{"book": "adl0919", "page": 1, "text": "Afghanistan Digital Library\n\nadl0919\n\nhttp://hdl.handle.net/2333.1/8pk0p36x\n\nThis is a PDF version of an item in New York University's Afghanistan\nDigital Library (http://afghanistandl.nyu.edu/). For more information about\nthis item, copy and paste the \"handle\" URL above into a web browser.\nWhen referring to or citing this item please use the \"handle\" URL\nand not this document or the URL from which you downloaded it.\n\nAll works presented on New York University's Afghanistan Digital Library website are, unless\notherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely\nreproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\nNYU Libraries, Digital Library Technical Services, dlts@nyu.edu"}
{"book": "adl0919", "page": 2, "text": "عبادت بجز خدمت خلق نیست : به تسبیح و سجاده و دلق نیست\nسبحانك لا علم لنا الا ما علمتنا انك انت العليم الحكيم\nاین کتاب نایاب\nرزامانی در تعلیم ابتدائی عسکری\nمشتملبر سه حصه : حصه اول در خواندن و نوشتن\nحصه دویم قایم مقام کتاب اول و دوم فارسی\nباتقسیم کلان سپاه در سفارت شرعیه\n۱۳۰۹ طبع شد."}
{"book": "adl0919", "page": 3, "text": "جداول اول ) که طریق تعلیم این میح در شرح بالغ العمل تحریر\nیا تا یا تا پاشا\nب ن ی ث پ ث\nجا چا حا خا\nج چ ح خ\nدا وا را زا کا گا\nد و ر ز ک گ\nلا ما شاشا ژا\nل م ش ش ژ\nعا غا قا فا ها آ\nع غ ف ه ا\nطا ظا ضا صا\nط ظ ض ص\nبابا ، باب ، نان ،\nیاب ، بان ، بنات جان باج تاج ، وای ، داد ،\nحاج ، چای ، چاپ ، وای ، واخ ، پاد، تاوان ، دالان ، بالا، باغ ، زاغ ،\nیای ، پایان ، تابان ، باطلان ، تاطاپ ، دايا، بار ، ناوا، دار ، تار ، نا مالاک ، حال ، طال ، قتال ، فالج ، فام\nاب ، تاب ، نایاب ، آنا جان ، نان خانان و ار ، تار ، غار، چار، جادار بان بان، قال ، مار، نام ، کام ، خت ، لاف ، قا\nخان با ناخان ، تاج تار، خار، بازم تار، مار بالا مال مدام ، پیام با قایار ، قاف ، قا\nپان ، بای ،\nنار ، زار، زار، بازار، ناز ، باماس ، خامان ، باش ، جام باشام ، عاق ، غاق ،\nپای ، پایان ، پاناب آخای ، جابان ، بار، زوان ، با زوان، براورار\nشاش ، کاس ، شاشا تاشا جاه چاه .\nچای ، بات ، تات\nآقا ، وار .\nکار ، كاج ، كا كا ، تاكا کاج کاش، شاباش، تاشا آن ، آب ، آش ، آرا\nنان ، باک ، تا كان كارمان شاک ، کالا ، گام\nناکام، گاوان ، واگ، راک کام ، پادشاه\nلالا، امام ، عام\n، بال ، مال ، جال ، تالاب ، صالح ، غاز ،\nشان ، کاش ، کاخ ، اشال شاه ، گاه ، راه"}
{"book": "adl0919", "page": 4, "text": "۳\nسبق (۸)\nآب، تاب، قاب، ذات، قات، مات، باج\nحاج، گاچ، راح، آخ، واخ، شاخ، یاد، باد، شاد،\nیار، کار، مار، خار، باز، ناز، گاز، خاص، آتش\nداغ، باغ، زاغ، لاف، شاف، قاف، کاف، گا\nطاق، ساق، خاق، لاک، تاک، ناک، پاک، گدا\nراگ، حال، سال، مال، دال، ذال، نام، شام\nجام، آن، خان، جان، کان، پاو، ناو، شاه، گاه،\nه، جاه، آه، ماه، جای، چای، پای، دای، لای،\nنای، وای -"}
{"book": "adl0919", "page": 5, "text": "٤\nدو لفظه\nپادشاه ، خان آقا ، پارسال ، خان جان ، شال پا ، چارپا ،\nآن بای ، ساربان ، گاوان ، کاروان ، شاه باز ، چال بان\nخواندن لفظ اول بکسره حرف آخر که آنرا اضافت گویند\nذاتِ پاک ، تاجِ شاه ، آبِ صاف ، شالِ ناپاک ، خارِ پا\nچاهِ پاک ، نانِ شاه ، آچارِ جام ، چایِ خام ، ماوِ پارسال،\nبادِ صاف ، یا دیار ، کار دانا ، حال پاکان ، بادام خام ،\nکاه گاو ان ما ، دالان باغ بالا ، باران شام ، سامان باغ بالا ،\nتاوان چای شام کاکا ، نان شام ما\nکاکا ، آقا لالا ، بالای بام باغِ بالا ، جان بابا ، آتش ، آو ، خاک پاک\nچای صاف ، کالای شام شان ، بالای بام باغ با دام"}
{"book": "adl0919", "page": 6, "text": "۵\n\nبالای کارشان، آقایان، شاه باز خان، جان بازخان\nنامان، جای چارپایان شان، باغ پایان، بالای کار آن\nساربانان، پاجاخان، آن سان، کاردانایان، شاشار\n۲: بجا آوردن و بعض حروف در سطر بندی، و آموختن ضخافت.\n(مشق این مفردات مرکبات باقسام مختلفه خود بموجب نقاط)\n\nا ب ج د ر س ش ص ط ع ف ق ک\nل م ن و ه ء ی ے .\nا با جا سا صا طا عا قا کا لا ، ،\nسبق نهم\n\nب بج س سس ص ع ق\nق ک ل م ن ی ے\n\nجهت تمرین\nدادن\nمضبوطی\nانحنای حروف\nو کلمات بابیان\nاندازه عرض و طول\nروی همرفته خط سیم\nنمایدا ست و اینکه\nسخن گشت از\nگرانی و دانیات هیچ\nندارد و در سلسله\nدوم هم از راه\nآموخته\nشد"}
{"book": "adl0919", "page": 7, "text": "۶\n\nفففف\nعععع قققق\nب ج س ص و ق ک م\n\nعین در ابتدا\nباز شسته\nو در بین و در آ\nسوراخ دار\n\nکاف و میم\nدر کل حروف مسطور\nدر آخر پوره نو\nشته میشود *\n\nنیز چنین است\nع عععع\nف فففف\nق قققق\n\nقاعدۀ اوّل\n\nفے\nدر ابتدا بسته\nو در غیر ابتدا\nسوراخ دار نوشته\nمیشود\n\nقاف\nدر ابتدا و انتها\nبسته و در\nمابین سوراخدار\nنوشته می\nشود\n\n(( ا د ذ ر ز ژ و )\nحروف ما بعد خود\nدر کله متصل\nنمی شود * *\n\n( ۲ ) ا د ذ ر ز ژ و . ط د ، طر .\n\nهر گاه فی\nکه بطرف چپ الف یا\nلام باشد پیچکدار نو\nشته میشود\n\n((ه ح م))\nدر حالت ترکیبی\n\nقاعدۀ دوّم\n\n( ۳ ) ک ( ال ) کا ، کل .\n\nبۀ با ہہ ہ ."}
{"book": "adl0919", "page": 8, "text": "عبداللطیف جان محمد یاسین خان عبدالغنی جان عبد الرحمن خان\nج ج ج ج ج عبدالرشید جان آغای گل گل حم چی باشد\nم م م م گل گل لاله\n(۳) آ ب پ ت ٹ ث\nج چ ح خ\nد ذ ر ڑ ز ژ\nس س ش ش\nص ض ط ظ\nع غ ف ق ک ل م\nن و ه ء ی ے .\nا ب پ ت ٹ ث ج چ ح خ د ڈ ذ ر ڑ ز ژ س ش\nص ض ط ظ ع غ ف ق ک گ ل م ن و ه ي ے ي ے ے"}
{"book": "adl0919", "page": 9, "text": "۸\nاگرچه حروف ذیل را شَفَوِی، و وسطی، و حلقی میگویند\nمگر از ابتداً لباً فترتیب ذیل میباشند.\n(پَ مَ بَ فُ وَ یَ) (دَ) (تَ طَ)\n(زَ ذَ ضَ ظَ) (سَ س صَ ثَ)\nشَ شَ) (جَ چَ قَ کَ گَ لَ نَ)\n(خَ غَ حَ ع ا هَ)\nحروفی که عرب بآن تلفظ میکنند\nا ب ت ث ج ح خ د ذ ر ز س ش\nص ض ط ظ ع غ ف ق ک ل م ن\nو ه ی\nحروفی که در فارسی آید دهتر\nشجره حروف شَفَوِی ۰۰۰ الی\nحلقى ... و صفحه سابقه."}
{"book": "adl0919", "page": 10, "text": "۹\nپہونچ ژگ جناب ایزفضل اخویم محمد اسلم خان تولمشر صاحب\nسبق دهم\nقاعده سوم\nبُ، ن ، ي ، ت ، پ ، ث\nب ، س ، ي ، س ، ت ، س ، پ ، ش\nچِقَّنْ\nاقسام\nخانه های با، یج، بم، بوبی، تا، تح، تم، تونی،\nیا، یج، یم، یویی، تا، تح، تم، توئی،\nپا، پج، پم، پوپی، تا، ثح، ثم، ثوئی،\nحکم حلم حمام\nب ن\nی، ت ، پ، ث\nوقتیکه در آخر بیا\nیند\nنه تقطیع\nشود.\nمثال قاعده سوم\nچپ خود بسته شده باشد\nبر الف نا بکر بطرف\nچه\nپیوست الف نا بکر که\nلام شبیه ها حطی است\n۱۳"}
{"book": "adl0919", "page": 11, "text": "۱۰\nعمله\nحروف\nبی نقطه\nعمله\nا ح د ر س ص ط ع ک گ ل م و ه\nعمله\nمی اثر ششحصه شناخته کھصعمر.\nمیشود و حکمه ما بالای عمله\nو پایان سیم است. حدحر، سدسر، صدصر، طدطر، عدعر، کدکر،\nعمله\nفرق\n(ر در) که دال در حالت\nترکیب چون « ر» مینما\nو «ر» بے سرسیت عمله\nلدرلر، مدمر، هدهر.\nن ق خ زض\nو انیکه « ص » دانسنگ ط غ ( تفذ خرضطغ )\nدارد و « ط » ندارد\nعمله\nبا لا نقطه داران یکنقطه ت ق\n، و حالت ترکیبی آن\nدو نقطه دار سه نقطه دار ث ش ژ ( ششر )\n(تق قت )\nب ج (بج جب)\nعمله\nپایان نقطه داران\nیکدانی شامل است بی پ ح پ (چپ پچ)\nباید گفت که «ی» است."}
{"book": "adl0919", "page": 12, "text": "۱۱\n(آواز دانی) جناب حضرت محترم آقا عبد القهار\nجان ناظر پر ثابت نمودن اخلاص\nبموجب آواز خورد و کلان خو نظر شریف در میآیم که زحمت بدهم\nو اینکه حروف هم آواز بموجب کثرت و قلت وقوع بترتیب نور دست چلیپا حرف\nذیل میباشد : الف اصلی مد گشته بالای اوّل\nخوابانیده اند.\n\n( ا ) ( ت ط ) ( ز ذ ض ظ ) ( س ص ث )\n\nاَ اِ اُ\nاَی اَو\nاِی اُو\nاَ اِ اُ اَی اَو\nبَ بِ بُ بَی بَو"}
{"book": "adl0919", "page": 13, "text": "۱۲\nپا پی پو پَ پِ پُ\nتا تی تو تَ تِ تُ\nثا ثی ثو ثَ ثِ ثُ\nجا جی جو جَ جِ جُ\nچا چی چو چَ چِ چُ\nحا حی حو حَ حِ حُ\nخا خی خو خَ خِ خُ\nدا دی دو دَ دِ دُ\nذا ذی ذو ذَ ذِ ذُ\nرا ری رو رَ رِ رُ\nزا زی زو زَ زِ زُ"}
{"book": "adl0919", "page": 14, "text": "۱۳\nژا ژی ژو ژَ ژِ ژُ\nسا سی سو سَ سِ سُ\nشا شی شو شَ شِ شُ\nصا صی صو صَ صِ صُ\nضا ضی ضو ضَ ضِ ضُ\nطا طی طو طَ طِ طُ\nظا ظی ظو ظَ ظِ ظُ\nعا عی عو عَ عِ عُ\nغا غی غو غَ غِ غُ\nفا فی فو فَ فِ فُ\nقا قی قو قَ قِ قُ"}
{"book": "adl0919", "page": 15, "text": "١٤\nکا کی کو کَ کِ کُ\nگا گی گو گَ گِ گُ\nلا لی لو لَ لِ لُ\nما می مو مَ مِ مُ\nنا نی نو نَ نِ نُ\nوا وی وو وَ وِ وُ\nہا ہی ہو ہَ ہِ ہُ\nیا یی یو یَ یِ یُ\n«ہ» آخری اشارۀ جامَ ، خانَ ، دایَ ، سادَ\nمیکند که حرف آخر\nرا بفتح بخوان پس جامه ، خانه ، دایه ، ساده\nزیاده برین کارئی ندارد"}
{"book": "adl0919", "page": 16, "text": "١٥\n(سبق ۱۱ و ۱۲ و ۱۳)\n«ی» اشاره بیکی که ما قبل مرا به زیر بخوانی\nای بی پی تی ثی جی چی حی خی دی ذی ری زی\nژی سی شی صی ضی طی ظی عی غی فی قی کی گی\nلی می نی وی ہی ۔\n(۴) -: مشق هریک باقسام مختلفه خود و تفاوت نقاط\nبی جی سی صی طی عی فی کی می ہی ۔\nای بیہ پیہ تیہ ثیہ جیہ حیہ خیہ دی ذی ری\nزی ژی سیہ شیہ صیہ ضیہ\nطیہ ظیہ عیہ غیہ فیہ قیہ کیہ گیہ\nمیہ نیہ ویہ ہیہ ییہ یے بے نے ۔\nش ۱۹) این پیرہن سعید است شیر و سیر را هم میدانیم"}
{"book": "adl0919", "page": 17, "text": "این (١۶) صفحه بعوض صفحه ١٣ مسترد گشته طبع شد\nخیک، نیل، تین، کین، فیل، تیز، زین، میل\nچیت، حین، دین، میز، جیم، میم، سین، شین\nدانستن آواز یا مسمی چنانکه اگر «شیر» را تهجی کنی شیر خواني و اگر بخوانی\nشیر خورنده است\nلیک، نیش، سیک، بیل، شیر، سیخ، بید، سیل\nخیل، دیگ، ریگ، تیغ، پیش، میش، میخ، پیچ، بین، کین\nهیچ\nترقیب ہمراہ واو\nاو، بو، پو، تو، ٹو، جو، چو، حو، خو، دو، ڈو، رو، ڑو، زو، ژو، سو،\nشو، صو، ضو، طو، ظو، عو، غو، فو، قو، کو، گو، لو، مو، نو،\nوو، ہو، یو\nمشق ہر یک باقسام مختلفه خود بتعاریق ها\nموقوف ببعد واو جهت وحدت و شناختن\nخوب، زود، توت، بود، مور، دور، قوت، غوک، موش\nخوک، جوق، روح، روم، روس، عود، خون، دوک، چو\nموم، نون\nفرق سخت سست آن در مانند «توت، تول» ظاهر است\nشوخ، کوت، روز، پوش، توپ، چوب، نوک، گوش، دوغ\nایست که ما قبل او مضموم و ادای خود را نمیشود و\nوی » ی » ماده شمردن او ادا خود را می شود و د"}
{"book": "adl0919", "page": 18, "text": "۵\nهر یک ازین ده حرف بهمراه «ی» را نیز مکررا بدانوا\nبولانی ، ناجوری ، سوهان ، صوفی ، طوفان ،\nغوری ، چاقو ، کو ، خاموشی ، لاهوری .\nمشق ای هر حرفی بهمراه «ی» واقعیت\nبی ، جی ، سی ، صی ، طی ، عی ، فی ، کی ، می ، هی .\nبو ، جو ، سو ، صو ، طو ، عو ، فو ، کو ، مو ، هو .\nمتعلقه « ه » آخری\nله\nخاله ، ناله ، دانه ، پاره ، شانه ، لاله ، کاسه ، کوزه ، موزه\nجوره ، توشه ، گوشه ، کوره ، غوره ، شوره ، جیره ، سینه ،\nکینه ، بیوه ، نیمه ، تیشه ، میله ، زیره ، ریزه ، سائقه ، بقیه ،\nنیچه ، کیسه ، پوستینچه ، ماشینخانه ، بارانه .\n\nله\n« ه » آخری اشارۀ\nمفتوحه بخوانند ماده\nما قبلش که دارد، یعنی حرف\nپیشترش با زبر خوانده میشود."}
{"book": "adl0919", "page": 19, "text": "٦\nمتعلمین چون یک کلمه جمع\nشما حرف اول انرا بگوئید مثلًا کلمه\nدر نده بگوئید ”دل“ از من بگوئیم ”دال“\nشما بگوئید ”ل“ از من بگویم ”مش دل“\nشما بگوئید ”دشل“ بهمین قسم شدی پیداند\nاجزا ازین قسم مشق و نمرین اولًا بالفاظ\nبگرائید که از گفتن شما حرف اول انرا شنا\nزود تر فهمیده بتوانند تا که بیفهمند بچه\nدیده و بشنما سید تر ازین بخواهد شد\nمانند الفاظ با سد، چر، من، شما قلم، سره بر، اخته\nاسلم، اکرم، بحق، حق، را نوشته بمتعلمان بخوانند\nبعد همین معنی لفظ ”دل“ را که اول بگو\nبر تخته نوشته میخوانند، میخواند\nبه تخته بخواند، میخواند و هکذا لفظی که باین صورت\nمعنی ندارد به تخته بخوانند، اگر آن هم\nمعنی دار یافت شود، تا انقدر\nمعنی دار یافت شود.\n\nاصل سبق نوز\nسیب توله\nحق، حی، من، تو، وی، کی، ای، دل، شد، مد، بس\nشد، رو، دو، پس پیش کن، از دو شی ہر یک بر حد گو\nسر سر رس نہ ارچپ چپ به با که چه.\nمتعلق سبق نوز و فرق دارد\nجر، خد، خر، زد، زر، سد، سر، شد، شر، صد، صر، غد، غر\nقد، کر، که، لر، مد، مر، بد، ہر، بد، بر، تر.\nاسلم، اکرم، انور، سرور، شلغم، جلغوزه، کشمش، کلچه آلو\nتنگه، وردگ، زردک، شبنم، گندم، ارزن، مردم\nملل، بلبل، رفتن، گفتن، منقل، حلوا، سرما، سردار،\nصاحب، نصوار، مردار، اصحاب، سردار\n\nطرزاملا\nسبق املا\nطرز املا\n۱۱۲"}
{"book": "adl0919", "page": 20, "text": "۷\n\nاحمد جان، سرور خان، میوه، زردالو، شفتالو، شوربا زرا\nانسان، حیوان، شیطان، زرگر، مسگر، دولت، جرمن\nخرمن، چتر، مقعر، مطلب، مقصد، مفتی منکر، شام\nحاضر، خنجر، صفدر، مظلوم، مقصود، خیبر، کپطان\nنوروز، حیران، جنگل، منگل، محمود، مظلوم، نمرود\nمغرور، صندوق، صندوقچه، مشرق، مغرب، گودام\nگاودار، پیزار، پایزار، ماشینخانه، نیزار.\nکودک الفاظ موقع بی موقع\nبعد تفرجون با مشق\nرا از \"گهر، بخو انند سیم از آنها سطر نمایند.\nبعد دوسه لفظ ترکیب کرانده دیجهاد\nببندی بخوانند.\nاصل سبق موقوف بعد الخور\nشاه، جان، حال، شاد، باد، عرض، غذر، فرض است\nتخت بخت سفت، عمر رفت، طفل خرد، پیر مرد، زرد\nگشت، آب، نان، ملک، مال، اسپ، خرج بخش"}
{"book": "adl0919", "page": 21, "text": "۸\n\nنور، حور، نام، کام، این، آن، رزق، باد\n\nمتعلقۀ موقوف بعد التخور بمانند عرض، عذر\n\nگرم، سرد، نرم، شرم، مغز، گرگ، گرد، گشت، درد\n\nمرگ، قند، برو، پشم، لشم، چشم، مست، قصد، مشت\n\nکرد، جست، چست، گشت، چشم، قه، چین، فکر\n\nسهم، نارنج، بادرنگ، گوگرد، برف، برق، شرق\n\nغرب، ضرب، گرد.\n\nله\nفرق کسره مختلس بکسرۂ مکمل\nکه «ی» باشد و باز تفاوت\nمخفیت ست ازادر جانشان\nبامداد کردن ست بهمان کسرۂ حرف\nسابق تا از خوانده اندازان نمازی\nنه معلوم شود که در کجا یای\nسخت از کیفیت کسر بخای درایده\nبجای خود خوانده شود و چکون\nحذف شود.\n\nسِر سِیر سیر\nسخت\n\nاین، پیر، بین، عید، شیر، سیر.\nسست"}
{"book": "adl0919", "page": 22, "text": "۹\nلیک پیش، بیگ، بیل، شیر، سیر\nسحر\nو له\nدر، دور، روز\nچشم سخت\nخوب ، زود، توت ، بود ، مور ، روز .\nسست سخت شیر\nشوخ، کوت، روز، پوشش، توپ، چوب\nهند سند مختلف\nهند، سند ، شیر، سیر، نام حرف جیم میم دال ذال سین شین\nدوموقوفه\nداشت، کاشت، سوخت، ساخت، تاخت، باخت\nآرد، گوشت، پوست، دوخت، دوست، نیست کیست\n\nچنانچه محض ضمه کلان\nفرق \" \" باشد و باز تفاوت\nکر و ، و، رویت آن درین\nختا است ، رومی،\nالفاظ \" دهمی ، زومی،\nدوتی، نشان باید داد در\nاین جا از درازی آواز معلوم\nمی شود، و سخت آن چون\nبیل حقه زده خوانده\nمی شود."}
