فتوحات اسلامی
(۲۱۱)
ذکر غزوه سجستان

نکرد بحال خود ماندند.
ذکر غزوه سجستان
در سنه نود و دو غزا نمود قتیبه بن مسلم سجستان را اراده رتبیل که بزرگ شان در دشت پیمان
بسجستان نزول کرد رتبیل قاصد با متوالی فرستاده طلب مصالحه کرد قتیبه خواهش او را قبول داشته
عبدالبر بن عبدالله لیشی را برایشان عامل گردانید بازگشت.
ذکر صلح خوارزم شاه و فتح خام جود
در سنه نود و سه قتیبه بن مسلم همراه خوارزم شاه صلح نمود سبب مصالحه این بود که ملک خوارزم
ضعیف گردید برادر او خرزاد اگر چه در سن خورد تر بود بر او غلبه کرد چنانچه اگر او را گوش زد
شدی که شخصی از حضور ملک دارای کنیزی یا مال یا دختری یا خوبریا زنی خوب صورت است ادم
فرستاد میگرفت کسی قدرت منع آن حتی خود ملک هم نداشت چون ملک عرض میکردند
بجواب میگفت که قدرت منع ندارم و همیشه ملک وی چشم و از دست او متاذی بود
چون این قضیه بطول انجامید ملک جانب قتیبه نوشته او را در بلاد متصرفه خود دعوت
کرد بشرط اینکه خرزاد برادر او و باقی مخالفین را گرفته تسلیم او نمایند تا بخواهش خود
در باره شان حکم کند و این مسئله را کسی از حکام و کارداران ملک مطلع نگردند قتیبه گفته
او را قبول کرده اسباب غزا را مهیا نمود بظاهر اراده صغد از مرو رفت خوارزم شاه لشکری
و دهقانان را جمع کرده گفت قتیبه اراده صغد را دارد با شما مقابله میکند بیائید
که درین بهار به نعمت و استراحت مشغول بوده تفریح نمائیم ایشان جمع گردید بخوردن
و اشامیدن مشغول بودند ناگاه شنیدند که قتیبه بالشکر بان خود به موضع هزار است
فرود آمد خوارزم شاه ظاهر اخود را آشفته ساخته یاران خود را جمع نموده گفت درین
موضوع چه در امید مید یاران او گفتند رای آنست که بادی مقابله کنیم خوارزم شاه
گفت این رای پسند من نیست زیرا که قوی تر و باشوکت تر از ما نزد او زبون و عاجز
گشتند علاج چیست گفت من قتیبه را به چیزی بازمیگردانم یاران این سخن پسند
آمده قبول کردند خوارزم شاه به مدینة الفیل از شهرهای نامدار ا شهر که محکم ترین شهرها
ا وبود نزول کرده کسی بجانب قتیبه فرستاد زیرا قتیبه از نهر عبور نکرده بود برده هزار
سر و عین و متاع و اینکه قتیبه را در فتح خام جرد معاونت نماید مصالحی کردنید بعضی گویند
ملک سر نگفتند بعد از آن برادر خود عبد الرحمن را بطرف خام جرد که یکی از رستاق خوارزم
بود و با خوارزم شاه مقابله میکرد فرستاد خام جرد بمقابله برآمد عبدالرحمن آن را
کشته بر زمین وی غالب گردید با چهار هزار اسیر نزد قتیبه قدوم قتیبه آنها را مقتول

هزار اسب
نام قریه در سلطه آن شهر
جردید اند و نامی مجرد درم


( ۲۱۲ ) فتوحات اسلامی ذکر فتح سمرقند

سمرقند
شهر مشهور که
حال به تصرف روسهاست ۱۲

ساخت برادر خود خوارزم شاه و مخالفین او را تسلیم خوارزم شاه کردند خوارزم شاه آنهارا
کشته اموال شان را به قتیبه داد
ذکر فتح سمرقند
چون قتیبه صلح خوارزم شاه را گرفت محبشر بن مزاحم اسلمی بر پا خواست گفت ای قتیبه گواراً
صغد را داری امروز وقت انست زیرا که ایشان از آمدن عامل مطمئن من اند و ایشان ده
روز مسافت است قتیبه گفت درین سخن کسی ترا اشاره کرده گفت نه گفت کسی از توشنید
گفت نه قسم بخدا اگر کسی باین سخن حکم کرد و دانستم که از تو شنیده ترا گردن میزنم برو
ارام باش چون فردا شد برادر خود عبدالرحمن را امر کرد که با سواران و تیراندازان و
گران باربها طرف مرو بروند امر نمودند چون شب شد قتیبه مکتوب مخفیاً بدست
قاصد به برادر خود فرستاد که چون صبح کردی گران باری را بطرف مرو فرست و خود
با سواران و پهلوانان بطرف صغد متوجه شو این خبر را پوشیده دار من هم در عقب شمایم
والسلام چون قاصد رسید مکتوب را عبدالرحمن مطالعه کرده فردای آن حسب الفرموده
قتیبه عمل نمود بعد از ان قتیبه در میان لشکریان خود خطبه خوانده گفت اما بعد بر شماد
که طایفه صغد پا از کلم خود کشیده اند عهدی که بین ما و ایشان بود شکستند و کردند آنچه
به شما رسیده امید میکنم که خوارزم و صغد مانند قریفیه و نضیر که در عهد نبوتی غنیمت
مسلمانان گردید همچنان شود بعد از ان حرکت کرده به صغد آمد بعد از برادر خود به سه
روز یا چهار روز صغدیان در سمرقند کیاه محاصره نمود آن ها به ملک شاش و اخشاد خاقان
و پادشاه فرغانه طلب لشکر و امداد نمودند بایشان چنان نوشتند که اگر عرب بر ما ظفر
یافتند بر شما هم مانند ما معامله میکنند بیخود فکر نمائید هر قدر قوت که دارید درین حادثه
مصروف سازید آنان فکر نموده گفتند که ما خوردان خود را بمقابله شان نمیفرستیم زیرا که
مانند ما در محاربه جدی نیستند طاقت مقاومت ندارند در تدبیر این لوگ پهلوانان
و حاکمان را انتخاب نموده پسر خاقان را بر ایشان والی نموده بمقابله لشکر قتیبه فرستادند و امر
نمودند که آن ها به حصائری سمرقند مشغولند بر آنها شبیخون زنید آن ها روان شدند چون
خبر به قتیبه رسید از لشکر خود ششصد سوار دلاور را انتخاب کرده همراه برادر خود صالح
بن مسلم بطرف دشمن فرستاد ان ها حرکت کرده بر دو فرسخی لشکر دشمن بر راه شان فرود آمدند
صالح آنجا را دو فرقه ساخته بر دو طرف راه کمین نمودند چون نیمه از شب گذشت دشمنان
رسیدند صالح را دیده بوی اویختند چون مقابله شروع شد کمین کنندگان از دو طرف
جهیدند ازین ها قومی در جنگ شدیدتر دیده نشده بود بعضی از نفریان صالح گفتند در رکاب


فتوحات اسلامی
(٢١٣)
ذکر فتح سمرقند

شب با ایشان مقاتله میکردیم ناگاه دیدیم قتیبه را که پنهانی آمده چون یکی از دشمنان ضربتی بزم
که از ضربت خود تعجب کردم قتیبه را گفتم چه می بینی پدر و مادرم فدایت گفت سکوت کن و بنشین
خاک با خلاصه تکیه با ایشان مقاتله کرده شکستی او دنا نهاد اشتند و بن خاقان نیز کشته گردیدم
حاصل اینکه غیر از خبر برنده کسی از ایشان خلاص نشد اسلام اسلحه شانرا جمع کرده سرها شانه
بریدند بعضی را که اسیر نمودند بها می کشته ٤ را پرسیدند گفتند شما ئک تیید گر پادشازاده
و بزرگی داده و پهلوان زاده را که هر مردی از ایشان بصد مرد بشمار میرفت نامهای شانرا
بگوش ماهی نوشتند بعد از ان بوقت صبح داخل شکر خود شدند کسانیکه هند ایشان کشته و تا
و اسیر با و کمربند طلا و اسلحه بیاورد آن شخص میگوید قتیبه جماعتی دیگری را اکرام کردگان من
اسیک چیزی از شجاعت که از من دیده بود از ان نامیز مشاهده کرده چون اهل سغد این قضیه را
دیده ترسناک شده حصار خود محکم تر کردند قتیبه منجنیق ها بر بالای شان نصب نموده بذریعه
سنگ منجنیق حصار را سوراخ کردند شخصی از اهل صغد بر رخنه ایستاده قتیبه را دشنام میداد
بعضی از تیراندازان قتیبه تیر برد با ن آن لعین نواخته او را بجهنم رساند قتیبه آن پهلوانرا
ده هزار درهم انعام بخشید بعضی از مسلمانان قتیبه را شنیدند که به سمرقند خطاب کرده میگفت
ای سمرقند تا کی شیطان بتو پناه میگیرد چرثا با بهازان اوج قدس وطا دوسان کنگره
اثرع چوبت طبران نکنند قسم بخدا و ند که اگر صبح کردم خرابی ترا با ن ها تو قصد دارم کما
ادبار را بر فرق ساکنینت خواهم ریخت که مرد شوند بازگردیده یاران خود را گفت که فردا نفوس
بسیار کشته خواهد شد چون صبح شد قتیبه مردم را بقتال تحریص نموده با ایشان مقاتله چند
نمودند لشکریان خود را امر نمود که خود را برخنه دیواری شهر رسانند پر دلان غیور اسلام
سپرها را بروی تا خود گرفته الله اکبر گویان یک حمله خود ا بدیوار شهر رسانید بر رخنه توقف
کردند از انطرف اہل صغد ایشان را به تیر می زدند چون اہل صغد مجز خود را دیدند بسوی قتیبه
فرستادند اینکه امروز از ما باز کرد فردا با تو مصالحه میکنیم قتیبه گفت خوب بشرطیکه نفری با بر رخنه
باشد آنها قبول کردند چون صبح شد این قسم مصالح کردند که در هر ستاد و از ده لک مثقال طلا بدهند
و در ہر سال سی هزار سر بر مسلمانان بدهند و اینکه شهر را از لشکریان خالی بسازند تا اینکه قتیبه
در شهر سمرقند مسجد جامع بنا نموده خطبه بخواند و طعام بخورد بعد بیرون شود چون عقد مصالحه
تمام گردید اهل صغد شهر را خالی نموده مسلمانان مسجدی بنا کردند قتیبه با چهار هزار منتخبین از لشکر
خود داخل شده نماز را ادا کرد بعد از صرف طعام کسی بجانب سغدیان فرستاد که برای شان
بگوید اگر کسی از شمایان اراده دارد که متاع خود را بگیرد بگیرد که من از شهر بیرون نمی شوم
واز شما نمی گیرم مگر بدل صلح را لکن لشکریان من در شهر مقیم باشند این سخن ایشانرا


فتوحات اسلامی (۲۱۴) ذکر فتح سمرقند
به آمد بر وایتی دیگر گفته اند که قتیبه آتش خانها و بت خانه ها را نیز شرط کرده بود که زیور آنرا نگیرد
چون داخل شد زیور ها را گرفت بت های آمد که مانند قصر بزرگ بود آنچه زیور داشت گرفته امر
بسوختن آن او غوز کند دونی مده گفت شکر تو را بر خود واجب میدانیم میگویم باین بت ها
تعرض مکن که بغضبی بت ها سوزنده خود را هلاک میکند قتیبه گفت من این بت ها را بدست خود
می سوزانم پس آتش خواسته نکرگویان بت ها را سوزانید پنجاه هزار مثقال میخ طلا از بتها
موجود شد از صغد دخترک از نسل یزدجرد با نقند نزد حجاج فرستادند حجاج خدمت خلیفه
ولید ارسال داشت و زید بن الولید از ان جاریه متولد شد چون قتیبه خبر فتح را بسوی حجاج
فرستاد بر سمرقند ایاس بن عبدالله را خلیفه نمود خود بمرو عودت کرد بعد از ان اہل خوارزم
ایاس را ضعیف شمرده بر وی جمعیت نموده اراده قتل آن را داشتند چون خبر به قتیبه
رسید جماعت ها را بسرکردگی مغیرة بن عبدالله بطرف خوارزم متوجه نموده ایاس را عزل نمود
برادر خود عبدالرحمن بن مسلم را والی مقرر کرد چون مغیره بر سمرقند قدوم آورد کسان از بریان
پسرانیکه بذر پای شانرا شکسته بود بطرف شهرهای ترک گریخت مغیره اندوخت حریم کردانیم
خوارزم را نالاکی دید بانی ها را بر جزیه صلح نمود.
ذکر غزوۀ قتیبه شهر شاش و فرغانه را
در سنه نود و چهار قتیبه نهر را قطع کرده از اہل بخارا و کش صغد و خوارزم بیست هزار جنگی
خواست همراه ایشان بطرف شاش متوجه شد بعد ازان لشکریان را طرف شاش روان کرد خود
بطرف فرغانه روی اورده به خجند امد اہل خجند مجتمع گردیده بادی خانه که در خجند بامداد درامد هر تو
مظفر طرف مسلمان بود بعد قتیبه به کاشان که پایتخت فرغانه بود لشکر پاید بطرف شاش فرستاده بود
بعد از انکه شاش را فتح کرده و کفران را سوخته بودند رسید بعد قتیبه بطرف مرو باز گشت در همین
سنه عباس بن الولید زمین روم را غزا نموده فتح کرد. در همین سال ولید بن هشام محیطی برنج الطهام
و ولید بن ابی کبشه زمین سوریه را فتح کردند.
ذکر غزوۀ شاش
حجاج در سنه نود و پنج لشکر ظفر اثر را از عراق به جانب قتیبه فرستاد قتیبه معیت شان ولایت شاش را غزا کرد
در شاش تا به کشماتان بود که خبر موت حجاج در ماه شوال با و رسیده او را غمگین ساخت بجانب مرو مراجعت
کرده مردمان متفرق شدند درین حین مکتوب ولید خلیفه رسید مضمون انکه امیرالمومنین کوششها
و مجاهده ترا با دشمنان دین دیده و شناخته رتبه ترا بلند گردانیده انچه لایق و مقصود تو باشد رفتار
میکند مطمئن بوده غزوات خود را تمام کن منتظر ثواب پروردگار باش احوالات خود را ترک نکرده بیوقام مرسلات
جاری دار من ناظر احوال توام بهر سرحد یکه باشی با اسلام. در همین سنه عباس بن الولید بطرف روم غزا کرد


فتوحات اسلامی (۲۱۵) فتح قتیبه شهر کاشغر را

هر قلعه را فتح نمود و نیز عیاش که در ده همین سال اخر هند را که از کیرج و مندل را فتح نمود پس شکوه
شد و همچنین همین سنه قنسرین را غزا نموده فتح کرد.
ذکر فتح کردن قتیبه شهر کاشغر را
در سنه نود و شش قتیبه عزم غزای کاشغر را نموده متوجه انصوب شد عیالها و حوایچ مردم را برای
اینکه در سمرقند ننهند بار کرده با خود بردند از نهر که در یمن بود عبور کرده بر گذرگاه دریا عالمی مقرر
کردند که کسی بدون اجازه مراجعت نکند و خود بجانب فرغانه رفته به شعبه تا عصام عده را
فرستادند که راه کاشغر را که از ادنی ترین شهرهای چین است هموار و نرم نمایند بعد هم را
کبیر بن فلان لشکری با طرف کاشغر فرستاد کبیر از ایشان غنیمت و اسیر گرفته گردن کشان را
مرد و رنجیر کرد تا اینکه قریب چین رسیدند پادشاه چین مکتوبی به کبیر فرستاد مضمون این بود که بنظر
من مرد شریف را ارسال نما که مرا از مسلک و دین شما مطلع کردند کبیر نوشته را خدمت قتیبه فرستاد
قتیبه ده نفر مرد صاحب جمال و سخنور و عاقل باصلاح را منتخب نمود که از جمله شان هبیره بن شمرا
کلابی بود قتیبه ایشان را به پوشیدن جامهای خوب از قبیل خز و دیباج و غیره لباسها تعلیم
و سوار اسپان هوار امر نموده برایشان گفت که چون به پادشاه چین واصل شدید او را داشته
کنید که قسم خوردم تا اینکه شهرهای چین را پامال نگردنها ملوک شان مهر و از ان جای شان خراج نگیرم
باز نمیگردم آن ها وداع کرده جانب ملک چین رهسپار گردیدند پیر بر انها امیر بود چون در شهر
چین نزول نمودند ملک ایشان را خواست آنها خوشبوئی کرده جامهای سفید نظیف در بر
نعلین در پا ابو شید نزد ملک حاضر شدند ملک با بزرگان قوم نشسته بود آنها هم در مجلس
نشستند ملک و مجلسیان کسی همراه شان تکلم نکرد آنها از مجلس برخاسته پس بمنزل خود رفتند
ملک حضار مجلس را پرسید که ایشان را چه دیدید گفتند ایشان را بهیئت زنان دیدیم چنانکه
مجلسیان با آنها مایل شدند چون فردا شد ملک ایشان را خواست امروز جامهای رنگین پوشیده
عمامهای ابریشمی بسته کمرهای مرصع را بکر کرده داخل مجلس پادشاه شدند ترجمان ملک
بایشان گفت باز گردید پس بمنزل خود آمدند ملک یاران خود گفت امروز ایشان را چه دیدید
یاران او گفتند این هیئت شان مشابه تر بود بمردان چون روز سوم شد ملک انها را طلبید
لباس سفید پوشیده کلاه خود بر سر نهاده شمشیر حمایل تبر و کمان را بدست گرفته بر اسپان خود
سوار جانب ملک متوجه شدند ملک چون بطرف شان دید مانند کوه بنظرش آمد نیزه ها
بزمین فرو برده دامن بر چیده گان جانب ملک متوجه شدند ملک بایشان گفت بازگردید
ایشان بازگردیده اسپان خود را سوار نیزه های خود را گرفته مانند میغ شوندگان بسرعت
می راندند ملک بقسم سابق از مجلسیان خود پرسید چه دیدید گفتند مانند ایشان کسی را


