فتوحات اسلامی
(۳۸۶)
ذکر اول شهر ملطائیان را از یر گرفتند

چشم کم بودن آن این خبر بدشمنان رسید محاصره و قتال را بر اهالی شدت دادند این شهر حقیقتا بهین
دو شهر بود پهنزار بغزی از دیوش شهر اول را داخل شدند مردم و حشت نمود و شهر داخل را نمودند
جنگهای سختی بین شان واقع گردید و پیصد نفر فرنگی کشته شد بعد چنان اتفاق افتاد که کار بر رکاب
آن در جوی شهر می آمد به زیر زمین در سرداب موزون بود کاریز خراب و فاسد گردیده سنگ
بزرگی بدین سرداب افتاد سرداب بسته آب از شهر منقطع شد مردم از زندگی نا امید شده ناچار
شده طلب امان کردند خاصه بر نفسهای خود دون مال و عیال دشمنان ایشان را امان دادند
چون بیرون شدند غدر و عهد شکنی کردند تمامی را کشتند مگر اس الطویل که لشکر کش بود و قاضی علیسی
و بآن چند نفر می کر ابطلان شونده گان رسید برای دشمنان زمانی استد انچه زبان از شماره آن عاجز است
تا اینکه انچه بعضی تقدم های اسنان به هزار و هیصد دختران بکر اختصاص یافتند و انخروار ا علی و پوشاک صدوست
بار شد و مقدار کشتگان اسیران صد هزار نفر شدند انا لله وانا الیه راجعون از عجایب که درین شهر لعمل بدست
این بود که چون شدت و آب قطع گردید زنان بر دیوا ر شهر ایستاده به کسانی نزدیک خود ندا میکردند که جرعه
آب بائی او دلد او داده شود آن بی رحم میگفت که جرعه با خود داری بده که تو را آب دهم زنان بیچاره از شدت
تشنگی پوشاک و زیور خود را تسلیم میکرد تا قطره آبی میگرفت سبب کشتن شان این بود که دشمنان از بد
رسیدن شان بسیاری خون شان میترسیدند چون از ایشان زیا د بر شهر را گشتند پادشاه امر کرد که نیرا
کنند که باقیا با مان باشند و امر نمود که باقی مانده ها از شهر بیرون شوند مردمان شان بدروازه هجوم مردد
که از کثرت ازدحام خلقی مردند بلکه از دیوار های شهر بذرایعه ریسمان فرود آمدند و با شاسیدن آب مبادرت
کردند در شهر مقدار بیفته بهزار معتبرین جای گرفته بیرون نشدند اما منتظر بودند که چه بلا بر سرشان نازل
خواهد شد چون شهر از کشته گان اسیران و فراجه با خالی گردید در باقی ماند امر ده شد که هر یک انها
ازشان بطرف اردوی بابل خود بروند در امان باشند جمع گردیده شتافتند چون هر یکی شان
با اهل خود در منزل جمع شدند و بگیان علیهم اللعنه با مر پادشاه خود آن ها را تقسیم کردند و هر یک
از ایشان را با حویلی و انیجه در وی بود بینجا وگرفته بنو دبالله من هذا الافعال جماعتی از اهل
شهر گریخته سر کوه را پناه قرار داده بمواضع محکمی متحصن شده بودند نزدیک بود که از تشنگی پاک
گردند پادشاه بر نفوس شان امان داده از غایت تشنگی بر صورت مرده گان بیرون
شدند پادشاه شان را واگذاشتند چون اندکی راه رفته جماعتی از کافر سیاه حاضر حادثه نبودند
ملاقی شده ایشانرا کشتند کر کسی که اجل او نرسیده بود فرنگان لعنهم اله تعالی که در شهر داخل شدند -
بناموس های مسلمانان افعال فجیعه را سیمول اشتند که قلم از تحریر آن می شرد خلاصه اینکه مسلمانان چنین
در هیچ زمانی مشاهده نکرده بودند بعضی نان بخت کس را که خوش میکردند ملاءتاج ومیداوند چون لذت می بر دیاد خو دادن
از زنوه د دختران حبان حال دار کودکان زیبا با خود گر انت به انوقان خود هدیه می بر دو شهر را بر بیشترم


فتوحات اسلامی

هزار و پنصد سوار و دو هزار پیاده گزاشت از جمله هر مالی که بی بی سجه و داب
بعضی تجار یهود در پیشتر بعد از حادثه آمله اراده فدیه دادن دختران بعضی معتبرین که خودشان بنجات یا
بودند داشتند که آن دختران در سهم سرهنگی واطریشان شده بود که تاجر ویرا می شناخت تاجر گفت رفتم
بمنزل وی ازان خاسته دیدم که بر وضع صاحب سر انته و بر فراش از گیه کرده در بهترین جامه در تحت پیر
وی خرامان میکرد اسباب و خردش چنانچه گذاشته رفته بودند به ان هیئت بحال بود در خدمتگاران
وی مضطرم مویها بر سر آن ایستاده در خدمت وی سعی میکردند چون مرا دید مرحبا گفته از مقصد من
پرسید با وی گفتم و ببسیاری چیزیکه بوی رسیده بود اشاره کردم بعضی دخترانی که بر سر او ایستاده
بودند کتابت حاجتی دانستم تبسم کرده بزبان خود گفت چقدر زود طامع شدی در چیزهائیکه بر تو عرضه
شد ازینها اعراض کن که چیزی بخدا انکا میگند مقاطعه من بسی سیرند از تقریب ای تو خواهش
گر گفتم را ی من در داخل شدن قلعه نیت بغرب تو انس و پهلوی تو اطمینان من است
بعضی اینها را بمن بده من آنچه خواهش داری بتو میدهم گفت چه چیز است در نزد تو گفتم زرهای
بسیار پاک و نقصار نفع غریب گفت گویا مرا بآرزو می اندازی بخیری که در نزد من نخواهد
بود یا بلجه بعضی خدمتگاران که بهنام داشت بزبان مدی وی تغیر خورده بلجه میگفت نیز بر
آنچه در صندوق است پیش من بیار بطرف صندوق برخاست همیان طلا و کیسه های دراهم را
آورد دسته های بلور را بر من کرد و پیش روی کافر ریخت تا اینکه نزدیک بود شخص آنرا پنهان
کند بعد از ان برای آن خادمه گفت نزدیک کن چیزی بهی از ان سخت ما را نزدیک کرد
بوی قطعه از قطعات حمائل و خزو دیباج فاخر تا اینکه بصر من خیره شد و حیران شدم آنچه
در نزد من بود ذلیل شمردم بعد از ان گفت در نزد من در اینجا هر چیزی هست که بآن لذت
بگیرم بعد از ان بمن قسم خورد که اشیار که در نزد من بود و کسی برای من بعوض این جاریه
که از من خواستی بیداد قبول نمیکردم زیرا که این دختری صاحب این منزل و در قوم خود نجیب
و صاحب جمال است که خود اختیار کردم تا از ان با ولاد شود ما این کار را بعوض آنچه زنهای ما در حین دولت
خود میکردند اجرا میداریم فسبحان ما اعظم شانه و جله بعد از ان گفت زیاده کنم این کنیزک را
و لطیف طبعین اشاره بجاریه دیگری کرد که برای والد خود گاہی در خوانی میکرد گفت
ای فلانه بگیر ساز را دخترک برابرتشته ساز را گرفته و من نگریستم که در انگشتهای ویرا
که بر رخساره آن میچکید آن کافر سرعت کرده اشکت او را بدست خود پاک میکرد بچیزی تغنی
میکرد که من معنی آنرا نمی فهمیدم چه جای که آن کافر چون بزودی نایاب شدم برخاسته رفته در انسازی مال و
اسیران که در دست خان بود تعجب کردم در نفح الطیب آورده که
اینا قناعت محض است برای کسی که


فتوحات اسلامی
(۳۸۸)
ذکر پس گرفتن مسلمانان بربشتر و قسط را

فکر کند و پند گرفتن است برای کسیکه پندگیرد که حق تعالی تغیر نمیدهد احوال قومی را تا اینکه تغیر دهند انچه
در نفسهای شان است چون اهالی اندلس متمادی برایشان متوالی شد در لذات و شهوات و غیره و
رفتند قطع صله رحم و الفت کردند بر کنار وادی ہلاکت رسیدند نفس های خود را بر باطل
معلج داشتند بنعمتهای فانی غرامی کردند از طاعت خالق دور و وصیت نبی صلی اله علیه وسلم
خود را متروک از سند بندرهانی مح و غافل شدند تا اینکه دشمنان شان در میان پایار با خیل الخط
مگردید و شکست بسویشان بازگشت ولا حول ولا قوة الا بالله العلی العظیم
ذکر پس گرفتن مسلمانان بر بشتر و مقسط را
چون سنه چهار صد و پنجاه و هفت شد احمد معتمد دین ہود که تقصیر کرده و در نزداہل آن متهم بود و
اہالی بطرف برادر آن منحرف شده بودند آهنگ آن نموده بمراه مدهای معتمد بن عباد والی قرطبه برای
اینکه نام ہد و حق اموش شود و حق تعالی بر وی ثابت کرد انچه را که بخوبی کمد گر عضوی جن بمکره با جماعتی از مسلمانان
قصدار بر بشتر را نمود کفار را به جلادت جهاد که هر حبان از وی شک افتاد اہل حقیقت دلاوران
عزیز گردیدند تنور حرب برافروخته گردید تا اینکه حق تعالی و ستانج در انصرت داد و دشمنان را در انقعت
رسانید دشمنان پشت گردانیده داخل شهر شدند مسلمانان برایشان داخل شدند تمامی شان پانا
شدند مگر کسی که از جای واقعه گریخته بود شمشیر در میان کفار به جولان آمد دمارشان را
کشیدند مگر کسی از فرمانمایگان غلام و بزرگان فدیه دادند و آنچه در شهر عیال و اطفال
بود همه را اسیر کردند شهر را بقدرت خالق باری متصرف شدند طایفه از مسلمانانیکه حامی
کوشش کنان در تصرف دین خداوندی بودند در میدان بخشش نصرت مقدار پنجاه نفر
شهید شدند و از دشمنان خدا مانند هزار سوار و سه هزار پیاده کشته شدند مسلمانان شهر را
از پلیدی شرک شستند و از زنگ افک مصیقل صافی ساختند مامون بن ذالنون بلنسیه را
پس گرفته ابوبکر بن عبدالعزیز منصور را بران والی گردانید بن ہود در اشقاض مداخله کردیم
بلنسیه استبداد نموده و یرا ضبط کرد بعد از وی پسر وی قاضی عثمان بن ابو بکر به تصرف دراً
تاشته بدست او باقی بود چون طاغنیه در همین سال طلیطله را مالک گردید چنانچه ذکر آن
می آید از قادرا بن ذالنون تسلیم شدند از طرف قادرمذکور بشرط اینکه بلنسیه را وی تسلیم نماید
بعد طاغیبه بمعیت لشکرهای خود رفته تا اینکه بلنسیه را به تلکهای در آورد و سبب تلک آن این بود که
چون قادرمذکور با جیوش طاغیئه متوجه آن ملحا گردید مسلمانهای آن ولا از بیم تلک جیوش طاغنیه
قاضی عثمان بن ابی بکر را مخلوع نموده بلنسیه را تسلیم قادرمودند و این واقعه در سال چهار صد هفتاد
و ہشت بود و قادرتانه سال چهار صد و هشتاد و سه در انولا بوده و این امر بعد از دخول یوسف
ابن تاشفین باندلس و تغلب آن بر ملوک الطوایف شده چنانچه در ما بعد مذکور خواهد شد
ذنون


فتوحات اسلامی
(۳۸۹)
ذکر گرفتن مسلمانان بر شتبر و سرقسطه را

و یوسف مذکور بجهة تخلیص بلنسیه از تصرف قادر تجهیز لشکر نموده امارت آنرا از برای قاضی ابی احمد
جعفر بن عبدالجین جحاف گردانید و قاضی مذکور قادر بن ذی النون که طلیطله را تسلیم ادفونی
امیر طاغیه نموده بود در شهر بلنسیه محاصره کرده با جماعتی از مغزی وابستۀ خود بر قادر هجوم آورده
او را بقتل رسانید و این واقعه در سال چهار و هشتاد سه بود و ابن جحاف بلنسیه را مالک
گردید بعد از ان جماعتی از طایفه که بوجود آن جماعت طلب فتح و نصرت می نمود در زمان
تملک بلنسیه بآن معاونت کاری نموده بودند از نزد آن بازگشتند و قاضی از استیلا
طاغیه بر سر خود خائف و متوحش گردیده از امیر المسلمین یوسف بن تاشفین براه امداد خواست تا
برای آن فریاد رسی و معاونت نماید و در نصرت آن تعجیل گردید در این اثناء یوسف
بن احمد بن هود صاحب قسطه لذریق رئیس طاغیه را بر استیلا د بلنسیه به حرکت آورد
لذریق بالشکریان خود داخل بلنسیه شده قاضی بن جحاف همراه آن معاهده نمود بشرط اینم
ذخایر قادر مذکور را حاضر نماید و این عهد را موکد به قسم نمود که اگر ذخایر مذکور در نزدان یافت
و موجود شد او را بقتل رسانند اتفاقاً ذخایر مذکوره را از نزدان یافتند قاضی موصوف را
به آتش سوختند در بلنسیه حمله کرده آنرا ویران کرد این استیلا در سال چهار صد و هشتادم
و هشت بود بعضی گفته اند که در سال سابق از ین بوده و این طاغنیه را قنطیطو میگفتند
و پیش از گرفتن بلنسیه بیست شهر را محاصره نمود بعضی گفته که بلنسیه را صلجا داخل و بعضی گفته که
بقهر و غلبه داخل شده و او را سوخته تباه کرد و از جمله اشخاصی که در ان ولا سوخته یکی از پنه
ابا جعفر بن بناء شاعر مشهور بوده بعد از ان لشکر امیر یلین یوسف بن تاشفین متوجه آنولا
شده در حالیکه ابا محمد مرزلی امیر لشکر بوده و در سال چهار صد و نود وپنج حضرت حیر المسلمین
جل سلطانه بلنسیه را بدست آن فتح نمود تا سال ششصد و سی بلنسیه بتصرف مسلمانها بود
بعده دشمنان از نزد مسلمانان گرفتند و وقایع ما بعد آن عنقریب مذکور خواهد شد
از جمله مواضعی که دشمن بآن غالب گردیده یکی شهر مریه که از جمله شهرهای مشهور و بزرگ
اندلس است که در سال بخصد و چهل و دو دشمن بآن غالب شد و بعضی که عدد اسار ادخلان
یا که چهارده هزار رسیده ابن جنبش که از اخرین حفاظ اندلس بوده گفت که در زمانیکه دشمنان شامی
بر مسلمانان قلعه مریه غالب شدند من انجا بودم در نزد سردار نصاری که نواسه دختری
اد فونش بودو رفته برای او گفتم که نسبت اسلا بعد نسل تا هر قل یاد دارم و سیر
سائم سردار برایم گفت بگوی بیان کردم برایم گفت که فارغ البال با اہل وعیال و
مصاحبان خود بکمال آسوده حالی بدون بند و قید ازین دیار برآمدم و بعد از
اینکه قلعه مریه در سنه مذکوره گرفته شد باز در سال مذکوره نیز گرفته شد باز در سال بعد ازنجا


فتوحات اسلامی ( ۳۹۰ ) ذکر مالک شدن طاغی طلیطله

و دو مسلمانها قلعه مذکوره را تصرف شده در دست ایشان بود تا اینکه باز کفار فجار آن
قلعه را گرفتند و زود است که انشاء الله تعالی در مالعیسپان کرده شود.
ذکر مالک شدن طاغیه طلیطله را
در کتاب نفح الطیب گفته که اندلس منقسم میگردد به سه قسم مشرق و مغرب و متوسطه و
و هر یک ازین اقسام ثلاثه مشتمل است بر شهرهای عظیم که هر کدام آن مملک مستقله می باشد که
در برگیرنده اماکن وسیعه و منازل رفیعه و ده ها و کشت زار های اندازه و بوستان های
ترو تازه و مردمان متمول منعم از حد افزون که ذخاء حال شان از شماره و اندازه حساب بیرون
میباشد چنانچه قرطبه و طلیطله و جیان و قسطله و غرناطه و مرسیه و مالقه و دیگر مواضع که ذکر
و بیان آن موجب ملالت و طوالت خواهد گردید از جمله بلاد متوسطه میباشد مریه
و بلنسیه و شاطبه و دانیه و سهله و تغر الاعلی و سرقسطه و تطیله و دیگر اماکن و اقطاریکه
ذکر ان از حیطه بیان افزون است از جمله بلاد مشرق می باشند و اشبیلیه و مارده و آشبو
و شلب و شرش و لبلّه و الحصرا و بطلیوس و دیگر اماکن و دیار که ذکر شان موجب اطناب
میشود از جمله بلاد غرب اندلس میباشند چون امر خلافت مسلمانان ضعیف گردیده ملوک
اندلس متفرق شدند و اختلاف بسیار در میان شان واقع و فتنه و فساد شایع گردید
ممالک مذکوره در قید تصرف و تملک پادشاهان بسیار درآمده از انجمله ملوک الطوایف
نام نهاده حکمرانی هر پادشاه در خطه قلمرو آن مستقل و جمله اوامر و نواهی آن در اطراف و اکناف
مملکت آن ساری و جاری بوده چنانچه شاعر خطاط گفته پادشاه ممالک خطیم
صفحه مشق ما قلمرو ماست - لیکن سلاطین موصوفه در اتساع و عدم اتساع ممالک محتوی
خود مختلف الاراء بودند و ابتدا و تفرق ممالک مذکوره و استبداد تلک طوایف موصوفه
از سن چهارصد و بیست بوده که ملوک مذکوره پیوسته با یکدیگر منازعه و مجادله نموده هر کدام
غالب و مغلوب بر همدگر میشدند که عده شان یازده و بیان سامی شان محتاج الیه
نیست و بزرگترین ممالک در نزد آنها قرطبه که دارالخلافه و پایتخت فیروز می بخت
و دارالسلطنه بوده که از جمله ملوک الطوایف معتضد بن عباد بر آن مستولی و غالب
شده بود و پیش از تغلب عباد مذکور بر آنولاد قبضه اقتدار ملوکانه ال جهور بن محمد
بن جهور بن معافری کلبی بوده و ابتدای تصرف آن از سن چهارصد و بیست و دو
و بعد از موت آن بتصرف اولاد ان او تا اینکه در سنه شصت و یک ابن ذی النون
صاحب طلیطله بقهر و غلبه از نزدشان گرفت تا سن چهارصد و شصت و نه بتصرف آن بود
و معتضد بن عباد مذکور بعد از مقابله بسیار ولایت مذبور را از نزد ابن ذی النون انتزاع
نموده


