نظامنامه
[ILL]
[ILL]
[ILL]
بمطبعه شرکت رفیق و ماشینخانه
[ILL]
کابل طبع چاپ شد
(سنه ۱۳۰۰)
شماره چاپ (۴۰۰)


نظامنامه
(د)
تقررونو وظیفو او کار د حکامو او مامورینو
په (۲۴) د اسد ( ) په سنه ۱۳۰۶ هجری شمسی
په مطبع کښی د "شرکت رفیق" په ماشینخانه
د کابل کښی چاپ شويد
(قیمت (۳۰) پول)
شماره د چاپ ...................... (۲۰۰۰)


[BLANK PAGE]


بسم الله الرحمن الرحيم
تعلیم دبیلوالی دکارو دحاکمانودتولودمارثیونود
تمهيد قوتيه
پخوا له دی نه له پاره د اجراء کول دکارو
د دولت او آسان والی دکارو د استیل ونکود افغان
نستان
داسی شان قانونونه او نظامنامی موجود نه وی چه
سهم له هغوسره تزا و رفتار کیدلی - هر ٹولہ مامورینو
کاردارانو محنۀ په خواهش خپل او په اتکل سره پریو
طور چه همیشه به رعیت پریشان او کارونه د استیل ونکو


۳
د وطن به معطل او په خلل وه، اجراء د خپلو خدمتنو
به ئی کوله چه کارونه د دولت به هیچ کله په یوه قاعدۀ
سره نه اجراء کیدلی، زیاد اختلافونه به پینښیدل ۔
بلکه بعض کاردادانو به د بل کاردار په کار باندی متکلى
لرولی، له ډیرواله دکارنه به اصلی کارونه ددوی
بیرته پاتی کیدل ۔ او ځینوبه په سبب د نشت والی د
قاعدو د نظامنامی خپل کارونه به ئئ مهمل او مجمل و بیکار
جتو
پریښودل او رعیت به په ځای د عرض او خلاصون دحا
خپلو باندی نه پوهیدل مدام به در په در او سرګردان
لپاره د لوی کول او پورته کولو ددی پیجید ګی او د پوه
او آسانول د کار د رعیت په شاخ د کارکن تشكيلونرد
کاردارانو او روښانه بیاون د نظامنامو او دقانونو وشول ۔
چه هر يو دکاردارانو خپل کارونه سم له قاعدو د نظامیه
پر اندازه د واك خپل سره وکړی اوځای دود تلل دکارنو
د رعيت معلوم وی ۔ مګر له بد پوهیدلو د بعضی کاردارا
(ترجمه دترتيب) نظا منامه شمول د نظامنامه ترطبع ۲۰۰۰
سنة ١٣٣١ مجدى


۳

او نابلدی د خلقو ټول کارونه سم له قانونو سره چه
ایښودلی شوی دی په خپل ځای کښ نه کړزی وسنه عمل
پری نه کیږی - او ډیر کار داران په هغه پخوانی عادت
او خوی خپل سره تګ و کار کوی ـ لکه چه نائب الحکومتان
حاکمان پرګژوی او كُلی کار و د ښاخ د حربیه ، خارجیه،
عدلیه ، حسابیه ، کوتوالی ، او د نور ښاخو کښ وقتونه ستنک
او له خپلو دیو کار و شخه بیرته ، او نور کار داران هم بیکار
پاته کيږی - بنا په دا باندی کارونه د کار دارانوچه
د وی پوری تعلق لری، اوځای د ورتګ د حاجتو د خلقود
لاندی روښانه بیان او بیلیږی چه هرڅوك په خپل کا
پوُه ، او سم له نظامنامو د دولت سره اجراء د کاروخپل
وکړی :-

عمومی قاعدی

(۱) :- نائب الحکومګان اوحاکمان اول کښ عرض او داد د پښي له


٤
اخلی، بعضی کارونه بی له سمولوله نظامنامو
قانونی سره په اتکل اجرا کوی، او خنی حکم
د اجرا په نوم د ادارو ورکوی، او خای دور تلو
د هغه کار لکه شرعیه محکمی، دفتر،
کوتوالی او نورو دائروته له پاره د خلاصولو
لیږی - په حقیقت کښ هغه چه خپله اجراء
کوی خلاف دی له نظامنامونه او هغه چه پیش
ملاحظی نه حکمونه د اجراکولو د آئرو ته لیکی سبب
د نقصان د وقت د دوی او سرگردانی د خلقو د.
پس له دی نائب الحکومکان او حاکمان رهی په
هغه کارو چه تعلق تر دائرو پوری لری هیچ کله به
نقصان د وقت نه کوی !- تمام کارونه اول اوری
خپلو
بی له حکنامئی د نائب الحکومکان او د حاکمانو په
دائرو ته ورزی ! له هغه خای نه سم له نظامموسره
د دولت اجرا کیږی - او تر هغه پوری چه


