فتوحات اسلامی (۵۳۱) ذکر مصالحه با فرنگیان

دولت عبیدین در مصر منقضی شد وی بر مصر مستولی شد از انواع ذخایر که از شماره بیرون
بود گرفته تا ما تقسم نمود برای نفس خود چیزی اختیار نکرد - از تواضع وی رحمة الله علیه این بود
که بر کسی از یاران خود تکبر نمیکرد بلکه ملوک متکبرین را عیب می نمود در نزد او فقرا و
صوفیه مجتمع گردیده سماع معروف صوفیه را تعمیل میکرد هر گاه یکی از صوفیه برای وجد
بر میخواست وی بموافقت آن ایستاده شده نمی نشست تا اینکه آن صوفی فارغ میشد
جامه که در شرع ممنوع بودی نمی پوشید چون بمرض موت گرفتار شد شبی از ان شبها
قاضی فاضل که وزیر او بود با بعضی از اولاد او و عماد فنی بر بالین او حاضر شدند
عماد گفت وی را نشانده تکیه نمودیم آب نیم گرم خواست که عفت شربت برای
لینت طبع بیاشامد چون آب آورده شد بسیار گرم بود از بغایت گرمی آب
شکوه نموده تغیر خورد ثانیا آب احاضر کردند از بسیاری سردی آب شکوه
نمود بر شفته و غضبناک نگردید جز انقدر که گفت سبحان الله یکی بر تعدیل آب
قدرت ندارد - عماد گوید من و قاضی فاضل از نزد او گریه کنان برآمدیم
زیرا شدت مرض او را مشاهده کردیم قاضی مذکور گفت این اخلاق را
ببین که نزدیک است از مسلمانان مفارقت کند اگر در بحال دیگری بودی
قدح آب را بر سری خادم میزد برای وی رحمة الله علیه امام رتبی ملازم
و مداوم بود چون غایب شدی کسیکه از اهل علم و تقوی و جناب معروف
بودی با وی نماز خواندی بقول منجم کوشش نمیکرد آنرا لغو میدانست
شومی و بد فالی نمیگرفت در کار ها تخیر نمی شد بلکه چون قصد نمودی به توکل
علی الله اجرا میداشت هیچ روز برا بر روز دیگر و زمانه را بر زمانه دیگر فضیلت
نمی داد مگر به تفضیل شرع همیشه ناصر اهل توحید و قامع مبتدعین بود
در اصول و فروع و معقول و مسموع شافعی المذهب بود با اهل تنزیه نزدیک
و از اهل تشبیه دوری میجست عالما در عدل او و علما در مرحمت او و شروط
در امنیت او وزهاد در حسان او بسر می بردند - و بود رحمة الله علیه شخصی
نیک اعتقاد و شیخ امام قطب الدین نیساپوری رساله که در وی اعتقاد است
از سنت و جاعت را جمع نموده برای او ساخته آن را حفظ نموده اولاد
خورد خود را به حفظ آن مامور داشت در شب ها به تهجد قیام داشت سماع
قرآن شریف را دوست داشت کسی را که امام اتخاذ میکرد شرط مینمود
که عالم به علوم قرآن و متقن حافظ باشد بود رحمة الله علیه نرم دل و گریان


فتوحات اسلامی
( ۵۳۲ )

چون استماع قرآن عظیم نمودی تاب دی خاشع و پشکی یزان شدی بر جایشه بد لغوبته
و اهتمامه نه یاری مینمود مولف فرموده اگر شخصی قسم خوردی که در وقت بیرون شدن
بطرف جهاد یکدینار و درهم بغیر از امر جهاد صرف نمیکرد هر آینه در قسم خود صادق
بودی چنان در حماد محبتی داشت که اهل و اولاد و وطن و مسکن خود را واگذار
شده در گوشه خیمه که بادها اندر است و چپ میوزید قناعت نمود تا اینکه
در شبیکه با و شدت داشت خیمه بروی افتاده نزدیک به هلاکت رسید با وجود
این زحمات رغبت و اهتمام در سیر نمودن او در جهاد زیاده شده شد مناقب
ویی بسیار است مؤلف گفته که علیحده رساله در منقبت او تالیف کردم
اللهم اجعل مقره في جنات النعیم واقر عيناه بالنظر الي وجهك الكريم
یا ارحم الراحمين واجمع بيننا وبينه في امریه امتك مع الذین انعمت
عليهم من النبيين والصديقين والشهداء والصالحين
و آن با وجود صفات جامعه حسنه بود از حسنات سلطان محمود نورالدین
بن زنگی زیرا که سلطان محمود نور الدین کسی بود که استیاده کرده بود وی را
تا اینکه وی از کاملین و از بندهای مقربین خدا وند گردید سابقا مناقب سلطان
محمود نور الدین را نزد وفات او که در سنه ۵۶۹ بود وعده نموده بودم چون
مناقب و ترجمه او بسیار بود رساله علیحده در سوانح او تصنیف شده اما
اندکی را تبرکا و اینکه شاید به برکت سلاطین عادل با نواع تشرفات نائل شویم
در اینجا به ذکر می نایم - سابق تذکار شد که سلطان نور الدین ابی بن عماد
الدین زنگی بن قسیم الدوله آق سنقر که از غلامان ملکشاه سلجوقی بود که درا
ولایتهای حاصله داده بعد از وی پسر او عماد الدین نیز ولایات بسیاری والی
و عظم فتوحات را فاتح گردید بعد از وی امر حکومت به پسر وی سلطان محمود
نورالدین قرار گرفت که والی حلب و موصل و غیره بوده ممالک بسیار را که نصاری
بر ان استیلا یافته بود فتح نمود آنچه در ترجمه سلطان مذکور است اینکه
وی عالم و فقیه و تابع مذهب ابو حنیفه رحمه اله علیه و عابد و پرهیزگار
و زاید بود از جمله زهد و پرهیز گاری وی این بود که اکل و مشرب و لباس
او از ملک خاصه که از سهم غنیمت گرفته بود میبود وقتی زوجه او از تنگی معاش
شکوه کرد ویرا در حمص سه دکان بود که فی سال بیست میله کرایه داشت
محصول آن را بوی داده گفت غیر ازین دیگر ندارم تمامی انچه در دست من است

یحیی با فضائی
بگردان قرار گاه او را در
جنت النعیم و روشن کردن
چشم اور ایجا و جود کرم
خود یا ارحم الرحیمین جمع کن
بیار او در دائره امت
خود با این طائفه که نعمت دادی
و انعام کردی با ایشان
از گروه پیغمبران و صدیقان
و شهدا و صالحین آمین

مال


فتوحات اسلامی (۵۳۱) ذکر مصالحی فرنگیان

مال مسلمانان سوختن و در مال غنیمت خیانت کردن نتوانم در حوصله تو خود در خلل حرمت میکنجم
و شب نماز بسیار میگذارد و ارادتمند داشته و در وصف انچه در صفت او گفته شده
جمع الشجاعة والخشوع لربه ما احسن المحراب فی المحراب
جمع کرد مردانی در ترس پروردگار را چه قدر خوبست جنگ جای در محراب
عارف بفقه امام ابو حنیفه بود حدیث استماع میکرد و بر حصول ثواب بدیگران
می شنواند - عدل او چنان بود که در مملکت خود با وجود کلانی باج گیر و عاشر
نگذاشت در مصر و شام و جزیره و موصل و غیره امر باج گیری را باطل نمود والی ها
پیش از و درین خصوص بسیار جور میکردند تا درجه رسیده بودند که از صد
چهل و پنج میگرفتند سلطان موصوف تمام آن را باطل کرد از ان سبب
حق تعالی بر غنایم او برکت داده فتوحات زیادی برای او حاصل شد تا اینکه او
و سلطان صلاح الدین بسیاری از ممالک شامیه و غیره را از تصرف نصاری کشیدند
که تقریبا صد سال بر آنها مستولی شده بودند بیان آن بطریق اختصار گذشت
و بود رحمة الله علیه که شریعت را عظیم و در احکام آن خشنود یعنی برای خود ازان
نمیگذشت و بر اورین باب قصه های عجیبه است ازان جمله حکایت است
که بعضی رعیت او بروی دعوی ناحق کرد، بر قاضی که خود او برای تنفیذ احکام
مقرر نموده بود شکوه برد قاضی سلطان را خواست سلطان در محکمه حاضر
گردیده بقاضی گفت که من بر آحاکمه آمده ام با من چنان سلوک نمائی که با غیر من
مینمائی خصم آن او در مجلس مساوی آن نشانده بادی محاکمه کرد حق بر ذمه سلطان
ثابت نگردید ملک برآ سلطان نور الدین ثابت شد سلطان گفت ای حضار
گواه باشید که چیزی را که خصم با من محاکمه میکرد بوی بخشیدم اگرچه میدانستم که حق
برای من است لکن با او حاضر شدم تا نگویند که بر وی ظلم کرد حالا که حقیقت ظاهر
شد حق خود را با و بخشیدم این نهایت عدل و انصاف بلکه غایت احسان است
که از عدل فوقیت دارد حق تعالی این نفس تزکیه طاهره فرمان بردار حق را
رحم کناد این فقره از ملوک متأخر با وجود فساد و تفرقه جماعات بسیار عجیب
مینماید و الا جماعه از متقدمین مجلس حکم انعقاد شده حاضر محکمه شده اند مانند
امیر المؤمنین عمر ابن الخطاب و علی بن ابیطالب رضی اللہ تعالیٰ عنها - از عدل
وی رحمة الله علیه این بود که عقوبت که ملوک این زمان بجان و مظنونین
درباره اشخاص جاری میدارند وی عذاب نمیکرد بلکه بر متهم شاهد میخواست


فتوحات اسلامی (۵۳۴) ذکر مصالحه با فرنگیان

اگر کینه شرعی بر پا می شد بوفق شرع شریف سزا داده از شرع تجاوز نمیکرد حق تعالی
بهمین خصلت او از شرور که در غیر ولایت او واقع میشد مردمان را محافظت نمود
وی را شیخی بود که معتقد و محب او بود نام او شیخ عمر ملا بود سلطان او را ملا لقب نهاد
شیخ مذکور برای قوت خود تنور ساخته اجرت میگرفت از کسب دست خود
میخور منزل شیخ در موصل بود سلطان از حلب نزد او شخصی فرستاد که چیزی
برای افطار سلطان در رمضان بفرستد که اندر سوله شیخ قطار نماید شیخ عمر
ملا چند کیسه نان های ریزه و خشک خدمت سلطان میفرستاد سلطان در ایام
از همان خریطها افطار میکرد چون سلطان بموصل قدوم آوردی غیر از طعام شیخ چیزی
نمیخورد قول شیخ را قبول و باراده او عمل میکرد عمال خود را که در موصل و جزیره بودند
توصیه نمود که بگفته شیخ و مشوره او عمل نمایند بواسطه علم و صلاح و دیانت و تقوی
شیخ اتفاقا فساد و غدار پیشه گان در موصل و جزیره بسیار شدند که کار بدون
سیاست و قتل جلوگیری نمی شد عمال و حکام جزیره و موصل نزد شیخ حاضر شده
معروض داشتند که فساد ولایت را خراب کرده اند زیرا کسیکه در بیابان
مال شخصی را میگیرد شاهد کجاست اگر شما به سلطان نوشته اجازه بخواهید
که اشخاص مفسد سیاسته بقتل برسند شیخ با ایشان متفق شده بسلطان نوشت
سلطان مکتوب شیخرا ملاحظه کرد در ظهر آن بقلم خود نوشت اینکه چون حق تعالی مردم
خلق کرد و او مصلحت شان را دانسته شریعت که اصلاح شان در ان بود فرستاد
اگر بغیر شریعت دیگر امری مصلح حال مردم می بود هر آئینه مضایقه نمیکرد پس ما را
بآنچه بر شریعت زیاده کند احتیاجی نیست چون مکتوب شیخ رسید مردمان
موصل را جمع کرده گفت به بینید مکتوب زاهد را بسوی پادشاه و مکتوب
پادشاه را بسوی زاهد دانستند که آنچه سلطان فرموده حق است و اصلاح
به عمل کردن شریعت است سبب ساقط کردن باج در آهنگران این بود که ضریر
او موفق الدین خالد بن قیسرانی در خواب دید که سلطان جامهائی خود را میشوید
بر سلطان قصه کرد سلطان ساعت متفکر شده بعد از ان به ساقط بودن باج
آهنگران امر داد گفت این تفسیر خوب است پیش از ان در تعهد خود میگفت
اللهم ارحم العشماس والاسکاس بعد از بخشش خود در آنچه گرفته شده
بود از مردمان بخیلی مجو است گو میگفت بیرون نکردیم آن مال را مگر برای جهاد
مسلمانان دشمنان دین را از ایشان عذر میخواست از عادات او چنان بود


فتوحات اسلامی (۵۳۵) ذکر مصالحه با دشمنان

که هیچ فعل او از نیت صالح بیرون نبود از انجمله یکی این بود که بالشکریان برآمد چنان به صورت لعب جریان میدانند به این گونه امتحان چابکی و جلدی عسکری و اسپان منظور داشت که بمقابله دشمنان بگرد در جولان مانند شیخ مذکور بوی نوشت که گمان نداشتم که بلهو و لعب مشغول باشی می شنوم که اسپان را بدون عقیده غیاتی سلمان بوی تحریر فرمود که قسم بخدا که مرا بر این کار لهو و لعب باعث نکرده یکه ما در سرحد دشمنان افتاده ایم و بایشان نزدیکیم ناگاه آواز دشمن را شنیده در طلب آن سوار می شویم و همچنین ملازمت حمله شب کور در تموز و زمستان برای لشکری متصور نیست راحت چند یام لازم است هرگاه اسپان را براخوران شان آسوده گذاریم سرکش میشوند که قدرت پراد همه رقمله ندارند برای سوارکاران خود به چابکی اطاعت نمی ورزند در محاربه معرفت ندارند قسم به خدا چیز یکه مرا باعث باین کار شده همین تربیت اسپان است برای محاربه و جهاد نه دیگر چیز ابن اثیر فرمود که بسوی این ملک عظیم بی مثال نظرنمای که در گوشه گیران منقطع برای عبادت مانند او را نیابی زیرا از کسب که لعب را به نیت صالحه اجرا دارد تا از بزرگترین عبادت گردد در عالم کم است این کار دلیل است که نیت او در هر کار خالص لله بود این خصلت علماء صالحین و عاملین به علم خود ها بود -- کتب دینیه را بسیار مطالعه میکرد تابع آثار نبوی موظب نماز با به جماعت برقراروت قرآن مداومت بر فعل خیر حریص پاکدامن و عفیف بود -- در مخارج میانه رو در خوردن و اشامیدن و لباس احتیاط در بود در وقت رضا و خشم از و کلمه فحش شنیده نشد نیکو تر و خوب تر چیزی در نزد او کلمه حق اگر شنیدی و یا بطریق سنت کسی هدا نشان دادی بود ابن اثیر گفته که تواریخ ملوک متقدمین پیش از اسلام تا این زمان را مطالعه کردم بعد از خلفاء راشدین و عمر بن عبد العزیز نیک خصلت تر از ملک عادل نورالدین محمود پدیم در عدل و انصاف از وی فرو رفته تندیدم که شبی و روز خود را مصروف داشت که عدل او نشر شود یا برای جهاد تجهیز لشکر یا ازاله ظلم یا عبادت که بران قیام داشت یا احسان و انعام که بان دست و سد ثغور میکرد اگر درین است مانند او کسی می بود باز فخر میکردم اما زهد و عبادت او بدرجه بود که با وجود وسعت مملکت و بسیاری خزاین در اموال خوردن و اشامیدن و لباس و از ملک خود او بود که از سهم غنیمت خود خریده بود