فتوحات اسلامی (۳۹۱) الدار الخامس عشر ج ۱۱

نموده در جمله باقی ممالک متصرفه خود ملحق و مضموم گردانید این عباد بزرگترین ملوک طوایف
بوده که دیگر ملوک هدیه و تحفه برای او میفرستاد تواضع و تملق او را پیشه نموده
از سطوه و هیبت آن ترسان و لرزان بودند و ابوالمعتمد جان شخص است که تاسیس
این ملک برانی او شده بعضی گفته که از قبیله لخم بوده و نسب آن بلقمان بن منذر که
ملک حیره در جاهلیت بوده منتهی میشود و معتضد مذکور در سنه چهار صد و یک وفات
یافته و بعد از ان پادشاهی به پسر آن معتمد محمد بن عباد تعلق گرفته پادشاهی آن
وسعت یافته و سلطنت آن از سلطنت پدر آن بلند تر وافزون تر گردید و دیگر
از اعظم ممالک طلیطله است که بتصرف بنی ذی النون بود قبل از ان از طول غشه
و تفرقه تاسنه چهارصد و بیست و هفت بتصرف یعیش بن محمد بن یعیش بوده که از نزدشان
اسمعیل ظافر بن عبدالرحمن بن سلیمان بن ذی النون که در اصل خود از بربر و از جمله
هوارة بوده تغلب انتزاع نموده و در تحت تصرف مالکانه خود در اورده در جمله ممالک
متصرفه خود داخل کرده تا مملکت ان وسعت یافت و در سنه چهارصد و بیست
و نه وفات یافت و پسر آن مامون ابوالحسن یحییٰ الی انو لا گردید و پادشاهی ان قوی
شد تا اینکه درمیان ملوک الطوایف سلطنت ان بزرگ تر گردید در سنه چهار صد و شصت
هفت وفات یافت و بعد ازان نوا ده آن قادر بالله یحییٰ بن اسمعیل بن مامون یحییٰ الی
انو لا گردید و طلیطله که از جمله بلاد متوسطه اندلس بود طاغیه از نزد قادر بالله مذکور
انتزاع نمودند طلیطله و اطراف انرا ثغرا دنی و سر قسطه و جهات آنرا ثغر اعلی مینامیدند
و نیز طلیطله را مدینة الاملاک سمی نمودند زیرا که در حیطه تلک هفتاد و پادشاه درآمده و گفته
شده است که حضرت سلیمان بن داود و حضرت عیسی بن مریم علی نبینا وعلیهم الصلوة
والسلام طلیطله را بقدوم سعادت لزوم خود ها مشرف فرموده و حضرت ذوالقرنین
قدس الله تعالیٰ اسراره العلیه نیز بورود ابتهاج آلود مبارک خود نیز مفتخر ساخته و طلیطله
شهر حصین حصین و معموره قدیمی و از بنا کرده عمالقه و جمیع جهات آن شامل اقالیم ربیعه
و قرا و چراگاه های آباد وسیعه و کشت زارهای عجیبه و قلعه های محکم واستوار میباشند و نیز
در آنجا پل عجیب البنائی است که زبان بیان و وصف واصفان از تفصیل آن عاجز است
که مشتمل بر یک طاق که طول آن سه صد باع و عرض آن هشتاد باع میباشد که اب شد
در آن طاق درآمده و بشدت می برآمد و در آن جوی ناعورۀ بوده که بارتفاع نود ذراع آب از
دریا برآورده و داخل پل موصوف جریان میداد تا آب از آنجا داخل شهر مذکور می شد و
مامون الرشید در آنجا قصری بکمال محکمی بنا نموده و مال بسیار نفقه کرده و در وسط آن دریاچه و

تاج مرصع که در عهد مروان
پدر او بدست گرند ا عاصیه طاغیه

طاقیه ملقب بمامون ابن

قادر بالله بود و اسباب بدست گوند
آن آب و غیره با بشرح مفصل میکند
دانشمند جوازه ۱۳۲ هج


فتوحات اسلامی
(۳۹۳)
ذکر مالک شدن طاغیه طلیطله را

درمیان آن قبه ساخته که تدابیر مهندسانه وتصرفات حکیمانه آب در اعلیٰ قبه صعود نموده و
ازان در میان قبه با بان شده بطوری که گویا قبه در زیر چیز آبی بود و باوجود آن مامون در وسط
آن نشسته و از آلایش و ترشح آب بر وجود آن مامون واگر حواشی شمع در آن می‌افروخت و در
در آنجا مامون بکمال فرحت آسوده نشسته بود که این شعر را از جائی شنود که میگفت شعر
ابنی بناء الخالدین و انما * بقائک فیها لو علمت قلیل  لقدکان فی ظل الاراک کفایة  لمن کل یوم یعتریه رحیل
معنیش اینکه ـ شام بنای قصر تشید جرائمی گردانی آنرا پست بقایت در آن قلیل ـ و در سایه
اراک اقامت کفایت است آنرا که میرسد همه دم بانگ الرحیل ـ بعد ازان مدت
اندک زمان حیات مامون در سنه چهارصد وسی وپنج انجام یافته بعد ازان نواده
آن یحیی قادر باللہ والی گردید تا اینکه ولایت از نزد آن گرفته شد و نیز بلنسیه توسط
طاغیه بآن تعلق گرفته تا زمانیکه کشته شد چنانچه سابقاً گذشته و در ولایت طلیطله
باغ و بوستانهای فراوان وجویهای آب روان و ریاض و جنان ومیوهای
خوب بکرته القطعه با الوان ونیز ایوان کلانی که گویند اسب درانی در آن می‌شد
و طلیطله بوده از برای ولاد ذی النون ملوک طلیطله دولت بسیار بود که در غرورش
بی آسایش بکمال رسیده تا اینکه طاغیه مسمی با ذفوانش در گرفتن سلطنت آن طمع کار
شده باین طور که قادر یحیی مشغول فسق و فجور و نافرمانی و شوقی وبی باکی ولهو ولعب اکثر
اخرنج ومصافات غیر مشروع شان مشغول و گرفتار شد تا اینکه از لهو ولعب
متلذذ شده و دست تعدا به مال رعیت دراز نمود و درین اثنا پوسته شیئا فشیئا مردمان
افزنج مملکت او را بتصرف خود درآورد تا اینکه طلیطله را نیز گرفته مملکت او را تصرف نمود
و در وقت اراده گرفتن آن ممالک اذفونش بالشگری خود در آنولاً رفته اندکاندک
بروم و ولایات آنجا را در حیطه تملک خود درآورده و دایره سلطنت او را تنگ مینمود و این
تدابیر اذفونش در مدت هفت سال بوده و چون کار بر اهالی انولاد شوار و حصار بر
ایشان تیره و تار گردید مسلمانها رضا بقضا داده از حصار فرو آمده اکثر آنها اسیر
مقتول وغارت گردید اما کن و دیارشان تاراج و تباه شد و ابن بسام واقعه بطریقه را
ذکر کرده که ما پیش ذکر نمودیم و بیان بینوائی و پریده بود برای مسلمانان در نزد گرفتن
آن و همچنین بر اهل طلیطله جاری شد زیرا که دشمن را خداوند غاره بی اختیار نماید بر
مسلمانها غالب گردید و جماعات مسلمانانرا بقتل رسانید واز حمله اموال غارت
کرده افرنج در زمان قهر و غلبه برایل آنولاً هزار جامه دیبای فاخره سرخ رنگ بود که
دیگر اشیاء ذی قیمت و در سنه چهار صد و هفتاد و هشت طاغیه طلیطله را گرفته و تا در هم

رباعی
برخیز و نوا ز مهر غارت
چون بودن تو در این قطار است
نفس در جوشن رنگ و بمن بشنو
که مرگ ندای الرحیل است

دیگر


فتوحات اسلامی
(۳۹۳)
ذکر مالک شدن طباغیه طلیطله را
و دیگر مسلمانان آن ولا را اولاً امان دادند چون طاغیه آن ولا را مالک شد رویه عدل را بهم
جاری کرد و بقیه اهل آنجا صورت عدل حوالیها بنها مشاهده نموده مردمان فرومایه بنصرانیت
مایل و خورسند شدند و برای پادشاه ایشان گفتند که چنانچه ملوک سابقه این ولا را تاج
خسروی بسر بود ترا نیز باید تاج ملوکانه بسر باشد در جواب گفت تاج بسر نمودن پیش تو
گرفتن قرطبه ایشان است و بجهته این مدعا ناقوسی مقرر نمود و تدارک استعداد ملک
قرطبه را کرد و از جمله خبر بائیکه دلالت بر بزرگی طلیطله و استحکام حصار آن می نماید این
که چون مسلمانها طلب وایس گرفتن ولایات متصرفه اعدا را نمودار گرفتن طلیطله چنان عاجز
شدند که در تصرف دشمن تا آخر مدت باقی ماند چون مسلمانها در اول کار اندلس را فتح
نمودند حضرت خیر الناصرین جل سلطانه در دلهای نصاری ترس و بیم انداخت تا خوبریان
نصاری از آن دیار فرار نموده و بقسمی که احدی از نصاری در اول واقعه که در ما بین انها و
مسلمانها واقع شد در اندلا باقی نمانده طلیطله را تخلیه نمودند که مسلمانها طلیطله را از مردمان
نصاری با تخلیه فارغ یافتند و نیز مائده وخان حضرت سلیمان علی نبینا وعلیه الصلوه
والسلام را یافتند و بعضی گفته که آن مائده حضرت سلیمان علیه الصلواه والسلام نبوده
بلکه از ملوک خودشان بوده که نهایت شادمانی مینمودند در ساخت آن که بآب طلا
رنگ شده و بجواهر شاهوار و مروارید آبداره یاقوت و زمرد بخشار مخلل و مرصع بوده که مثل
آن دیده نشده بود که سه صد و شصت وپنج پایه های آن از جنس خود مائده بوده و طارق بن زیاد
فاتح اندلس مائده موصوفه را گرفته و بطریق هدیه و تحفه در نزد ولید بن عبدالملک برد
ذکر استیلا بعد از غالب ستی و بن دشمن بر طلیطله در مابین ایشان و معتمد بن عباد صاحب قرطبه دارام
در سابق گزارش یافته که ابن عباد بزرگ ترین ملوک الطوایف بوده بدلیل اینکه با بسیاری
ملوک الطوایف مقاتله نموده واکثر ممالک ایشانرا در حیطه تصرف خود در آور د مثل قرطبه و
واشبیلیه و بطلیوس و شریش و قرمونه ورنده و غیر هم و باقی ملوک الطوایف از نزد آن ترسان
و لرزان بوده پیوسته التماس رضامندی او را مینمودند و چون ابن عباد قوت و شوکت
ادفونش طاغیه را مشاهده نمود بطریق نفاق برای او هدیه میفرستاد و فروتنی میکرد و بر ذمه
خود مقرره نهاد که همه ساله برای او تادیه نماید و در زمانیکه ادفونش طلیطله را مالک
شد معتمد مقرره معتاده خود را که همه ساله برای ادفونش میداد ادفونش هدیه اورا قبول
نکرده شخصی در نزد ابن عباد فرستاد تا اینکه شوکت و مهیبت آن شهر رسانده و به
آمدن او را بقرطبه بطریق قهر و غلبه نمود که قرطبه را فتح می نمایم مگر اینکه حصار ہے
محکم و استواری که من اراده انرا دارم برای من واگذار شود بعباد.


ذکر تحقیقات بعد از غلبه شهر طلیطله
(۳۹۴)
فتوحات اسلامی

مسلمانان باقی بماند و بمراه فرستاده اذنونش در نزد معتمد جماعتی از نصاری متابعان اذنونش
بود که عدۀ انها تقریباً پنچصد سوار می شد و چون در نزد معتمد رسیدند معتمد موصوف
رسول مذکور را بستانی در نزد خود فرود آورده جای داد و باقی سوار انرا
متفرق با وطاق و منازل لشکری خود تقسیم نمود و لشکری خود را حکم داد تا اینکه سوار
های نصاری که بهمراه رسول از فونش آمده بودند همه را بقتل رسانند ند و رسوا
مذکور را معتمد در نزد خود چنان طپانچه و مشت بر فقای اوز دکه هر دو چشم او از کا
سه‌اش برآمد و سر افراز حان نصاری در نزد اذ فونش سلامت واپس رفتند و این قصه را برای او
خبر دادند اذنونش چون ازین مضمون واقف شد تجهیز لشکری که بجانب قرطبه بجهت محاصره آنولایت
بود خود او و امیر بطلیطله آمد تا در تجهیز و آلات حصار و لشکری بیفزاید و چون خبر اهتمام تجهیز لشکر
بمعتمد رسید بجهت تدبیر دافعه این کار بجانب اشبیله روان گردید و مشایخ وعلما
قرطبه این مضمون را شنیدند و تحقیق این ماجرا را نمودند و از قوۀ افرنج
ضعف مسلمانها واقف گردید در کوالیف حال و گذارش احوال ملوک طوایف
تامل نموده دیدند که همه شان در لذات نفسانی و شهوات حیوانی مستغرق و فرورفته اند
و همیشه بایکدیگر خودها مقاتله و از افرنج در این باب استعانت می‌نمایند علم، موصوف
بجهت مشاوره و معالجه این کار اجتماع نمودند بعضی گفتند که مردمان افرنج در بلاد اندلس غالیست
و اکثر مواضع را متصرف شده اند و اگر این کار عقبی که می‌بینیم بر قرار بماند البته نصرانیت عود
می نماید چنانچه بود و قوت و شوکت آنها روز افزون میگردد بعد ازان علماء موصوف در نزد قاضی
القضات که در نز دشان ملقب بقاضی الجماعه و مسمی بقاضی عبدالله بن محمد بن ادهم بود رفتند و
برای او گفتند که چرا بحال صغار مسلمانها نظر میکنی که پنجاری فتاده برای طاغیه جزیه میدهند بعد ازآن
که دایماً از نزد طاغیه جزیه میگرفتند و ما یان مصلحتی دیدیم که در نزد تو عرض می نمائیم قاضی موصوف
پرسید که آن مصلحت چیست گفتند که مردمان افریقیه خط میفرستیم که اگر در ولایت مایان حاضر شوند معا معذا
اموال خودها را بایشان صرف مینمائیم و بمعیت آنها بجهاد فی سبیل الله بیرون می شویم قاضی موصوف در
جواب علی و ممدوح گفت که عرب افریقیه اگر بدیار مایان بیایند بلاد مایانرا خراب میکنند و در اطمع میکنند نوشتی
با افرنج با محاربه میکنند واموال مایانرا به بلاد خود میبرند و یا یا بزان بدون اسلحه و اطمع افرنج والدار می شوند و در تخلل
قوت افرنج بر مایان افزون میگردد و انچه فکر و رای است این است که
اشخاصی که تبعه و وابسته یوسف بن تاشفین پادشاه مراکش بایان نزدیک تراند
از مردمان عرب افریقیه و یوسف بن تاشفین پادشاهیست که وی را ملک
وقوت در مراکش و فارس واطراف آن علای ممدوح رای قاضی را

موصوف


نوکر انچه بعد از خالد بشد من بس طلا را قصه
فتوحات اسلام
(۳۹۵)
موصوف را پسندیده قاضی مذکور در نزد معتمد بن عباد رفت و آنچه علما و برای او گفته و از
نزد او شنیده بودند بنزد معتمد عرض نموده معتمد تحسین کرد و برای قاضی مذکور گفت که
تو با در رسالت ومقروی که در نزد یوسف بن تاشفین بروی قاضی از این امر ابا و امتناع
نمود تا طنز خ در از تهمت اگر بر و واقع شود بری سازد معتمد عذر قاضی را نپذیرفته در
نزد قاضی معذرت و الحا و زیاد نمود تا قاضی را رضامند فرموده عازم رفتن گردید و زودا
که بیان آن در ما بعد کرده شود قاضی را برفتن بگذارید پیش از رفتن قاضی ذکر نمایم آن
چیز با سیکی تعلق بدولت یوسف بن تاشفین پادشاه مراکش داشته باشد و چگونگی
ابتدا و حکومت آن و سبب ترقی دولت و زمان رسیدن آن بکار قوت و تحکمی
مشهوری دولت انرا بدولت مرابطین و متلثمین که پیوسته خاک بوسی ملع بودند و آنها
چند قبیله بودند مشهور ترین قبایل قبیله لمتونه بود و یوسف بن تاشفین نیز از ان جمله
بود. و دیگر قبیله جداله ونطقه در انسهای نسب ایشان اختلاف بسیار شده و مختار معلم
اثیر آنست که منسوب بجمیر میشوند و بنا بگفته ابن اثیر از عرب می باشند و اول حرکت آنها
از ولایت یمن بسوی لایت شام زمان فتوحات شام در وقت خلافت حضرت ابی بکر
صدیق رضی اله تعالی عنه بوده و از شام بولایت مصر انتقال نمودند بعد ازان معیت موسی
ابن نصیر داخل مغرب شدند و بعد از ان مصاحبت طارق بن زیا د فاتح اندلس متجه نمودند و بعد از ان تیاق او
پسندیده داخل بیابان و صحرا و شده در انجا وطن گرفتند و بعد پراکنده شدند واز ایشان قوام و
قبایل بسیار گردید و مختار ابن خلدون بر آنست که ایشان از عرب نیستند بلکه از بربر
می باشند و نسب انها بیافث بن نوح علی نبینا وعلیه الصلواة والسلام منتهی میشود چون در
صحرا و بیابان پراکنده و متوحش شدند از احکام اسلامیت بجز از کلمه شهادتین و نماز چیزی
دیگری نمی دانستند در سال چهار صد و چهل و هشت یکشخصی از قبایل مذکوره بزیارت حج
بیت الله الحرام زاد با الله تعالی شرفاً وتعظیماً مشرف شد بعد از مراجعت از حج عبد الرحمن
بن کزولی را که شخص عالم فاضل وفقیه متدین کامل بود همراه خود آورد و مقصد اصلی و مطلب کلی آن
از آوردن آن عالم فاضل این بود که تعلیم شرایع و احکام دین مبین را بقبایل وعشایر آن بنماید
و بعد از رسیدن عالم موصوف اعزاز و اکرام بلا نهایه بعالم ممدوح نمودند و عالم معظم را بتقسیم
شرایع و احکام را بکمال فصاحت و بلاغت بآنها نمود و تا اینکه ابو بکر بن عمر را بر خود با امیر مقرر نمودن
کار المونه رئیس ایشان بود با اهل بغی و فساد که بنزدیشان در شروع بمقاتله آوردند و کار آنها قوتی و شوکتی
مستوی گردید بعد از ان بجانب سوس اقصی وان گردید و کواة آنهارا میسگرفته قبایل کارزاره متغاند درین
شان قع گردید واهالی سوس را مطیع و منقاد خود با بودند بعد با اهالی سلجماسه مقاتله کردند و آنهارا نیز

مختصر عناوینی نداره


فتوحات اسلامی
(۳۹۶)
ذکر غزوه ذلاقه

در تحت تصرف خود درآوردند بعد ازان ابوبکر بن عمر که امیرشان بود برادر زاده خود ابوبکر بن ابی بکر
بن عمر را خلیفه خود کرده وفات نمود بعد در سنه چهارصد وشصت و دو ابا بکر مذکور نیز وفات کرد
و طوایف شان اجتماع نموده پسر عم آن یوسف بن تاشفین را بر خود امیر مقرر کردند و او ملقب
بامیر المسلمین نمودند جماعت شان بسیار گردیده و کارشان قوت یافت یوسف موصوف به عقل و دکا
و فهم درایت معروف و مشهود و در صلاح وحسن تدبیر موصوف بود تا اینکه علو شان سلطنت ظهور کر
امرا نها ظاهر شده بقصد مواضع شهر مراکش با نمودند که سرزمین نرم و همواری عمارت اثار
بوده یوسف موصوف خط عمارت و بنای شهر مراکش را کشید و با قبایل مصامحه در انجا
فرود آمده و شهر بشهر شهرهای مغرب را در حیطه تلک و تصرف ملوکانه خود داخل میفرمود تا
اینکه قوت و حشمت او چنانچه در تواریخ مسطوره مذکور است شایع و مشهور گردید و بیان این کلام نمود
ملالت میکرد د شروع بقصه نمائیم چون اهل اندلس بید مزاحمت کفار نازل شده قصد او نمود قاضی عبیدار
بن محمد بن ادہم که قاضی قرطبه و نقیب قاضی الجماعه بود با مکتوب که از معتمد بن عباد عمرا
قاضی مافی بود در نزد یوسف موصوف فرستادند قاضی موصوف تبلیغ رسالت نمود منوی
و کواشف ترسی و هم که از طرف ادفونس در میان مسلمانان واقع شده بود بیان نمود امیر المسلمین
وقت شیرسته بود بین حال امیر ممدوح حکم رفتن عساکر بسیار و لشکر بیشمار بجانب اندلس نمود و
آدم در عقب بعضی عساکر از مراکش نیز فرستاد و عساکر مذکوره بجانب اوروان گردید و بعضی از بعضی
دیگر می آمدند چون لشکری در نزدا و کامل مجتمع گردیدند از دریا عبور نموده روان شدند تا اینکه بولایت
اشبیلیه در نزد معتمد بن عباد جمع شدند و این غزوه مشهور بغزوه ذلاقه گردید.