فتوحات اسلامی
(۲۱۶)
فتح قتیبه شهر کاشغر را

ندیدیم چون شام شخصی نزد شان فرستاد که برئیس خود از نزد من بفرستید هبیره بن مشرج
کلابی را فرستادند چون نزد ملک رسید ملک پرسید که فراخی و وسعت ملک مرا مشاهده نمودید
و این که نیست کسی که شما را از دست من برهاند بدانید که شما مانند بیضه مرغ در قبضه من
میباشید از امری سوال میکنم اگر صدق گفتید شما را میکشم هبیره گفت سوال کن ملک
گفت در روز اول و دوم و سوم به لباسها خود چه صنع نمودید گفت لباس ما در روز اول
لباسی بود که در خانه و اهل خود می پوشیدیم و در روز دوم جامه بود که بحضور امیران خود می پوشیم
روز سوم لباسی بود که برای دشمن می پوشیم ملک گفت چه نیک کرده است زمانه برای
شما و گفت به صاحب خود بگوئید که باز گردد زیرا که من قلت آن را دانستم هم اگر باز نگردد
بزودی میفرستم کسی را که ایشان را هلاک نماید هبیره گفت کسی که اول سواران او در نزد تو
و آخرشان در شام باشد چگونه عده شان کم است و اینکه ایملک ما از قتل می ترسانی
هیچ گاه از قتل نمی ترسیم چرا که ما را اجل است زمانی که برسد خوبست من آن را بقتل میدانم
تایان بپذیرنده و خوف کننده از مرگ نیستیم اما پایان قسم کرده که تا زمینها شما را پامال
نکرد تنها ملوک شما مهر نکند و جزیه از شما نگیرد از ملک شما باز نگردد ملک گفت شما را از سم خلاص
میکنم باینکه میفرستم خاک زمین خود را تا پایمال کنند و بچه های وطن خود را تا گردن تا شان مهر کنند
جز یه میفرستم تا راضی شود. بعد از ان چهار نفر از پادشاه زادگان را با هدیه های
بسیار و اندک خاک مملکت خود را با جازه هبیره و یاران او نزد قتیبه فرستاد
درین زمان خبر فوت ولید رسید قتیبه خاک را پامال و کردنی بچه ها را مهر و جزیه را قبول
نموده مراجعت نمود.
ذکر کشته شدن قتیبه رضی الله تعا عنه
قتیبه بن مسلم شجاع و مردانه ترین دولت بنی امیه و حجاج بن یوسف مفرد آن دولت بود
قتیبه مدت سیزده سال بر خراسان توقف کرده بسیاری شهر هائیکه سابق فتح و بعد ازان
اهالی آن کافر شده جزیه را از خود منع نموده بودند با آنها مقاتله کرده فاتح شد دیگر شهرها
نیز فتح کرد چنانچه مذکور گردید قتیبه در سنه نود و شش و سن چهل و هفت سالگی مقتول
گردید سبب قتل ان چنین بود که عبدالملک بن مروان امر خلافت را بعد از خود به پسر
کلان خود ولید بعد از ان به پسر خورد خود سلیمان توصیه نمود ولید در زمان خلافت
میخواست که سلیمان برادر خود را عزل و به عهد اخر زیر پسر خود بیعت بگیرد غیر از حجاج
و قتیبه درین امر کسی اور ا موافقت نکرد بعد از ان ولید فرصت خلع سلیمان را
نیافت حجاج و ولید هر دو فوت گردیدند مردم به سلیمان بن عبدالملک بیعت کردند


فتوحات اسلامی
(۲۱۷)
ذکر کشته شدن قتیبه

قتیبه ازین قضیه خایف گردید بگان انیکه سلیمان اورا معزول و یزید بن مهلب
که دوست سلیمان است عوض وی والی میگرداند قتیبه وکیع بن حان را از ریاست
بنی تمیم عزل ضرار بن حصین جنبی را بجای آن منصوب نمود در ینوقت قتیبه اراده
خلع سلیمان را نمود وکیع با وی موافقت نکرده جماعت کثیری از اقوام با ومتفق
شدند فتنه عظیمی در خراسان بلند گردید که بیان آن درینجا باعث تطویل است
درین فتنه قتیبه و همرهان او و اهل بیت او عبدالرحمن، وصالح، عبدالله،
حصین، عبدالکریم، کثیر بن عبدالکریم و غیره یازده نفر از اهل بیت آن به قتل
رسیدند عمر بن مسلم برادر قتیبه جهت انیکه سری قتیبه را با سرها ی دیگر نزد
سلیمان بن عبدالملک برده از کشتن نجات یافت. وکیع بن حسان با مارت
خراسان مقرر گردیده مدت نه ماه امیر بود چون قتیبه کشته گردید مردی از اهل
خراسان گفت ای گروه عرب بقتل رسانیدید قتیبه قسم بخدا یتعالی که اگر
قتیبه از ما می بود هر ائینه جسد مبارک او را در تابوت کرده میگردانیدیم
و طلب باران مینمودیم بوسیله او و طلب فتح میکردیم بروحانیت او در
همین سنه سلیمان بن عبدالملک اسباب جهاد را مهیا نموده جیوش را
جانب قسطنطنیه فرستاد و او دو پسر خود را برغزای صایفه والی گردانید
قلعه مرثه را فتح کرد در همین سال مسلم بن عبدالملک در وضاحیه غزا نموده وضاحیه
که وضاح بنا نموده بود نیز فتح کرد در همین سال عمر بن هبیره از جانب دریا
زمین روم را غزا ار مستان را بزمین روم گذرانیده

بیان والی شدن یزید بن مهلب در خراسان

سلیمان بن عبدالملک یزید بن مهلب را در عراق والی گردانیده بود بعد
از قتل قتیبه به نه ماه او را به خراسان والی گردانید یزید از عاملان خود
کسی را به عراق مقرر نموده خود متوجه خراسان شد.

ذکر فتح جرجان و طبرستان

در سنه نود و هشت زمانیکه یزید بن مهلب والی خراسان بود در جرجان
و طبرستان غزا کرد سبب غزا کردن این بود که در وقتیکه یزید بن مهلب
در حضور سلیمان بن عبدالملک بود هر زمانیکه خبر فتح قتیبه میرسید سلیمان
به یزید میگفت به بین به فتحی که خداوند به قتیبه عطا فرموده یزید بجواب او
میگفت چه میکنی جرجان را این فتوح چیزی فتح جرجان ذی شان است

بخشی نوشهر دو ربیع
بکمال شد در جرجان.


فتوحات اسلامی
(۲۱۸)
ذکر فتح جرجان

که راه را سدود و قومع نیشابور را فاسد گردانیده است جرجان در ان
زمان شهر نبود بلکه کوه با ویشه و دره با بود هرگاه در ب شکه گرفته شد کسی را
قدرت داخل شدن نبودی چون سلیمان او را والی خراسان گردانید یزید بجز از
فتح جرجان دیگر عزم و قصدی نداشت - بعد از ان صد هزار شکر از مردم
شام و عراق و خراسان غیراز اشخاصیکه بدون تکلیف عزم کرده بودند جمعیت
داده متوجه جرجان شدند چون به دهستان رسیدندان را محاصره کرد اهل آن
اطاعت را ترک کرده بیرون شدند و با شکر اسلام جنگیدند در هر نوبت فتح و ظفر
نصیب مسلمانان بود ایشان شکست خورده داخل شهر شدند شکر مسلمانان اطراف
شهر را گرفته آذوقه را از ایشان قطع کرده حصار برایشان دشوار گردید افسر پاتقین
دهستان طلب صلح نمود باین قسم که او را بر نفس و اهل و مال ارمین دارد و آن بعبون
امان شهر را با اشجار مال و خزاین است تسلیم یزید نماید یزید قبول کرده داخل شهر شد
گرفت مال و خزاین را که در شهر بود اسیر بسیار ساخت چهارده هزار اهل ترک را در طلب
بقتل رسانید خبر فتح را به سلیمان نوشته خود بجانب جرجان متوجه شد اهل جرجان
که همراه سعید بن عاص صلح کرده بودند گا ہے صد هزار و گا ہے دو صد هزار
الی سه صد هزار برای امیر مسلمانان جمع آوری نموده می ادند و بعضی اوقات
منع میکردند رفته رفته سر باز زده کافر شدند خراج را از خود منع کردند -
از سعید کسی بجرجان غزا نکرده بود راه را اهل آن قطع و مسدود ساخته بودند
که کسی مکر از راه فارس و کرمان به خراسان رفتی قتیبه بن مسلم اول کسی بود که راه را
از قومس طرف خراسان ساخت زمانیکه متوجه خراسان شد بعد ازین امر جرجان بهمان
باقی ماند تا انیکه یزید بن مهلب عزم غزای آنرا نموده متوجه جرجان شد اهل
جرجان یزید را استقبال کرده طلب صلح نمودند از انچه در سابق میدادند زیاده
کرده یزید را هدیه ها فرستادند یزید خواهش شان را اجابت نموده همراه شان
مصالحه کرد چون دهستان و جرجان فتح شد یزید اراده فتح طبرستان را نمود
عبد الله بن معمر لشکری را با چهار هزار نفری در ساسان دهستان گذاشته
خود بآخر جرجان نزدیک طبرستان موضع اید و ساتزول کرد رشد بن عمر را با چهار
هزار نفر کامل انجا مقرر کرده خود داخل طبرستان گردید اسپهبد طبرستان کس
فرستاده طلب صلح کرد باین شرط که یزید از بلاد متصرفہ برود یزید بن مهلب ابا نموده
گفته او را قبول نکرده ابا عیینه برادر خود را از یکطرف پسر خود خالد را از دیگر طرف ابا جهم


فتوحات اسلامی
(۲۱۹)
فتح طبرستان

کلبی را از دیگر جانب متوجه ساخته آن ها هر یک با لشکری بسیار رو آوردند یزید گفت
هرگاه یکجا شوید ابا عیینه بر مردم امیر مقرر است یزید بلشکرگاه ثابت اند ابا عینیه
متوجه گردید اسفهبد از اهل جيلان و ديلم لشكر جمع كرده در پایان کوه با یکدیگر ملاقی شدند
مقابله شدت یافت مشرکین شکست یافته در کوه پراگنده شدند مسلمانان ایشان را
تعقیب نموده تا بدشان شقه رسیده داخل شقه شدند مشرکان بکوه بالا رفته مسلمانان را
بنوک نیزه ها و سنگ ها زدند لشکر مسلمانان شکست خورد بعضی بر بعضی افتاده
از کوه فرود آمدند مشرکان تعقیبشان را نمودند تا اینکه بلشکر یزید رسیدند یزید با لشکری
خود ایشان را از تعاقب مسلمانان بازداشت اسفهبد طبرستان مسلمانان را ترسانیده
خایف ساخت مرزبانی که رئیس اهل جرجان بود اهل جرجان را بر مسلمانان که در نزدشان
بودند بشبیخون و اینکه راه و آذوقه را بر لشکریان یزید منع کنند و برآگندها و دخل
اسلام است مسدود نمایند بر این کار ایشانرا مکافات بسیار وعده نمود اهل جرجان
بخون کفار بر اشفته در شب بر مسلمانان هجوم برده ایشان را بقتل رسانیدند چنین بینا
تا حال با سلام رخ نداده بود عبد بن مهر و تابعین او بدرجه شهادت فائز شدند اهل
جرجان با سفهبد مکتوب ستادند بر اینکه سر راه و تنگی ها را بر ایشان بگیر که کسی جان سلامت
نه برد واقعه شبیخون خود را نیز نوشته کرد یزید بن مهلب یاران او این قضیه را شنیدند
بر ایشان دشوار گردیده ترس غالب شد - حیان نبطی که از رئیسان لشکر یزید بود او را
خواسته به طلب صلح نزد اسفهبد فرستاد حیان نزد اسفهبد رفته گفت من شخصی ام
از شمایان اگر چه بین ما و شما در دین فرق است من از راه نصیحت بشما میگویم و تور نزد
من از یزید بن مهلب عزیزتری بدانکه یزید استمداد خواسته زود است که یاری
دهنده گان از هر طرف به او ملحق شود ببینم که با و طاقت مقاومت آری نفس خود را
شاد کرده با وی صلح نما اگر با او صلح گردی شدت و غلیظ او نسبت به اهل جرجان جهت
فریب کشتن باران او مصروف خواهد شد - اسفهبد برهنت کو هم و چهار صد پیمانه
زعفران یا قیمت آن و چهار صد مرد بر هر مردی سپری و طلیسان و همراه هر مردی علام از نقره
و قبا و لباس ابریشمی صلح کرد حیان بجانب یزید بن مهلب آمده گفت بفرست شخصی را
که بدل صلح را بار نماید یزید گفت از طرف ایشان یا از طرف ما حیان گفت از نزد ایشان
زیرا که یزید اراده داشت که هر چه ایشان خواهند بدهد بدل صلح بدهد و به جانب
جرجان باز گردد بعد ازان یزید کسی را در گرفتن بدل مصالحه جانب اسفهبد فرستاده
خود بجانب جرجان بازگردید .


[BLANK PAGE]


فتوحات اسلامی (۲۲۱) ذکر خروج ثانی یزید بن مھلب

مقدار آن در دفتر ها باقی اند و من ترامیدانم که مال را در غیر موقع خرج میکنی موقع
خرج آن معین نیست هرگاه دیگری بعد از سلیمان خلیفه گردد ترا بآن مال مواخذه
میکند اگر کسی را برای بارکردن اموال بفرستد اگر دو چند از ان بارکنی مسلّم
نمی شود اگر مصلحت باشد مکتوب خود از خلیفه اجازه حضور میگیریم هرگاه اجازه شد
بحضور رفته زبانی انچه لازم باشد میگوئیم— یزید رای آن را نه پسندیده مقدار خسرا
نزد سلیمان نوشته فرستاد— چون سلیمان فوت کردید عمر بن عبد العزیز
مال را چنانچه کاتب او گفته بود در سنه نود و نه از یزید طلب کرد ازین حیث
وی را از ولایت معزول زنجیر نموده محبوس ساخت بعد از ان یزید از محبس
گریخت بکام که عمر بن عبدالعزیز مریض بود فوت کردید بعد از ان یزید بن عبدالملک بحال آمدید
یزید بن مهلب مردم را جمع کرده یزید بن عبدالملک را خلع کرده به خود بیعت
گرفت صد هزار کس جمعیت داده با یزید بن عبدالملک امر مقاتله را پیش کرده
اخر الامر خود او با اهل بیت او و بسیاری از برادران اورا بقتل رسانید اینواقعه
در سنه یکصد و دو بود تفصیل آن در کتب تواریخ مذکور است ذکر آن باعث
اطالت است گفته اند که یزید بن مهلب در حین غنایم جرجان تاج جواهر نشانی را
دریافت نموده به یاران خود گفت کسی خواهد بود که نه پذیرد این تاج را با و بخشم
او قبول نکند گفتند کسی نیست محمد بن واسع از وی را خواسته گفت بگیر این تاج را
محمد گفت حاجت ندارم یزید گفت قسم میدهم این تاج را قبول کن محمد تاج را گرفته
بیرون شد—یزید مردیرا گفت به بین چه میکند محمد سائلی را ملاقات کرده تاج را
بوی داد شخص مذکور سائل را گرفته همراه تاج نزد یزید آورد قصه را بیان نمود
یزید تاج را گرفته مال بسیاری بآن سایل عوض داد.
بیان محاصره قسطنطنیه
در همین سال نود و هشت سلیمان بن عبدالملک به جانب دابق رفته لشکری
برای رفتن قسطنطنیه همراه برادر خود مسلمه تهیه نمود سبب این بود که—
پادشاه روم فوت گردیده لیواً از هیجان مردن ملک را به سلیمان خبر داده ضامن
فتح روم شده بود لهذا آن لشکری را مجهّز و بمعیت مسلمه برادر خود به جانب قسطنطنیه
متوجه ساخت چون نزدیک شد مسلمه لشکریان را به برداشتن هر سواری دو مد طعام
به فتراک خود امر نمود چون به قسطنطنیه رسیدند غله را انداختند مانند کوه غله بلند شد
به مسلمانان گفت که غله ها را کشت و از چوب برای خود خانه بسازید زمین ویرا


مفاخره قسطنطنیه (٢٢٢) فتوحات اسلامی

غارت نمائید باقی غله هارا بنخود ذخیره نمائید در انجا زمستان گذرا نیده
کشت کردند چون تابستان شد غله های شان باقی ماند زیر ا از سرزمین
روم انچه بدست شان اید غارت کرده نفقه میکردند مسلمه بن عبدالملک
با چند نفر از اعیان خود قاهر روم را منزلگاه ساختند اهل روم بجانب
مسلمه کس فرستاده بر هر سر از نفوس خود دیناری را قبولدار شدند مسلمه را
این سخن پسند نیامد اهل روم به الیون گفتند و عهد دادند انیکه اگر
مسلمانان را از ما گردانیدی ترا ملکی خود مقرر میکنیم الیون نزد مسلمه بن
عبدالملک امده گفت اهل روم دانسته اند که توا بایشان مقاتله نمی کنی
ومادامیکه طعام نزد شما موجود باشد ایشان را مهلت مید هی پس اگر طعام هارا
بسوزانی آن ها نا چار شده جزیه را خود میدهند مسلمه اورا بسوختن طعام ها
امر کرد الیون طعامها را سوخت ایشان را فریب داده ازین سبب اهل روم
قوت یافته مسلمانانرا قریب بهلاکت رسانیدند و خود بر حال سابق خود باقی
ماندند سلیمان در سنه نود و نه وفات کرد بر وایتی گفته اند که الیون
باین قسم مسلمه را فریب داد که مقدار آذوقه یکشبه را با خود برداشته داخل روم
شوند تا انیکه تصدیق نمایند که امر الیون و سلم یکیست در امان ادن بیرون
شدن از بلاد شان باقی طعام را بگذارند الیون در شب کشتیها و مردان را
مهیا کرده انچه طعامیکه بود شب بار کرده از دریا عبور داده داخل روم کرد چون
صبح شد الیون به محاربه برآمد مسلمه را چنان فریب داد اگر زنی چنین فریب
خوردی بروی عار بودی لشکریان را احوال بد رسید که هیچ لشکری را نرسیده
بود تا انیکه خوف می نمود مردیکه تنها از شکر بر آید از گرسنه گی چهار پایان
ومال ها با رکشان پوست ها و ریشه های درخت و برگ هارا خوردند درین زمان
سلیمان بدابق بود چون زمستان رسید قدرت با مداد شان نیافت
تا انیکه فوت گردید چون بیعت به عمر بن عبدالعزیز گردید عمر بن عبدالعزیز
مکتوب به مسلمه فرستاده اورا بانا بعان او امر بازگشتن داد اسپان ستر و خوراکه
بسیار باستقبال شان فرستاد و مردم را بر معاونت شان تحریص نمود در سنه
نود و نه ایشان باز گردیدند در سنه یکصد و یک محمد بن مروان و عمر بن عبدالعزیز
فوت گردیدند بریزید بن عبدالملک بیعت کرده شد در مدت خلافت وی همان محاربه
که بین یزید بن مهلب و او واقع گردید دیگر محاربه نشد .