خلق په ځای د کارو خپلو کښ بلیږی. پر نیت د
ښودنه د لار او د ځای دور غلو د هغه کار هریوله
نائب الحكومګان وحاکمانو نه یو لوستئ سړی د بانک
له د باره د حکومتی شخړو مقرر کړی ! څو هر غته اداره
د کار د هغه وروښئی چه خلق هغی دایری ته ورزی
او اجرا دکار خپل کوی.
(٢) مستوفیان او اعلی سررشته داران او مأمورین د
ماليئی او عدليئی او کوتوالی او نور و ستاخونه د دېرو
پخوا له دی نه پر هر جزوی کار کښ حکنامرد نائب الحکوما
او د حاګانو بدئی غوښتل او خلق به ئی پریشان اوس
کر دان کول - په رښتيا سره قاعدی د نظامنامو
د دولت پر ښاخ و هره اداره کښ پوره سند او دستا
دی ۔ پر اجرا د کارو کښ برابر ا ښود لو قانونو سره هیچ
حاجت بیلی حکنامی ته نشته پس له دی کار داران عرض
او داد و خلقو پر کاروکښ چه ددوی تر دائیری پوری


٦
تړلى دى، رمبى بى له حکمنامی د نائب الحکومکانو او د
حاکمانو په ښهر شان سره اوری او اجراء کار او دحاتبو
د د وی شمله قانونو اوله نظامنا مود د ولت سره بلى
څنډه اوسرگردانی په اندازه د واک خپل درکړی!
او پر هغه فقره کښی چه د دوی تروالی شحذ پورته وی یا
په نظامنامو کښی د هغی فقری د پاره قاعده نوی جوړه
شوی پر وقتو د کار خپل کښی به ئي حضور د نائب الحکو
ته وړاندی کوی، پس له اجازی غوښتنی نه ئی اجرآ کوـ
که چیری کوم کار د نائب الحکومه له اختیارونه پورته
وی او له نورو قاعد، و د نظامیّله سره نه برابریږی هغه
وزارت ته چه داکار ورپوری تعلق لری په دستخط د
نائب الحکومه سره به ئی لیکی وروسنه له اجازه غوښتلو
له وزارت نه به ئی کوی .
(٣) :- که دکار دارانوله لوری پر اجرا کولو د کار د رعیت کښی
څنډ او معطلی، او دوی لره بی سببه سرگردانی پیښه


شی یا دوی سره خلاف له قاعدو د نظامنامو
د دولت نه کار او رفتار وشی - سم له (۴۳) قاعدی
سره رعیت حق د عرض او د داد غوښتني لری ، او
په معلومه وقتو کښی د عرض د حال خپل د نائب
الحكومه ته وکړی ، نائب الحکومه د سم له قانونی
نظامنامو سره بازخواست د بد رفتاری د کاردارانو
کوی ا
(۴۴) : اوله او دویمه قاعده لپاره د معلومول د واک او اختیاراتو
او بیلول د کارو د کاردارانو جوره شوی دی ، او نه ویل کیږی
چه دا معلومول د اختیاراتو او بیلوالی دکارو، سبب
دی تعلقی د نائب الحکومه او د حاکمانو ده له هغه کارو
سره چه نورو کاردارانو پوری تعلق لری - بلکه نائب
الحكومه په حقیقت کښی رئیس او سرکرده او آمر د ټولو
ادارو د یو ولایت دی چه کرد کارداران دده تر نظر
لاندی خپل کارونه کوی ، او نائب الحکومه همیشه

پرده پنځه کسی
( تقسیم د وظیفو ) نظامنامه د معقولی د وظایفو د توزیع ۲۰۰-


د دوی سلوك اورفتار ساتی، نگرانی اوکتنری
کوی - او اداره د شعبو تپلی شوی د ولایت او
اجراء دکارو به داسی کوی چه ورسته راځی :-
الف:- له پاره د اجرا دکارو او لیدلو دهغہ نقروچہ
د ماموریتوله واك نہ پورته وی، په هرهفته
یاورخوکښ پہ قرار د تقسیم د وقتو، نائب الحکومه
به وقت معلومہ وی ، چه هریو له مأمورينو کار داران
ځخه پہ همغه ورځ دکار خپل کښ نائب الحكومه تہ
را حاضر شی، نائب الحکومه بہ پہ اندازہ دواك
خپل سم او برابر له نظامنامی سره کارونہ اجراء
کوی - اوکہ بعض مأمورين لپاہہ د اجراء کولود
کم ضروری کار بی له وقته د کارخپل ئیدل د
نائب الحكومہ وغواړی، پس لہ اجازی کارخپل
حضور د نائب الحکومہ تہ وړاندی کولای سی
ب:- نائب الحکومہ بہ تل د مأمورینود گذران پہ پټہ


۹

او پشکاره ساتنه اوکتنه کوی - زیات په دا
باندی په ورځو د هری هفتی کښی یوه ورځ
تر مخ چه هفته کښی دری ورځی شی په
ورځ کښی یو ساخت پس له دری بجی د
ماښپښین به هغه عرض او داد د رعیت
آوری چه له بلگذران ځما موعینو اوله اجراء هغو کارو
چه پیش د نظامنامه و د دولت دنده باندی کیږی وی
او دوی غور رسی غواړی .
(٥):- نائب الحکومه او حاکمان به په وقتو د حاضری
کښی تل په کارو ددولت باندی مشغول وی -
په خصوصی کارو د خپل ځان وقتونه تیره ولی
نه شی، او هیڅ یوله غټان، معتبارینو څخه محض
له پاره د لیدلو د دوی په وقت د کار کولود حق
د ننوتۀ نه لری - هر کله که بعض غټان، مقار
ین
سړی خاص لیدل دنائب الحکومه او حاکمانو
بهر كړى کښی
رفتند در تعویق وظایف حکام شبیہ جبرانست... مطلع شد