ذکر غزوه ذلاقه

چون یوسف بن تاشفین بهمراه معتمد بن عباد بولایت اشبیلیه یکجای مجتمع گردیده دید که معتمد مکوری
نیز عساکر خود را جمع آوری نموده در میان لشکری او از مردمان ولایت قرطبه بسیار بوده و همراو شان
از ایلیجاری و باقی بلاد اندلس نفری بسیار و خلق بیشمار بود و بعد از اجتماع این دو فریقین تحسنین ان اخبار
شان به اذ فونسر طاغیه رسید اد فونسر مذکور نیز لشکری خود را جمع آوری نموده و اربطلیطلہ پروان
شد و مکتوبی بزبان عربی به امیر المسلمین یوسف بن تاشفین نوشت مکتوب از بعضی از مکابران که
خود را باسلامیت منسوب میساختند اقوال غلیظه را با صنف جهت کثرت عدد واسلحه طاغیه بلکه
در مبالغه از حد تجاوز کرده تحریر نموده بودند این تاشفین چون مکتوب او را ملاحظه فرمودی
خود را امر نموده که جواب نامه ادفونس را تحریر نماینشی آن جماعه بطی تحریر نمود و چون امیر المسلمین یوسف
جوابرا خواند گفت که این نوشته تو طویل است ای نشی نوشته ادفونس را نزد من محضر دار چون منشی نوشته ادفونس
را حاضر نمود امیر المسلمین پشت کاغذا ذ فونس بعلم مسکین دستم خود کوتاه و مخلص بنوشت

سیسہ شهر مشهور است از قواعد
شهرهای مغرب ۱۲ نجم
ذلاقه زمینی است در اندلس
زحمت لغز ۱۲ نجم


فتوحات اسلامی
(۳۹۷)
ذکر غزوه ذلاقه
باینکر زود باشد که جواب عذب بدمتی تادینکه سحرانی در وقتی که کاغذ با ذنوش رسید و
خواند نوشته آن لرزان گردید و دانست اینکه مبتلا شده بخصمی که صاحب عزم و استوار -
و فراهم آورنده کار خود است اذونش در استعداد و قوای عساکر خود افزود و سه صد هزار لشکر
مهیا نمود که از انجمله چهل هزار نفر زره پوش بوده و بکمال استعداد مستعد قتال بودند و اذونش
خوابی دید که بر فیل سوار است و در پیش روی آن طبل خورده میگذاشته و آن طبل را میکوبد این خوابرا بر
قسیسین یعنی علماء خود بیان نموده همه شان از تعبیر این خواب عاجز و حیران ماندند اذونش لا علاج شده
یکی از علما مسلمین را حاضر آورده خواب خود را بخدمت آنجناب عرضه نمود عالم موصوف از تعبیر خواب او معافی
خواست اذونش معاف نکرده عالم ممدوح از نزد اذونش طلب امان نمود اذونش امان داد برای اذونش گفت که
تعبیر این خواب تو از کتاب الهی جل سلطانه ماخوذ میشود که فرمودہ اَلَمْ تَرَكَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِأَصْحَابِ الْفِيلِ إلى آخـــر
السورة المبارکہ و نیز خداوند در کلام قدیم خود فرمودہ جل جلالہ فَاذَا نُقِرَ فِي النَّاقُورِ فَذَلِكَ يَوْمَئِذٍ يَوْمُ عَسِيرُ
عَلَی الکَافِرِینَ غَيْرُ يَسِيرٍ و بعد از خواندن این آیات بینات عالم معظم الیه برای آذنوش گفت که ازین مصری
نظیر شک عظیم ہلاک لشکر تو دانسته میشود اذونش برای عالم میگوید که آلہ محمد صلی اللہ علیہ وسلم کہ صاحب کتاب شما
میباشد با ین لشکر الفا نمود در باین لشکر جن و انس و ملائکہ سماوی مقاتله مینماید بعد عبر موصوف از نزد اذونش باز گشت
برای بعضی مسلما بها گفت که اذونش با لشکر خود هلاک شده بعد از ان عالم موصوف این حدیث شریف حضرت رسالت
پناہی علیہ وعلی آله واصحابہ من الصلوات افضلها و من التحیات اکملها را خواند که ثلاث مہلکات شح مُطَاعَ وَ
هَوَى مُتَّبَعَ وَ اعْجَابُ الْمَرْءِ بِنَفْسِهِ یعنی سه چیز از جمله مہلکات شخص میباشد یکی بخل اطاعت کرده شده و
یکی آرزو و هوایی متابعت کرده شده و یکی مجیب خود بینی نمودن شخص بنفس خود و چون این هر سه با ذونش موجود
است پس البته انشا ء الله تعالی با لشکری خود هلاک میشود بعد اذونش جمیع اهل بلاد و در وزه یک بلاد خود را
آواز نموده جمیع زاهدان و عالمان و کلان شوندگان عیسایی خود را بالا کرده انجیلهای خود را بر گنده نموده
بسیاری لشکری و قوت استعداد خود ها مغرور گردیده فتح و نصرت را برای خود ها یقین کردند و ندانستند که انجام
قوس فتح و نصرت بمضمون هدایت مشحون وَمَا النَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِنْدِ اللهِ کیف عایت وقعت در ایت
خیر الناصرین جل و علا سلطانه میباشد و نیکبختی و عاقبت از برای مسلمانان پر ہیز گار است بعد از ان امیر
المسلمین و معتمد بن عباد با لشکرهای خود ها و لشکرهای ملوک الطوائف روان گردیده تا بسر زمین که از جمله بلاد
شان و مسمی به ذلاقه بود رسیدند و اذنوش با لشکرهای خود آمده در موضعی که در میان او و مسلمانان مسانیت
پژده میل باہ بود فرود آمد و در لشکر از ملوک الطوائف کسی بنی نماند که بمعاونت مسلمانها مبادرت بمال و رجال خود نکرده باشه
با وجود این همه د ایشان مساوی تعداد لشکری دشمن نگردید در خیال برای امیر المسلمین گفته شد که ممکن است که این
عباد بذل نصیحت و نفس خود را در نزد تو نماید و امیر المسلمین چون این مضمون را شنید ابن عباد
را امر نمود که در مقدمه الحش باشد ابن عباد امرک العالی مطاع را گفته بعنان


فتوحات اسلامی
(۳۹۸)
ذکر غزوه ذلادعه

نمود و اذ قونش خیمه های خود را بدامن کوه زد و معتقد در دامن کوه مقابل آن مستقر در آمد : بوضعی که
یکدیگر خود را عسکرتین مقابل مین می دیدند و امیر المسلمین در عقب کوه منزلگاه متخذ نمود تا آنکه اذ قونش
بحب تخصیص مقابل آدم فرستاد و گفت روز دوشنبه معتقد با لشکری خود مضطرب شده سخن بای فرار بگفت اذقوش
بطریق غدر در شب جمعه وقت سحر سوار شده با لشکر اولشکری متخذ در وقت صبح جو قبایل رسیدند و
گمان اذ قونش این سید که جمیع عساکر اسلام همین خیمه های باشند و بس مقاتله در بین شان واقع شده
مسلمانها پای صبر را بدامن دانگی مجید عاذقونش بالشکری خود مسلمانها را از چهار طرف احاطه نمود
کار زار سخت و آتش مقاتله شعله ور گردیده کار بر اصحاب ایعباد دشوار شد و ابن عباد بوجود و جود
خود بیلان مجاهده نمود که مثل آن دیده نشده بود و و جود آنرا جراحات بسیار رسید و بر سر و پیشانی
او ضربتی واقع شد که جراحت آن تا گوش و چشم آن رسید و نیز دست راست او مجروح شد و یکی
از دو طرف دو نیزه زدند و سه راس اسب از میان سواری او پی شد که هر اسب که پلاک میشد دیگر اسمی را
سوار میگر دید و بخوض های گ شاورزینی می نمود و بچپ و راست شمشیر میزد وابن
عباد در نزد امیر المسلمین آدم فرستاد و بنفع و نصرت او را بر انگیخته تیز نمود و درین
میان که مشغول مقاتله بودند ناگاه امیر المسلمین با لشکرهای خود بعد از نیکه مسلمانها نزدیک
بانهزام و شکست رسیدند بمعاونت و مدد مسلمانها رسید و قصد خیمه های افرنج و جای
بود و باش اذ قونش را نموده داخل سنگرهای شان میشد و همه را سوختاند و فعلتآ همبرا
گرفت و کشت و طبلہای شادمانی نصرت را نواخته و بوق ها آواز بر آورده به
نحوی که زمین جنبدن گرفته از کوه ها و آفاق و اطراف آن جانب صدا های
شادمانی در رسید و رومیان بعد از نیکه دانستند که امیر المسلمین در میان شان
است بمحلات خود مراجعت نمودند و بر امیر المسلمین حمله آوردند و امیر المؤمنین
ایشان را کوفتن گرفت و بر کفار حمله آورد و ایشان را از مواضع آن بیرون
کرد و باز کفار بر امیر المسلمین حمله نموده از مواضع شان حرکت دادند تا اینکه
چند مرتبہ بطرفین شکست و ضعف واقع گردید تا اینکه انقلاب لشکری امیر المسلمین
را بخشم آورده چهار هزار کس از مسلمانها از اسپهای خود پیاده شده ماسپر
های دلیرانه و شمشیرها شجاعت نشانه و نیز ا مردانه داخل جمعیت دشمن شدند
و بسوار و پیاده شان شروع بزون کردند تا اینکه بران اسپهایشان نیزه میزدند که
که از پهلو او بیرون می شد و اهالی اندلس قطعاً اشتر را ندیده و نمیشناختند زیرا که در بلاد
شان اشتر نبوده و همراه امیر المسلمین شتر های بسیار بود که اسباب فتح و نصرت شان گردید
زیرا که اسپهای کفار از استراغیم و ترس از آوازهای آنها سرشته شترهای نمیشد تا اینکه حمل حوامل خودهارا


فتوحات اسلامی (۳۹۹) ذکر غزوه زلاقه

بهر سو برده و بزمین انداخته بسیاری تلف و هلاک شدند و دیگر مسافع استران آن بود که در وقت
نزد در آمدن عسکر را گرد میگرفتند و در وقت محاربه آوازهای سخت میکشیدند ولعد طائفه از لشکر امیر
المسلمین در موضع مقاتله آمده آنها را ملاقات نموده شمشیرها در میان کشید تا اینکه کفار فرار را
برقرار اختیار نمودند و حضرت خیر الناصرین جل سلطانه فتح و نصرت را بمسلمانان عطا نموده و سکینه
را بر قلوب شان نازل کرد و کفار روی بشکست آوردند و مسلمانان شمشیرهای خود آنها را از هر طرف فرا
گرفتند و مسلمانان شجاعت نشان و شیر دلان تهور عیان بر کفار فجار سکل حمله آوردند که از سم اسپهای
شان زمین جنیدن گرفت و روز روشن از گرد و غبار تیره و تار گردیده اسپها در دریای خون
شناور و غزان مسلمان این حمله دلیرانه خود بیره در گردیده کفار فجار شکست خورده روی بگریز
و فرار آوردند و در زانو ملی و نوش تیری رسید که اثر آن باقی بوده بالفرض اندک از میدان محاربه
گریخت و اکثر کفار کشته و تلف گردیدند و میدان مقاتله با وجودی که موضع کلان بیکران و دشت
وسیع بی پایان بود بقدر موضع یکقدم از مرده و خونهای روان خالی نبود و سرهای کفار را بمقدار
پشته‌ها جمع نموده بنهایت افتضاح سر بریدند و گفته‌اند که از جمله سه صد هزار لشکری افرنج کفار
بجز از سه صد سوار که آنها هم روی بفرار آوردند دیگر کسی زنده باقی نماند و مسلمانان باخذشان
جمیع اموال و اسلحه و دواب کفار را غنیمت گرفتند و امیرالمسلمین غنائم مذکوره را جمع نموده خود او
پرهیز کرده بصرف خود از غنائم چیزی نرسانید و بر ملوک اندلس تقسیم نمود و برای شان بیان
حال خود را کرد که مقصد اعلی و مطلب اقصی من جهاد فی سبیل الله و اعلای کلمه الله میباشد و چهار
روز معین بجمع کردن غنایم کرد و ابن عباد با اشبیله واپس رفت و امیرالمسلمین بجزیره خضراء
رجوع نموده از بسته عبور نموده بمراکش رفت و اخفوش چون ببلاد خود رسید وا ز دلاوران و
شجاعان اصحاب خود پرسید و ایشانرا نیافت و بجز از نوحه و فریاد در بلاد خود چیزی نشنیدند و
ناک شده از کمال غمناکی از اکل و شرب بازمانده از هم و اندوه هلاک گردیده قصه لامه ها و یه را
نموده عازم دخول جهنم شد و این واقعه در روز جمعه ده اول رمضان المبارک سنه چهار صد و
هفتاد و نه بود و این غزوه از اعظم غزوات مسلمین و بزرگ ترین فتوحات شاق میباشد
ذکر ان جیزیکه بعد از غزو زلاقه واقع شد
چون امیرالمسلمین یوسف بن تاشفین از غزوه زلاقه فارغ گردید چند روزی باندلس
اقامت گزین شد و چون اراده توجه مراکش را نمود لشکر عظیمی بجهت قصد غزای
افرنج باندلس گذاشت و بسیاری علمای اندلس از جور و
ظلم ملوک خود که اندلس را تقسیم نموده بد لذات نفسانی


فتوحات اسلامی
(۴۰۰)
ذکر خروج افرنج بجانب اندلس

و شهوات شیطانی و انواع معاصی فرو رفته بودند در نزد امیر المسلمین یوسف شکایت
نمودند امیر المسلمین ملوک مذکوره را موعظه و زجر و توبیخ کرده از ظلم و جور و توغل در لذات
و شهوات منع نمود رجوع بمرکزش کرد و ثانیا برای امیر المسلمین خبر رسید که ملوک اندلس
در جهاد با کفار تکاسل و تقاعد مینمایند و مستغرق لذات و ظلم شان از سابق زیاده شد امیر
المسلمین چون این احوال را شنید از علماء عراق استفتا نمود علماء موصوف معزولی و موقوفی
ملوک ظالمه فتوا دادند امیر المسلمین در سال چهار صد و هشتاد در ان دیار عبور نموده ایشانرا
معزول و بر اندلس غالب گردیده بعضی متملکین آنجا مقاتله نموده بعضی آنها را مقتول و
بعض را اسیر کرده بمراکش برده آنها را محبوس نمود تا در مجلس هلاک شدند و جمیع ممالک اندلس
در حیطه تصرف امیر المسلمین و عمال او درآمده بدیگر ولایات مغرب اقصی متصرفه خود را
مضاف نمود با لشکری بخود باندلس غزوات بسیار نموده در سنه پنجصد از دار الغرور و دنیای
فانی بدار السرور عقبی جلا و دانی شتافت چون حسن نیت امیر المسلمین بقدوه ولایت پناه الامام
امام غزالی قدس الله سره العزیز رسید قصد دیدن او را نموده از عراق بشام شریف عازم گردید
و چون در میان راه از وفات یوسف واقف گردید واپس مراجعت نمود و یوسف تاشفین
برای بنی عباسیان خطبه میخواند و خواهش تقلید و اطاعت شانرا داشت زیرا که برای او
گفته شده بود که اطاعت و تنفیذ احکام تو جایز نیست تا اینکه ولایت تو از خلیفه وقت نباشد
بعده چند نفر رسولان خود را با هدایا در نزد خلیفه فرستاد و طلب تقلید را نمود و مستظهر بالله
عباسی بن مقتدی بامر الله بن قائم بامر الله بن قادر بالله بن اسحاق بن مقتدر بالله بن معتضد مکتوبی
بیوسف موصوف نوشت و او را در اندلس و باقی ممالک زیر دست او مقرر و او را
ملقب بامیر المسلمین و ناصر دین لقب نموده و بعد از وفات یوسف موصوف بپسر او علی
بن یوسف بیعت نموده یوسف موصوف شخص حلیم و هشیار و صالح و عادل نامدار بود
اِنَّا لِلَّهِ وَاِنَّا اِلَيْهِ رَاجِعُونَ.
ذکر خروج افرنج بجانب اندلس بعد از وفات یوسف تاشفین
چون یوسف بن تاشفین وفات یافت طمع نصارا بر غلبه نمودن اندلس زیاده شد در سنه پنجصد و چهار و شش
فرنگی برآمده و حواشی ولایات متصرفه مسلمانانرا از مملکت اندلس نمود لشکری جمع آوری کرده بیرون شدند علی بن
یوسف بن تاشفین از مراکش با لشکری و جمعیت خود برآمده او را ملاقات نموده مقاتله سخت کردند و
مسلمانها مظفر و منصور شدند و افرنج مغلوب گردیده کشته ای بسیار دستگیری بیشمار و غنایم بیکران از اموال
که از حد بیان افزون است مسلمانان نایل شدند بعد ازین شکست فاحش کفار ترسگار شدند در سنه پنجصد و
چهار و باین دمیکه از ملوک افرنج بود بمحاربه کثیری برآمده شجاعت امیر المسلمین علی بن یوسف طاقی شد و هزیمت بر مسلمانان