{"book": "adl0919", "page": 23, "text": "۱۰\nچیست، کارد، ماند، راند، شانده.\nاصل سبق\n\nابد طلب پیه پسر ببر خطر ادب عبث خیر غلط کمر\n\nگرمرو کند اگر طبق بود شود مگس پَرَد دهن مژه\n\nغُدُدودگُنه مکن، سبق بگو، سخن مگو، مژه مکش، ملخ،\n\nمگس، ولی بلی، نمد بدر مکن فقط.\n\nمتعلقة المطلب\nخدا، دوا، قدم، زدم، شکم، لگن، چمن، وطن، نفس\nقفس، چلم، تبر، چکش، تبر، غرض، حبش، پلو چلوپلی\nبنی، خنک، سبک، کفن، چین، نمک، خرد، رود، رُو\nرسن، بود، غزل، کشد، پشک، پلنک، مصاحب\n\nبعض الفاظ چنان خوانده میشود\nکه حرف اول را بکدام حرکتی جدا کرده\nو باقی را به یکی از قوانین منقضیه نحوکه\nتأکیدا قبل ازین با قسمتی ادعا نکرده ایم\nبیکدام بزند مانند روحین، محمدین، بخدم، گرچه\nیا ضمیر همراه «و» ای «و» بخوانیه\nمانند جمال، جیم، ميم، واو، لام"}
{"book": "adl0919", "page": 24, "text": "۱۱\nمناسب، جواهر، فتاویز، نظر، هنر، بیر، قلم، الف،\nنخ، قتق، شفق، دمد، عجب، سمنک، قلمی، قلعی،\nقلمدان، نمکدان، کلنگی، مکیدان، صمد.\nاصل سبق مشدّد\nاوّل، محمّد، صدّیق، ستّار، جبّار، غفّار، عطّار،\nدکّان، بزّاز، حمّام، دلّاک، ترقّی، تنزّل.\nمتعلّقه مشدّد\nاللهُ، مُعلّمٌ، مُتَعَلّم، مُدَرّسٌ، مُقدّمةٌ، انّك، انّهُ، فعّال،\nسلسلة اشکال مختلفه بعض حروف\nبر، پیر، جام، جم، جنّت، جزا، صد، سرود، حاضر، ناظر، علم،\nعقل، بعد، فکر، کار، کرد، مهر، ماش، سهم، میر، هدایت، هشیار، بهتر.\n\nتشدّد عبارت از ادغام یک حرف در حرف دیگر\nکه دو کرت خوانده شود؛ و باز بیک حرفی که در\nسابقه خود شود، در اوّل ، جوابه\nمشدّد چنانکه در ذیل مینویسند. همچنین پیدا\nمیشود مگر کسانی که بکدام حرفی دیده شود.\nشدّد هـ که اینکه در اور تیج باشد. و انسان\nمعنیش این باشد که این حرف\nاین علامت هم میباشد که این\nبدو دفع آن حرف را میخوانند.\nشان مشدّد یعنی مکرر میخوانند.\nپیشتر این سلسله را در وقت نوشتن\nباز استاد دانسته شاگرد بیاموزد\nتفصیل آن شرح تحت خط آمده"}
{"book": "adl0919", "page": 25, "text": "۱۲\nمتعلقہ لفظ شریف\n\nدر اکثر الفاظ کہ «ی» دیدہ شود \nحرف سابق شان بیکجا باید گذشت\nتا آوازی «ای» پیدا کند \nیعنی تحتانی آن مجہول خوانده شود\n\nلطیف، حنیف، قریب، نعیم، یتیم، دوید، قمیص\nدر ین الفاظ\nی تحتانی\nمجہول خوانده\nدرید، صغیر، کبیر، رحیم، شریک، کریم، قدیم، رفیق\n\nدربسے الفاظ کہ «واو»\nدیده شود ، حرف سابق او را \nنیز از ہمین جہت\n\nامیر، وزیر، چنین، حمید، مجید، تمیز، خرید، حریف\nبہمراہ او یکجا باید گذشت \nقدیر، حقیر، فقیر، بشیر، نذیر، گلیم، عرقچین، پنیر، خبیر\n\nچنانکہ در الفاظ «ی»\nدانستید\n\nمتعلقہ لفظ ہنوز\n\nرسول، قبول، غفور، شکور، سمور، تنور، خموش\nقروت، بروت، شروط، نمود، بلوط، چوس\n\nدرین الفاظ باز حرف سابق\n«واو» را از پیش یکجا باید گذشت\nتا بضمہ ہمراہ الف خوانده\nشود \n\nخروس، غیور، جنوب\nمتعلقہ لفظ کلان\n\nغلام، تمام، کمال، لحاف، زغال، بیار، بہار، شیرازہ"}
{"book": "adl0919", "page": 26, "text": "۱۳\nحرام، جراب، خراب، جمال، جهان، کباب، کتاب\nدر آخر بعضی الفاظ که نون واقع باشد اگر چه خفیف بودی \" ه \" درینجاه مبنی بر خیال \" ه \" نباید نوشت که خواندن بجهت التباس بکلمات دیگر سخت خواهد بود\nحلال، ثواب، عذاب، کِلاس، چنان، چنار، انار\nتیار، جوال، بیار، قطار، نماز، جہاز، تماشا، شمال\nعناد، قباله، تغاره، کجاوه، نشانه، زمانه، زبانه\nهمه، رَمه، دوانه، نواسه، کواسه، پیاله، خرابه\nدر بعض الفاظ \" واو ، مکتوب میباشد و مقرو نمی باشد بعضی اطفالان که بشاگردان تهجی میکنند بغلط بسبب حذاقت نے در تهجی میخوانند باید شنید\nچکاره، علاوه، خلاصه، چکاره.\nمتعلقة بلفظ ننده\nنگفت، نَمر د، ندید، نشنید، نرفت، نخورد، نداد، نماند، ندارم، نہ بند، نہ بینم ، نه یابم\nشجبی بنویسند که خواندن اطفالان غلط نشود\nخراجه، خواندن، خواهش، خواستن خویش، خود،\nخواب، بخور، خورشید."}
{"book": "adl0919", "page": 27, "text": "١٤\n\n(درینجا فیض با او صحیح است).\nرحمٰن، الله، اسمعیل، اسحٰق، لٰکن، لٰهذا، سموار، \nمستقیم، اسیر، کمند، ہوا.\n\nقلم و کاغذ بیار.\n\nمصطفیٰ، موسیٰ، عیسیٰ، یحییٰ، تورئت، علحٰده، اعلٰی، ادنیٰ،\nصلوٰة، زکوٰة.\n\nعبد الاحد، عبد الباقی، عبد الغنی، عبد العلی، عبد الهادی،\nعبد الفتاح، عبد الجبار، عبد الخالق، عبد القادر، عبد المجید،\nعبد الحمید، عبد العزیز، عبد الغفور، عبد الکریم، عبد الودود،\nعبد الرحمٰن، عبد الرحیم، عبد الستار، عبد الشکور، عبد الصمد."}
{"book": "adl0919", "page": 28, "text": "بسم الله، عبدالله، عبدالطاهر، عبدالنبی.\nعنبر، قنبر، طنبور، زنبور، انبار، انبان، پنبه، شنبه\nیکشنبه، دوشنبه، سه‌شنبه، چهارشنبه، پنجشنبه\nان لم\nظاهراً، ظاهراً، باطناً، ثانیاً، ثالثاً، مثلاً، سابقاً، لا،\nرؤف رحیم\nرسول خدا، محبوب من، پدر تو، پسر او، برادر وی، مادرانها\nنگهبان من، خدای ما، کلاه احمد، نزد شما، ماه رمضان، ناک کابل\nشب عید، انبوه خلق\nمولای من، خداما، چاقوی من، عموی شما، خالوی شما، مامانی شما\n\n1 بعد هر نون ساكنه که حرف «ب»\nواقع شود، آن نون میم خوانده میشود\nچنانکه درین الفاظ عنبر و غیره یابید می‌خوانند.\n\n2 بعد هر نون ساكنه که حرف «ل» واقع شود، آن نون\nبه لام خوانده میشود\n\n3 دو حرف که در اواخر لفظ\nپیوسته یکی با خود الف و دیگری بی الف باشد و\nالف هرچند در تحریر گنجیده میشود\nاما در تلفظ همیان نون تنوین خوانده میشود.\n\n4\nدر اینجا کلمه (من) در الف خوانده میشود."}
{"book": "adl0919", "page": 29, "text": "١٦\n(اعلاے شما، ادناے ما )\n\nگفته او، قلعۀ آنها، برۀ آهو، زروۀ شخم\n\nتخمۀ شلغمی، مدرسۀ امانیه .\n\nهر کلمۀ که باخرش « ها » داشته\nبمدرسۀ امانیه گفته میشود «ها»ی او را پنهان خوانده\nدر در وقت تفکیک « ھ » خوانده\nواضح شد\n\nمسئله، رییس، روُف، انشاءالله\n\nمتعلقۀ الله\n\n(عبدالله، رُالله، نُ الله، تُ الله، فَمُ الله )\nالله\nخیرُالله ، امانُ الله، امینُ الله، هدایتُ الله، عنایتُ\nالله بییم\nحیاتُ الله، حبیبُ الله، نصرُالله، امرُالله، فقیرُ\n\nعظیمُ الله، عصمتُ الله، بسم الله\n\nبسم الله بسم الله\nدین خوانده میشود\n\nمتعلقۀ دین\n\n(خیرُالدّین، بَ الدّین، نُ الدّین، سُ الدّین، ذُالدّین)\n\nالله لفظیکه در آخر آن الف\nباشد کلمۀ وی در نوشته شود\nوقتیکه مضاف شود بلفظ دیگر\nنوشته ام الف شود اما در\nپهلوی هم نوشته شود و بمانند\nآخز آن « و » باشد وقتیکه مضاف\nشود بلفظ دیگر یک «وی» در مآ\nرا بیکدیگر در امآ لفظ «به» بخوبی\nباشد در وقت گفتار «و»\nبخوانید"}
{"book": "adl0919", "page": 30, "text": "۱۷\n\nنظام الدین ، زمان الدین ، عین الدین ، قطب الدین\nشمس الدین ، غیاث الدین ، شہاب الدین ، ضیاء الدین\nسعدالدین ، احمد الدین، جمال الدین ، کمال الدین ،\nبدر الدین\n( متعلقه محمد ، محمود ، احمد ، غلام ، جان ، خان )\nغلام قادر ، غلام فاروق ، غلام محی الدین ، غلام جیلانی\nغلام محمد ، غلام احمد ، غلام صدیق ، غلام علی ، غلام جان\nغلام خان ، غلام سرور ، غلام حیدر ، غلام نبی ، غلام دستگیر\nغلام رسول ، سلطان محمد ، آقا محمد ، تاج محمد خان ، گل محمد خان\nاحمد علیخان ، علی احمد خان ، نور احمد خان ، احمد جان ، علیجان"}
{"book": "adl0919", "page": 31, "text": "۱۸\nشیرجان، محمود جان، سید محمود جان، دوست محمد خان\nمتعلمین مسجد\nعبدالقادر، عبدالقدیر، عبدالقدوس، عبدالغفور، عبدالحمید\nعبدالمجید، عبدالغنی، عبدالغیاث خان، عبدالسلام\nعبدالسمیع، عبدالشافی، عبدالرحمن، عبدالرحیم\nعبدالصمد، عبدالروف.\nمتعلق وزیر، ملا، آخند، حاجی، ملک\nوزیر حربیه، وزیر خارجیه، وزیر داخلیه، وزیر عدلیه، وزیر معارف\nوزیر تجارت، ملک غلام خان، ملک محمد شریف خان،\nملک عطا محمد خان، ملک عبدالجلیل خان، ملا موسی آخند\nملا دولت آخند، ملا آدم خان، غلام محمد آخندزاده، سید محمد آخندزاده"}
{"book": "adl0919", "page": 32, "text": "۱۹\nمحمد صدق آخندزاده ، حاجی کامران ، حاجی فضل حاجی باشی،\nمعلم ، استاد ، متعلم شاگرد، تجار، سوداگر،\nملاغلام حیدر خان معلم، ملا قلندر خان متعلم، میر اکبرمتعلم\nعلیجان متعلم، لعل جان تجار، محمد عثمان تجار،\nمتعلم ناقصت\nمعلما، آقای شما، معلم خوب نعمت خدا ، متعلم خود\nنیکنامی استاد ، متعلم بد وقت پدر ، پدر شما ، استاد ما،\nمدرس بیدغا فضل خدا ، انار قندهار ، بگی اعلیٰ\nخوبی هوا ، کوه شیر دروازه ، کشمیره\nماشینخانه، پادشاه عادل ، استاد قابل،\nروشن نو ، قلم دشمن شکن، مسجد پل خشتی،"}
{"book": "adl0919", "page": 33, "text": "۲۰\n\nآبادی نو، مرغ سرخ، سنگ ابلق، زغال\nمرادخانی، چراغ برقی، گوسفند سفید، بزغاله سیاه\nگنجشک بهاری، میان صحرا، قورمه پلو با ترشی\n\nقلم انگریزی، دریشی خوب، ماهوت اعلی، ساعت\nروسی، تفنگ جرمنی، شمشیر ایرانی، شفتالوی سرخ\nچای فامیل، شیرگاو، تیغ هند، اسپ سمند، پوستین ختک\nدوره کچیت، موزه پوست ماهی، لحاف روسی، کرچ\nافغان، پنیر تازه، زردآلوی قیسی، خرابی خرابات، آبادی\nاہل علم، طرز امانی در تعلیم ابتدائی، بخشش خدا،\nکباب تکه، انجیر قندهار خوب است، انار کابل شیرین است، این یخ\nرومی است، حیدر بقال، بانجمه قصاب، سنجد لغمان\n\nابادی نور مرغ\nپر\nمیر\nطرز امانی\nکرچ\nاینخ رومی است"}
{"book": "adl0919", "page": 34, "text": "۳۱\nشور نخود مساله‌دار، لبلبوی شیرین، نخود\nبریان، کوچه جنگلک \"فقره کلان\" سردار اعلی\nمحمد نادر خان سپه سالار.\nاعلیحضرت، خزانه دار، خانه سامان، تحویلدار کلان\nاعلیحضرت غازی، غلام حیدر خان خزانه دار، سید\nغوث الدینخان خزانه دار، خان محمد خان خانه سامان\nباشی، غلام جیلانی خان خانه سامان باشی، شهزاده خان\nتحویلدار، عبدالقادر خان داکتر، میر پاچا خان شما\nتحویلدار دریشی، شتموی اجاره دار، جناب قاضی جنا\nب والاشان یاور صاحب، جناب آخندزاده صاحب\nمغفور، خواجه نجم الدین کلانتر، بلند ترین قوّتھا کدام است؟"}
{"book": "adl0919", "page": 35, "text": "۲۲\nقوت علم از همه بالاتر است ، پهلوانان کی علم دارند\nهر که در علم پهلوانی بهتر باشد بران دیگری غالب می آید،\nآخرین فقره را هم خوب خوانده میتوانید:- گلوله پشته،\nمیمنه، کلکته هم از الفاظ سخت میباشند.\n(دانستن خط شکسته در ضمن قسمتی از سر لوحی تا سبق ۲۲\nکه بر لوله نیز هست و در اینجا سبق ذیل را ضبط باید نمود ، که\nکل حروف مُروّجۀ دفاتر را در برگرفته، اوّلاً اصیل رقعه را بر\nخط درست خوانده بعد بر خط شکسته ضبط و تکرار نماید تا\nشکل هر حرف در دل وی جایگیر شود.)\nبرادر ارجمند من خرج به اندازۀ تنخواه خود کن، خیال باطل را\nاَوّل مزن، از بازی و غیره بیکاری دور باش، بیکار"}
{"book": "adl0919", "page": 36, "text": "۲۳\nمباش، هرکه کوشش زیاده نموده بدرجه اعلی\nرسیده، میراث قابل اعتبار نیست، وجه عبدالله\nولد محمدحسن چه شد، دامن علم محکم گیر که رضای خدا\nو خشنودی سرکار والا در انست، مبلغ پنج صد روپیه\nپخته کابلی را که از بابت قیمت یک راس اسپ\nفرستاده بودید رسید، زیاده برخوردار باشید فقط\nوالسلام، تحریر تاریخ یوم جمعه غره جمادی الاول ۱۳۰۴\nشمسی مطابق ۱۳۳۴ قمری .\nبطور ارجمند من هیچ باندازه تخلف کن، خیلی باطرز\nزن، از بازیهای بیکار دور باش، بیکار مباش، هر که کوشش زیاده نموده\nبدرجه اعلی رسیده، میراث قابل اعتبار نیست، وجه عبدالله ولد محمدحسن چه شد"}
{"book": "adl0919", "page": 37, "text": "۲۴\nدا من علم محکم گیر در ضار خدا خوشنود که کمالات دسترسی مبلغ شصد\nروپیه سکه کابلی سالانه مقرریت یکهراسر آن در ماه بصد رسید از انچه\nبخود در یا به فقط و اسلام ، تحریر یه چهره همه را ۱۳۳۴ شمری ها تری\nدر پند و اندرز منتحال مبتدیان\nای پسر خوبی سیرت ضروریست نه خوبی صورت،\nبکالا وکلاه و در یشی خوش مباش، اگر تکه آن مرغوبت،\nبافنده آن خوب است بشما چه؟ - اگر برش و دوخت\nآن صاف است کمال خیاط است بشما چه؟\nو بروسیه در یک ساعت هر کس چون تو ساخته میشود،\nچرا که هم بزاز بسیار است و هم خیاط"}
{"book": "adl0919", "page": 38, "text": "۲۵\nبلی؛ اگر درجه امتحان را زیاده برده باشی و خوبی\nخوب هم داشته باشی بلاشک خوش باش زیرا که آن\nخوبی ذات خود شماست .\nای پسر شوق چه بازی و چه خوراک داری، آنهم در سبق\nموجودند، عزت و روپیه هردو بواسطه سبق پیدا میشود\nدروپیه باز هر چیز خریده میشود، و این روپیه باز تمام هم ندارد\nدین و دنیا هردو بواسطه سبق حاصل میشود .\nای عسکر غیور وطن عزیزمان، شجاعت یک قوتی است\nکه هر چند علم و عقل در انسان زیاده شود، این قوت\nکمال مییابد، بنابران کسانیکه عالم و عاقلند در موقع"}
{"book": "adl0919", "page": 39, "text": "٢٦\nلازم مرگ را چنان دوست دارند که الجبان\nتنگی را، و با آن محبّت مرگ داشتن ، وقوع مرگ ضرور\nنیست، بلکه اغلب آدمان شجاع بفضل خدا بتقدیر\nمی پاینده الغرض بهیچ صورت در هیچ وقت از مرگ\nخود خوف نباید کرد، که آن بیوقت آمده نمیتواند، و\nبر وقت خود چون بیاید دفع آن ممکن نباشد، از انرو\nحضرت علی کرّم الله وجهه میفرمایند که :-\nدو روز حذر کردنست از مرگ گوا. روزی که قضا آید و روزی که قضا نیست\nروزیکه قضا آید و کوششند سود. روزیکه قضانیست و مرگ گوا نیست\nبنابر مذکو رخوف از بیعلمی و بعقلی برای انسان\nعارض میگردد، و الّا مرگ بر روش انسانیت"}
{"book": "adl0919", "page": 40, "text": "۲۷\nفی الحقیقت زندگی با عزت است، و زندگی برخلاف\nانسانیت عار و خجلت.\nجواب از طرف عسکر\nتصدق حضور اعلیحضرت غیور خود شویم، تا این عصر\nسعادت حصر آنچه خود دیده یا از اسلاف خود شنیده بودم\nاکثراً در کارهای خیر نما از بالا دست خود با شر و ضرر را در انجام\nآن مشاهده مینمودم، بنابران ازین سبق خود نیز\nدرین فکر بودیم که آیا درین چه مدعا ست، و حال چون\nبقدر لازم چاشنی آنرا چشیدیم، دیدیم که سراسر\nخیر دنیا و آخرت ما بود، و آنچه پدران ما بدعاهای\nبسیار از بھرا میخواستند و نمی توانستند، حال پدر"}
{"book": "adl0919", "page": 41, "text": "۲۸\nتاجداران بمانان وتنخواه هم دادند، و بهم آرزوی\nوالدین ما را بسبقت از بهر ما حاصل فرمودند.\nو چون زیردستان همه وقت برای بالا دست\nخود دعا می کنند، و ما این نه از ان قبیل است\nکه بظاهر دعا کنیم، لهذا عوض این را از حق تعالی برای\nپادشاه غازی خود با چنان خواهانیم که اگر مقصد شان\nاصلاح و حکمرانی کل بنی نوع باشد هم حق جل و علی نصیب\nفرماید، که او تعالی هم بخیر عموم بنده های خود راضی\nمیباشد، و آنچه در اختیار ما هاست فداکاری خود را\nدر ان باب همه وقت به آرزوی تمام حاضر\nو منتظر میباشیم، زیاده پاییده باد ترقی"}
{"book": "adl0919", "page": 42, "text": "۲۹\nافغان زنده باد امیر امان الله خان .\nو یک حرف اهم دیگر بخدمت برادران عزیز خود عرض میکنم که همیشه نقص کلی از ان برای انسان عاید میگردد، و در وطن عزیز ما از ابتدا بی پروائی از ان شده، که در عقب مانده، و آن این است :-\nکه منصبدار کلان انگریز، و یا از دولت مهذب دیگر هرگاه در باب کدام کاری با آدم غریب صحبت وعده کدام ساعت فردا نمود، بالضروره در انوقت موعود اجرای آنرا مینماید، نه وقت این ضایع می شود و نه از ان، و در وطن عزیز ما از"}
{"book": "adl0919", "page": 43, "text": "مساوی چه بلکه از ماتحت هم اینچنین بے پروائیها\nبسیار مشاهده می شود، و از مافوق که خیمہ\nیک خنده هم بران میکنند، از بهر دفع دروغ\nدیروزه وقت خود را بر بافت دروغ دیگر عبیاتی\nمی سازد، و ازین حالت در بعض جاها چنان\nمناقشه حادث میگردد که آخر الامر موجب ضیاع\nانفس و اموال میگردد، از گرفتاری چنین خست\nو دفع دروغهای بیفائده در امور شخصیه خود هم\nدر عقب می ماند و حس نمیکند، باید که انسان درین باب\nبسیار متوجه باشد که یکدقیقه وی ضایع نشود،\nاز انرو درینجا سبق مستقل از ینمد عا ساخته شد ."}
