{"book": "adl0901", "page": 1, "text": "نظامنامه\n[ILL]\n[ILL]\n[ILL]\nبمطبعه شرکت رفیق و ماشینخانه\n[ILL]\nکابل طبع چاپ شد\n(سنه ۱۳۰۰)\nشماره چاپ (۴۰۰)"}
{"book": "adl0901", "page": 2, "text": "نظامنامه\n(د)\nتقررونو وظیفو او کار د حکامو او مامورینو\nپه (۲۴) د اسد ( ) په سنه ۱۳۰۶ هجری شمسی\nپه مطبع کښی د \"شرکت رفیق\" په ماشینخانه\nد کابل کښی چاپ شويد\n(قیمت (۳۰) پول)\nشماره د چاپ ...................... (۲۰۰۰)"}
{"book": "adl0901", "page": 3, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0901", "page": 4, "text": "بسم الله الرحمن الرحيم\nتعلیم دبیلوالی دکارو دحاکمانودتولودمارثیونود\nتمهيد قوتيه\nپخوا له دی نه له پاره د اجراء کول دکارو\nد دولت او آسان والی دکارو د استیل ونکود افغان\nنستان\nداسی شان قانونونه او نظامنامی موجود نه وی چه\nسهم له هغوسره تزا و رفتار کیدلی - هر ٹولہ مامورینو\nکاردارانو محنۀ په خواهش خپل او په اتکل سره پریو\nطور چه همیشه به رعیت پریشان او کارونه د استیل ونکو"}
{"book": "adl0901", "page": 5, "text": "۳\nد وطن به معطل او په خلل وه، اجراء د خپلو خدمتنو\nبه ئی کوله چه کارونه د دولت به هیچ کله په یوه قاعدۀ\nسره نه اجراء کیدلی، زیاد اختلافونه به پینښیدل ۔\nبلکه بعض کاردادانو به د بل کاردار په کار باندی متکلى\nلرولی، له ډیرواله دکارنه به اصلی کارونه ددوی\nبیرته پاتی کیدل ۔ او ځینوبه په سبب د نشت والی د\nقاعدو د نظامنامی خپل کارونه به ئئ مهمل او مجمل و بیکار\nجتو\nپریښودل او رعیت به په ځای د عرض او خلاصون دحا\nخپلو باندی نه پوهیدل مدام به در په در او سرګردان\nلپاره د لوی کول او پورته کولو ددی پیجید ګی او د پوه\nاو آسانول د کار د رعیت په شاخ د کارکن تشكيلونرد\nکاردارانو او روښانه بیاون د نظامنامو او دقانونو وشول ۔\nچه هر يو دکاردارانو خپل کارونه سم له قاعدو د نظامیه\nپر اندازه د واك خپل سره وکړی اوځای دود تلل دکارنو\nد رعيت معلوم وی ۔ مګر له بد پوهیدلو د بعضی کاردارا\n(ترجمه دترتيب) نظا منامه شمول د نظامنامه ترطبع ۲۰۰۰\nسنة ١٣٣١ مجدى"}
{"book": "adl0901", "page": 6, "text": "۳\n\nاو نابلدی د خلقو ټول کارونه سم له قانونو سره چه\nایښودلی شوی دی په خپل ځای کښ نه کړزی وسنه عمل\nپری نه کیږی - او ډیر کار داران په هغه پخوانی عادت\nاو خوی خپل سره تګ و کار کوی ـ لکه چه نائب الحکومتان\nحاکمان پرګژوی او كُلی کار و د ښاخ د حربیه ، خارجیه،\nعدلیه ، حسابیه ، کوتوالی ، او د نور ښاخو کښ وقتونه ستنک\nاو له خپلو دیو کار و شخه بیرته ، او نور کار داران هم بیکار\nپاته کيږی - بنا په دا باندی کارونه د کار دارانوچه\nد وی پوری تعلق لری، اوځای د ورتګ د حاجتو د خلقود\nلاندی روښانه بیان او بیلیږی چه هرڅوك په خپل کا\nپوُه ، او سم له نظامنامو د دولت سره اجراء د کاروخپل\nوکړی :-\n\nعمومی قاعدی\n\n(۱) :- نائب الحکومګان اوحاکمان اول کښ عرض او داد د پښي له"}
{"book": "adl0901", "page": 7, "text": "٤\nاخلی، بعضی کارونه بی له سمولوله نظامنامو\nقانونی سره په اتکل اجرا کوی، او خنی حکم\nد اجرا په نوم د ادارو ورکوی، او خای دور تلو\nد هغه کار لکه شرعیه محکمی، دفتر،\nکوتوالی او نورو دائروته له پاره د خلاصولو\nلیږی - په حقیقت کښ هغه چه خپله اجراء\nکوی خلاف دی له نظامنامونه او هغه چه پیش\nملاحظی نه حکمونه د اجراکولو د آئرو ته لیکی سبب\nد نقصان د وقت د دوی او سرگردانی د خلقو د.\nپس له دی نائب الحکومکان او حاکمان رهی په\nهغه کارو چه تعلق تر دائرو پوری لری هیچ کله به\nنقصان د وقت نه کوی !- تمام کارونه اول اوری\nخپلو\nبی له حکنامئی د نائب الحکومکان او د حاکمانو په\nدائرو ته ورزی ! له هغه خای نه سم له نظامموسره\nد دولت اجرا کیږی - او تر هغه پوری چه"}