رسیده بعد این دامیر به بلاد خود رجوع کرد و امیرالمسلمین نامبرده بقع محمد بن تومرت که ادعا مهدویت
می نمود مشغول شد در اندلس فتنها بسیار شایع گردید د امیرالمسلمین تاشفین نام پسر خود را
بجهته جهاد کفار با مارت اندلس فرستاد در ما بین او و ابن ردمیر وقایع بسیار برپاشد
که بر بعض وقایع پسر ابن ردمیر مظفر و منصور شده و ابن ردمیر بعد از مدت بیست روز
از غم و اندوه هلاک شد و از سخت ترین ملوک افریج بود بر مسلمانها و حضرت حافظ
حقیقی مسلمانان را از شر آن کفر فاجر و فایت و کفایت نمود و از جمله ملوک افرنج اذفونش
که تلک طلیطله را نموده باقی اند در میان او و مسلمانها وقایع بسیار شد تا عقد مصالحه بیساله
منعقد نمودند.
ذکر قیام محمد بن تومرت که ادعا مینمود که مهدی منتظر شمیا
بدینکه این قضیه را کیفیتی و کلام طویلی میباشد که در کتب تواریخ مذکور است و خلاصه آن
اینیست که محمد بن تومرت مردی بود از جبل سوس و ادعا مینمود که من شریف سید حسینی
میباشم و تحصیل علوم را بولایات مغرب و یمن و از انجا به مشرق و عراق رفته د با بسیاری
علما اجتماع نموده و از نزد هر کدام چیزی اخذ کرده و گفته شده که یکی از علما و حضرت امام غزالی
علیه الرحمه بوده و بعضی گفته که بخدمت امام غزالی علیه الرحمه نرسیده و خوابها بسیار می دید
و تاویل آن ابقیام امر امامت مینمود بعضی از خوابها او این بود که آب یکه در بار او وترتوس
اشامید و بعلم رمل و نجوم نیز دسترسی و وابستگی داشته و خیال نمود که من مهدی منتظر
میباشم و این خیال را در اول امر خود پنهان داشته اظهار کار خود رادر حجر نمود و نماز و روزه
بسیار و عبادات فراوان مینمود و بجامه با درشت و چرکین بسر می برد و تا به اثر شرع بامر
معروف و نهی منکر نمود و جماعتی بجهته تعلم علوم اور امیداشتند و ببعیت و اجتماع بدیگر
می نمودند از عظم تابعان محمد بن تومرت و بزرگ ترشان عبدالمومن پسر علی کو میشن
و د وابو حض عمر بن یحیی هنتاتی بود عبدالمہ الونشریسی که بهر نوع علم عالم بود وی امر
نمود که علم خود را پوشیده خود را گنگ گرداند و بخدمت شیخ قایم باشد و در گفت علم های
خودرا پوشیده داشته باش تا محتاج به بیرون کردن علم تو شوم در وقتیکه بیرون کردن علوم
تو را مثل معجزه و دلیل مکرود با تمام مقصد ما بان حکم ویرا قبول نموده خود را میان مردمان گنگ
دا بله گرد اند چنانچه لعاب دهن ہادی بروی سینه وی جاری بود و هیچ سخن نمیگفت مگر همرار
شیخ در وقت خلوت بعد به مراکش داخل گردیدند عیالها دیدند بر قاطر هاسوار و و یگان
شان ظاهر و هویدا بود و عادت آنها در همان شهرها همین بود این کارشان را اس— انکار
نمودند و بعض قاطرها را زدند تا از بالای وی یکی زنی افتاد دیدند خواهر امیر مسلمانان بود فورا


فتوحات اسلامی (۴۰۳) قیام محمد بن تومرت

این امر را با میرمسلمانان بردند و امیر را خبر دادند که همین شخص در تغییر دولت کلام می نماید وی را
با تعلقات وی حاضر نمودند نزد امیر مسلمانان جماعت علماء حاضر گردیدند میان علماء و میان
این تومرت مجادله های بسیار واقع گردید- ابن تومرت بالای شان دلیل و حجت
قائم گردانید بانقسم که بسیاری کلمة های در میان شان موجود میباشد و آن کلمة ها را
بد نمیدانند و امیر مسلمانان را نیز موعظه بسیار نمود تا اینکه امیر را بگریان آورد مالک
بن وهیب که عالمی صالحی بود و با میر مجالسہ بسیار مینمود بلکه یکی از وزرای وی بود
با میر گفت در رای من نصیحتی خیری ہی است اگر قبول نمائی عاقبت آن خیر خواهد
بود پادشاه امیر مسلمانان فرمود چه نصیحت است بگوی مالک گفت من ازین مرد بترس
میباشم و می بینم که این مرد اراده امر معروف و نهی منکر ندارد و اراده فتنه انگیزی
دارد و خیال ارد که بر بعضی اطراف غلبه نماید این شخص را بکشید و خون این شخص را
از من بگیرید و اگر نمی کشید حبس دایمی نمائید بعض حاضرین مجلس امیر گفتند بسیار
قبیح است که امیر به موعظه این مرد گریه نماید و همین مجلس باز بادی بدی کند
و امیر با بزرگی ملکوت خود از وی اظهار خوف نماید و امیر در قبضه خود می تواند
چون پادشاه این سخن اشنید و براغوت پادشاهی فرا گرفته امر فقیر را خوار دانست
و از ان صرف نظر کرد و از وی عفو بسته آن رخصت نمود چون از نزد پادشاه
بیرون گردید به رفیقان خود گفت به سرکشی استادہ نمی توانیم با وجود مالک بن وهیب
به اغمات رفتند بعد رفتن بطرف کوه تینمثل و آن کوه عظیمی بود که قبایل بسیار
در آنجا بودند و بسیار مزروع و میوہ ہا بسیار در آنجا بود تا به شهر سوس متصل
گردیدند در اینوقت ۵۱۳ خصد و چهارده بود خلق بسیاری بر ان جمع گردید
و آوازه وی اطراف را فراگرفت و این شخص موعظه کردن شروع نموده بند ہا ہے
بسیار در شرایع اسلام و تغییرت احکام اسلامی و احداث ظلم و فسادر ابدیشان بندگان
مینمود و میگفت طاعت دولتهای اسلامی هیچکدام واجب نیست چرا که اینها بر باطل
میباشند بلکه واجب است که بدینها مقاتله شود و این قاعده مانع شوند قبیله ها
بسیار متابعت وی کردند وی تابعان خود را موحدین نام نمود و بدیشان گفت
که پیغمبر صلی اللہ علیہ وسلم بشارت دادہ اند کہ مهدی پیدا میگردد و زمین را از عدل
مملو می نماید و جابیرون شدن مهدی مغرب قصی میباشد و نفر از جای برخوابت که یکی
از ایشان عبدالمومن بود و گفتند که همین بشارت پیغمبر صلی الله علیه وسلم در تو موجود است
و تو مهدی میباشی بادی بیعت کردند خبر این شخص با میر مسلمانان رسید عسکری ساخت
اغمات نامیے از عمارای
جرایر از زمین مغرب زبرا کاتی
تینمل کہ بائنت و نون
مجفز سکون الم در برزبر کافی


نموده با بعض اصحاب خود سپری روانه نمود و مهدی اصحاب خود را بنصرت وعده داد شکر
امیر مسلمانان ملاقی گردیده لشکر یه شکست دادند وکلاهای شان انرا گرفتند کافه مردمان
درصدق مهدی قوی گردیده و فوجها قبیله های گرد اگرد وی شرفا و غربا بطرف وی روی
آوردند و بادی بیعت کردند در برای شان کتابے توحید تصنیف کرده طریق ادب
بعضی را بعضے شان مقرر مینمود و بمییافت بر جامه ها کوتاه کم قیمت اقتصاد نمایند و دنیا
را بد ولی رغبت باشد وقوت آن شخص در هر روز کینان و قدری زیت و روغن بود
ومردمان را بر مقاتله دشمنان تحریص مینمود واینکه شرایط از بین خود بیرون گردانید
وجوانان وصاحبان آبرو را بطرف خود مایل میگردانید ولکن صاحبان عقول بابیلا بودن
از طرف وی منع میکردند و از متابعت وی مردمان را می ترسانیدند واز قهر و سطوت
پادشاہ نیز چون بدین علم آورد ترسید که تابعان وی بحق وی فساد نکنند و و برا به پاشا
تسلیم نمایند از هر طرف سوال نموده تجسس میکرد از اشخاصیکه اولاد و قبیله های خود را
نگذاشتند کہ متابعت وی کنند نامهای شان را در جریدۀ شها نوشته نزد خودنگاه
میداشت و هیچکس باین خبر نبود مگر عبدالله ابونشرنیسی گنگ که خدمت وی مینمود و کاری
وی را مرتب میکرد که پیشتر ذکر نمودم که وی امر کرده بود که علم و معلومات خود را پنهان
دارد و خود را بموقام ابله و گنگ ظا هر نماید تا وقت فرصت ــ در موقوت درانقت که انگام
وقت ظاهر کردن معلومات است و وی را امر نمود که انچه پنهان میداشتی الحال فعل بیاور
بعد مهدی یکروزی جبه آد آغاز صبح بیرون گردیده در جانب غربی شخصی بدیکو لباس
طبیب الراسجه خود را ناشناس ظاهر ساخته پرسید این شخص کیست شخص گفت من ابو
نشرنسی میباشم مهدی گفت قصه و حال تو چیست شخص گفت من گنگ بودم و هیچ سخن
کفتن نمی توانستم درین شب فرشته از آسمان نزد من آمده قلب مراشست وقرآن کا
بمن تعلیم داد و کتاب موطا و غیره علیها ــ واحادیث بمن تعلیم نمود مهدی بحضور
مردمان کما به افتاد گفت ما ترا آزمایش نمائیم علم خود را به فعل بیاور تا بدانیم شخص مذکور
شروع نموده بقراءت خوب قرآن انخوانده از هر موضعیکه می پرسیدند میخواند
وهمچنین کتاب موطا وغیره کتابها فقه و اصول و باقی علمها را امتحان کردند مردمان
بسیار تعجب نمودند و این شخص اعظم بسیار بجا آوردند ــ بعد برآمردمان گفت که
خداوند برای من نوری عطا کرده است که بدان اهل جنت و نار را می شناسم شمایان
امر مینمایم که اهل نار را بکشید و اهل جنت را مکشید و خدا یتعالی فرشتگان نازل
کرده است در چاه که در فلان موضع میباشد که گواهی بصدق دراستی من میدهند


ذکر قیام محمد بن تومرت
( ۴۰۴ )
فتوحات اسلامی

و در همان چاه سه نفر وضع کرده بود که شهادت بصدق وی بدهند بعد مهدی و مردمان
بادی رفته و آنجان رسیده در راه گریه می نمودند و در سر چاه مهدی دو رکعت نماز
خواند و بعد از نماز گفت ای فرشته های خداوند عبداله الونشریسی چنین و چنان
میگوید مردما که در چاه بودند گفتند راست میگوید چون این سخن از میان چاه گفته
گردید مهدی گفت شک نیست که همین جابه پاک مقدس است که فرشتگان درین
چاه فرود آمده اند مصلحت چنان می بینم که این چاه پر شود تا بنجاست و چیز ناروائی
درین نیفتد و این سخن را گفت تا مرد ما چاه ظاهر نکرد و دستوی فاش نگردد و تدبیر
امری که نموده بود فاسد و تباه نشود بعد در چاه سنگ و خاک انداخته چاه را پر نمودند
و مرد ها را هلاک کردند بعد ندا نمود اهالی جبل که در نیموضع حاضر گردید حاضر شدند
تا اینکه اهل جنبث از اهل نار متمیز گردند عبد الونشریسی قصدی نمود بطرف شخصی که مهدی
از عاقبت آن بیم داشت و در جریده مهدی نوشته بود الونشریسی اطلاع داشته می
گفت این شخص از اهل نارست کشته میگردید و بطرف جوان نا نور رسیده و کسانیکه از وی
بیم نبود قصد نموده میگفت که این شخص از اهل جنیث است آن شخص را بطرف یمین
خود نگاه میداشت همیشه مردمان را جمع مینمودند در روز های متایع چنین فعل مینمودند
تا اینکه تمام اشخاصیکه از آن ها بیم بود کشته گردید ابن اثیر در کتاب تاریخ
مسمی بکامل خود گفته است که شماره کشته گان بهفتاد هزار رسیدند و باقی
ماندگان بر نیتها ی صادقه و دلها متفق در تحت طاعت وی بودند آنرا نان لشکری
ساخته کی نمود و عبد المومن بن علی را برایشان امیر مقرر نمود و لشکر را روانه نمود
بمقابله مجاهدین اقوام امیر المسلمین علی بن یوسف بن تاشفین و مقاله میانه طرفین
مراتب پی در پی گردید و شرح این بطول می انجامد خلاصه اینکه تصرف های مستمر گردیده
رو به ترقی بود تا سنه بیست و چهار بعد مهدی بمرض سخت مریض گردید و عبدالمومن
که همراه لشکرهای که با اهل سرکش محاربه مینمود وصیت نمود که خلیفه من است
و مردمان را بمتابعت وی امر نمود و انیکه امر خود را تسلیم وی داشته مطیع و منقاد وی باشد
بعد ازان وفات کرد چون عبدالمومن از مقابله بازگردید مردمان بوی بیعت کرده انقیاد نمود
دولت وی دولت موحدین نامیده شد زیرا مهدی چنانچه
پیش گذشت موحدین نامیده بود بعد از ان عبد المومن لشکر ها را ساخته می نمود و تصرفات
بنی تاشفین را بالکل محو و زایل کرد و شهر ها را فتح نمود و بسیاری از شهر های مغرب
مالک گردید و تمامی اینها در کتابها ی تواریخ مفصلا مذکور است و برا عبد المؤمن


قیام محمد بن تومرت (۴۰۰) فتوحات اسلامی

مملکت بسیار عظیم در دیار مغرب و اندلس مهیا گردید که با ولادوی میراث میرسید الی سنه
شش صد و شصت و هشت تا اخر الامر مملکت را بنومرین از دست شان کشیدند
و مدت دولت بنی عبدالمومن بهمراه مهدی شان صد و پنجاه و دو سال امتداد یافت
در کتاب نفح الطیب گفته است که دولت بنی عبدالمومن از جمله بزرگترین دولتهای
اسلامی است و هر یک از پادشاهان وی خود را امیرالمومنین لقب مینمادند و نقاره شان
در مملکت اسپان نقاره خلیفه ها بود و بر سرطغرناسر محمدبن تومرت مهدی خود دعا می نمودند
و سکه باسم وی رامی زدند و عبدالمومن در سنه پنصد و پنجاه و هشت وفات یافت
و عمروی شصت و هشت سال و مدت پادشاهی وی سی و سه سال بود بسیار شخصی عاقل
و احتیاط کار خوب فکر حسن السیاسه جواد طبیعت بود مگر بسیار بیباک وخون ریز بود هرگناه
خورد و یاسرد بن را بزرگ می شمرد و مردمان را در تمام شهرهای خود باقامت نماز لازم داشت
و هر که نماز را ترک مینمود میکشت و در مجلس وی داما علما و اهل دین حاضر بودند از سخاوت
وی منقول است که شاعری بمدح وی قصیده آورده که بیت اول این بود
ما هز عطفیه بین البیض و الاسل مثل الخلیفة عبدالمومن بن علی
چون این بیت خواند اشاره نمود که بدین بیت اقتصار نماید شخصی بسیار درخشکه
و جنگلی در دست سخامثل ابن علی و قصیده را تا ما نخواند و حکم نمود که هزار
دینار به شاعر دهند از مجلسیان شخصی به عبدالمومن گفت حکمت چه بود که قصیده را تمام
نشنیدی عبدالمومن گفت آنچه درین بیت مبالغه در مدح نموده بود ازین زیاده
گنجایش نداشت در کتاب مونس در اخبار تونس علامه ابی القاسم رعینی
ق When آآورده است که همین شاعر بعد ازین که هزار دینار را قبض نمود فردای آن
روز آمده و بیت مذکور را خوانده ساکت نمود و حکم کرد که هزار دینار دیگر بوی بخشد
بعد هر روزه شاعر آمده درین بیت را خوانده حکم مینمود که هزار دینار بوی بدهند
تا اینکه بچهل هزار دینار رسید شاعران بوی حسد برده اورا گفتند تا چند میروی
و هزار دینار میگیری مگر از تغییر مزاج امیرالمومنین نمی ترسی شاعر خوف نموده فورا
رحلت نموده به شهر خود رفت بعد خلیفه عبدالمومن از وی پرسید گفتند کوچید کفت
خلیفه گفت لا حول ولا قوة الا بالله افسوس که بدبار اخلاف اراده ما بجان وی
رسید اگر زیاده اقامت مینمود بسته بروی زیاده ازین می بخشیدیم و عبدالمومن بعلم اشعار
و علوم ادبیه معرفت زیاده داشت چنانچه از وی حکایت کنند که به بعض راه های شهر
مراکش میرفت و وزیر وی ابو جعفر ابن عطیه با وی بود دخترکی دید بسیار خوب لکیسورتا


فتوحات اسلامی
(۴۰۶)
قیام الدین قهوت

فهم داشت که سر خود را از چهره بیرون کرد عبدالومن گفت ع قددت بوادي
من الشمال از نظر ت ابن عطیه عذر گفت حورا ترنو الى العشاق
بالمقل بعد عبدالومن گفت كانما يخطهان قلب عاشقها
ابن عطیه گفت ع بسيف الجويل عبد المومن بن علی ملقب وعبد المومن را
قیسی هم میگفتند چرا که نسبت آن بقيس بن عیلان بن مضر بن نزار میرسید
و عبدالمومن را کومی نیز میگفتند چو که نسبتی پشت بکومه که قریه است به
تلمسان و محمد بن تومرت مهدی به عبدالمومن میگفت که رسول صلی اللہ
علیہ وسلم فرموده که خدایتعالی نصرت میدهد بین دین او در اخرالزمان بمردی از بنی
قیس و امید میدارم که شخص مضمون حدیث شریف تو باشی و پدر عبدالمومن
مرد داشکری بود که کاسه های سفالین تیار نموده میفروخت در تاریخ ابن خلکان
در ترجمه عبدالمومن آورده است که در زمان کودکی بشیری دی پدر خود خواب
بود و پدر وی مشغول بساختن ظروف گلین بود که پدروی اوازی شنید سرخود را
بالانمود مانند ابر سیهی دید از زنبوره که بالای حویلی او افراخته اند تمامی آنها بر بالای
پسری عبدالمومن نزول نمودند و وی مخواب بود بالای کودک افرا گرفتند که از
زیر زنبوران ظاهر نمیگردید و نه کودک بیدار گردید مادر وی نزدند خورا در انحالت
دیده بر فرزند خود خوف نموده فریاد برآورد پدروی اشاره بسکوت عیال نمود گفت
می ترسم گفت باکی نیست بلکه من تعجب میدارم که بدین فرزند علامه عجبی مشاهده
میکنم بحد پدروی دستها خود از گل شسته جامه خود پوشیده ایستاده
که امرا زنبوران بچه قرار میگیرد تا اینکه زنبوران تمامی پریدند و کودک بیدار گردید
و هیچ دردی بکودک نبود هر چند مادری وی در حسم کودک شتجو نمود اثری نیافت
و به نزدیکشان مردی مدانائی مشهور بود پدر طفل پیش آن مرد رفت و کیفیت
زنبوران و کودک را بروی عرض نمود آنمرد گفت بفرزند تو حالتی عظیم می آید
که تمامی اهل مغرب بر اطاعت وی مجتمع گردند تا اینکه شد کار وی چنانکه شد بیشتر
ذکر شد که از جمله اصحاب مهدی عمر بیست صحی ہنتانی بود که بعضی گفته اند
نسبتی با میرالمومنین عمر بن الخطاب رضی اللہ تعالی عنہ میرسد بعد از مهدی
از وزیر تا عبدالمومن گردید و اولاد عبدالمومن با ولاد عمر مذکور ولایت شمیر
تونس را دادند واولاد عمر را حفصین مسمی کردند طلب تونس در اولاد
عمر مذکور مستمر ماند الی سنه نهصد و هفتاد و یک که دولت عثمانی ملک را از آنها