{"book": "adl0919", "page": 44, "text": "٣١\nارقام ته گانه بچند قسم\nصفر نه هشت هفت شش پنج چهار سه دو یک فارسی\n١ ٢ ٣ ۴ ۵ ۶ ٧ ٨ ٩ ٠ هندی\n١ ٢ ٣ ٤ ٥ ٦ ٧ ٨ ٩ ٠ ترکی\n1 2 3 4 5 6 7 8 9 0 انگریزی\n1 2 3 4 5 6 7 8 9 0 انگریزی تحریری\n[ILL] انگریزی تجار"}
{"book": "adl0919", "page": 45, "text": "۳۲\n\n[ILL] (۳۶) پشاور\nپخته سر\nغزنی\nطرزی"}
{"book": "adl0919", "page": 46, "text": "۳۳\nسبق (٥٦)\n(خواندن هر لفظ اجنبی به توسط حرکات)\n«شناختن حروف عربی بمقابل این فارسی»\n(۳۰) پادشاه ما آرام و برقرار باد، از\nخوش نیتی حضرت او در کل کارهای\nدین و دولت آنقدر آسانی حاصل خواهد\nشد که جای حیرت باشد، پس لازم که ما شکر کنیم\nعربی\nپادشاه ما آرام و برقرار باد از خوش نیتی حضرت\nاو در کل کارهای دین و دولت انقدر آسا\nحاصل خواهد شد که جای حیرت باشد"}
{"book": "adl0919", "page": 47, "text": "٣٤\nپس لازم که ما شکر کنیم\nاین سه رقم حرکات را یکبار بخواند، و باز در هر قسم آن\nخواندن کدام حرف از مبتدی بخواهد\nاَ بَ تَ ثَ جَ حَ خَ دَ ذَ رَ زَ سَ شَ صَ ضَ طَ ظَ\nعَ غَ فَ قَ كَ لَ مَ نَ وَ هَ هَ ءَ يَ يَ\nاِ بِ تِ ثِ جِ حِ خِ دِ ذِ رِ زِ سِ شِ صِ ضِ\nطِ ظِ عِ غِ فِ قِ كِ لِ مِ نِ وِ هِ هِ يِ يِ\nاُ بُ تُ ثُ جُ حُ خُ دُ ذُ رُ زُ سُ شُ صُ ضُ طُ ظُ عُ غُ\nفُ قُ كُ لُ مُ نُ وُ هُ هُ يُ\nسه قسم منوّن یعنی نون دار\nاًَ بًَ تًَ ثًَ جًَ حًَ خًَ دًَ ذًَ رًَ زًَ سًَ شًَ صًَ ضًَ طًَ ظًَ"}
{"book": "adl0919", "page": 48, "text": "۳۵\nعَاغَافَاقَا كَا لَأَمَانَا وَاهَايَا.\nاِ بِ تِ ثِ جِ حِ خِ دِ ذِ رِ زِ سِ شِ صِ ضِ طِ ظِ\nعِ غِ فِ قِ كِ لِ مِ نِ وِ هِ ءٍ يِ.\nاُ بُ تُ ثُ جُ حُ خُ دُ ذُ رُ زُ سُ شُ صُ ضُ طُ ظُ\nعُ غُ فُ قُ كُ لُ مُ نُ وُ هُ ءُ يُ.\nسه جورهٔ دیگر که بالف و زبر خنجری و بیاد کسرهٔ خنجری و بواو و\nضمهٔ معکوسهٔ خنجری است ، در خواندن تفاوتی ندارند، مگر\nبچنین کسره و ضمه بجز (ه) دیده نشده\nاَبَاتَا ثَاجَا حَا خَا دَا ذَا رَا زَا سَا شَا صَا ضَا\nطَا ظَا عَا غَا فَا قَا كَا لَا مَا نَا وَا هَا يَا.\nاِ بِ تِ ثِ جِ حِ خِ دِ ذِ رِ زِ سِ شِ صِ ضِ طِ ظِ عِ"}
{"book": "adl0919", "page": 49, "text": "٣٦\nف ق ك ل م ن و ه ي .\nاِي بِی تِي جِي حِی خِی دِی ذِی رِی زِی سِی شِی\nصِی ضِی طِی ظِی عِی غِی فِی قِی کِی لِی مِی نِی\nوِی هِی یِی .\nاُو بُو تُو ثُو جُو حُو خُو دُو ذُو رُو زُو سُو شُو صُو ضُو\nطُو ظُو عُو غُو فُو قُو كُو لُو مُو نُو وُو هُو يُو .\nسَبَق (٥٧)\nاز قرار «حق، حى»\nاِل هُم مُح يَعْلَمُ لِلْاَمْرِ اَوَ انْزِلَ مَعَ نُحْ بُنُ زِرْ\nاِن مُرْ مُتُى اَحْ بَرَكَا مِرْ زُقَا .\n«بسیار دیده شده اما « ا » در لا الف آمده فقط ."}
{"book": "adl0919", "page": 50, "text": "۳۷\nمُشَدَّدْ\nعَمَّ كَلَّا وَهَّاجًا إِنَّ إِنَّا ثَجَّاجًا فِي الصُّورِ\nفِي الدُّنْيَا سَبِّحُوا كَذَّبُوا رَبَّ السَّمَوَاتِ\nوَزَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا\nسَبَقْ (٥٨)\nدر حالت وقف\nمَعَاشًا ط خَاشِعَةً ط فِي الْحَافِرَةِ ط نَخِرَةً ط\nطُوًى ط طَغَى ط يَسْعَى ط يَزَّكَّى ط\nضماير\nكَتَبَ كَتَبَا كَتَبُوا - كَتَبَتْ كَتَبَتَا كَتَبْنَ\nكَتَبْتَ كَتَبْتُمَا كَتَبْتُمْ - كَتَبْتِ كَتَبْتُمَا كَتَبْتُنَّ\nكَتَبْتُ كَتَبْنَا"}
{"book": "adl0919", "page": 51, "text": "۳۸\nمعنی را هم درین سلسلہ ذیل باید گفت\nسَبَق (۵۹)\nهُوَ هُمَا هُمْ هِيَ، هُمَا هُنَّ ،\nاَنْتَ، اَنْتُمَا ، اَنْتُمْ اَنْتِ ، اَنْتُمَا ، اَنْتُنَّ ،\nاَنَا، نَحْنُ .\nخَلَقَهُ خَلَقَهُمَا خَلَقَهُمْ خَلَقَهَا خَلَقَهُمَا خَلَقَهُنَّ\nخَلَقَكَ خَلَقَكُمَا خَلَقَكُمْ خَلَقَكِ خَلَقَكُمَا خَلَقَكُنَّ\nخَلَقَنِيْ خَلَقَنَا.\nاِيَّاهُ اِيَّاهُمَا اِيَّاهُمْ اِيَّاهَا اِيَّاهُمَا اِيَّاهُنَّ\nاِيَّاكَ اِيَّاكُمَا اِيَّاكُمْ اِيَّاكِ اِيَّاكُمَا اِيَّاكُنَّ\nاِيَّايَ اِيَّانَا ."}
{"book": "adl0919", "page": 52, "text": "۳۹\nعَلَيْهِ عَلَيْهِما عَلَيْهِمْ عَلَيْهَا عَلَيْهِما عَلَيْهِنَّ\nعَلَيْكَ عَلَيْكُما عَلَيْكُمْ عَلَيْكِ عَلَيْكُما\nعَلَيْكُنَّ عَلَى عَلَيْنَا .\nسبق (۶۰)\nمتکلم سخن گوينده را گويند ، مخاطب آنکه سخن\nبا وی کنند ، غائب آنکه سخن از وی گويند\nمذکر ، مرد ، مؤنث ، زن ، مفرد، یکی، تثنية\nدو، جمع ، بسيار .\nداوزان فعل ماضی معلوم شش باب ثلاثی مجرد بهر حرکت عين میآيد،\nفَعَلَ ، فَعَلا، فَعَلُوا ، فَعَلَتْ ، فَعَلَتَا ، فَعَلْنَ ،\nفَعَلْتَ فَعَلْتُما ، فَعَلْتُمْ ، فَعَلْتِ ، فَعَلْتُما فَعَلْتُنَّ"}
{"book": "adl0919", "page": 53, "text": "٤٠\nفَعَلْتُ فَعَلْنَا .\nسَبَق (٦١)\n(اوزان فعل ماضی مجهول که از همۀ ابواب یکسان بکسر عین می‌آید)\nفُعِلَ فُعِلَا فُعِلُوا - فُعِلَتْ فُعِلَتَا فُعِلْنَ ،\nفُعِلْتَ فُعِلْتُمَا فُعِلْتُمْ - فُعِلْتِ فُعِلْتُمَا فُعِلْتُنَّ\nفُعِلْتُ فُعِلْنَا .\n(فعل مضارع معلوم شش باب مذکور بهر سه حرکت عین می‌آید)\nيَفْعُلُ يَفْعُلَانِ يَفْعَلُوْنَ - تَفْعُلُ تَفْعَلَانِ يَفْعُلْنَ\nتَفْعُلُ تَفْعَلَانِ تَفْعَلُونَ - تَفْعَلِينَ تفعلانِ تَفْعُلْنَ\nاَفْعُلُ نَفْعُلُ .\nسنه ١٣٣٣\nمطبعۀ اشرفی\n(حصار٣)"}
{"book": "adl0919", "page": 54, "text": "٤١\n(فعل مضارع مجهول ابواب مذکوره یکرنگست یعنی بفتح عین میآیند)\nیُفْعَلُ يُفْعَلَانِ يُفْعَلُوْنَ - تُفْعَلُ تُفْعَلَانِ يُفْعَلْنَ\nتُفْعَلُ تُفْعَلَانِ تُفْعَلُوْنَ - تُفْعَلِيْنَ تُفْعَلَانِ تُفْعَلْنَ\nاُفْعَلُ نُفْعَلُ .\nسبق (۶۲)\n۳۱) نُوْحِيْ هَا .\n۳۲) اُوْ حِيَ نَا .\n(در حالت وقف که یکی از حروف مدّه ماقبل آخر آیه باشند)\n(مد اوسط می شود)\nيَعْلَمُونَ ط اَحَادِيْثِ ط اِلَى الظُّلُمَاتِ ط\n(۳۳) \" سُوءَ الْعَذَابِ - مَالَهُ اَخْلَدَه ط \""}
{"book": "adl0919", "page": 55, "text": "٤٢\n« فِیْ اَعْنَاقِهِمْ ـ مِنْ دُوْنِهِ اٰلِهَةً »\n« مَا اَغْنٰی ـ اُوْلٰئِكَ »\nسَبْقِ (۶۴)\n(٣۴) وَلَا الضَّآلِّيْنَ ط\n(٣۵) (م ع ه ض ط) (ج)\n(لاصلی) (ص ز ق)\n(٣۶) « ر » و لفظِ مُبارک « اَلله »\nقَرِيْبٌ رَحِيْمٌ كَافِرُوْنَ ه)\nوَاسْتَغْفِرْهُ ه اَرْسَلَ قُرْبَةً)\n(بِسْمِ اللهِ مِنَ اللهِ رَسُوْلُ اللهِ"}
{"book": "adl0919", "page": 56, "text": "سبق (۲۴)\n(۳۷) ی ر م ل و ن .\n«ل» اَنْ لاَّ خَوْفٌ جَمِيْعٌ لَّدَيْنَا\n«ر» مِنْ رَّبِّهِمْ مُحَمَّدٌ رَّسُوْلُ اللهِ.\n«ی» مَنْ يَّشَآءُ خَيْرًا يَّرَه.\n«م» مِنْ مَّسَدٍ عَلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيْمٍ.\n«ن» مِنْ نَّاصِرِيْنَ رِجَالاً نُّوْحِيْ .\n«و» مِنْ وَّلِيٍّ بِمَغْفِرَةٍ وَّأَجْرٍ .\nوبعد هر نون لتنوین اگر یکی از حروف حلق آید، در انجالت\nخود نون خوب ظاهر و معلومدار خوانده میشود، و حروف\nحلقی شش بودای نورعین - حمزه ، ها وحاوخا و عین وغین»"}
{"book": "adl0919", "page": 57, "text": "٤٤\n\nمانند:-\nمَنْ امَنَ عَنْهَا مَنْ حَضَرَ مَنْ خَشِيَ\nمِنْ عَمِلَ مِنْ غَفُورٍ\nو در غیر جاهای مذکوره با غنہ خوانده میشود که غنه در ان\nمیباشد مانند :-\nمَنْ ذَا الَّذِي عِنْدَهُ\nسبق (۶۵)\nترجمہ : بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ\nرَسُولُ اللهِ : لَا إِله - نیست هیچ معبود برحق و سزاوار\nپرستش إِلَّا الله مگر خدای تعالی مُحَمَّدٌ رَّسُولُ اللهِ\nحضرت محمد صلی اللہ علیہ و علی آلہ و سلم فرستاده خداست"}
{"book": "adl0919", "page": 58, "text": "٤٥\nسَبق (٦٦)\nاَعُوْذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيْمِ بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيْمِ\nاَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَمِيْنَ . الرَّحْمٰنِ الرَّحِيْمِ . مَالِكِ يَوْمِ\nالدِّيْنِ . اِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ اِيَّاكَ نَسْتَعِيْنُ . اِهْدِنَا الصِّرَاطَ\nالْمُسْتَقِيْمَ . صِرَاطَ الَّذِيْنَ اَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوْبِ\nعَلَيْهِمْ وَلَا الضَّآلِّيْنَ ، اٰمِيْنَ\nسَبق (٦٧)\nبِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيْمِ\nاَلَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِاَصْحَابِ الْفِيْلِ . اَلَمْ\nيَجْعَلْ كَيْدَهُمْ فِيْ تَضْلِيْلٍ . وَاَرْسَلَ عَلَيْهِمْ طَيْرًا\nاَبَابِيْلَ . تَرْمِيْهِمْ بِحِجَارَةٍ مِّنْ سِجِّيْلٍ . فَجَعَلَهُمْ"}
{"book": "adl0919", "page": 59, "text": "كَعَصْفٍ مَأكُوْلٍ ه\nسبق (٦٨)\nبسم الله الرحمن الرّحيم\nلِإِيلٰفِ قُرَيْشٍ ه إِيلٰفِهِمْ رِحْلَةَ الشِّتَاءِ وَ\nالصَّيْفِ ه فَلْيَعْبُدُوْا رَبَّ هٰذَا الْبَيْتِ ه\nالَّذِيْ أَطْعَمَهُمْ مِّنْ جُوْعٍ ه وَآمَنَهُمْ مِّنْ\nخَوْفٍ ه\nسبق ٦٩\nبسم الله الرّحمنِ الرّحيمِ\nاَرَءَيْتَ الَّذِيْ يُكَذِّبُ بِالدِّيْنِ ه فَذٰلِكَ الَّذِيْ\nيَدُعُّ الْيَتِيْمَ ه وَلَا يَحُضُّ عَلٰی طَعَامِ الْمِسْكِيْنِ ه فَوَيْلٌ\n\nک چون بنده متصل بر یک کلمه بیا شد و باز کلمه چهار حرکت سته از پیش رو مفصل در ما بين دو کلمه با ندازه سه حرکت طول پیدا مبذلا مگر بشكل همزه نوشته شود"}
{"book": "adl0919", "page": 60, "text": "٤٧\nلِلْمُصَلِّينَ ٥ الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلَاتِهِمْ سَاهُونَ ٥\nالَّذِينَ هُمْ يُرَاءُونَ ه وَيَمْنَعُونَ الْمَاعُونَ ع\n\nسَبَقْ (٧٠)\nبِسْــــــــــــــــــــــمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيْمِ\nإِنَّا أَعْطَيْنَاكَ الْكَوْثَرَ ٥ فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ ٥ إِنَّ\nشَانِئَكَ هُوَ الْاَبْتَرُ ع\n\nسَبَقْ (٧١)\nبِسْــــــــــــــــــــــمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيْمِ\nقُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ ٥ لَا أَعْبُدُ مَا تَعْبُدُونَ ٥ وَلَا\nأَنْتُمْ عَابِدُونَ مَا أَعْبُدُ ٥ وَلَا أَنَا عَابِدٌ مَا\nعَبَدْتُمْ ٥ وَلَا أَنْتُمْ عَابِدُونَ مَا أَعْبُدُ ه لَكُمْ"}
{"book": "adl0919", "page": 61, "text": "٤٨\nدِيْنَكُمْ وَلِيَ دِيْنِ ع\nسَبَقِ (٧٢)\nبِسْــــــــــــــــــــمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيْمِ ط\nاِذَا جَاءَ نَصْرُ اللهِ وَالْفَتْحُ وَرَاَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُوْنَ\nفِيْ دِيْنِ اللهِ اَفْوَاجًا ه فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَاسْتَغْفِرْهُ\nاِنَّهُ كَانَ تَوَّابًا ع\nسَبَقِ (٧٣)\nبِسْــــــــــــــــــــمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيْمِ ط\nتَبَّتْ يَدَا اَبِيْ لَهَبٍ وَتَبَّ ط مَا اَغْنٰى عَنْهُ مَالُهُ\nوَمَا كَسَبَ ط سَيَصْلٰى نَارًا ذَاتَ لَهَبٍ ع\nوَّامْرَاَتُهُ حَمَّالَةَ الْحَطَبِ ه فِيْ جِيْدِهَا"}
{"book": "adl0919", "page": 62, "text": "٤٩ س س س\nحَبْلٌ مِّن مَّسَدٍه\nسبق (٧٤)\nبِسْـــــــــــــــــــــمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ\nقُلْ هُوَ اللهُ أَحَدٌ ه اَللهُ الصَّمَدُ ه لَمْ يَلِدْ ، وَلَمْ\nيُولَدْ ه وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌه\nسبق (٧٥)\nبِسْـــــــــــــــــــــمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ\nقُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ ه مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ : وَمِنْ شَرِّ\nغَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ ه وَمِنْ شَرِّ النَّفَّثَاتِ فِي الْعُقَدِ ه\nوَمِنْ شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ ه\nسبق (٧٦)"}
{"book": "adl0919", "page": 63, "text": "بسم الله الرحمن الرحيم\nقُلْ اَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ ه مَلِكِ النَّاسِ هِ اِلٰهِ\nالنَّاسِ هُ مِنْ شَرِّ الْوَسْوَاسِ الْخَنَّاسِ هُ الَّذِي\nيُوَسْوِسُ فِي صُدُورِ النَّاسِ هُ مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ هُ\n(اجزأ نماز که بعد از حفظ اینها نماز با افعال و اقوال باید که نشانداده شود)\nسبق (٧٧)\nاَللّٰهُ اَكْبَرُ، سُبْحَانَكَ اللّٰهُمَّ وَبِحَمْدِكَ وَتَبَارَكَ\nاسْمُكَ وَتَعَالى جَدُّكَ وَلَا اِلٰهَ غَيْرُكَ .\nسُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيمُ .\nسَمِعَ اللّٰهُ لِمَنْ حَمِدَهُ .\nرَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ ."}
{"book": "adl0919", "page": 64, "text": "اه\nسُبحانَ رَبِّيَ الأَعلى.\nسَبق (٧٨)\nالتَّحِيّاتُ لِلّٰهِ وَالصَّلَواتُ وَالطَّيِّباتُ السَّلامُ عَلَيكَ\nأَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكاتُهُ، السَّلامُ عَلَينا\nوَعَلى عِبادِ اللّٰهِ الصّالِحينَ، أَشهَدُ أَن لّا إِلٰهَ إِلَّا اللّٰهُ\nوَأَشهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبدُهُ وَرَسولُهُ.\nسَبق (٧٩)\nاَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَعَلى آلِ مُحَمَّدٍ كَما صَلَّيتَ\nعَلى إِبراهيمَ وَعَلى آلِ إِبراهيمَ إِنَّكَ حَميدٌ مَّجيدٌ، اَللّٰهُمَّ\nبارِك عَلى مُحَمَّدٍ وَعَلى آلِ مُحَمَّدٍ كَما بارَكتَ عَلى إِبراهيمَ\nعَلى آلِ إِبراهيمَ إِنَّكَ حَميدٌ مَّجيدٌ، اَللّٰهُمَّ رَبَّنا آتِنا فِي الدُّنيا"}
{"book": "adl0919", "page": 65, "text": "٥٢\n\nحَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ.\nاَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللهِ\n\nسبق (٨٠)\nدعای بعد از نماز فرض\n\nاَللّٰهُمَّ اَنْتَ السَّلَامُ وَمِنْكَ السَّلَامُ وَاِلَيْكَ يَرْجِعُ\nالسَّلَامُ حَيِّنَا رَبَّنَا بِالسَّلَامِ وَاَدْخِلْنَا دَارَ السَّلَامِ\nتَبَارَكْتَ رَبَّنَا وَتَعَالَيْتَ يَا ذَا الْجَلَالِ وَالْاِكْرَامِ\n\nسبق (٨١)\n\nهمه افعال و اقوال هر نماز را یاد داریم، و اینهمه اقوال نماز\nزبانی خوانده میشود چنانکه حرکت لب نمازگزار باید دیده شود\nالایست که آنرا زبانی یاد گرفته ایم، اما وقتیکه بر نماز ایستادۀ"}
{"book": "adl0919", "page": 66, "text": "٥٣\nمیشویم آنرا بدل میگوئیم که نیت فرض است آن\nعبارت از ارادۀ دل است نه بزبان ، پس مبادا\nآن ساقط شود، و چنین است امضای امام ربانی\nمجدد الف ثانی رحمۃ الله تعالی علیه .\nمیشویم آنرا بدل میگویم\nابادی نوسجه پول خشتی برج سرخ زغال مرادخانی"}
{"book": "adl0919", "page": 67, "text": "٥٤\n(تعلیم مقام سال اوّل و دوّم فارسی)\nقمر ماہتاب وشمس آفتاب را گویند، و ہرکدام ایشان\nسال و ماہی بخود دارند، چنانکہ یکسال قمری این دوازده\nماه است:- محرّم، صفر، ربیع الاوّل، ربیع الثانی،\nجمادی الاوّل، جمادی الآخر، رجب، شعبان، رمضان\nشوال، ذی قعدہ، ذی الحجہ.\nو ہرکدام این ماہہا گاہے ٣٠ و گاہے ٢٩ روز\nمی آیند، امّا در ہر سال ضرور ششماه سی روزہ\nو ششماه بیست و نه روزه می آیند، روز اوّل ہر ماہ\nغره خوانند، و روز آخر ماه سی روزه را سلخ گویند"}