فتوحات اسلامی (۵۳۶) ذکر مصالح با فرنگیان

از اموال بیت المال اگر وقتی ضرورت شدی بدون فتوی علما نمیگرفت انچه را که علما
گرفتن آن احلال میدانست زیاده نمیگرفت قصه شکوه زوجه او در موضوع
تنگی معاش و دادن کرایه دکان حصص پیشتر ذکر یافت حاجت به تکرار
نیست لباس که شرع نهی کرده نمی پوشید مانند ابریشم و طلا اشامیدن خمر
و بیع آن را در تمام بلاد خود منع نمود شارب خمر را حد شرعی میزد هر کس
که بود وقتی عمامه مصری بقصب رفیع بوی آوردند که مذهب بود از خوف
در حضورش نیاوردند مگر توصیف نمودند ملتفت نگردید ناگاه مرد صوفی
در نزد او آمد آن عمامه را بوی مردادن نمود بعضی گفتند که برای این مرد
صلاحیت ندارد اگر به غیر آن بدهی بهتر خواهد بود گفت بدهید که بپوشد
و بثمن آن نفع بردارد زیرا امید دارم که در اخرت عوض گیرم آن عمامه
بصوفی تسلیم شد به بغداد برد به ششصد دنیار یا بقصد فروخت بعضی
گفته اند بهمدان برده به هزار دنیار فروخت ملوک پیش از وی فدای
همت کمی شان شکم و فرج بود نه معروف را میدانستند و نه منکر را انکار میکردند
تا اینکه نوبت دولت بوی رسید باوامر و نواهی شرع اتباع و تبار او نیز
بوی اقتدا کردند عمال او خصال او را اخذ کردند از ان جا امده لمن سن
من سن سنة حسنة فله اجرها واجر من عمل بها الی یوم القیا
مه این حضرت یک پیر مرد مزرعی که بود میسده که بروی مسند قدرت
اگر کسی بگوید چه گونه موصوف بزهد میشود با این همه مملکت های متعدده و فراخی
اموال کثیره میگویم سلیمان علی نبینا و علیه السلام را یاد آور که بان پادشاهی
سید الزاهدین زمانه خود بودند و حضرت سیدنا محمدصلی الله علیه وسلم با وجود یکه
حضرموت و یمن و حجاز و تمام جزیره العرب بتصرف شان بود و اوشان
در حقیقت سید الزاهدین تمام عالم بودند زیرا که زهد خالی بودن قلب است
از محبت دنیا اما عدل وی که بهترین ملوک واعدل ملوک بود از روی حسن
سیرت و حکم از عدل او چنان بود که مذکور شد که در تمام شهرهای خود باج گیر
و عشر کننده را نگذاشت انصاف مظلوم را از ظالم میگرفت هر کس بود
قوی و ضعیف در نزد او بحق داری مساوی بودند شکوه مظلوم را میشنید
کشف حال او را بنفس خود میکرد به حاجب امیر خود اعتماد نداشت از ین
سبب ذکر او در مشرق و مغرب منتشر گردید و صیت عدالتش آفاق را
احاطه کرد حکایت شده است که وی روزی داخل خزانه شد در انجا مال


فتوحات اسلامی
(٥٣٧)
ذکر مصالحی با فرنگیان
دید که وی نپسند نیا مد پرسید گفتند این مالسبت که قاضی کمال الدین از فلان سبب
فرستاد، گفت این مال نه از ماست و نه از بیت المال — امر فرمود که آن مال
بپسرع قاضی مذکور رد شود تا بصاحبان او برساند خزانه دار آن مال را
به قاضی کمال الدین فرستاد قاضی موصوف پس به خزانه دار ارسال کرد و گفت
چون ملک عادل پرسد از طرف من بگوید که مال از خود شما است و بقصد
شمانی که ملک عادل در اقل مخزانه شد آن مال را دید بر خزانه دار قهر مخفر و گفت
نگفتم که مال امه را صاحی و نمایید چرا تقبل کردید قول کمال الدین ما عرض نمود
ملک مال را بنزر بعد رسول نزد قاضی فرستاد و گفت کمال الدین بگوئید
که تو قدرت بر تحمل این بار داری اما من بگردن من بار یاب است طاقت
حمل مخاصمه آنرا بحضور خدایتعالی ندارم دیگر از عدل وی بعد از موت
وی حکایت عجیب است که مرد غریبی در دمشق وطن گرفته اقامت نمود عدل
سلطان نور الدین رحمته الله علیه را دید چون سلطان وفات کرد بعد از وی
بعضی لشکریان بروی ظلم کردند هر چند شکوه کرد کسی بداد وی نرسید از قلعه
فرود آمده فریاد کنان گریا میکرد جامه خود را چاک کرده میگفت ای نور الدین
اگر ما را در خیال فلاکت مآل مظلومانه مشاهده میکردی هر آئینه بر ما رحم مینمودی
امروز عدل تو کجا است قصد تربت نور الدین نموده با او خلقی زیاد بودند
که تائماً گریه و فریاد میکردند خبر بصلاح الدین رسید بوی گفتند که شهر و رعیت
محافظت نما والا بزودی مملکت از دست تو رفت در نزد آن مردی که بستر تربت
نور الدین رفته و باوی مردمان بسیاری همراہی کردند شخصی انفرستاد برا
خواسته ظالم را از وی در و دلی آن را خشنود کرد ان سلطان چنان کرد قیافه
ہم چیزی بوی بخشید شخص از دفعه اول بیشتر گریست سلطان صلاح الدین
گفت چرا گریه میکنی گفت بر سلطانی میگیم که بعد از موت خود بر ما عدل و حسان
میکند صلاح الدین گفت رست گفتی هر بار کیه از ما عدل مشاهده کردی
از وی تعلیم گرفته ایم دیگر از عدل سلطان نور الدین این بود که داری
برای کشف کمالات بنامود دار العدل نامید در هفته دور وز همراه قاضی
و فقها برای فیصله خصومات در انجا جلوس میکرد اما شجاعت و حسن تدبیر آن
در محاربه بتحدی بود که گویا هر دو بوی ختم شده بود زیرا که در جنگ صبر کننده تر
و در کید و رأی دانا تر و با مورد احوال لشکریان طایفه همه عارف تر بود چنان بوی


فتوحات اسلامی (538) ذکر مصالحه با فرنگیان

مثل زره میشد مردمان میگفتند که در خانه زین از وی کسی نیکوتر دیده نشد چنانکه
گویا بر پشت اسپ خلق شده که در وقت رفتن حرکت و تزلزل ندارد چون
حاضر میدان جنگ شدی دو کمان و دو ترکش گرفته مقاتله را بنفس خود جریان
میداد همیشه میگفت که با آرزوی شهادت بمعرکه پیش میشوم ولی بادرک
آن نایل نمی شوم امام قطب الدین نیساپوری فقیه شافعی از سلطان این سخن
شنید بجواب گفت ای سلطان نفس خود و اسلام و مسلمانان را بخطر مینداز
زیرا تو ستون ایشانی اگر عیاذا بالله تو در معرکه مصاب شوی از مسلمانان یکی
باقی نماند مگر به زیر شمشیر و شهرهای اسلامی از تصرفات مسلمانان خارج میگردد
سلطان فرمود ای قطب الدین محمود کیست که این سخن در باره او گفته شود
پیش از من کسی که بلاد اسلام و مسلمانان را محافظه نموده است خداوند است
که لا اله الا هو صفت اوست انواع حیل و مکر و فریب را با فرنگیان بسیار اجرا
میکرد اکثر بلاد فرنگیان خذلهم الله را بحسن تدبیر و حیله مالک گردید از رای
جیدی آن بود که با سلیح بن ابون بمدار من رفتار کرد زیرا که همواره او را خدعه
و استمالت میداد تا اینکه او را در سفر و حضر بخدمت خود گردانید که بذریعه
آن بفرنگیان مقاتله نمود فرنگیان را با دمیز و سلطان میگفت امری که مرا
باستمالت او مجبور دارد همانا شهرهای محکم و مخفی را بها و قلعه های محکم اوست
که ما راه بطرف او نداریم و او هر وقت که خواسته باشد بلاد اسلام را میگیرد
چون منع کردن اور انمیتوانیم بر وی قدرت نداریم چون حال را چنین دیدم
ناچار چیزی از اقطاع را دوستانه بوی دادم تا اینکه بطاعت و خدمت ما
اجابت نموده بر مقاتله فرنگیان مساعد باشد چون سلطان نور الدین
وفات یافت و گیری پادشاه گردید طریقه سابق را تغییر داد والی ملک ارمن
بعد از سلیح بسیاری از شهرها و قلعه های اسلام را مالک گردید ضرر عظیمی و پاره گی
فراخی به مملکت اسلامی رسید که امکان رفو نداشت و بود رحمه الله علیه که علماء را
اکرام نموده با ایشان احسان میکرد چنان در تعظیم شان مبالغه میکرد که هرگاه عالمی
یا صوفی یا فقیری ژنده پوش روی در اخل شدی بایتعظیم او برپای میخاست
و پیش وی اورفته دست او را گرفته پهلوی خود مینشاند گو یاوی نزدیک
ترین مردمان بود بسوی او با وجودیکه چنان هیبت او در دل ملوک و امرای
گرفته بود که یکی را از ایشان قدرت نشستن بدون اذن نبود بدست جبر مالها


فتوحات اسلامی
(۵۳۹)
ذکر مصالحه با فرنگیان

مکاتبه نموده با ایشان انبساط میکرد قول شانرا در هیچ امری رد نمی کرد اگر چیزی
به علما و فقرا دادی میگفت که اینطایفه را درعیت المال حقوق است هرگاه
به اندکی قانع شوند ما منت دار ایشانیم مجلس وی چنانچه روایت شده
مجلس رسول اله صلی اله علیه سلم بود یعنی مجلس حلم وحیا که در ان حرمت کسی هتک
نمی شد غیر از علم دین واحوالصالحین ومشوّرت در امر جهاد و قصد شهرها
دشمنان دیگر مذاکره نمی شد روایت شده است که حافظ ابن عساکر بمجلس
صلاح الدین را زمانیکه پادشاه دمشق گردید داخل شد در مجلس وی از مجلس
نشینان لغط و بی ادبی بسیاری دید شروع نمود که باصلاح الدین
حدیث نماید چنانچه با نورالدین میکرد از کثرت اختلاف سخن گویان
ونا شنیدن حدیث وی قدرت نیافت از مجلس برخواسته مدتی بمجلس
صلاحی حاضر نگردید صلاح الدین مکرراً وی اطلب میکرد وی از حاضر شدن تعلل
می نمود چون حاضر شد سلطان ویرا بر عدم حضور عتاب کرد گفت قصداً خود را
از مجلس تو باز داشتم زیرا مجلس تو به مجلس بازار یان می ماند که کسی بسخن گوش
نمی اندازد حرف کسی را کسی نمیگند دیروز که مجلس سلطان نور الدین حاضر
می شدیم چنانچه گفته میشود که گویا از غلبه هیبت و وقار مرغ برسرما نشسته
بود چون تکلم میکرد سکوت همه ماگر چون مارا به سخن می آورد گوش میداد
بعد ازان صلاح الدین اصحاب خود را امر نمود که در وقت آمدن حافظ ابن
عساکر عادت شنیعه خود را ترک نمایند– ابن اثیر فرمود که همچنین جمیع
حالات او مضبوط و محفوظ بود– اما اصول دینیات را بقسمی محافظه میفرمود
که دقیق را نامرئی نمیگذاشت کسی قدرت نداشت که مخالف حق را اظهار
نماید هرگاه کسی به خلاف حق اقدام کردی وی را چنانچه مناسب بحالت او
بود تادیب میکرد درخصوص بسیار مبالغه مینموده میگفت راه ما راه نقّادان
و قاطعان طریق مامون میداریم چگونه راه دین را که اصل طریق است
از مخالف شرع محفوظ ومصون نمائیم– حکایت آورده اند که شخصی در دمشق
مشهور به یوسف بن آدم بود زهد و عبادت را ظاهر کرده اتباع وی بسیار
شدند مگر از احوال او چیزی از تشبیه و تجسیم هویدا میگردید که یعنی خداوند
جل وعلی را جسم میدانستند نغوذ بالله خبر او به سلطان نورالدین محمود رسید
وی را حاضر نموده به خر نشانده سری ویرا برهنه کرده در تمام شهر گردانیدند بروی


فتوحات اسلامی (۵۴۰) ذکر مصالحه با فرنگیان

جواز نسخه بخط زرکس
از جزیره اقرتاریم روز
والی رقه در روده داده میشد
بحجم ۶۳

ندا کرده شد که این سزای کسیست که در دین حق بدعت اختراع نماید بعد از ان وی را
به طحزان اخراج کرده در آنجا بود تا فوت شد در مجلس سلطان نورالدین کتب
حدیث بسیار قراءت میشد یکروز با جماعت علماء ملادت میکرد روایت حدیث
برآمد که رسول الله صلی الله علیه وسلم بیرون شد شمشیر قلاده کرده عادت لشکریان
چنان بود که شمشیر را بکمر می بستند چون حدیث را شنید کار لشکریان را
باطل شمرد فردای آن روز شمشیر قلاده کرده بیرون شد لشکریان نیز بوی
اقتدا کردند این کار دلیل است برینکه هر حدیثی که بوی رسیده در تعمیل آن
تقصیر نکرده رحمة الله علیه دیگر نیکه امر نمود به ساقط کردن القاب
که برای دعای او در منبر ها میخواندند ابن قیسرانی که عالم متبحر بود خواهش
کرد که صورت دعاییکه مناسب اوست بنویسد تا مدعا بر منبر تا خوانده شود
ابن قیسرانی تحریر نمود که چون خطیب اراده خواندن دعای سلطان
دارد این دعا را بخواند اللهم اصلح عبدک الفقیر الی رحمتک الخاضع
لهیبتک المعتصم بقوتک المجاهد فی سبیلک المرابط لاعداء
دینک اباالقاسم محمود بن زنگی بن آق سنقر ناصر امیر المؤمنین
سلطان نورالدین چون مسوده را دید بر سری رقعہ به خط خود نوشته مقصود
من این بود که بر منبر دروغ گفته نشود ما به هرچه گفته شود به عملی که نکرده خوشنود
نمیکردم در اخر رقعه نوشت که ثم تبدأ بالدعاء اللهم اده الحق
اللهم اسعده اللهم انصره اللهم وفقه از همین قبیل کلمات
نوشت ـ بعضی عاملان او که در حلب بود بوی نوشت که فلان تاجر
متمول فوت نموده ولد صغیر و مال بسیار از وی مانده که بیست هزار دینار
باشد مصلحت میدانم که مال او تسلیم خزانه شود و به پسر او اندکی نفقه داده
باقی به بیت المال نگاه داشته شود رای سلطان چه باشد و السلام
سلطان بر رقعه او نوشت اما میت خدا او را بیامرزد و پسر را خداوند
به کمال رساند و مال او برکت دهد و عامل را خدا لعنت کند همین منقبت
سلطان کافی است که علامه سمهودی در تاریخ مدینه منوره رساله
مسمی به خلاصة الوفا فی اخبار دار المصطفی تالیف نموده در انجا ذکر کرده
که سلطان نورالدین در یکشب سه بار حضرت خواجه کائنات صلی الله علیه وسلم را
بخواب دیده که بوی مشعر بودند که ای محمود ما را از چنگ این دو شخص نجاة ده