غواړی، غير له وقته دکارڅخه دصبا له خوا يا
د ماځدګو له خوا څای ددوی تږ روستی له اجازم
غوښتلو ملاقات اوديدن کولای سی زیاد
پر هغه باندی په هفته کښ چه يوه ورځ يا
يوه ورځ په ورځو د چارشنبو کښ لپاره د
ملاقات او مجلس د نائب الحکومه او حاکمانو
تعيين او معلوميږی ـ پر ځای دحکومتی
کښ ملاقات او مجلس د هغو کيدلی شی ـ که چير
يو له رعيتو ارض ضروری کار دی په‌نکات د ملاقات
(يوه وه کونوکاغذ) کښ نوم او کيفيت د کارخپل د
وليکی ، او نائب الحکومة ته د وقت د کار کښ ورسوےـ
که نائب الحکومه ليده د هغه مناسب او کارئی
ضرور وګڼی خپل حضور تبه ائ غواړی ـ او کنه
بل وقت کښ به وعده ورکړی په هغه وقت د
وعدی کښ ملاقات د نائب الحکومه پيدا کولی شی
(ورق الج کړی)
نظامنامه حقوق وطايف حکام ملکی افغان
- قوزدطبع .. ٢٠٠ ـ نسخدی دچاپ پيران


مخصوصی قاعدی
(دجوتيه شعبه)

(۱):- پخواله دی نه په شعبه وشاخ دننه ئی خلعنتو
دجوبته کښ څنی نائب الحکومکان اوحاکمان لاس
مونی وهل او مداخات به ئی کوله له دی جهتہ پہ
منځ د منصبدار ان دنظامی او حاکمانو جګړه او شو
بد را تله پس له دی نه نائب الحکومه اوحاکم په د
ننه خدمتود نظامی کښ هېڅ حق دلاس وهلو
مداخلت نه لری - قوماندانان اونظامی منصبدارا
پہ دننه ئی وظیفو د نظامی چه دوی پوری تعلق
نری ، سم له نظامنامی سره دننه ئی خدمتود نظا
پرکارکوی.
(۲): څنی له نظامی منصبدارانو په هسی کارو کښ بے
مداخلت کول چه له نظامی وظیفی به وتلی وہ نکردد.


۱۲
فیصلی وخلاصی، او آخستل دحقو د نظامی او ملکی
او باز خواست کول د "قباحت" - پس له دی ځکه
یوله نظامیانو څنی وتلی د نظامی وظیفو خپلو نه چا
سره دحقوقی غوږ راو د له، یائی " قباحت " ، یا "جنحه"،
یا "جنایت" وکړی، یا پر خلاف د قاعدی د نظامنامو
د "پولیس" رفتار وکړی ۔ تل سم له نظامنامی د جزا
عمومی، تابع د ملکی محاکمو او قانونو د پولیس دی !
(۳):- پخوا له دينه به معلومول د سرحد، او کله نائب الحكومه،
د حاکمانوله خوا، او کله به د نظامی منصبدارانو له خوا کیدل له
جهته همیشه به د نظامی منصبدارانو او د ملکی کاردارانو ترمنځ کښ
اختلافات پیښیدل ۔ پس له دی معلومول د
سرحد دار د لوی قوماندان د نظامی له خوا کیږی۔
تړل دکډو، لیږل او آخستل د خط، اجراآت
او کارو د ساتنی د سرحد، سیاسی خبر او
رپوتونه د سرحدی، نائب الحکومہ او حاکمانو


١٣

پوری تعلق لری - هغه وخت چه بد رفتاری او
چپ له قانونه څه کذوان له سرحد دار څخه ولیدل
شی، په موجب د رسیدلو د خبر پر لیکلو د نایب
الحكومه او حاكمانو، لښکری قوماندان به پر
تلیوار د 1 سرحددار په ټاکلو مناسب سړی
سره بدلوی .

(٤) :- ديز لښکری منصبدارانو لپاره د حصولولو د
حقود رعیت - له جملې د لښکری سپاهیانو محصل
مقرره ول او دا فقره چه وه له قاعدی څخه پس
له دی خلاصون د دعوو، حصولول د حق باكل
لښکری سپاهیانو پوری تعلق نه لری، تردی پوری چه
خلاصون د دعوواو حاصلول د حقو د لښکری نفرو
هم محكمو د عدلیه پوری تعلق لری، چه محكمو د
عدليه ته به ورځی ، په زور او قوة د عدليه
سره به خپل حقوقه غواری .