{"book": "adl0919", "page": 68, "text": "۵۵\n\nپس همه روزهای این سال قمری ۳۵۴ میشود.\nو سال شمسی عبارت ازین چهار فصل است\nبهار، تابستان، خزان، زمستان، ای لمحه هرکدام\nاین چهار فصل چند روز است، دلیل چیست ؟ جناب\nآقا فصل بهار نود و چهار روز است، ۳۱ روز اوّل آنرا\nحمل، و ۳۱ روز دیگر آنرا ثور، و ۳۲ روز آخر آنرا جوزا گویند\nو فصل تابستان نُود و سه روز است ۳۱ روز اوّل\nآنرا سرطان، و ۳۱ روز دیگر آنرا اسد و ۳۱ روز آخر آنرا\nسنبله گویند، و فصل خزان هشتاد و نُه روز است،\nسی روز اوّل آنرا میزان و سی روز دیگر آنرا عقرب\nو بیست و نه روز آخر آنرا قوس گویند، و فصل زمستان"}
{"book": "adl0919", "page": 69, "text": "٥٦\nهشتاد و نه روزست ۲۹ روز اول آنرا جدی و ۳۰ روز\nدیگر آنرا دلو و ۳۰ روز آخر آنرا حوت گویند و این دوازده ما\nفصلی را بنظم چنین آورده اند:-\nسر حمل بس ثور پس جوزا و سرطان سدوه سنبله میزان عقرب قوس جدی دلو و حوت\nوعده این ماها را بحساب ابجد خو منظوم داشته اند پس باید که\nما اولا كلمات ابجد و حساب آنرا بدانیم و آن این است:-\nاَبْجَدْ، هَوَزْ، حُطَّى، كَلَمَنْ، سَعْفَصْ، قَرَشَتْ،\nتَخَذْ، ضَطَغْ، و حساب آن در ابیات اینکه:-\nز ابجد تا مجطی دان احاد است : شمر عشرات تا حالی که صد است\nپس آنگه مائه دان تا شاره خوان : که این تقریر هم از او بیادا\nو در جدول اندا این است:-\nا ب ج د ه و ز ح ط\n۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹\nی ك ل م ن س ع ف ص\n۱۰ ۲۰ ۳۰ ۴۰ ۵۰ ۶۰ ۷۰ ۸۰ ۹۰\nق ر ش ت ث خ ذ ض ظ غ\n۱۰۰ ۲۰۰ ۳۰۰ ۴۰۰ ۵۰۰ ۶۰۰ ۷۰۰ ۸۰۰ ۹۰۰ ۱۰۰۰"}
{"book": "adl0919", "page": 70, "text": "پس عدد ماه‌های مذکوره شمسی را بنظر چنین آورده اند:-\nلاو لالب لاولا لا شش شش اپریل اط و کط پل مشهور کوته است،\nو همه روزهای این سال شمسی را چون جمع کنیم\n٣۶۵ روز میشود.\nپس این سال شمسی ازان سال قمری یازده روز کلان شد.\nای احمد این تفاوت یازده روز را بطریق مثال\nبرای من دانسته کرده میتوانی؟ بلی صاحب میتوانم\nمثلاً اگر یکوقتی چنان برابر شود که بیک روز هم اول محرم\nو هم نوروز باشد، از انروز چون سه صد و پنجاه و چهار روز بگذرد\nسال قمری کامل میشود، ضرور است که محرم دیگر نو شود،\nاما چون یازده روز دیگر هم بگذرد سال شمسی هم کامل خواهد شد"}
{"book": "adl0919", "page": 71, "text": "۵۸\nپس روز دوازدهم آن محرم باز نوروز خواهد بود، و اسامی\nماههای شمسی را ب ترکی رومی چنین آورده اند:—\nمارت نیسانست و مایس با حزیران و تموز هست آغستوس\nایلول و تشرین ایخوان * بعد ازان باشد دو کانون از\nشهور ترک روم * زین اسامی چون تو بگذشتی شباطش\nحوت دان * و ماههای انگریزی را چنین نظم کرده اند\nجنوری و فروری، مارچ، اپریل و می * جون جولائی اگست د سپتمبر بدان\nہست اکتوبر نومبر ہم دسمبر آخراین * بعد ده از جدی باشد اول انگلیز ها\nو ترکان هر سال شمسی را ئیل گویند و بنام یک حیوا\nیاد میکنند و دوازده سال را یکدوره خوانند.\nو نام این دوازده سال بزبان ترکی و فارسی بنظم این است\nتم باق رو بخط احقر میر شرف الدین (حام)"}
{"book": "adl0919", "page": 72, "text": "۵۹\nپيچقان آو دو بارْسْ تُشْقان لويِي، پَيْلان يونت وقوي دي نامهاي سال\nپيچي پيْل پَسْ وي آيْت اَبْعدَ زآن، تَنْكُوزْ را بِدان که شَوي صابِحْ کمال\nمُوشْ و بَقَر و پَلَنْگ خَرْگوشُ شُمار * زِين چار چوبگذري نِهَنْگ آيدُ ومار\nوانگاه باسپُ و گوسفند اس حساب * ميمون و مرغ و سگ و خوک آخر کار\nصحت\nوچون در فارسی بسی از الفاظ عربی هم می آیند از از روی معلم در حر\nحرکات آن کوشش میکند، پس لفظی که بروزن مُفَاعَلَه باشد\nما آنرا می شناسیم، با تَضْر و ر فتح عین میخوانیم مانند\nمُذَاکِرَه، مُناظَرَه، مُغَالَطَه، مُدَافِعَه، مُبَادَلَه، مُنَاقَشَه،\nمُجَادَلَه، مُقَابَلَه، مُسَابَقَه، مُحَارَبَه، مُرَافَعَه، مُکَالَمَه، مُخابَرَه\nمُطالَعَه، مُصافَحَه، مُعانَقَه، مُحافَظَه، مُخالَفَتْ\nمُنافَقَتْ، مُمَانَعَتْ، مُشَالَكَتْ، مُفارَقَتْ، مُوَافَقَتْ"}
{"book": "adl0919", "page": 73, "text": "٦٠\nمطابقت، متابعت، مناسبت، مشابهت، مجانست\nمخالطت، مساعدت، مظاهرت، مداهنت، مداخلت\nمشارکت، اما آن اسم فاعل شان میباشد که بکسر\nعین یعنی بکسر ماقبل آخر خوانده میشود، مانند:\nمخالف، منافق، مناسب، موافق، مطابق، مجاز\nو بسا میباشد که بموجب حرکات معنی بالکل چپه\nمیشود، چنانکه بعضی میگویند که من مستحق بفتح حای مهمله\nبخیال اینکه صاحب حق میباشم آن دیگری باید که\nحق مرا بدهد و آن بکسر عین یعنی بکسر حا خوانده میشود و بفتح حاکه\nاو خوانده در حقیقت چنان معنی میدهد که اقرارم بر اینکه\nمن ملامتم حق او بر من است، و بعضی لفظ «اخلاق» که"}
{"book": "adl0919", "page": 74, "text": "۶۱\nبفتح اوّل و جمع خُلق است، و الف جمع، مفتوح میباشد\n«اِخلاق» بکسر اوّل میخوانند غلط محض است و همچنین اخلاص\nکه بکسر اوّل است بعض بفتح آن یعنی «اَخلاص» میخوانند\nو چنان بقلم میدهند که ملّا هستیم یاد داریم اینچنین کسر و\nفتح چه فرق دارد، ما علماء متبحّر اهل معنی میباشیم\nالفاظ را چه کنیم، اگر این دعوای او را تسلیم کنیم\nبدتر ازان میشود که گوید از عدم توجّه غلطی کرده ایم بسبب اینکه\nاَعزّه و شُرفا را ایشان درین غلطی انداخته اند، پس بعضی کاتِ\nقرآن مجید را هم که هر طور بخواند باید که باکی نباشد، و حال اینکه\nحرکات غلط کفر ثابت میشود.\n* * *\n*"}
{"book": "adl0919", "page": 75, "text": "٦٢\nعنوانها\nبرای پادشاه نویسد\nتصدق حضور شوکتوفور مراحم نشور اعلیحضرت پادشاه معظم\nغازی خود شوم عرضداشت نور احمد ولد سلطان احمد\nقوم علیزائی ساکن پشت رود قندهار اینست\nبرای وزیر و سپهسالار نویسد\nجناب عالیقدر جلالتمآب مخدومی معظمی وزیر صاحب\nحربیه یا سردار سپه سالار صاحب دام مجدهم\nو در اصطلاح جدید خلاصه کل ع ج است.\nحصه مکتب"}
{"book": "adl0919", "page": 76, "text": "برای بعضی معززین نویسد\nجناب صاحبی امیدگاهی مطاع مُعظم خانصاحب\nویا فرقه مشر صاحب (یا) لوامشر صاحب (یا) غند مشر\nصاحب (یا) کند کشر صاحب ضاعف الله اعزازهم\nو دیگر اصطلاحات جدیده را که در آخر کتاب هذا\nآمده کار نموده باشند.\nبرای پدر نویسد\nفدای حضرت قبله گاه مُعظم خود شوم یا تصدق\nحضرت قبله امجد خود شوم یا فدایت شوم.\nبرای بعضی کلانان و استاد خود نویسد، اگر کلانانرا\nهمین عنوان بدون لفظ استاد مرقوم دارد:-"}
{"book": "adl0919", "page": 77, "text": "٦٤\nصاحب معظم و مطاع مکرم جناب استاد محترم خود را خادم\nو دعا گویم.\nبرای کاکا خود نویسد\nعم مکرم بسیار شفیق محترم عطوفت شیم خود را خادم و مخلصم\nبرای ماما نویسد\nمخدوم مکرم و مطاع محترم جناب ماما صاحب را\nزاد اشفاقهم\nبرای برادر کلان نویسد\nصاحب معظم و مخدوم محترم جناب آقا لالای خود را خادم\nبرای برادر خورد یا فرزند خود نویسد\nنور چشم ارشد ارجمند، کامگار سعادتمند غلام حیدر جان از"}
{"book": "adl0919", "page": 78, "text": "۶۵ جناب والده ماجده محترمه معظمه خودرا\nعمر و جوانی بهره مند باشد. فدا جناب والده ماجده محترمه معظمه\nبرای والده نویسید خود را فدا شوم (۲) جناب محترم\nجناب والده ماجده محترمه معظمه خود را فدا شوم\nبرای عمه و خاله نویسید واسه عمه یا خاله صاحبه مشفقه\nجناب محترمه عمه (یا) خاله صاحبه مشفقه مکرمه خود را\nبلکه وجود را مشتاق دستبوسم\nمشتاق دستبوسم. ساتر حقیقی دکا\nبرای شوهر نویسید\nساتر حقیقی و حافظ اصلی، سایه بلند پایه آن پرده پوش\nظاهری و حامی واقعی این عاجزه را ما دام الحیات الی یوم التنا\nاز سر این داعیه فدویه شان کم و کوتاه نگرداناد و از هیچ باب\nخصوصاً ازینجانب هیچگونه آثار پریشانی و غبار کدورتی"}
{"book": "adl0919", "page": 79, "text": "٦٦\nبذیل خاطر عاطر رسیده مباد، بحق حضرت محمد و آله الاطیاب\nبرای طبقات مردمان از خورد تا کلان\n\nارجمندا، ارجمند من، برادر من، برادر عزیز الوجود من، محترم من،\nمحترم بنده\nبرای بعضی تفاوت تعیین بعضی اشیاء بحدود طاقاو تو و غیره\nاخوی مشفق مهربان محبت نشان موتمن و موالف اخوان،\nعزیز الوجود گرام غلام احمد خان سلمه الله المنان،\nموازی سه زوج بوٹ، و دو طاقه کلاه، و پنج طاقه لنگی، و\nیکثوب کرتی، و یک دست رخت خواب، و دو دست\nدریشی، و یک راس اسپ، و ده قطعه مرغ دشتی\n\nطرز ادرس چطور بنویسیم؟"}
{"book": "adl0919", "page": 80, "text": "س س س\n۶۷\nچهار جلد کتاب، و یکتاب ساعت بلوائی، وپنج تخته گلیم\nو دو درجن قاشق خورد و کلان و بیست جام آئینه، ویکطرف\nچای، و چهار دانه قلم، و پنج دسته کاغذ، وسه توپ\nصحن، و مبلغ یکصد روپیه نقد که جهة تعلقات خود فرستاده\nبو دید رسید.\nو غلام حیدر برا در زاده شما که در خدمت سر کار بوده، و\nچهار زنجیر فیل، و دو قلاده شیر، وسه قلاده سگ ،\nسه فرد گاو دشتی، وچهل نفر شتر، ودو میل تفنگ،\nوهشت قبضه شمشیر، وچهار منزل خیمه، و دو قطعه پالاس\nوهفت سلک مروارید، و ده توله مشک اذفر، وشصت\nذرعه قناویز هراتی، و بیست و یکعدد امانی پنج مثقاله، و دودست\nوهشت قبضه شمشیر\nهمینطور در باب\nو در میان [؟]"}
{"book": "adl0919", "page": 81, "text": "۶۸\nشاهین شکاری، وشش ضرب توپ که به تعلق او بودند\nاز تحویلی آن فارغ گشته، امید است که در ینوقت\nبخدمت بهتر از سابق مقرر شود.\n\nدر اَخلاق\n\nاے احمد علم خوب است یا اخلاق، هر دو خوب اند،\nمگر موجدِ این کار سفارش در اخلاق زیاده تر نموده، و\nاز جمیع کار ها خوبی اَخلاق را مقدّمتر دانسته چنانکه در اواخر جوزا\nسنه ۱۳۰۳ چون تعلیم سپاهیان ارگ را نمود، روزی\nاعلیحضرت غازی بطریق عمومی فرمودند که با هر که مخاطبه\nبه الفاظ درست نمودن بهتر، بلکه لاژمتر است یعنی لفظ"}
{"book": "adl0919", "page": 82, "text": "٦٩\n\n«تو» هرگز در سخن آورده نشود، و بصیغه جمع غائب و\n«فرمودن» وغیره مدعا ادا کرده شود که الفاظ را اثر\nفوری زیاده میباشد چنانکه مخاطبه اگر با مدعی باشد\nهم به استعمال الفاظ خوب احتمال دوستی دارد که\nشنیدن الفاظ درست انسانرا بر ترحم و جوانمردی می آورد،\nو الفاظ خشن و نادرست اگر در مخاطبه دوست مستعمل گردد\nهم او را از همان خیال خوب خود منحرف می سازد، و آخر\nالامر از ان دوست خوب خود ناخوب می شود بناءً\nمذکور عزت دیگری نمودن فی الحقیقت عزتِ خود کردنست\nو این فرمودهٔ اعلَیحضرت غازی را عنوان این مقالهٔ اخلاقیه\nخود ساخت، نویسنده در باب گذران معلم میفرمایند که"}
{"book": "adl0919", "page": 83, "text": "خوش گذرانی و بدگذرانی معلّم را اکثر از غیر حاضرین او\nمعلوم میکنم، زیرا معلّمی که کار را خوب میداند و اخلاق هم درست\nباشد و درجه را بسیار حاصل نموده باشد، شاگردان او حتّی المقدور غیر حاضر\nنمیشوند، هر روزه حاضر، و بشوق تمام مشغول کار میباشند\nاخلاق و شرافت وی بالضروره در طبع شاگردان سرایت\nمیکند، و شرافت در طبیعت انسان میباشد، گذران\nمعلوم میشود، و نیز گفته که اظهار و تکرار اخلاق ضروریّه و لازم\nالتصریح در بعض اوقات از بهر شاگردان لازم و ضرور است\nتا بموجب تکرار در طبیعت ایشان خوب رسوخ یابد و آن نسبت\nوقتیکه اتفاق مکالمه شما با کلانان افتد بطریق شرم و حیا چشم فگنده\nبا ایشان مخاطبه نموده باشید، اگر حال مقتضی بالا دیدن شود"}
{"book": "adl0919", "page": 84, "text": "۷۱\nبالا بیبیند، مگر در مقابل، و چشم بچشم شدن بسیار بد کنید\nو صدای خود را بر صدای ایشان بلند نسازید، و در مجلس\nبکالا و چوب و غیره بازی نکنید .\nو متوجه سخن کلانان باشید، اگر چه سخن ایشان از فکر\nشما بلند تر باشد ، باز هم از حال و قرائن چیزی استنباط\nکرده میتوانید، و چیزی را زیر تاریکی چراغ نگذارید، و\nظرف کلانتر از طاق را در طاق بر ننهید، که قبل از افتادن\nسزاوار عتاب هستید، زیرا که اکثر کلانان جوانمرد طبیعت\nبعد از افتادن و شکستن چیزی نمیگویند تا در جمیع\nمسکین و مخبتین دنیا شمرده نشوند، اگرچه درد آن نقص\nدر دل شان میماند، اما قبل از افتادن زجر بهتر لازم میدانند"}
{"book": "adl0919", "page": 85, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0919", "page": 86, "text": "۷۳\nکه یعنی اینهمه را واپس اعاده کن، که این خاصه عمر انسان را\nنیمه میسازد، و همچنین چیزی را که ندانی و مسله شرعیه را که\nدر کتاب ندیده باشی، هرگز از عقل خود جواب مگو، چنانکه\nبارها مرغ یا چوچه مرغی از بهر ذبح بدست کدام طفلی داده\nشده، که این را ببر تا کدام شخصی برای ما ذبح کند، که\nمهمان یا بیماری دارم واپس آورده، که ذبح نمی‌کنند،\nو میگویند چرا ما گناه خون این را بر گردن خود بگیریم،\nاگر ذبح نکرده میگفت که ما کار داریم یا ذبح آنرا یاد نداریم،\nهیچ حرفی نبود، اما اینکه کار جائز را ناجائز بلکه گناه دانست\nکافر شد، و اینکه اطفال و جهال را عقیده بیدینی خود خبیث\nو خون مرغ و انسانرا مساوی دانست، و باز می بینید که"}
{"book": "adl0919", "page": 87, "text": "٧٤\nاکثر مسلمانان مرغ را می کشند، در عقیده سامعین ماند که\nخون انسان هم همیقدر گناه دارد، و حال اینکه کشتن مرغ\nثواب است و کشتن انسان قریب کفر، پس برین\nعقیده متعدیه بغیر وی، او لایق محبوسی بسیار سخت است\nتا انکه واپس مسلمان شود، و مچنین بعض بر یکقول یا فعل معلولی\nمیگوید که آخر مسلمان هستی؟ یعنی نیستی، و حال اینکه\nبهمین سخن خود را کافر ساخت که مسلمانرا نامسلمان\nخواند.\nو هرگاه مخالفت خود را از درجه انسانیت یابید، خود را کمتر از ان ننمائید\nبلکه فکر کرده بیکذریعه باید و شاید خود را از چنگ او وارهانید\n* *\n*"}
{"book": "adl0919", "page": 88, "text": "۷۵\nو نیز باید دانست که نشاء و منبع جمیع اخلاق ذمیمه بیکاری است\nزیرا نفس هیچ انسان تعطیل را قبول نمیکند، بالضروره یک\nشغل و کاری را میخواهد، لهذا دول معظمه یورپ ببر این\nحرف رسیده اند که از ابتدای طفولیت در نگهداشت\nو تربیت دماغ اولاد خود کوشش میکنند، از سن هفت\nسالگی چون داخل مکتبش نمایند در فکر رقابت و مسابقت\nمی افتند از انرو در سن چهارده سالگی و زمان ساده روئی\nاز جرمن و فرانس و روس و انگریز و غیره بکمال حسن و خوبی\nدیده میشوند، مگر آنقدر بمطالعه و نوشته و تهیته رقابت\nفردا گرفتارند که فرصت بازی خوردن از هواخواه ندارند،\nو آنکه هواخواه شان خیال کرده میشود، آنهم باندازه عمر"}
{"book": "adl0919", "page": 89, "text": "٧٦\nو سال خود صد کار ضرور تر از عاشقی دارند، نه خودش تعلیم یافتن چنین\nذمه ایست و نه بدیگری تعلیم میکند، اما انانیکه نه علم دارند و نه معلماً\nتا مشغولیتی بآن داشته باشد، پس در حالت ساده و بی بهانه که دیگری حرکات او\nمینماید، و خواهش او برانجا آورد، کار باضروریته مکتب هم ندارد، پس چگونه\nاز راحت و مراعت مفت سرکشی نماید، بعد در کلانی از همان علمی که آنوقت\nخودش آموخته بود حال بدیگری می تواند، زیرا هر دو بیکارند، علوم معلماً ندانند\nکه بقدر ثروت خود کدام کتاب و سوادی را مطالعه کنند و\nیا چیزی را بنویسند، اگر در کلانی علم را حاصل کنند آنهم نشان\nغیر تست معلوم است که در خوردی هم مرتکب ذمائم نگشته دانیکه در\nکلانی از بیکاری میگوید مصر ع:-\n\"نکنم عاشقی چه کار کنم\" وقتی که"}