فتوحات اسلامی (۲۲۳) ذکر غزوه ترک

ذکر غزوه ترک
در سنه یکصد و دو بعد کشتن یزید بن مهلب عامل ساخت بر عراق و خراسان یزید بن عبدالملک
برادر خود مسلمه بن عبد الملک را و مسلمه عامل ساخت سعید که ملقب به خزینه بود
یعنی خوانه پرورده زیرا که وی مردی نرم طبیعت در رحمت پرورده بود آن سعید
بن عبد العزیز بن الحارث بن الحکم بن ابی العاص جد آن حارث برادر مروان
بن الحکم بود مردم ویر ضعیف دانسته خزینه نامیدند ترکان بطمع افتاده خاقان
ایشان بالجمع نموده متوجه صغد نمود ترک دران وقت صاحب شوکت بودند رفته
تا اینکه به قصر باهلی فرود آمدند قصر را محاصره کرده مسلمانی را که در صغد بودند درین
قصر اهل صد خانه از مسلمانان بودند همراه ذریه پای خود و بر سمرقند عثمان
بن عبد الله بن مطرف بن الشخیر که سعید خزینه ویرا عامل گردانیده مقرر بود
مسلمانان از وی مدد خواسته بوی نوشتند و ترسیدند اینکه مدد بایشان
دیر خواهد رسید صلح نمودند ترکان را بر چهل هزار و هفده مرد که گروی بند
عثمان مردمان را جمع کرد چهار هزار سپاه مسیب بن بشر ریاحی از تمامی قبایل حاضر
شدند بعد از آن مسیب برای شان گفت کسیکه اراده غزا و صبر نمودن بر مرگ را
دارد پیش شود از ین سخن هزار نفر پس گردیدند بعد از یکفرسخ باز سخن خود را
عود نمود هزار دیگر رجعت کردند بعد از دیگر فرسخ سوم بار کلام خود را تکرار کرد
هزار نفر دیگر گوشه گرفتند چون دو فرسخی به دوشمن نزدیک شدند بعضی از در بتجانان
ویر اخبر داد باینکه یا قی قوم را ملکی کان آمده با ملکی مقاتلان بیعت نمودند مگرمن
و نیک من با سیصد نفر جنگی باشمایم و مرگ حال مسلمانان با خبرم اینکه مسلمانان با ترکان مصالحه
نموده هفده نفر گروی دادند چون رفتن شما را بسوی شان ترکان شنیدند گروی ها را کشتم
فردا وعده مقاتله شان و فتح نمودن قصر باهلی را که در انجا صد خانه اهل بیت مسلمانان است
میا چون مسیب بشیند دو نفر مرد عجمی و عربی را بسوی قصر مذکور جهت در آوردن خبر فرستاد تصادف
تاریک آمده در حالیکه ترکان آب اگرد قصر جاری کرده بودند تا اینکه کسی به قصر نرسد رسولان
نزدیک قصر شدند در بان بر ایشان آواز نمود بوی گفتند سکوت نمائی فلانی را که از مسلمانان قصر ست
بخوان ویرا خواند آن را به نزدیک شدن لشکر عثمان خبر داد و و یرا سوال نمودند که آیا فرضو میدم
که از مقاتله سرباز زنید تالشکر برسد آن شخص فرمود که ما یان در معرض موتیم و اجماع نمودیم
بر تقدیم نمودن زنان خود را به مرگ پیش از خود ما اینکه فردا تمامی به میریم چون شنیدند بوی
مسیب بازگشته و یرا خبر دادند بعد از آن مسیب با کسان که با و بود گفت که من حرکت


فتوحات اسلامی
( ۲۲۴ )
غزوه ترک

گندند ام بسوی عثمان که قصر را محاصره نمودند کسیکه بخواهد با من برود برود از وی کسی
جدا نشده بموت با وی بیعت نمودند چون صبح کرد سیر نمودند قصر بوسطه آبی که ترکان جاری
کرده بودند محکم تر شده بود چون در موضعیکه بین ایشان و ترکان نیم فرسخ مانده بود نزول
کردند اجماع بر شبیخون کردنچون شب شد اصحاب را بر صبر نمودن امر نموده بر شبیخون
تیز کرده گفت باید خصلت شما این باشد که یا محمد گوئید و گر بخته را از پی نردید و چانپا
شان را گرفته پی نمائید چون دور ایشان می گردد بر ایشان سخت تر از شاهی آید
و خاطر جمع باشید که شایان کم نیستید زیرا که بقبضه شمشیر یک مرتبه ده لشکری زده نمیشود
مگر نیکه سست میگردند ایشان را اگر چه اهل آن بسیار باشند چون بایشان نزدیک شدند
تکبیر گفتند و آن در وقت سحر بود ترکان بشورش آمدند ایشان را مسلمانان غلط شدند
دواب را پی نمودند مسیب ساده که دیده با مردان که با او بودند مقابله شدیدی نمودند
تا اینکه گویند دست راست یکی از مسلمانان قطع شد شمشیر را بدست چپ خود گرفت بر
آن تیز قطع گردید شروع نمود بدفع کردن با تابه شهید گردید بسیاری را از ترکان با جبره
از بزرگان شان کشتند بعد ترکان شکست خوردند منادی مسیب ندا کرد که تعاقب شان
نه نمائید بطرف قصر متوجه شده جهند ریانی داد یکسانیکه در قصرند از مسلمانان بهر تیزی که
بردارید کسانیکه در قصراند باید از متاع شان غیر از بت چیزی ندارید کسانیکه از نهایان نمی آلود شوند
یا مرد ضعیف را که قدرت رفتن نداشته باشد خالصا لله بردارد مز د وی بر خدا است
و کسیکه ابا نماید مزد وی را چهار درهم میدهم و اگر در قصر کسی از اهل معاهده شما هم بود
د برا بردارید بعد از آن آمدند قصر را برداشتند کسانیکه بصدی بودند و بیرون کردند
و بسوی سمرقند رفتند چون ترکان فردا باز گشتند در قصر کسی اندیدند کشتگان خود را
یافتند گفتند کسانیکه دیروز ما را آمدند از انسان نبودند بعضی از کسانیکه در قصر مانده بودندا
گفتند که چون با ما برابر شد ند گمان کردیم که قیامت بر پاشد اشنیدن همین قوم و واقع شده
شمشیر داد آوا زہیمان در همین سنه غزا کرد عمر بن ہبیرہ در صم را از جانب ارمینیه و عمر مذکور شیران والی شدا
بر عراق در جزیره بود طایفه روم شکست خورده خلق بسیاری از ایشان اسیر گرفت یعقصد نفر اسیر است
در همین سنه غزا نمود عباس بن الوليد عبد الملک روم را ولسه را فتح کرد.
ذکر غزوه صغد

در همین سنه سعید خزینه از نهر عبور نمود ان صغد را غزا کرد که آنها همند شکنی کرده ترک با مسلمانان معادات
بعد از ان مسلمانان برای سعید لعبد که توتن پروری اختیار کرده جهاد و غزا را فراموش کرده
و حال انیکه ترک بمعاونت اہل صعد دست قتل و غارت در مسلمانان دراز کرده است سعید را
این سخن بغیض آورده عازم صغد شد چون از نهر گذشت بین او طایفه از اہل صغد و ترک طلاقه
شده بایشان محاربه نمود چون طایفه ترک شکسته شده سعید گفت بتعقیب ایشان لگنید بتختن شتا چید تا بآوازه پادشاه اسلام تم
که از ایشان مال میگیرید و در خزانه بار میارید تا ان ضایع میشود و در روایت آمده است که


فتوحات اسلامی
(٢٢٥)
ذکر غزوه صغد
ایشان باغ پادشاه اسلام اند که از ایشان فایده میگیرد چون شکست خوردند قصد تباهی شانرا
میکنید ای اهل عراق عمل کنید آنچه خلفای مسلمانان با شما معامله میکردند تا زمانیکه مقابله میکردید مقامه
قایم میبودند و چون شکست میخوردید به گرفتن جزیه اکتفا مینمودند پس از ان مسلمانان در وادی
که در میان شان و مرج ابود متفرق میرفتند و بعضی پیش مقدم بودند و ترک ها در آخر وادی کمین بوده
چون وادی مذکور را قطع نمودند ترک ها بکین که ده برایشان حمله آوردند چون سپر و پراکنده بود
رو بعقب آورد و خود ها را با یکدیگر ملی ساخته باتفاق امیر رو شمن حمله آوردند بفضل و عنایت
خداوندی ایشانرا هزیمت فاحش دادند عادت سعید چنان بود که هر لشکر را که مدعوی
میفرستاد و اسیر و مال می آوردند اسیر را رها نموده لشکر برا سرزنش میکرد این امر برمسلمانان
گران آمد و سعید را بیدل کمان کرده در غزلش کوشیدند در سنه یکصد و سه معزول شد بعضی
سعید حرشی به امارت مقرر شد (عرشی به حای بی نقطه و شین نقطه دار از بنی هوزش بن کعب بن سعد
بن عامر بن صعصع است) نسبتش به قیس عیلان ابن مضر میرسد در سنه ١٠٣ عباس ابن ولید با
رومیان محاربه کرد شهر دلسه را فتح نمود.
ذکر واقعه که در مرج شحی و صغد واقع شد
چون سعید حرشی بخراسان آمد و مسلمانان از محاربه و شرج اپس آمده بودند بر منبر نشست بعد از حمد و
ثنا مردم را میل بجهاد داد و گفت که شمار کثرت نفوس و شمشیر و نیزه مقاتله نمی کنید بلکه به نصرت و
عزت که خدایتعالی با سلام داده است مقاتله میکنید پس بگوئید که ولا حول ولا قوت الا بالله
یعنی نیست باز ایستادن از جهاد و دیگر عبادات و نه قوتست به جهاد و غیره مگر بتوفیق خدایتعالی
چون اهل صغد از آمدن حرشی خبر شدند ترسیدند از سبب اینکه در جنگ کردن حذیفه معاون ترکها
شده بودند رؤسای شان بقصد بر قرار نمودند پادشاه شان گفت که فراز نشوید بلکه بروید نز د امیررا
خراج سنه گذشته و میر عهد وکیرید خراج سالهای آینده را و عهد کنید و بگوئید که میر عهد اگر میپزی
همراه تو در محاربه شما معاونت می کنیم واراضی ما آبا دمیکنیم و تو به کنید از کارهای گذشته خود و برا
او گروی بدهید در این خصوص گفتند بیشتر سم که راضی نشود و این عهد را از مایان قبول نموده کذب
پندارد میرویم بسوی نجده پناه میبریم به ملک او و میفرستیم او را بسوی امیر که شفاعت کند.
تا از تقصیر مایان در گذرد و عهد میکنیم تا و که می بند از مایان کار کها در نشود که خلاف خواهش راین
ملک گفت که من هم یکی باز شما می باشم انچه صلاح دید من بود گفتم باقی خود مختارید ایشان
مشوره ملک خود عمل نه نموده به خجند رفتند و بسوی ملک فرغانه کس فرستادند و سوال کردن
اینکه امیر را از ایشان منع کند و ایشانرا در شهر خود جای دهد چون خواست که چنین کند مادرش
گفت که این گروه شیاطین با در شهر خود راه مده لکرج به رها نز فراو برایشان خالی کن تا در ان سائن
[margin text]
صفحه بعد در خلاصه است و ه
موجبه نیز آمده است فرمت
بدیگر وقت واقع عر بی
بخارای شریف بسگ روی
ملاقات بوده آقای بزرگ
میباشد اما مجبر


فتوحات اسلامی ( ۲۲۶ ) ذکر غزوه صغد
مخوند پس فرستاد شخصی را که سوال کند از ایشان که کدام ده را خواهش دارند که جبهة شما خالی کنیم و مسوی
کنید جهت خالی نمودن قریه برایشان چهل روزه مهلت را بعضی گفته اند بیست روزه ایشان
این امر را قبول نمود و شعبه عصام بن عبداله باہلی را خواهش کردند شعبه مذکور برایشان گفت که
تا مدت مذکور نگذرد و شما داخل نشوید بر ما یان حق جوار و معاونت ندارید و اگر پیش از داخل شدن
غزوه پیشا پیش شد بر ما حق معاونت ندارید قبول نمود و قصد دخول شعب را نمود ندا میر از این امر
مرشی خبر شد شبها پی کرده پیش از دخول شان بشعب همراه شان مقاتله نمود اهل صغد خندق راحضر
نموده از خاک و خاشاک پوشیده بودند که اگر مسلمانان اراده محار به شانرا داشته باشند در ان خندقها
افتاده ہلاک شوند بعد از آن رو بمحار به نمودند چون شب بخیر وند راه را کم کرده از فضای خداوندی
جملہ شانه در ان خندق در افتادند بعد از ان مسلمانان ایشانر ا محاصره نمود و منجنیق ها در اطراف نشان
ایستاد و کردند درین حین اهل صغد از ملک فرغانه مدد طلبید ندا و بجواب شان گفت که معاونت من
مشروط بگذشتن مدت مذکور است پیش از گذشتن مدت از من معاونت طلب نکنید چون ناامید
شدند مطالبہ صلح را از امیر مسلمانان نمودند بر اینکه اسیرهای مسلمانان را رها کنند و خراج که مقرر فرمایند
بدهند و بخجنده کسی از ایشان رفت و آمد نکنند و چور و چپاول نکنند کسی را و اگر این کارها از ایشان
صادر شود ریختن خون شان حلال باشد امیر مسلمانان صلح را قبول نمود و گروه از خجنده بر آمده در عسکر
داخل شدند چون خبر رسیده بود به حرشی که ایشان یکهزار از اسیران مسلمانان کشته بودند قاتل آنزا
معلوم کرد و قصاص نمود پس از ان بعضی از روسا ترسیده با نفری خود بعهد را شگفته و بسوی سلیمانا
آوردند بعضی از مسلمانانرا به شهادت رسانیده داخل عسکر شدند و صف عسکر را پراگنده ساختند نصرت
ما به ثابت بن عثمان سید ثابت آنرا بقتل رسانید و اهل صغد یکصد و پنجاه نفر پیر را که از مسلمانان
در نزدشان بود بقتل رسانیدند چون امیر ازین امر خبر شد فرمود تا تجار را از صغد بیرون نموده
تمامی اهل صغد را به قتل رسانیدند و اهل صغد سه هزار کس بودند و بروایت دیگر هفت هزار کس یوتم
همراه شان اسباب جنگ بود فقط بخوب مقاتله میکردند تا رحال شان مقتول داداد و اموال نشان
غنیمت مسلمانان شد و گرفتند از مال بایشان چیز بیرا که خواهش داشتند امیر مسلمانان خراج صغد را
بسوی یزید بن عبد الملک فرستاد و لشکر ی اندک را بسوی قلعه که گرداگرد آن وادی سغد بود فرستان
چون مقدار یک فرسنگ رفتند بآن قلعه رسیدند مقاتله نموده ایشانرا شکست داده ایشانرا
محاصره نمودند چون ناچار شدند طالب صلح گردیدند به اینطریق که عیال واولاد شان بامان بشده قلعها
تسلیم نمایند امیر این امر را قبول فرموده بسوی قلعه جهت قبض نمودن اموال نفری فرستاده ایشان آرا
قبض نموده تقسیم نمودند پس حرشی بسوی کش رفته بدون مقاتله مصالحه نمودند به این ده هزار سیر
نفر من سیار را به قبض کردن بدل المصالحه مامور گردانید چون امیر شنید که در سف قطبین بسیار ها
مردان باده شت