فتوحات اسلامی
(۵۴۱)
ذکر مصالحه با فرنگیان
آن دو ملعون اشخاص دموی سرخ چهره بودند و بروی بحضرت ایستاده سلطان
چون از خواب بیدار شد وزیر خود را پیش از صبح خواسته واقعه را بوی اظهار
نمود وزیر گفته البته در مدینه منوره حادثه پیش شده باشد که رفتن تو
ضرور خواهد بود مقدار هزار راحله را مجهز نموده با تابعان خود بیرون گردیده
در حال غفلت اهالی مدینه منوره داخل گردید بعد بنام نویس مردمان مدینه
امر داد برای اینکه برایشان بدست خود صدقه میدهم اموال بسیار بی نهایتی
بدست خود تصدّق کرد و بآن شخص نظر میکرد بامید که آن دو نفر
اشقی را دستیابی کند از مردمان کسی باقی نماند که آن دو نفر را ندید آخر
پرسید که کسی خواهد بود که درینجا حاضر نشده باشد گفتند نه مگر آن دو مرد
مجاور که در سرای طرف قبله حجره مطهره علی ساکنها الصلوة و السلام متوطن است
کوشش نمودند تا اینکه آن ها را حاضر نمودند چون چشم سلطان بر ایشان
افتاد بوزیر خود گفت همان دو نفر است که بخواب دیدم سلطان از حال
شان پرسید که شما برای چه اینجا آمده اید گفتند برای مجاورت سلطان
گفت راست بگوئید ایشان حقیقت را پوشیدند سلطان آنها را تعذیب
فرمودند تا اقرار ادند که ما نصاری ایم باین مقصد آمده ایم بگفته ملوک خود
تا کسیکه در حجره متبرکه است نقل داده به بریم چون تجسس کردند که زمین را
در زیر دیوار مسجد قبله طرف حجره مطهره کنده یافتند خاک آن را در چاهیکه
میان رباط ساخته بودند می انداختند بعضی گفته که خاک را در توبره های خود
کرده به خارج می انداختند سلطان هر دو ملعون را در نزد پنجره شرقی حجره
مطهره بیرون مسجد گردن زد نعش های پلید شان را بآتش سوخت بعد
ازان حوالی حجره شریفه را خندقی حفر نموده از رصاص و مس گداخته آن را
پر نموده محکم کرد بعد از ان سلطان سوار شده بطرف شام بازگشت سلطان
مذکور به بسیاری صفات حمیده متصف بود ملک وی چنان فراخ گردید
که در شام و مصر و حرمین و یمن خطبه بنام او میخواندند اسم وی را بعد از خلیفه
عباسی و سلطان سلجوقی ذکر میکردند مناقب وی بسیار است که مصنف
رساله علیحده به ترجمه او تالیف نموده فرموده که همین قدر درینجا کفایت دا
ترجمه نور الدین و صلاح الدین را که مخصوص بمولفه علیحده کرده ام برای
اینکه وجود چنین اشخاص در زمانه که جور سلاطین و حکام بسیار بود از عجایب


[BLANK PAGE]


فتوحات اسلامی
(۵۴۳)
ذکر محاربات بقیه

مسلمانان شهر را ویران کرده قلعه را محصور نمودند بآخر بضرب شمشیر قلعه را نیز قهراً
فتح کردند هر کسی را که در قلعه بود بطریق سبی و اسارت گرفتند درین حین فرنگیان
از شهر عکا به قیساریه رسیدند که مسلمانان را از یافا مانع شوند چون
خبر فتح یافا را شنیدند باز گردیدند مسلمانان نیز بطرف عین جالوت
مرجعت کردند بایشان خبر رسید که فرنگیان برقصد بیروت میباشند
مسلمانان برحزب نمودن بیروت قصد کردند ملک العادل با جمع از
لشکریان رفته دیوار شهر را ویران کرد نیمه قعده در ۵۹۳هـ هفتم ذیحجه بود
بعد از ویران کردن سور شهر شروع بویران نمودن سراها و قلعه نمودند
اسلحه که در آنجا بود مانع شده محافظت شهر را متحمل شد طایفه فرنگ
از عکا کوچیده بطرف صیدا آمدند لشکر مسلمانان از بیروت بازگشته
در نواحی صیدا با هم ملاقی شدند میان هر دو فریق محاربه واقع گردید
جماعتی از فریقین مقتول شد تا اینکه شب میان شان پرده شد
از یکدیگر جدا شدند درین شب فرنگیان رفته به بیروت رسیدند
چون نزدیک شهر بیروت شدند اسامه با تمامی مسلمانانیکه در شهر بودند
گریختند فرنگیان بدون زحمت محاربه و قتال شهر را مالک گردیده
غنیمت گوارا بدست آوردند ملک العادل نفری بطرف صیدا
فرستاد که آن را ویران کنند باقی مانده که سابق صلاح الدین ویران
کرده بود خراب کردند لشکر اسلامی بسوی صور حرکت کرده درختها را
قطع و برج و باره آن را خراب کردند چون فرنگیان شنیدند از بیروت
کوچیده بطرف شهر صور رفته در آنجا اقامت نمودند مسلمانان
برابر قلعه هونین نزول کردند بعد بایشان خبر رسید که فرنگیان
اراده دارند که قلعه تبنین را محاصره نمایند ملک العادل لشکری را
برای محافظه آن فرستاد فرنگیان از صور کوچیده در اول صفر
۵۹۴هـ در قلعه تبنین نزول کردند باکسانیکه در قلعه بودند به جدیت
مقاتله کرده از اطرف نقب زدند چون ملک العادل دانست قلعه صدمه
بطرف ملک العزیز پادشاه مصر فرستاد خواهش کرد که خود او بنفس خود
حاضر شود ملک العزیز بالشکر بان خود کوشش کنان حرکت کردند
چون فرنگیان خبر رسیدن او را شنیدند بطرف عکا کوچیده رفتند

از سور شهر قیساریه هشتاد جریب
باقی مانده است


فتوحات اسلامی (۵۴۴) مالک شدن فرنگ قسطنطنیه را

ملک العزیز نیز بطرف مصر عودت کرد تعادلاتی باندر سولان چین او و فرنگ در میان آمد
کردند تا مصالحه واقع گردید بعد از اطمینان عادل بسوی دمشق مراجعت نمود.
ذکر مالک شدن فرنگ قسطنطنیه را
در ماه شعبان سنۀ فرنگ شهر قسطنطنیه را مالک شده از تصرف رومیان کشیدند
سبب این بود که پادشاه روم خواهر ملک فرانس را بنکاح گرفت ملکی فرانس کلانتر
ملوک فرنگ بود از وی پسری متولد شد پادشاه روم برادر داشت آن برادر بر پادشاه
شورش کرده و بر پایه قبضه خود در آور در چشمهای پادشاه را کور کرده در زندان
نمود پسر پادشاه به نزد خالوی خود ملک فرانس گریخته بر عم خود نصرت کمک
خواست اتفاقاً در ان وقت بسیاری فرنگ اجمع آوری نموده بود که برای
رهائی بیت المقدس بطرف شام حرکت کنند پسر ملک ابا خود گرفته برای
اصلاح او و عم او راه خود را بر قسطنطنیه گردانیدند دیگر طمعی نداشتند چون
به قسطنطنیه رسیدند عموی آن بالشکرهای روم به عنان محاربه بیرون شد
در ماه ذی قعده سنۀ ۵۹۹ قتال بین هر دو فریق واقع شد رومیان شکسته خوردند
داخل شهر گردیدند فرنگیان نیز با ایشان داخل شهر شدند پادشاه روم با طرف
شهر ها گریخت بعضی گفته اند که ملک روم با فرنگ در ظاهر شهر مقاتله کرد بلکه
محاصره شد در رومیان کسی بود که بآن پسر مراده داشت آتش در میان
شهر انداخت مردمان بآتش مشغول شدند وی دروازه را گشاده فرنگیان
داخل شدند پادشاه روم گریخت فرنگ آن پسر را پادشاه نموده مگر حکم
بوی نبود که به چیزی تصرف نماید پدر او را از زندان کشیدند حاکمان شهر
فرنگیان بودند پایمالی را بر اهل شهر فگندند مالهای از ایشان میخواستند
که مردمان از ادای آن عاجز بودند چنانچه مال تا کینسه و آنچه طلا و نقره و غیر
ذلک که در آنجا بود تا اینکه زیورهای صلیب تا در انچه بر تصویر مسیح علیه السلام
و حوارین و آنچه بر انجیل تا زر و زینت بود همه را گرفتند این کار بر رومیان
گران آمده متحمل بلائی عظیم گردیدند جمعیت نموده قصد آن پسر را کرده
کشتند فرنگیان را بزور شمشیر از شهر کشیده دروازه نار ا بستند ملک فرانس
خود را حاضر نمودند این قضیه در ماه جمادی الاول سنۀ ۶۰۰ بود فرنگیان در بیرون
شهر بر محاصره رومیان اقامه نموده مقاتله کرده جنگ نشب در روز لازم
گرفتند رومیان بسیار ضعیف شدند قاصدی بطرف سلطان زکی الدین


فتوحات اسلامی
(۵۴۵)
مالک شدن فرنگ قسطنطنیه را

سلجوقی که صاحب قونیه و دیگر شهر ها بود برای امداد فرستادند چون بآن طرف
راه نبود فائده نکرد در شهر قسطنطنیه فرنگیان بسیار تقریباً سی هزار مقیم بودند
بجهته کلانی امرشان ظاهر نمی شد با فرنگیان بیرون متفق شده ثانیاً به شهر اتش
زدند تا اینکه ربع شهر سوخت دروازه ها را کشاده داخل شهر شدند سه روز
متوالی شمشیر را در ایشان نهادند شروع به قتل و غارت نمودند تا اینکه تمام
رومیان قسطنطنیه کشته یا فقیر شدند که مالک چیزی نبودند جماعتی از رعیان
روم داخل کنیسه عظمی که ویرا ایا صوفیا میگفتند شدند فرنگیان عقب شان دررفتند
جماعتی از قسیسین و اساقفه و رهبانان انجیل ها بدست گرفته صلیب ها را آویزها
نموده توسل مینمودند که مزاحم شان نشوند بطرف شان ملتفت نشده همه را
کشته کنیسه را چور کردند رئیس ها فرنگ که قسطنطنیه را مالک شدند سه نفر
بودند دوقس البنادقه آن صاحب کشتیهای دریائی بود که بسواری کشتیهای
او بطرف قسطنطنیه آمده بودند دیگر مرکنیس که رئیس فرانسویان بود سوم
را کند فلبند میگفتند عده آن از همه بیشتر بود چون برقسطنطنیه غالب گردیدند
بر پادشاهی آن قرعه انداختند بنام کند فلبند بیرون آمد قرعه دفعه ثانی
و ثالث انداختند هم بنام او برامد وی را ملک قسطنطنیه ساختند والله
یؤتی ملکه من یشاء وینتزع ممن یشاء چون قرعه وی بیرون شد
او را برقسطنطنیه و مجاور آن مالک گردانیدند برای دوقس البنادقه جزیره های
دریائی مثل جزیره آتریقش و جزیره رودس و غیر آن ها را دادند برای مرکنیس
فرانسوی بلاد نزدیک خلیج مثل ازنیق و لازیق لکن برای یکی از ایشان غیر از انکه
قسطنطنیه را گرفته بود چیزی نرسید اما باقی ها انچه بدست شان بود سلامت نماند
زیرا رومیان مدافعه نموده از تصرف آن ها کشیدند اما شهر هائیکه از ملک قسطنطنیه
مشرقی خلیج مجاور شهر های رکن الدین سلجوقی که از جمله آن ازنیق بود سرهنگی
از سرهنگان روم که نام او لسکوی بود بران تغلب نموده در تصرف او باقی
بود از هجرت تا سنه ششصد شصت همواره قسطنطنیه متصرف فرنگ بود
تا اینکه رومیان جمعیت نموده قصد آن را کرده با فرنگیان مقاتله کردند قسطنطنیه را
از تصرف فرنگ کشیدند پس ملک روم تعلق گرفت چون فرنگ در سنه ۶۰۰ قسطنطنیه را
مالک گردید تلک او در شام واقع شد بسیاری شان از قسطنطنیه براه دریا بشام آمده
به بندر عکا بالا آمده بر بیت المقدس قصد نمودند چون به عکا رسیدند از انجا شهرهای

ای خداوند بیچون بی شباهت
ببند بندگان عفو و کرمت را بپوشان
بحرمت محمد و آله ۱۳


فتوحات اسلامیه (۵۴۶) ملک غارن فرنگ قسطنطنیه

اسلامی نواحی آوردن لاجور و غارت افکندند جماعت های مسلمانان را متفرق
ساختند و دیگر جهاز جنگی دریای شان به فوه که از دیار مصر به جهت آمدن بر آن
استیلاء یافته پنج روز غارت میکردند اما لشکر مسلمانان در مقابل شان استیلاء
بواسطه که دریای نیل بین شان حایل بود و دارای کشتی ها نبودند رسیدن شان
ممکن نبود درین وقت ملک العادل به دمشق بود جماعت لشکریان را از شهرهای شام
و مصر فرستاد آن رفته به نزدیک عکا فرود آمدند تا اینکه فرنگ از قصد نمودن
شهرهای اسلام ممانعت کوند فرنگ به مرج عکا فرود آمده بر بعضی اطراف آن
غارت بردند کسی را که در آنجا بود گرفتند کار غارت ها بین ایشان و مسلمانان
دوام داشت تا اینکه سنه شش صد گذشت چون سنه شش صد و یک
داخل گردید مصالحه بین ایشان و ملک عادل باین طریق منعقد گردید که دمشق و
مضافات آن با انچه در تصرف ملک عادل است از شام بتعلق ملک عادل باشد
و بسیاری از مناصفات که در رمله است بآنها واگذار شود ناصره و غیر آن
را برای فرنگیان داد بطرف دیار مصر رفت و فرنگیان قصد تصرف شهر حماه را
نمودند ناصر الدین محمد بن تقی الدین ابن اخی صلاح الدین بن ایوب همراه فرنگیان
با لشکری قلیل که در اشت محاربه نموده چون فرنگیان بسیار بوده شکست خورده
بسوئ شهر آمدند عامه مسلمین از برای مقاتله فرنگیان بیرون شدند بسیاری
از فرنگیان را قتل و اسیر نمودند مابقی فرنگیان پس رجعت بسوی ولایت عکا
نمودند در بین صاحب حماه و فرنگیان صلح منعقد گردید در سنه شش صد
و سه ملک غیاث الدین سلجوقی شهر نطالیه را که شهریست در کنار بحر روم
غیر از انطاکیه انجات به تصرف خود در آورد بعد از نیکه مقاتله و محاصره زیاد
با فرنگیان نموده تمامی فرنگیان که در شهر انطاکیه بودند قتل نمود.
ذکر غارات الفرنج بالشام و حصن الاکراد
در سنه شش صد و چهار فرنگیان بطرابلس شام بسیار جمع شدند در شهر حمص و
ولایات آن را بغارت بردند در اخل شدند مدینه حمص را واسد الدین
شیرکوه صاحب حمص را قوت و نصرت موجود نبود که فرنگیان ادفع نمایند
طلب نصرت و قوت نمود از ملک ظاهر غازی بن صلاح الدین صاحب حلب
و غیره از پادشاهان شام کسی برای وی نصرت نرسانید غیر از ملک ظاهر
غازی که لشکر فرستاد که در نزد وی اقامه نمایند و منع کنند فرنگیان را از ولایات