{"book": "adl0919", "page": 90, "text": "۷۷\n\nاین شغل ذمیمه براے شان میسر نشود، باز از غم چرس میکشند\nو هر عمل چون فی الجمله غذاے درست میخواهد، وجه آن از\nکمال و هنر خودشان حاصل نمیشود، بالضروره قمار و دزدی\nاختیار میکند، و در ان ناچار آدم کشی میگردد، در خواب یا\nبیدارے کدام ضعیفتر از خودے را میکشد، و آنرا شمشیر\nمیداند، هزار نفرین باین شمشیر و خیالات و روشیکه از سن چهارده\nسالگی گرفته تا حال به انجام رسانیدی و بعض با اینهمه بی رحمی\nو بَد رَوشی به اصل و نَسَب خود مینازند چنین ابیات\nو مقالات را ندیده و نه خوانده میتوانند :-\nآنانکه فخر خویش بامجاد میکنند - چون سگ باستخوان افخم و شاد میکنند\nگرفتار من و تو و خانه جنگی هستند، و نمیدانند که صیادان از"}
{"book": "adl0919", "page": 91, "text": "۷۸\n\nهر طرف در کمین اند، نه سیاه ابلق را میگذارند و نه سیاه\nمطلق را برده های خود میسازند، و از پروبال ما کار میگیرند\nو مطلبی که صیاد ما دارد، ازین خیالات خانه جنگی داشتن\nو من و تو گفتن به آسانی بدست شان می آید، از انرو\n(اعلیحضرت غازی) اتفاق و اتحاد و محبت و مودت\nکه نتیجه انسانیت اند قومیت خود گرفته تمام افغان بلکه کل سکنه\nافغانستانرا در اتفاق و اتحاد چون شخص واحد میخواهند،\nو هر که از روی انسانیت با اعلیحضرت او قربت داشته\nباشند آنرا قوم و قریب خود میدانند ، و این مدعا\nبے توسط علم بسر نمیرسد .\nو نیز حال در تمام دنیا بنزد جمیع عقلا و حکما به ثبوت رسیده"}
{"book": "adl0919", "page": 92, "text": "۷۹\nاینکه غالبترین قوتها قلم و سخن است، بعد از ان تهیه خوراک\nو پوشاک و اسلحه از بهر کدام ضرورت وقت که انهم\nبذریعه علم پیدا میشوند، و اینهمه بداخلاقیها اکثر افراد\nوطن عزیز ما از بیعلمی است که معلومات و شغلی ندارند، که\nبان گرفتار باشند، و این هم غلط است که گویند سبق\nکار اطفال است، ما کلانیم هرگز نمیتوانیم، بلکه کلان\nبهتر است، زیرا کلان فورا سخن میداند، و خطی که\nبهر راه و روش گفته شود از قلم خود صادر مینماید، و\nبحد مطلوب میرساند، و زبان سوال و جواب دارد،\nوطفل اینقدر عقل ندارد، و زود نمی فهمد، و انکه گفته اند، که\nبکلانی نمیتوانند» بسبب اینکه کلانان گرفتار کسب"}
{"book": "adl0919", "page": 93, "text": "۸۰\n\nکاراند، رزق یومی خود را می یابند، پدران برای شان\nنمیدهند، پس وقتیکه کسب و واسطۀ حصول رزق شان\nهمین سبق باشد، چگونه نمیتواند، چنانکه این پدر تاجدار\nغازی مان میفرماید که من نان میدهم و از شما سبق\nمیخواهم، اگرچه اعلیحضرت او این سبق را بکار و\nخدمت و عوض نان خود مجری میکند، مگر انسان\nمیداند که هم خوراک و پوشاک را با میدهد و هم کار خود ما را با میکند اگر شنما\nو مخفیه در دل خود فکر کنید غیر ازین چه می یابید که اعلیحضرت غازی چنان\nشغلی از بهر ما میخواهد که بازدارندۀ جمیع ذمائم باشد، انسانیت و اتفاق\nو اتحاد ازان تولید شود، دین و دنیا وران بوده تاحین مرگ گرفتار آن بود\nو نیکنام ظفر یاب باشیم، بلکه بعد از مرگ هم نجات دهندۀ ما از عذاب باشد.\n\nصداقت\nپدرانه"}
{"book": "adl0919", "page": 94, "text": "۸۱\n\nواے شاگردان در خوبی اخلاق خود بسیار متوجه و کوشا\nباشید که در پرچه امتحان نمبر آن از ریاضی و خواندن قرآن\nمجید زیاده تر است، چنانکه نمبر قرآن خواندن اگر چهل\nباشد نمبر اخلاق بالضروره پنجاه گرفته میشود، تا بفتوا\nمعلمین هر مبتدی بقدری که در اخلاق باشد ببرد، پس در بین\nایشان هر که نمبر اخلاق را زیاده بُرده باشد، سزاوار سرکردگی\nو کپطانی فریق او باشد و شنیدن امر و حرف معلم را\nاهمترین جمیع فقرات اخلاقیه دانید، زیرا اگر این\nاساس دُرُست نباشد، سبق و کلمات اخلاقی چه،\nاگر کلمه طیبه بسبق از بهر او خوانده شود، هم او از ته دل\nنمی شنود، پس اینچنین شاگرد قابل طردست، که فریق را خراب میکند."}
{"book": "adl0919", "page": 95, "text": "۸۲\n\nو حرکات در فارسی و صرف و نحو باین نامها یاد میشوند\n\nفارسی | زبر | زیر | پیش\nصرف | فتحہ | کسرہ | ضمہ\nنحو | نصب | جر خفض | رفع\n\nمگر در نحو تخصیص بحرف آخر لفظ دارند، و نامهای\nمذکوره حرکات را بنظم چنین آورده اند:-\nرفع و ضم پیش و نصب و فتح زبر- کسر و جر زیر دان و خفض دگر\nاصطلاح کتب لغت در باب هر حرف با معنای هر یک\n(۱) الف ممدوده (ب) بای موحده (پ) بای فارسی (ت)\nتای فوقانیه (ث) ثای مثلثہ (ج) جیم (چ) جیم فارسی"}
{"book": "adl0919", "page": 96, "text": "۸۳\n\n(ح) حای مُهْمَلَه (خ) خای معجمه (د) دال مهمله (ذ)\nذال معجمه (ر) رای مهمله (ز) زای معجمه (ژ) زای\nفارسی (س) سین مهمله (ش) شین معجمه (ص)\nصاد مهمله (ض) ضاد معجمه (ط) طای مهمله\n(ظ) ظای معجمه (ف) فا (ق) قاف (ک) کاف\n(گ) کاف فارسی (ل) لام (م) میم (ن) نون\n(و) واو (ه) های هوز (ء) همزه (ی) یای\nتحتانیت ، و معنی صفت هر یک را هم میدانم\n(شناختن فارسی بودن و نبودن بعض الفاظ از حروف آن)\nهشت حرفد انکه اندر فارسی ناید ، تاتیا موزی نباشی اند ر معنی مُعَمَّا\nبشنو از من تا کدامست آنحروف دیاد، تا و حاصاد و دو ضا ط و ظا عِين قاف"}
{"book": "adl0919", "page": 97, "text": "٨٤\nوحروفیکه در عربی نمیآیند ، همین چهار حرف (پ چ ژ گ)\nمیباشند.\nحساب عربی\nاَحَدٌ ، وَاحِدٌ - اِثْنَانِ ، اِثْنَتَانِ - ثَلٰثٌ\nاَرْبَعٌ ، خَمْسٌ ، سِتَّةٌ ، سَبْعَةٌ ، ثَمَانِيَةٌ ، تِسْعَةٌ\nعَشَرَةٌ ، اَحَدَ عَشَرَ ، اِثْنَا عَشَرَ ، ثَلَاثَةَ عَشَرَ\nاَرْبَعَ عَشَرَ ، خَمْسَ عَشَرَ ، سِتَّ عَشَرَ ، سَبْعَ\nعَشَرَ ، ثَمَانِيَةَ عَشَرَ ، تِسْعَ عَشَرَ ، عِشْرُوْنَ\nعِشْرِيْنَ ، ثَلٰثُوْنَ ، ثَلٰثِيْنَ ، اَرْبَعُوْنَ ، اَرْبَعِيْنَ\nخَمْسُوْنَ ، خَمْسِيْنَ ، سِتُوْنَ ، سِتِّيْنَ ، سَبْعُوْنَ\nسَبْعِيْنَ ، ثَمَانُوْنَ ، ثَمَانِيْنَ ، تِسْعُوْنَ ، تِسْعِيْنَ"}
{"book": "adl0919", "page": 98, "text": "۸۵\nمائة صَد اَلفَ هَزار\nای احمد آن زوایدے که دِتمّهٔ حامِل المتن ابتدائیت\nشما خوانده اید؟ بلی صاحب از جمله آن یکی معماست\nچنانکه نام ”طیّب“ ازین بیت می براید:-\nنام یارم سه حرف دان تیره ، هریکی حساب پنجه و پنج\nط = ۹، ن= ۵۵، ی = ۱۰، د= ۵، ن= ۵۵\nب= ۲، د= ۵، ن= ۵۵\nو نام ”بدر“ ازین بیت حاصل میشود:-\nگر بگردانی قبا تاکس نداند نام او ، زاید احول نام او بردی الحالے\nیعنی ”قبا“ بعد گردانیدن ”بق“ = او ۲ و ۱۰۰ که دوچند\nهریک ازان ۲ و ۴ و ۲۰۰=(ب د ر) میباند"}
{"book": "adl0919", "page": 99, "text": "٨٦\nو نام ((ملک)) ازین بیت خارج میگردد:-\nنام یارم نود و اوّل حرفش نود است .\nطرفینش نود اوسط او ثلث نود .\nیعنی (م ، ل ، ک ، = ٩٠) (م ، ی ، م = ٩٠)\n(م ، ک ، = ٦٠ = ن و د) (ل = ٣٠)\nو دیگری حساب پیسه های یومیه است که ماهوا\nچند میشود، همانست که هر پیسه را بر یک قرآن گرفته\nفوراً جواب میگویم .\nو دیگر اندک تفاوت ماه را از روز اوّل آن معلوم\nکردنست ، چنانکه از بیست تا بیست و پنجم اگر مشتبه\nباشیم و آن روز چهارشنبه بوده و اول ماه، از دوشنبه با"}
{"book": "adl0919", "page": 100, "text": "۸۷\n\nپس معلوم شد که آن روز چهارشنبه ۲۴ همان ماه است\nزیرا همان روز اوّل ماه باز به ۸ و ۱۵ و ۲۲ و ۲۹ می‌آید\nو دیگر اینکه در هر سال بهر روز هفت که روز\nاوّل ماه رمضان باشد همان روز روز اوّل عید قربان\nهم خواهد بود، چنانکه روز اوّل رمضان اگر شنبه باشد، انسان\nمیداند که امسال حج اکبر است، که روز عرفه\nبروز جمعه میباشد که خطبهٔ عرفه و خطبهٔ روز جمعه\nیکجا میشوند.\n\nو دیگرے دانستن و نشان دادن دو فریق مخالف\nدر کشتی، چنانکه قصّهٔ مشهوری هست:-\n\nترکان چهار روز هند و پنج * دو رومی تو با یکعراقی بسنج"}
{"book": "adl0919", "page": 101, "text": "۸۸\nسه روز و شبی کینهار و دلیل * دو باغ و سه زاغ و یکی چوب سیل\nدو مرغ و دو باغ و یکی هیچودو * ز ته نه شمردن بیقید هود\nکه پانزده نفر مخالف و پانزده نفر مسلمان در یک کشتی\nنشسته بودند و آن کشتی طوفانی شد، پادشاه و وزیر هم\nدران بودند، وزیر بیک طریقی در نشستن ایشان\nتصرف نموده پادشاه را فهماند، او حکم کرد که از فلانجا\nشروع نموده آدم نهم را در دریا انداخته بروید\nتا بعض جان بسلامت برند، بهمانقرار معمول داشتند،\nهر پانزده مخالفین در دریا افتادند.\nحال ما بتعداد مختلف یعنی هر قدر مخالف و هر قدر موافق\nو هر شماره که بفرمایند در یک دائره نشانده میتوانیم"}
{"book": "adl0919", "page": 102, "text": "۸۹\nو بهمان عدد معین جمیع مخالفین را در دریا می اندازیم، پس از\nبهر اجرای چنین امر آسان بیت ساختن چه ضرورت\nو آن اینکه به اندازه مجموع موافقین و مخالفین نقاط ماند\nاز سر آن نقاط حساب را شروع نموده بقرار فرموده\nآمر هر نقطه که حساب برسد آنرا بطرف خارج دهم و بدتا آنکه\nدنداران مساوی عدد مخالفین گردد .\nبعد کاغذ را نزد خود محفوظ داشته کشمش و نخود یا ذغال و\nسنگ را بهمانقرار قطار نموده از مبتدا شروع\nکرده البته همه مخالفین در دریا افتند، چنانکه\nاز یازده مخالف و چهارده موافق حساب\nدهم دهم چنین شود : مبدا"}
{"book": "adl0919", "page": 103, "text": "۹۰\nسبق (۱۱۳)\n(مقدمه علم هندسه)\nو هندسه را بفارسی اندازه گو\nنقطه : عبارت از آنچیزیست که محض بچشم دیده شود\nدرازی و بر هیچ نداشته باشد. خط : اینکه درازی محض\nداشته باشد و بر هیچ نداشته باشد، پس کوتاه ترین\nخطوط واصله مابین دو نقطه را خط مستقیم گویند همچنین\nو خط گردگاری را مستدیر نامند، و نقطه\nمابینی آنرا (مرکز) و خطیکه از مرکز بآن خط مستدیر رسیده\nباشد آنر انصف قطر خوانند همچنین :-\nو علم هندسه غیر ازین دو قسم مذکور\n[left margin]\n۱ ۱۱ ۲ امان الله طرز املائی چرکمه مریض"}
{"book": "adl0919", "page": 104, "text": "۹۱\nخط یعنی از خط کج و مع انچنین مهندسه سر بحث\nنمی کند. سطح اینکه، هم بر داشته باشد و هم درازی\nیعنی دو طرف داشته باشد، هر دوی آن برابر باشد،\nیا مختلف، پس سطحی که هر قدر خطوط مستقیم از هر\nطرف بران برایند، همه وجود یک بآن سطح بچسپند\nآنرا سطح مستویه خوانند، واگر نه چنین باشد آنرا غیرمستو\nگویند.\nسبق (١١٤)\nجسم اینکه سه طرف داشته باشد، یعنی هم برو هم\nدرازی، و هم لکی، پس اگر بر یک جسم شش سطح\nمربع احاطه نموده باشند آنرا مکعب گویند، مانند"}
{"book": "adl0919", "page": 105, "text": "۹۲\n\n«طاس تخته نرد» و هرگاه بر یک جسم یک چنان سطح\nمستدیری احاطه نموده باشد که در مغز مغز انحجسم گنجان\nنقطه یافتن ممکن باشد که هرچند خطوط مستقیمه که از\nنقطه به آن سطح مستدیره برآورده شوند، آنها باهم\nبرابر باشند، آنجسم را کره گویند، وزاویه عبارت ازان\nتیزی سطحیست که از تلاقی دو خط مستقیم پیدا شود\nچنانکه یک خط با خط دیگر برسد و هر دو یک خط نشوند، پس آن\nکنج تیز سطح، که از ملاقات این دو خط پیدا شود آنرا\nزاویه گویند، پس اگر یک خط بر دیگری چنین بیفتد که آن\nدو زاویه که از دو پهلوی آن پیدا شوند هردو برابر\nباشند، هر کدام آنها را زاویه قایمه و آن خط ایستاده را عمود گویند"}
{"book": "adl0919", "page": 106, "text": "۹۳\nاینچنین حاده\nو هرگاه یکی ازان دو زاویه، خورد یعنی تنگ و دیگری\nفراخ باشد، خورد را حاده ، و\nکلانر امنفرجه خوانند، اینچنین منفرجه\nسبق (١١٥)\nپس هر سطحی که خطوط مستقیمه بران احاطه نموده باشد آنرا\nمستقیمتہ الاضلاع گویند، و کمتر از سه خط مستقیم سطحی\nاحاطه کرده نمیتوانند، پس سطحی که سه خط مستقیم\nبران احاطه نموده باشد، آنرا مثلث گویند، و هر خط\nآنرا ضلع خوانند، و هر مثلث از روی اضلاع ازین\nسه قسم بیرون نخواهد بود، که هر سه ضلع آن برابر"}
{"book": "adl0919", "page": 107, "text": "٩٤\nیاد و ازان برابر همدیگر، و یا هر سه مختلف باشند، قسم\nاوّل را متساوی الاضلاع، و قسم دوّم را متساوی الساقین\nو سوم را مختلف الاضلاع خوانند، و چون زاویۀ\nهم ازین سه قسم بیرون نمی باشند که قائمہ باشند،\nیا منفرجه، یا حاده، و در شکل (٣٢) مقاله اول اقلیدس\nثابت شده که هر سه زاویۀ هر مثلث برابر دو قائمہ است\nپس اگر یکزاویۀ مثلث قائمہ باشد، دوی دیگر آن بالضروره\nحاده خواهند بود، که آن هر دو چون جمع شوند برابـر\nیک قائمہ میباشند، لهذا آن مثلث را بنام یک\nزاویۀ کلان یاد می کنند، یعنی مثلث قائم الزاویہ\nگویند ."}
{"book": "adl0919", "page": 108, "text": "٩٥\n\nسبق (١١٦)\nپس هرگاه یک زاویهٔ مثلث از قائمه هم کلانتر بوده یعنی\nمنفرجه باشد بنام آن زاویه کلان یاد می نمایند، یعنی\nمثلث منفرج الزاویه خوانند، و نیز ثابت شده\nکه تساوای اضلاع مثلث مستلزم تساوای زوایا\nآنست یعنی اگر هر سه ضلع مثلث برابر باشند\nهر سه زاویه آن هم برابر یکدیگر خواهند بود، پس هر زاویه\nآن برابر ۱/۳ قائمه باشد، بنابر مذکور مثلث متساوی\nالاضلاع از روی زاویه همین یک قسم یعنی\nحادالزوایا میباشد و بس، و هرکدام متساوی\nالساقین، ومختلف الاضلاع از روی زاویه هر سه\n\nرحمت الله\nمحمد زمان\nمحمد رفیق\n١١٢"}
{"book": "adl0919", "page": 109, "text": "٩٦\n\nقسم قبول میکند اینچنین:-\n\nمتساوی\nالاضلاع حاده الزوايا\nهر سه قسم متساوی الساقین\n\nمتساوی\nالساقین قایم الزاویه\nمتساوی الساقین منفرج الزاویه\nمتساوی\nالساقین حاد الزوایا\n\nمختلف\nالاضلاع قایم الزاویه\nمختلف الاضلاع منفرج الزاویه\nمختلف\nالاضلاع\nحاد الزوايا\n\nهر سه قسم مختلف الاضلاع\n\nوسطیکه چهار ضلع بروی احاطه نموده و چهار زاویه آن قایمه باشد پس\nاگر هر چهار ضلع آن باهم برابر باشند آنرا مربع گویند ، والا\nمستطیل خوانند ، اینچنین :-\n\nمربع\nمستطیل\n\nجزو دهم ریاضی\nطرز اول\nمکتب اعدادیہ\n۹۴۲"}
{"book": "adl0919", "page": 110, "text": "۹۷\nسبق (۱۱۷)\nوسطحی که پنج ضلع یا زیاده بران احاطه نموده باشند هرگا\nهمه اضلاع آن باهم برابر باشند، آنرا مخمس ومسدس\nومسبع ومثمن ومتسع ومعشر گویند، والا ذو خمسة اضلاع\nوذو ستة اضلاع، وذو سبعة اضلاع، وذو ثمانية\nاضلاع، وذو تسعة اضلاع، وذو عشرة اضلاع خوانند\nوسطحی که یکخط گرد پرکاری بران احاطه نموده باشد، آن سطح را\nدائره گویند، و آنخط پرکار را    دائره\nمحیط دائره نقطه مابینی ویرا    قطر\nمرکز آن دائره خوانند    محیط دائره\nاینچنین -"}
{"book": "adl0919", "page": 111, "text": "۹۸\nویک خط مستقیمی که از یکطرف محیط برآمده و بطرف دیگروی رسیده باشد، هرگاه بر مرکز هم گذشته باشد آنرا قطر گویند والا وترخواند و آنحصه محیط که از یکطرف وترتا طرف دیگر آن رسیده آنرا قوس گویند و دو حصۀ دائرۀ را قطعه صغری و قطعه کبری خوانند، و خطی که از منتصف وتر تا منتصف قوس رسیده باشد آنرا سهم گویند، و سطحی که یک قوس و دو نصف قطر بران احاطه نموده باشد، هرگاه زیاده از نصف دائره باشد آنرا قطاع اکبر گویند، و هرگاه کمتر از نصف دائره باشد\n\nقطعه صغری\nمرکز\nقطعه کبری\n\nقطاع اکبر\nنصف قطر\nقطاع اصغر"}
{"book": "adl0919", "page": 112, "text": "۹۹\nآنرا قطاع اصغر خوانند چنانکه در اشکال فوق\nمسطور است .\nسبق (۱۱)\nهرگاه یک خط مستقیم بر خط مستقیم دیگر تقاطع بر قوایم\nنماید، البته بر ان نقطه تقاطع چهار زاویه قائمه پیدا\nشوند، اگر آن نقطه تقاطع را مرکز ساخته بیک بعدی\nدائره بران رسم کنیم، دهن هر قائمه را البته ربع\nآن محیط گرفته باشد، پس چون محیط دائره را به «۳۶۰»\nقسم متساوی منقسم میسازند، و\nهر قسم آنرا درجه گویند در ربع عدد مذکور\n«۹۰» میشود، لہذا ہر زاویه قائمه را «۹۰» درجه\n[diagram]"}