{"book": "adl0901", "page": 8, "text": "خلق په ځای د کارو خپلو کښ بلیږی. پر نیت د\nښودنه د لار او د ځای دور غلو د هغه کار هریوله\nنائب الحكومګان وحاکمانو نه یو لوستئ سړی د بانک\nله د باره د حکومتی شخړو مقرر کړی ! څو هر غته اداره\nد کار د هغه وروښئی چه خلق هغی دایری ته ورزی\nاو اجرا دکار خپل کوی.\n(٢) مستوفیان او اعلی سررشته داران او مأمورین د\nماليئی او عدليئی او کوتوالی او نور و ستاخونه د دېرو\nپخوا له دی نه پر هر جزوی کار کښ حکنامرد نائب الحکوما\nاو د حاګانو بدئی غوښتل او خلق به ئی پریشان اوس\nکر دان کول - په رښتيا سره قاعدی د نظامنامو\nد دولت پر ښاخ و هره اداره کښ پوره سند او دستا\nدی ۔ پر اجرا د کارو کښ برابر ا ښود لو قانونو سره هیچ\nحاجت بیلی حکنامی ته نشته پس له دی کار داران عرض\nاو داد و خلقو پر کاروکښ چه ددوی تر دائیری پوری"}
{"book": "adl0901", "page": 9, "text": "٦\nتړلى دى، رمبى بى له حکمنامی د نائب الحکومکانو او د\nحاکمانو په ښهر شان سره اوری او اجراء کار او دحاتبو\nد د وی شمله قانونو اوله نظامنا مود د ولت سره بلى\nڅنډه اوسرگردانی په اندازه د واک خپل درکړی!\nاو پر هغه فقره کښی چه د دوی تروالی شحذ پورته وی یا\nپه نظامنامو کښی د هغی فقری د پاره قاعده نوی جوړه\nشوی پر وقتو د کار خپل کښی به ئي حضور د نائب الحکو\nته وړاندی کوی، پس له اجازی غوښتنی نه ئی اجرآ کوـ\nکه چیری کوم کار د نائب الحکومه له اختیارونه پورته\nوی او له نورو قاعد، و د نظامیّله سره نه برابریږی هغه\nوزارت ته چه داکار ورپوری تعلق لری په دستخط د\nنائب الحکومه سره به ئی لیکی وروسنه له اجازه غوښتلو\nله وزارت نه به ئی کوی .\n(٣) :- که دکار دارانوله لوری پر اجرا کولو د کار د رعیت کښی\nڅنډ او معطلی، او دوی لره بی سببه سرگردانی پیښه"}
{"book": "adl0901", "page": 10, "text": "شی یا دوی سره خلاف له قاعدو د نظامنامو\nد دولت نه کار او رفتار وشی - سم له (۴۳) قاعدی\nسره رعیت حق د عرض او د داد غوښتني لری ، او\nپه معلومه وقتو کښی د عرض د حال خپل د نائب\nالحكومه ته وکړی ، نائب الحکومه د سم له قانونی\nنظامنامو سره بازخواست د بد رفتاری د کاردارانو\nکوی ا\n(۴۴) : اوله او دویمه قاعده لپاره د معلومول د واک او اختیاراتو\nاو بیلول د کارو د کاردارانو جوره شوی دی ، او نه ویل کیږی\nچه دا معلومول د اختیاراتو او بیلوالی دکارو، سبب\nدی تعلقی د نائب الحکومه او د حاکمانو ده له هغه کارو\nسره چه نورو کاردارانو پوری تعلق لری - بلکه نائب\nالحكومه په حقیقت کښی رئیس او سرکرده او آمر د ټولو\nادارو د یو ولایت دی چه کرد کارداران دده تر نظر\nلاندی خپل کارونه کوی ، او نائب الحکومه همیشه\n\nپرده پنځه کسی\n( تقسیم د وظیفو ) نظامنامه د معقولی د وظایفو د توزیع ۲۰۰-"}
{"book": "adl0901", "page": 11, "text": "د دوی سلوك اورفتار ساتی، نگرانی اوکتنری\nکوی - او اداره د شعبو تپلی شوی د ولایت او\nاجراء دکارو به داسی کوی چه ورسته راځی :-\nالف:- له پاره د اجرا دکارو او لیدلو دهغہ نقروچہ\nد ماموریتوله واك نہ پورته وی، په هرهفته\nیاورخوکښ پہ قرار د تقسیم د وقتو، نائب الحکومه\nبه وقت معلومہ وی ، چه هریو له مأمورينو کار داران\nځخه پہ همغه ورځ دکار خپل کښ نائب الحكومه تہ\nرا حاضر شی، نائب الحکومه بہ پہ اندازہ دواك\nخپل سم او برابر له نظامنامی سره کارونہ اجراء\nکوی - اوکہ بعض مأمورين لپاہہ د اجراء کولود\nکم ضروری کار بی له وقته د کارخپل ئیدل د\nنائب الحكومہ وغواړی، پس لہ اجازی کارخپل\nحضور د نائب الحکومہ تہ وړاندی کولای سی\nب:- نائب الحکومہ بہ تل د مأمورینود گذران پہ پټہ"}
{"book": "adl0901", "page": 12, "text": "۹\n\nاو پشکاره ساتنه اوکتنه کوی - زیات په دا\nباندی په ورځو د هری هفتی کښی یوه ورځ\nتر مخ چه هفته کښی دری ورځی شی په\nورځ کښی یو ساخت پس له دری بجی د\nماښپښین به هغه عرض او داد د رعیت\nآوری چه له بلگذران ځما موعینو اوله اجراء هغو کارو\nچه پیش د نظامنامه و د دولت دنده باندی کیږی وی\nاو دوی غور رسی غواړی .\n(٥):- نائب الحکومه او حاکمان به په وقتو د حاضری\nکښی تل په کارو ددولت باندی مشغول وی -\nپه خصوصی کارو د خپل ځان وقتونه تیره ولی\nنه شی، او هیڅ یوله غټان، معتبارینو څخه محض\nله پاره د لیدلو د دوی په وقت د کار کولود حق\nد ننوتۀ نه لری - هر کله که بعض غټان، مقار\nین\nسړی خاص لیدل دنائب الحکومه او حاکمانو\nبهر كړى کښی\nرفتند در تعویق وظایف حکام شبیہ جبرانست... مطلع شد"}