وی


فتوحات اسلامی (۵۴۷) غارات الفرنج بالشام

وی بعد ازان ملک عادل از مصر با لشکریان بسیاری بیرون شده و قصد نمود که شهر عکا را
از تصرف فرنگیان بیرون کند و غارت نمود اطراف عکا را و فرنگیان اختیار
قتل و غارت نمود فرنگیان که در عکا بودند همراه وی مصالحه نمودند برینکه قیمتی
معلوم از نقدین بدهند و رها نمایند اسیران مسلمین را بعد بسوی حمص
واز حمص بسوی طرابلس رفت و محاصره نمود بعضی مواضع طرابلس باسمی
به قلیعات بود و بعد از ان مالک شد شهر مذکور را بصلح و صاحب آن را
از اسیری رها نمود و غنیمت بسیار از دواب و سلاح نموده و قلیعات
را
خراب نموده بطرف طرابلس رفتند و غارت اموال فرنگ را بسیار نمودند
و بسیار قلعه های شان را سوختانده و بسیاری از فرنگ را اسیر نمود.
وغنیمت بسیار نموده در بین مسلمانان و فرنگیان جهت صلح گفتگوی بسیار
نمودند و صلح شان تمام نگردیده که فصل زمستان رسید بعض لشکریان
خود را در شهر حمص پیش صاحب حمص گذاشته و همراه بعض لشکری خود بدمشق
رجعت نموده زمستان را به دمشق گذرانید و سبب خروج ملک عادل
از مصر بمقابله فرنگیان این بود که فرنگیان قبرس چند قطعه اسطول مصر گرفته
کسانیکه در میان آن از مسلمانان بود اسیر کرده بودند ملک عادل فرستاده
بود بسوی صاحب عکا که اسیران مسلمان را رها کنند و آنچه از مسلمانان
گرفته اند از اموال رو کنند از برای صاحب عکا گفتند که همراه شما قصد صلح
داشتیم شما چرا غدر نمودید صاحب عکا عذر نمود که مرا بر اهل قبرس هیچ تسلط
و حکمی نیست و مرجع فرنگیان قبرس فرنگیان قسطنطنیه میباشند بعد از ان
اهل قبرس بطرف قسطنطنیه رفتند به سبب شده و کم بودن طعام نیمرجعت
نمود حاکم قبرس به والی عکا ثانیا ملک عادل بصاحب عکا مرسله فرستاد
هنوز فیصله و گفتگوی قطع نگردید تا اینکه ابو بقعه را ملک عادل بولایت عکا
پیش نمود بعد ازان اساری را رها نمود و در بین شان گاه صلح و گاه جنگ
بود تا اینکه داخل شد سنه شش صد و چهارده بعد از ان وقایع مختلفه روی داد
ذکر ظهور الفريح بطرف نساو رفتن شان بطرف مصر
و مالك شدن دمیاط
بدانکه اول این حادثه تا آخر آن چهار سال به یکماه کم گذشت حاصل اینکه
در ۶۱۴ شش صد و چهارده امداد فرنگ در دریا از رومیه کبری و غیره از بلاد


فتوحات اسلامی
(۵۴۸)
ظهور الفرنج بطرف شام

فرنج در غرب و شمال سید مگر متولی این امر بابا صاحب دمیه بود زیرا که در نزد فرنگیان
بدرجه عظیم بود که مخالفت امر و عدول از حکم و یرا جایز نمی دانستند در امری که خودش
می آمد یا بدهی آمد ایشانرا لشکرها را از نزد خود با جماعتی از رئیسان فرنگیان تجهیز نموده
و دیگر امر نمود هر یک از ملوک فرنج را اینکه خود بنفس خود بیرون شود یا لشکری
بفرستد مطابق امر وی جرا نمودند تا میشان از ساحل شام به عکا جمع گردیدند
در ینوقت ملک عادل بن ایوب بمصر بود از انجا بطرف شام سیر نموده به رمله رسید
و از انجا به (د توبرز) فرنگیان از عکا برآمده ویر مقصود داشتند ملک عادل
بطرف شان حرکت کرده به نابلس رسید به عزم اینکه سبقت نماید ایشان را
با طرف شهر تا نیکه نزدیک عکا بود تا اینکه نگهبانی نماید شهرها را از فرنگیان
آنها نیز سیر نموده ملک عادل را پیش دستی نمودند ملک عادل بمیثا که از توابع
اردن است فرود آمد در ماه شعبان به عزم محاربه فرنگیان بسوی وی تقدم کردند
چون میدانستند که نسبت به فرنگیان لشکروی اندک است زیرا که لشکریگدی
در شهرها متفرق بودند چون ملک عادل نزدیکیشان اوید مصلحت ندید اینک با طایفه
که با اوست بایشان ملاقات نماید از ترس شکست خوردن زیرا که ملک عادل
احتیاط کار و کثیر الحذر بود از بیسان بطرف دمشق مفارقت کرد تا اینکه بقرب
دمشق اقامت نموده در جمع کردن لشکرها بسوی شهرها احوالها فرستد به
مرج الصفر فرود آمد چون اهل بیسان و تو ابعات آن ملک عادل را در نزد خود
دیدند مطمئن گردیدند از بلاد خودها متفرق نشدند گمان شان آنیکه فرنگیان
بر ایشان قدوم نخواهد کردند چون قدوم کردند در حالیکه مردم بی خبر بودند
از یشان سنجات نیافت مگر اندکی گرفتند فرنگیان آنچه ذخیره ها که در بیسان
جمع شده بسیار بود اشیا و سیار را غنیمت کردند شهر ها را از بیسان تا بانیاس
چور و چپاول نمودند لشکریان اندک را به قریه ها پرکنده نمودند تا خسفین
ونوی و اطرف سواد رسیدند بر بانیاس فرود آمده در آنجا سه روز اقامت
کردند از انجا بازگشتند به مرج عکا بایشان از غنائیم و اسیر غیر از آنجا
کشته و سوخته و پلاک کرده بودند آنقدر بود که بشمار نمی آمد در انجا چند روز
استرحمت نمودند بعد از ان بطرف صور آمدند قصد شهر شقیف را نموده
منزل کردند که بین ایشان تا بانیاس دو فرسخ بود شهر های شقیف و صیدا را
غارت کردند بسوی عکا و اپس رفتند این کار از نصف رمضان تا عید بود

در ربیع الاول
بمحل
خسفین
قریه ایست از بلاد حوران
در ماه صفر پانزده فرسخی دمشق


فتوحات اسلامی
( ۵۴۹ )
طبع محمدی طرزی شم
انچه از شهر اکه پوشیده بود قصد تبر نجات یافتند. چون ملک عادل به مرج صیف رفت
در راه خود مردی را دید که چیزی ابدوش خود برداشته گاهی میرفت و گاهی میست
در حمت میکرد ملک تنها بسوی وی رفت گفت یا شیخ تعجیل مکن بدفتر عجل مدارت
آن مرد و پیر شناخته گفت یا سلطان المسلمین تو تعجیل منمای هرگاه ما ترا
دیدم که بطرف بلاد خود رفتی و ما را با دشمنان گذاشتی چه گونه تعجیل نکنیم آنم
اثر گفته ئی اکله کار یکه ملک عادل کرد همان احتیاط و مصلحت بود که با تفرقه بودن
لشکر ها خود را به مخاطره ملاقات دشمن نبنداخت و چون ملک عادل بمرج صف
فرود آمد ملک المعظم عیسی ولد خود را که والی دمشق بود در قطعه صالحه از لشکر بسوی نابلس
فرستاد که فرنگیان را از بیت المقدس منع نماید چون فرنگیان بمرج عکا فرود
آمدند سر رشته نمودند و اسباب حصار از منجنیق و غیره را با خود گرفته قصد
قلعه طور را نمودند آن قلعه محکم بود بر سری کوه نزدیک به عکا که ملک عادل
عنقریب آنرا بنا نموده بعد بسوی آن قلعه نزدیک شده محاصره کردند و بر آن
حمله بردند در ان کوه بالا رفتند تا اینکه بدیوار قلعه رسیدند نزدیک بود
که قلعه را مالک بشوند اتفاق چنان افتاد که بعضی مسلمانانیکه در قلعه بودند
بعضی ملوک فرنج را کشتند ازین حیث قلعه را ترک نموده بازگشتند قصد عکا
نمودند مدت اقامت شان به طور هفده روز بود چون از طور جدا شدند
اندکی اقامت نمودند بعد از ان به راه در یا در مصر رفتند بعد ها
به طرف قلعه طعمه متوجه شده آنرا چنان خراب نمود که با زمین برابر کرد زیرا
که قلعه مذکور قریب عکا و محافظت آن دشوار بود.
ذکر محاصره نمودن فرنگیان دمیاط را تا اینکه مالک شدند
چون فرنگیان از محاصره طور باز گشتند تا اینکه ور الله دراصل گردید در عکا اقات
نمودند از راه در یا بطرف دمیاط رفتند در ماه صفر رسیدند ثابت شدند
بر الجزیره که بین شان و دمیاط رود نیل بود چنان بود که بعضی نیل بر آن
دمیاط بدریای شور میربخت مسلمانان در ان موضع برج کلانی فکر بنا کرده
از همان برج زنجیر های کلفت آهنین را تا سور دمیاط کشیده تا آنسیکه
منع نماید کشتیهائیکه از دریای شور میرسد در خل شده بدیار مصر
بالا آید اگر این برج و سلاسل نمی بود کشتیهای دشمنان را از انواحی واردانی اهل
مصر کسی نبود که قدرت منع نمودن صادر داشته جدی چون فرنگیان بهار الجزیره
دمیاط شهریست بمصر
و صوره سئلکه بین خدای سوار
رقیل


فتوحات اسلامی
(۵۵۰)
محاصره نمودن فرنگیان دمیاط را

فرود آمدند و در خود را دیوار و خندق کشید تا از تیر دشمنان محفوظ مانند بعد ازان
بمقاتله کسانیکه در دمیاط بوده شروع نمودند آلات درج با ساختند که بدر یعه
کشتی با بطرف برج مسلمانان که در نیل بود حمله میبردند تا انکیه قتل نمایند کسانی که در برجند
و مالک شوند برج را و آن برج از مردان پر بود ملک کامل پسر ملک عادل که صاحب
دمیاط و جمیع دیار مصر بود به منزلی قرب دمیاط که آنرا عادلیه میگفتند نزول
نموده بود تا اینکه دشمنان را از عبور به زمین مصر منع نماید از عادلیه تا دمیاط
لشکری با پای متصل بودند فرنگیان بر مقاتله برج دوام داشته پی در پی قتال
میکردند به چیزی از ان ظفر نیافته آلات و اسباب شان شکسته گردید با وجود
این هم ملازم قتال بوده واگذار نشدند تا انکیه چهار ماه مانده برگرفتن قلعه نشدند
بعد از ۴ ماه برج را مالک شده زنجیر ها را قطع نمودند تا کشتی های شان
از دریای شور در نیل داخل شده در شبکه تحکم نمایند ملک کامل عوض سلاسل
جسر کلانی را نصب نمود که از داخل شدن نیل امتناع نماید فرنگیان بر این جسر
هم مقاتله شدید متوالی نمودند تا اخر الامر جسر را قطع کردند بعد ملک کامل چند
کشتی های کلان را گرفته پر کرده در همان موضع پس غرق نمود و غرق کرد کشتی ها
از رین منع شدند چون فرنگیان این علاج را دیدند خلیج مسمی به از رق که مجرای
قدیم نیل بود قصد نمودند آن خلیج را حفر نموده عمیق کردند آب را تا دریای شور
در وی جاری ساختند کشتی های خود را به طرف موضع که بوره می نامیدند بر ترین
بمقابل مترا لملیکه ملک کامل بود بالا کردند تا ازینجا با کسانیکه در منزل ملک است
مقاتله نمایند زیرا که ایشان را برای مقاتله راهی نبود که دمیاط بین ایشان
و مالک پرده بود چون در بوره رسیدند آن ابرا بر شده از میان آب مقاتله
کردند بروی چند بار حمله بردند بفا ئدہ کا میاب نشدند چیزی را بر انچه در ان
تغییر داده نتوانستند زیرا که خوراکه و امداد بر ایشان متصل به پای پل هم بین
ایشان فرنگیان پرده محکمی بود ایشان فارغ بودند که آزار بدیشان نمی رسید
درواز ها آن نیز گشاده بود و از محاصره بدیشان ضرر و تنگی نبود ناگاه اراده خداوندی
جل و علا متفق گردید اینکه ملک عادل پدر ملک کامل در شام در جمادی الاخرشته
وفات نمود چون خبر وفات وی به ملک کامل پسرش سید نفوس مردان ضعیف
گردیده زیرا که سلطان در حقیقت خود ملک عادل بود اولاد او اگر چه ملوک بودند
لکین تحت حکم امردی بودند و آن کسی بود که اولاد خود را بر شهر ها مالک گردنیده بود