{"book": "adl0919", "page": 113, "text": "۱۰۰\n\nمقدمات جغرافیا\nجغرافیه در اصل \"جوگرافی\" لفظ یونانیست \"جو\" بمعنی زمین\n\"گرافی\" بمعنی حالاتست \"جغرافیه\" بمعنی حالات زمین است\n\nسبق (۱۳۷)\nآن علمیست که از (شکل و جسامت زمین) و (آب و ہوائے\nکه بران احاطه کرده) و (حکومتہا و روش قانون ہر کدام)\nو (محصولات و کشت و تجارت آن) بحث میکند.\nچهار سمت انیست :- مشرق ، آفتاب برآمد ، و مغرب\nآفتاب نشست را گویند ، و چون دروازه خانه کعبه رو\nبمشرق است ، و پشت آنخانه معظمه بطرف مغرب"}
{"book": "adl0919", "page": 114, "text": "۱۰۱\n\nطرفیکه دست چپ و یست آنرا شمال گویند، بسبب اینکه\nدست چپ را شمال گویند، و جانب مقابل آنرا جنوب خوانند\nو نقطۀ منتهای این دو طرف آخری را قطب شمالی و قطب\nجنوبی گویند، و قطب شمالی آسمانی وقت خفتن در آسمان\nخوب فهمیده میشود، چنانکه ستارۀ هفتم آن هفت ستاره\nبنات النعش است که در عوام چهار ستارۀ آن مسمی\nبچهار پائی خورد است که از یکپای آن سه ستارۀ دیگر\nقطار است، آخرتی آنها را ستارۀ قطب گویند\nو بر جانب مقابل آن قطب جنوبیست، و آن باز همینقدر\nپایان زمین است.\nزمین مع آب شکل کروی دارد، و کره چنان یک چیز گلوله"}
{"book": "adl0919", "page": 115, "text": "۱۰۲\nگردی را گویند مثل نارنج، بلکه اصل تعریف آن چنین\nکرده اند، که چنان چیز گلوله که باین آن یک چنین نقطه\nپیدا شدنی باشد، که هر چند خطیکه ازان نقطه بسطح وی\nبرآورده شوند، همه آن خطوط باهم برابر باشند مجستم را\nکره، و آن نقطه مابینی ویرا مرکز او گویند.\nسبق (۱۳۸)\nپس این زمین خاکی، و آن آب بسیاری که بر و پیچیده تماماً\nیک بادرنگ درازا یک هندوانه بسیار گردی چنان\nبرآمده خیال کرده میشود که هر دو سر آن بادرنگ با سطح\nآن هندوانه چنان برابر باشند که هرگز او را از کلولگی تخلف\nباشد، و سکونت مردم برین سر و آن سر بادرنگ نمای"}
{"book": "adl0919", "page": 116, "text": "۱۰۳\nخاکیست ، هیچ ذیشعوری منکر دراز نما بودن زمین شده\nنمیتواند، زیرا آب برکرویّت حقیقی خود ایستاد\nو دو سر مقابل زمین از آب بر آمده که بر هر سر آن سکونت\nعالمی هست، پس خود این زمین خاکی چگونه کروی باشد،\nمگر مجموع این کرۀ از آب و خاک بهم رسیده را کرۀ زمین گویند\nاگرچه جزو آبی این کره از جزو خاکی آن بسیار است، یکرۀ آبی\nمسمّی ننموده از سبب شرافت انسان و سکونت وی بر جزو خاکی\nآن ، لهذا جزو خاکی آنرا ترجیح داده مجموعه را بکرۀ زمین مسّمی\nداشته اند.\nو چون این کرّه بسیار کلانست، لهذا هر چندی که\nآب آن از صدمۀ باد بسیار ته و بالا میشود، و در وقتیکه"}
{"book": "adl0919", "page": 117, "text": "١٠٤\nآبهم کوه ها و چقوریهای بسیار میباشد، او را از کر ویت کشیده\nنمیتوانند، بسببی که آن پستی ها و بلندیها، نسبت بکلانی کرۀ\nزمین چون نسبت پستی و بلندی خورد خورد نارنج است بخود\nنارنج، که آنرا از کلولگی نکشیده، و کلانی این کره از اینجا برای شما\nمعلوم میشود، که دورهٔ آن تقریبا (١٣٩٦٠) گروه است\nسبق (١٣٩)\nپس اگر شخصی پای پیاده هر روزه ده گروه راه برود، و\nپیاده روئی او را بر روی دریا و کوه با هم فرض کنیم در سه\nسال و ده ماه دورۀ آنرا قطع کرده میتواند، چنانکه عدد\nمذکور را اگر بر ده تقسیم کنیم که عدد گروه های یک روزۀ اوست\nصفر آن ساقط گردیده عدد کل روزها (١٣٩٦) حاصل شود، باز"}
{"book": "adl0919", "page": 118, "text": "١٠٥\nچون برعدد ایام سال شمسی قسمت کنیم که (٣۶٥)\nاست، همان سه سال و ده ماه حاصل گردد.\nو این کُرّه بهیچ چیز بسته و متکی نیست، بقدرت کاملۀ\nحق سبحانه تعالیٰ مابین مُعلّقست، و مانند چرخ چاه\nخود دوروگردش میکند، و گردش آن از مغرب\nبسوی مشرقست نه بر عکس چنانکه قبل من حرکت\nیومی را بفلك منسوب میداشتند، و حال چنین بثبوت\nرسیده، که روز و شب ازین گردش زمین پیدا میشود،\nچنانکه یك سیخ باریکی در نقطۀ یخ نارنج زده و از نقطۀ سرو\nبر آورده بقدری مفاصله از چراغ دور گرفته و برخودش\nدور داده شود، البته آن نصف وی که بطرف چراغست"}
{"book": "adl0919", "page": 119, "text": "١٠٦\n\nروشن، ونصف مقابل آن تاریک خواهد بود که\nنصف روشن آن روز نصف تاریک آن شب بانشان\nمیدهد - .\n\nسبق (١٤)\nو آن سیخ را محور، و آن دو نقطه مقابل را قطبین آن خوانند\nو زمین در بیست و چهار ساعت که مقدار یک شبانه روز است\nیک دوره را پوره میکند، و دائره کلانتری که بکمر\nآن خیال کرده میشود، چنانکه دوری هر جزو آن از هر دو\nقطب با هم برابر است آنرا (خط استوا) گویند بسبب\nاینکه شب و روز در همه وقتِ سال در انجا مستوی یعنی\nبرابر میباشد، و مرکز این کره را (مرکز عالم گویند) جمیع زنور"}
{"book": "adl0919", "page": 120, "text": "۱۰۷\nاشیا وزن دار از هر طرف این کره که باشد بسوی مرکز\nعالمست، لهذا ما، و مردم امریکا پا بپا میباشیم چنانکه اگر یک\nخطی از کف پای ما بسوی مرکز عالم برده و از آنجا گذشتانده\nبامریکا بر آورده شود، البته بکف پای آنشخص بخورد،\nکه مقابل و مقاطر ماست، و این خیال نکنید، که\nامریکا چون در زیر پای ماست چرا مردم آن نمی افتند\nکه آنان نیز باید که بما چنین حیرت کنند که چرا ایشان\nنمی افتند، و این فکر هر دو جانب غلط است، زیرا\nآسمان بالای هر کدام و پای هر یک بجانب مرکز\nعالم است، بلکه در هر شبانه روز ما بجای امریکا میرویم\nو امریکا بجای ما می آید، و آفتاب بجای خود ثابت ایستاده"}
{"book": "adl0919", "page": 121, "text": "۱۰۸\nوزمین بر خود دور میزند، واینکه آفتاب در چشم انسان\nمتحرک مینماید، مشابه بآنست، که انسان در یک گاڈ\nتیز رو نشسته باشد، وطرف درختان و دیگر اشیاء\nمیبیند، خیال میکند که درختان میدوند.\nسبق (۱۴۱)\nزمین را یک حرکت دیگر هم هست، که بر یک خط بیضوی بر\nدور آفتاب میگردد، و یکسال آن دوره را تمام میکند،\nو آنرا حرکت انتقالی گویند، و فصول چهار گانه که بهار\nو تابستان، و خزان، و زمستان باشند، از ان حرکت\nانتقالی زمین پیدا میشوند، و اگر حرکت بفلک منسوب\nباشد این داعی مؤلف ثبوت مدعای آخر را به آسانی میکند"}
{"book": "adl0919", "page": 122, "text": "۱۰۹\n\nپس یک طرف آن بادرنگ نمای خاکی بمناسبت تفاوت\nرنگهای مردم و آب و هوا بسه حصه منقسم نموده هر یک\nآنرا بر اعظم گویند ، و بنام ایشیا و یورپ ، و افریقا\nیاد کنند ، بطرف مشرق ایشیا ، و بجانب مغرب\nیورپ ، و بطرف جنوبی این هر دو افریقا افتاده است\nمجموع این هر سه حصه را دنیای قدیم و (بر عتیق)\nگویند، و قبل برین ربع مسکون میگفتند، و بر سر دیگر\nبادرنگ نما بر اعظم چهارم است که مسمی به امریکا است\nو یک بر اعظم خوردتر از چهار مذکور است ، که مانند یکرنج\nاز ان بادرنگ نما بجانب شرقی جنوبی ایشیا برآمده\nآنرا (اوشینیا) گویند ، و هرکدام چنین زحمهارا جزیره"}
{"book": "adl0919", "page": 123, "text": "۱۱۰\nخوانند، و این جزیرۀ اوشینیا چون بسیار کلانست،\nبنابران حصه اعظم پنجم آنرا حساب نموده اند، و دو بحر\nاعظم مذکور آخری یعنی امریکا و اوشینیا را دنیای جدید\nنیز گویند.\nمحیط اعظم چون باهم متصل، و فی الحقیقت یک دریا\nمگر نسبت بوضعیت زمین، و یا تفاوت اندک در رنگ\nو طعم آب از یک حَد تا حَدِّ دیگر بنام علیحده مسمی گردیده، آنرا\nهم به پنج حصه منقسم نموده اند، دو حصۀ آن که یکی قریب\nقطب شمالی، و دیگری قریب قطب جنوبیست، چون از\nحرارت آفتاب دورند تا یک حدے همیشه یخ بسته میبا\nو هریک بطریق دائره مُدَوّر افتاده، مرکز آن قطبست"}
{"book": "adl0919", "page": 124, "text": "یکی را بحر منجمد شمالی، و دیگری را بحر منجمد جنوبی گویند، و\nآن بحر که بجانب جنوب ربع مسکون افتاده، و تا بحر منجمد جنوبی\nرسیده آنرا «بحر هند» گویند، پس یک بحر درازی که بجانب\nشرقی دنیای قدیم افتاده و تا هر دو بحر منجمد رسیده، آنرا\n(بحر الکامل) گویند، و یک بحر دیگر که بجانب غربی دنیای\nقدیم افتاده، و از یک بحر منجمد تا بحر منجمد دیگر رسیده، آنرا\n(بحر اوقیانوس) گویند.\nو از ابتدا چون جهاز های سریع السیر نبودند، ازین سبب\nاین سه برّ اعظم اول که ایشیا و یورپ، و افریقا باشند\nبا هم خبر بوده اند، و از بودن امریکا و اوشینیا و مردم آنجا\nهیچ علم نداشتند، تا آنکه در سنه هشتصد و هفتاد و یک هجری"}
{"book": "adl0919", "page": 125, "text": "۱۱۲\n\nعیسوی امریکا، و در سنه یکهزار و هشتصد و بیست و هشت اوشینیا پیدا شدند\nبعد چون مقدار خشکه را با سطح آبی کل کرهٔ مذکور نسبت داده\nسنجیدند، از جمله پنج حصهٔ سطح مستدیرهٔ کل کره، دو حصهٔ\nآن خشکه، و سه حصهٔ آن آب گرفته، و کل این کرهٔ مرکبه\nاز آب و خاک را کرهٔ زمین گویند.\n\nسبق (۱۴۲)\n\nباید دانست که (جهیل) ضد جزیره است، یعنی چنانکه\nجزیره جزویست از زمین که از میان آب سر زده، و گرداگرد\nآنرا آب فرا گرفته است همچنین جهیل جزویست از آب\nمیان خشکه برآمده، گرداگرد آنرا خشکه گرفته چنانکه در وطن\nعزیز ما آب ایستادهٔ غزنین است.\n\nحرکت ارضی ۶ عبد العزیز ۵ عبد الحق ۶ ۱۱۲"}
{"book": "adl0919", "page": 126, "text": "۱۱۳\n(خلیج) ضد جزیره نماست یعنی چنانکه آن خشکه که سه دوره\nآنرا آب گرفته، و یک پهلوی آن بسته ببر اعظم باشد آنرا جزیره\nنما گویند، همچنین آب در خشکه درآمده را خلیج خوانند .\n(بوغاز) ضد خاکناست یعنی چنانکه دو بر اعظم که اکثر\nدوره هر کدام را آب گرفته باشد، مگر از یک پهلو بتوسط قدری\nخشکه با هم وصل شده باشند، آن خشکه واسطه را خاکنا گویند.\nهمچنین دو بحر اعظم که بواسطه قدری آب با هم اتصال یافت\nباشند آن آب واسطه و رابطه را بوغاز گویند .\n\nسبق (۱۴۳)\nو چون هر یک از اکثر اشیآ مذکوره بنامهای دیگر یاد می شوند\nبنابر ان اولا باسم مذکو معلوم شما نوشته بعد از دیگر غیر مذکور آنرا"}
{"book": "adl0919", "page": 127, "text": "١١٤\n\nمی نویسیم آنچه از شکل و جسامت زمین بحث میکند آنرا\n(جغرافیای ریاضی) گویند.\nآنچه از آب و هوائی که بر سطح زمین احاطه کرده بحث کند آنرا\n(جغرافیای طبیعی) گویند\nآنچه از حکومتها، و روش قانون هرکدام بحث کند آنرا\n(جغرافیای سیاسی) گویند و در زبان فارسی معنی سیاست\nبهتر ازین نیست که خواجه حافظ شیرازی فرموده ع\nبا دوستان مروت با دشمنان مدارا.\nآنچه از محصولات، و تجارت بحث کند، آنرا (جغرافیای اقتصادی) گویند\n(ایشا، آسیا) (یورپ، اروپا) (افریقیا، افریقیه) (امریکا، امریکه)\n(اوشینیا، استرالیا، اوقیانوسیه، دنیای جنوبی).\n\n[Margin text]\nحالت\nمسالمت\nبطریق ق\nبنجیر ساختن"}
{"book": "adl0919", "page": 128, "text": "۱۱۵\n\nقاعده سر رشته خانگی\n\nچون اکثر مبتدیان چنانند، که پنج جماعت ابتدائیه\nمکاتب را پاس میکنند، و در باب سیاهه و جمع\nو خرج خانگی، اگر والده شان بگوید که مبالغ قسما قسم از تنخواه\nو حاصل املاک پدر شما وغیره آمده باز بقرار لازم بخرج\nخانه و تنخواه ملازم و غیره رسیده، اگر پدر شما از مصارف\nآن بپرسد، و یا کدام ملازمی بگوید، که تنخواه بمن نرسیده\nو یا در خرید کدام چیزی در تردد افتیم که آیا کدام وقت و\nچقدر خریده شده بود که چنین زود به اتمام رسید یا خوب شد،\nمدت زیادی را کفایت نمود، از چه معلوم خواهیم کرد، اینهمه را"}
{"book": "adl0919", "page": 129, "text": "١١٦\nسیاهه کرده باشید، تا بطریق یادداشت از همه باب بر مبلغ\nآمدنی، و خرج خود علم داشته باشیم؟ مبتدی :- اینکار اموخته\nنشده، اینکار میرزاهار است، ما چه میدانیم ، اگرچه کار\nآسانست ، مگر از سبب عدم علم بران ، او در گفت خود\nصادق است، لہذا بطریق مثال چیزی از ان مینویسیم\n، فاضل و باقی هر صفحه را در آخر همان صفحه مینگاریم، چنانکه اگر\nحاصل آمدنی بسیار بود «حاصل جمع » خرج را از ان تفریق\nنموده، باقی آنرا بلفظ «الباقی» در جای جمع صفحه آتیه می آوریم\nو هرگاه «حاصل جمع » خرج زیاده بود «حاصل جمع » جمع را از ان\nتفریق نموده ، باقی آنرا بلفظ «الفاضل» بجای خرج صفحه آتیه مرقوم\nمیداریم، و هرگاه جمع و خرج هر دو مساوی باشند همان تا"}
{"book": "adl0919", "page": 130, "text": "١١٧\n\nکه نه فاصل دارد و نه باقی، مدعاً بهر صورت حساب\nهر صفحه در آخر آن به اتمام رسیده، کار آن دراز\nنشود، حال بطریق مثال درین سه صفحه چند قلم درج\nو چند د قلم خرج مینویسیم، اگر بطریق مذکور سیاهه چند ساله\nدر یک کتابچه بیاید، کار هر ماه هر سال از عنوان صفحه معلوم\nمیباشد، که در کدام روز و از چه درک آمده، و بکدام مصرف\nرسیده، و در یک ستون یا دوستون آوردن آن فرقی\nندارد، و باید که احاد و عشرات روپیه و پیسه بکمال برابری\nبا هم محاذی داشته باشند اینچنین : -"}
{"book": "adl0919", "page": 131, "text": "۱۱۸\nجمع\nاز نزد غلام سرور بدو دفعه پنج پنج صد روپیه گرفته شد، یکشنبه ۲۲ ثور ۱۳۰۳\nحواله یکهزار از بابت حاصل املاک بر دیوان گودای قندهاری\nداده شد ۱۰۰۰\nغلام سرور برای گندم از قرار روز نرخ داد، حواله بر دیوان گودا\nداده شد، یکصد و سی آن بر دریشی رفت باقی که بخانه آورده شده عم ۱۰۴۵\nقرضی که بر غلام رسول بود و حال آورد ۲۵\n۹۷۹ - ۳۰\nخرج\n۱ قیمت شش جلد کتاب دینیات تألیف قاضی عبدالحق خان ۳۰ - ۲\n۲ یک سیر بوره بتاریخ یوم یکشنبه ۲۲ ثور ۴۵ - ۱۲\nدنبه جهت سرخ کردن پیاز ۲\n۳ خرج حبیب و پنج جلد دینیات دفعه دوم ۵\n۴  عدد کاسه المونیم ۸ - ۳۰\n۵ ترمیم گاڈی بتوسط حاجی گاڈی ساز همسایه ۲۵ - ۳۰\n۶ خرج جیب پنجشنبه ۲۶ ثور ۱۵ -\n۶۵ - ۳۰"}
{"book": "adl0919", "page": 132, "text": "۱۱۹\nمبلغ\nالباقی صفحہ سابقہ یوم پنجشنبه ۲۶ ثور سنه ۱۳۰۳ ۹۷۹ - ۳۰\nخرج\n\nخرج چگانه پنجشنبه ۲۶ ثور ۳- برای حبیب چارشنبه جوزا ۱۰-\nکرتی محمد موسای چپراسی ۱۰ - خرج چگانه ۱۰ -\nچا بجوش جهته سفر قند با بعضی خرچ ۵ - پیراهن الپاکه و چادر و اکه از بابت\nکرباس جهته کاکاسن ۱۴ - نو داماد شدن ملا شهسوار خان ۱۶\nجهته خرج حبیب یوم جمعه جوزا ۵ - تیل خاک یوم دوشنبه ۱۳ ثور ۲۴ -\nقند رسم زنان جهته جای خالی نور محام ۱۴ آرد بتاریخ یوم فوق ۵۰ -\nجهته خرج چگانه جمعه ۲ جوزا ۱۰ - مزدوری انداختن را برگادی ۶ -\nجهته خرج رفتن قسمت با عیال ۳۰ - ۱۱۳ - ۳۰\nخرج حبیب یکشنبه ۴ جوزا ۵ - ستون سابقه ۹۱۶ - ۴۸\nدر وجه نیک محمد بقال از بابت خربوزه ها ۱۵ جملستان\nیک چاک چاه جوزا ۱۴ - ۱۰۲۶ - ۸\nبوٹ زنانه ۵ - ۳۰ ۹۷۹ - ۳۰\nخرج حبیب دو شنبه ۶ جوزا ۱۵ - ۲۶ - ۴۸\nرا بر گادی ۳\n۹۱۲ - ۴۸"}
{"book": "adl0919", "page": 133, "text": "۱۳۰\n\nجمع\nاز بابت تنخواه باشور که بیست و یکآن خرج شده باقی موجود بوجوه ۱۳۰۴ ٢٣۰\n١٩١ \n۳۸ ۵۲\n\nخرج\n\nالفاضل صفحه سابقه ۳۶۹۳ برای خرج چگانه شنبه جوزا ٠٠- ٥-\nبرنج حصین ١٠٠ - - - برای کفن یا در حفیظ الله چکرائی ٠٠- ١٠\nدویی شستن کرباس سرور و دو تن ۳-۱۲ جو اسب یوم شنبه ۲ جوزا ٠٠- ٩\nخرج حبیبه پنجشنبه ۱۶ جوزا ٠٠ - ١٠ برای خرج چگانه ایضاً یوم مذ ٠٠- ۵\nیک سیر بوره پنجشنبه ۱۶ جوزا ٠٠ - ١٢ خرج یوم جمعه ۲۲ جوزا در باب ٠٠- ٨\nیک روپیه سقا و دو نیم روپیه ختانه ٣ برای خرج چگانه یوم گذ گرفته ٠٠- ٨\nململ برای سه عدد دستار ٢٠ - ١٦ برای حبیب که ختنه شد یوم مذ ٠٠- ٥\nقروت و ماش و نمک جمله ٠٠ - ١٠ بغلام قادر خائن داده شد ٠٠- ٥\nخرج اضافیه بخته مهمان خانه ٠٠ - ٨ محصول پارسله ۱۳۰۳ گاری ٠٠- ١١\nخرج حبیب و دایه ۲۰ جوزا ٠٠ - ٥ \n۶۶\n۱۲۵-۸\n۱۹۱-۸\n۱۴۵-۸\n\nمحاسبه\nصدرالدی \nو برادرانش\nبقیمت روغن"}