{"book": "adl0901", "page": 13, "text": "غواړی، غير له وقته دکارڅخه دصبا له خوا يا\nد ماځدګو له خوا څای ددوی تږ روستی له اجازم\nغوښتلو ملاقات اوديدن کولای سی زیاد\nپر هغه باندی په هفته کښ چه يوه ورځ يا\nيوه ورځ په ورځو د چارشنبو کښ لپاره د\nملاقات او مجلس د نائب الحکومه او حاکمانو\nتعيين او معلوميږی ـ پر ځای دحکومتی\nکښ ملاقات او مجلس د هغو کيدلی شی ـ که چير\nيو له رعيتو ارض ضروری کار دی په‌نکات د ملاقات\n(يوه وه کونوکاغذ) کښ نوم او کيفيت د کارخپل د\nوليکی ، او نائب الحکومة ته د وقت د کار کښ ورسوےـ\nکه نائب الحکومه ليده د هغه مناسب او کارئی\nضرور وګڼی خپل حضور تبه ائ غواړی ـ او کنه\nبل وقت کښ به وعده ورکړی په هغه وقت د\nوعدی کښ ملاقات د نائب الحکومه پيدا کولی شی\n(ورق الج کړی)\nنظامنامه حقوق وطايف حکام ملکی افغان\n- قوزدطبع .. ٢٠٠ ـ نسخدی دچاپ پيران"}
{"book": "adl0901", "page": 14, "text": "مخصوصی قاعدی\n(دجوتيه شعبه)\n\n(۱):- پخواله دی نه په شعبه وشاخ دننه ئی خلعنتو\nدجوبته کښ څنی نائب الحکومکان اوحاکمان لاس\nمونی وهل او مداخات به ئی کوله له دی جهتہ پہ\nمنځ د منصبدار ان دنظامی او حاکمانو جګړه او شو\nبد را تله پس له دی نه نائب الحکومه اوحاکم په د\nننه خدمتود نظامی کښ هېڅ حق دلاس وهلو\nمداخلت نه لری - قوماندانان اونظامی منصبدارا\nپہ دننه ئی وظیفو د نظامی چه دوی پوری تعلق\nنری ، سم له نظامنامی سره دننه ئی خدمتود نظا\nپرکارکوی.\n(۲): څنی له نظامی منصبدارانو په هسی کارو کښ بے\nمداخلت کول چه له نظامی وظیفی به وتلی وہ نکردد."}
{"book": "adl0901", "page": 15, "text": "۱۲\nفیصلی وخلاصی، او آخستل دحقو د نظامی او ملکی\nاو باز خواست کول د \"قباحت\" - پس له دی ځکه\nیوله نظامیانو څنی وتلی د نظامی وظیفو خپلو نه چا\nسره دحقوقی غوږ راو د له، یائی \" قباحت \" ، یا \"جنحه\"،\nیا \"جنایت\" وکړی، یا پر خلاف د قاعدی د نظامنامو\nد \"پولیس\" رفتار وکړی ۔ تل سم له نظامنامی د جزا\nعمومی، تابع د ملکی محاکمو او قانونو د پولیس دی !\n(۳):- پخوا له دينه به معلومول د سرحد، او کله نائب الحكومه،\nد حاکمانوله خوا، او کله به د نظامی منصبدارانو له خوا کیدل له\nجهته همیشه به د نظامی منصبدارانو او د ملکی کاردارانو ترمنځ کښ\nاختلافات پیښیدل ۔ پس له دی معلومول د\nسرحد دار د لوی قوماندان د نظامی له خوا کیږی۔\nتړل دکډو، لیږل او آخستل د خط، اجراآت\nاو کارو د ساتنی د سرحد، سیاسی خبر او\nرپوتونه د سرحدی، نائب الحکومہ او حاکمانو"}
{"book": "adl0901", "page": 16, "text": "١٣\n\nپوری تعلق لری - هغه وخت چه بد رفتاری او\nچپ له قانونه څه کذوان له سرحد دار څخه ولیدل\nشی، په موجب د رسیدلو د خبر پر لیکلو د نایب\nالحكومه او حاكمانو، لښکری قوماندان به پر\nتلیوار د 1 سرحددار په ټاکلو مناسب سړی\nسره بدلوی .\n\n(٤) :- ديز لښکری منصبدارانو لپاره د حصولولو د\nحقود رعیت - له جملې د لښکری سپاهیانو محصل\nمقرره ول او دا فقره چه وه له قاعدی څخه پس\nله دی خلاصون د دعوو، حصولول د حق باكل\nلښکری سپاهیانو پوری تعلق نه لری، تردی پوری چه\nخلاصون د دعوواو حاصلول د حقو د لښکری نفرو\nهم محكمو د عدلیه پوری تعلق لری، چه محكمو د\nعدليه ته به ورځی ، په زور او قوة د عدليه\nسره به خپل حقوقه غواری ."}
{"book": "adl0901", "page": 17, "text": "١٤\n(٥)پسلپاره دحاضره ول دغیرحاضرانو دلښکر په،\nد نظامی منصبدارانو له خوا محصاه تحریریدلی\nله محصلانولہ خوا په قریه دار، همسایه او قریبا\nد سپاهیانوته ضی او زحمت رسیږی، پس له\nدی له خوا د قوماندانانو د لښکری قطعی محلی\nحاکمانوته دخبر ورکاوه کیږی، او حاکمان بواسطه\nدقریه داران او علاقه دارانو نظامی غیرحاضران\nرتولوی، او نظامی منصبدارانو د منی علاقی ته\nد سپاری۔ چه دامنصبداران ئی شای دقوکی\nقطعی د لښکری د دوی ته ولیږی.\n(٦)پخوا له دی نه ، بيلوالي او تقسیم دکارودملکی\nکار دارانو او دلښکری خل متونه په ښه شان\nسره نه وه شوی، ډیر خل متونه چه له وظیفو\nدلښکری څخه به نه وه ، د لښکری په غاره\nیئ ایشودل- په دا وقت کښ چه دیشل دکاند"}