فتوحات اسلامی (۵۵۱) محاصره نمودن فرنگیها دمیاط
در حین حال که دشمن به مقابله ایستاده بود قسمتی تفاق افتاد از جمله امراء مصری
که آنرا عماد الدین احمد بن علی میگفتند ملقب به این مشطوب بود و ان از کردها
ہکاریه و کلان تر امیرهای مصر بود دشمنان بسیار برداشت باقی امراء منقاد
و مطیع وی بودند خصوصا کردها این امیر با باقی امرا اتفاق نموده که ملک کامل را
از پادشاهی خلع و ملک فایز بن عادل برادر ویرا پادشاه سازند تا اینکه
حکم بروی و بر شهر ها مفوض به خودشان باشد چون خبر به ملک کامل رسید
در شب همراه بعضی اصحاب خود از منزله جدا گردیده بطرف قریه که آنرا اشمون
طناح میگفتند سیر نموده در انجا فرود آمد چون لشکریان صبح کردند سلطان
خود را نیافتند پریشانی بر هوای خود همی بگردید طرف و قت که بر برادر خودیم
و قف شد و بر گرفتن چیزی از خیمه ها و ذخیره ها و اموال و اسلحه قادر نشدند
مگر اندکی که حمل آن خفیف بود و باقی معالم غله و علوفه و خیمه ها و غیر ذلک بحال
وی باقی گذاشتند و خرابه های کامل ساختند از فرنگیان بشنو که چون
صبح نمود شخصی از مسلمانان در کناره دریا ندیدند بقرار عادت شان حیران
ماندند نمیدانند چه خبر است ناگاه ایشان را کسی از حقیقت خبر اگاه کرد چون
خاطر جمع شدند از نیل بطرف برد میاط بطریق امن بدون مانع و منازع
عبور کردند عبور شان در بیستم ذی القعده شده غنیمت نمودند انچه در شهرگاه
مسلمانان بود که از شمردن آن محاسبان عاجز می آمدند ملک کامل درین صورت
مفارقت نمود زیرا که اعتماد بکسی از عسکر خود نداشت و فرنگ بی رنج و مشقت
تمام را مالک گردیدند از مهربانی خدا تعالی به مسلمانان چنان اتفاق افتاد
که ملک معظم عیسی صاحب دمشق و بیت المقدس این ملک العادل بعد ازین حرکت
به ده روز بطرف برادر خود کامل رسید در حالیکه مردمان در امر دشوار ایستاده
پس بواسطه وی والی ملک کامل قوت در پشت وی محکم و قصد وی ثابت رسید
به منزل خود اقامت نمود این مشطوب را بطرف شام بیرون کردند ملک معظم
موسی این ملک عادل والی جزیره و دیار بکر متصل گردید نگذشت ضمیر محل
این مشطوب ا گرفت وی را با گرفتن زود زیرا که بعد ارسال به ملک کا شهف
در الحاق به جندیان وی از نامبرده خیانت واقع شد که آنرا گرفته محبوس
کردند چون فرنگیها به زمین دمیاط عبور نموده قبایل مختلفه عرب جمع گردید
بنای چپاول کردن شهرهای قریب دمیاط گذاشتند و راه ها را مسدود ساخته


فتوحات اسلامی (۵۵۲) محاصره کردن فرنگیان دمیاط را

کوشش مزیدند بر مسلمانان اشد و بر اهل دمیاط ضررناک تر از فرنگیان شد زیرا
که در دمیاط کسی از عسکریان نبود زیرا که سلطان عسکریان در نزد دمیاط بود که دشمن
از ان منع میکردند که ناگاه این خبر بایشان رسید کسی از لشکریان داخل دمیاط نگردید
فرنگیان دمیاط احاطه نموده بحراً و براً مقابله و بپیش بردند و بر دمیاط خندق
تعبیه نمودند که ایشان از مسلمانان باز دارد زیرا که اینعادت شان بود قتال
بر اهل دمیاط سخت گرفته ادامه دادند خوراکه و غیره بدیشان دشوار گردید
از قتال و ملازمت آن ملول گردیدند زیرا که قتال را بر مسلمانان حصه بسیاری
خوابه نوبت اجرائی نمودند در دمیاط اینقدر نبودند که مقابله را بنوبت کنند
لهذا چنان صبری نمودند که مثل آن شنیده نشده بود قتل و جرح و مرض مرضها
در ایشان بسیار شد و حصار بر ایشان مدت هشت ماه طول کشید از اخری القعده
تا بیست و هفتم شعبان سنه خمسنه ششصد و شانزده کسانیکه از اهل دمیاط
باقی بودند بسبب کمی خود از محافظت شهر عاجز آمدند قوت هم در نزد شان
دشوار شد از هین تاریخ مذکور شهر را بطریق امان تسلیم نمودند قومی بیرون
شدند و قوم دیگر حصه عجز شان از حرکت در اینجا مقیم ماندند متفرق شدند.

ذکر مالک شدن مسلمانان دمیاط را از فرنگیان

چون فرنگیان دمیاط را مالک گردیده اقامت نمودند و لشکریانی خود اد اطراف
مجاور بلاد پراگنده نمود قتل و غارت میکردند بعد از ان اهل دمیاط جلا شده
فرنگیان در عمارت شروع نمودند و در محکم کاری سعی بلیغ نمودند تا اینکه باقی چنان
ماند که امکان قصد کردن دشمن نداشت اما ملک کامل در اطراف بلاد خود نزدیک
ایشان اقامه نمود که بلاد خود را حمایت کند چون فرنگیان که در شهرهای خود بودند
فتح دمیاط را بدست اصحاب خود شنیدند روی آوردند شتاب کنان
از هر فج عمیق و ایجاد او هجرت شان گردید ملک معظم صاحب دمشق بسوی شام
عودت نموده بیت المقدس را خراب نمود در ذی القعده ست سنه این فعل را از
حیث اینکه کافه مردم از فرنگیان ترسیدند اسلام و کافه اهل و بلاد آن در خطه
خسف افتاد در شرقی زمین و غرب آن زیرا که تا تاریان روی آوردند
از مشرق تا رسیدند به نواحی عراق و آذربایجان و ایران و غیره و فرنگیان
از مغرب روی آوردند مالک شدند ماند دمیاط را در دیار مصریه با انبودن
قلعه ها محکم که بدان از عد و ممانعت توان نمود و نزدیک گردید باقی بلاد مصریه تا


فتوحات اسلامی
(۵۵۳)
مالک شدن مسلمانان دمیاط از فرنگ

اینکه بتصرف شان در آید کافه مردم چنان ازیشان ترسیدند که صبح و شام متوقع و منتظر بلا بودند
اهل مصر جلا را از بلاد خود از ترس دشمن اراده نمودند لکن و قت گریختن را نمی یافتند
و شمنان از هر طرف بایشان احاطه نمودند اگر ملک کامل مردم را برای جلا واگذار
میشدند شهر ها را افتاده بر سقف با ترک میکردند چون منع کردیدند ثابت ماندند
ملک الکامل مکاتبات خود را در باب در خواستن به برادران خود ملک المعظم صاحب دمشق
و ملک الاشرف موسی صاحب جزیره و دیار بکر پی در پی نمود و ایشان را به حاضر شدن
خودشان تاکید فرمود اگر آمدن خودشان امکان نداشت در فرستادن
عسکر مضایقه نکنند بنا بران ملک المعظم به نفس خود بسوی ملک لاشرف رفت و بر مشغول
دید با سنجر عارض شده بود از تخم لاف بروی و زایل شدن طاعت مطیعان
پس ویرا معذور داشته از وی باز گردید همراه فرنگیان بهمین طور بود تا سله
بعد از ان از ملک لاشرف اختلاف دور شد و ملوک که از طاعت او خارج شده
بودند پس رجعت نموده کار ها وی مستقیم شد و ملک کامل مقابل فرنگیان بود
چون شله داخل گردید در ینوقت ملک کامل به زوال مانع مدد از طرف اشرف
دانسته شد به طلب وی فرستاد از برادر مذکور خود که صاحب دمشق بود ملک الاشرف
بالشکر های خود طرف دمشق سیر نموده از انجا بطرف مصر رفت و فرنگیان سواره
و پیاده از دمیاط بقصد ملک الکامل سیر نمود بمقابل سلطان فرود آمدند در بین
شان خلیج از نیل بود که آنرا اسحر اشمون می نامیدند فرنگیان به منجنیق و چرخ
بطرف مسلمانان میزدند خودشان و تمامی مردم یقین نمودند که دیار مصر به راه مالک
گردیدند چون ملک کامل به نزدیک شدن برادر خود ملک الاشرف شنید خوشی
گردید چون به مصر رسید توجه نمود بسوی وی دانشمندی استبشار عنرد با قا مسلمانان
جمع شدنی هر دو ملک را و اینکه شاید خدا تعالی حادث نماید باین جمعیت نصرت
و ظفر خود را اما ملک المعظم صاحب دمشق بسوی دمیاط حرکت کرد که جان آنکه برود
برادر وی با عساکر خود ها به دمیاط نزول نمودند بعضی گفته اند که در راه خبر دار شد
که فرنگ به دمیاط توجه نموده اند بر یشان سبقت نمود تا اینکه ملاقات نمایدیشان را در دمید
و برادران وی از پس پشت چون ملک لاشرف با کامل جمع گردیدند رای شان
باقدام نمودن بسوی خلیج از نیل که بحر المحله میگفتند قرار گرفت به خلیج مذکوره پیش شد نه
فرنگیان مقاتله نمود نزدیک شدن شان زیاد گردید و کشتی های مسلمانان از نیل رسید
با کشتیهای فرنگیان مقاتله نموده سه قطعه با آنچه مردان و مال ها در اسلحه که در ان بود گرفتند


فصاحت الاتبه (۵۵۴) مالک شدن مسلمانان شیار ا از فرنگ

مسلمانان خوشوقت گردید با هم ملکر بشارت داد تعادل زدند نفوذشان تقویت یافت
بروشمنان بعد از دستی نمودند و مسولان بینشان ترود دشتند در مقرر کردن
قاصد مصالحه مسلمانان تسلیم بیت المقدس وعسقلان وطبريه وصيدا وجبله
ولاذقیه وجمیع آن را که صلاح الدین فتح کرده بود غیراز کرک ابراز نمودند بعوض
انیکه دمیاط را تسلیم نمایند پس رضاشدند وحصه صد هزار دنیار عوض تخریب
بیت المقدس طلب کردند که آن را تعمیر کنند ام صلح بینشان تمام نگردید میگفتند
سزدادن کرک چه مده بیست امر بین ایشان باین مسم بود و ایشان از مصالحه امتناع
میکردند مسلمانان بمقاتله مختط گردیدند و فرنگیان بواسطه اقتدار که برخورد داشتند
خوراکه چند روزه خود را بر نداشته بودند به گمان شان انیکه عسکر های مسلمانان
قوت ندارند که همران شان مقابله کنند و دیگر نیکه سواد و قریه با تامی بدست شان
باقی میماند انچه بخواهند از ایشان غله میگیرند این عظت بواسطه امرود عالم
به ایشان اراده دشت طایفه از مسلمانان عقبه زمین که فرنگیان بودند عبور نمونده
نیل را برایشان کشاده چند موضع را برایشان غرق کردند تا انیکه از مل آب
فراوان برآمد سیل نمود مانند در یا آب اکثر می آن موج گرفت برای فرنگیان جئیف
نماند که دران سلوک نمایند غیراز یکطرف که دران تنگی بود درین هنگامه ملک اکامل حسنشارا
بر نیل در نزد اشمون نصب کرد لشکرا با سران عبور داد طریق را که این فرنگیا رفت
و آمد میکردند مالک گردیدند عقبی بود که اگر فرنگیان اراده بازگشتن دمیاط را
می نمودند از برایشان خلاصی باقی نمی مانده بر علل چنین اتفاق افتاد که بسوی
ایشان کشتی کلانی که از عظم کشتیهای فرنگ بود رسید و گردا گرد او چند زورق
آتشین جهت مقرری آن را مقربود د تمامی از غله و اسلحه پر بود کشق های مسلمانان
بران بدامع شده مختط کردند به کشتی مذکور و دیگر مر اما تکه باد بود ظفر یافت گرفتند
چون فرنگیان میدید که سان بدستشان افتاد وعمد شان را صوب ما که گردند که لزوم با
مفارقت کرده در زمین که نمیدهند آن ا فرود آمدند و عساکر مسلمانان باشلان هماطه کرد به تیرتم
میزدند وحمله بر اطراف شان مینمودند چونکه نزدیکان شوا د شه خویش می نمود و میفتی با دکران
باری خود بارا سوختند حمله را برمسلمانان و مقابله شان را اراده نمودند شاید که بایشان
مقدرت بازگشتن بطرف دمیاط را دارا باشند آنچه را که امید کرده بودند بعید دانستند
بین ایشان آنچه را که اراده داشتند بسیاری گل ولای حائل شد و طرقی را که قدرت
بر رفتن داشتند مسلمانان مالک گردیدند چون یقین کردند که احاطه کرده شد برآن و از همه
طربها


فتوحات اسلامی
(۵۵۵)
مالک شدن مسلمانان دمیاط را از فرنگ
طرفها در انگیر خوراکه شان دشوار شد رسید آن و انچکه موث ظاهر کرد بر ایشان دندانهای
خود را خورد کردند نفوس شان دسرنگون شد صلیب کاشان شیطان شان گر بخیت
با ملک عادل مراسله نموده طالب صلح کردیدند که شهر دمیاط را بی عوض تسلیم نمایند درین حین که
مرا سلات جاری بود ناگاه غباری بزرگی بلند قعد بدنه عظیمی پدیدار گردیده دیدند که لشکری
بسیاری از طرف دمیاط متوجه شده قتی در مسلمانان پریشان شدند گمان کردند که لشکر
به امداد فرنگیان خواهد آمد ساعتی نگذشت که معلوم کردند که لشکر عظم والی دمشق بود
که به سر وقت شان رسید از بالای دمیاط آمده بودند قلب مسلمانان محکم تر کردید فرنگیان
مخزول گردید سست تر شدند بعد از ان تمنای صلح را کرده دمیاط را تسلیم نمودند
این واقعه و ایام شان در هفتم رجب سنه واقع گردید ملوک خطه و کلان هایشان
بطریق گروی برای تسلیم نمودن دمیاط نزد ملک الکامل ملک الاشرف نقل خور د ند ملوکیکه
گروی شدند بیشه شان فلیب ملک فرنسیس و نایب پاپ صاحب رومه و ملک عکا و
کندریغ وغیره بودند قسیسین و رهبان با خوراکه به دمیاط بودند سر آتسلیم نمودن دمیاط
مراسله کردند کسانیکه در دمیاط بودند سرباز نزده شهر را به مسلمانان تسلیم کردند در نصر
شهر رحا نی اتفاقات عجایب نیا یه در وقتیکه مسلمانان شهر دمیاط را تسلیم میشد کند که ملک
فرنگیان بدریار سید اگر اند کی سبقت میکردند از تسلیم کردن شهر ابا می نمودند لکن
مسلمانان سبقت نمودند تا انیکه امری بر اکه خدا وند خواهد عار خو بسته باشد اجرا شود
از جمله اتفاقات این بود که چون پادشاه فرنسیس و پادشاه فرنگه بر آمد مصالحه
سخندو ملک الکامل محمد رسیدند در مجلس ملک الکامل محمد هر دو برادر او ملک المعظم عیسی
و ملک الاشرف موسی و بسیاری از ملوک اسلام حاضر بودند راج محلی شاعر از جا برخواسته
قصیده بلیغی در تهنیت ملک الکامل محمد انشاد فرمود که در وی دو بیت ظریف بود
و آن انیت اعیاد عیسی ان عیسی محزنه و موسوی جميعا خاف و محمدا
اشاره بسوی ملک الکامل محمد و هر دو برادر او بود چون ملوک فرنج اراد حضور ملک الکامل
محمد را نمودند خواهش کردند که از ملک نیز کروتی در نزدشان باشد ملک الکامل محمد
پسر خود ملک صالح را که سن او پانزده ساله بود برای شان فرستاد و چون مصالحه تمام
گردید و شهر دمیاط را تسلیم نمودند فلیبک فرنسیس ملوک خود کوچیده بطرف شهر کا
خود رفت مدت پادشاهی فلیب فرنسیس چهل و سه سال در سنه ۲، عرش مد
دبیت هجری هلاک کردید چون مسلمانان داخل دمیاط شدند در بیار محکم یافتند
که فرنگیان در محکمی او بسیار مبالغه کرده بودند نحو یکه امکان رسیدن گرفتن نداشت اگر