فتوحات اسلامی
( ۴۰۷ )
ذکر ساخته‌گی لشکر عبدالمومن

انتزاع نمودند آنها ملقب به حفصیین بودند و مدت ملکشان به تونس سه صد و هفتاد
و هشت سال بود و اینها از شعبه‌های دولت مهدی محمد بن تومرت بودند و مردمان
در امر ابن تومرت اختلاف دارند بعض علما میگویند که این مهدی اراده اظهار حق
داشت باجتهاد خود خطا شد و بعضی میگویند بر امت محمدی بدتر از ظلم حجاج و یزید
پیدا گردید والله اعلم بحقیقة الحال و الحال چیزی از فتوحات که در زمان عبدالمومن
و اولاد وی و در زمان حفصیین پادشاهان تونس بوقوع آمده است ذکر مینمایم
( ذکر اول ساخته‌گی لشکر عبدالمومن بر مملکت اندلس )
ابن الاثیر در کتاب تاریخ خود مسمی به کامل در جمله حوادث سنة پنجصد و چهل و یک
آورده است که در همین سنة عبدالمومن ابن علی لشکری بطرف جزیره اندلس روانه
نمود آنچه در جزیره از شهرهای اسلام بود همه را مالک گردید و سبب این بود که
عبدالمومن چون مراکش را محاصره نمود جمعی از اشراف اندلس نزد وی آمدند
و مکتوب در باب بیعت بهمین مردمان بعبدالمومن و داخل شدن اینان در زمره
موحدین اصحاب عبدالمومن و قبول کردن مر آنها را نشان ادند عبدالمومن بیعت
شان را قبول نمود و اظهار خوشی کرده دلهایشانرا سجایا آورد و از عبدالمومن مداد طلب
کردند بالای فرنگیان عبدالمومن لشکر بسیاری ساخته یکی نموده با ایشان روانه نمود
و بطولی تغییر کرده بدریا فرستاد اسطول بطرف اندلس رفته شهر اشبیلیه را قصد
نمودند به بندر آن بالا رفتند و بد انجا لشکری از لمتین که تابعان یوسف بن تاشفین
و آنها را مربطون میگفتند یافته لشکرهای عبدالمومن بنهار امحاصره نمودند و بحرا
و آنها را مالک گردیدند به قهر و غلبه و جمعی کشته مردمان امان داده و امان آرام گردیدند
و لشکریان بر شهرها استیلا زیاد پیدا کردند مردمان شهرها تابع عبدالمومن گردید و لشکرهای
عبدالمومن بسیاری شهرهای اندلس که زیر طاعت المرابطین بودند شهر شهر از آنها انتزاع
نموده فرا گرفتند و ضمن محاربه‌های بسیار که ذکر آنها بطول میانجامد در سنة چهل و دو فرنگیان
واقع گردید شهر مریه اندلس را محاصره نموده از ایشان برا و بحرا گرفته بقهر
و غلبه مالک گردیدند و کشتار بسیار نمودند و غارت زیاد کردند و ایضا شهر شاته
و ولایت جیان را بتصرف در آوردند و اینها تا با اندلس میباشد و در سنة چهل و سه
فرنگیان باندلس شهر طرطوسه را مالک شدند و با آن شهر تمامی قلعه‌ها و حصن‌های او
و اطرافه را مالک گردیدند و بمسلمانان در همان طرف چیزی باقی نماند که از استیلا
فرنگیان خلاصی یافته باشد و در سنه چهل و پنج سلیطین که او را از نوشهر میگفتند


فتوحات اسلامی (۴۰۸) ذکر اول ساختن عبدالمومن

که پادشاه طلیطله و مضافات آن بود در این شخص از پادشاهان جلالقه که نوعی از فرنگیانند بود بهمراه چهل هزار سوار بطرف شهر قرطبه رفته آنرا محاصره نمود درین شهر درانجا ضعف و نگرانی بود ناگاه بمراکش خبر به عبدالمومن رسید لشکری بسیار ساختگی نموده ابا زکریا یحیی بن مرموز را مقدم شان گردانید. بطرف شهر قرطبه روانه فرمود چون نزدیک به شهر گردیدند قدرت نیافتند که بلشکر سلیطین تلاقی گردیده پامال نمایند اراده نمودند که با مسلمانان که به شهر قرطبه محاصره میباشند مجتمع گردند بنا بران بکو ههای سخت و جاده ها تنگ تنگ پیشنهاد خود نموده بیست و پنجروز در کوههای سخت و چهار در مسافت نیمها نرم رفتند تا اینکه بکوه نزدیک به شهر قرطبه رسیدند چون سلیطین آنها را دیدند در هر شان را تحقیق نمودند از قرطبه کوچ نمود که بطرفشان بروند رئیس شهر ابوالنمر السایب از اولاد قاید بن غلبون بود که از دلاوران اهل اندلس و امیران شهر محسوب میشد چون فرنگیان کوچ کردند فورا از قرطبه بیرون گردیده بطرف ابن مرموز بالا رفت و گفت بزودی نزول نمائید و در شهر داخل گردید در شب آمدند و شب را گذراندند چون صبح گردید لشکر سلیطین را بقرطبه کوهی که لشکر عبدالمومن در آنجا بود دیدند ابوالنمر بدیشان گفت دانسته بودم که سلیطین به طلب شمایان از انجا کوچ کرده است چونکه از موضع منزلگاه وی کوه راه خوب و نرم میباشد و اگر در آنجا بشما ملحق میگردید بمراد خود از طرف شمایان و از بابت شهر قرطبه نایل میگردید چون سلیطین دید که در کوه نبودند دانست که بشهر قرطبه داخل گردیدند طمع وی از شهر قرطبه بریده گردید کوچیده و پس به شهرهای خود عودت نمود و محاصره وی شهر قرطبه را مدت سه ماه بود و در سنه چهل و شش عبدالمومن لشکر بزرگ قریب به بیست هزار سوار بطرف اندلس بهمراه ابوحفص عمر هنتانی روانه فرمود و عیالماشان را هم روانه نمود لیکن عیالها جدا از لشکر میرفتند چادر با سیاه داشتند غیر غلامان خدمتگاران کسی همراه شان نبود چون شخصی بطرف عیالها می آمد آنها اعلامان تازیانه میزدند چون خلیج را قطع نمودند بطرف شهر غرناطه رفتند و آنجا جمعی از مرابطین جماعه ابن تاشفین بودند و لشکر وی شهر را محاصره نموده خوب بدیشان سختی و تنگی نمود احمد بن ملحان والی شهر و مردی اش مضافات آن باجماعه خود بطرف وی آمدند و از جمله موحدین و با حدیدیدند و ابراهیم بن همشک خسر ابن مرد نیش والی جیان آمده از جمله موحدین و رفیقان وی بضالومینا

قرطبه
شهریست از اقلیم
متوسط اندلس
غرناطه
شهریست از اقلیم
متوسط اندلس


فتوحات اسلامی
(۴۰۹)
پول ساخته گی لشکر عبدالمومن

لشکرشان زیاد گردیده همراها تحریص نموده گفتند که بزودی بطرف ابن مردنیش
پادشاه شهرهای سمت مشرقی اندلس بروید که قبل از ساخته گی لشکری وی ها محاصره
نمایند چون ابن مردنیش اینخبر شنید بر نفس خود ترسیده به پادشاه شهر برشلونه و
شهرهای فرنگ قاصد روانه نموده وی را خبر داد و کمک طلبید در رسیدن بزردی
ویرا بر انگیزانید فرنگی با ده هزار سوار بطرف وی آمدند و لشکر عبدالمومن
رفته بشهر بلقوار رسیدند لشکر عبدالمومن مراجعت نموده شهر مریه که از فرنگیان
بود چند ماه محاصره نمودند در لشکریان گرانی اقوات پیدا گردیده و طاعون هم عود
گردید از آنجا کوچیده بطرف شهر اشبیلیه عودت کردند و در آنجا اقامت نمودند
و در سنه پنجاه و یک عبدالمومن پسر خود ابوسعید عثمان را در شهر سبته و جزیرة
الخضرا و مالقه عامل گردانید ابوسعید از دریا عبور نموده بطرف مالقه اندلس رفته
مالقه را برآ خود جای اقامت قرار گرفت و میمون ابن بدر لمتونی والی
شهر غرناطه باوی مکتوب فرستاده تقاضا نمود که از جمله موحدین صحرای
گردد و شهر غرناطه را بوی تسلیم نماید ابوسعید از وی قبول فرمود و شهر غرناطه
تسلیم شد میمون بطرف مالقه با اهل و ولد خود رفته با ابوسعید
ملاقی گردید وی را اعزاز و اکرام نموده به طرف شهر مراکش به نزد پدر
خود عبدالمومن فرستاد عبدالمومن باستقبال وی بیرون گردیده وی را
اکرام زیاد نمود و دولت مرابطین به سعادت میمون طلعت منقطع گردید
و مرابطین را لمتونین نیز میگفتند چنانچه پیشتر ذکر یافت و بمرابطین
جائی باقی نماند مگر جزیره میروقه که بتصرف احمد بن غانیه بود چون
شهر غرناطه را مالک گردید لشکرها را جمع نموده بطرف شهر مرثیه که
فرنگیان از مسلمانان در سابق گرفته بودند در سنه پنجصد و چهل و دو
برقه نازل گردید درین بین اسطول از سبته هم رسید و در اسطول
مسلمانان بسیار بودند شهر مریه را برآ و بحراً محاصره نمودند فرنگیان
ناچار شده به قلعه بندی تن دردادند آنها را محاصره نمود
ولشکر بحد ابرکوهی که نزدیک آن شهر بود صعود داد ابوسعید دیواری
برکوه مذکور تا دریا کشید و خندقی بر آن تیار نمود شهر و حصن جای
فرنگیان بهمین دیوار و خندق بوجه خوب محاصره گردید و جای
محل نماند که بدیشان امداد و کمکی برسد - از فونش پادشاه فرنگیان اندلس

له
شهر الخضرا بقلعاء
دیشب از دریا عبور نموده بوی
بالقه شهر مور بالدار اندلی
میوس
کعبه نزدیک برطقه میباشد
و سبط اندلس


فتوحات اسلامی (۴۱۰) ساخته گی لشکر عبدالمومن

که مشهور به سلیطین است جمعا فرنگیان را که تا دوازده هزار سوار سید
جمع نمود و بهمراه وی محمد بن سعد ابن مردنیش باشش هزار سوار مسلمان
خواستند که خودها را به شهر برسانند تا اینکه مسلمانان را از شهر مدافعه نمایند
میسر نگردیده خود را رسانیده نتوانستند سلیطین و ابن مردنیش ناامید
شدگان و خجالت کشیده گان مراجعت نمودند سلیطین درین عودت خود
پیش از اینکه به طلیطله برسد وفات نمود و محاصره شهر مریه مدت سه ما
شده غله باب تنگی نموده و اطعمه بر فرنگیان نهایت قلیل گردید طلب امان
نمودند تا اینکه حصن را تسلیم نمایند ابو سعید امان شان را قبول نموده حصن را
تسلیم گردید فرنگیان فردای آن کوچ نموده بطرف شهرهای خود عودت
نمودند شهر مریه مدت ده سال متصرف مسلمانان بود در سنه پنصد و پنجاه
و هفت اهالی شهر غرناطه که از شهرهای اندلس است و از عبدالمومن بنفور
قاصد بطرف امیر ابراهیم بن همسک خسر ابن مردنیش فرستادند و وی را
بطرف خودها استدعا نمودند که آمده شهر را تسلیم مینمائیم و امیر مذکور
چنانچه پیشتر ذکر شد از جمله موحدین و تابعان عبدالمومن نگردیده زیر طاعت
وی بود و وی را بالای ابن مردنیش برانگیزانیده بود درین حین چون
قاصد های اهالی غرناطه نزد امیر مذکور رسیدند با میر طمع ملک پیدا
شده با قاصد ها آمده به شهر داخل گردید و در انجا جماعه اصحا عبدالمومن
بود بحصن خود ایشان را امتناع نمودند به شهر بالقه خبر بابو سعید عثمان
بن عبدالمومن رسیده لشکری که در نزد وی موجود بود جمع نموده متوجه شهر
غرناطه گردید تا نصرت اصحاب مسلمانان که در غرناطه میباشند نمایند ابراهیم
بن همسک مدمن مسلم آورده از ابن مردنیش پادشاه شهرهای شرقی اندلس
استمداد خواست ابن مردنیش دو هزار سوار از دلاوران اصحاب خود
و از فرنگیان که لشکریان با وی بودند روانه نمود با طرف شهر غرناطه اجتماع
نموده اینها و لشکریان عبدالمومن که به غرناطه بودند با یکدیگر تلاقی گردیدند
قبل از رسیدن ابو سعید مقاتله بین شان اشتداد پذیرفته لشکر عبدالمومن
شکست خورد و ابو سعید با همرهان خود قدوم نموده بار دیگر مقاتله پیش نمودند
بسیاری اصحاب ابو سعید شکست یافتند وطایفه از اشرف و سوانکاران
مشهور و پیادگان و دلاوران با وی ثابت ماندند تا اینکه کلا کشته گردیدند


فتوحات اسلامی ( ٤١١ ) باب سیزدهم

در بنوقت ابوسعید نیز انهزام یافته به شهر مالقه ملحق گردید چون کیفیت این خبر به سمع عبدالمؤمن رسید فی الفور پسر خود ابویعقوب یوسف را به همراه بیست هزار دلاوران جنگی روانه فرمود که در میان لشکر جماعه شیخهای موحدین نیز بودند در رفتار خود کوشش زیاری نمودند چون اینخبر بابن مردنیش رسید خود به نفس خود بهمراه لشکر بطرف شهر غرناطه روانه گردید تا به این جنگ اعانت نام نماید جماعه کثیر به غرناطه جمع گردیدند و ابن مردنیش بجای آب و شرب بیرون شهر نزول فرمود و دو هزار سوار لشکریان که اولا با عانت ابن همشک مقرر نموده بود به بیرون قلعه الحمراء نزول کردند و خود ابن همشک باندرون قلعه الحمراء نزول نموده بود ولشکر عبدالمؤمن بکوه نزدیک شهر غرناطه نزول نموده چند روز در دانکوه اقامت نمود بعد چهار هزار سوار بطریق سریه روانه نموده بلشکر بیرون قلعه الحمراء شبیخون نمودند و از جمیع طرف با ایشان مقاتله کردند سوار شده گریختن فرصت نیافته همگی کشته گردیدند ولشکر عبدالمؤمن تاما اقبال نموده باطراف غرناطه نزول نمودند ابن مردنیش و ابن همشک دانستند که با ایشان تاب مقاومت ندارند در شب دوم گریخته به شهرهای خود ملحق گردیدند و موحدون به شهر غرناطه استیلا و نام یافتند در سنه ثلصد و پنجاه و هشت عبدالمؤمن وفات یافت موحدون به پسر وی بیعت کردند بعد از چهل و پنجروز ویرا خلع کردند و به برادر وی یوسف بن عبدالمؤمن بیعت نمودند و وی امثالی بر آن لقب امیرالمؤمنین گذاشتند در تاریخ ابن خلکان آورده است که یوسف عالم فقیه بود و حافظ کلام شریف بسیار دلاور محکم در مقدمه میان سوارکاران دلاوران بود در وقت گفتگوی تکلم بنیان علماء شگفتا ساتر مردم بود بعلم مهتم که عربان تکلم می نمودند و تمام ایام جاهلیت و اسلام بحفظ وی بود و مردمان میگفتند که صحیح البخاری شریف را حفظ داشت کلام عهد شریف را به همراه بسیاری از علم فقه حفظ داشت و فتوحات وی که خواهد گردید الحال فتوحات عبدالمؤمن در غیر اندلس بیان میگردد

ذکر فتوح مهدیه
مهدیه شهریست از شهرهای افریقیا در این شهر به تصرف حسن بن علی بن یحیی بن تمیم بود و وی از عالمین عبیدیین پادشاهان مصر بود بعد بر شهر فرنگیان غلب کرده


فتوحات اسلامی (۴۱۲) فتح مهدیه

مالک گردیدند و از تصرف وی سنه پنصد و چهل سه انتزاع کردند و امیرز کو را نیز
گرفتند به نزد عبدالمومن رفته وی با اکرام زیاد نمود و خوب وجه تا داد و اهالی سفاش
و زویله با فرنگیان بجهة خلاصی شهر مهدیه مقاتله زیاد نمودند قدرت بر خلاصی
کردن نیافتند و چند بار شکست خوردند و بسیاری از آنها کشته گردید این واقعه
در سنه پنصد و پنجاه و یک بود بعد فرنگیان در شهر زویله داخل گردیدند و قتل
عام نمودند تا اینکه زنهاد طفلان خود کشتند مالهاشان اغارت نمودند جماعه
از اهالی زویله نزد عبدالمومن به مراکش رفته از وی استمداد نمودند عبدالمومن
ایشان اکرام نمود و عبدالمومن را از کیفیت واقعه که به سر مسلمانان آمده بود خبردا
کردند و گفتند که از پادشابان اسلام کسی نیست که نصرت بایان انماید غیر از جناب شما
چشمها عبدالمومن ز اشک پر آب گردید و گفت خاطر جمعدارید که شما را نصرت
میدهم بوقت فرصت و حکم مهمانداری شان نمود و دو هزار دنیار بدیشان
بخشید بعد لشکر با ساخته گی نموده به سال خود را مستعد گردانید بادی صد هزار مرد
جنگی اجتماع نمودند و همین تعد از اهل سوق و اتباع همراه لشکری ملحق شده در ماه صفر
سنه پنصد و پنجاه و چهار متوجه شده رفتند و چنان شکر خود را به ضبط و نگاهدا
می برد که در میان زراعتھای مردم میرفتند واحدی از اهالی رعیت ز لشکریان
متاذی نمیگردید و از زیر اثمت شان چیزی تلف نمیشد و هرگاه بجائی منزل میکردند
تمامی لشکریان بیک امام یک کبیر جماعت مینمودند و هر قدر بودند از لشکریان احدی از ایشان
از ترس بازخواست دی تخلف نمی نمود ز یرا که هر یک ایشان تخلف مینمود کشته میکردید
و پیش راوی امیر افریقا حسن بن علی بن محمد بن یتیم صنهاجی که از دست فرنگیها فرا کرده
بود در مقدم لشکر میرفت همچنین میرنفوذند تا در ماه جمادی الاخر سنه مذکوره در شهر تونس
رسیدند و مملکت تونس بتصرف احمد بن خراسان بود و درین میان اسطولها عبدالمومن
در دریا پدیدار گردیده رسید هفتاد سینی فر طرید و غیره ہو چون بملکت تونس نازل
گردید قاصد روانه نموده اہالی تونس را باطاعت خود مکلف نمود از اطاعت وی
امتناع نمودند فرد آن دیزا ایشان مقاتله سخت نمود که باقی نماند مگر گرفتن شهر و داخل
کردن اسطول ابطرف شهر که درین بین باد سخت و زیدن گرفته موحدین از دال
شدن شهر مانع گردید بار دوم مراجعت کردند تا انکه فردا بمقاتله مشغول گردیده
شهر را مالک گردیدند چون تاریکی شب عالم را فرا گرفت ہفده نفر از مشران اہالی
تونس به نزد عبدالمومن آمده طالبان با نالی شهر خود را نمودند و باقی اہالی شهر را نیز نفر