١٤
(٥)پسلپاره دحاضره ول دغیرحاضرانو دلښکر په،
د نظامی منصبدارانو له خوا محصاه تحریریدلی
له محصلانولہ خوا په قریه دار، همسایه او قریبا
د سپاهیانوته ضی او زحمت رسیږی، پس له
دی له خوا د قوماندانانو د لښکری قطعی محلی
حاکمانوته دخبر ورکاوه کیږی، او حاکمان بواسطه
دقریه داران او علاقه دارانو نظامی غیرحاضران
رتولوی، او نظامی منصبدارانو د منی علاقی ته
د سپاری۔ چه دامنصبداران ئی شای دقوکی
قطعی د لښکری د دوی ته ولیږی.
(٦)پخوا له دی نه ، بيلوالي او تقسیم دکارودملکی
کار دارانو او دلښکری خل متونه په ښه شان
سره نه وه شوی، ډیر خل متونه چه له وظیفو
دلښکری څخه به نه وه ، د لښکری په غاره
یئ ایشودل- په دا وقت کښ چه دیشل دکاند


۱۵
شوی دی، عمومی امنیت، ساتنه اومحافطت
د ښهږ، په غاړه دقطعود پولیس او دکوتوالی اښوده
شوی-چه لښکری دملکی په خدمتو تعلق نه لری
که په یو وقت کښی قوت د قطعود پولیس او دکوتوالی
ساتنه د ښهر اوعمومی امنیت لره کافی اوسل
نه شی، لپاره د پورته کولود ښه خللویا نو
دفع کولو د باندی حملوکومک د لښکری ضرو
رلوږی، سم له (۶۸) قاعدی د تشکیلات
اساسی نظامنامی په قرار د حکنامه د نائب‌الحکومه
او اعلی حاکمانو لښکری قطعی، معاونت او کو‌مک
د پولیس وکوتوالی، او دفع د دشمنانو او د معاندانو
به کوی، او پس له لری کولو د هغی پیښی په
حکم د نائب الحکومه او د حاکمانو به خپلو
قطعوته ورزی!
*---*


١٦

د خارجه شعبه

ډیر کارونه د خارجه په واسطه د مکتوب نویس
د نائب الحکومه اجراء کیدل، مامور د خارجه
خپاره
چه په همدغه کار به مقرر وه، وزګار او تا
مه
پاتی کیده - پس له دی مکتوب نویس د نائب الحکو
بالکل په خارجه کارو کښی، دخل او غرض نه شی
کولی - ټول کارونه د خارجه، په واسطه د
مأمور خارجه، د نائب الحکومه تر حکم لاندي

اجرا کیږی - په دی تفصیل سره :-
(۱): ټول د لیکلو کارونه د خارجی شعبی، چه نائـب
الحکومه ئی په اندازه د اختیارو خپل سره ،
قونسلوا و بهر ته لیکی - یا له وزارت خارجه سره
مخابره او جواب و سوال کوی، وظیفه د مأمور
خارجه دی.


۱۷
(۲):- معلومول د وقت د ملاقات اولیه د قونسلو، او
د خارجه رسمی میلمنو پیدا کول د ضروریاتو د هغو،
په واسطه د مأمور خارجه سره كيږی .
(۳):- سرحدی معاملی چه له شعبه د خارجه څخه
پیښی شی - او نور خارجی معاملی ټولی په واسطه
د مأمور خارجه سره خلاصیږی .
(٤) :- د خارجه مامور هیځ کار بی له حکمه او قبلولو د
نائب الحكومه پر مرکز او ښهر کښی نه شی
اجراء كولى .
--*--
مورالالی
پنځهی فیصدی


۱۸

د داخليه شعبه

اداره د نفوس ۔

پخواله دیته د نفوس په کار کښی یوه درسته،
قاعده موجوده نه وه همیشه به یی له قانون او ترتیبه پنا
مې
د پټي، په قر او د حکمنامه د هر مأمور حواله د نفوس کېدله
اوس په باب دکار د نفوس کښی پوره نظامنامه پیدا
شوی ۔ چه هدایت اوښودنه د ليکلو د نفوس او اخستلو
د نفوس، اندازه او واك د مأمورینو په هغی کښی روښانه
بیان شوی دی ۔ اوسم له هغی نظامنامی سره ځای د کا
د نفوس د هر ولایت، مدیریت د نفوس د هغه ولایت
دی چه مدیر د نفوس به په اندازه د اختیارو خپل سم له
نظامنامی سره اجرا دکارو خپل کوی ۔ برسېره په داهر
مخابری چه مدیریت د نفوس عمومی ته ضوورتی پېښیږی
پراختیا کښي


۱۹
او دستخط د نائب الحکومه سره به اطلاع او خبر وركوى
(اداره د نقليه)
پخوا له دی اداره د نقلیی د کمندو د نظامی او ملکی
یوه اداره وه، چه مدام به د نظامی منصبدارانو او د ملکی
کاردارانو په منځ کښ جکړه پیښدله - اوس شعبه د نقليه
د نظامی شاغلیه تر لښکری قوماندانانو پوری متعلقاً وتړله
شوه - او شعبه د ملكيه بيله تر نائب الحكومكانو او حاکمانو
پوری و تړله شوه !
ګنشه او باجګیری د لشکری کمندو په واسطه د
لښکری قوماندانانو، برابرول دخوراکه او پیدا کول
د ضروریاتو د هغه له اداره د لوازمات حربيه څخه
كيږی او ماموره نقليه د ملكى د نائب الحكومه
او د حاکمانو تر نظر لاندی به خپله وظیفه په ځای او
عمل منډنډ کوی ! سرښته و برابرول د خوراکه - او
پوره کول د ضروریاتو د دوی په قبلو د نائب الحكومه


۲۰
او د حاکمانو په واسطه د مستوفیانو او اعلی سررشته
دارانو سره کیدله شی ـ یعنی ګشت او باخبری د
ملکی مال مواشی ، نائب الحکومګان او حاکمانو پوری
تعلق لری ، او کار د حساب د هغه مستوفیانو او سررشته
دارانو پوری تعلق لری !
-( اداره د معابر )-
پخوا د له دینه د سرک کار او لار جوړول د یوی
اداره پوری تړلی وه ، اوس وزارت داخلیه پوری .
وتړله شوه ـ د ولایتو مامور د معابر، د نائب الحکومه تر
کتنی لاندی انتظام او سررشته د سرکو او اجراء د
کار، پر اندازه د واک خپل سره کولای شی ـ برسیره
په دا باندی له نائب الحکومه نه هدایت او سررشته اخلی .