فتوحات اسلامی ( ۲۲۷ ) ذکر غزوه خزر

سریال بن حریث را که رفیق ملک سلف بود روانه انقوب کرد چون آمد و ملک را افکار دیداست
امیر و غلبه مسلمانان خبر داد ملک ترسید و گفت برای من چه مشوره میدی سریال گفت صلاح کار تو
آنست که در امان امیر درائی و با وی محاربه نکنی ملک گفت تا بعان خود را چه کنم سریال گفت ایشانرا
نیز داخل صلح نهم وگر دائن ملک این امر را قبول نموده همراه تابعان خود داخل امان شدند بعد تسخیری
در شهر بایلین داخل شد و ملک را بقتل رسانیده بدار کشید با وجود امان این فعات در سنه ۱۰۴
واقع شد در همین سال سعید حرشی از حکومت خراسان معزول شده بعوضش مسلم بن سعید کلابی حاکم
خراسان گردید .
ذکر غزا مسلمانان بر شهرهای خزر و ظفر یافتن اهل خزر برایشان
در بهمین سال شکر مسلمانان همراه امیر خود و ثبیت بهرانی بصل بلاد خزر شدند اهل خزر که طایفه
ترکان اند جمع آوری نموده با تفاق طایفه قفچاق و دگر طوایف ترک جمع کثیری شدند و
در موضع که آنرا مرج الحجاره می نامیدند با مسلمانان ملاقی شده مقاتله شدیدی در بین شانا
واقع شد و نفری بسیاری از مسلمانان بخلعت شهادت سرافراز گردید ترک ها گرد شانرا
گرفته مالهایشانرا غارت کردند چون خبر بین بهزیمت شبت نزد یزید پسر عبدالملک که در شام بود
آمد یزید ایشانرا سرزنش کرد ثبت گفت ای امیر مسلمانان درین غزوه می چال نشدیم از ملاقات
دشمن سیدم چنانچه سوار را بسوار پیاده را بپیاده مقابل کردانیدم محاربه میکردیم تا تیره ها کو شید
شکسته کردید لیدران پنجه خدا و بد جل علی اراده داشت جاری گردید .
ذکر غزوه دیگر خزر
اهل خزر از شکست مسلمانان در طمع خام افتاد و بعزم قتال تجهیز عسکر مشغول شدند بعد از ان یزید
بن عبد الملک جراح بن عبداله حلمی را بر ارمنیه والی نمود لشکر بسیار بر ا هما و ساخته سوی انقوب
فرستاد جراح مذکور با نفری خود رو به غزای خزر آورد چون اہل خزر این خبر را شنیدند بهر شان رجع
باب الابواب کردند چون جراح در برزعه چند روز استراحت کرد پس از ان روی سوی خزر نهاد و از
نهر کر در گذشت جراح بر شد که بعض از همراهان او که از اهل امان کوهستان بودند اخبار لشکر را
بوسیه ملک خزر میفرستد مناد را امر فرمود تا ندا کند که بدانید واگاه باشید که امیر بالشکری چند روز
درین موضع استراحت میکند باید خرجی را فراوان داشته باشید این خبر را نیز برای ملک مذکور
نوشتند و مژده دادند که تو هم چند روز استراحت نموده حرکت نه نمای جراح شب شد امر کرد صراع شکر
خود را که بار بکشند و بشتابند بسوی خزر همان شب کوش کردند تا بشہر باب الابواب رسیدند در عین غفلت
خزر داخل مدینه شدند از اهل خزر کسی اور شهر نیافتند خزر را جهت غارت در اطراف فرستاد چون خرج ها
مال بسیار آورده داخل شهر شدند اهل خزر با ملک خود سوی نشان آمده در نهر ران با یکدیگر

مرج الحجاره بمعنی میدان
با موضعیست در بلاد خزر ۱۲
نهر ران شهریست بعد از
در پنجان ۱۲ میم


فتوحات اسلامی
( ۲۲۸ )
ذکر فتح بلنجر

طاقی شده محاربه شدید نمودند ایشانرا گریزانده بعقب شان رفته میکشند واسیر میکرفتن چنانچه
نفری بسیار پر از ایشان مقتول سانیدند و تمامی مالهایشانرا غنیمت گرفتند پس از انجا حرکت کرده
رسیدند بقلعه که انرا حصین می نامیدند اہل آن قلعه با چیزی از مال های خود از قلعه فرود آمده امان
طلبیدند امیر ایشانرا امان داد و بدیگر مواضع نقل داد بعد از ان بقلعه یوغند رفته شش روز
در آنجا اقامت نموده با اہل قلعه خیل مقاتله شدید کرده تا انکه طلب امان نمودند ایشانرا نیز امان
داده و قلعه شانر ا تسلیم شدند واہل انرا بدیگر جای نقل دادند .
ذکر فتح بلنجر
بعد از ان جراح بسوی بلنجر که مشهورترین شهر های خیل بود آمده در آنجا نازل کردید ایشان سه
صد گردونرا بایکدیگر بسته در اطراف شهر خود کردانیدند تا مسلمانان ز دخول منع شوند و باین
گردون ها قتال با بر مسلمانان دشوار نمود بعد ازان سی نفر از ایشان نشسته عهد کردند که تا دم مرگ
روی گردان نشوند پس غلاف های شمشیر های در اشکسته بهمدستی یکدیگر حمله آور دنده فته رفته
خود رابگرد و نهاتر د یک گردانیدند و کفار کوشش نموده بحدی تر میزدند که از کثرت تیر با مانند ابر
برمسلمانها سایه افتاده بود با وجود این رو کردان نشده خود را بگر دو نهار سانده بزور باز د رسان
گردون ها را قطع نموده کشیدند تا همه گردونها دسکیر شد بعد از ان آتش محاربه مشتعل کردید بدرجه
که نزدیک بود که دلہایشان از دهانشان بیرون آید مسلمانان غلبه نمودند و شهر را متصرف
شده غنیمت بسیار گرفتند بنحونکه هرسوار را سه صد طلا رسید نفری شان بهنج و و یاسی سپرد
کسر مجه و پس از ان جراح صاحب بلنجر احاضر نموده مال اہل قلعه مرا بوی واپس داده او را بخبر
مقرر نمود که خبر کفار را بمسلمانان برساند بعد از ان رفت بسوی قلعه الوبندر و در انجا
چهلزارخانه ترک سکونت داشت و ایشان بدادن مال مصالحه نمودند بعد ترکها و
ترکمانها جمع آوری نموده سر راه مسلمانانراگرفتند این خبر را صاحب بلنجر بجراح رسانید
جراح با مسلمانان بزودی با پس گشته خود را بقریه ملی رسانیدند چون وقت زمستان درآمد
مسلمانان در انجا مقیم شدند پس جراح کوایف فتوحا پر یزید بن عبد الملک نوشت
از جمع آوری ترک و تر کمانها نیز برایش آگاهی داده و خواهش د د نمود یزید را این سخن قبول
افتاده یجوالش نوشت که مطمئن باش که برای تو بزودی مدد میر سد چون اجل یزید نزدیک
شده بود پیش از فرستادن مد د در سنه یکصد و پنج فوت شد مردمان به برادرش هشام بن عبدالمالک
بیعت نمودند و او برای جراح نوشت که در کارخود مقربی و قریب است که برای تو مدد
برسد پس از ان مد د فرستاد باندازه که قوت برای جراح حاصل شده همراه اہل الان محاربه
در سنه یکصد و شش نمودا هلی لانر امغلوب بخ د ه جزیه را قبول داشتند و دادند در سنه یکصد و هفت

حسین نامی که در ایست پیغمبر حاظر
لبعین ماضی د ندا هدت از من
مجونه بنم نیست و هر چه مشت موعود
با یسلا حاجب ہوام

ایشام


فتوحات اسلامی
(۲۲۹)
ذکر فتح بلنجر

بشام جراح را معزول ساخته برادر خود مسلمه را والی ارمینیه نمود و ثانیاً درسنه یکصد و یازده برادر خود را
از ارمینیه خواسته جراح را واپس مقرر نمود جراح در ارمینیه رسیده شهرهای خزر را از جانب تفلیس داخل
شده مدینه بیضا را فتح کرد و بفتح و سالم بازگشت بعد خزر جمع آوری کرد نقری بسیار را و روانه شدند
بلاد اسلام را و از طرف الان داخل شد جراح با کسانیکه از شامیان با او بودند بایشان ملاقی
شد چون نفری ترک بسیار بود محاربه شدیدی بمشقت ترین محاربه که مردم دیده باشند واقع
شد جراح رحمه الله علیه با رفقای خود که در مرج واردبیل با او بود بشهادت رسید جراح در وقت
شدن بیغرا برادر خود حجاج بن عبدالله را خلیفه خود ساخته بود چون جراح کشته شد خزر طمع نمودند
در شهرها تا نزدیک موصل مقید می نمودند و کار بر مسلمانان دشوار و بزرگ گردید چون جراح شخصی
فاضل و خیرخواه بود و اول عامل های عمر ابن عبد العزیز بود شعر ا برایش مرثیه ها ساختند این
خبر بسمع هشام رسید اضطرابی عظیم نمود و در باب دفع مخالفین با بزرگان و نزدیکان خود مشوره
آورد و از ایشان پرسید که کدام کسی را به محاربه ترکها روانه کنم بعد از استشاره قرعه اختیار نمود برسعید
حرشی افتاد هشام سعید را خواسته گفت که برایم خبر رسیده که جراح از محاربه کفار گوشه گرفته سعید گفت
نه چنانست که گفتی ای امیر مسلمانان بسرم خدا شتاس است هرگز از محاربه کفار روگردان نمیشود
پس صد هزار درهم بر و بخشید و گفت چه خواهش داری از اسباب جہاد گفت من الفرسی همرا و چہل
داغی البفرست بوی من هر دو و چهل مرد و بفرست سفارش خناصیر یک از امیران لشکر خود تا معاونت
کنند مرا بعد هر چه متملع بود هشام مبذول داشت سعید حرشی با کثرة تمام از هشام بیرون آمده بهر شهر
که میرسید محاربین آنشهر امرش را اجابت کرده همرا هش میشدند تا رسید بشهر ارزین و ملاقی شد بجمعی
از رفقای جراح که اندوه گین بود ند چون گریه کنان حوالات شهادت جراح را و مشقتها را که در این
نمودند سعید را رحم آمده برایشان خرجی داده با خود مصاحب و همراه کرد و در این راه با هر کدام از
رفقای جراح که ملاقی میشد باز گردانیده با خود همراه میکرد تا آمد و خلاط را که آن سر ما نه زده گان بود در
آنها محصور نموده بعد فتح کرد و غنیمت تا را بین احقاقے تقسیم کرد بعد از آن رفته رفته به قلعه خیر
که میرسید بفضل خدا و مدخل جلاله فتح مینمود تا رسید به برزعه و نازل شد در آنجا چون خبر شد که پسر خاقان
در آذر بایجان جمعی از غار را به را دارد و شهر و رثان را محاصره دارد ترسید که مبادا مسلمانان مستدل
شده شهر را تسلیم نمایند یکی از محرمهای خود را طلبیده گفت که میتوانی خود را مجد احتمالی بخشید در پایان
شهر و رثان فته بگوئی که ای مسلمانان مردانه باشید شهر را تسلیم نسازید که اینک برای شما مدد میرسد
آن مرد دلیر بکال پر دلی بسوی ورثان روان شد در بین راه جمعی از ترکان او را گرفته کیفیت را پرسیدند
گفت بهردار لشکر عرب مرا فرستاده تا خبر او را باهل ورثان برسانم آن بدبختان بی خرد گفتند
که اگر خلاصی خویش را میخواهی بر پایان قلعه رفته با هالی آن بگوی که بیهوده زحمت بکشید و حصار را

تخلیس
شهریست به نصبیبا از
ارمنیه کویند

ارزین
ارزون شهر یست در ارمنیه
خلاط و ارزون را برده ابراهیم
باوستان نام نهاده است نام کوهی
است در آذربایجان بهنام
اند.


فتوحات اسلامی ( ۲۳۰ ) ذکر غزوه بلنجر
ارزبیق از امرای مشهور آذربیجان بدست براء بن عازب شهر بیعت آزاد میشوند معاهادت جزا در تحت امان در میآید
بسپارید که مرد مشاور است شخص سخن شما را قبول نموده رفت تا دروازه در تان نزدیک شد دختری
که آوازش را میشنیدند آواز برکشیده گفت مرغ ابی شناسید گفتند بلی تو فلان میباشی گفت بشما
پادشاه را که سعید بن عمر جرشی با سپاه فراوان در فلان موضع می باشد درین دو روز بد و شام میرسد بی شما
امر میکند به محافظه شهر مسلمانان آوازهای خود را به تکبیر بالا کردند ترکها آن مسلمانرا پاره پاره کرده
بشهادت رسانیدند و از اطراف در تان کوچیدند چون جرشی با لشکری خود آمد هیچکس از ترکها را
ندیدند بتعقیب شانرانموده رفته رفته تا اردبیل رسیدند چون از انجا نیز کوچیده بود مصادف با لشکری
نشد و به ارجوان نازل گردیدند درین اثنا سر خنگ سواری در پیش سعید آمده بر وی سلام کرد
سعید جواب سلام او را داد و پرسید که تو چه کسی گفت یکی از بندگان خدایم ای سعید اگر طالب غزا
و غنیمت می باشی خبیر که ده هزار کس از اهل خزر با پنجهزار مسلمان اسیر در فلان موضع که بمدت چهار
فرسنگ است فرود آمده اند سعید فرمود تا ندا کردند که هر کس که کامل سلاح است با امیر همراه
شود در یگران بپشگر گاه باشند چهار هزار مر رستنکامل سلاح با سعید در شب روان شده بآخر
شب بایشان نزدیک شدند سعید لشکر را چهار تقسیم نمود و از چهار طرف شبخون زد و تیغ را بر
ایشان نهاد هنوز صبح طلوع نکرده بود که تمامی ایشانرا بقتل رسانید مگر یک شخص که از چنگ های
بسلامت گریخت بعد ازان جرشی اسیران مسلمانرا زار ثانی داده با خود همراه کرده سوی جرا
آمد هنوز در انجا قرار نیافته بود بازهمان سرخنگ سوار آمد با و سلام کرد و گفت اینک لشکری از اهل
خزر بامال کثیر از مسلمانان بمراه عیال او اولاد جراح ابن عبد الرحمۃ الاعلیه بولایت خود میروند اگر
آهنگ ایشان میکنید وقت است سعید سپاه خود را جمع آوری کرده متوجه مخالفان شد و ناگاه
برایشان حمله آور دگر هیچ اگاه نشدند اکثر شانرا بقتل رسانیده اموال مسلمانان وابل و عیال
جراح را رها ئی داده بایشان بقرار شاه نموده بمراه خود سوی اجروان برد چون پسر ملک خزر بان ازین
قضیه مطلع شد چنان وی تنگ و تاریک شده لشکری خود را بر بی غیرتی سرزنش نموده ایشانز ایست
عاریت گرفته مشوره بجمع آوری لشکر داد پس آهنگ کینے ده روی با پیغام سعید آور د پس سعید
لشکری خود را جمع آوری نموده جانب سپر ملک سوق داده در ارض ارقم با یکدیگر طاقی شدند و محاریه
شدیدی نمودند چون مسلمانان اندک استندند قصد برگشتن را نمودند سعید حاضر شد و ایشانرا با
صبر و ثبات فرموده تا نیکه بطرف دشمن تاخت دا د مسلمین مجدد ملاقات با دشمن حمله آوردند درین حین که
اسیران مسلمانان که در نز دخزریان بودند فریاد نموده بتکبیر و تهلیل و دعاهم آواز شدند این امر همه مسلمان
بغیرت و مروت آور ده گریه کنان بقتال با یال خزریان پیش از پیش کوشش ایست تراشک دادند و تا
هزار مقاتل یشان در غلید بعد از رهایی اسیرهای مسلمانان تمامی مالهای دشمن را گرفته سوی با جروان آمد سعید
پسر ملک خزریان با لشکریان که با و همراه بودند واپس گردیده روی بختال آوردند چون نهر لفقان سپیدی