{"book": "adl0901", "page": 18, "text": "۱۵\nشوی دی، عمومی امنیت، ساتنه اومحافطت\nد ښهږ، په غاړه دقطعود پولیس او دکوتوالی اښوده\nشوی-چه لښکری دملکی په خدمتو تعلق نه لری\nکه په یو وقت کښی قوت د قطعود پولیس او دکوتوالی\nساتنه د ښهر اوعمومی امنیت لره کافی اوسل\nنه شی، لپاره د پورته کولود ښه خللویا نو\nدفع کولو د باندی حملوکومک د لښکری ضرو\nرلوږی، سم له (۶۸) قاعدی د تشکیلات\nاساسی نظامنامی په قرار د حکنامه‌ د نائب‌الحکومه‌\nاو اعلی حاکمانو لښکری قطعی، معاونت او کو‌مک\nد پولیس وکوتوالی، او دفع د دشمنانو او د معاندانو\nبه کوی، او پس له لری کولو د هغی پیښی په\nحکم د نائب الحکومه او د حاکمانو به خپلو\nقطعوته ورزی!\n*---*"}
{"book": "adl0901", "page": 19, "text": "١٦\n\nد خارجه شعبه\n\nډیر کارونه د خارجه په واسطه د مکتوب نویس\nد نائب الحکومه اجراء کیدل، مامور د خارجه\nخپاره\nچه په همدغه کار به مقرر وه، وزګار او تا\nمه\nپاتی کیده - پس له دی مکتوب نویس د نائب الحکو\nبالکل په خارجه کارو کښی، دخل او غرض نه شی\nکولی - ټول کارونه د خارجه، په واسطه د\nمأمور خارجه، د نائب الحکومه تر حکم لاندي\n\nاجرا کیږی - په دی تفصیل سره :-\n(۱): ټول د لیکلو کارونه د خارجی شعبی، چه نائـب\nالحکومه ئی په اندازه د اختیارو خپل سره ،\nقونسلوا و بهر ته لیکی - یا له وزارت خارجه سره\nمخابره او جواب و سوال کوی، وظیفه د مأمور\nخارجه دی."}
{"book": "adl0901", "page": 20, "text": "۱۷\n(۲):- معلومول د وقت د ملاقات اولیه د قونسلو، او\nد خارجه رسمی میلمنو پیدا کول د ضروریاتو د هغو،\nپه واسطه د مأمور خارجه سره كيږی .\n(۳):- سرحدی معاملی چه له شعبه د خارجه څخه\nپیښی شی - او نور خارجی معاملی ټولی په واسطه\nد مأمور خارجه سره خلاصیږی .\n(٤) :- د خارجه مامور هیځ کار بی له حکمه او قبلولو د\nنائب الحكومه پر مرکز او ښهر کښی نه شی\nاجراء كولى .\n--*--\nمورالالی \nپنځهی فیصدی"}
{"book": "adl0901", "page": 21, "text": "۱۸\n\nد داخليه شعبه\n\nاداره د نفوس ۔\n\nپخواله دیته د نفوس په کار کښی یوه درسته،\nقاعده موجوده نه وه همیشه به یی له قانون او ترتیبه پنا\nمې\nد پټي، په قر او د حکمنامه د هر مأمور حواله د نفوس کېدله\nاوس په باب دکار د نفوس کښی پوره نظامنامه پیدا\nشوی ۔ چه هدایت اوښودنه د ليکلو د نفوس او اخستلو\nد نفوس، اندازه او واك د مأمورینو په هغی کښی روښانه\nبیان شوی دی ۔ اوسم له هغی نظامنامی سره ځای د کا\nد نفوس د هر ولایت، مدیریت د نفوس د هغه ولایت\nدی چه مدیر د نفوس به په اندازه د اختیارو خپل سم له\nنظامنامی سره اجرا دکارو خپل کوی ۔ برسېره په داهر\nمخابری چه مدیریت د نفوس عمومی ته ضوورتی پېښیږی\nپراختیا کښي"}
{"book": "adl0901", "page": 22, "text": "۱۹\nاو دستخط د نائب الحکومه سره به اطلاع او خبر وركوى\n(اداره د نقليه)\nپخوا له دی اداره د نقلیی د کمندو د نظامی او ملکی\nیوه اداره وه، چه مدام به د نظامی منصبدارانو او د ملکی\nکاردارانو په منځ کښ جکړه پیښدله - اوس شعبه د نقليه\nد نظامی شاغلیه تر لښکری قوماندانانو پوری متعلقاً وتړله\nشوه - او شعبه د ملكيه بيله تر نائب الحكومكانو او حاکمانو\nپوری و تړله شوه !\nګنشه او باجګیری د لشکری کمندو په واسطه د\nلښکری قوماندانانو، برابرول دخوراکه او پیدا کول\nد ضروریاتو د هغه له اداره د لوازمات حربيه څخه\nكيږی او ماموره نقليه د ملكى د نائب الحكومه\nاو د حاکمانو تر نظر لاندی به خپله وظیفه په ځای او\nعمل منډنډ کوی ! سرښته و برابرول د خوراکه - او\nپوره کول د ضروریاتو د دوی په قبلو د نائب الحكومه"}