سقاقش شهر یست از نواحی افریقيه قريب مہدیه به روز
زویله شهریست افریقا

در آن


فتوحات اسلامی
(۴۱۳)
فتح مهدیه

در اهل و عیال مال اموال و مالح املاک شان مناصفه باشد و والی شهر خود را با اهل و عیال و اقربا
بیرون کرد در امرشان بهر قسم استقرار یافت و شهر تسلیم نمودند و هر یکی از لشکریان
از دخول شهر مانع میگردید وی را قرار رفته نزدی سفیر ستادند چند نفر اشخاص امین
فرستاد تا بالهای شان قسمت باید و سه شبانه روز اقامت نمود و بر یهودیان
و نصاری که آنجا بودند اسلام عرضه نمود هر یک که اسلام آورد سلامت ماند و هر کدام
که از اسلام امتناع نمود کشته شد و اهالی تونس هر کدام که کرایه نصف حویلی خود ها را
میدادند اقامت مینمودند عبدالمومن بطرف مهدیه روانه گردید و اسطول به محاذی وی
در دریا میرفت تا اینکه هجدهم ماه رجب به مهدیه رسیدند و پادشاه زادگان فرنگیان
و سوار کاران دلاور در انجا بودند و شهر زویله را نیز خالی ساخته بودند و از زویله تا مهدیه
مقدار یک تیرانداز بود عبدالمومن در زویله داخل گردید و زویله را لشکریان
و بازاریان و دکان اران مملو نمود شهر زویله از طرف یکساعت آباد و معمور
گردید و هر یک از لشکریان که بشهر جای نمی یافت به بیرون شهر منزل میگرفت
و از صنهاجه و عربان واہالی شہر ہا بقدر آمدند که از شمار و حساب بیرون گردید
بعد متوجه مهدیه گردیده چند روز مقابله نمودند کامیاب نگردیدند چونکه بسیار
شهر محکم و دیوارهای آن قوی و موضع مقابله آن بسیار اندک بود سبب آنکه
در یا اکثر آن را احاطه داشته و شهر میان کف ردی در یا بود و یکبازوی شهر به
بیابان اتصال داشت و اول کسی که شهر مهدیه را بنا نموده بود خندق میان دلاوران
خود را بیرون نموده با طرف لشکریان سید معطی آملف میگردند و بشتاب مواضع خودها
در پس میرفتند عبدالمومن حکم نمود که بطرف غربی شهر دیواری بنا نمایند تا ایشان را از خروج
منع نماید و اسطول در دریا بشهر احاطه نمود روزی عبدالمومن در زرفیجه بنما آمد حسن
بن علی که سابق والی شهر مهدیه بود نشسته کشت و یا میکرد استحکام و دیده آن شهر را به
معلوم وی گردید که این شهر مقابله بر و بر افیج میگردد قیر انیکه محاصره را مدت در از یافتی
بحسن خطاب نموده گفت چه باعث گردید که انچنین جای محکم را ترک داده آمدی
گفت چند سبب بود نغزی معتمد به من بسیار کم بود و اطعمه ذخیره همانه شتم و تقدیر
خداوند هم بدین سفته بود عبدالمومن گفت راست گفتی و اندور یا عودت نمود حکم
بجمع کردن غله و طعمه بسیار نمود و مقابله را ترک داده باندک زمانی غله و اطعمه
در لشکر انقدر جمع گردید که بمقدار دو گده گندم وجود دینار میگردید هر کدام نغزی
که از دور با روی لشکر میرسید میگفت که این کوهها از کجا پیدا در شده است


فتوحات اسلامی
(۴۰۱۴)
فتح مهدیه

میگفتند که این کوهها کندم و جو است بسیار تعجب می نمودند و مدت محاصره دراز کشید و
در بندت اعلی صفاقس و طرابلس و جبال نفوسه و حصور افریقا و مضافات آن بات
عبد المومن در آمدند و شهر قابس به شمشیر فتح گردید چون اهل قفصه اینحالت دیدند
عبدالمومن را اطاعت نمودند و فرنگیان که شهر صقلیه را در سنه چهارصد و هشتاد
و چهار مالک گردیده بودند جماعه با بسیار آمده آن را از تصرف عامل عبیدیان
انتزاع نمودند و در تصرف فرنگیان باقی ماند و بسبب بشهر صقلیه قوه عظیمه
بدینشان پیدا گردید محصور ان شهر مهدیه مدد میرسانیدند در شهر شعبان
سنه مذکوره که خمسصد و پنجاه و چهار باشد اسطول والی صقلیه پادشاه فرنگ
با صد و پنجاه زور و پنجه غیر کشتیهای بادی از جزیره خشکه آمده بود از شهرهای
اندلس که اهالی آن را اسیر کرده بودند بطرف آن اسطول پادشاه فرنگ قاصد
فرستاده آنها را بامدن بمهدیه امر نموده بود در تاریخ مذکور قدوم آوردند
چون بمهدیه نزدیک رسیدند درین حین اسطول عبدالمومن بطرف شان بیرون
گردید، شکریان عبدالمومن تماما با سطول سوار گردیده بر کنار در یا ایستادند
فرنگیان لشکر پای بسیار دیده بسیار بر آنها عظیم آمد و ترس و رعب در دلها
شان داخل گردید و عبدالمومن روی خود بزمین مالید گریه و تضرع بدرگاه حقتعالی
مینمود و دعای نصرت مسلمانان از دل و جان میکرد بعد در در یا مقابله نموده
شان پای فرنگیان شکست فاحش خورد و کشتیهای آب کنده را در اپس
به شهر پای شان عودت دادند موحدان ایشان را عقب گرفته از آنها است
شانی در گرفتند و اگر دیگر شانی بهمراه شان می بود اکثرشان را میگرفتند و امر مجیب
و فتح قریب ظاهر و هویدا گردید و اسطول مسلمانان مظفر و منصور عودت نمود
و عبدالمومن بدیشان مالها بسیار بطریق جایزه تفریق نمود و اهالی مهدیه از کمکی
نا امید گردیدند و محاصره شش ماه تا آخر ذی الحجه سنه مذکوره صبر نمودند درین
حین از سوارکاران فرنگیان ده نفر بطرف عبد المومن آمده سوال امان کردند
بفرنگیان شهر بنفس و مال شان تا اینکه از شهر بیرون گردند و به شهرهای خود عودت
نمایند که خوراکه شان خلاص گردیده بود تا انکه بهان خود را خورده بودند بدیشان
اسلام عرضه نمودند و آنها را با سلام دعوت کرد اجابت نکردند و چند روی بسخنهای
نرم و شیرین بطرف عبدالمومن تردد مینمودند تا بدیشان اجابت نموده امان
داد و بدیشان کشتیها داد تا سوار شده بروند لکن فصل زمستان بود بیشتر شان

غازۀ فتحطت از کتب


فتوحات اسلامی ( ۴۱۵ ) فتح مهدیه

مدریا غرق گردیدند و اندک نفری بصفیله رسیدند و والی صقلیه میگفت که اگر عبدالمومن
فرنگیان شهر مهدیه راکشت مسلمانان ساکنین جزیره صقلیه را میکشیم و ملک مال
شان را فراهمیگیریم همین بود که حقتعالی شری کشتیهای مهدیه را بدریا بیبکت خود شان
غرق گردانید و مدت تملک شان شهر مهدیه را دوانده سال بود و عبدالمومن
بشهر مهدیه صبح روز عاشوراسنه خصد و پنجاه و پنج داخل گردید و مبتیروز
آنجا اقامت نموده احوال شهر را مرتب نموده در خندقهای دیوار های شهر اصلاح
کرد و ذخیره های خود را که بشهر رسانید و نفری اماده گی با شهر نقل نمود و بعضی اصحا
خود را بشهر عامل گردانید و حسن بن علی که سابق والی شهر بود بادی مغرز فرمود عامل
امر نمود که در افعال خود اقتدا بر ای حسن بن علی داشته و حسن بن علی نخواه خوب
بر عامل مقرر نمود و سرا با بسیار خوب بجهته سکنی بوی داد و عبدالمومن در اول ماه صفر
سنه مذکوره از شهر مهدیه کوچ نموده متوجه شهرهای مغرب گردیده لشکر با بطرف
اندلس ساخته گی نمود.
ذکر فتوحات یوسف بن عبدالمومن
چون بعد از وفات پد روی عبدالمومن بیعیت به یوسف استقرار یافت برادر خود را خلغ نمود طریق
پدر خود را فرا گرفت و به روش پدر خود رفتار نمود و لشکر ها را بسیار گردانید شهرها و ملک پد را و
زیاده بتصرف اورد آند چنانکه از منتهای افریقا تا بلاد قبله و اندلس را متصرف شده از برای او
خراج می اوردند بدون نقصان و نظلم و خزاین ببیت المال و متزاید گذاشت و امنیت
کامل در راه اها و جته عبور و مرور مترددین حاصل شد و بجهته کشف بر مصالح امور مملکت
و پرسیدن احوال رعایا همراه صد هزار سوار بسوی اندلس دروانده شده در اشبیلیه فرو
آمد و باسترداد بلا د مسلمانان که در دست فرنگیان بود شروع کرد تا که ملک و ضبط شد
از فولش را در طلیطله محاصره نمود بعد چندی از محاصره عرصه بر وی تنگ شده بخشی نو
امیر یوسف فرستاد که شهر تسلیم تو میکنم نفس ها بایان امان ه امیر یوسف امان آنها راض
و آب را از ایشان منع کرد چون نهایت تشنده گی بر آن ها غالب شده و چاره نیافتند
رو بدرگاه حضرت قاضی الحاجات اورده چندان فغان و زاری نمودند که مسلمانان از بیرون
حصار آوازها سهمناک غوغاهای عظیم شان را میشندیدند که یکمرتبه دریا بفضل خداوندی
موج زن شد چنان باران برایشان ریخت که حوضها و سردابه های شان پراب سراب
و صاحب فتح گردیدند و باز طالب صلح شده امیر یوسف هفت ساله همراه شان صالحی
نمود و به اشبیلیه رفت و اشبیلیه از جمله شهرهای بود که همه ساله بدون از دیگر قا

اشبیلیه شهر یکیست
در اندلس
از توشیق نام یک نصار است


فتوحات یوسف بن عبدالمومن
(۴۱۶)
فتوحات اسلامی

او یکصد و پنجاه بار خاطر خوارج می‌آوردند در سنه ۵۰۵ پادشاه شرقی اندلس که مشهور بابن مردنیش بود
با فرنگیان در ضرر امیر یوسف اتفاق کردند همراهم غلط شده اتفاق شان محکم شد امیر یوسف از آنخبر شد
بتجهیز لشکری نموده بجهة سرکوبی مخالفین بنامرد نیش فرستاد لشکر امیر یوسف بملک ابن مردنیش
هر جا شخص و تحسس کرده خرابی‌های یاد کردند و دو شتر از شهرهای او را تصرف کرده آوردند که
او را از معامله ترسانیدند مدت یازده آن شهر اقامت کردند در قحط و قلع آبهاشان باین شحور
نمود تا اینکه در سنه ۵۰۷ امیرمحمد بن عبس بن مردنیش که حاکم شهرهای شرقی اندلس بود وفات یافت
در حین وفات براد و آخو و متابعت او منقاد بودن امیر یوسف را وصیت کرد امیر یوسف در همان سال
قبل از مردن ابن مردنیش صد هزار از مقاتلین بطرف اندلس تجاوز کرد پسران ابن مردنیش بنا بر وصیه
پدر خود بعد از فوت او در قریبه یا اندلس بصحبت امیر یوسف رسیدند در اسبزار آمدن ایشان
خوشنود شده و آمدنشان را فال نیک دانسته ملک شانرا برایشان داد و خواهرشان را
بنکاح گرفت تعظیم و اکرام زیادی کرده مالها بسیار بایشان بخشید آنها نیز همراه او باستقامت ماندند ۵۰۸
امیر یوسف باعساکر ظفر اثر خود متوجه اندلس شد در اشبیلیه فرود آمد و ازینجاله شته قصد بلافرنگ نمود
و حصار نویدۀ را محاصره کرد فرنگیان برای نقض که رئیسشان بود جمع آوری یار نمود بادچون تم
جرأت ملاقات مسلمانان انیادردند لاکن از کثرت لشکر و نابودن خوارک بر مسلمانان قحط شدیدی
رخ داد که مسلمانان ناچار کرده بترک کردن ملک زنگ بسوی اشبیلیه عودت نمودند با سران خون
باشبیلیه آمدند متعاقب شکر تهیه میکردند در بر سر فرنگیان میفرستادند چنانچه در شدت عزوت متعدده
بطرطوسه سید عربان شیروال دران غزوست آن قدر شجاعت و مردانه گی کرده نمسکه صفحه‌ای تاریخ شرت
آن اند او چنانچه یکنفر ارعربی میان دو لشکر ستاد باشد و مردان نامور فرنگیان بجنگ خطه طلب میکرد و کشی فرزنگ
جرأت بیرون شدن میدانرا نمیکرد بعد از ان امیر یوسف از اشبیلیه بسوی مرکش رفت کو نق امیر یوسف فتوحا
در افریقیه بادی عمار به کردند بسیار است چون ذکر آن در تواریخ مذکور است اینها حاجت به کار آن نیست در سنه ۵۰
ملک فرنگ پادشاه صقلیه بسوی او رسول فرستاده طلب صلح نمود امیر یوسف با و بمدت ده سال مصالحه کرد
در سنه ۵۱۰ یوسف بسوی قابله اندلس لشکرهای قابلی بسیار رفت و شهر شتر را که یکی از شهرهای فرنگ است محاصره نموده آیا
دو چار مرض شده و از ان مرض محمد در ماه ربیع الاول سنه مذکور در گذشت.

ا
شهرهای قالی اندلس نامند طربیه
و مزیه وغیره
۲
غربیه شهر یست در اندوس
که در آنجا جنگها صار از بهر
و منسیه شهر یست در انظارس
۳
اندلس
۴
زنده قلعه پیکیست بناحی
واقع بین اشبیلیه وباده
۵
شنتش اول قلعصات
که بنا شده است بعد از طوفان
نوح روحه
۶
طلیطله شهر لیست مهم
در افریقه بنا واقع کوه پیکیست حصین
و محکم و باخندق عمیق
۷
دکمران شبیلیه بست از امور
عماره نیز از طایفه بریت

بعضی گفته ند که بضربه که با در رسید و فوت شد و تابوت او را بسوی شبیلیه بر داشتند در از اشبیلیه بکارشاد و در جبل تعین مل
برو د در نزد جدا و عبدالمومن بجانب قبر مهدی محمد بن تومرت دفن کردند در وقت مسلمانی متفرق شده بر خفوس
امیر یوسف بیعت نموده و او را منصور لقب گذاشتند لطف حکایت شده که ابی سعید احمد بن عبدا لسلام که در م
از ظریفان مصاحبان عبدالمومن بود بعد از عبدالمومن به نزد پسر او یوسف که به نزد خلیفه یعقوب بود ابقایم روزی
حضور یوسف بن عبدالمومن حاضر بود که طبیب سعید عماری هم آید یوسف گفت که شاعران کمترین و طلبای علم و
از جمله ابی عمیق بن اباست کورانی در خوب گفت و ضرب لنا مثلا ونسی خلقه قصه بخوان محمد بحا نه پرود
بودن خلیفه است از کومیہ امیر یوسف در دل خود گفت که ا درا بعقود علم عقوبت کنم بهتر است
از شمشیر چراکه در عفو تکذیب اوست عفو کرد او را و عذاب نکرد او را

در بیان


فتوحات اسلامی
(۴۱۷)
بیان فتوحات امیر یعقوب

بیان فتوحات امیر یعقوب بن یوسف بن عبد المومن
امیر یعقوب شخصی بود دیندار که تنفیذ احکام و اقامه حدود می نمود و بلبیک دوست نی عبد
المؤمن بوی مقرر یافت.
حمه اطراف مملکت بوی
منقاد شدند و با هر یک بسلوک خوب و گذاره مرغوب می نمود در امورات مملکت
شخص عالی و مدبری بود علم جهاد را بلند نمود و در بند یای اسلاما یه و مفکر شبانه
مردان کاری و امور جهاد را در با قى بلاد اندلس مرتب کرد و از بسیاری محبت که
به علما داشت مصاحبت و مشاورت او دایم با یشان بود و خود او جز و کثیر
علوم عالم بود و طبعی ظریف داشت و این هم از انجمله است که وقتی بر بعضی
از عاملان خود نامه نوشت که یکنفر عالم جهتہ تادیب اولاد او فرسند عامل
دو نفر با نامه فرستا د بدین عنوان که دو نفر فرستادم یکی شان پر است در م
و یکی پر است در دین بعد از امتحان مرغوب خاطر امیر یعقوب افتاد ہر دو را
پس فرستاد و در پشت نامه عامل خود نوشت که:- ظهور الفساد فى البر والبحر
در سنه ۵۸۵ با میر یعقوب خبر رسید که فرنگیان بر شهر و شلب صرف شدند امیر
لشکری زیاد آماده کرده بمعیت خود شهر شلب را محاصره نموده از نزد فرنگان
گرفت در همان وقت لشکری از عرب و غیره بجهاد فرستاد چهار شهر را که فرنگیاں
قبل چهل سال از مسلمانان گرفته بودند استر داد نمود چون واقعه را پادشاه ملیله
دید ترسیده طلب صلح نمود امیر یعقوب پنجساله معاهده صلح را با ونموده بسوی مراکش
مراجعه کرد بعد از گذشتن مدت مصالحه فرنگیان لشکر عظیم بر بلا د مسلمانان ق
دادند چنانچه قتل و غارت بسیاری رخ نمود خبر با میر یعقوب رسید در مراکش
لشکر بسیار جهتہ مقاتله آماده ساخت در سنه ۵۹۱ فرنگیان از تجهیزات امیر یعقوب
شنیده و لشکر از دور و نزدیک جمع آوری نموده بطرف امیر رو نمودند امیر یعقوب
بعد از جمع آوری لشکر در حین خروج بسوی جهاد دو چار مرض سختی شد که طبیبان
از علاج آن مایوس شدند بواسطہ شدت مرض از رفتن باز ماند و در اثر
این اعراب و غیره که در اطراف بودند فساد و تباهی و غارت در آن ولایت
کردند همچنین از فونس پادشاه طلیطله هم در شهرهای مسلمانان شروع به قتل و
غارت و فساد کرد امیر یعقوب لشکر خود را بواسطه دفع اختلاف و دفع فساد
در آن بلاد متفرق ساخت تا اینکه فساد داخل را رفع کند اذ فونس طمع بلاد
مسلمین را نموده با میر نامه نوشت و در نامه خود تهدید و وعید زیادی کرده طلب