انی


فتوحات اسلامی
(۲۳۱)
ذکر غزا ء سعید با ترکان

جرشی از این امر خبر شده همراه لشکری خود واپس گردید در ان موضع با خزریان ملاقی شده بآواز بلند امر حمله
فرمود مسلمانان چون شیر غران حمله ها می آوردند و صفهای شکر دشمن امی شکستاندند درین روز خریان هنیر
عظیم نمودند لیکن چون مسلمانانرا نصرت و تقویت خداوندی یار و ممد بود ایشانرا گریزانده جمع کثیر را
مقتول رسانیدند و اکثر یشان در نهر مذکور غرق شدند پس امیر غنیمت های بسیار جمع کرده در باجروان و اپس
آمد و بعد آن غنیمت را تقسیم نمود و خمسش را نزد هشام بن عبدالملک فرستاد و از فتوح مذکور او را مطلع ساخت
و لو خط شکریه بجانب جرشی فرستاد چون در باجروان خط مذکور رسید در ان نوشته دید که عوض تو مسلم
برادر خود را بتولیت ارمینیه و آذربایجان مقرر فرمودم و ترا لازم که عازم اینولا شوی پس مسلم شرارا
طی نمود و در زمستان شدید بترکیه رسید تا اینکه شهر با رامد بنبالغ در گذشت و رسنه یکصد و سیزده
مسلم لشکری خود را حصه به حصه ساخته بهر حزبی نامزدی بشهر از شهرهای خاقان نموده چند محار به فرستاد
پس بفضل خداوندی قلعه ها و شهر های بسیار فتح نمود اکرا ها لی شانرا مقتول و اسیر گردانید و و شهر هایشانرا
آتش زده میرفت تا از پشت کوه های شجر آمده این طر قانرا بقتل رسانید چون مسلم از شجر در گذشته
خبر شد که خزریان دیگر طوایف را بعزم مقاتله مسلمانان جمع آوری کرده اند بعد از که شماره شانرا خدا
میداند پس شعله ها افروخته خیمه و تسکین باری خود را ترک کرده فرار را بر قرار اختیار کرد باین هئیت که
ضعفا و پیر با مقدم و جوانها مؤخر و و منزله میرفتند تا بکمال درماندگی در باب الابواب آخر رمق رسیدند
در ین بین هشام برادر خود را ثانیا از ار مینیه معزول و بعوضش مروان بن محمد را والی گردانید فتوحات و کار
روائیهائی که مروان بنموده است انشاء الله تعالی بیان کرده خواهد شد چون این فتوحات که با یکدیگر
مناسبت داشت از سین که همه در ار مینیه و آذربایجان واقع شده بود تاسنه یکصد و سیزده بیالی بهان
کرده شد و الحال رجوع میشود بغزوات که در غیر ار مینیه و آذربایجان از سنه یکصد و پنج تا سنه یکصد و سیزده
واقع شده است پس میگویم که در سنه یکصد و پنج سعید بن عبدالملک تخمینا یکهزار مرد جنگی با جانب روم
فرستاده کامیاب نگردیدند و در سنه یکصد و چهار مسلم بن سعید کلابی بعوض حرشی بتولیت خراسان
مقرر گردید و در سنه یکصد و پنج همراه ترکها با وراء النهر محاربه نموده فتحیاب نے شده باز گشت طایفه کر
تارنجون متعاقب شان دو پس عبدالله بن هبیر با چند سوامد عقب لشکر ایستاده محاربه میکرد با مسلمانان
از جیحون بسلامت گذشتند و در همین سال نیز مسلم با اهل اقشیر محاربه نمود ایشان بدادن شش هزار سر
مصالحه نمودند و قلعه را نیز تسلیم گردیدند و در همین سنه یکصد و پنج مروان بن محمد غزا ، صایفه یمنی را کرد و
قونیه را از ارض روم و کنج را نیز فتح کرد
ذکر غزا ء مسلم بن سعید کلابی با ترکان
در سنه یکصد و شش مسلم همراه بعضی اصحاب و دانہ نهر عبور نمود چون در بخار ا رسید مکتوب بخالد بن عبداله
جوهی رسید مضمونش این بود که ترا در عراق والی گردانیدم و باید که امر قتال و جهاد را کاهل کنی و هیچ گاه از
امیر حسین بن حبیب در گذارمرحوم


فتوحات اسلامی (۲۳۲) ذکر غزوۂ ختل و غور

غزا، دست برداری پس از آنجا باز کرده رو بفرغانه آورد و رفته رفته تا خود را در آنجا رسانید چون
شنید که خاقان در فلان موضع آمده مستعد محاربه است و براه آورده چنان کوشش نمود که سردا
راه را در یکروزطی کرد بعد خاقان قصد شاش را نموده با بعض مسلمانان ملاقی شده خیلی از ایشانرا بشهادت
رسانیده دواب شاش را مالک شد بعد چون مسلمانان در بین عسکر خاقان پراگنده شدند خاقان در بین
عسکر خود درآمده مسلمانان را اخراج نموده گریزانید پشت روز کامل مسلمانان گریزان ترکان بتعاقب
شان بود چون بنهایت عطش رسیدند مشکهای آبهای خود را که در ورطۂ رو بیقمت داشت آتش زده سوختند
چون بخجند رسیدند و گرسنگی برایشان غلبه کرده بود خواستند که از نهر عبور کنند از سر من کجا که ما ایشانرا
احاطه داشتند قدت بر عبور نیافتند مسلمانان ناچار بر مسلمانان امر فرمود تا شمشیرهای خود را کشیده بایشا
حمله آوردند خدایتعالی درینمها شجاعان چنان نشان داد که تمام عالم را سپر گرفته پس رو مسلما
تخلیه نموده کناره شدند و مسلمانان از نهر عبور نمودند در این اوان از جانب خالد بن عبد الله خاتم
که مقبوضش معزولی سلم منصوبی اسد بن عبدالله قشیری برادر خالد مذکور بود در سنه یکصد و هشت
جنید بن عبدالرحمن بعضی از بلاد سند را مالک گردید تفصیل این در سابق گذشته است.
ذکر غزوه که در اندلس واقع شد
عنبسه بن سحیم کلبی که از طرف هشام عامل اندلس بود در سنه یکصد و هفت عازم غزا جانب شهر فرسخ با جمع
کثیری برآمده رفته رفته تا در اطراف شهر قرقونه نازل گردید بعد از محاصره و محاربه اهل آن شهر برایت
جزیه و نیم محصول غلاک و رعایتی ادای اسرای مسلمانان که با ایشان راضی شده مصالحه نمودند و باقی شرو
قونه و غیره را نیز قبول کردند و قرار دادند بر اینکه با دوست مسلمانان دوست و با دشمن شان دشمن باشند
بعد از ان عنبسه از ایشان مراجعت کرد.
ذکر غزا ولایت غور
اسد بن عبد الله مذکور در حین سنه با اهل غور محاربه نمود غور کوهیست در جانب شرقی هرات اهالی غول
خود را بغار یکه راه آن معلوم نبود پنهان کردند بعد امیر فرمود تا صندقها ساخته بزنجیرها بستند
و دران اشخاص نشانده از سر کوه آویختند تا محاذی غار شده بمروزید که بود بعضی از مال هارا از غار
کشیدند.
ذکر غزوه ختل و غور
اسد در سنه یکصد و هشت از نهر گذشته به خاقان ملاقی شد بروایتی ملا محاربه بازگشت بروایتی
بعد از محاربه شکست خورده واپس گردید در ظاهر برقبای خود را بجانب سرخ دره متوجه ساخت
مردم گمان کنند که عازم سرخ دره است زمستان در انجا خواهد ماند واز انجا تجاوز نخواهد کرد چون
شب تاریک بسرح دره رسید مردمان واثقال خود را یکبیر بالا کردند اسد پریشان شد و پرسید که آیا

مردمان فریب از اندلس ۱۲
بخشب
غور ولایت کوهساریست
بین البلخ و هرات که اعظم
درمان ۱۲ منتهی
سرخ دره موضعیست
بین غور و کابل ۱۲

بطرف غور رفتند


فتوحات اسلامی
(۲۳۳)
ذکر غزوہ ختل و غور

چه واقعه است گفتند که عادت مسلمانان این است که در وقت بازگشتن از غزا تکبیر میگویند پس
فرمود تا منادی ندا کرد که امرا راده غو را دارد فورا مسلمانان رو براه آورده تا در آنجا رسید دیگر روز
محاربه نموده شبانه در رحال خود باز گردیدند چون صبح شد بعد از محاربه شدیدی مشرکین شکست خورده
مسلمانان بلاد شانرا مالک شدند و لشکر ترکان مغلوب مسلمانان گردیده اکثر شانرا اسیر ساختند اسد
و مسلمانان همراه غنیمت بسیار واپس آمدند در همین سال مسلمه بن عبدالملک از نزدیک نیرہ با رومیان غزا
نموده قیسار به را که شهر مشهور است فتح کرد و نیز در همین سال ابراهیم بن هشام قلعه را از قلعه های روم
فتح کرد این خاقان ملک روم در سنه مذکور بعضی را از شهر های آذربایجان محاصره نمود چون حارث بن
عمرو طائی خبر دار شد رفته آنخود را بوی رسانید و مقابله نمود چون ترکان پس بال شده عقب شانرا گرفت
تا از نهر ارس عبور نمود بعد این خاقان رو بوی آورده ثانیا آتش حرب را مشتعل گردانید تقرسی بسیاری
از ترکان بقتل رسیده این خاقان منهزم گردید در سنه یکصد و ششمین عبدالملک تولیت خراسان و
عراق را از یکدیگر جدا ساخته هر یک را تحت والی علیحده گردانید پس خراسان را تحت ولایت اسد
بر آورده اشرس بن عبد الله سلمی را بران والی گردانید غرواتیکه اشرس بسمرقند کرده است بیان
خواهد شد انشاء الله تعالی عبد الربن عقبه فهری نیز در همین سال در دریا غزا نمود و نیز در همین سال معاویة
بن هشام طیبه را که قطعه از قلعه های روم است فتح کرد و محاربه مسلمه بن عبدالملک با ترکان در
ناحیه از ربایجان آنقابیان نمودیم و نیز در سنه مذکور شیرین صفوان عامل افریقہ بر جزیره صقلیه
حمله آورده و غنیمت بسیار بر اکرفته جانب قیروان رجوع نمود.
ذکر وقایع اشرس بن عبدالله سلمی با اهل سمرقند و غیرها
در سنه یکصد و ده اشرس علم تحقیر با جانب سمرقند و دیگر بلاد از ما وراء النهر فرستاد تا دعوت کنند ایشانرا
بدین اسلام برا نیکه جزیه از ایشان برداشته شود باینطریق ایشانرا دعوت با سلام کردند اسلام را
قبول نموده ایمان آوردند بعد از ان جزیه با شرس رسید که در خراج کسر واقع شده است اشرس
به عامل خود نوشت که جزیه را از کسی نگذارد تا معلوم نشود که ایاشل نزول است یا از جهت دفع
جزیه هر کدام شان که ختنه میکنند و اقامت فرایض مینمایند و قرآن میخواند از دادن جزیه آزاد باشد
و الا جزیه را بدهد اشرس آن عامل را معزول ساخته این تابی را مقرر نموده از برای اشرس نوشت که اهل
سمرقند اسلام آوردند و مساجد بنا کردند اشرس بجو اب نوشت که با وجود ایمان جزیه را از ایشان
بضع تمامی آن اہل سمرقند از این امر مطلع شدند و در موضعیکه بیفت فرسنگ از شهر دور بود دست اراده مقاتله
را نمودند پس اشرس بسر ایج را از ایشان که داشت بیحفظ و محرم صبح شد و واپس آمدند ایشانرا محبوس ساحته
به انواع عذاب احتقار جامه های ایشانرا دریده و کمر بند های شانرا مکر و نهایشان بسته در کوچه و بازار
کشان میگردانیدند تا جزیه را کاملا از مسلمانان اخذ نمودند بعد از این واقعه اهل سغد و بخارا کافر شدند


فتوحات اسلامی
( ۲۳۴ )
نوکرد قاطع اشرس تاتل سمرقند

دبا ترکها اتفاق نموده در جمع آوری لشکر کوشیدند اشرس عزم محاربه برآمده در آمل نازل گردید که نام
در انجا مقیم شد و قطن بن قتیبة بن مسلم را که ده هزار کس پیش فرستاد چون از نهر عبور کردند با ترک ها مجید
و بخارا که خاقان هم همراه ایشان بود تلاقی شده ایشان اطراف خندق را گرفته مسلمانرا محاصره نمودی
واسب هایشانرا که در چرا بود غارت کردند پس اشرس فراوانی مالهای مسلمانانرا از دست کی
واپس گرفته بعد باقوامی که از نهر عبور نموده قطن با ترک ملاتی شد و ایشانرا منهزم ساخت بعد
از ان پنج هفته تا پکند رسید مردمانرا که در انجا بود محاصره نمودند اهل شهر آب را از مسلمانان منع نمود
چون تشنگی بر مسلمانان مستولی شد با تفاق و بشهر آوردند کفار بجلو گیریشان بر آمده مقاتله شدیده
بمیشان واقع شد در اخیر ترکان آب گاه را رها نموده رو بگریز نهادند مکر جماعتی که بعهد بر موت
کرده بود و از قتال رو گردان نشده باتفاق قایم بودند تا قطن برایشان حمله آورده ایشانرا منهزم
گردانید مسلمانان تا شب بعقب شان رفته ایشانرا بقتال میرساندند بعد اشرس بیخارا آمد شکری
جهته محاصره اش تهیه ساخته در این اوان خاقان کیشهر را از خراسان که گرچه نام داشت محاصره نما
جمعی از مسلمانان که در انجا بود تخته یل را کشیده دروازه ها را قفل کرده تا کفار را در داخل شدن منع گردانده
بعد از ان خاقان امر فرمود تا از خندق عبور نمایند چون ممکن نبود ناچار درختهای تازه را بریده در خندای
می انداختند تا مساوی زمین گردیده صلاحیت عبور پیدا کند بعد مسلمانان در سر هیزم های تازه
هیزم خشک انداختند و در آن افروختند خداوند جل جلاله بحض فضل عظیم خود با د شدیدیرا حرکت
داد تا اتش را بر هیزم ها مشتعل ساخت در یکساعت هفت روزه هیزم را که جمع کرده بودند سوت
بعد از ان خاقان گوسفند بسیار برابر لشکر خود تقسیم نموده امر فرموده تا گوشت شانرا خورده پوست
شانرا خاک پر کرده در خندق انداختند بلطف خداوندی ابر را امر فرمود تا باران شدید نموده سیلاب
انچه را در خندق بود برداشته در نهر عظیمی که در انجا بود و آورد مسلمانان حرسند گردیده کوشش نمی کردن
و تیر می انداختند از انجمله یک تیر بر ناف گاه مارغمی که سردار شکر ترکان واهل مشوره خاقان بود
رسید که خاقان از رای و تخلف نمی نمود کارگر گردیده در انشب روانشد این مر برایشان وحشت
واندوه عظیم ومیدا چون مر قبیلی در انروز ممتد گردید کفار یکصد نفر اسیر را که از مسلمانان در نزدستان
بودها مر کرده مقتل سانیدند مسلمانان نیز دو صد نفر اسیر را که از ا ولاد کفار بطریق گروی نزدشان
بود بقتل رسانیدند بعد طرفین د قتال کوشیدند اهل کرچه در این حال بودند تا زمانیکه جنود عرب از
فرغانه آمده مقیم شدند خاقان از طول مدت ملول گردید قوم خود را سرزنش نمود و گفت که شمانگا
میکردید که پنجروزه شهر را فتح میکنیم و ایحال پنجروز شاد و ماه کامل میشود که در اطراف شهر جه د همینه کنیم
و هیچ سری حاصل نشد بعد عتاب دشنام قوم خود را امر بر رحیل نمود پس قومش خواهش کردند که ما را تا
فردا مهلت بده و بین که با ایشان چها میکنیم چون فردا شد خاقان ملک طار بندر ا مقدم
۴


فتوحات اسلامی
(۲۳۵)
ذکر وقایع اثنی من مایل سر

لشکر گردانید و جانب هم سوق داده ملک مذکور مقابله نمود و میرفت تا هشت نفر از مسلمانان شهر را
خود را در رخنه که در جنب خانه که از بنی تمیم بود در سیده ایستاد پس از عرض نیز داس ویش انداخته به زره وی
آویخت بعد ازان آواز نمود تا زنها و بچه ها آمده ویرا کشیدند تا بروی خود افتاد یکی از مردمان سنگ را
در بناگوشش زد تا مدہوش شد و دیگری بضرب نیزه او را بقتل رسانید خاقان و ترکانرا قتل ملک مذکور
بغضب آورده اہل شهر را گفتند که عادت و رای ما چنان است قلعه را که محاصره نمودیم بدون فتح باز
نمیگردیم شما خود را ازین پیشتر تقلیل نداده شهر را واگذار شوید مسلمانان گفتند که دین این نیست که ما
خود شهر خود را تسلیم کنیم تا دم مرگ با شما مقابله میکنیم ہر چه بخیال شما ہست تقصیر نکنید بعد ترکان گفتند
که خاقان شما را امان تا داده از طرف شهر که چه شما از شهر برآمده سوی سمرقند یا دیوبند بروید مسلمانان
چون صعوبت حصاری بودنرادیدند باین امر راضی شدند گفتند که باید در نزد ما از علماناجغه نفر گرو باشد
تا در وقت بیرون شدن از شهر با ما مزاحم نشوند و نیز خواهش کردند اینکه کورصول ترکی با جماعتی
از ترکها ماخذود دبوسه با ایشان همراه باشند تا ایشانرا تعرضی کھائی نظله کند ترکها پر از
ایشان گرو خواستند چون طرفین گروهای خود را تسلیم نمودند خاقان از ایشان کوچ نموده بعد
مسلمانان از شهر برآمده جانب دبوسه روانه شدند ترکها که همراه کورصول بودند گفتند که در
دیوسه ده هزار مرد جنگی از ایشان است چون در آنجا برسیم با ما مقاتله خواهند نمود مسلمانان ایشانرا
مظمین ساختند گفتند که اگر اهل شهر با شما مقاتله نمودند ما هم با ایشان مقاتله میکنیم چون مقدار یک فرسنگ
به دیوسه قریب شدند اہل دبوسه گمان کردند که این سواران خاقان است گوجه در افتح نموده عازم
شہر ماشده است پس جهتہ محاربه خود را آراستند بعد از ان مسلمانان واقعه را برای تاریخ براطلاع داده
ایشان آمده خمی داد تو انها ی نزا یار نموده بامو د شهر بردند بعد طرفین گرو های خود را بیکدیگر بپسند وند
تا سباع بخیال اند مسلمانان نزد ترکها باقی ماند واز ترکها نزد مسلمانان یک ترک باقی ماند چون
سباع با مسلمانان گفت که گروی ترک ما را بها کشید ایشان او را بکردند سباع در نزد ترکها ماند
کورصول گفت که تر اچه باعث شد که این چنین مک دی خود را با مسلمانان نرساندی سباع گفت
من بخو د تو ق داشتم و میدانستم که تو فریب خروشی دستمان تو از فریب داول عجیب است کورصول سلاح پرا
داده و بگر دس اسب تیر بوی کشیده او را رها نمود بدان که مدت محاصره کمرجه پنجاه و هشت روز
بود و بعضی گفته اندسی و خرد زشتر را یشانرا آب میسر نشد در همین سال اہل کر در مرتد شدند پس انرس
سویشان شکری فرستاد مظفر یاب گردیده ایشانرا منکوب کی دانه نذر غزار معاویه بن هشام هم در سنہ
مذکور بود و غزا عبد الرحمن قبه نری در صالیفه را ننیز و با مین سیندراقع شد جنین بصری رحمہ اللہ علیہ کہ عمرش
هشتاد و په شمت بود و نیز محمد بن سیرین که عمرش هشتاد و یک بود رسنه مذکور برحمت حق پیوستند
ذکر غزا و ماوراء النهر