فتوحات اسلامی (۵۵۶) وفات ملک عادل

حق سبحانه نصرت داد آنرا بمستحق آن رسانید مسلمانان اظفر و روزی گردانید که گمان نداشتند زیرا که غایه مقصود شان این بود که شهرهای شام را تسلیم نمایند تا دمیاط را بگیرند حق تعالی اعاده دمیاط را بدون شهرهای شام روزی کرد شهر های شام هم بتصرف شان ماند فتوحات محمود و مشکور است که بر اسلام و مسلمین انعام کرد بر تخلیه تعدی این دشمنان را از ایشان باز داشت چنان شر با آثار که در آتیه ذکر میشود از ایشان گردانید.
ذکر وفات ملک عادل
سابقاً تذکار گردید که سنه شش صد و پانزده داخل شد فرنگیان براه دریا بطرف دمیاط رفته در ماه صفر رسیدند در نیوقت ملک العادل در شام بمرج الصفر بود از انجا نقل خورده بعالین آمده مریض گردید در هفتم جمادی الثانی ۶۱۵ وفات نمود نعش او را بدمشق بردند در انجا دفن گردید پسر او ملک الکامل که در مصر به نیابت خود مقرر نموده بود در وقت وفات پدر خود بقتال فرنگیانیکه بدمیاط هجوم آورده بودند مشغول بود چنانچه پیشتر بیان گردید عمر ملک العادل چون وفات نمود هفتاد و پنج و سرا ولادت او سنه ۵۴۰ بعضی پنجصد و سی و هشت گفته اند پادشاه عظیمی صاحب رأی و معرفت کامل بود که تجربه ها حاصل نموده خوش خوی و خوش حرکات عقل کامل داشت در امور صاحب احتیاط بود نماز ها را باوقات آن محافظت میکرد متابعت کننده سنت محب علماء اینکه امام فخر الدین رازی کتاب تاسیس التقدیس را برای او تالیف نموده نام او را در خطبه نامیده از خراسان بوی فرستاد و ملک العادل در حیات برادر خود صلاح الدین تابع و سخت اطاعت او بود که او را در ولایات نقل میداد بعهد وفات صلاح الدین سنه خمس و هشتاد نه بین او و اولاد برادر او واقعه ها گردید که کلام بذکر آن بطول می انجامد تا اینکه بملکت دیار مصریه و شامیه استقلال یافت و استقلال او بملکت دیار مصریه ۵۹۶ و بدیار شامیه ۵۹۲ بود در ۶۹۶ در بلاد یمن متصرف شده نواسه خود ملک المسعود بن ملک العادل ادالی ساخت بعد از ان ملک العادل چون ملک الممالک او برادر خود صلاح الدین نزاع نمود و مستقل گردید مملکت ها خود را بین اولاد خود تقسیم نمود مردم بنیکبخت گذشت اولاد همچنین بودند تا اینکه لمزر یکی از ملوک مانند آن بمه نجابت و بسالت و معرفت و علو همت خلف نماند چنانچه عبا و فرمان بردار و نثار ها در املاک گردیدند تا اینکه خود از بین ایشان تردد نموده از یک مملکت بدیگری باطمینان نقل میخورد غالباً در ایام تابستان جهت وفور میوه ها در دمشق و آب گوارا سورشام و در زمستان بواسطه
اعتدال


فتوحات اسلامی
(۵۵۷)
وفات ملک عادل

اعتدال وقت و قلت سردی بمصر میرفت و گوار ترین عیش و زندگانی میکرد- از قدر معتاد
اضافه میخورد تا اینکه گفته اند چنانچه ابن خلکان در تاریخ خود ذکر نموده که در هر وقت
یک بره بریان اشتها میخورد از وی شانزده پسر غیر از دختر ها ماند رحمة الله علیه
ذکر خروج فرنگ بسوی شام و گرفتن بیت المقدس و قضیه نون صید
چون ملک المعظم عیسی ابن ملک العادل والی دمشق و بیت المقدس در ماه ذی قعده سنه
شصد و بیست و چهار در ولایت شام فوت نمود فرنگیان بگرفتن شام طامع شدند
بعد از فوت ملک معظم ولایت دمشق بتصرف پسر او ناصر بود ملک الکامل عم وی از مصر لشکر
وکشیده کرک را عوض داد درین بین فرنگیان از شهرهای دور خود به شهرهای که در شام
داشتند مانند عکا وصور نزول نموده جمع آوری نمودند و چومیدان از شیران تهی
یافتند مکان فرصتی بد و بهی یافتند همراه جماعت شان امپراطور المان فرد ریک نام
بود (امپراطور بلغت فرنگ امیرالامرا میباشد) خلاصه رفتند تا به شهر صیدا که بین فرنگ
و مسلمانان مناصفه بود غلبه کردند شهر را مالک شده نقرت مسلمانان از ابل نمودند
چون شهر حرب شده بود دیوارهای آنرا آباد کردند بعد شوکت شان بزرگ
وطمع شان قوی تر گردیده عازم بیت المقدس شدند در راه خود به جزیره قبرس
که بتصرف کلترا بود تغلب نمودند چون خبر ملک کامل رسید که فرنگیان دمشق و
بیت المقدس را قصد نمودند بالشکرپان خود از مصر بیرون شد رفته آمد
تا حدان میان او و امپراطور متردد گردید تا انیکه قاعده مصالحه بینها جاری شد
باین شرط که مسلمانان بیت المقدس را با مواضع اندک بفرنگ تسلیم نمایند باقی
بلاد مثل خلیل نابلس عور طبر به باقی بدست مسلمانان باشد چون فرنگ
بیت المقدس را مالک شدند برایشان شرط شد که سور بیت المقدس را که
ملک المعظم خراب کرده بود چنانچه ذکر گردید آباد نکنند خلاصه اینکه مالک شدن
فرنگ بیت المقدس را بر مسلمانان گران آمده این را مصیبت کلانی شمرده از وی
الم و سستی مشاهده نموده بودند که بوصف نمیگنجید تسلیم شدن فرنگ بیت المقدس را
سنه بود در سن سنه تاریخ ابن اثیر که مسمی بکامل است آنخز رسید مولف در سرشتیم
در بشرهرای خود موضوع فات نمود رحمه الله علیه در همین ششصد بیست شتم
فرنگیان که در شام بودند قصد مدینه جبله که از شهرهای مضافات حلب است نمود و حمل
شدند حلب بدست شهاب الدین اتابک که تابع ملک العزیز بن ظاهر الغازی بن صلاح الدین
و غلام سلطان ظاهر غازی بود چون خبر داخل شدن فرنگ مدینه جبله را شنید لشکرها


خروج فرنگ بسوی شام
(۵۵۸)
فتوحات اسلامی

بطرف شان فرستاد با فرنگ مقاتله کرده بسیاری از انها کشته از شهر خارج نمود اسیران
و غنیمت از ایشان پس گرفت در ۶۳۴ ششصد و سی و چهار برشیرانه در بیاک
که تعلق صاحب حلب بود غارت بردند لشکر حلب بر آن با واقع شده فرنگ شکست
خورده از معرکه پشت دادند کشتن و اسیر از انها بسیار گردید لشکریان حلب با اساری
و سرهای فرنگیان به حلب عودت نمودند این واقعه بر زگ ترین وقایع بود در ۶۳۵
ششصد و سی و پنج ملک الکامل و برادر او ملک الاشرف فموسی وفات یافتند
اختلافات بسیاری میان اولاد ملک الکامل واقع گردید که اینجا ذکر آن مناسب نیست
ملک الکامل از اعظم ملوک بود در علوم مشارکت داشت چهل سال در مصر حکومت
نمود بیست سال را بطریق نیابت پدر خود و بیست سال با استقلال سلطنت مقا
عمر او شصت سال بود .
ذکر در امدن بیت المقدس بدست مسلمانان
در ۶۳۷ ششصد سی و هفت ناصر داود بن ملک المعظم شهر قدس را قصد نموده آن را محاصره
کرد تا فتح نمود ناصر داود کرک را که عم او به عوض دمشق داده بود مالک بود چون
بیت المقدس را فتح کرد آن نیز بتصرف او در ساتا تبه کار شد که مالک شدن
فرنگ بیت المقدس را ۶۲۶ بیست شش بود لہذا بقای آن در دست فرنگیان
مدت یازده سال شد از عجایب اتفاق اینکه ناصر صلاح الدین اول بیت المقدس را
از دست فرنگ کشید ناصر داود ثانیا خلاص کرد از همین حیث جمال الدین بن
مطروح گفته المسجد الاقصى له اية يبدو به من فضله يشتبر مثانیها را
ان قد غدا للکفر مستوطنا ان یبعث الله ناصرا مناصرا طهرا الجوالا
در ۶۳۴ هزار و و بین ملک صالح اسمعیل بن ملک عادل والی مدرس
در بین پسر برادر او ملک صالح ایوب بن ملک الکامل والی مصر اختلاف واقع گردید که منجبر
بقتال شد چون مقاتله بین شان واقع گردید صاحب مشق از فرنگیان که در عکا بودند
کمک خواسته با ایشان جزوی از بلاد مصر و عده نمود فرنگیان سوار و پیاده بیرون گردیده
با لشکر دمشق اجتماع نمودند همین بود که لشکر مصر بسر کرده گی رکن الدین که از غلاما
ملک صالح ایوب صاحب مصر بود بمقابله شان رسید هر دو فریق در بیرون غزه با هم رسیدن
مقاتله کردند فرنگیان با لشکر دمشق پس رانده گریختند ملک صالح ایوب بغزه و سواحل
غالب شده بیت المقدس را از ناصر داود گرفت چون بند یها و سرهای فرنگیان بمصر رسی
چند روز طبل شادمانی را نواختند بعد از ان ملک صالح ۶۴۴ ششصد و چهل سه بر دمشق
مستولی


فتوحات اسلامی (۵۵۹) پس آئین دین را بلقد میرسانی

مستولی شد آنرا از تصرف عموی خود صالح اسمعیل ابن ملک العادل کشید در سنه شش صد
چهل و پنج عسقلان و طبريه را ملک صالح با لشکری که همراه فخر الدین بن الشیخ بتجهیز نموده
بود فتح کرد و گرفتن این دو شهر افز نگیان بسنه شش صد و چهل و یک بود
بچنان متصرفشان بود تا این زمان که فتح شدند.
ذکر مالک شدن فرنگ دمیاط را بار دیگر
در سنه شش صد و چهل و هفت لوئیز پادشاه فرنگ با پنجاه هزار نفر قصد دمیاط
نموده آن را محاصره کرد بعد از ان راه بصفر مالک گردید با توجه مدت سلطنت ملک صالح
نجم الدین ایوب ابن ملک الکامل وقوع یافت جماعت از مسلمانان بقصد مقاتله فرنگیا سوار شد
ایشان محاصره نموده محاصره ایشان را دوام داد تا اینکه در شعبان و فات نمود پسر
اور آن شاه بوفات پدر حاضر نبود به قلعه کیفا مرخصه بود شجرة الدر زوجه پدر لو بام
سلطنت قیام نمود تا اینکه پسر لو تور ان شاه حاضر شده بمقام پدر خود ایستاده شد
فرنگ ز دمیاط بسوی منصوره پیش رفته بین آنها و مسلمانان در ابتداء رمضان مقاتله
عظمی جاری گردید بعد فرنگیان بر شهر مساح نزول کرده بر مسلمانان نزدیک شدند مسلمانان
بر منصوره فرو گرفتند بعد از ان مقاتله میان آنها و مسلمانان در شکله در یا بات اور
نمود اخر اخفرت نصیب مسلمانان شد اگر چه اولاً فران غالب شدند که شیخی نادر در بام بندت
مولانا جلال الدین سیوطی در کتاب حسن المحاضره فرموده که شیخ عزالدین بن عبد السلام
در میان لشکری مسلمانان بود با علی صوت به با د خطاب کرد و گفت ای با د بگیت اینا
باد شدید آمده بر کشتی و زیدن گرفته همه را بر هم زده شکست آن سد جاء عفرت
برای مسلمانان حاصل گردید هم کثر فرنگیان مبه با غرق شدند آواز کنند در میان
مسلمانان ندا کرده میگفت الحمد لله الذى ارانا فی امر تا محمد صلی الله
عليه وسلم رجلاً سخر له الريح يعنى حمد مر خدایرا که در میان است محمدصلی الله
عليه وسلم مردی را که با د را بفرمان او نموده مارا نشان داد مسلمانان بر فرنگیان حمله برده آن
عقب نشاندند مسلمانان سی و دو کشتی از آن با گرفتند که از ان جمله نه عدد شوانى بود
یعنی جهاز های جنگی پای فرنگیان ضعیف گشته قاصد فرستاده بلکه قدس و بعضی
سواحل شامیه را خواسته دمیاط را ترک میکردند التماس شان مقبول نیفتاد نهی را
که توشهای شان تمام و کمک از دمیاط قطع شده بود که مسلمانان راه دمیاط را
که با ایشان میرسید قطع کرده بودند بر مقام خود صبر کرده نتوانسته متوجه دمیا اگردنیا
مسلمانان بعقب شان سوار شده شمشیر را در ایشان بغلی نهند که لذا ایشان نگرانندکی


فتوحات اسلامی
(۵۶۰)
مالک شدن فرانکشتیا را بردگیر

سلامت نماندند مقتولین که دراصل کامل و زخ شدند بالغ برسی هزار شد پادشاهشان
همراه دیگر ملوک که با او بودند بشهر مکیه در آنجا بود پناه برده طالب امان شدند طواشی
محسن صالح بایشان امان داده بعد از ان برشان احاطه نموده بد منصور حاضر کردند پادشاه
شانرا از سنجر کرده برشتری نشانده بر منصور گردانیده شد بعد ازان سردار بن لقمان
محبوس ساخته طواشی جمیع را بروی موکل گردانید بعد ازان صلح با او منعقد کردند
برانیکه رها شده دمیاط را تسلیم نماید و ششصد هزار دینار بدهد بعضی گفته اند
که نفس خود را به قنطارهای طلا خرید که که بهفت ملیون فرنگ میرسید بعد از ان خلاصی
گردیده بلاد خود رجعت نمود بمیجر و در سیدن بلاد خود در مهیا نمودن اسباب محاربه همراه
مسلمانان شروع کرد به نیت اینکه بزودی به جنگ مسلمانان بیاید مسلمانان بعد
ازان از رهای او پشیمان شدند جلال الدین بن مطروح قصیده انشا نمود نوشته
فرستاد قاصد ایستاده شده به پیش وی ملک فرنسیس میخواند که از جمله آن این
ابیات ذیل است قل للفرنسیس ان احسنته مقال صدق عن قول
نصیح اتیت مصرا تبغی ملکها تحسب ان الزمر یا طبل ریح
و کل اصحابک او دت بهم محسن تدبیر مطی جریح جیون
الفلات مسمم عن قتیل و اسیر جریح وقل لهم ان ضمر واعود
لاخذ ثار او لفعل قبیح دارا بن لقمان علی حالها و القید باق
والطواشی صبیح چون ملک فرنسیس این مقاله را شنید نفس خود را و تحمل نموده اثر
خوف برتصرش باز ماند بعد ازان اراده کرد که کینه خود را از تونس گیرد بواسطه اینکه میزا و
و ملک تونس واقع شده بود ملک تونس ابوعبدالله محمد بن ابی زکریا حفصی ملقب مستنصر بالله
بود حاصل رنجش بین او و ملک فرنسیس هم باین یافته این بود که روزی در نزد مستنصر بالله نام رسیده
مستنصری را شگست نموده گفت آن کیست این نام او را میبر کرده رہا کروایه اشاره
به بعضی سکان که بحضور او خدمت میکردند نمود این مقاله مستنصر به ملک فرنسیس رسیده بروی
کینه گرفت لشکریرا تجهیز نموده اراده گرفتن تونس را نمود ببوته سنه ۶۶۸ ششصد
و هشت بود باوی سی هزار لشکر جرار و سه صد کشتی از کلان و خورد روان گردیده
تونس را شش ماه محاصره نمود بعضی از شعرا و لو با ر تونس گفت یا فرنسیس هذا اخت
مصر فتهینا لما الیہ تصیر لک فیہا دارا بن لقمان قبر وطواشیال منکر
ونکیر حقتعالی در حالتیکه ملک فرنسیس تونس را محاصره داشت او را ہلاک گردانید
بعضی گفته که بواسطه تیری که با در سید مقتول شد و بعضی برضمر و بالگفته اند هلاک او