یکی پر است در دین و دیگر
نامه پادشاه
طلیطله بامیر یعقوب
و وقار؟ او


فتوحات اسلامی (۴۱۸) بیان فتوحات امیر یعقوب

بعضی از بلاد مسلمین را از امیر کرده رساله از انشار بعضی از ملاحد که ادعای ملت اسلام میکردند
تحریر بدین عنوان نمو: باسمک اللهم فاطر السموات والارض وصلی الله علی سید المسیح روح الله وسید
الرسول الفصیح اما بعد ایها الامیر پوشیده نیست بر صاحبان عقل و هوش انکه تو امیر
اسلامی چنانچه از خویش امیر ملت نصاری است و نیز پوشیده نیست بر تو احوال
رؤسای اندلس که اشخاص عیاش وراحت طلب و جبیر اند از احوال رعایا وقرای
بر جهاد و غزا نیست ایشان را بحکم غلبه سیاست وریاست می کنم چنانچه غالبی می سازم
از ایشان دیار را و اطفال شانرا اسیر میکنم و جوانان شان را می کشم و معابد و کلیسهای
شانرا مثله میکنم و ترا عذر بر مخالفت نصرت ایشان نیست باید ضرور ایشانرا
نصرت کنی و از طرف من نیز مجاز و مجاری قدرت و مکنث دادم ترا بر قتال
خود با انکه شما مسلمانان معتقدید که یکنفر شما بر ده نفر ما یان جهاد کند چون در بین
شمایان ضعفا و ناتوانان بودند در ثانی فرض شد که یکنفر شمایان بر دو نفر مایان قتال
کند اکنون یکنفر مایان بر ده نفر شمایان قتال میکند نه قدرت دفع دارید نه استقامت
امتناع و رسیده است نزد من که شروع نموده در بیرون آمدن بلبنان قتال و تاخیر
میکنی از یکسال بدیگر سال یکپا پیش میگذاری و یکپا پس می نهی گویا مترددی در امر
قتال نمیدانم که از بیدلی تاخیر میکنی دیا از تکذیب بوعده خدا که بر شما وعده فتح
داده است و رسیده است از تو بسوی من که هدایت نمیشوی و راه نداری
بسوی قتال و ممکن است که روانه داری داخل نمودن خود را در میدان محاربه پس الان
و اگاه باش که من میگویم برای تو انچیز را که براین مقاتله است از نفع
و ضرر و عذر جوئی میکنم از طرف تو اگر روی آوری بطرف من بهمه قوای
خود از سواره پیاده با جوانان دلیر و پیران با تدبیر و من نیز میایم بسوی تو بهر
قوای خود و کار زار کنم ترا در عزیز ترین نقاط ملکت تو هرگاه باشد شوکت
و غلبه از طرف تو برسد ترا غنیمت بسیار و صلح متمثل و مشکل در نزد تو واگر
شوکت و غلبه از طرف من باشد قدرت و شوکت بلندى بر تو مستولی میشود
و مالک میشوم امارت و ملت را یعنی ملت اسلام ونصاری را و امام میشوم بر هر
دو گروه و افشا محکم میشوم برین را والله یؤتی الاراده و یوضح السعادت لارب
غیره ولا خیر الاخیره وقتی که رسید نامه او ببر یعقوب و خواند نامه را در بلند مکتوب
ملک نصارا نوشت که پس گرد بسوی ملک نصارا و برای او بگو فلنا تینهم بجنود
لا قبل لهم بها و لنخرجنهم منها اذلة و هم صاغرون (ترجمه) هر آینه میآیم نصرانیا نرا به


فتوحات اسلامی
(۴۱۹)
بیان فتوحات امیر تیمور

لشکره نیگر نیست مقایلت مرنصرانیا نرا بدان لشکر با هر آئینه بیرون میکنیم نصر انیانرا
از شهر های ایشان خوار و بیقدار در حالیکه ایشان خوار شوند ه گا نند جواب آنست که
چشم خود بینی نه آنکه بگوش بشنوی یا از نامه بخوانی و نوشت ہمیں بیت مشہور را
ولاکتب الا المشرفیہ والقنا ولا رسل الا لخمیس العرمرم
یعنی نیست نامه البطرف مان مگر شمشیر های تیز و نیست رسولی مگر لشکری پایاں
و فرستاد نامه را بسوی او و جمع کرد لشکر بسیاری بسوی اندس بالشکریکه صحرا ازان تنگ
گردید فرنگیان از آمدن لشکر شنیدند دور و نزدیک مملکت خود را جمع کردند و بسوی و به
جدیت نام رو آوردند جزم قتال از بسیاری لشکر و اعتماد بظفر را دانستند در نهم ماه
شعبان در شمالی قرطبه با مسلمانان ملاقی شدند جنگ های کلان در بین شان واقع شد
مسلمانان بسیار شهید شدند دایره شکست در ابتداء بر مسلمانان واقع گردید بعد
ازان مسلمانان پس گشتند و حمله بر فرنگیان آوردند فرنگیان شکست فاحش خوردند
و مسلمانان نصرت یافتند (وجعل اله كلمة الذین کفر و السفلى وكلمة الله هي العليا)
یعنی گردانید خدا وند دین کافران را پست جزمت شان نیست و گردانید دین
اسلام را بر همه سے ملت مسلمانان بلند خداوند غالب است بر همه اشیاء و حکیم
است بتقدیر خلق خود، در آن غزوه از فرنگیان یکصد و چهل و شش هزار بقتل رسید
و سیزده هزار شان را اسیر نمودند (و بقولی سی هزار اسیر شدند) مال بسیاری
از ایشان مسلمانان غنیمت گرفتند که از انجمله یکصد و چهل و سه هزار خیمه و چهل و ششهزار
یا هشتاد هزار اسب و صد هزار قاطر و صد یا چهار صد هزار مرکب بود زیرا کہ ۔
بسبب نابودن شتران اکثر یه بار کش اہل اندلس مرکب بود بدون انچه مسلمین
از هنگام جدال برای خود گرفته بودند شصت هزار زره هم تسلیم بیت المال مسلمانان
گردید و حساب طلا و نقره که تسلیم بیت المال مسلمانان شد از حد افزون بود چنانچه
خرید و فروخت اسیران و چهار پایان بیک درہم رسید یعقوب حکمران لشکر مال
های غنیمت را در بین لشکری بطریق انصاف قسمت نمود بدون (نفش) نام ملط ناً
نصارا که در بدترین احوال نجات یافت دیگری از اهل کفار باقی نماند زیرا که پادشاه
نصارا در طلیطله که حصار محکم است رفت بعد از جهته مصیبت که به پادشاه اندلس
رسید سر خود را تراشید و صلیب را سرنگون کرد و سوگند خورد که بر فراش نخوابد و
نزدیک نشود و بر چهار پایان سوار نشود تا اینکه انتقام خود را از مسلمانان نگیرد باثرا
این ملاحظه بسیج کردن مردمان از شهر ها برای آماده نمودن قتال شروع کرد این خبر


فتوحات اسلامي (۴۲۰)

امیر یعقوب رسید مرتبه ثانی قصد او کرد تا اینکه باز در طلیطله حصاری شد چون
طلیطله حصار محکم بود که فتح آن مشکل بنود بذریعه منجنیق حصار را سنگباران نمودند
تا نزدیک بفتح شد زنان و مادران و دختران و اطفال خرد دملک نصارا نزد
یعقوب گریه کنان بطلب عفو آمدند که ما را عفو نما وحصار طلیطله را از برای ما ببخش
یعقوب بعد از قدرت برایشان رحم آورده عفو شان نمود و مال هنگفتی
همراه قصر طلیطله برایشان بخشید بسوی قرطبه عودت کرد در آنجائیکماه توقف
بجهت نمودن مالهای غنیمت ماند فلش ملک نصاری بسوی یعقوب رسول
خود را فرستاد و طلب صلح از همه طوایف نصرانی نمود بعد از رسیدن ملک نصارا یعقوب
مستعد صلح شده بچساله برایشان مهلت صلح گذاشت و رفع قتال را از بین درهم
نمود منادی ندا کرد هر کسیکه کالای مقتولان را گرفته است از ان اوست بقیه
از ان شمرده شد کالای که از مقتولان قسمت گرفته شده بود زیاده بر هفتاد هزار شد
و این واقعه را مورخین واقعه ارک میگویند بجهته وقوع آن در موضع دارک بعد از قایم
خلاقه که در دست امیر مسلمانان یوسف بن تاشفین شده بود مثل این واقعه درک
شنیده نشده است بلکه بعضی از مؤرخین درگ را از (ذلاقه) بزرگتری نویسند در
واقعه ارک بتعداد بیست هزار مسلمانان بشهادت رسیدند بعد ازین واقعه امر
اسلام در اندلس بزرگ شد و مدح کردند شاعران یعقوب را بقصاید بسیار و
بعطاهای ممتاز جایزه یافتند بعضی از شعرائیکه یعقوب را مدح کرده است ابن قدام
که شاعر بلیغ و مشهور است چنین گفته است .
ساشکر بحراً ذل عباب قطعته — الی بحر جود مالا حراه ساحل
شکر میگویم خدارا که قطع کردم دریای موجدار را — بسوی دریای بخشائیش که نیست در کار او را ساحل
الى معدن التقوي الي معدن الندا — الى من سمت بالذكر منه الشمائل
بسوی معدن پرهیز گاری و معدن بخشایش — بسوی کسیکه بلند شده است بسبب ذکرا و نام بلند خوانی
الیک امیر المومنین ولا تزل — الى بابك المامول ترخي الرواحل
بموی ای امیر المومنین همیشه با لله — بسوی درگاه تو خاطره ام میراند ارز وا بن خود را
قطعت الیک البر و البحر موقناً — بان نداك الغمر بالحج كافل
قطع کردم بسوی تو در ماه و یا امر در حالیکه یقین امام — که ندی و ر ا من تو بکفر امن ضامن است
و جرت بقصدک العنا بطلبها — ولولي عطاياك المنى والفواضل
طلب کردم بقصد تو دنیا را و رسیدم بدان — کمتر بخشش تو بلند نها و بزرگهاست


فتوحات اسلامی (۴۲۱) ذکر فتوحات امیر یعقوب

فلازلت للعلیا و الجورباقیا —— تبلغک الآمال ما انت آمل
همیشه باشی بجهته بلند بها و جش با باقی —— برسد ترا آرزو ها چیزیراک تو آرزو کننده
عده ابیات قصیده چهل است هرغنی ازان یعقوب هزار درهم صله داد و از اندلس
به افریقیه رجعت نموده بسبب فتنه و خروج مرابطین براکش فرود آمد آتش فتنه ها
فرونشاند و دفع کرد گویا بسب صلح و مهلت اهل اندلس را شنیدن همین خروج مراکشیا
بود [لطیفه] شیخ محی الدین بن عربی رح در فتوحات گفته است که در سنه ۵۹۱ بشهر فاس
بودم لشکر مسلمانان گذشته بود بجنگ اندس بجهته قتال دشمنان در ان وقت دوستی از
دوستان خدا را ملاتی شدم پرسید که در حق این لشکر داخل خاک اندلس شده چه میگوئی آیا
در همین سال اندلس را فتح خواهند کرد یانه من در جواب گفتم از علم این در نزد تو چیست و تو چه میگوئی گفتم
که خدا وند کریم در کتاب عظیم خود برای حبیب خود بشارت داده و فرموده انما فتحنا لک فتحا
مینا موضع بشارت فتحا مینا است که در حساب جمل فتحا مینا پچصد و نود و یک میشود از غیر
تکرار الف در پینا زیرا که آوردن الف در پینا بجهته اشعار بر تمام آیه است نه آنکه از اصل
کلمه است پس لا بد فتح در سال ۵۹۱ که همین سنه است میباشد بنا بر عده همان بزرگ
گوار جدا شدیم از وی و رفتم بسوی اندس در همان سال فتح کردند مسلمانان
اندلس و آن فتح خدا وی بود که راست گوی کرد خداوند دوست خودر وا و در
سنه ۵۹۵ بود که امیر یعقوب در شهر (سلا) بلمراکش بس چهل و یکسالگی
فوت شد ابن خلکان می گوید که در سنه ۵۹۵ جماعت بسیاری از اهل دمشق بزرگان
روایت کرده اند که بشام در بقاع عزیزیه قریه ایست مکدورا چاره حاره میگویند
یکطرف قریه مشهدیست که بقبر امیر یعقوب مشهور است و همه اهل آن نواحی
متفق اند که قبر امیر یعقوب در آن مشهد است در نفح الطیب میگوید وفات سلطان
یعقوب در شهر (سلام) سنه ۵۹۵ و مدت امارت او پانزده سال بود و انچه
بعضی گفته اند که امیر یعقوب خود را از خلافت خلع نمود و بسیاحت ارض مشغول
شد تا که بشام رسید و در انجا فوت کرد در بقاع دفن شد اصلی ندارد
شریف غرناطی در شرح مقصوره عازم بطلان این قول را تصریح کرده
و گفته امت که اینها از هزیان عامه است از نهایت که بسلطان مذکور
حریص بوده اند در تاریخ ابن خلکان می نویسد که از امیر یعقوب
حکایتی شنیده شده است که تذکار آن در این جا لازم است
گویند که امیر عبدالواحد بن ابی حفص عمر (هنتانی) خواهر امیر یعقوب را


فتوحات اسلامی ( 422 ) ذکر وقوع جنگهائی در امارت محمد ناصر

بنکاح گرفته بود - وقتی درین زن و شوهر منافرت و نشوز واقع شد خواهرام
یعقوب نزد برادر خود آمد امیرعبدالواحد درطلب زن خود رفت زن ازنج درآم
از رفتن باشوهر منع کرد امیر عبدالواحد شکایت در نزد قاضی ابو عبداله محمد بن علی
بن مروان برد قاضی نزد امیر یعقوب رفته ماجرا بازگفت امیر در جواب سکوت نمود
بعد چندی باز امیر عبدالواحد نزد قاضی آمد و گفت تو قاضی مسلمانی اهل من را از من منع کرد
اند باز قاضی نزد امیر رفته قضیه را گفت در این مرتبه هم امیر یعقوب سکوت کرد و جواب
قاضی را نگفت بعد چندگاه امیر عبدالواحد نزد قاضی آمد و گفت این مرتبه سیم است که نزد
تو آمده ام و تا حال زن من را نیاورده اند قاضی مرتبه سوم نزد امیر یعقوب رفت با ظهار
مطلب را چنین نمود که این سه مرتبه است نزد تو آمده ام یا زن میر عبدالواحد را بخانه آو
بفرست یا مرا از قضاء ست عزل کن بعد امیر یعقوب خادم خود را سر آفرستاد که اهل امیر یعقوب
در خانه اش روانه کنند و بچه حرمت شرع شریف بدین تغیرات قاضی هیچ نگفت اینهم از جمله اخلاص
شریعه امیر یعقوب و دیانت قاضی بشمار میرود .
ذکر محمد ناصر بن یعقوب منصور بن یوسف بن عبدالمومن و جنگهائیکه در امارت او واقع شد
چون امیر یعقوب وفات یافت اهل حل و عقد یعنی رؤسای مسلمانان بپسر او امیر محمد
ناصر بیعت کردند و ناصر لقب ماندند امیر محمد ناصر بجهته کم سنی که بسن نوزده سالگی تخت
سلطنت نشست به بسیاری از وزرای پدر خود بیحرمتی نمود و مراعات خواطر مردان
جنگی اندلس را ننمود تا اینکه بسیاری از مردان جنگی اندلس برگشت و دل شکسته در بعضی جا بواسعه
گرفتن مال بایشان بنابران فرنگیان بسیاری از حصار و قلعه های اندلس که بتصرف مسلمانان
بود غلبه کردند بنو دایر بقایص گرازی نذیر بن بدینی او و محکم عهد فرنگیان انصا ر طلیطله و فیتنک
بر محمد ناصر خبر توست تهدد فرنگیان و طمع شان در تقلب بر بعضی حصار ها بلکه گرفتن بعضی حصارها رسیده با
کرد در تجهیرات جنگ چنانچه مهیا ساخت ششصد هزار مرد جنگی چناکه از بسیاری لشکری که مورخین
بر او پیدا نشد طرف مقابل نیز مجمع کردن بسیاری لشکر مانند او آماده ساخت در ماه صفرسنه
شروع بمقاتله نمودند در این جنگ مسلمانانرا شکست در داد و بسیاری از انها بقتل رسید بهمرار
محمد بن یعقوب عده کمی که عددشان به هزار نفر نمیرسید سنجات یافتند این واقعه را تامة الگبری
می گویند گو یا قیامت در اندلس بلکه در تمام مغرب بپا شد له جهته بد فکری و اعتما د ا و بر قوت
بسیاری لشکر نه برخدا و ند جل جلاله والله غالب علی امره غلبه کردند دشمنان بر بسیاری
اندلس این واقعه را واقعه عقاب نامیدند بعد ازین واقعه هرج و مرج زیاد بجهه بسیاری
خون خوایان و خارجی ان در دیار مغرب رخ نمود در سنه محمد بن یعقوب فوت کردید بس


فتوحات اسلامی
(۴۲۳)
ذکر وقوع جنگهای نمایان امارت امیر محمد ناصر بن یعقوب
بنی عبدالمومن در بین شان متفرق شده چنانچه اختلاف و قتل و فتنه های بسیار در میانشان
پیدا شد که هر روز برای شخصی بیعت میکردند و از او را خلع کرده بروی آن جمعی شدند تا که دوست
منقضی شد بعد ازان خطبه و سکه را هم با بنام محمد بن تومرت که در سابق دعوی مهدی
نموده بود کردند مگر شخصی هم از خلفای ابوالعلی ادریس که مامون بن یوسف بن عبدالمومن
ملقب بود امر کرد باسقاط نام محمد بن تومرت از خطبه و سکه و رساله فصیح و بلیغی در تکذیب
و اضلال مهدی مذکور تالیف ولغت میکرد او را از جهته که ادریس مامون عالم بود در اصول
و فروع و شخصی ماهر بود در نظم و نثر لاکن خونریز بود از غایت سفاکی به حجاج مغرب نامیده می شد
چنانچه صد نفر از شیوخ موحدین را بقتل رسانید و خون بسیاری از خوارج ریخت
در کیر و زچهار هزار نفر از ایشانرا کشت و سرهایشانرا بکنگره شهر مراکش آویخت
در سنه فوت شد بعد ازان دولت بنی عبدالمومن رو بضعف گذاشت و در سنه
منقضی گشت مدت دوام دولت شان همراه مهدی شان یکصد و پنجاه و دو
سال بود از جمله کسانیکه همراه مهدی شان ولایت کرده شانزده شخص بود (فسبحان الملک
الباقی الذی لا یعتری ملکه الزوال والنقصان) تفصیل و فتنه ہائیکه در بین شان واقع
شده در تاریخ اندلس که تصنیف مصنف کتابت مذکور می باشد سبب اختلال
بنی عبدالمومن جماعتی از بنی مرین شد که بعد ازین ذکر شان با غزواتی که همرا
کفار اندلس نمودند می شود انشاء الله تعالی لاکن در اینجا تقدیم ذکر (حفصیون) پادشاهان
تونس اولی است زمانیکه ایشان از تتمه دولت موحدین و از شاخه های دولت محمد
بن تومرت بودند و ایشان ولاد ابی حفص عمر اهستانی) بوده و عمر مذکور وزیر دوم
محمد بن تومرت است زیرا که در اوایل دعوی مهدویت او سه نفر از ملازمان
او قایم با مرا و بودند : عبدالمومن بن علی، عبداله والونشریسی، و ابو حفص چنانکه ذکر
عبد المومن و اولاد او که ملک را میراث برده اند گذشت و عبداله الو
نشریسی هم در بعضی جنگهای اول ظهور محمد بن تومرت کشته شد. ابوحفص عمراهستانی
وزیر عبدالمومن ولیعهد او بود عبدالمومن او را بحیله خلع نمود و محمد پسر خود را ولیعهد ساخت بعد ازان یوسف
پسر خود را ولیعهد گردانید در ابتد العبد المومن حص مذکور را خلیل دمشیر در جمیع امور خود قرار داده بعد ان عبد
المومن اولاد او ابناء ابی حفص امانند عبد المومن که برای خود باد وزیر و مستشیر میساختند تا سنه در مد
خلافت محمد بن یعقوب بن یوسف بن عبدالمومن ولایت تونس او برای عبد الواحد بن ابی بکر بن ابی
حفص حنتانی قرار گرفت و بعد از عبد الواحد اولاد او ولایت تونس را ازان میراث بردند تا در
سالہ سلاطین آل عثمان ولایت تونس را از انها گرفتند و مدت لایت تونس از برا
ز اولاد