فتوحات اسلامی ( ۲۳۶ ) ذکر غزاء ماوراءالنهر

هشام بن عبدالملک سنه یکصد و یازده اشرس بن عبدالله را از خراسان معزول و بعوضش
جنید بن عبدالرحمن بن غطفانی قیسی عامل گردانید چون جنید بخراسان رسید جانب ماوراءالنهر عزم
قتال بخارا و صغد روی آورد و ترسید که راه بروی قطع خواهد شد از اشرس مدد طلبید اشرس عامر
بن مالک طائی را با معاونش فرستاد درین اثناء عامر مذکور با قوای خود دچار ترکان اهل صغد گردیده
بقلعه محکم پناه برده از رخنه دیواری محاربه میکردند و همراهش اصل بن عمرو قیسی و عاصم بن عمر سمرقندی
بودند ایشان با جماعت خود رو در خوردند تا اینکه در پشت جوئی که در آنجای بود رسیدند رفته چوب بی جمع
کرده در بالای جوی مذکور پل ساخته عبور نمودند در حین غفلت خاقان ناگاه تکبیر گویان حمله آورده مضری
زیاد برا همراه عیسی از رؤسای ترکان بقتل رسانیدند و ترکها منهزم گردیده راه را واگذار شدند عامر
رفته خود را بجنید رسانید و با اوروی براه آورد چون دو فرسنگ پیماند نزدیک شدند با سواران ترک
تصادف کرده مقاتله شدیدی کردند بحدی که نزدیک بود که جنید با تفری خود هلاک شود لیکن توفیق
خداوند تعالی پیش قدمی مینمود تا خود را بعسکر رسانیده جمع کثیر مرا از ترکان مقتول سازید درین حین
خاقان عازم محاربه شده و در روزما که شهر بیست از شهرهای سمرقند با یکدیگر تلاقی شدند جنید برادر زاده
خاقان را اسیر ساخته سوی هشام فرستاد بعد الظفر بالی سوی مرو مراجعت نمود در همین سال غزوات ذیل
وقوع پذیرفت :- (1) محاربه معاویه بن هشام صانقه لیسری را (۲) غزوه سعید بن هشام صائفه
تا خود را به قیساریه رسانید (۳) غزوه عبداله بن ابی مریم در بحر و در سنه یکصد و دوازده جراح بن
عبداله حکمی پر بلاد خزر بغرم غراء آمده خلعت شهادت پوشید امرح اقعه در سابق ذکر شد.
ذکر واقعه جنید بن عبدالرحمن مری در خرب
در سنه یکصد و دوازده جنید از مرو بعزم غراء طخارستان برآمده عماره بن حریم را با هجده هزار مردم
منصوب گردانید و ابراهیم بن بسام لیسی را با ده هزار بدیگر جانب اعزام فرمود و در این آوان
خاقان با قوای ترکیه خود قصد قتال سمرقند را نمود سوره بن عرکه والی سمرقند بود برای جنید آمد
که من را تا مقاومت خاقان نیست فوری برای من مدد بفرست بنا بر ان جنید لشکر را فرخواند
که جانب سمرقند رفته برادران خود را معاونت کنند جماعتی از لشکریان گفتند که ترک مثل بحر
طوائف نیست که با نذک نفری با او مقابله شویم و در این زمان عساکر تو در اطراف متفرق
میباشند در نگ نما و بنویس تا عماره و دیگر مسلاتان از اطراف و جوانب واپس آیند تا اقلاً
پنجاه هزار کس باشند که از نهر عبور نموده قبی لحمل تاب مقاومت ترکها را داشته باشد جنید گفت
که من هرگز راضی میشوم که سوره و دیگر مسلمانان سیم در سینه کمہا بشنوند و من در بستر راحت آرام یا بم
اگر کسی از شمایان با من همراهی نمیکند خود من با قوم خود و اشخاصیکه همراه من آمده بودند عازم انصوب
میشوم بعد تمراه لشکر یکه در آنجا حاضر بودند از نهر عبور نموده در کش نازل شدند و در انجا باز مهدین شکر


فتوحات اسلامی
(٢٣٧)
ذکر واقعه جنید شعب

گوشیدند چون ترکها از آمدن جنید خبردار شدند چاه هائیکه در پیرا مکش بود عمیق ساختند جنید
گفت که کدام راه سمرقند بهتر است گفتند راه محترقه اصلح است بشر بن مزاحم سلمی گفت که
مرگ کشمش بهتر است از مرگ بآتش راه محترقه بردخت بزرگیها است و سالها میشود که کشته و
زراعت نشده است اگر خاقانرا در انجا ملاتی شویم میترسم که در انجا اتش زند تا تمامی از سبب و و پس
بلاک شویم از راه کوه عالمی ویم چه ماو خاقان در راه کوه مساوی میباشیم جنید این مشوره را قبول
نموده رو براه آورد چون در سرکوه رسید مجشر محلمان سغدی در اگرمته گفت که یک شصت کش از طایفه
قیس پیدا نخواهد شد که یک لشکر از جنود خراسان بسبب او هلاک میشود میترسم که انشخص تو باشی و درین
مایان مثل تو در سرکشی کسی نیست جنید گفت که خدایتعالی این حرف را از دل تو برارد مجشر گفت گریشن اق
پس بایان باشد ترس خواهد بود شب در پایام کوه خوابیدند چون روز شد با رنمود و رفتند تا داخل شعب
گردیدند که بعدش از سمرقند مقدار چهار فرسنگ است چون صبح شد خاقان با جمع عظیم بزم مین
آمد و اهل صغد و فرغانه و شاش و طایفه از ترکان نیز بمعاونت وی امده رو بمحاربه جنید نمودند خاقان
مقدمة الجیش مسلمانانرا تلاقی شده برایشان حمله آورد چون اندک بود ندرجوع نموده خود را بپای شکر
ملحق ساختند و ترکها بعقب ایشان از هر جانب تعرض مینمودند بعد جنید عسکر خود را منتظر ساخته بهر مقام
سرکرده شجاع مقرر کرده از انجمله یکی نصر بن سیار بود او همرا، نفری خود محاربه شدیدی مینمودکه دایشانرا
متفرق ساخت همچنان حمله مینمودند برایشان و انروز از طایفه از د هشتاد نفر را بقتل رسانید و طرفین
بقتال میکوشید مسجدی که دستهایشان مانده شد شمشیرهای کند گردیده را انداخته بعد ازان به چوب محاربه
مینمودند اخرالامر از چوب هم دلگیر و ملول شده و کشتی مراغعه مینمودند تا اینکه مرد سم سواران ظاهر گردید
منادی جنید از بین خلق ندا کرد که پیاده شوید و باشید در جای خود بعد ازان زاسب فرود آمد جنید سواران
نیز فرود آمدندند اکرد تا هر کدام در جای خود نشسته خندق حفر نماید در ین حال بوره شدیدی شید پس یک یکعده نوزده از
طایفه از د مجروح و مقتول گردیدند و این محاربه در روز جمعه بود چون روز شنبه شد خاقان بوقت ظهر قصد مسلمانان
نمود بعد از تامل دانست که از ان موضع که قبای یکی من مایل در آنجا سکونت گرفتند موضع آسانیست برای قتال
پدیدا نیست پس ایشانرا قصد ننمود چون قبرستان رسید طلایه که مذکور بنزد وحمله آورده صف لشکر را پراگنده
ساختند از اینجهت جنید سجده شکر بجا آورده باز قتال شدت کرده امر عرب جنید را پریشان ساخته اراصی
خود در حما مشوره نمود عبداله بن حبیب گفت یکی ازین دو را اختیار نما یا بلاک خود یا هلاک سوره بن حر را جنید
گفت که هلاک سوره بر من آسان تر است گفت بخواه ویرا که با اهل سمرقند سوی تو آید چون ترکها از امدنش
خبردار شوند حمانه او توجه می کند جنید مشوره اش را قبول نموده سوره را طلبید چون سوره قصد رحیل کرد حلیس بنا
شیبانی گفت که ترکها درین جایند اگر از سمرقند خارج شوی پیش از رسیدن تو در نزد جنید تو را هلاک خواهند ساخت
پس سوره بسوی جنید نوشت که مرا قدرت خروج از سمرقند نیست جنید بغضب آمده خط عتاب


فتوحات اسلامی
(۲۳۸)
ذکر واقعه جنید در شعب
آشپیزی نوشت که بزودی از راه نهر بپوییم ای والاشه از بن خلیل باہلی را که دشمن تست بسلط
خواہم کرد سوره بزودی بجوخ و موسی بن اسود حطلی را مقربنمود و خود بیاد وازده هزار کس از سمرقند بر آمده
باصحاب ج و گفت که راه نهر بعید است که بدت نی و روز هم مطلب میرسیم وطیبه یگر نیشب پیش توت
مردمان جواب سا کن گردیدند از این او بار خواهم نمود تا پیش از اطلاع ترکها بالجنید ملحق شویم جاسوسان
ترکها گفته سوره را نبر بردند چون خاقان از قصد سوره مطلع گردیده رو برآ برآورد و در وقت صبح بانو
در سمرقو ہسیکه تا رسیدن جنید یک فرسنگ مانده بود تلاقی شده محاربه شد ید نمودند غوزک برکها
خاقان گفت که چون مروز شدید الحرارت است محاربه را معطل نما تا اینکه اسلحه برایشان داغ گرد
خاقان موافقت کرده علفهای صحرا را آتش زدند میں خاقان الیشان آب حایل شد تا از شدت حرار
توانای حمل سلاح را نداشته باشند بعد سوره از عباده مشوره نمود عباد د گفت که رای من چیتا
که ترکہا را اراده غنیمت دارند پس گرد و برا عقل گیر و باقی اموال ابنورا نیز بعد شمشیر را برهنه ساخته دو
براه آوریم اگر راه ما را تخلیه نمودند خوب و الا با ایشان نیزه مقاتله نموده یک فرسنگ راه را قطع نمو
بجنید خود را ملحق میسازیم سوره گفت من به فلان و فلانه امین قدرت نیست لیکر سارا از اجمع کرد و جان
شان سوق میدهم خواه پلاک شد ند و خواه سالم باند ند چون حمله آوردند ترکها را در اخالی ساختی
کناره گرفتند و از سم ستوران غبار برخواسته که هیچ را دراندیده ہمہ شان با بعضی از ترکان در
شعب واقع گردید رانش شکته در زیر
زیره گردید و در ان جا خلوت شهادت نوشید بعد مسلمانان متفرق گردیده هم نشان
شهید ظلم ترکها گردیدند مگر دو ہزار کس و بروایتی هزار کس که گریخته خود را از چنگ جاری
کناره ساختند و از جمله نجات یافته گان عاصم بن عمر سمر قندی بود و مهلب بن زیا
پہلی با هفتصد کس از مسلمانان در قریه که مسمی بمرقاب است جای گرفتند بعد ازان
اشکند که در قصر شنف حاکم بود با غوزک مذکور نزد شان آمده گفت د ر امان من
در آمده جانب خاقان روید قريش بن عبداله گفت که امان و برا اعتبارتی
در جای خود ثابت قرار گیرید چون شب تاریک شد پرون می شویم و جانب سمرقند میرام
مسلمانان برای قریش عمل نه نموده از قریه نازل گردیده با غوزک نزد خاقان
رفتند بعد خاقان گفت که امان غوزک را قبولدار نیستم پس حجب بن خالد بهمدستی
مسلمانان بمقاتله شروع نمود محد یکه همه شان مقتول گردیدند غیر از هفده نفر و بعد
ایشان نیز مقتول شهید شدند مگر سه نفر بعد جنید شیبانی از شعب برآمده عازل
سمر قند گردید خالد بن عبد اله بوی گفت که تعجیل نمای تا زود بمقصد رسیم منجر گفت
انداسپ فرود آی و انجام اسپ خود را بگیر چون فرود آمد سواران دیگر هم با وی
موافقت


فتوحات اسلامی (۲۳۹) ذکر واقعه جنید در شعب

موافقت نمودند هنوز فرود آمدن دیگر سواران تمام نشده بود که ناگاه عساکر ترکها ظاهر
گردیده بخیمه رو بجنید آورده گفت که اگر پیش از منزل کردن به ترکها ملاقات میکردیم آیا
هلاک نمیشدیم؟ در آنموضع شب را گذرانید، چون صبح شد مسلمانان جانب ترکان
جلوه گر شدند جنید گفت باز گردید و در آتش نروید پس مسلمانان باز گردیدند بعد جنید
آواز کرد که هر غلام که مقاتله کند آزاد است غلامان رو بمقاتله آورده چنان مقاتله
نمودند که ترکها مقهور و رو بعقب نهاده مسلمانان مسرور و متعجب شدند پس کسی
بر بغرا گفت یا خوش بشنوید از قتال غلامان و حال اینکه امروز شما برایشان ریاست
داده اید - بعد جنید در سمرقند آمده عیال های مسلمانان که همراه سوره شهید شده بودند
با خود در مرو آورده و چهار ماه در صنعا اقامه کرده کوایف واقعه سوره را جانب
هشام فرستاد و نوشته نمود که سوره مخالفت امر من را کرده راه نبر را ترک کرده خود را و
مسلمانانرا در هلاکت انداخت چون هشام از شهادت سوره خبر یافت گفت انا لله و انا الیه
راجعون شهادت سوره در خراسان و شهادت جراح در باب الابواب واقع شد
و نصر بن سیار امروز به بلائی گرفتاری باشد بعد بجواب جنید نوشت که بدو توده ترا
از اهل بصره و ده هزار از اهل کوفه فرستادم و نیز همراه این قوم سی هزار شمشیر و سی هزار سپر و
سی هزار نیزه هم فرستادم و ماذون می باشی که تا پانزده هزار درهم را بهر کس که خواهی بخش کنی
بعد جنید شبی در در اشعب فرستاد گفت به بین مردم بچه حال اند و چه میگویند شمعی که کور از
شعب باز پس آمده گفت که اهل شعب خرسند بوده تلاوت قرآن شریف می نمودند و دعا
میخواندند جنید را ازین خبر مسرت کلی روی نمود عقید بن حاتم بن نعمان گفت دیدم بخواب
خیمه هائی را در بین زمین آسمان پرسیدم که صاحب این خیمه هاکیست کسی گفت که از عبداله
بن بسطام و یاران اوست چون فردا شد عبداله مذکور با یاران خود شربت شهادت نوشیدند شخص دیگری از
مسلمانان گفت که بعد از مدتی از مشهد عبداله و یاران او میگذشتم که بوی مشک از ان موضع به ما
می رسید القصه چون جنید مذکور مقیم سمرقند شد و خاقان بعزم کارزار آمده در ان زمان مخن بن بخر
بن سلم در آنجا والی و حاکم بود جنید از بار اوخ در این خصوص استشاره نمود بعضی گفتند از سمرقند بیرون شویم
و معطل می باشیم تا د و برای ما برسد و بعضی گفتند میرویم جانب چغ تا از انجا به کش واز آنجا به نسف از انجاب
زم پس نجد را قطع کرده در آمل نازل نموده سردا و شانزا بمیگیریم و خبر داد کسی که عبداله بن ابی عبداله مولای
بنی سالم را بمشوره حاضر کنند و بیان کرد با و آنچه که ایشان گفته بودند او گفت مشوره من مشعره به چیزی
چیز است - (1) اینکه در هرجا که نازل میشوید فورا سنگر را بخی و بسازید (2) اینکه در حل آب کاهلی نوبین
اگر چه در کنار دریا باشید (3) اینکه کوچیدن و فرود آمدن بجار بتابع امر من باشد چون جنید شروط هارا قبول نمود