{"book": "adl0901", "page": 23, "text": "۲۰\nاو د حاکمانو په واسطه د مستوفیانو او اعلی سررشته\nدارانو سره کیدله شی ـ یعنی ګشت او باخبری د\nملکی مال مواشی ، نائب الحکومګان او حاکمانو پوری\nتعلق لری ، او کار د حساب د هغه مستوفیانو او سررشته\nدارانو پوری تعلق لری !\n-( اداره د معابر )-\nپخوا د له دینه د سرک کار او لار جوړول د یوی\nاداره پوری تړلی وه ، اوس وزارت داخلیه پوری .\nوتړله شوه ـ د ولایتو مامور د معابر، د نائب الحکومه تر\nکتنی لاندی انتظام او سررشته د سرکو او اجراء د\nکار، پر اندازه د واک خپل سره کولای شی ـ برسیره\nپه دا باندی له نائب الحکومه نه هدایت او سررشته اخلی ."}
{"book": "adl0901", "page": 24, "text": "۲۱\nرعایت شخصية\n(۱) - پخواله دينه نائب الحکومه اوحاکمانوبه دیرکله\nپه کارو دعدلیه کښ بدئی چنل وقتونه تیره ول\nآخر به ئی مدعی او مدعی علیه محکمود\nعدلیته ته لیږل - په دی صورت کښ د دوی\nوقت نقصان و بي ځايه تیریك ، او خلق به پس\nله سرگردانی څخه ځای د دعوی خپل ته ولزل\nپس له دی دخلق ، لپاره دخلاصولو ددعوو\nخپل، برابر د محکمو د عدلیئه ته ورزی - او که\nبعضی سړی په پخوانی خوی وعادة خپل سره\nلپاره د عرض و داد د حقداری نائب الحکومکان\nاو حاکمانوته ورشی، یوکس لوستی د نائب الحکومکان\nاوحاکمانوله خوا دباندی له درباره دحکومتی نه\nمقررده چه دا نفریوته راهنمائی وکړی او محکموب"}
{"book": "adl0901", "page": 25, "text": "۲۲\nد عدلئی ته ئی ولیږی.\n(۲):- پدخوا له دی نه په شرعیه محکموکښ ټول کارونه\nد دعوو محض تریوی محکی پوری تعلق درلود چه\nخلاصول دیوی فقری کار په سبب د نه فرصت\nو ځنډیده، او په تیریدو د ډیر مدت سره نه کیده\nاو رعیت به زیاد سرگردان وه ـ اوس ډیری\nمحکمی جوړی شویدی ـ او کارونه د محکموتقسیم\nشویدی لپاره ددی چه محکمی د عدلیہ پہ قلیلور\nسره دعویٰ د رعیت خلاصی ک، او هریو محکوڅخه\nسم د نظامنامی سره په اندازه د اختیاروخپل دعویٰ\nفیصله کړی.\nوټبی پید لپاره د حاصلو د حقوق عدلیہ محکو\nڅخه محصل مقرريده ، پس له دی پر عدلیه\nمحکمو کښ خاص دعوی فیصلہ کیږی یعنی\nد محکمی نه بالکل په چا باندی محصل نه مقرقيدي"}
{"book": "adl0901", "page": 26, "text": "۲۳\n\nحقوقی فیصلی چه په محکم کښ خلاصیږی مدعی ته\nسپارلی کیږی ـ که مدعی علیه تنظهی نه کوله او حقی\nنه ورکولوـ په نائب الحکومګیو او په حکومتونو کښ چه\nقوماندان د کوتوالی تر درجه د ټولی مشره مقرّ\nدی مدعی به دغه قوماندان د کوتوالی ته ورزی\nپه واسطه د دوی سره به حقونه حاصلوی مجازات\nد جنحه او جنایت پس له تمامیدو د فیصلی په واسته\nد قوماندانانو د کوتوالی سره اجراء کیږی\nپه هغه ځایو کښ چه قوماندان د کوتوالی له درجه\nد ټولی مشر نه ښکته وی ـ حاصلول د حقو او\nاجرا د مجازات په واسطه د حاکمانو سره\nکیږی ا"}
{"book": "adl0901", "page": 27, "text": "٢٤\n\nشعبه دیم\n\n(۱):- تراوسه پوری اکثره نفری - په واسطه د قوۀ اجرائیه\nاو خاطر داری خپل اوله برئی نائب الحکومه او حاکمانو\nته عرض کولو، په نامه د مستوفیانو او دفتریانو په\nحسابی کارو کښ حکم‌نامه حاصلولهـ پس له دی\nهر کله چه لپاره د اجرا د کارو قانونی قاعدی\nشته ـ نائب الحکومه، او حاکمان اول په اول کښ په\nحسابیه کارو وقت نه تیره وی او په عریضوه نفر و\nد حسابيه د رعیت کښ به حکم‌نامه نه ورکوی\nرعیت به لپاره د اجرا کولو د حسابی کارو خپلو کښ\nبی له سرگره الی سم د لاسه هغه اداره ته و ندی چه\nین\nچارئی در پوری تعلق لری کاتبان ، سرکاتبان، مامور\nمدیران د هغد کار حسابيه کارونه چه دوی پوری\nتعلق لری په اندازه د واک خپل چه معلومه وی سم\n[vertical text in the margin: عبد الرحمٰن سر کاتب که د لغمان ولایت مأمورینو کښ ...]"}
{"book": "adl0901", "page": 28, "text": "۲۵\n\nقاعدی سره به اجراکوی، او پورته قروالك تر په\nصلاح او مشوره د مستوفی او سررشته دارانو چه\nد دوی کارهغو پوری تعلق لری حسابيه كارونه به\nاجرا کوی .\n(۲) :- پر جلب نامه (تکس دغوښته) د مامورينو او دهغو\nکسبانو کښ چه د پاره د خلاصو لو د حسابیه دعوو غوښتل\nکیدل نائب الحكومه او حاکمانو به دستخط کوله-\nپس له دی پر جلب نامه د شعبه د حسابيه کښ يواځی\nدستخط د مستوفی او د سر رشته دارانو کافی و\nبسنده دی .\n(۳) :- پربراتو د مصارف او تنخواه او پر رسید د خزانى او\nگدا مه او تحویلی خانو کښ ، مهر د نائب الحکومکانو او\nحاکمانو كيده - هر كله چه علم را دستل په صحیح\nواله او غلطی د براتو ممكن نه وه ، پرته له دی چه د\nمامورانو او دفتر يانو مهرونه ئی کتل او"}