فتوحات اسلامی (۴۲۴) ذکر دولت بنی مرین وغزوات شان در اندلس

ابی حفص ۳۷ سال بود شمار پادشاهان شان ۲۸ نفر بوده است دولت شان از منتهای
دولت محمد بن تومرت شروع شده است ملک بسیار داشتند غزوات و فتوحات بیارکه
بعد از ذکر دولت بنی مرین میشود نمودند.
ذکر دولت بنی مرین وغزوات شان دراندلس
بنی مرین قبیله ایست از بربر بدواً متوحش و صحرانشین و مالدار بودند رفته رفته برایشان قوت و
شوکت حاصل شد وقتیکه ملک بنی عبدالمومن رو بضعف واختلال نهاد بنو مرین از صحراها و
بیابانها در اطراف شهرها و آباد یها جاگیر شدند و از برای خود اسباب الات حرب اماده
ساخته از اطاعت بنی عبدالمومن سرکشیدند و برایشان خروج نمود چنانچه بسیاری از رعایای
بنی عبدالمومن بسبب جور و ظلم او بزنی مرین التجا نموده ملحق شدند این جهه درین میان اختلات
و محاربات زیادی پیدا شد تا که بنی عبدالمومن روز بروز رو بتنزل گذاشته و دولت بنی مرین
قوی شده میرفت و اول کسی که در بنی مرین بعد از یوسف بن عبدالاسال از هجرت ریس شد محیو
بن ابی بکر بن حامه بود در شنه فوت شد بعد ازان پسر او عبدالحق دایره خود ریس کرد در ده ردو
وفات یافت بعد از ان عثمان بن عبدالحق بریاست رسیده در شنه فوت شد بعد برادر
عثمان محمد بن عبدالحق در شنه فوت شد بعد از ان ابویحی بن عبدالحق در بین شان رئیس شده در
سره فوت شد بعد ازان برادر او یعقوب بن عبدالحق درین مدت گذشته محاربات متماد ی
بین بریریان و بنی عبدالمومن واقع شد تا اینکه امر بربریان قوت پیدا کرده و آوازه شان
در اطراف واکناف ممالک مشهور شد و در سه پرده هات بسیار مثل دکنا تا
فاس، تلمسان، طنجه، سبته، و غیر ذالک غلبه کردند مگر تونس و مضافات
آن که در دست حفصیون بود و مالک شدن بنی مرین فاس را در سنه بود و
در ششه (مراکش) را مالک شدند داباد لوس را که ملقب بواثق
و آخرین ملوک بنی عبدالمومن است بقتل رسانیدند بعد ازان از بنی مرین ملک
در دست یعقوب بن عبدالحق قرار گرفت یعقوب اگرچه آخر شان بود ولی شخص
اول بنی مرین گفته می شود چرا وقتی که بر مراکش غالب شد اهل اندلس
همه برایش بیعت نمودند و بسیاری از اهل اندلس بطلب نصرت بر نصاری
که غلبه کرده بودند براندلس نزدا و آمدند وز و د است که اماده گی نشان
از برای غزوات اندلس ذکر شود انشا ء الله تعالی .
ذکر غلبه کردن نصاری بر بسیاری از شهرهای اندلس در وقت ضعف بنی عبدالمومن
چون دولت بنی عبدالمومن ضعیف شد و عاملان در اطراف شهر ها پراکنده بودند و نایره


فتوحات اسلامی (۴۲۵) ذکر غلبه نصاری بر بسیاری از شهرهای اندلس
فتنه مشتعل شد در بین خود آنها و در میان بنی مرین ایشان و مشغول شدند بقتال خودها
نصاری فرصت را غنیمت شمرده بسیاری از شهرها و طایفه ها و قلعه ها را قطع نمودند
دستولی شدند بر آنها و در اندلس از لشکری و مردان جنگی کسیکه دفع کند دشمن را یا مقاومت
کند بادی نبود بسیاری تصرف نصرانیان به اندلس در مدت ضعف بنی عامر امویین
بود و بعضی شهرها را هم قبل از ضعف بنی عبدالمومن تصرف شده بودند مثل طلیطله و
و بر شونه را که در سنه چهار صد و بیست چهار تصرف بودند و آن سنه اول دولت بنی
عبدالمومن و حصر دولت مرابطین بود بلکه پیش از ان سنه
چهارصد و هفتاد و هشت بر طلیطله تصرف کرده بود ند چنانچه گذشت تا انکه
یوسف بن تاشفین وقتی که به اندلس عبور نمود دران زمان واقعه (زلاقه) در
بین بود از خلاص کردن طلیطله از دست گروه طاغیه عاجز شد و گروه طاغیه
بر (شنترقنطره) مستولی شدند و در سنه بر (بلنسیه) غلبه کردند بعد ازان
مسلمانان باز از نزد شان استر داد نمودند همچنین استیلاء کفار و استرداد
مسلمانان مکرر شد تا که دشمنان بر شهر (بلنسیه) غلبه کردند باز دیگر او را گرفتند
و بر حصار (روطه) سنه پصد و بیست و نه غلبه کردند و حصار (روطه) از محکمترین
حصارهای بود که بر صاحب (طلیطله) ابن هود در وقتی که از مقاتله عاجز
شده بود تسلیم نمود و در شهر (مریه) سنه پچصد و چهل و دو دشمنان
غلبه کردند و پیش ازان سنه پچصد و بیست و دو بر شهر (لوشه) غلبه کردند
بودند بعد ازان بر شهر (مریه) را در سنه پچصد و پنجاه دو موحدین استرداد
نمودند و سالهای بسیار در دست مسلمانان بود پس ازان کفار
شهر (مریه) را باره دیگر از نزد مسلمانان گرفتند و بر شهر (مارده) سنه ششصد و
سی افت و بجزیره (شقرہ) سنه و بدارالخلافه (قرطبه) سنه و بر شری
اندلس (شاطبه) وغیر ها سنه غلبه کردند و سنه به شهر (طرطوشه) غلبه نموده
و تصرف کردند جمیع بقاء و قلعه های او را و بر حصار (فاروه) و (زاخراء القدیم)
و در سال مذکور در (مرسیه) غلبه کردند بطریق صلح و محاصره کردند (اشبیلیه) را
در سنه و با لک شدند او را در سنه اگر بخواهیم تشریح گرفتن گروه طاغیه شهرهای اندلس
را بنائیم سبب طولت سخن و وقایع حسرت آورشان باعث پاره کردن جگر ها و روان بودن
خون از چشمها می شود وقتی که طایفه طاغیه اصول شهرهای اندلس مثل قرطبه واشبیلیه
وطلیطله و (مرسیه) وغیره ها را گرفتند جمع شدند اهل اسلام بیک قطعه از اندلس که در دست

تطبیطله شهریست از بلاد شرق
اندلس ۱۲
طلیطله شهریست از شهرهای
متوسط اندلس ۱۲
مریه بلنسیه شهریست از شهرهای
اندلس ۱۲ فتوحات
بلنسیه بکسر هم بهر و با هم در لم
والیغ و تنشین تشدید و علم ولام


فتوحات اسلامی (۴۲۶) ذکر غلبه کردن نصارا بر بسیاری از شهرهای اندلس

مسلمانان بود مثل محمد بن یوسف بن هود جزامی که پدران او از جمله ملوک الطوایف اندلس
بود و در ابتداء محمد بن یوسف بر مرسیه که در شرق اندلس واقع است بود و در
آنجا از طرف بنی عبدالمومن عاملان بودند که محمد بن یوسف باستعانت بعضی از
اهل اندلس و علما و اعیان بر ایشان غلبه کرد و ایشانرا اخراج کرد و در آنجا
والی شد و از برای بنی عباس خطبه خواند و مردم را برای ایشان ترغیب کرد تا
تا اینکه بسیار شدند منازعان و خون خواهان بر وی از مسلمانها و فرنگها و سخت
شد بر وی کار و از جمله کسانیکه او را منازعه میکرد از مسلمانان (بنو الاحمر) بود و
ایشان قومی اند که بسوی سعد بن عباده انصاری سید الخزرج منسوب میشوند
و در تصرف ایشان بود بعضی از شهرهای غربی اندلس، او گرفتند انچه در تصرف
محمد بن یوسف بود و ضم کردند بسوی ملک خود و اول کسیکه بریاست از بنی
احمر برخواست محمد بن نصر بود و پدر او نصر در دولت بنی عبدالمومن از امراء
لشکر بود و او را محمد شیخ نیز میگفتند و در ۶۳۵ برای او بیعت کرده و او بنام
ابی ذکریا بن عبدالواحد بن ابی حفص عمر (هنتانی) صاحب (تونس) خطبه خواند
غرض اینکه جمع کند ملک خود را (بتونس) و افریقا و کشید خود را از اطاعت بنی
عبدالمومن و مردم را باطاعت خواند و ب امیرالمومنین موسوم شد بعد از آن
از مردم بنام ابی ذکریا بیعت گرفت تا اینکه بیعت گرفتن ابن (هود) را از برای
بنی العباس فاسد کند و اہل اعیان) و (شرنیش) درین بیعت ابن الاحمر را
معیت کردند گروه طاغیه در عین وقت محاصره داشتند شهر بلنسیه را که در ۶۳۶
بود بعد ازان احمر فرستاد بیعت اندلس را بمعیت اعیان و اشراف
اندیار به ابی ذکریای (تونسی) و بیعت را بحضوره ی آوردند و اظهار بیعت
کردند بر غلبه نصاری بلنسیه) را و طلب از وی برخواستن را بجنگ نصاری
و او نیز طلب ایشانرا اجابت کرد و عقد کرد ابو ذکریا روز رسیدن بیعت را
بروز سرور و جمع شدن مردمان و روز در موضع خلافت وانشاد کرده
است شاعری از اهل اندلس قصیده مشهوری که اولش
انجد بخیلک خیل الله اندلسا _ ان السبیل الی منجا تها در سا
یعنی خطو بده لشکر خود که لشکر خدا است اندلس را _ بدرستی که راه بسوی نجات دادن اندلس کشته شد آت
وهب للناس عزیز النصر ما التمت _ ولم يزل منك عز النصر ملتمسا
ببخش از برای مردمان نصرت غالی عزیز را که امداد میجویند - همیشه باشد از تو نصرت غالب التماس کرده شده

ابن الاحمر


فتوحات اسلامی
(۴۲۷)
ذکر غلبه کردن نصاری بسیاری از شهرهای اندلس

این قصیده ایست بسیار دراز بلیغ و فصیح که در نفح الطیب مذکور است
بود کر یا معیت ایشان را ضعیف و دعوت شان را نپذیرفت
و مهیا ساخت برایشان اسطول ها که در آنها مالها و مردان جنگی بود
وقتی که باندلس رسیدند دیدند که عده طاغیه شهر (بلنسیه) را
محاصره نموده مالک شده است و همچنین (مرسیه) را نیز بطریق
صلح گرفته است و از جمله کسانیکه در آنوقت به اندلس مقیم بود
ابو محمد (اشقيلوله) بود ابو محمد مذکور بر ولایت قارش و وادی آش غلبه نمود
چون میان محمد مذکور و ابن احمد خویشاوند می دوستی باطنی بود لہذا ابن احمد از ابو محمد
علیه سپر هود استمداد خواست زیرا که ابن هود پیش از مغلوب شدن و فرمانی از طرف خلیفہ
عباسی مستنصر بالله ابن ظاهر بین ناصر در هر حکومت رسیده بود از انسب کار این دو قوت
گرفته ابن احمد بوی بیعت کرده خطبه را از نام ابی زکریا حاکم تونس و افریقه موقوف است بعد
از ان ابن احمد در نزد ابو مروان باجی که والی اشپیله بود برای خواستگاری دختر
او رفت ابو مروان دختر خود را بنکاح وی در آورد بعد از ان ابن احمد ابو مرد انرا
خفیتاً مقتول نموده خود را والی اشپیله ساخت بعد از یکماه اہل اشپیله با بن هود
مراسله نموده بفرمان وی داخل شده ابن احمد را از ولایت خود کشیدند بعد در
۶۳۰ زمانیکه این احمد بولایت جیان بود خط ا ہالی غرناطه در موضوع اتفاق بیعت
شان بر ابن احمد بقرار گفته مردم غرناطه بر شهر غرناطه تغلب برده انرا پایتخت خود
قرار داد بعد ازان مالغه را تصرف کرد درین مدت که فتنه باین
مسلمانان در ولایت اندلس واقع گردید نصاری قوت یافته
در بلاد اسلامی طامع شدند به سرعت بسیاری شهر و قریه های
اندلس که بتصرف مسلمانان بود داخل شدند چنانچه شاعر فرموده
چو در لشکر دشمن افتد خلاف تو شمشیر خود را بکش از غلاف
ابن هود نیز نصارا را انقیاد نموده در بلاد خود راه داد
بطمعی که ابن احمد را از و دفع نمایند از این سبب ابن هود بسیاری
از سرحدات و قلعه های اندلس را به نصاری وا
گذار شد چنانچه گفته اند ابن هود سی قلعه را تسلیم نصارا
نموده فی سالی چهار صد هزار دینار به ایشان دادن
بعد ازان وزیر او مشہور به ابن رمی بروی شورید و او را

حاشیه
و ناطه شهریست از شهرهای
بزرگ و اعلای اندلس که آخر
مالقه شهریست باندلس که آنرا
در حال مرسیه میشمارند و انشهری
در غایت خوبی و استعادت


اندلس
فتوحات اسلامی ( ۴۲۸ ) ذکر غلبه کردن نصاری بر بسیاری از شهرهای

محلات بعد ازان ابن الاحمر به بلاد که بتصرف ابن دیمی بود غالب گردید در سنہ ۶۴۱
مردم ولایت میورقه همراه همراه ابن احمر بیعت نمودند در سنہ ۶۴۵ درین وقت بین
اولاد ابن هود و ابن احمر وقایع جاری شد که کلام آن طویل میگردد تا اینکه
اولاد ابن هود نیز ابن احمر را اطاعت نمودند بعد ابن احمر از طرف
خود ابن اشقیلوله برای گرفتن شهر مرسیه را از نزدشان فرستاد
ابن اشقیلوله شهر را از ایشان گرفته در ان شهر باسم ابن احمر خطبه خواند بعوض ان
قلعه از ولایت خود به اولاد ابن هود داد این واقعه در سنه ۶۶۴ بود بعد از ان حکومت
بنی هود کاملا قطع گردید ابن احمر در ابتدا حکومتی خود در نزد نصرانیان رفته
بر عداوت ابن هود از ایشان یاری میخواست چون ابن هود نصاری را
در بلاد خود داخل کرده قلعه های مذکور را به ایشان داد و مبلغ مذکور را جزیه را
بر خود ثابت گردانید نصاری خود را از معاونت ابن احمر نگهداری
کرده معاون ابن هود شدند ابن احمر چون قوت نصاری و اتفاق شان
با ابن هود مشاهده کرد ترسید که مبادا نصاری بر مملکت من دست تصرف
دراز نمایند ایشان را دشمن گرفته عهدیکه همراه شان بسته بود شکست مملکت
خود را از ایشان محافظه می کرد ابن احمر شهرهای مغرب اندلس و بعضی از
شهرهای وسط که من جمله آن با غرناطه و شهر (مریه) و (مالقه) و مانند
آنها بود در مملکت خود داخل کرد ابن احمر محمد شیخ بن یوسف بن نصر در سنہ ۶۷۱
وفات نمود بعد از ان همراه پسر او محمد الفقیه بن محمد الشیخ بیعت کرده
شد کسانی که از نسل پادشاهان اندلس باقی مانده اند سران
اشقیلوله پیش کاران ابن احمر بودند که با وی خویشی
و دوستی داشتند کلان ترشان ابو محمد حاکم (مالقه) و برادر
او ابو اسحق حاکم وادی (اش) و قارش بود ابن احمر
موسوم به محمد الفقیه اشخاصی را بحضور پادشاه بنی مرین جهت
استمداد و معاونت نمودن او را در قتال نصاری فرستاد
زیرا در آن وقت سلطنت بنی مرین در (مراکش) و مغرب
تقویت یافته پادشاه شان یعقوب بن عبد الحق مرینی بود.
ذکر فرستادن بنی مرین لشکر را بمقاتله نصاری اندلس
چون مغرب ابن احمر برای استمداد رسیدند سلطان یعقوب بن

الیه شهریست از اعمال قنبه
واقع اندلس ۱۲ مجحم
قرطبه شهری بزرگست در وسط
بلاد اندلس بغایت خوب در قرب
آن اشبیلیه آباد گردیده ۱۲م نجم


فتوحات اسلامی (۴۲۹) ذکر فرستادن بنی مرین لشکر را بمقاتله نصاری

عبد الحق لشکر های بسیار از فاس و مراکش تهیه نموده همراه بعضی از
اولاد خود بطرف اندلس فرستاد به نصاری تصادف کرده
مقاتله شدیدی در بین واقع گردید آخر مسلمانان بنصرت الهی
بر نصاری غالب گردیده نصاری به بدترین احوال شکست
نمودند نصاری را در شهر های شان محصور نموده مال
اسلی نصاری را غنیمت گرفتند بنی مرین سالم و غانم باز گردید
در این مقدمه چیزی از شهرهای نصاری را مسلمانان متصرف نشدند.
ذکر محاربه دیگر از بنی مرین در ولایت اندلس
در شته پادشاه مسلمانان سلطان یعقوب بن عبدالحق لشکر های
بسیاری را جمع آوری نموده مسلمانان را از هر طرف اعلان جهاد
داد مردمان حاضر شدند خود سلطان همراه لشکریان
بطرف اندلس حرکت کرد چون بولایت طریفه
رسیدند ابن احمد مذکور حاکم غرناطه و سردار ابو محمد ابن
اشقیلوله حاکم مالقه به استقبال سلطان برآمده سلطان ایشانرا
اعزاز و اکرام نموده در هم محاربه شریک ساخت رفتن بسوی شهر های خود شان امر داد
ابن احمد بسبب که از ابن اشقیلوله سخنانی داشت شنید بطرف بلاد خود غضبناک
بازگردید هنوز سلطان یعقوب در طریفه بود که خبر بوی رسید که سرهنگ نصاری
لشکر بسیاری را مهیا نموده آماده محاربه است چنان لشکری که از کثرت دشت
و صحرا را گرفته سلطان نیز لشکر خود را بطرف نصاری سوق داد چون با هم مقابل
شدند آغاز کارزار نمودند جنگ بین شان شدت داشت تا اینکه حق جل و عله
کفار فجار را شکست داد مسلمانان نصرت یافتند مؤرخین گفته اند که از شکست دادن و در
عقاب مانع ولت موحدین در حکومت محمد بن یعقوب بن عبد المومن دیگر نصرت شکست دیگر
وقت داخل شدن سلطان یعقوب در اندلس خلاصه اینکه درین محاربه اهل اندلس بسیار هی از
آریس لشکر نصاری مقتول گردید که نام آن زنده بود خزشکر نصاری زیاد از چهل هزار نفر کشته شدند بقیه
السیف گریختند سلطان یعقوب مملکت اندلس رندۀ جَزِیرَةُ الْخَضْرَاءَ طریفه جبل طارق و
غیر ذالک را بتصرف آورد سلطان یعقوب سرسردار نصاری را بعد از کشتن نزد
ابن احمد فرستاد بعضی گفته اند که ابن احمد آن سر را خوش بوئی کا
به اعتبار تمام نزد نصاری فرستاد برای اینکه دوستی خود را به نصاری

طریفه نام شهرست در جنوب
اندلس ایقانا ناچیز در این جا
آنرا شهردریه دریائی حکومت
اندلس مینویسد ۱۲ محمد علم