۲۱
رعایت شخصية
(۱) - پخواله دينه نائب الحکومه اوحاکمانوبه دیرکله
په کارو دعدلیه کښ بدئی چنل وقتونه تیره ول
آخر به ئی مدعی او مدعی علیه محکمود
عدلیته ته لیږل - په دی صورت کښ د دوی
وقت نقصان و بي ځايه تیریك ، او خلق به پس
له سرگردانی څخه ځای د دعوی خپل ته ولزل
پس له دی دخلق ، لپاره دخلاصولو ددعوو
خپل، برابر د محکمو د عدلیئه ته ورزی - او که
بعضی سړی په پخوانی خوی وعادة خپل سره
لپاره د عرض و داد د حقداری نائب الحکومکان
او حاکمانوته ورشی، یوکس لوستی د نائب الحکومکان
اوحاکمانوله خوا دباندی له درباره دحکومتی نه
مقررده چه دا نفریوته راهنمائی وکړی او محکموب


۲۲
د عدلئی ته ئی ولیږی.
(۲):- پدخوا له دی نه په شرعیه محکموکښ ټول کارونه
د دعوو محض تریوی محکی پوری تعلق درلود چه
خلاصول دیوی فقری کار په سبب د نه فرصت
و ځنډیده، او په تیریدو د ډیر مدت سره نه کیده
او رعیت به زیاد سرگردان وه ـ اوس ډیری
محکمی جوړی شویدی ـ او کارونه د محکموتقسیم
شویدی لپاره ددی چه محکمی د عدلیہ پہ قلیلور
سره دعویٰ د رعیت خلاصی ک، او هریو محکوڅخه
سم د نظامنامی سره په اندازه د اختیاروخپل دعویٰ
فیصله کړی.
وټبی پید لپاره د حاصلو د حقوق عدلیہ محکو
څخه محصل مقرريده ، پس له دی پر عدلیه
محکمو کښ خاص دعوی فیصلہ کیږی یعنی
د محکمی نه بالکل په چا باندی محصل نه مقرقيدي


۲۳

حقوقی فیصلی چه په محکم کښ خلاصیږی مدعی ته
سپارلی کیږی ـ که مدعی علیه تنظهی نه کوله او حقی
نه ورکولوـ په نائب الحکومګیو او په حکومتونو کښ چه
قوماندان د کوتوالی تر درجه د ټولی مشره مقرّ
دی مدعی به دغه قوماندان د کوتوالی ته ورزی
په واسطه د دوی سره به حقونه حاصلوی مجازات
د جنحه او جنایت پس له تمامیدو د فیصلی په واسته
د قوماندانانو د کوتوالی سره اجراء کیږی
په هغه ځایو کښ چه قوماندان د کوتوالی له درجه
د ټولی مشر نه ښکته وی ـ حاصلول د حقو او
اجرا د مجازات په واسطه د حاکمانو سره
کیږی ا


٢٤

شعبه دیم

(۱):- تراوسه پوری اکثره نفری - په واسطه د قوۀ اجرائیه
او خاطر داری خپل اوله برئی نائب الحکومه او حاکمانو
ته عرض کولو، په نامه د مستوفیانو او دفتریانو په
حسابی کارو کښ حکم‌نامه حاصلولهـ پس له دی
هر کله چه لپاره د اجرا د کارو قانونی قاعدی
شته ـ نائب الحکومه، او حاکمان اول په اول کښ په
حسابیه کارو وقت نه تیره وی او په عریضوه نفر و
د حسابيه د رعیت کښ به حکم‌نامه نه ورکوی
رعیت به لپاره د اجرا کولو د حسابی کارو خپلو کښ
بی له سرگره الی سم د لاسه هغه اداره ته و ندی چه
ین
چارئی در پوری تعلق لری کاتبان ، سرکاتبان، مامور
مدیران د هغد کار حسابيه کارونه چه دوی پوری
تعلق لری په اندازه د واک خپل چه معلومه وی سم
[vertical text in the margin: عبد الرحمٰن سر کاتب که د لغمان ولایت مأمورینو کښ ...]