{"book": "adl0901", "page": 29, "text": "٢٦\n\nاو مهره ول به ئی هیڅ سنجش او تحقیق نشوی کولای\nهمیشه به و ختونه د حاکمانو په دغه بی فائدی کار تیر ول\nبرسیره په دا باندی لپا ره دمعلومول دمصارف\nاوتخواه دتول ملکت دافغانستان بودجه یعنی\nمیزان د دخل او خرڅ جوړشوی ده ، چه اندازه\nدمصارف وخرخونه او دمعاشات وتنخاه کان دهر\nشاخ په هغه کښی معلوم او مشخص دی دفتریان\nهم له منظوری د بودجی چه له وزارۀ مالیی نه\nدوی ته خبرورکول کیږی حال د خرڅو اود تنخا ګانو\nکوی ـ په براتؤاو رسیدودخزانی اوتحویلخانی\nپس له دی نه مهر دنائب الحکومه او دحاکمأنه\nضرورنه دی ـ یواځی مهرد مستوفی او داعلی\nسررشته دارا نودے له دستخط او ثبت دادارو\nکافی سنل دی.\n\nحسابیّه جواب وسوال چه له مرکز"}
{"book": "adl0901", "page": 30, "text": "۲۷\n\nد ولایتونه مأمورینو سره کیدلی، نائب الحکومګانو\nپہ اعتبار د دستخط د مستوفیانو امضا کوله همدا\nرنګه حسابتیه مسئلی چی د حاکمانو او کاردارانو د\nمالیئی له خوا لیږل کیدی په نامه د نائب الحکومګانو\nسوه به ئی لیږلی، هغو به پس له ملاحظی او کتو\nدفتری ته ئی سپارل ـ پس له دیښه جواب و\nسوال او حسابتیه خطونه چه له اداری د مستوفیانو\nد ولایت څخه هغه محلاتو ته چه دغه ولایت پوری\nتړلی دی، کیږی ـ په نامه د حاکمانو او کاردارانو\nد مالیی لیکل، یواشی په دستخط د مستوفی سره\nلیږل کیږی ؛ محلی حاکمان به عیناً په سورسره\nدغه مکتوب پس له ملاحظی نه دفتری یا کاردار\nد مالییی ته سپاری او په اجراکولو د هغه کښی\nبه باعث او متوجه وی ـ هر څومره حسابتیه خطونه\nچه محلاتو څخه هغه مرکز د نائب الحکومګی ته را"}
{"book": "adl0901", "page": 31, "text": "۲۸\n\nځای تعلق ور پورې لری، لیږلی کیږی، مامور د\nمالیي او حاکمان به ئې په اتفاق سره امضا او دستخط\nیواځې په نامه د مستوفی سره به ئې لیکی او لیږی۔\nهغه جواب سوال و خطونه چه له ولایاتو نه مرکز د وزارت له بیلا بیلو\nپه دستخط د نایب الحكومه او مستوفی سره لیږل شی، دغه په شان بخطا\nشعبو کښی چه له وزارة داکتیو نه مخابره وجواب وسوال کیږی\nپه نامه د نائب الحكومه او د مستوفی لیکل کیږی\nنائب الحکومه پس له ملاحظی په سرسره دغه خط\nلپاره د اجراء کولو مستوفی ته سپاری - جوا\nو سوال د نورو شعبو اوبساخو هم په دی صورت\nسره اجراء كیږی!\n(۵) بعضی ورځ مصارف چه تخصیصات د \" بودجی \" په هغـم\nسره کفایت و نکړی او ضرور شی - مستوفی په\nاتفاق د نائب الحكومه سره وزارة مالیته او\nوزارت دهغی شعبی ته دخبر وركړی - پيل"}
{"book": "adl0901", "page": 32, "text": "۲۹\n\nمنظوری د حضور څخه، له وزارة مالیه او مربوطه\nوزارة د هغی شعبی نه خبر ورکړل کیږی چه\nاجرا یی کړی .\n\nــ***ــ"}
{"book": "adl0901", "page": 33, "text": "٣٠\nشپږمه ماده\nپخوا له دینه اولیاء د طلبه پر ټول کارو د معارف کښی له\nجزوی تر کلی پوری یا وزیر یا نائب الحکومه ته ور تلل\nاو حکونه د دوی به ئی په نامه دلانده نی کار داوا نو حاصلو\nمثلاً یوسړی به عرض کوه چه شما څوی د لږ یو مکتب نه بل\nمکتب ته بدل شی – یا به ئی عرض کاوه چه غریب او\nبیکسه یم شما ځوی د له مکتب نه معاف او خوشی سی یا\nله سلوک او روش د معلم یا سر معلم نه په نسبت سره\nځوی د ده ته پخپله په حضور د وزیر یا نائب الحکومه\nعرض کولو – بیا به د وزارت یا ولایت له خوانه حکم\nد پلیتنه او د تحقیق د داسی کارو په نامه د مگ\nاو بعضی په نامه د سر معلم کیدل ـ په دی سورتو\nکښ په ترتیب او تسلی شوی کارو د دائره د اختیاراً\nد مأمورین د معارف کښ یو خلل او خرابی پیدا کیدله"}