حاشیه ای فرنسیس تونس
خواهر مصر است مهیا میباش که
انچنگال رجعی بارز خود را مهیا
ساز زیر که تر در انجا قبر
در لقمان و نقرین تو
طواشیت۱۲

فرانسیسی
بموجب ان
گفته


فتوحات اسلامی
(۵۶۱)
باب غزوات بار دگر
در سنه ۶۹۱ ششصد و شصت و نه بود بسیاری لشکری در بمرض باقوت گردیدند مهدی
پسر او پادشاه گردیده با اهل تونس عقد مصالحه نموده ازیشان کوچید حو غالی تیران تارا
ننایبت کرد اگرچه قصه تونس پیش از موضع خود ذکر گردید زیرا مناسب ان بود
که در واقعات شعبه آورده میشد لکن برای اینکه این قصه را به قصه ما قبل
مناسبت است ازین سبب بقصه پیش متصل گردید – والله اعلم واحكم
احکم وصلی الله علی سیدنا محمد وعلی اله واصحابه اجمعین .
تمام شد ترجمه جزو اول فتوحات اسلامیه با تواریخ سلام در ۱۵ شهر صفرالمظفر
۱۳۰۹ مطابق ۲۲ سرطان ۱۳۰۹ – الان شروع میشود بطبع
جزو ثانی که آغاز آن ذکر مصیبت اثر خروج تاتاریان و انقراض دولت عباسیه
از بغداد ست .
الحمدلله به تائید عنایات ایزدی و توفیق الطاف خداوندی طبع جلد اول تاریخ فتوحات
اسلامی در دوره درخشنده فرمانفرمائی اعلحضرت امجد اشرف محمد نادر شاه غازی حسن توجهاً
جناب جلالتماب عبدالرحیم خان نایب سالار و وکیل نایب الحکومه هرات کامیاً آمده و توانستیم
به سایه طبع و نشر این مجلد دیبا زه ی تجدید سرگذشته های عالم اسلام خدمتی به ارباب
اتقان و هدیه به اصحاب علم و عرفان تقدیم داشته و برای افغانستان افغانیان نه عصر درخشان
نادری که دوره طلوع سعادت و بختیاری ماست یادگاری گذاشتیم تاریخ طبع کتاب
بمناسبت تصادف و وقوع عصر اعلیحضرت شهریاری فتوحات اسلامیه نادری گذاشته شدا
بترجمه علماء کرام هرات و تصحیح اول فضایل آگاهان اخندزاده ملاعبدالغفور خان سلجوقی و حاجی ملامحمد صدیق خان
و حاجی ملا تاج محمد خان و محمد سرور خان عبارت نویس و منشی تحت نظارت فرزند ارشد نایب سالار موصوف
آقای عبدالعلیم خان و باهتمام آخندزاده ملا فخرالدین خان سلجوقی مدیر مطبعه و بتصحیح ثانی حاجی ملا تاج محمدخان
در مطبعه و بقلم گهر سگ عبان آخندزاده ملا محمد امان و اخند زاده ملا عبدالفتاح خان سلجوقی ومحترم قاری
ملا سید محمد خان مرتب جريده اتفاق اسلام – استاد مطبع خلیفه غلام حسن خان هراتی و معاونش
محمد رحیم بصورت انتظام و سمت اختتام پذیرفت امید است تطبیع جلد ثانی عماً
قریب آمده و آنرا هم در پیشگاه نظر صاحبان ذوق جلوه دهیم در پایان
اگر زلتی در ترتیب کلام یا بند و سخن پژوهان اگر لغزش
در ترکیب کلمات بینند آنرا بقلم اصلاح
تصحیح خواهند فرمود العذر
عند كرام الناس
مقبول
(عزیزاله معاون مرتب)


(۵۶۳)

صمیمہ نامه جلد اول فتوحات اسلامی

صفحه | سطر | غلط | صحیح | صفحه | سطر | غلط | صحیح
--- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | ---
۲ | ۱۴ | حبو | جبهه یعنی سرش | ۴۷ | ۳ | که موقع | که از موقع
" | ۲۱ | اوراست | اوت | " | " | بموضع | تا بموضع
۳ | ۷ | شافیه | طائفه | ۵۱ | ۱ | واسلش | احوالش
" | ۱۳ | ۱۳۹ | ۱۳۰۹ | ۵۳ | ۶ | ازینجا نبرخاط | ازینجا تا بنبرغاط
" | ۲۳ | دیانت | ایالت | ۵۴ | ۱ | روسا | رؤسای
۴ | ۴ | زمین | زبین | ۵۵ | ۲۴ | عمر | عمرو
۱۳ | ۱ | غزا دت | غزوه ایت | ۶۱ | ۱۵ | شمشیره | شمشیرهای
" | ۸ | صفاق حوشا | صفاق جوشا | ۵۴ | ۲۳ | پس دمعامله | وصیت و معامله
۱۶ | ۵ | فاشادرا | فاتار درات | ۴۷ | ۴ | جزا | هزار
" | ۸ | دوعا | دعا | " | ۲۸ | صلح | صلح
۱۷ | ۱۴ | شحبیل | شرحبیل | ۶۸ | ۳ | بجزیره خود | بجزیره تنگ خور
۱۸ | ۱۶ | الاحوم این | الاحوم اولی بابی | ۷۰ | ۱۹ | اليه | اليه
۱۹ | ۱۶ | درسر خدا کارا | درسر خدا کاری | " | ۲۴ | شویم | شوید
۲۰ | ۱۰ | علامانن | غلامان شدند | " | ۲۸ | بشیم | باشید
" | ۲۵ | بقعه | بقیصه | ۷۱ | ۲۷ | دید | دیدند
۲۷ | ۲۱ | جزا | مجرا | ۷۴ | ۲۰ | احداث | احداث
" | " | مجاه | فجاه | ۷۹ | ۴ | عمر | عمرو
۳۱ | ۳ | بولایت و بلاد | بولایات یا بلاد | " | " | فسطاط | فسطاط
" | ۱۲ | صل الله عليه | صلی اللہ علیہ وسلم | ۸۰ | ۱۱ | کبرت | دخترت
۳۲ | ۱۶ | حضرت | حضرت | ۸۲ | ۴ | ليزران | نیزوان
" | ۱۸ | اشعث | اشعث | ۸۳ | ۲۲ | گرد ایند | گرد اینده
" | " | شکلیکے | شکلیکی | " | ۲۳ | سمودید | نمودند
" | ۲۱ | کشتن | کشتن | ۸۴ | ۱۷ | ابی عبیده | ابی عبید
" | ۲۳ | ال | ال | " | ۲۳ | ابی عبیده | ابی عبید
۳۴ | ۱۵ | بالنفسه | بنفسه | " | ۲۴ | ابی عبیده | ابی عبید
۳۵ | ۱۳ | شمهل | شرحبیل | ۸۵ | ۲ | ابی عبده | ابی عبید
۳۵ | " | رحمت | خلاص | ۸۶ | ۲۳ | اهتر از | اهتزاز
۳۹ | ۸ | میگریم | میگیرید | ۸۹ | ۱۲ | نمودند | نموده بودند
۴۱ | ۵ | با من موافقت میورزد | با من موافقت میورزید | " | ۲۷ | حدا | خدا
" | ۱۳ | خندقی | خندق | ۹۲ | ۲۱ | داشتن | دانستن
۴۲ | ۲۸ | ننوشیدند | ننوشیدند | ۹۳ | ۲۸ | از باز دارد | از ما باز دارد
۴۵ | ۵ | عمراری | عمر | ۹۸ | ۱۷ | اشراف | اشرف
" | ۶ | نزد بان مصنوعی | نزد بان مصنوعی | " | ۲۳ | میگذاشتند | میگذشتند
" | ۷ | مسلمان | مسلمانان | ۱۰۱ | ۱۸ | اظها | اظهار
" | ۸ | رو | رفته | " | ۲۵ | اخوی | اخری


( ۵۶۳ )
صفحه سطر غلط صحیح صفحه سطر غلط صحیح
۱۰۱ ۲۶ کد کبد ۱۳۷ ۱۹ وادی را قاطربه وادی رسید که قاطر را
۱۰۳ ۱۶ جذبن جذبتین ۱۳۷ ۲۵ خوسنوم خشنودم
۱۰۳ ۲۶ بیاب بباب ۱۴۶ ۱ متابعین مسلمانان متابعین مسلمان
۱۰۳ ۲۷ فاناوقدامت فانیتاوقدامت ۱۴۸ ۲۱ امورخود امرای خود
۱۰۵ ۱۷ کرد پراگنده کرده ۱۵۱ ۱ روع شروع
۱۰۵ اول عمیر عمرو ۱۵۶ ۲۴ ابتدا سلام ابتدا اسلام
۱۰۵ ۱۹ یزه ها تیرها ۱۵۷ ۱۰ در اول محرم در اوایل محرم
۱۰۶ ۱۹ عبیده ابوعبیده ۱۵۸ ۲۷ اقرلی اقصرای
۱۰۶ ۱۹ عبیده بوعبیده ۱۵۸ ۲۸ گفت کیفیت
۱۰۷ ۲۷ آخرین آخرین ۱۵۹ ۹ بان امان
۱۱۲ ۲ هریرا هریررا ۱۵۹ ۱۰ ایشان ایشان
۱۱۲ ۱۴ اطرافیاش اطرافیاش ۱۵۹ ۴ کز کردند
۱۱۴ ۷ عامله غایله ۱۵۹ ۱۴ رئیس این موضع رئیس این دوموضع
۱۱۷ ۲ طیاره طیار ۱۵۹ ۱۵ ریس رئیس
۱۱۸ ۱۸ آن امین ۱۵۹ ۱۷ خرزان جوزان
۱۱۹ ۲ سردریایین سرریاحین ۱۵۹ ۱۸ جوزان جوزان
۱۱۹ ۲۱ رج تاج ۱۵۹ ۱۹ جوران جوزان
۱۱۹ ۲۸ اوترا خداوندرا ۱۵۹ ۲۱ صبح فتح
۱۲۰ ۶ موکب مرکب ۱۵۹ ۲۷ موضع آن موضع
۱۲۱ ۲۴ اصلاً اصلاً ۱۶۰ ۱۸ حسن محمد حسن حسن حمش
۱۲۲ ۱۶ رضایت رضائیت ۱۶۰ ۲۵ من یمن
۱۲۴ ۲۲ مخوف بود که دو بود ۱۶۱ ۲۲ ابن مسرح ابن ابی مسرح
۱۲۵ ۱۵ هزاران هزاران ۱۶۱ ۲۸ فرد فردا
۱۲۵ ۲۵ امر صبح ۱۶۴ ۲ سامان سلمان
۱۲۵ ۲۷ تصرف تصرف ۱۶۷ ۱۵ همرا همراه
۱۲۷ ۷ درابی که باید داخل [ILL] " " بوشنج بوشنج
۱۲۷ ۸ انداخت انداخت " ۱۸ نغان نعمان
۱۲۷ ۱۴ مذکور مذکور را " ۱۹ سنج سنج
۱۲۷ ۲۷ هزاران هزاران ۱۷۰ ۲۷ به ولایت بولایت
۱۲۸ ۲ صلی الله علیه وسلم رضی الله تعالی عنه ۱۷۳ ۲۷ شصت سالی شصت و دو سال
۱۲۸ ۴ کپس کجاست که پاسبانش کجاست ۱۷۶ ۹ هیره هبیره
۱۲۹ ۲۵ یزه ها تیرها ۱۷۸ ۱۷ مراد برای او
۱۳۰ ۱۷ دارالجود دانای جود ۱۷۸ ۱۸ مان باین
۱۳۱ ۱۸ قصه قتیبه ۱۸۵ ۳ با لسان با ایشان
۱۳۲ ۵ طلایح مسلمانانرا امامیه مسلمانانرا ۱۸۶ ۴ جماعتی و جماعتی


(۵۶۴)

صفحه سطر غلط صحیح صفحه سطر غلط صحیح
۱۸۷ ۲۱ شغت اشعت ۲۲۵ ۱۳ خوشی جوشی
" " فرستاد فرستاد " ۲۴ تااو بااو
" ۲۲ میداست میداشت ۲۲۶ ۱۸ ثابثابت تاثابت
۱۸۹ ۷ اگر این شعث اگر بر این اشعث " ۲۱ اواد اولا
" ۸ فصری عصری ۲۳۵ ۲۵ مظکوب مطلوب
" ۹ عمر عمرو ۲۴۱ ۲ حلا آورده حو ذرا حلا آورده انچه ذرا
" ۱۰ دوز دوزند ۲۴۲ ۱ مردان محمد مردان ابن محمد
۱۹۱ ۴ ماموریم ماموریم " ۴ باز کرد باز گردید
۱۹۴ ۱۱ ذخایر ذخائر " ۱۴ محور خور
۱۹۷ ۲۹ " خلان موضع بملای او پاش " ۱۷ شکر لشکر
" " رافته " ۲۴۶ ۹ عمر عمرو
۱۹۸ ۷ نثری لشکرهای " " ستیکار سیگار
۱۹۹ ۲۱ کلت حرکت " ۱۹ تایکصدسی تایکصدسی
۲۰۲ ۲۰ غضبناک بشوند عضبناک شدند ۲۴۸ ۱۰ تل حائل
۲۰۴ ۱ مردمان مهربان ۲۴۹ ۲۴ مطارعتش مطاوعتش
" " عرسه عوم سند ۲۵۰ ۱۳ حود حود را
" ۴ گشته گشته شد ۲۵۷ ۲۶ " شد در
" ۱۱ فراید شدیدی ۲۵۸ ۱۱ شدی شدیدی
" ۳۱ باشد که رفتیم باشد گرفتیم " ۲۱ بزیرا بزیری با
" ۲۴ دوره با دوره بنام ۲۵۹ ۵ ابلی کابل
۲۰۵ ۳ ست سد " ۱۳ پلاربند پلاربند
۲۰۶ ۱ ازین ازین ۲۶۰ ۱۷ نمود نمودند
" ۱۲ شند شده بودند ۲۶۱ ۱۲ دو صد دلك دو صد و دلك
۲۰۷ ۳ در انوقتیکه حالی یافته بود در انوقت کسی تا گز با دلی قایل ۲۶۲ ۲۳ غره غروه
" ۴ اندك از دل ۲۶۳ ۱ هزار هزار
" ۲۱ فرید فرید " ۷ مزید مزید
۲۰۹ ۹ پایه پایه آنجان " ۹ نرت نصرت
" ۱۳ زوان زبان ۲۶۴ ۱۰ طلاطلم تلاطم
۲۱۰ ۱۷ طلاتم در اتلاطم " ۲۵ ایالتی ایالاتی
۲۱۲ ۲۶ صا صالح ۲۶۶ ۱۶ ایرانرا اسیرانرا
۲۱۴ ۱۵ نف نصف ۲۶۷ ۱ از دمام از دخام
۲۱۹ ۱۰ ایمین ایمین " ۲۰ خدیار بدیار خود
۲۲۱ ۱ این امین ۲۷۳ ۱۵ ارماتش امارتش
۲۲۳ ۱۸ قهر را اهل قصر را ۲۸۶ ۱۹ جهل گونه جهل و نه
۲۲۵ ۱۶ ولا حولة قوة الا بالله لا حول ولا قوة الا بالله ۲۸۷ " فج المرکوبین فج للمرکوبین