پنج چیز که در شعب به جنید
امر شد در انم


فتوحات اسلامی ( ۲۴۰ ) ذکر وقایع جنید و شعب

عبدالله فرمود که مصلحت چنین می بینم که بر شخصی که جهة محافظه سمرقند میگذاری یک اسپی هزار درهم برای او
بخشش کنی بعد اولاد و عیال اشخاص که همراه سوره شهید شدند با خود همراه کرده با هر کدام قومش را قسم
مقرر نمائی شاید که خداوند ببرکت ایشان نصرت را نصیب ما یان گرداند پسران را و فراخ و راست جانب سمرقند
روی طی تما رعب شما در دل خاقان افتد و مسلمانان بخارا دلیر و ثابت قدم گردند چون سیدن اورا
معطلی شما را مصلحت نمی بینم و اینکه کفته اند که از راه کش ف انسف جهة قطع طریق نشان بروید این هم مصلحت
نیست چه هر گاه راه راست را ترک کرده در بیراهه برویم خاقان جرات پیدا نمیشود اگر بخبر رای مسل تا نما
جانباز بها نمود تا حال بخار را محافظه کرده اند بر و شعب قطعه بگیرید و تسلیم خاقان حایستند شد پس جنید بنا
بر امتی عبد الله عثمان بن ابی عبد الله را با چهار صد سواره و چهار صد پیاده در سمرقند مقرر نمود اهل وعیال شهدا را با
خود گرفته رو براه آورد و اشعب بن عنبیه خنظلی را بمراء و د نفر پیش قراول فرستاد و کفت بی هر منزل که رسیدی منتظر ما
روانه دار تا خبر را برایم برسانند و در بین آوان عبدالله بر امر فرماندهی شام میدانند و میگفته که وی را در هلاکت
دارد چون جنید در رفتار عجلت و سرعت ننمود و بخار و بوسی گفت که باید حرکت نمو بمقدار ضعفهای لشکربماند که با دوه
پیر بی تحمل اثقال میباشند از پیل تیزه و شمشیر برد و تیروان طرح ضعیفان مجا ره زور با ضعفارا توانائی نیست
که با سرعت سیر در قتال در آوریم چند را این سخن پسند آمده بعد از ان با ضعفا رفق نمود تا از مواضع تند یک لاره
گذشته بطو اویس نزدیک شدند در اول رمضان در کمر معبر بخاقان تلاقی کردید مقابله نمودند در بین اوان عبد الله خندان و
بشاشت کنان مجالس جنید آمد جنید کفت کتاب ح جال بشاشت و خنده چه معنی دارد عبدالله گفت باین خنده شکر بیات
انچه بعد در مواضع خشک آبه و کوهستان خاقان طلاقی نشدیم در وضعی طاقی شدیم که ابشان مانده و بی توشه اند و بایگان
با توشه و در سنگر چون آخر روز بود مقاتله قلیل کرده در حال خود باز گشتند عبد الله برای جنید گفت که از اینها را نکنید چد اگرشان
خاقان آمده بر شما احاطه کنند پس لازمنی بار کرد و روان شدند و عبد الله در ساقه لشکر بود چون تاریکی راه را مسعود نمود یامر
عبد الله نازل گردید و شب را گذرانیدند و در وقت صبح بار نمودند عبد الله گفت امر وز خاقان ساق لشکر را صدمه خواهد
رساند پس مصلحت اینجاست که ساقه را برد و ی نماند تقویت دهیم جنید بفرمود د عبد الله عالم د راه را همپیمودند ناگاه
ترکها بر ساقه لشکر حمله آورده مقابله شدیدی گدا و چون مسلمین الجوز باک نفیس داند و کوسهای ایشان بطبل رساندند و
بد قالی مهمان کرد و از طو ا یس باز گردید مسلمانان رفته در روز اول میران بـ بخارا رسیدند اهل بخارا با شکر وبن کمال خود
باستقبال نشان آمده برای هر یک از ایشان توشکه پیش کش دادند عبلیه مومن بن عمار گفت من عبد الله بن ابی عبد الله را بعد
از موت آن در خواب دیه که میگفت در دای من و مان در روز شعب سخت را میگویند یعنی مین و هم برای من افسانه
گردیده است چنین هوشی خالد بن عبدالله را یاد میکرد و میگفت اینکه خالد بزرگی ست نماند بر کسا و لگانه نیست از بیگانگی محصور
اشجاع بدورین چنین بیهای کی در بصره آمدند خود رامن نمپیر را با کسانیکه همراه چند بودند روان کرد چنینه د را با رنگ و تاست
میکصد و شاتر د است اند چنانچه درما بعد تذ کار میش و دو همین سال معاویه بن هشام بفرم قتال صائغه رفته فرشته را فتح بود
در سنه یکصد و سیزده عبد الله بطال بقصد قتال بجانب روم رفت و عبد الوهاب بن مختبت

لوی ۱۲۸


فتوحات اسلامی
(۲۴۱)

بوی همراه بود چون مردان منهزم گردیده بطال را تنها گذاشتند عبدالوهاب بادشمن
حمله اورده خود را مخاطب ساخته میگفت مادایت فرسا الحبن منك سفك
دمی ان لم اسفك مك یعنی ندیدم اسپی امیدوار تر از تو بخداوند خون
مرا بریزد اگر من خون ترا نریختم بعد از ان کلاه خود را از سر خود انداخته و نداکرده
انا عبدالوهاب بن بخت این الجنة تفرون یعنی منم عبدالوهاب پسر بخت
ایا از جنت میگریزید ای مسلمانان درین بین شخصی از تشنگی فریاد میکرد عبدالوهاب
گفت پیش رو که سیر آبی پیش روی تست یعنی شهادت که عرش سیرابی جنت است
پس از ان در حل لشکر دشمن گردیده تا خودش شهید و اسپش قتیل گردید در همین سال
مسلمة بن عبدالملک لشکر خود را در بلاد خاقان پراکنده ساخته قلعه ها و شهرهای بسیاری
فتح نموده بعضی جال شان را اسیر و بعضی را مقتول گردانید و ما در انجال شجر همه فرمان
بردار او گردیدند چون پسر خاقان را بقتل رسانید طوایف بسیار مثل خزر و غیر هم
بر خاقان جمع آمدند بمقداری که عددشان را غیر از خدایتعالی دیگری نمی دانست بعد از ان
مسلمه از جمیع آوری خاقان خبر دار گردیده اصحاب خود را امر فرمود تا اتش در نهادند
پس از ان خیام و اثقال خود را گذاشته جریده با اصحاب از آنجا برآمده دو منزل برفتند
باین صفت که ضعیفان پیش رو دلاوران از عقب تا به باب الابواب رسیدند این واقعه
سابقا هم ذکر شده بود لیکن جهت ارتباط کلام اعاده نمودم.
ذکر قتل عبدالرحمن عافقی امیر اندلس
عبیده بن عبدالرحمن مسلمی که از طرف هشام بن عبدالملک بر عاملی اندلس و افریقه مقرر بود
در سنه یکصد و سیزده عبدالرحمن بن عبدالله غافقی را با مارت اندلس مقرر نموده
عبدالرحمن موصوف شخصی نیکی خوش خصال بود باقوام خود بعزم غارت جانب شهرهای
فرنک داخل شده غنایم بسیاری جمع نموده از انجمله صورت پائی از طلا مکلل به دُرها
قیمتی در بین غنایم بود از مروارید و یاقوت و زمرد او را شکسته بر مسلمانان تقسیم
نموده ازین کار عبیده خبردار گردیده خطی غضب آلود که مضمونش وعید و سرزنش بود
برا عبدالرحمن فرستاد عبدالرحمن بجوابش نوشت که اما بعد ان السموات والارض لو
کانتا رتقا لجعل الله للمتقین منها مخرجا یعنی اگر آسمانها و زمین با سخت
و بی منفذ باشند خدایتعالی قادرست که از برای متقین راه خلاصی بدهد مرادش
آنکه من خود را بخداوند سپردم شاید که بعنایت او تعالی ازین وعید تو خلاص شوم
پس تا با جانب شهرهای فرنک جهاد غزا برآمده او در هابش خلعت شهادت پوشیدند


فتوحات اسلامی ( ۲۴۲ ) دارالامارت دمشق

ذکر امارت مروان محمد در ارمینیه و اذربیجان

در سنه یکصد و چهارده هشام بن عبدالملک مسلمه برادر خود را از امارت ارمینیه و اذربیجان
معزول ساخته بعوضش مروان بن محمد بن مروان ابن عم خود را مقرر فرموده از جهته
که مروان مذکور در وقت غزای خزر داخل عسکر مسلمه بود چون از غزا باز گردیدند
خبر و اجازه مسلمه خود را بهشام رسانیده گفت که سبب آمدن من نزد تو اینست
که اوضاع مسلمه را ناپسندیده دلتنگ گردیدم بدل گفتم خودم نزد امیرالمومنین میروم
تا کیفیت را بحضورش عرضه دارم هشام گفت انچه میخواهد دل تنگت بگوی مروان
گفت سبب قتل جراح و دیگر مسلمانان و دخول خزریان در بلاد اسلام و کین دشمنان
بر مسلمانان داغشده بود پس امیرالمومنین جهته انتصار و دفع عار برادر خود اکه مسلمه
فدائی اسلام گمان کرده بمقابله خزریان فرستاد قسم بخدایتعالی که رفتن مسلمه باعث
ازدیاد طعن بر مسلمانان گردید چه پامال نکرد مگر اندکی از شهرهای شان را بعد از ان کثرت
مسلمانان او ر ا شایق گردانیده اعلان جنگ با خزریان نموده مسلمانان ازین بشارت
خرسند گردیده مستعد قتال شدند بعد از ان سه ماه قتال را معطل نموده چون مدت
مذکور گذشت داخل بلاد خزر گردیده اندکی محاربه نموده پس متارکه ورزید منظور
نظرش غیر از تن پروری و سلامتی چیزی دیگر نبوده الحال من آمده اراده دارم که از طرف
تو مجاز بمحاربه خزر شوم تا غبار عار را از رخسار اسلام بآب شمشیر بشویم هشام گفت
که تو از طرف من با مارت ارمینیه مقرر و بقتال کفار مجاز میباشی مروان گفت شرط
اینست که یکصد و بیست هزار مرد جنگی را بمدد من گردانی و این سر را پوشیده داری
تا کسی خبر نشود هشام شرط مذکور را قبول نموده با مروان وداع کرده او را جانب
ارمینیه فرستاد بعد از ان لشکرهای شام و عراق و جزیره را جمع نموده همراه بجای
یکصد و بیست هزار مستعد گردیدند در ظاهر چنان نشان داد که تصمیم بلاد لان را
دارم بعد از ان از ملک خزر مطالبه صلح را نموده ملک مذکور شخصی را فرستاد تا بدل
المصالحه را متعین گردند هشام امیر صلح را تاخیر کرده رسول را نزد خود نگاه داشته
در تجهیز عسکر کوشید چون عسکرش مهیا گردید جواب سوال را درشتی داده اعلان بر جهاد
کرد پس همراه رسول بدرقه مقرر نمود تا از راه بعید او را برسانند رسول به بدرقه
همراهی نکرده به تنهائی خود را براه قریب آورده هنوز ببلاد خود نرسیده بود که مروان
دید که بعزم قتال بر آمده نزدیک رسیده است که داخل شهر شود ازین سبب
کوشش و التهابش بیش شده بزودی خود را بملک رسانیده ازین الصورت مطلعش ساخت


فتوحات اسلامی
(۲۴۳)
ذکر امارت مروان

ملک انیه ترغش گردانیده از مخاطب استشاره نموده اصحابش گفتند که مشوره چنانست
که از بلاد قرینه خود کوچیده باقصای بلاد را محمله کردان و ایشان ابگذار که هرچه خواهند
بکنند چرا که تو تاب مقاومت شمرانداری و چندان فرصتی مجمع آوری لشکر هم باقی
نمانده است ملک مشوره شان را پسندید در اقصای بلاد خود رفت بدمروان
داخل بلادشان گردید قتل غارت و خرابی های بسیار نموده چند روز اقامت
نموده ایشان را ذلیل و خوار گردانید رفته رفته خود را در پای تخت ملکی رسانیده
قلعه را بسیاری انتح کرد بعد ملک نزد یکش آمده بدادن هزار سر خصیله غلام
و پچیصد کنیز جوان و صد ستزار مد گندم که موضع تسلیمشان باب الابوب باشد
مصالحه نمود. اهل قرمان نیز بدادن صد سر غلام و کنیز و بیست مزار مد گندم راضی
گردیدند بعد از ان در ارض زر گیران نیز بطریق مصالحه داخل گردید چون جناب
ارض حمرین آمد دایشان را سر صلح نبوده پس بزور بازوی عسکر ظفر اثر خود شهر
شان را مسخر گردانید - بعد از ان صفد را تصمیم کرده بدون قتال فتح یاب شد
و در طبرستانشاه ده هزار مد گندم بطریق خراج مواظف فرمود که سال بسال بار
نموده در باب الابوب برساند بعد از ان جانب قریه صاحب المکثر رو آورده از جحته
که ملکش از اعطاء خراج مقرره خود سر باز زده بود چون ملک قریه از تصمیم مروان
خبردار شده از قریه مذکور برامد با اراده التجا جانب ملک خزر روی آورده میگریخت
در بین مین کچانی او را راه زن گمان کرده بقتل رسانید پس اهل لکیز از مروان
مطالبه صلح نمودند مروان صلح شانرا قبول فرموده برای شان عامل تعیین کرده
جانب قلعه ستره ان فلت زان قلعه بر دریاست اهل شروان را مطیع و فرمان
پذیر دانست روی به دو زنیه گذارده با اهلش مقاتله کرده واپس گردید و درین
سال معاویه بن هشام غزای صایفه بیسری را تصمیم کرده رفت و حصار اقرن را
مستصرف گردید و نیز عبداللہ بطال بعزم محاربه رومیان برآمده قسطنطین را با جمع
از عسکرش مصادف گردید پس از محار به قسطنطین را اسیر و عسکرش را منهزم نمود
و نیز سلیمان بن هشام بعزم صائفه یمنی برامده غزا نموده خود را در قیساریه
رسانید و در سنه یکصد و پانزده معاویه بن هشام بارض روم رفته محاربه کرد
و نیز عبد الملک بن قطن عامل اندلس ارض بشکنت بعزم غزا رفته سالم و غانم
واپس آمد و در سنه یکصد و شانزده معاویه بن عبد الملک بارض روم رفته صايفه
غزا نمود در همین سال هشام بن عبد الملک و جنید بن عبد الرحمن مری را اخراسان


فتوحات اسلامی
(۲۴۴)
ذکر امارت مروان

معزول و عاصم بن عبد الله را بعوضش منصوب کرد جنید در سیستان بود که جنید فاضله بیعت
یزید بن مهلب را بنکاح خود درآورد و هشام را با یزید عداوت سابقه بود چون
او یزید بن عبدالملک برادر هشام را از امارت خلع کرده بود چنانچه پیش گذشت
چون جنید در این اوان بمرض استسقا گرفتار شده هشام عاصم را گفت که اگر
تا رسیدن تو جنید مرده بود خوب والا او را بقتل رسان چون عاصم در خراسان رسید
جنید را در قید حیات نیافت و در همین سال هشام عبیدالله بن حابب موصلی عامل
افریقہ کرد جنید پس اولشگری را بجانب صقلیه فرستاد در بین راه با سواران رومی ملاقات
نموده پس از قتال شدید پس باشندہ مکر اسیر با مسلمانان را رها نموده با خود بردند
از انجمله عبدالرحمن بن زیاد بود که در نزدشان تا سنه یکصد و بیست و یک اسیر بود
و در سنه یکصد و شانزده نیز عبیدالله بن حباب کور لشگری را بتجهیز نموده با حبیب
بن ابی عبیده جانب ارض سودان فرستاد و اهل سودان را چنان منکوب مقهور
گردانید که کسی چنین ظفر نیافته بود و رسید ایشان بر الاسجه میخواستند بعد از ان در بحر
محاربه نموده سالم و غانم باز گردید و در همین سال هم بن حجاب جیشی را جانب سوس
فرستاد ایشان نیز ظفریاب کام یاب و اپس گردیدند و در سنه یکصد و هفده معاویة
بن هشام غزا صائفه یسری را نموده و سلیمان بن هشام غزا صایفه یمنی از طرف
جزیره پیش رو ده لشکرهای خود را در ارض روم پراکنده ساخت و در همین سال مروان
بن محمد والی ارمنیه دو لشکر را بمحاربه فرستاد یکی جانب الان فته سه قلعه را فتح کرد
و دیگر در تو ماشاه رفته باهلش مصالحه نمود در همین سال هشام بن عبدالملک عاصم
مذکور را از خراسان معزول ساخته امر خراسان را کما فی السابق در تحت ایالت خالد بن
عبدالله قسری والی عراق درآورد. بعد ازان خالد مذکور بها در خود را که اسد نام داشت
بعاملی خراسان مقرر کرد و این دومین امارت بود که اسد در خراسان نمود احوال
مجاهدت و محاربات او را در ما بعد بیان خواهیم نمود انشا راللہ تعالی و در همین سال
عبیدالله بن حجاب حبیب بن ابی عبیده بن عقبه بن نافع را بمحاربه مغربیان فرستاد
نامبرده بلاد مغرب را یکا یک فتح کرده تا سوس اقصی و ارض سودان رسیده چون
هر قوم را که محاربه می نمودند ظفریاب میگردیدند در دل اهل مغرب رعب عظیمی از ایشان
واقع گردید با اسیر و غنیمت بسیار بسلامتی بازگردیدند از جمله اسیر کانشان دو کنیز
بود از طایفه بربر که هر کدام شان را یکپستان بود بعد از ان در سنه یکصد و هجده
مذکور جانب جزیره سردانیه که جزیره ایست کلان در بحر مغرب لشکری فرستاد ایشان

لشکر معاده غنات
ر ا غروه خوبی و سمت پیر
یکی
صائفه بمعنی جنت و یریم
غازیان در تابستان غزرا میکردند