۲۵

قاعدی سره به اجراکوی، او پورته قروالك تر په
صلاح او مشوره د مستوفی او سررشته دارانو چه
د دوی کارهغو پوری تعلق لری حسابيه كارونه به
اجرا کوی .
(۲) :- پر جلب نامه (تکس دغوښته) د مامورينو او دهغو
کسبانو کښ چه د پاره د خلاصو لو د حسابیه دعوو غوښتل
کیدل نائب الحكومه او حاکمانو به دستخط کوله-
پس له دی پر جلب نامه د شعبه د حسابيه کښ يواځی
دستخط د مستوفی او د سر رشته دارانو کافی و
بسنده دی .
(۳) :- پربراتو د مصارف او تنخواه او پر رسید د خزانى او
گدا مه او تحویلی خانو کښ ، مهر د نائب الحکومکانو او
حاکمانو كيده - هر كله چه علم را دستل په صحیح
واله او غلطی د براتو ممكن نه وه ، پرته له دی چه د
مامورانو او دفتر يانو مهرونه ئی کتل او


٢٦

او مهره ول به ئی هیڅ سنجش او تحقیق نشوی کولای
همیشه به و ختونه د حاکمانو په دغه بی فائدی کار تیر ول
برسیره په دا باندی لپا ره دمعلومول دمصارف
اوتخواه دتول ملکت دافغانستان بودجه یعنی
میزان د دخل او خرڅ جوړشوی ده ، چه اندازه
دمصارف وخرخونه او دمعاشات وتنخاه کان دهر
شاخ په هغه کښی معلوم او مشخص دی دفتریان
هم له منظوری د بودجی چه له وزارۀ مالیی نه
دوی ته خبرورکول کیږی حال د خرڅو اود تنخا ګانو
کوی ـ په براتؤاو رسیدودخزانی اوتحویلخانی
پس له دی نه مهر دنائب الحکومه او دحاکمأنه
ضرورنه دی ـ یواځی مهرد مستوفی او داعلی
سررشته دارا نودے له دستخط او ثبت دادارو
کافی سنل دی.

حسابیّه جواب وسوال چه له مرکز


۲۷

د ولایتونه مأمورینو سره کیدلی، نائب الحکومګانو
پہ اعتبار د دستخط د مستوفیانو امضا کوله همدا
رنګه حسابتیه مسئلی چی د حاکمانو او کاردارانو د
مالیئی له خوا لیږل کیدی په نامه د نائب الحکومګانو
سوه به ئی لیږلی، هغو به پس له ملاحظی او کتو
دفتری ته ئی سپارل ـ پس له دیښه جواب و
سوال او حسابتیه خطونه چه له اداری د مستوفیانو
د ولایت څخه هغه محلاتو ته چه دغه ولایت پوری
تړلی دی، کیږی ـ په نامه د حاکمانو او کاردارانو
د مالیی لیکل، یواشی په دستخط د مستوفی سره
لیږل کیږی ؛ محلی حاکمان به عیناً په سورسره
دغه مکتوب پس له ملاحظی نه دفتری یا کاردار
د مالییی ته سپاری او په اجراکولو د هغه کښی
به باعث او متوجه وی ـ هر څومره حسابتیه خطونه
چه محلاتو څخه هغه مرکز د نائب الحکومګی ته را


۲۸

ځای تعلق ور پورې لری، لیږلی کیږی، مامور د
مالیي او حاکمان به ئې په اتفاق سره امضا او دستخط
یواځې په نامه د مستوفی سره به ئې لیکی او لیږی۔
هغه جواب سوال و خطونه چه له ولایاتو نه مرکز د وزارت له بیلا بیلو
په دستخط د نایب الحكومه او مستوفی سره لیږل شی، دغه په شان بخطا
شعبو کښی چه له وزارة داکتیو نه مخابره وجواب وسوال کیږی
په نامه د نائب الحكومه او د مستوفی لیکل کیږی
نائب الحکومه پس له ملاحظی په سرسره دغه خط
لپاره د اجراء کولو مستوفی ته سپاری - جوا
و سوال د نورو شعبو اوبساخو هم په دی صورت
سره اجراء كیږی!
(۵) بعضی ورځ مصارف چه تخصیصات د " بودجی " په هغـم
سره کفایت و نکړی او ضرور شی - مستوفی په
اتفاق د نائب الحكومه سره وزارة مالیته او
وزارت دهغی شعبی ته دخبر وركړی - پيل


۲۹

منظوری د حضور څخه، له وزارة مالیه او مربوطه
وزارة د هغی شعبی نه خبر ورکړل کیږی چه
اجرا یی کړی .

ــ***ــ


٣٠
شپږمه ماده
پخوا له دینه اولیاء د طلبه پر ټول کارو د معارف کښی له
جزوی تر کلی پوری یا وزیر یا نائب الحکومه ته ور تلل
او حکونه د دوی به ئی په نامه دلانده نی کار داوا نو حاصلو
مثلاً یوسړی به عرض کوه چه شما څوی د لږ یو مکتب نه بل
مکتب ته بدل شی – یا به ئی عرض کاوه چه غریب او
بیکسه یم شما ځوی د له مکتب نه معاف او خوشی سی یا
له سلوک او روش د معلم یا سر معلم نه په نسبت سره
ځوی د ده ته پخپله په حضور د وزیر یا نائب الحکومه
عرض کولو – بیا به د وزارت یا ولایت له خوانه حکم
د پلیتنه او د تحقیق د داسی کارو په نامه د مگ
او بعضی په نامه د سر معلم کیدل ـ په دی سورتو
کښ په ترتیب او تسلی شوی کارو د دائره د اختیاراً
د مأمورین د معارف کښ یو خلل او خرابی پیدا کیدله


۳۱

برسیره په واباندی په عمومی تعلیمو دطالبانو
کښی هم معطلی راځی ـ او په اجراکولو د ضروری
کارو کښی چه کول ئی باید په تلوار سره وی ځنډ
او ډیل واقع کیدله .
پس له دی بایی چه تمامی کارونه د معارف مديراتو
د معارف ته ورزی ، یعنی هغه کارونه چه مکتبو
د ښهر پوری تعلق ملیر د ښهر ته او د (۶) كروهی
مدیر د (۶) كروهی ته ـ دغسی رنګه د هر شعبی
مدیر د هغی شعبی ته ورڅی ـ مدیر د هغی شعبی تو
هغی اندازی پوری چه اختیار لری ، پخپله به ئی اجرا
کوی ـ او ترواك پورته به ، په قرار د قاعدی ،
نائب الحکمه او حاکمانو ته عرض کوی او سارشا
به اخلی!