{"book": "adl0919", "page": 134, "text": "۱۲۱\n\nمبلغ سی وهشت روپیه و پنجاه و دو پیسه الباقی صفحه سابقه است\nخرج آن در ما بعد باید آورد .\nپس بقرار صفحات مسطوره فوق تا هر چند مدت که این\nسلسله پیش ببرد برده میتواند ، و بر هر جا که حسابرا قطع\nکند قطع است .\nو نیز اگر نقد و جنس زیادی پدر یا کدام دوست دیگر شان از\nیکجائی فرستاده باشد ، این پسر بیخ جماعت پاس\nکردگی چون رسید نوشتن را یاد ندارد، آنوجه را در تصرف\nخود آورده نمیتواند ، چه جای دیگر وثیقه جات ، و همه\nناکا میها از دست در اشکال افتادن خط بود ، و حال چون\nخط در ظرف چند ماهی بدرجه اعلی بدست می آید، پس درینجا\n\nکاملا حسن"}
{"book": "adl0919", "page": 135, "text": "۱۲۴\nاوقات کمالی کرده خود اصل کار رای مطلب ان خط را\nبدست آورده باشد آمین اینست و تعزیت نامه را هم\nگاهی احتیاج کے افتد و هر دو مدعا ایند\nتعزیت نامه که تحقیر به عنوان خود کلا و میرم و عن حسابا\n(بعد از عنوان نوشته شود)\nچون اساس جهان جمیع زندگان برذاتقَ المَوتِ وآبَنُوا الخَرابِ\nگذاشته شده ، هرچند از فوت و موت «فلانی خان» نها\nمتأثر گشتم ، مگر هر انسان را بجز گفتن «اِنّا لِلهِ وَاِنّا اِلَیهِ\nرَاجِعُونَ» چه سود خواهد بود، حق تعالی او را مرحمت و مغفرت\nو باز ماندگان را صبر و استقامت بر صراط مستقیم شریعت عیتا\nو کرامت فرمایاد، بالعون والصمد .\nشماره ۴\nمرجم\nغزنوی\nشرکت رفیق"}
{"book": "adl0919", "page": 136, "text": "۱۲۳\nسندات شرعیه\nرسید\nمبلغ دو هزار و هفتصد و شصت روپیه کابلی که نصف\nآن مبلغ یکهزار و سه صد و هشتاد روپیه موصوفه میشود\nچون برادر کلانم غلام حیدر خان مع یکرأس اسپ\nسرخون بتوسط محمد رسول خان بنامم فرستاده بود مبلغ\nمذکور الی دنیار آخر ، و اسپ موصوف هم بگوشت و حال\nمناسب بر آینده درگاه آله غلام سرور رسید، تحریر فی\nیوم چهار شنبه ۲۲ حمل ۱۳۰۳ :\n(دستخط غلام سرور)"}
{"book": "adl0919", "page": 137, "text": "١٢٤\nحجت\nاز مال خالص عبدالصمد خان ولد فقیر محمد خان قوم\nنورزائی مبلغ دو هزار و پنجصد روپیه تخته کابلی که مناصفه آن\nمبلغ یکهزار و دو صد و پنجاه روپیه موصوفه میشود برذمه\nورقبه من بنده درگاه آله غلام سرور ولد علی اصغرخان\nاسحق زائی ، قرض و دین لازم الاداست، مقر و مشترط\nبر اینکه، در آخر فصل تیر ماه پانزده ١٣٠٤ که ماه قوس شبا\nنصف مبلغ مذکوره را یکجا، ونصف باقی آنرا بطریق قسط در\nظرف چهار ماه، ادا، و مهمسازی نمایم.\nتحریری یوم یکشنبه ٥ اسد ١٣٠٤ دستخط غلام سرور\nالشهود :-- فلانی ولد فلانی ، فلانی ولد فلانی ، فلانی ولد فلانی"}
{"book": "adl0919", "page": 138, "text": "مقاله بیع قطعی\nمقصد از تحریر و مطلب از تقریر این سطور شرعیہ القواعد\nوالارکان آنست که در ینوقت بتاریخ یوم شنبه یازدهم\nماه اسد نمره ۱۳۰۴ شمسی از هجرت نبوی صلی اللہ علیہ\nو آلہ و سلم بود، که بفروخت به بیع بات بتات قطعی جاری\nلازمی بگی و تمامی موازی دہ جریب باغ مشتمل بر اشجار\nمثمره و غیر مثمره، واقع با باد اقندهار در تحت نهر پاتا\nمحدود بحدود اربعة ذیل: شرقاً متصل است بباغ ملایی\nولد ملا غفور قوم نورزائی، غرباً متصل است به عمر عام\nشمالاً متصل است بزمین فیض اللہ خان ولد عبد اللہ خان\nقوم پوپلزائی، جنوباً متصل است بممر عام، ملک موروثی"}
{"book": "adl0919", "page": 139, "text": "مخبر اسم و نسب خود غلام محمد خان ولد سلطان محمد خان\nقوم الکوزائی بمبلغ بیست و پنجهزار روپیه پخته کابلی دو\nمثقاله زر چاندی که مناصفه آن دوازده هزار و پنجصد روپیه\nموصوفه باشد، در شان ملا جمعه خان ولد محمد افضل آخند\nزاده علی زائی، با جمیع توابع شرعیه و لواحق ملیته از ممر و مدخل و\nحقابه، و ملحقات، و متعلقات، و کل ما یتعلق بها من قلیل\nو بکثیر رغبت و رضا بدون الاجبار و الاکراه مشتمل بایجاب\nصادر گردید\nو قبول و تقابض شرعی، در مجلس بین الجانبین بلا شرط\nو بایع مذکور بعد از اقرار بفروختن مبیعه محدوده ، و اخذ ثمن\nاز دعوای کذب ، و فساد بیع و کره ، و بیع جائز، و عدم\nقبض ثمن ، و غبن فاحش ، ابرا عام و تبرا تام نموده ، و شتر"}
{"book": "adl0919", "page": 140, "text": "۱۳۷\nمذکور نيز براے مزبور بایع مذکور را براے خود قبول\nنمود ، وكان ذلِكَ بِمَحْضَرٍ مِنَ المسلمين .\nالشهود\n\nفلان ولد فلان فلان ولد فلان فلان ولد فلان\nقوم فلان قوم فلان قوم فلان\n\nقباله بيع بجا\nسوم ۱۳\nدر نوقت بتاریخ دوازدهم برج اسد ۱۳۰۳ مطابق اول محرم\nقمری از ہجرت نبوی صلعم بود که اقرار معتبر صحیح شرعی نمود مخبر اسم\nو نسب خود خواجہ محمد خان ولد نور محمد خان قوم بابری بروجه\nکه بفروخت ببیع جائز موازی یکدربند حویلی مشتمل برسه طرف عمارتی"}
{"book": "adl0919", "page": 141, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0919", "page": 142, "text": "۱۲۹\n\nفی الجمله دانستن املای علمی\n\nهرچند مبتدی در املا خطی هیچ غلط نکند، و در املای علمی مطلقاً\nرا \"طریق\" بنویسد هم خوانده میشود، مگر حتی المقدور الفاظ\nمشهور کثیر الوقوع را خوانده و به نوشته هم تکرار نماید\nتا هم آواز را با هم غلط نکند، و هریک از الفاظ ذیل را\nبقرار لازم بنویسند، و از معنی آن هم بدانند.\n\nت\nتخت، تاج، تنور، تقدیر، تیار، شتاب، زمستان\nاقتدار، جهته، شفقت، خدمت، شرافت، سعادت\nشهادت، متاع."}
{"book": "adl0919", "page": 143, "text": "۱۳۰\nط\nطاقت، طلب، طریق، طفل، طشت، طلا،\nچطور، سطح، شطرنج، قطار، مطلب، شروط\nساقط، ضابط، رابطه، مطاع.\nس\nساقی، سخی، سجده، سفیر، سعید، سوال، سطر، مسجد،\nجسم، جسد، حسد، حساب، مست، رسول، حواس،\nنفس، تحسین، ہوس، خرس، رئیس، خسیس.\nص\nصَدَف، صد، صدق، صادق، صلاح، قیصر،\nصَرّاف، مصاحب، حرص، صندوق، مقصداً\n\nبسمہ تا ہزار آمیز\nطرز ادنیٰ\nفہرست رفیق"}
{"book": "adl0919", "page": 144, "text": "قصاب ، شصت ، رخصت ، نصیحت ، رقاص ،\nعاصی ، خاص ، خواص ، مخصوص ، قمیص ، حاصل ،\nفصاحت ، صواب .\nث\nثبت ، ثانی ، ثالث ، ثروت ، ثابت ، خباثت ،\nبحث ، خبیث ، عبث ، مثال ، ثواب .\nز\nزمین ، زشت ، زکات ، زجر ، زخم ، زحمت ، مزدور\nمزوّر ، عزم ، خزانه ، روزانه ، رزیل ، معزول ،\nعزرائیل ، قرمز ، زوّار ، زایر ، زیارت ، زولانه\nحرز ."}
{"book": "adl0919", "page": 145, "text": "۱۳۴\nذ\nذہن، ذہین، ذکر، ذاکر، ذقن، ذیقعده، ذوالقرنین،\nذوالقدر، عذاب، بذر، نذر، عذر.\nض\nضامن، ضعیف، ضرور، ضرر، حاضر، حضور، تقاضی\nراضی، ہضم، فاضل، حضرت، قرض، عرض\nمرض، عضو، غرض.\nظ\nمعظم، ناظر، ظلم، ظالم، ظاہر، نظر، عظمت، ظروف\nظریف، عظیم، مظلوم.\nچیزی وقت بماند «اودالکبیر» نیز صرف باید کرد، یعنی"}
{"book": "adl0919", "page": 146, "text": "۱۳۳\n\nاستاد غلط بگوید و مبتدی مصحح عبد القدیر بنویسد.\nعنوانهای حَرفِی لایحه تخفیف عبارات\nالقاب که ذریعه سعا تحضیر\nامانی بر رو کار آمده\n(و ما همان کتابچه را مطابق اللفظ درینجا درج مینمائیم)\n\n۱:— عبارات القاب عموم وزراء مامورین ملکی و صاحبان منصبان\nنظامی و ارباب رُتَب ملکی افغانستان در جمیع\nمکاتیب به تخفیف نوشته میشود ، یعنی فقط به تحریر حرفِ\nاوّل لقب اکتفا ورزیده میشود ."}
{"book": "adl0919", "page": 147, "text": "١٣٤\n\nالقاب مأمورین وزراء\n\n٢:- القاب صدر اعظم افغانستان [جناب عالیقدر\nجلالتمآب] است .\nکه در مقابل آن [ج رع ، ج] مفهوم القاب شانرا\nمینماید .\n٣:- القاب عموم وزرای افغانستان [عالیقدر\nجلالتمآب] است .\nکه فقط در مقابل آن حرف [ع ، ج] مفهوم القاب\nفوق را نموده کفایت میکند .\n٤:- القاب مدیران مستقل [جلالتمآب] است ."}
{"book": "adl0919", "page": 148, "text": "۱۳۵\nکه در مقابل آن شخصا حرف [ج] کافیست.\n۵ :- القاب معین و مستشاران وزارت [ عالیقدر\nصداقتمآب ] است.\nکه در مقابل آن حروف [ ع ، ص ] کفایت میکند\nالقاب نائب الحکومه ها و حکام مامورین ملکی\nوالی\n۶ :- القاب نائب الحکومه ها على العموم [ والاشان جلالتمآب\nکه مخفف آنرا [و ، ج] باید نوشت.\n۷ :- برای حاکمهای اعلی [ عالیجاه عزت و صداقت همراه ] نو\nشته\nمیشود ، که در مقابل آن [ ع رع ، ص ] کافیست\n۸ :- القاب حکام کلان [ عالیجاه عزت همراه ] است."}
{"book": "adl0919", "page": 149, "text": "١٤٦\nدر موازی آن [ع رح] کفایت است.\n٩:- برای دیگر حکام [عالیجاه اخلاص همراه] نوشته\nمیشود، که مخفف آنرا [ع، ا] باید نوشت.\n١٠:- القاب علاقه داران [اخلاصمند] است.\nکه در مقابل آن تنها حرف [ا] کفایت میکند.\n١١:- برای مدیران و خوانین و معتبرین روشناس\n[صداقت همراه] نوشته میشود.\nکه در مقابل آن تنها از حرف [ص] القاب فوق\nفهمیده میشود.\nالقاب قضاة\n١٢:- برای قاضی القضاة [جناب فضیلت مآب] نوشته میشود."}
{"book": "adl0919", "page": 150, "text": "که در برابر آن [ج، ف] کافیست\n١٣ :- القاب عموم قضات افغانستان [فضیلت مآب] است.\nکه فقط در مقابل آن تنها حرف [ف] کفایت است.\n\nالقاب صاحب منصبان نظامی\n\n١٤ :- برای نائب سالار [عالیشان عزت و شجاعت همراه] نوشته میشود.\nکه در مقابل آن از حروف [ع، ع، ش] مفهوم\nالقاب فوق میشود.\n١٥ :- القاب فرقه مشر [عالیشان شجاعت همراه] است.\nکه در عوض آن حروف [ع، ش] نوشته میشود.\n١٦ :- برای لواء مشر [صداقت و شجاعت همراه] نوشته میشود."}
{"book": "adl0919", "page": 151, "text": "که در موازی آن [ص، ش] باید نوشت.\n١٧:- القاب غندمشر [حمیت مند] است.\nکه در مقابل آن تنها [ ح ] کافی است.\n١٨:- القاب کندکشر [شجاعتتمند] است.\nکه مخفف آنرا تنها حرف [ ش ] کفایت میکند.\n١٩:- القاب تولی‌مشر [غیرت مند] است.\nکه در برابر آن فقط حرف [ غ ] کفایت است.\n٢٠:- القاب بلوکمشر [بالتمند] است.\nکه تنها در مقابل حرف [ ب ] باید نوشت.\nالقاب باب تبر ملکی\n٢١:- برای رتبه اول [جلالت مآب] نوشته میشود.\n\nطرز اجرای\nحترمت زمینی\nبصری\n١١٢"}
{"book": "adl0919", "page": 152, "text": "۱۳۹\nدر مقابل آن تنها حرف اول لقب و علامه رتبه او\n[ج، اول] مفهوم لقب و رتبه او میشود.\n۲۲:- القاب رتبه دوم [عالیقدر] است.\nکه در برابر آن حرف اول لقب و علامه رتبه آن\n[ع، ۲] تحریر شود.\n۲۳:- رتبه سوم القاب آن [عزت مآب] نوشته میشود.\nکه در موازی آن فقط [ع ۳] که حرف اول\nلقب و علامه رتبه آنست کفایت میکند.\n٢٤:- رتبه چهارم [عزت مند] نوشته میشود.\nدر مقابل آن حرف اول لقب و علامه رتبه او\n[ع، ٤] کافی است."}
{"book": "adl0919", "page": 153, "text": "١٤٠\n\nعلامه نشانهای یشان\n\n٢٥:- در فرامین و مکاتیب مخفف حروف اول نشانهای\nالمر اعلی، المر عالی، سردار اعلی، سردار عالی،\nنوشته میشود:-\n٢٦:- نشان [المر اعلی] از حروف [ا، ا] نشان مفهوم میشود\n٢٧:- در مقابل [المر عالی] [ا، ع] نشان کافیست.\n٢٨:- در برابر سردار اعلی [س، ا] نشان کافی است.\n٢٩:- در موازی [سردار عالی] [س، ع] نشان باید نوشت.\n٣٠:- اگر برای بعضی اشخاص از دو رقم نشانهای مذکور یا\nاضافه بران اعطا و احسان شده باشد در فرامین مکتوبا"}
{"book": "adl0919", "page": 154, "text": "١٤١\nعلامه یک نشان اولای آن نوشته میشود.\n٣١:- در فرامین و مکاتیب معرفی که در خارج و داخل مملکت\nافغانستان نوشته شود، و مقصد شناسانیدن صاحب\nنشان باشد، هر قدر نشان را دارا باشد تفصیلاً همه\nمرقوم میشود، مثلاً صاحب نشان المر عالی سردار\nاعلی و استقلال و استور دوفا و غیره\n-(ختم شد کتابچه تخفیف القاب)-\n\nیا علی\nدوکان غلام فاروق حجر تراش میباشد\nدونه سیب ماه اسدت طاقلما"}
{"book": "adl0919", "page": 155, "text": "اعداد ولايتي\nچون درین حساب صفر استعمال نمیشود از انرو ١٠\nو ١٠٠ و ١٠٠٠ را به اشکال مخصوصه معین داشته اند\nو چون درین اعداد اکثر کار را از خطوط مستقيمه گرفته\nاند لهذا یک، دو، سه را چنین مینگارند:\nIII II I چنانکه در صفحه ساعت دیده میشوند،\n۳ ۲ ۱\nو چون خطوط مستقیمه اضافه از قدر مسطوره بسیار میشوند\nو بد مینمایند از انرو برای نصف عشره نیز اشکال\nمخصوصه مقرر کردند چنانکه ۵ و ۵۰ و ۵۰۰ را چنین نگارند\nM . D . C . L . X . V . I\n۱۰۰۰ ۵۰۰ ۱۰۰ ۵۰ ۱۰ ۵ ۱"}
{"book": "adl0919", "page": 156, "text": "١٤٣\n\nو کار چهار و شش را نیز ازین پنج بطریق منفی و مثبت\nمی گیرند، بقسمی که جای منفی را بطرف چپ اصل،\nو جای مثبت را بجانب راست آن مقرّر داشته اند\nو مفاصلۀ دو عدد را بصفر معیّن میدارند، اینچنین :—\nIV . V . VI و بالای هر عدد یک خط مستقیم\nباشد آنرا هزار دانید ، واگر دو باشد میلیون ، و هرگاه\nسه باشد ملیار شمارید، چنانکه در ذیل بموجب ارقام\nهندسه از یک گرفته الیٰ ملیون و ملیار همه اعداد آن\nموجود و معلوم اند، اینچنین :—\n\nI. II. III. IV. V. VI. VII. VIII. IX. X. XI. XII.\n١ ٢ ٣ ٤ ٥ ٦ ٧ ٨ ٩ ١٠ ١١ ١٢\nXIII. XIV. XV. XVI. XVII. XVIII. XIX. XX\n١٣ ١٤ ١٥ ١٦ ١٧ ١٨ ١٩ ٢٠\nXXI. XXII. XXIII. XXIV. XXV. XXVI\n٢١ ٢٢ ٢٣ ٢٤ ٢٥ ٢٦\nXXVII. XXVIII. XXIX. XXX\n٢٧ ٢٨ ٢٩ ٣٠"}
{"book": "adl0919", "page": 157, "text": "١٤٤\nبعد از انها اعداد چهل و پنجاه و غیره تا صد اینطور نوشته میشود\nXL . L . LX . LXX . LXXX . XC . C\n٠  ٤٠  ٥٠  ٦٠  ٧٠  ٨٠  ٩٠  ١٠٠\nاعداد از صد تا هزار اینطور نوشته میشوند:\nC . C . CCC . CD . D . DC . DCC . DCCC .\n٢٠٠ ٣٠٠ ٤٠٠ ٥٠٠ ٦٠٠ ٧٠٠ ٨٠٠\nCM . M .\n٩٠٠  ١٠٠٠\nمرتبه هزار را اینطور می نویسند:\nMM . MMM . MMMM . V. VI . VII\n٢٠٠٠ ٣٠٠٠ ٤٠٠٠٠ ٥٠٠٠ ٦٠٠٠ ٧٠٠٠\nVIII . IX . X . XI . XII . XIII . XIV . XV\n٨٠٠٠ ٩٠٠٠ ١٠٠٠٠ ١١٠٠٠ ١٢٠٠٠ ١٣٠٠٠ ١٤٠٠٠ ١٥٠٠٠\nو همچنین:\nعلامت ملیون بر هر عدد دو خط مستقیم دارد\nII III IV X L C\n١٠٠ مليون ٥٠ مليون ١٠ مليون ٤ مليون ٣ مليون ٢ مليون ١ مليون\nو غیره\nعلامت ملیار بر هر عدد سه خط مستقیم دارد\nII III IV X L C\n١٠٠ مليار ٥٠ مليار ١٠ مليار ٤ مليار ٣ مليار ٢ مليار ١ مليار"}
{"book": "adl0919", "page": 158, "text": "١٤٥\n\nدانستن اندازهٔ زمانه\n\nچون شناخت اوقات صوم وصلوة وابسته\nبدانستن طلوع و غروب آفتاب است، لهذا باید\nدانست که شبانه روز عبارت از یک شب و یکروز است\nیعنی از هر وقت امروز که اوّل آنرا بگیرند تا همان وقت\nفردا یک شبانه روز کامل شود، چنانکه اگر از غروب\nآفتاب امروز ابتدای آن گرفته شود تا غروب فردا\nیک شبانه روز میشود، و این زمانه ابداً و همه جا بیکقرار\nاست، کم و زیاد شبانه روزها از همدیگر خود نمیشوند، اما\nشب و روز با هم تفاوت میکنند که گاهی روز"}
{"book": "adl0919", "page": 159, "text": "١٤٦\nکلان میشود و کاہے شب ، الآ دران شهر و جاهائے کہ\nبر کمر زمین واقعند البته در ان شب و روز ابداً با هم\nبرابر میباشند ، لهذٰا آنرا «خط استوا» گویند ، و در غیر آن\nبالضروره تفاوت می کنند ، چنانکه در وطن عزیز ما، روز\nاوّل حَمَل با شب خود برابر میباشد، و روز دوّم آن بقدرے\nازان کلان میشود یعنی اند کے از شب داخل روز میگردد\nو یومیه بہمین حال روز افزون شده میرود، تائینکہ\nروز اول سرطان نہایت کلان میباشد و شب آن\nبکمال خوردی میرسد، و این روز را «اطْولُ النّهار»\nگویند، بعد ازان بکمی شروع میکند، یعنی روز دوّم\nسرطان از روز اوّل آن کم میباشد کہ چیزی از آن\n\nطرز ادای مکرمی نمبر ۱۱۶ با پرچہ پیشین"}