(۵۶۵)

صفحه سطر غلط صحیح صفحه سطر غلط صحیح
۲۸۹ ۱۱ کاربارا کاربارا ۳۸ ۱۶ که کرد
" ۲۵ ناچار بزار با چار هزار ۳۰۹ ۲ نموده گرفته
" ۲۶ دهی را شبت وی را کشت " ۱۳ بردی بروی
۲۹۰ ۲ بودند بروند " ۱۷ سنجانهای رسوم سکانجاکام رسوم الاسلام
۲۹۱ ۱۴ می سوختاند می سوختانید ۳۱۱ ۱ که عد که عده
۲۹۷ ۵ آرا دکرد آزاد کرده " ۲ ایشا ایشان بند هشت
۲۹۹ ۲۶ درومیان در درمیان " ۱۶ نوده نموده
۳۰۰ ۹ غارت کردیم سالم غارت کرده سالم و امین " ۱۹ عده ماعده
" ۱۸ نصار را نصاری را ۳۱۲ ۳ دقه المجاز قلعه الحجاز
" " شمال ثمال " ۲۶ بطرف معیدی بطرف سرمیدی
" ۱۹ راس راس " ۲۳ میروند میروند
" ۲۸ نردیه نرد بام پیشازا " ۲۵ زول زبون
۳۰۱ ۱ ایشان باز ایشان را از شته ۳۱۴ ۲ ندارند دایند
" ۲۱ نزد معنوی " ۶ طب طب
" ۲۳ ارزن ارژن " ۱۰ کردند کرده
۳۰۴ ۱۰ بود بودند " ۱۰ کا در کافری
۳۰۵ ۶ ولایتی ولایتی " ۲۴ کردیدند کرده بودند
" ۲۱ مکشوف مکشوف ۳۱۵ ۱۹ جوانان را جوانان را
۳۰۶ ۲ محتاط محتاط " ۲۶ راز قرار
" ۵ با اهل و مال او تا اهل و مال او " ۲۸ جا جاه
" ۸ معرف متصرف ۳۱۸ ۱۶ معتاد و بمتاد و
" ۹ قريا قرصها " ۲۴ خواص نود ص
" ۲۰ راست داشت ۳۱۹ ۷ عضدوله عضدالدوله
" ۲۵ نصه الف نصبته السیف " ۱۳ ست کیست
" ۲۷ مقابله مقاتله " ۲۴ دور دید
" " روسها را روسها را " ۲۵ نقصیه بقصیه
" ۲۸ با روپا با روسها زد و خورد ۳۲۰ ۳ بسیار بسیار
۳۰۷ ۵ بقیه بقیه ۳۲۱ ۱۷ مسلمانان مسلمان
" ۶ سانچی سانچی ۳۲۳ ۲۴ تندرست ندرست
" ۷ اختنار اختیار ۳۲۴ ۱۱ کاتولیکیه کاتولیک
" ۱۷ مطیع الله مطیع الله " ۲۳ تمام تمام
" ۲۳ اسارات اسیران ۳۲۵ ۳ اوروبا اوروپا
" ۲۴ مین مابین " ۱۲ زھن زھون
۳۰۸ ۸ شک شگ " ۱۹ ایشانند ما و نماند
" ۱۲ مسلمانان مسلمانان را " ۱۸ کنیه کینه


( ۵۶۶ )
صفحہ سطر غلط صحیح صفحہ سطر غلط صحیح
۳۲۷ ۱۵ ملحونه ملعونه ۳۷۲ ۳ نیشته نشته
۳۲۸ ۷ سوزاند سوزہ اند " ۱۴ اعمال عمال
" " هنودیت ہنودیت " ۲۰ بیشتر پیشتر
" ۱۰ صانع صانع ۳۷۲ ۲۳ خودرا خود
۳۳۰ ۸ چان چنانچہ " " نام نام را
۳۳۴ ۷ ہوران یہودان ۳۷۴ ۳ زہرا زہرا
۳۳۶ ۱۰ زریہ ذریہ ۳۷۵ ۱۹ در بند رہلی در بند ہای
" ۲۷ غیر عبور " ۲۷ زنانه زنانه
۳۳۷ ۱۳ پشه چشمه ۳۷۷ ۲۸ قوسیه قوسیه
۳۴۳ ۱۵ محوذہ مخدومہ ۳۸۰ ۱ در ادار الکفر در دارالکفر
۳۴۴ ۲۲ اضلاع آن قلاع ۳۸۱ ۳ برایم برہمن
" ۲۷ متصارف متعارف ۳۸۲ ۲۰ دوس ددین
۳۴۸ ۲۵ دار در " ۳۸۳ ۹ ازمان شال را
" ۲۷ جامد چارصد ۳۸۴ ۱۵ آورد آوردند
۳۵۰ ۲ نوشته گی تشنه گی ۳۸۵ ۵ امیان امرتین
" ۱۴ مدینه ہارا مدینه را ہا " ۹ یافته دانته
۳۵۲ ۱۷ نوشته گی تشنگی ۳۸۷ ۱ طوبی طوبی
۳۵۸ ۹ دوضع در موضع " ۱۸ لہاس و که در عبارت
۳۶۰ ۱۸ پاره شاه پادشاه ۳۸۸ ۱۹ زل ذلیل
" ۲۶ بصیدی نامو بصید مینماید " " صیقل مصقل
۳۶۲ ۲۳ متحصن متحصنین ۳۸۹ ۴ بلیس بلسنه
۳۶۳ ۲۰ تسش قسطش ۳۹۰ ۲۶ چهار دستاد چهارصد و ہشتاد و سه
۳۶۴ ۲۳ استراد استرداد ۳۹۱ ۳ او در او در تا اینکه
۳۶۵ ۱ جهل بشهر جیل " ۱۶ سطوہ سطوت
" ۶ جویان بیابان " ۱۸ قاباله قا در بالله
" ۱۲ گریختند گریختہ بودند " ۱۹ ہفتا دو پادشاه ہفتا دو دو پادشاہ
۳۶۶ ۱۶ انشار انتشار " ۲۲ یحیی بن مرا یحیی بن برمکی علیہ السلام
۳۶۸ ۲۵ جہنہ جثه ۳۹۳ ۱۴ حصار حصین حصن حصین
۳۶۹ ۱ اہل ذوطہ را عریان اہل ذوطہ عریان را " ۲۵ اینکہ تا اینکه
" ۲ موسئی مولانا موسی " ۳۱ خار خوار
" ۲۴ ابن خطیب این خطیب کردہ ۳۹۴ ۲۲ " دیگر
۳۷۰ " سعید سعد " ۲۴ نماییم مینمائیم
" ۲۳ با اینکہ با اینکہ ۳۹۵ ۵ اصلحه اسلحه
۳۷۱ " یکصد د ہفتا در ہزار ہفتا د دو پہنچ کلے ۳۹۷ ۲۴ المجاء الصحاح
" ۲۷ شد می شد " " ازا او و مسلمانان


(۵۶۷)

صحیفه | سطر | غلط | صحیح | صحیفه | سطر | غلط | صحیح
۳۹۸ | ۳ | یقیوی | یعقوبی | ۴۵۱ | ۱۱ | این باو | و این او
۴۰۱ | ۲۵ | اطاب دین وی | اقطاب دین وی | ۴۵۳ | ۲ | گشادی | گنجاوی
۴۰۶ | ۲ | من الشمال | من الشپک | " | ۱۲ | رای | عسکرهای
۴۰۷ | ۲۱ | رابطین | مرابطین | " | ۲۴ | نویه | نوبه
" | ۲۲ | تطویل | بطول | ۴۵۵ | ۲۰ | فزط | فرط
" | ۲۴ | شاته | شانه | ۴۵۶ | ۹ | لطب | قطب
" | ۲۵ | حان | جان | ۴۵۷ | ۷ | قواینه | قونیه
" | ۲۶ | طرطور | طرطوشه | " | ۲۱ | خاستند | خواستند
۴۰۸ | ۲ | محاصره | محاصره | ۴۵۸ | ۲۰ | باب | ثابت
" | ۲۷ | برسک | بشک | ۴۶۰ | ۱ | برد | بردند
۴۰۹ | ۱۷ | سعادت میمون الفت | بدین وقت | ۴۶۱ | ۲۳ | بغض | بعض
۴۱۱ | ۱۰ | دانه | دامنه | ۴۶۹ | ۲۴ | درلوریه | لوریه را
" | ۲۷ | مناجی | منهاجی | ۴۷۰ | ۱۳ | سازداوان | فراوان
۴۱۲ | ۶ | کردیدند | کردند | " | ۲۳ | مراضه | مرافقه
۴۱۴ | ۹ | زوداچه | زودنچه | ۴۱۷ | ۱۴ | محاربات | عمارات
۴۱۵ | ۷ | خداکه | خوراکه | ۴۷۵ | ۱۱ | شروع بسوراخ | شرع بسوراخ نمودن کرد
" | ۱۴ | خلیع | خلیج | ۴۸۰ | ۲۳ | اول مغرور | اول معذور
۴۱۶ | ۲۸ | شعوان | شاعر از کوران | " | ۲۴ | ثانی معذور | ثانی مسرور
۴۱۸ | ۱۱ | مدولار | صفار | ۴۸۱ | ۵ | آسان است | آسانتر است
" | ۲۰ | " | " | " | ۲۷ | خوانه | خانه
۴۱۹ | ۴ | خمیس المرسوم | خمیس العرموم | ۴۸۲ | ۱۹ | ایشال | ایشان را
" | ۲۵ | مهیب | میمنت | ۴۸۳ | ۱۹ | قوت | افت
۴۲۰ | ۵ | بسیار | بسیار | ۴۸۴ | ۵ | تیرافواری | تیراندازی
" | ۱۲ | درک | دارک | " | ۹ | ذخار | ذخائر
" | ۱۳ | دلاله | ذلاله | " | ۱۸ | لیون | لیبون
" | ۱۵ | ارک | طرک | " | ۲۲ | راه با بدان | را بها بدان
" | ۲ | تسلطنا | تسلطن | ۴۸۸ | ۱۱ | حصار احاطه | حصار را احاطه
۴۲۳ | ۶ | لحنت | لعنت | " | ۲۳ | میکوبد | میکوبید
۴۲۵ | ۲۳ | نقار | نقاع | ۴۹۱ | ۱۳ | پسندند | پسندیدند
۴۲۶ | ۱۵ | با طاعت خواند | با طاعت خود خانه | ۴۹۳ | ۱۳ | ظله | قلعه
۴۲۷ | ۲ | لودکیا | اودکیا | ۴۹۴ | ۹ | یا ایشان | با ایشان
۴۲۹ | ۲۴ | نوشته | زندقه | ۴۹۷ | ۵ | نشان رضی الله | شان بود رضی الله
۴۳۰ | ۲۱ | مریم | مرین | ۴۹۹ | ۵ | گردید | گردیدند
۴۳۴ | ۲۱ | ابایان | امازبان | ۵۰۱ | " | عکه | عکا
۴۴۲ | ۱ | مسال | مراحم | ۵۰۴ | ۲۵ | کریم | کردیم


(۵۶۸)
صفحه سطر غلط صحیح صفحه سطر غلط صحیح
۵۰۸ ۱۵ شاباً شتاباً ۵۴۵ ۳ کلانی امرشان کلانی قسطنطنیه امر
۵۰۹ ۲۶ قلیجه قلیج " ۷ دیرایا صوفی دیرا صوفیا
۵۱۱ ۱۰ رسید رسید " ۲۳ لسگوی لسکوی
۵۱۲ ۲۷ رنجه ریگ ۵۵۰ ۱۵ اررزق ارزق
۵۱۳ ۲۲ فیصله فیصله ۵۵۱ ۷ منزله منزل
۵۰۴ ۳ سلای طلای " ۲۷ فرنگیا فرنگیان
" ۲۶ ملک رسان کمک رسان " ۲۸ قنا فساد
۵۱۵ ۱۷ کشی کشتی بزرگ ۵۵۳ ۲۰ حامیه حمایه
۵۲۱ ۱۱ و آن احکام و آنرا استحکام ۵۵۳ ۱۷ چرخ چرخ
۵۲۷ ۳ سوا سوار ۵۵۴ ۱۱ امر امری
۵۳۱ ۷ سی ششی ۵۵۶ ۲۸ میوه با ویر میوه با وفرت
" ۱۵ رابتی ملازم را مبت و ملازم ۵۵۷ ۲۵ در ی شهر های در شهرهای
۵۳۴ ۱۱ عذار عذار ۵۵۸ ۲ در سیاکف در سالک
۵۳۶ ۲۴ لویی بودی ۵۵۹ ۱۳ شهر مساح فرسخ
۵۳۷ ۲۸ با مر احوال بامور و احوال " ۲۸ سوره سوره
۵۳۸ ۲۴ عالی عالم ۵۶۰ ۱۰ رهای رہائی
" ۲۷ آی جای

بعد از انکه از طبع و ترجمه جلد اولی این کتاب فراغت حاصل شد بتصحیح و تنقیح آن پرداختیم
کلماتی که از اصل اصطلاح لغوی آن تباین داشت اصلاح شد ترتیب جملات و ترکیب
قضایا که در بعضی جاها با اصل کتاب عربی موافق و از مصطلحات زبان فارسی اندک
تفاوتی دارد بنا بر وثوق اخبار تاریخی و مطابقت با اصل نسخه بحال خود گذاشته
شد دانایان اگر لغزشی بینند با صلاح آن کوشند محمد امضای خلیل الله خان مرحوم
محمد حسین خان مستوفی الممالک سابقه افغانستان دستخط محمد صدیق خان اضافت مصحح

کتابخانه احمد
ملی
ر کابل افغانستان


[BLANK PAGE]