۳۲

شعبه تجارت
همیشه کار او وظیفه د کاردارانو دگمرک، سم له
نظامنامی دگمرک سره ساتنه، او تپل د بندرو، او
اخستل د محصولو دی - په زیاتیدو او ترقی د سوداگری
کښ به سعی او کوشش کوی ـ او په هغه فقرو کښ چه
ترواک ندی پورته وی، نائب الحکومه ته به ورزی ـ او
هغه فقرو کښ چه لایق د اطلاع او د رپوټ اوږغ
کولو د سررشتی وی له مرکزه په دستخط د
نائب الحکومه وزارت تجارت ته به خبر ورکوی،
سررشته او هدایت به اخلی

د زراعت کلیه
مدیر زراعت همیشه په پلټنه او لوڅول دکانو
او کنودل د لویو لویو ویالو ـ او نوی اینسودل د ځنکلو سعی


۳۳
او کوشش کوی - وسیلی د ترقی دکښت وکرنی ، کار دارانو
د سركاري ځمکو او د هغانو نه ورښیی - لوځول اولټه ول
دکانو ، کنودل د ويالو او نوی ايښودل د ځنګلو به په اجازه
د نائب الحكومه اود حاکمانوسره کوی او هغه مبلغ چه په
بؤدجه کښ ورلره تعیین او معلوم شوی په اجازه د نائب
الحکومه اود حاکمانوبه‌ئی ښندی - علاوه پرهغه
باندی که نورڅه مبلغ لپاره د هغه کار و لازم او ضر ور
ولید شی په دستخط دنائب الحكومه خپل وزارت ته خبر
ورکوی او منظوری به حاصلوی!
܀ ܀
܀


٣٤
شعبه کوتوالی
سره
(١) :- چخواد لدینه مجازات د قباحتو حاکمانو اپخلی په
خواهش خپل اجرا کول پس له دی په نائب الحکومګیو
اوحکومتيوکښ قوماندان د کوتوالی چه له غند مشره
ترکنداك مشره پوری مقرردی ، فیصله د مجازات د
قباحت به کوی ـ او په هغو حکومتیوکښ چه قوماندا
ن
دکوتوالی تر ټولی مشره پوری مقوردی، تحقیقات د
قباحتو به قوماندان د کوتوالی کوی حکم د مجازات
به حاکم ورکوی ـ او په هغه ځایوکښ چه ښکته
له درجی د تولی مشره منصبدار د کوتوالی موجود
وی تحقیقات د مجازات د قباحت کونکی په واسطه
د علاقه‌دار په مصلحت او مشوره د مجلس د علاقه‌دار
سره اجراء کیږی
(٢) :- په نائب الحکومګیو او حکومتیوکښ قوماندان د کوتوالی


۳۵
چه له غند مشر ته تر تولی مشره پوری دی ابتدائی
تحقیقات دنجحه او دجنایت به کوی - په علاقه داریو
او په هغه حکومتیوکښ چه منصبدار دکوتوالی ښکته
له تولی مشری دوی دابتدائی تحقیقات به حاکمان
او علاقه داران کوی ، نتیجه د تحقیقات به سم له قاعد
د نظامنامی د عدلیه محکمونه سپاری چه په دغو
محکموکښ په قرار د نظامنامی او ایښودلی قاعده
خلاص او پاکی شی .
(۳) : هغه کارونه چه کوتوالی کښ تحقیق لاندی راشی،
نائب الحکومه او اعلی حاکمان په همغه وقت د
تحقیق کښ په ښه شان سره نگرانی اوحاصلو
د معلوماتو کولای شی ـ او بعض مهمه او
لوی فقری ، چه امنیت د ملک لره سبب خلل
وی ـ دوی بائی په خپله په واسطه دکوتوالی په
خپلی نگرانی لاندی تحقیقات کوی .


٣٦

(٤): پخواہ لہ دینہ لپاره د حاصلولو د حقونو خاص
د نائب الحکومہ لہ خوا محصل مقرریدہ او خپل حقونہ
بدئی پر فیصلہ کولو د حقوقیه دعوو کښ تیرہ ول -
پس له دی څخہ پر ھغہ نائب الحکومتیو او حکومتیو
کښ چہ قوماندان د کوټوالی لہ غند مشراتہ تر
"ټولمشر" پوری مقور دی لپاره د حاصلولو د حقوقو چہ
مدعی عرض وکړی پر موجب د فیصلو د عدلیہ
محکمو، پہ واسطہ د کوټوالیوسره محصل مقرریږی- او
پر ھغہ ځایوکښ چہ منصبداران د کوټوالی ښکتہ
تر ټولی مشرانُو څخہ وی - حاکمان او علاقہ داران
بہ سم لہ شرعی فیصلۍ سرہ تحصیل د حقو کړي
.... ۰ .....