{"book": "adl0901", "page": 34, "text": "۳۱\n\nبرسیره په واباندی په عمومی تعلیمو دطالبانو\nکښی هم معطلی راځی ـ او په اجراکولو د ضروری\nکارو کښی چه کول ئی باید په تلوار سره وی ځنډ\nاو ډیل واقع کیدله .\nپس له دی بایی چه تمامی کارونه د معارف مديراتو\nد معارف ته ورزی ، یعنی هغه کارونه چه مکتبو\nد ښهر پوری تعلق ملیر د ښهر ته او د (۶) كروهی\nمدیر د (۶) كروهی ته ـ دغسی رنګه د هر شعبی\nمدیر د هغی شعبی ته ورڅی ـ مدیر د هغی شعبی تو\nهغی اندازی پوری چه اختیار لری ، پخپله به ئی اجرا\nکوی ـ او ترواك پورته به ، په قرار د قاعدی ،\nنائب الحکمه او حاکمانو ته عرض کوی او سارشا\nبه اخلی!"}
{"book": "adl0901", "page": 35, "text": "۳۲\n\nشعبه تجارت\nهمیشه کار او وظیفه د کاردارانو دگمرک، سم له\nنظامنامی دگمرک سره ساتنه، او تپل د بندرو، او\nاخستل د محصولو دی - په زیاتیدو او ترقی د سوداگری\nکښ به سعی او کوشش کوی ـ او په هغه فقرو کښ چه\nترواک ندی پورته وی، نائب الحکومه ته به ورزی ـ او\nهغه فقرو کښ چه لایق د اطلاع او د رپوټ اوږغ\nکولو د سررشتی وی له مرکزه په دستخط د\nنائب الحکومه وزارت تجارت ته به خبر ورکوی،\nسررشته او هدایت به اخلی\n\nد زراعت کلیه\nمدیر زراعت همیشه په پلټنه او لوڅول دکانو\nاو کنودل د لویو لویو ویالو ـ او نوی اینسودل د ځنکلو سعی"}
{"book": "adl0901", "page": 36, "text": "۳۳\nاو کوشش کوی - وسیلی د ترقی دکښت وکرنی ، کار دارانو\nد سركاري ځمکو او د هغانو نه ورښیی - لوځول اولټه ول\nدکانو ، کنودل د ويالو او نوی ايښودل د ځنګلو به په اجازه\nد نائب الحكومه اود حاکمانوسره کوی او هغه مبلغ چه په\nبؤدجه کښ ورلره تعیین او معلوم شوی په اجازه د نائب\nالحکومه اود حاکمانوبه‌ئی ښندی - علاوه پرهغه\nباندی که نورڅه مبلغ لپاره د هغه کار و لازم او ضر ور\nولید شی په دستخط دنائب الحكومه خپل وزارت ته خبر\nورکوی او منظوری به حاصلوی!\n܀ ܀\n܀"}
{"book": "adl0901", "page": 37, "text": "٣٤\nشعبه کوتوالی\nسره\n(١) :- چخواد لدینه مجازات د قباحتو حاکمانو اپخلی په\nخواهش خپل اجرا کول پس له دی په نائب الحکومګیو\nاوحکومتيوکښ قوماندان د کوتوالی چه له غند مشره\nترکنداك مشره پوری مقرردی ، فیصله د مجازات د\nقباحت به کوی ـ او په هغو حکومتیوکښ چه قوماندا\nن\nدکوتوالی تر ټولی مشره پوری مقوردی، تحقیقات د\nقباحتو به قوماندان د کوتوالی کوی حکم د مجازات\nبه حاکم ورکوی ـ او په هغه ځایوکښ چه ښکته\nله درجی د تولی مشره منصبدار د کوتوالی موجود\nوی تحقیقات د مجازات د قباحت کونکی په واسطه\nد علاقه‌دار په مصلحت او مشوره د مجلس د علاقه‌دار\nسره اجراء کیږی\n(٢) :- په نائب الحکومګیو او حکومتیوکښ قوماندان د کوتوالی"}
{"book": "adl0901", "page": 38, "text": "۳۵\nچه له غند مشر ته تر تولی مشره پوری دی ابتدائی\nتحقیقات دنجحه او دجنایت به کوی - په علاقه داریو\nاو په هغه حکومتیوکښ چه منصبدار دکوتوالی ښکته\nله تولی مشری دوی دابتدائی تحقیقات به حاکمان\nاو علاقه داران کوی ، نتیجه د تحقیقات به سم له قاعد\nد نظامنامی د عدلیه محکمونه سپاری چه په دغو\nمحکموکښ په قرار د نظامنامی او ایښودلی قاعده\nخلاص او پاکی شی .\n(۳) : هغه کارونه چه کوتوالی کښ تحقیق لاندی راشی،\nنائب الحکومه او اعلی حاکمان په همغه وقت د\nتحقیق کښ په ښه شان سره نگرانی اوحاصلو\nد معلوماتو کولای شی ـ او بعض مهمه او\nلوی فقری ، چه امنیت د ملک لره سبب خلل\nوی ـ دوی بائی په خپله په واسطه دکوتوالی په\nخپلی نگرانی لاندی تحقیقات کوی ."}
{"book": "adl0901", "page": 39, "text": "٣٦\n\n(٤): پخواہ لہ دینہ لپاره د حاصلولو د حقونو خاص\nد نائب الحکومہ لہ خوا محصل مقرریدہ او خپل حقونہ\nبدئی پر فیصلہ کولو د حقوقیه دعوو کښ تیرہ ول -\nپس له دی څخہ پر ھغہ نائب الحکومتیو او حکومتیو\nکښ چہ قوماندان د کوټوالی لہ غند مشراتہ تر\n\"ټولمشر\" پوری مقور دی لپاره د حاصلولو د حقوقو چہ\nمدعی عرض وکړی پر موجب د فیصلو د عدلیہ\nمحکمو، پہ واسطہ د کوټوالیوسره محصل مقرریږی- او\nپر ھغہ ځایوکښ چہ منصبداران د کوټوالی ښکتہ\nتر ټولی مشرانُو څخہ وی - حاکمان او علاقہ داران\nبہ سم لہ شرعی فیصلۍ سرہ تحصیل د حقو کړي\n.... ۰ ....."}