{"book": "adl0919", "page": 160, "text": "١٤٧\n\nداخل شب گشته میباشد و یومیه همین حالت پیش میرود\nتا انکه در روز اول میزان روز انقدر کم میشود که بشب\nبرابر میگردد، و روز دوم آن از روز گذشته کمتر\nمیشود که چیزی از ان داخل شب میگردد، و اینحالت\nیومیه زیاده شده میرود، تا انکه در اول جدی روز\nبنهایت خوردی و شب آن بکمال درازی میرسد\nکه انرا «شب یلدا» گویند، بعد از ان باز روز\nشروع بکلانی میکند که چیزی از شب در تحت\nتصرف خود می آورد، تا انکه در روز نوروز باز شب و روز\nبا هم برابر گشته و بهمانحال اول عودت نماید و سال دیگر\nشروع گردد."}
{"book": "adl0919", "page": 161, "text": "١٤٨\nسبق (۱۳۲)\nبنابر مذکور شب و روز، که جمیع آنها در همه جا یعنی شب و روزها\nدر تمام سال و تمام دنیا با یکدیگر برابرند آنرا به بیست و چهار\nحصۀ متساوی قسمت نموده اند، و هر حصۀ آنرا ساعت\nگویند، و نجومیه نامند و هر ساعت را شصت حصه\nنموده هر حصۀ آنرا دقیقه گویند، و هر دقیقه را باز شصت\nحصه کرده هر حصۀ آنرا ثانیه نامند.\nچون تساوی شب و روز در تمام سال در دو شبانه روز\nاوّل حَمَل و اوّل میزانست، و در جمیع ایام باقیۀ سال\nبجز کمر زمین در همه جا با هم تفاوت دارند، لهذا از\nنصف روز تا نیم شب دوازده ساعت و از نیم شب تا نصف"}
{"book": "adl0919", "page": 162, "text": "١٤٩\nروز دیگر هم دوازده ساعت است که جمله (٢٤) شود،\nو اینحالت در هر شبانروز و همه جا در تمام سال باهم\nبرابر است، و در طلوع و غروب، تفاوت هر روز هم\nخوب معلوم میشود، بنا بر مذکور ساعتها را چنین\nبرابر کرده اند که از نصف روز تا نصف شب دورۀ خود\nیعنی دوازده ساعت را کامل نماید، پس در روز نوروز\nکابل بلکه در تمام دنیا طلوع هم بر شش و غروب هم بر\nشش بجه میباشد، فردای آن طلوع کابل بر\nپنج ساعت و پنجاه و نه دقیقه، و غروب آن بر شش ساعت\nو یکدقیقه میباشد که یکدقیقه از ابتدا و یک دقیقه در انتها\nاز شب گرفت کُلّ این روز دوازده ساعت و دو دقیقه شد"}
{"book": "adl0919", "page": 163, "text": "۱۵۰\nفردا طلوع بر پنج ساعت و پنجاه و هشت دقیقه، و غروب\nبر شش ساعت و دو دقیقه میباشد، روز سؤم طلوع\nبر پنج ساعت و پنجاه و هفت دقیقه، و غروب بر شش ساعت\nو سه دقیقه میباشد که جملهٔ این روز دوازده ساعت و شش دقیقه\nاست، همچنین اینحالت پیش میرود و گردش میکند\nچنانکه مطابق تفصیل مذکور درین سه جدول ذیل الیٰ\nآخر سال مفصلاً مرقوم است، خوب هوش کنید، در سه\nماه اوّل یک سال هر روزه خود این داعی معلوم کرده،\nاگر تفاوت از نَفْسُ الْأَمْر داشته باشد، بیک یا دو دقیقه\nخواهد بود، نه بَده دوازده دقیقه، چنانکه قبل ازین عصر سعادت\nتوپ چاشت بتفاوت زیاد شنیده میشد."}
{"book": "adl0919", "page": 164, "text": "۱۵۱\nسبق (۱۳۳ و ۱۳۴)\nتعداد روز با حمل در مثلثهای مابینی بالا بطریق رفتار مستوی مرقوم است\nیعنی از طرف دست راست بجانب چپ رفته ساعات و\nدقایق طلوع هر روز آن در دو قطار بالا، وساعات ودقایق\nغروب آن در دو قطار پایان مسطور است، همچنین است\nحال ثور و جوزا در دو جدول دیگر، اما تعداد ایام سرطان\nدر مثلثات مابینی پایان بطریق رفتار معکوس مرقوم است\nیعنی از طرف دست چپ بجانب راست میرود،\nساعات ودقایق طلوع هر روزه آن در دو قطار بالا،\nوساعات ودقایق غروب آن در دو قطار پایان نشان میدهد هچنین است\nاحوال اسد وسنبله در دو جدول دیگر که این ششماه یعنی نصف سال تحتانیت"}
{"book": "adl0919", "page": 165, "text": "۱۵۲\nجدول طلوع وغروب آفتاب\nحمل جدول اول\nساعت ۶ ۵ ۵ ۵ ۵ ۵ ۵ ۵ ۵ ۵ ۵ ۵ ۵ ۵ ۵ ۵\nدقیقه ۰ ۵۹ ۵۷ ۵۶ ۵۵ ۵۴ ۵۲ ۵۱ ۵۰ ۴۹ ۴۸ ۴۷ ۴۶ ۴۵ ۴۴\nایام ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵\n۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰ ۲۱ ۲۲ ۲۳ ۲۴ ۲۵ ۲۶ ۲۷ ۲۸ ۲۹ ۳۰\nساعت ۶ ۶ ۶ ۶ ۶ ۶ ۶ ۶ ۶ ۶ ۶ ۶ ۶ ۶ ۶\nدقیقه ۰ ۱ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵\nمیزان جدول دوم\nساعت ۵ ۵ ۵ ۵ ۵ ۵ ۵ ۵ ۵ ۵ ۵ ۵ ۵ ۵ ۵\nدقیقه ۲۶ ۲۵ ۲۴ ۲۳ ۲۲ ۲۱ ۲۰ ۱۹ ۱۸ ۱۷ ۱۶ ۱۵ ۱۴ ۱۳ ۱۲\nایام ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵\n۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰ ۲۱ ۲۲ ۲۳ ۲۴ ۲۵ ۲۶ ۲۷ ۲۸ ۲۹ ۳۰\nساعت ۶ ۶ ۶ ۶ ۶ ۶ ۶ ۶ ۶ ۶ ۶ ۶ ۶ ۶ ۶\nدقیقه ۳۴ ۳۵ ۳۶ ۳۷ ۳۹ ۴۰ ۴۱ ۴۲ ۴۳ ۴۴ ۴۵ ۴۰ ۴۷ ۴۸ ۴۹\nعقرب\nجوزا جدول سوم\nساعت ۴ ۴ ۴ ۴ ۴ ۴ ۴ ۴ ۴ ۴ ۴ ۴ ۴ ۴ ۴\nدقیقه ۵۵ ۵۴ ۵۳ ۵۲ ۵۱ ۵۱ ۵۰ ۴۹ ۴۸ ۴۷ ۴۶ ۴۶ ۴۵ ۴۵ ۴۴\nایام ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵\n۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰ ۲۱ ۲۲ ۲۳ ۲۴ ۲۵ ۲۶ ۲۷ ۲۸ ۲۹ ۳۰\nساعت ۷ ۷ ۷ ۷ ۷ ۷ ۷ ۷ ۷ ۷ ۷ ۷ ۷ ۷ ۷\nدقیقه ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۳ ۱۴ ۱۵ ۱۵ ۱۶\nقوس معین السلطنه"}
{"book": "adl0919", "page": 166, "text": "۱۵۳\nبرافاق دار السلطنه کابل\nتتمه جدول اول سنبله\n۵ ۵ ۵ ۵ ۵ ۵ ۵ ۵ ۵ ۵ ۵ ۵ ۵ ۵ ۵\n۲۷ ۲۸ ۳۰ ۳۱ ۳۲ ۳۳ ۲۴ ۳۵ ۳۶ ۳۷ ۳۸ ۳۹ ۴۰ ۴۲ ۴۳\n۳۰ ۲۹ ۲۸ ۲۷ ۲۶ ۲۵ ۲۴ ۲۳ ۲۲ ۲۱ ۲۰ ۱۹ ۱۸ ۱۷ ۱۶\n۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵\n۶ ۶ ۶ ۶ ۶ ۶ ۶ ۶ ۶ ۶ ۶ ۶ ۶ ۶ ۶\n۳۳ ۳۲ ۳۰ ۲۹ ۲۸ ۲۴ ۲۶ ۲۵ ۲۴ ۲۳ ۲۲ ۲۱ ۲۰ ۱۸ ۱۷\nحوت تتمه دویم\nاسد\n۴ ۴ ۴ ۴ ۵ ۵ ۵ ۵ ۵ ۵ ۵ ۵ ۵ ۵ ۵\n۵۶ ۵۷ ۵۸ ۵۹ ۰ ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰\n۳۰ ۲۹ ۲۸ ۲۷ ۲۶ ۲۵ ۲۴ ۲۳ ۲۲ ۲۱ ۲۰ ۱۹ ۱۸ ۱۷ ۱۶\n۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵\n۷ ۷ ۷ ۷ ۷ ۶ ۶ ۶ ۶ ۶ ۶ ۶ ۶ ۶ ۶\n۴ ۳ ۲ ۱ ۰ ۵۹ ۵۸ ۵۷ ۵۶ ۵۵ ۵۴ ۵۳ ۵۲ ۵۱ ۵۰\nدلو\nتتمه سوم\nسرطان\n۴ ۴ ۴ ۴ ۴ ۴ ۴ ۴ ۴ ۴ ۴ ۴ ۴ ۴ ۴\n۴۲ ۴۲ ۴۲ ۴۲ ۴۲ ۴۲ ۴۲ ۴۳ ۴۳ ۴۳ ۴۳ ۴۳ ۴۳ ۴۴ ۴۴\n۳۰ ۲۹ ۲۸ ۲۷ ۲۶ ۲۵ ۲۴ ۲۳ ۲۲ ۲۱ ۲۰ ۱۹ ۱۸ ۱۷ ۱۶\n۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵\n۷ ۷ ۷ ۷ ۷ ۷ ۷ ۷ ۷ ۷ ۷ ۷ ۷ ۷ ۷\n۱۸ ۱۸ ۱۸ ۱۸ ۱۸ ۱۸ ۱۸ ۱۷ ۱۷ ۱۷ ۱۷ ۱۶ ۱۶ ۱۶ ۱۶\nجدی"}
{"book": "adl0919", "page": 167, "text": "١٥٤\nو نصف دیگر سال یعنی تعداد ایام میزان همان تعداد\nحمل است، مگر ساعات و دقایق طلوع یومیه آن\nدر دو قطار پایان که قریب آن است نشان میدهد\nو ساعات و دقایق غروب آن از دو قطار بالا که\nبعید از ان است گرفته میشود، همچنین احوال عقرب و\nقوس در دو جدول دیگر.\nاما تعداد ایام جدی همان تعداد سرطان است\nمگر ساعات و دقایق طلوع یومیه آن در دو قطار پایان\nکه قریب بآن است نشان میدهد و ساعات و\nدقایق غروب آن از دو قطار بالا که بعید از انست گرفته میشود\nو ساعت خود را خصوصا توپچی کابل و هرات که آنهم تقریباً\n\nمخبر صادق \nخویم\n۶۱۲\nنیک رفیق"}
{"book": "adl0919", "page": 168, "text": "۱۵۵\nمتفق العرض کابل معلوم میشود، در وقت طلوع یا غروب\nبرین جدول برابر باید نمود .\nو اوقات صلوة خمسه بافق کابل تقریباً ازینقرار است\nکه ظهر بعد از زوال شروع میشود.\nو عصر دو ساعت قبل از غروب، در هر روز سال، و شام بعد از\nغروب، و خفتن هشتاد دقیقه بعد از غروب، و صبح یکصد دقیقه\nقبل از طلوع شروع میگردد و بر خود طلوع اختتام\nمی یابد، و بغیر صبح و پیشین که در بین خود فرجه دارند باقی همه\nمتصل اند، چنانکه شروع لاحق ختم سابقست پس بر آن تخمین\nو رسیدن تحقیق اینکه اول هر وقت را از بهر نماز ده دقیقه\nبعد از وقت معینه مذکوره دانسته تا نماز پیش از وقت"}
{"book": "adl0919", "page": 169, "text": "۱۵۶\nگاه بطرف خانه و جای\nبنده المسبوق باشید نبو\nیستید که وازشته\nگذارده نشود، و از بهر صوم ده دقیقه قبل از ان می انگاریم چنانچه\nحاصل در یک روز معین اوّل وقت نماز صبح را نود دقیقه\nقبل از طلوع میدانیم ته صد، وصوم همان روز یکصد\nو ده دقیقه قبل از طلوع میداریم نه صد. تفتیش\nقدیر\nص برادر عزیزالقدرم جناب محتشم میرزا محمد صدیق خان سرکاتب\nرا احترام هرگاه جویا احوال بنده آب باشید از طفله حضرت باری خیریت\nوامنیت حاصل وبدعا گوئی علمی غازی نثار اکبرتم برادر\nمن از روزیکه بسبزوار آمده ام ماه کامل گذشت که از احوا\nلات سلامتی خودای  [ILL] همند محمد تکین جان و ماما صاحبم\nاطلاع ندان شید معلوم که لاف دوستی شما بدروغ بو آقا انیقدر هم\nاز احوال بنده آبی خبر نباشید گاگا احوال خود را به بریر نویسان\nباشید که باعث خاطر جمعی محمد"}
{"book": "adl0919", "page": 170, "text": "۱۵۷\nخلاصه جنتری\nچون اکثر اوقات هر انسان محتاج دریافت روز ماه\nمیشود، که آیا امروز چندم ماه شمسی یا قمریست، و\nاشتباه وی در دو سه روز میباشد نه در پنج شش که\nاحتمال تفاوت یک هفته در ان بیاید، زیرا در قمری\nماہتاب را درین دوسه شب دیده از حال آن تخمین\nمیداند که امروز مثلاً ۱۶ یا ۱۷ یا ۱۸ نهایت نوزدهم خوان\nبود، و شمسی از کاغذها و معاملات دو سه روز قبل ازین\nدر خاطر وے خطور میایم که مثلاً ۱۱ یا ۱۲ یا ۱۳ جدا\nباید، مگر از اول ماه واقف نیست که بکدام روز هفته بود تا\nجناب عالیقدر جلالتمآب مخدومی محظوظی وزیر صاحب عسکریه\nعلیم منجم بسیار مستحق محرمیت عطوفت شما خود را ملازم میمارد"}
{"book": "adl0919", "page": 171, "text": "۱۵۸\n\nاز روی حساب هفته بداند، که اوّل ماه مثلاً اگر یکشنبه\nباشد، یک روز اضافه از پاره هفت باز همان دوشنبه\nمی‌آید بسبب اینکه دوشنبه اوّل هم داخل حساب گشته\nیعنی ۸ و ۱۵ و ۲۲ و ۲۹ همان دوشنبه می‌آید، مگر روز اوّل ماه\nمعلوم وی نمی‌باشد، بنابر مذکور هرگاه در اول سال بر\nکاغذ نازک بتوسّط زینکونگراف مانند این جنتری ذیل که از\nبنده است کشیده است طبع شود و دانه یک پیسه بفروش\nرسد، و هر شخص بر پشت ساعت خود بچسپاند، بمجرّد دیدن\nآن هر انسان میداند که برج اول سال همان است\nکه سنه آنسال بالای قوس آن نوشته شده، و روز اوّلش\nآنکه در تحت قوس مذکور مسطور است، چنانکه در مثال رو"}
{"book": "adl0919", "page": 172, "text": "۱۵۹\nاول حمل شنبه است و غره ماه رمضان که پنجشنبه ۶ حمل است\nبا روز داخل برج مذکور مسطور است، همچنین غره هر ماه\nقمری که داخل هر برج شمسی است روز هفته آن معلوم\nو حساب آن بهمان برج منسوب و ظاهر و مرقوم است\nاینچنین :-\nشعر"}
{"book": "adl0919", "page": 173, "text": "۱۶۰\n\nجدول حاضری\n\nکیفیت هر مربع هر ماه این جدول حاضری یک ساله\nمشتمل بر دو صفحه چنانست که مثال آن درین مربع\nکلان ذیل یومیه و هفته و از نقطهای روزگار هر هفته بترتیب\nمعین گشته ، پس بهر روزی که مبتدی حاضر\nمکتب گردد نقطه آن روز به ضلع قریب آن نقطه\nوصل میگردد ، و چون هفته اوّل اغلب ناقص میباشد\nلهذا وقتیکه چهار هفته اضلاع باختتام رسد ، بعد\nاز ان به نقاط سوراخدار شروع میشود که در روز حاضر\nمکتب سوراخ آن پُر میگردد ، تا آنکه آن ماه به انجام رسد\n\nشکست اوّلیه  سوراخدار  کلان بان  مربع"}
{"book": "adl0919", "page": 174, "text": "۱۶۱\nدر آخر ماه بعد اول حاضری کل بمدیا نزا میرزای حاضری میگیرد\nہفتہ چهارم\nهفته سوم\nشنبه یکشنبه دوشنبه\nسه شنبه چهار شنبه پنجشنبه جمعه\nشنبه یکشنبه دوشنبه\nسه شنبه چهار شنبه پنجشنبه جمعه\nشنبه یکشنبه دوشنبه\nسه شنبه چهار شنبه پنجشنبه جمعه\nشنبه یکشنبه دوشنبه\nسه شنبه چهار شنبه پنجشنبه جمعه\nاین ضلح صفه اول ماه است لایام کار کردن\nشخصی میباشد بسبب اینکه هر روز هفته گذشته اول\nباشد ایام گذشته از ان روز هفته هم در\nشمار می آید .\nهفته دوم\nو از کتاب حاضری خود عدد ایام مجموع ایام حاضره آنها\nوی را بالا خط مستقیم واقع وسط مربع مینویسد ، و برا\nدیگر باز بقرار مذکور معمول میدارد ، مگر در تحت خط مستقیم\nماه دوتم حاصل جمع ماه گذشته با ایام حاضره آنها"}
{"book": "adl0919", "page": 175, "text": "١٦٢\nکه بالای خط خودش مرقوم است جمع مینماید، و در ماه دیگر\nباز حاصل جمع ماه های گذشته که در تحت خط ماه سابق\nمرقوم است با عدد ایام حاضره اینماه که بالای خط رسم گشته\nجمع نموده در زیر خط آنماه مینگارند، همچنین در هر ماه\nعدد ایام حاضره آن ماه بالای خط مستقیم وی و مجموع\nایام حاضره از سر سال تا آخر آنماه در زیر نتیجه خط مستقیم\nتحریر خواهد بود، چنانکه در زیر خط مستقیم ماه حوت عدد کل\nایام حاضره آنسال مرقوم باید بود\nپس اگر ایام حاضره این سال را با اعداد ایام حاضره ماه\nاول سال دیگر جمع کنند، و سالها اینکار را پیش ببرند نیز\nممکن باشد که هر وقت چون جدول حاضری آن مبتدی"}
{"book": "adl0919", "page": 176, "text": "۱۶۳\nدیده شود، مجموع ایام حاضره از ابتدای شمول مکتب و\nفوراً حاضر و ظاهر باشد، وقتی که از قوت و جماعت وی\nپرسیده و سن و سال او دیده شود از روی ملاحظات\nمذکوره خوب و ناخوب در حق او و مکتب او انسان گفته\nمیتواند.\nپس اگر در مکاتب هم سررشتۀ این جدول جاری\nباشد، روزی که پسر بمکتب نیامده و نقطۀ آنروز را\nخود او به ضلع رسانیده، فردا چون حاضری والای\nمکتب در باب دیروز رقعه پدر از وی بخواهد او ندارد،\nبعد نقطۀ آنروز را در جدول حاضری می بیند تا معلوم\nکند که دیروز جواب پدر را چه گفته، می بیند، که"}
{"book": "adl0919", "page": 177, "text": "١٦٤\n\nنقطه را خود او بضلع رسانده، نز دوسه معلم میرسد\nاو سزای هر دو خطارا بقرار لازم می بیند و آن\nنقطهٔ دیروزه را پره دار هم میسازد، تا پدر نیز از\nغدر دیروزه وی واقف شود، و جزای\nلازم بدهد، چنانکه فرض میکنیم که روز سه شنبه هفتهٔ\nدوّم به مکتب نرفته و نقطهٔ آنرا خود او بخط رسانده\nروز دیگر یعنی شام چهار شنبه چون ورق حاضری ویرا\nپدر می بیند البته اینچنین +اااا دیده\nمیشود، پس بقرار لازم جزای آنرا از پدر هم\nمی بیند.\n\n* *\n*"}
{"book": "adl0919", "page": 178, "text": "جدول حاضری ۱۶۵\nسال اول اسم طالب ولد ساکن بتاریخ\nکیفیت از ترقی و غیر ترقی و پابندی کار و بے پروائی و غیره\nحمل میزان\nثور عقرب\nجوزا قوس\nسرطان جدی\nاسد دلو\nسنبله حوت"}
{"book": "adl0919", "page": 179, "text": "۱۶۶\nجدول حاضری\nانشای کیفیت جدول سال دوّم\n\nحمل\nثور\nجوزا\nسرطان\nاسد\nسنبله\n\nمیزان\nعقرب\nقوس\nجدی\nدلو\nحوت"}
{"book": "adl0919", "page": 180, "text": "۱۹۷\nپروگرام پنچساله مکاتب ابتدائیه\n\nنصاب تعلیم از بهر این درینجا درج شد که معلمین خوب\nطرز جدید هر وقت آن را دیده در فکر آن باشند که بروسکا\nبدیع بهر بند کار طرز جدید بچه قدر مدت ما این را کرده\nمیتوانیم، هر وقت چون قوت خود را آنقدر دید که این کار پنج ساله\nتا ساک دیگران بده سال می کنند، ما بنصف مدت کار\nشان به دو نیم سال با انجام رسانده میتوانیم که\nتفاوت کجا چیت. بعد ازان خود را نمبر اول طرز\nجدید دانند."}
{"book": "adl0919", "page": 181, "text": "۱۹۸\n\nنصاب تعلیم عموم مکاتب ابتدائیه دولت علیه مستقله\n\nمضامین\nسال\nدینیات\nفارسی\n\nسال اول\nرساله اول دینیات یعنی پنج\nبنای مسلمانی و طریق وضو و نماز و حفظ\nاذکار نماز شفاها و تلاوت سوره اخیر\nقرآن شریف .\nابجد خوانی و کتاب اول فارسی از\nخواندن آن بر خواندن کتابها\nدرسی اقتدار حاصل شود\n\nسال دوم\nرساله دوم دینیات فی الانشا\nدر مسائل و ضو و نماز و حفظ سوره های\nاخیر قرآن شریف تا سوره والضحی و نمام\nپاره عم\nکتاب دوم فارسی که مشتمل بر\nاسباق اخلاقی و علمی و\nفنی و فکاهی باشد .\n\nسال سوم\nرساله سوم دینیات\nو خواندن پنج سیپاره\nاول بقرائت .\nکتاب سوم فارسی که مشتمل بر\nاسباق اخلاقی و علمی و\nفنی و فکاهی باشد .\n\nسال چهارم\nرساله چهارم دینیات\nو قراءت باصول تجوید و\nخواندن قرآن از تاخیر ده پا...\nکتاب چہارم[ILL]\nاسباق اخلاقی [ILL]\n[ILL]\n\nسال پنجم\nرساله پنجم دی...\nو ختم قرآن کر...\nکتاب پنجم فارسی که مشتمل بر\n[ILL] اسباق اخلاقی و فکاہی\n[ILL] املا خط حرفی بخوبی باند"}