۳۷

شورای دولت
د نائب الحکومکیو او د حاکمانو اعضاء د مجلس د
مشوری سم لد اساسی نظامنامی سره - هغر فقری چه
په نظر سره د خیر او د اصلاح د حال د رعیت ته نفع
او بهبودی د کارو د دولت ، مناسب د رپوت او د
اطلاع وگنی، نائب الحکومه او حاکمانو ته به خبر
ورکوی، نائب الحکومه او حاکمان که دا فقری د دو
تر واك لاندی وی ، او اجراکول د هغو واجب گنری- هغ
فقره به اداری د هغی فقری ته سپاری او حکمنامه د اجرا
کولو به ورکوی- او که د دوی له اختیارونه پاس وی د
هغی فقری وزارت ته به رپوت او خبر ورکوی ـ پس له
اجازه غوستلو د مرکزنه به ئی اجراء کوی.


۳۸
پُسته
وَظیفه او کار د کاردارانو د پوستی او د
تیلیفون ، د نائب الحکومه تر حکم لاندی
همیشه درول د تیلیفون او مرسول د پوستی
دی - په صورت د غفلت و بیخبری او سُستی
د دوی کښی نائب الحکومه به بازخواست
د غفلت او د سُستی د دوی کوی - اجراء
کَول د پوسته رسانی په صورت دِ عُهده
برآری سَره درول اوجوړول د نوی تیلیفون
او تلغراف که ضرور شی نائب الحکومه به ئی
پر اندازه دِ واک خپل سره په واســـــطـــــه
د مأمور د پوستی او تیلیفون اجراء کوی -
او پاس له واک نه به وزارت داخليهِ ته اِچو -
پس له اجازه غوښتلو د مرکزڅخه به اجراء کوی
(برای کابل)


۳۹

ادارة طبيه
مأمورين د طبیّه سَمَ له هغه قاعدي سره
چه نظامنامه د اساسی تشکیلات کښ روښانه
بیان شوی دی ، مقرری کارونه خپل به کوی ، نائب
الحكومه او حاکمان به همیشه باخبری او نګرانی
د کار و د د وی كوى - چه دوأ د مرضو او علاج
د نور وعلتو په ښه شان سره وشی ـ اوله بلی خوا
پاکی او صفائی د کوڅو او بند ول د سببو د هغو
مرضو چه له یوه نه بل ته ورزی په قرار د تصویب
او قبلو لو د طبّیّۀ مأمورينو په واسطه د مامورينو د
كوتوالی سره کيږی ـ هغه تد بیرونه چه مامور
د طبّیّه ئی لپا ره د دفع د متعدّی مرضو نائب الحکومه
ته و ړاندی کړی، نائب الحکومه په هر شأ
چه وی په دغه کښ به معاونت او مطابقت کوی .


٤٠

مكتوب نويسيان دالحكوميتيو دحكام
نائب الحکومتان او حاکمانو به پخواله دی نه بعضی تفتیشیه
دفتری چه تر نورو ادارو پوری تعلق درلوده پر واسطہ خپلو
مکتوب نویسانو سره کولی پس له دینه د حکومتيو مكتوب
نویسان پرته له هغو فقرو نه چه د مديريت د مكتوب په
نظامنامه کښ د دوی له وظیفو شمیرلی شوی دی ،
هغه فقرو کښ چه نورو دائرو پوری تعلق لری دخل او
غرض کولی نه شی .
هغه قاعدی چه په دی نظامنامه کښ په نسبت
سره وظیفوته دنائب الحكومه او د مامورينو، او گرزول د
کارو د دائرو تړلی شوی د یو ولایت ، جوړ شوی او
روښانه بیان شوی دی - پخپله هغه قاعدی په علی
حكومتيو کښ هم برابریږی ، او عمل پری
کیږی .


٤١

پر اجرا کولو د حکم و د پاس قاعدو کښی نائب
الحکومه او حاکمان او متعلقه مامورین د هغو
مکلف دی !

تکمله تصنیف عالی شیم سید محمد رتبه قضاء طبع [ILL]


٤٢
ضمیمه تعلیم الدین کورکارو مونی
مادة
(۱) بهغه کسان چه په قرار د فیصلی او جهت چه
شرعی سند کیدای شی، طلب د حق په ذمه
د استیدونکو د بل ولایت لری ، او حاکم
د دی ځای ته عرض وکړی - دا حاکمان
د هغو حاکمانوته چه مدعی علیه هغر ځای
کښ استوګنه لری په خصوص د حاصلولو
د حق د عارضانوکښ خبر ورکړی چه په
قرار د سند حق د عرض کونکو حاصل کړی
او دوی لره ئی واسته وی .
(۲) :- هغه ښځی چه له نه رسید لو د نفقې لدطرفه
خښتن خپل چه په علاقدوبی حکومتی کښ
وی - حاکمانو دخپل علاقی ته عرض وکړی-
حاکمان د علاقی په باب د حاصلولو د نفقی


٤٣
د دوی کښی پخپله شود و حاکمانو سره
کاغذ او خط باندی سوال و جواب کولی
شی . (٢٨) جوزا سنه (١٣٠٣)


کتابت و طباعت این نسخه سقیم در مطبعه حروفیه ماشین خانه طبع رسیده است


[BLANK PAGE]