{"book": "adl0901", "page": 40, "text": "۳۷\n\nشورای دولت\nد نائب الحکومکیو او د حاکمانو اعضاء د مجلس د\nمشوری سم لد اساسی نظامنامی سره - هغر فقری چه\nپه نظر سره د خیر او د اصلاح د حال د رعیت ته نفع\nاو بهبودی د کارو د دولت ، مناسب د رپوت او د\nاطلاع وگنی، نائب الحکومه او حاکمانو ته به خبر\nورکوی، نائب الحکومه او حاکمان که دا فقری د دو\nتر واك لاندی وی ، او اجراکول د هغو واجب گنری- هغ\nفقره به اداری د هغی فقری ته سپاری او حکمنامه د اجرا\nکولو به ورکوی- او که د دوی له اختیارونه پاس وی د\nهغی فقری وزارت ته به رپوت او خبر ورکوی ـ پس له\nاجازه غوستلو د مرکزنه به ئی اجراء کوی."}
{"book": "adl0901", "page": 41, "text": "۳۸\nپُسته\nوَظیفه او کار د کاردارانو د پوستی او د\nتیلیفون ، د نائب الحکومه تر حکم لاندی\nهمیشه درول د تیلیفون او مرسول د پوستی\nدی - په صورت د غفلت و بیخبری او سُستی\nد دوی کښی نائب الحکومه به بازخواست\nد غفلت او د سُستی د دوی کوی - اجراء\nکَول د پوسته رسانی په صورت دِ عُهده\nبرآری سَره درول اوجوړول د نوی تیلیفون\nاو تلغراف که ضرور شی نائب الحکومه به ئی\nپر اندازه دِ واک خپل سره په واســـــطـــــه\nد مأمور د پوستی او تیلیفون اجراء کوی -\nاو پاس له واک نه به وزارت داخليهِ ته اِچو -\nپس له اجازه غوښتلو د مرکزڅخه به اجراء کوی\n(برای کابل)"}
{"book": "adl0901", "page": 42, "text": "۳۹\n\nادارة طبيه\nمأمورين د طبیّه سَمَ له هغه قاعدي سره\nچه نظامنامه د اساسی تشکیلات کښ روښانه\nبیان شوی دی ، مقرری کارونه خپل به کوی ، نائب\nالحكومه او حاکمان به همیشه باخبری او نګرانی\nد کار و د د وی كوى - چه دوأ د مرضو او علاج\nد نور وعلتو په ښه شان سره وشی ـ اوله بلی خوا\nپاکی او صفائی د کوڅو او بند ول د سببو د هغو\nمرضو چه له یوه نه بل ته ورزی په قرار د تصویب\nاو قبلو لو د طبّیّۀ مأمورينو په واسطه د مامورينو د\nكوتوالی سره کيږی ـ هغه تد بیرونه چه مامور\nد طبّیّه ئی لپا ره د دفع د متعدّی مرضو نائب الحکومه\nته و ړاندی کړی، نائب الحکومه په هر شأ\nچه وی په دغه کښ به معاونت او مطابقت کوی ."}
{"book": "adl0901", "page": 43, "text": "٤٠\n\nمكتوب نويسيان دالحكوميتيو دحكام\nنائب الحکومتان او حاکمانو به پخواله دی نه بعضی تفتیشیه\nدفتری چه تر نورو ادارو پوری تعلق درلوده پر واسطہ خپلو\nمکتوب نویسانو سره کولی پس له دینه د حکومتيو مكتوب\nنویسان پرته له هغو فقرو نه چه د مديريت د مكتوب په\nنظامنامه کښ د دوی له وظیفو شمیرلی شوی دی ،\nهغه فقرو کښ چه نورو دائرو پوری تعلق لری دخل او\nغرض کولی نه شی .\nهغه قاعدی چه په دی نظامنامه کښ په نسبت\nسره وظیفوته دنائب الحكومه او د مامورينو، او گرزول د\nکارو د دائرو تړلی شوی د یو ولایت ، جوړ شوی او\nروښانه بیان شوی دی - پخپله هغه قاعدی په علی\nحكومتيو کښ هم برابریږی ، او عمل پری\nکیږی ."}
{"book": "adl0901", "page": 44, "text": "٤١\n\nپر اجرا کولو د حکم و د پاس قاعدو کښی نائب\nالحکومه او حاکمان او متعلقه مامورین د هغو\nمکلف دی !\n\nتکمله تصنیف عالی شیم سید محمد رتبه قضاء طبع [ILL]"}
{"book": "adl0901", "page": 45, "text": "٤٢\nضمیمه تعلیم الدین کورکارو مونی\nمادة\n(۱) بهغه کسان چه په قرار د فیصلی او جهت چه\nشرعی سند کیدای شی، طلب د حق په ذمه\nد استیدونکو د بل ولایت لری ، او حاکم\nد دی ځای ته عرض وکړی - دا حاکمان\nد هغو حاکمانوته چه مدعی علیه هغر ځای\nکښ استوګنه لری په خصوص د حاصلولو\nد حق د عارضانوکښ خبر ورکړی چه په\nقرار د سند حق د عرض کونکو حاصل کړی\nاو دوی لره ئی واسته وی .\n(۲) :- هغه ښځی چه له نه رسید لو د نفقې لدطرفه\nخښتن خپل چه په علاقدوبی حکومتی کښ\nوی - حاکمانو دخپل علاقی ته عرض وکړی-\nحاکمان د علاقی په باب د حاصلولو د نفقی"}
{"book": "adl0901", "page": 46, "text": "٤٣\nد دوی کښی پخپله شود و حاکمانو سره\nکاغذ او خط باندی سوال و جواب کولی\nشی . (٢٨) جوزا سنه (١٣٠٣)"}
{"book": "adl0901", "page": 47, "text": "کتابت و طباعت این نسخه سقیم در مطبعه حروفیه ماشین خانه طبع رسیده است"}
{"book": "adl0901", "page": 48, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0901", "page": 49, "text": "[BLANK PAGE]"}