فتوحات اسلامی ( ۲۴۵ ) ذکر امارت مروان

نیز فتح یاب غانم و اپس گردیدند - و در سنه یکصد و بیست دو جانب صقلیه لشکر فرستاد
ایشان نیز با علی حبه ظفر یاب گردیده میرفتند با سرقوسه که بزرگ ترین شهرهای صقلیه
بود رسیدند و اهلش را محاصره نموده مجبور بر قبول جزیه کردند و در سنه یکصد و هژده
معاویه و سلیمان پسران هشام بار و میان محار به نمودند و در همین سال معاویه وفات
یافت و هنوز هشام پدرش در قید حیات بود - از جمله اولاد معاویه متوفی عبد الرحمن
داخل بود که در حکومت اندلس مقرر بود و پس از وفات عبد الرحمن حکومت با ولادش
تعلق گرفت - و در همین سال اسد بن عبد الله قسری والی خراسان با اهل طخارستان
غزا کرد بعد از ان با اهل جویه محار به کرد غنیمت و اسیر کثیر جمع کرد و در همین سال
مروان بن محمد بن مروان بار مینیه رفته محار به نموده از سه دروازه در ارض
ور نیس هجوم آورد خود و رئیس فرار نموده بقلعه حرزیمان پناه برد پس مروان
بتعقبش رفته قلعه مذکور را محاصره نموده و منجنیق ها بر پا کرد درین بین در نیس را
یکی از همرهان او کشته سرش را نزد مروان فرستاد بعد مروان قاتل در نیس را والی
قلعه گردانید و رجال جنگی قلعه را کشته زنها و اولادشان را اسیر ساخت
ذکر کشته شدن خاقان ملک روم
در سنه یکصد و نزده اسد بن عبد الله قسری در بلاد ختل کار زار نموده قلعه با بسیاری
از بلاد مذکور متصرف شد گوسفندان شان غنیمت و رجال شان اسیر دست مسلمانان
گردید چون این خبر بسمع خاقان رسید تهیه لشکر کو شید درین حین اسد مسلمانان را
بسوی بلاد خود مراجعت داده از نهر عبور کردند خاقان بتعقب شان برآمده در بین
راه مصادف شان گردید چون قتال شدید نمودند و خاقان منهزم گردید رفته خود را
به بلخ رسانیده زمستان را در آنجا گذرانید بعد از ان خاقان با قومی خود بعزم قتال
جانب بلخ روی نمود مسلمانان بجلو گیری اش برآمده قریب جوزجان بدو فرسخی
یکدیگر ملاتی شده پس از قتال خاقان و عسکرش رو بگریز نهادند اسد مقدار سفر فرسخ
تعقیب شان را نمود پنجاه هزار گوسفند و تبعها بیار غنیمت گرفته جانب
بلخ مراجعت نمود خاقان نیز در پایتخت خود رفته مشغول تجهیز لشکر شد درین ابان
در بین او و اسپهبد در نزد بازی اختلاف در اقع گردیده مشاجرت نمودند دست
خاقان بلطمه اسپهبد شکست ازین سبب خاقان بغضب در آمده سوگند خورد
که هر آئینه دست اسپهبد را خواهم شکست اسپهبد بشتاب مجمع آمدی کرده بخاقان
شبیخون زده او را بقتل رسانید انبوه قعه ترک پراگنده ساخته بنای قتل و غارت را


فتوحات اسلامی (۲۴۶) ذکر کشته شدن خاقان

درعین خود نهادند چون خبر بقتل خاقان اسد بر بهشام فرستاد مسرور گردیده سجده
شکر بجا آورد بعد از ان ثانیا اسد بختل آمده شهر خود را در طرخان کنده
کرده غنایم و اسیر بسیاری جمع کردند اهل ختل جانب چین گریخته در آنجا قرار گرفتند
و در همین سنه یکصد و نزده مذکور ولید بن قعقاع با رومیان محاربه کرد و نیز
محمد بن مروان در همین سال از ارمینیه بر آمده با ولان و خزر و بخر و سمندر را
قطع نموده خود را در بیضاء که جا خاقان بود رسانید و در ینوقت هنوز خاقان در قید
حیات بود - چون خاقان از رسیدن مروان مطلع گردید دو نفر از نمود و در یکصد و
بیست اسد بن عبد الله در شهر بلخ وفات یافت. و در همین سال هشام خالد بن عبد الله
از عراق معزول و یوسف بن عمر ثقفی بعوضش منصوب گردانید و نیز نصر بن سیار
کنانی را بعد از موت اسد والی خراسان گردانید. و در همین سال نیز سلیمان بن هشام
بن عبد الملک بغزای صایفه رفته سنده را فتح کرد و اسحق بن مسلم عقیلی جانب طاشنا
رفته خرابیها بسیار در ارض شان بناکرد و چند قلعه را نیز فتح نمود و در همین سال
مسلمه بن عبد الملک وفات یافت و در سنه یکصد و بیست و یک مسلمه بن هشام
مطامیر را از بلاد روم فتح نمود ،
ذکر غزوات نصر بن سیار کنانی در ماوراء النهر
نصر بن سیار شخصی عاقل باصلابت شجاع و مدبر بود و در باب حکومت حق را نهج وفائی تمام
بود متحصیل خراج را بدرستی و رضامندی رعایا می نمود بطریقی که هم لعل
بدست آید و هم یار نرنجد - خراسان را چنان آباد نمود که تا آن زمان کسی
چنین تعمیر ندیده بود مدت ولایتش از سنه یکصد و بیست تا سنه یکصد و سی بود
پیش از ولایت خود امیری بود از امیر کا لشکر خراسان و در بعضی شهرهای خراسان
حکومت هم کرده بود. چون اسد در وقت فوت خود جعفر بن حنظله را در خراسان
خلیفه کرده بود جعفر مذکور نصر را طلبیده حکومت بخارا را برایش عرض نمود نصر این
امر را از بختری بن مجاهد مولای بنی شیبان استشاره کرده بختری گفت حکومت بخارا
ترا نشاید چرا که تو ریش سفید و رئیس طایفه مضر میباشی و حکومت بخارا نسبت
بشان تو اقل قلیل است صبر نمای شاید که اسمی تو از طرف هشام فرمان تولیت
خراسان صادر گردد نصر بمشوره بختری عمل نموده حکومت بخارا از جعفر قبول نکرد
بعد از ان از طرف اسد سمیع بهشام رسیده در تردد شد که ایا کدام شخص را
به عوض او بامارت مقرر نماید با عبد الکریم بن سلیط حنفی که عالم بود در این امر مشوره کرد


فتوحات اسلامی
(٢٤٨)
ذکر غزوات نصر

و درود گفت که من از ظلم حکام خبردار گردیده جہتہ تفتیش مظالم و رشوه ستانی
منصور بن عمر بن ابی الخرقا را در هیولا مقرر نمودم تا داد مظلوم را از ظالم بستاند و نیز
جزیه را از اشخاصیکه مسلمان شده بودند برداشته بر مشرکین که در جزیه شان تخفیف
بود افزودم مسلمانان ازین امر خرسند گردیدند و کفار رانجبت تمام بدین اسلام حاصل
شد هفتہ نگذشتہ بود تا ایکه جمع شد نزد وی سی هزار نفر مسلمان که ادای جزیه می نمودند
و ہشتاد ہزار نفر از مشرکین کہ از دادن جزیه معاف شده بودند پس جزیه مسلمانانرا بر
مشرکین انتقال داد و از مسلمانان وضع نمود و بر خراج افزود کرد و بر موضعش بقدرت
رسانید و مرتبه دوم به نزد شغر و سمرقند بغزا رفت و مراجعت نمود و دفعه سوم
از مرو بطرف شاش بغزار فت اسپہبد با پانزده هزار نفر در مقابل او برآمد و در بین مسلمانان
و عبور از نهر شاش حایل گردید و حارث بن سریج که از امرا و جند خراسان بود و بجاے
وقوع فتنه از بین جند خراسان انحزال نموده - با خاقان ملحق گردیده بود در امر
با کور صول ملحق گشته ہمراه وی بمقابل مسلمانان برآمد کور صول شبی با چهل سوار
از نهر عبور نموده بالشکر مسلمان شبیخون زد پادشاه بخار ابا اہل بخار او کش و سغد
که عمله معیت هفتاد مرد بودند درین غزوه با نصر همراهی داشتند در وقت شبیخون نصر
آواز کرد که ای لشکریان بر جای خود ثابت باشید و هیچ یک از موقف خود خارج نشوید
عاصم بن عمیر سعدی که امیر خند سمرقند بود جماعت ترکان مرا که گذشتند خطه برد
و یکنفر از ترکان را اسیر گردانید و بانی گریختند چون از وی نام و نشان پرسید
گفت من یکی از ملوک ترکانم که چهار هزار خیمه در تحت تصرف من است جبر الامرا معلوم
شد که این اسیر همان کور صول است که بمقابل مسلمانان برآمده ویرابه نزد نصر
بردند پرسید که تو کیستی گفت منم کور صول نصر گفت الحمد لله که مرا بر تو قدرت و نصرت
داد وی گفت چه فائده است شمار بکشتن چون من پیرد ناتوان و اسپہ فدیه میدهم برای شما
چهار ہزار شتر ترکی چهار اسپ ترکی که قوت یابند بر جہاد لشکریان تو و مرا ر ها سازید نصر با مران
خود مشورت کرد همه راضی شدند و اشارت بفدیه در نامی کردند نصر بایشان موافقت نکرد
نفر از کور صول پرسید که عمر تو چند است گفت نمیدانم فرمود بچند غزوه مسلمانان حاضر شده باشی
گفت بهفتاد و دو غزوه با نصر بود که آیا در غزوهٔ یوم العطش حاضر بودی گفت نعم نفر فرمود که بیدا
اسوگند که اگر پنچه آفتاب بردی تافته بمن دہی از دست من خلاص نشوی بعد ازین بازم
مشاہدہ را حاضر شدی این بگفت عاصم بن عمیر سعدی اشارت کرد که برخیز و بردارش
بیاویز کور صول گفت ای امیر من با که اسیر نمود نصر خنده کرد و گفت یزید بن قتران

شکلے


(۲۴۹)

فتوحات اسلامی

ذکر غزوت نصر

حنظلی ترا اسیر گردانیده وی گفت باور ندارم که شخصی که مقعد خود را شسته نمی تواند
مرا چگونه اسیر کرده باشد راست بگوئید که مرا کدام کس اسیر کرده فرمود عاصم بن عمیر
سعدی کورصول گفت کنون نمی یابم برخود الم قتل بلکه سواری از سواران عرب مرا
اسیر کرده باشد پس عاصم وی را بکنار نهر برد و بردارش آویخت چون کورصول
کشته گردید ترکان از غایت غیظ و غصه بناهای ویرانسوختند و گوشها و دُمهای خود و دم
اسپان خود بریدند و نصر در حین مراجعت امر فرمود تا استخوانها و اعضا کورصول را سوختند
مقصود نصر شدت غیظ ترکان و منع از عمل استخوان با کورصول بود و بعد ازان
نصر بفرغانه رفت و هزار نفر را از انجا اسیر گردانید و یوسف بن عمر که امیر عراق بود
برای نصر مکتوبی نوشت که اکنون باید بقتال این غادر و مخرب دین یعنی حارث بن سریج بروی
و اگر ظفر داد ترا خداوند بروی و بر اهل شاش پس مخرب گردان بلاد ایشان را و گیاه در
خور. را از هلاک مسلمانان نصر مکتوب امیر عراق را بر مردم قرائت کرد و ازیشان مشوره
خواست- یحیی بن حسین گفت ای امیر میندیش که این حکم از امیرالمومنین است
یا از امیر عراق نصر گفت ای یحیی در ایام عاصم نیز سخنی گفتی و بسمع خلیفه رسید
و بان سبب رتبۀ تو افزود و بمناصب علیه محظوظ شدی اکنون هم اراده کردی
که بگوئی مثل آن کلمۀ را چاره نیست برخیز و ترا مقدمه لشکر گردانیدم پس ملامت کردند
مردم یحیی را بر مقاله وی و یحیی با لشکر عزیمت شاش کرد حارث بن سریج با لشکر خود
بمقابل ایشان برآمد و دو عراده مثل منجنیق نصب کرد طرفیدانان بمقاتله شد و اخزم
که یکی از سواران ترک بود بر مسلمانان غارت آورد مسلمانان حمله کردند و اخزم را
کشتند و سرش را در میان ترکان انداختند ترکان چون سر اخزم را دیدند
فغان کرده هزیمت خوردند و نصر بطرف شاش رفت چون ملک
شاش شوکت مسلمانان را دید بصلح آمد و هدایا بکره وی فرستاد نصر بروی شرط کرد که حارث
بن سریج را از ملک خود اخراج کند وی قبول نمود و حارث را بطرف فاراب فرستاد و از انجا به تران رفت و نصرت
یکصد بیست شش در انجا بود بعد از ان بسلمانان بمصالحه پیش آمد و در سنه یکصد و بیست
و هفت بجرجان مراجعت نمود و مدت مفارقتش از مسلمانان دوازده
سال شد بعده نصر انچه از وی گرفته بود واپس بخشید- و نیزک بن صالح
مولی عمر بن عاصران طرف نصر بعد از مصالحه ش والی شاش گردید بعد
از ان نصر بطرف ارض فرغانه رفت دُبقبا و نزول فرمود اهل فرغانه
چون از وصول او خبر یافتند طعام را از ایشان قطع کردند و حشیش و کلا را

فاراب در منجمد است و عمار
تیمور در انجا بود چنانکه مسیر است
و نامیه فرغانه و زریابن


فتوحات اسلامی ( ۲۵۰ ) ذکر نزدت نصر

سوختند. پس نصر متوجه صاحب فرغانه شد و ویرا محاصره نمود صاحب فرغانه
در حین غفلت مسلمین از حصن برآمد و مرکبی مسلمانانرا غارت نمود. دائیان برآن
خروج ترکان کمین کردند که ناگاه جماعه از ترکان بقصد غارت دداب مرکب
ایشان رسیدند ایشان بیکبار حمله بردند و ترکان را بهزیمت دادند دو دهقان
کشتند و اسیر نمودند ابن دهقان را با جماعه دیگر. بعده نصر ابن دهقان را نیز
کشت اخرالامر اهل فرغانه التماس صلح نمودند. نصر سلیمان بن صول ابا کتابی
صلح نزد صاحب فرغانه فرستاد صاحب فرغانه سلیمان را بخزاین و دفاین
خود فرستاد تا تماشا کند بعد از سیر خزاین ویرا به نزد خود خواست و پرسید
که چگونه دیدی طریق ما که بین بلاد ما و بلاد شماست. گفت راهی است بسیار
نرم و پرآب و علف صاحب فرغانه را این سخن مکدره نمود بعداً گفت از چه
میدانی سلیمان گفت من طبرستان و خربستان و غور را متمثل اغزا کردم چگونه
نمیدانم گفت چه دیدی اسباب و ادوات حرب مرا گفت عده نیکی است ولی
ندانستی که محصور را از چند امر گزیر نیست یکی اینکه ایمن نمیباشد از اقرب
و اوثق مردمان بخود. دیگر هر چه تمام سازد ارچه جمیع نموده باشد و تسلیم سازد
دیگر مبتلا میگردد بمرض که جسدش را هلاک میسازد او را ازین سخن نیز صاحب
فرغانه را اکره آمد فرمود حاضر کنید کتاب صلح را چون قرئت شد اجابت
نمود و مادر خود را که صاحبه امر و مشورت وی بود نزد نصر فرستاد تا تاکیید
صلح نماید مادرش چون نزد نصر رسید و اجازت دربار یافت کلماتی چند
گفت که بعضی از انها این بود پادشاهی کمال نمی یابد و پادشاهی گفته نمیشود
الا بعد از حصول ششن چیز. اول وزیری معتمد که مانی بضمیر خود را بادی توهم
در میان نهد و مشورت نماید و بنصیحتش اعتماد کند. دوم طباخی که در حین
عدم اشتها مهیا سازد انچه در وقت اشتها بکار آید. سوم زنی
که چون غمناک بخانه آید از دیدنش غم زایل گردد و سرور فزاید. چهارم اسپی
که در عین اضطرار چون بدی رسد او را از دست دشمن برهاند. پنجم شمشیری
که در وقت قتال از خیانتش نترسد. ششم ذخیره که در هر موضع و مکان
ویرا بکار آید. بعد از ان تمیم بن نصر بمجلس آمد زن پرسید که این کیست گفتند
جوان خراسان تمیم بن نصر زن را از وی خوش نیامد و گفت نه درین جوان نه شرف
و وقار کبیرست و نه حلاوت صغیر. بعد از ان حجاج بن قتیبه بن مسلم با سماع در آمد


فتوحات اسلامی
ذکر غزوات بصر

پرسید که این کیست گفتند حجاج بن قتیبه مروان او را دو پنج شل امد و احوال پرسی نمود
وبعده گفت ای معشر عرب شمرارا دفاید نیست و بعضی از شما صلاحیت ندارد مر بعض
دیگر را ـ قتیبه آن است که رام و مسخر گردانیده بر شما انچه می‌بینم درین پسرش
می‌نشیند به نزد او حق وی نیست امر به جای وی نمیدهد مقر بر جای اقای بعده عقد
صلح منعقد شده زن با را گذاشت.
ذکر غزوة مروان بن محمد بن مروان
در سال یکصد و بیست و یکمروان بن محمد در حالیکه والی ارمینیه بود در ارمنیه غزا
نمود و در قلعه میت که شریر دخل شد و مقاتله کرد و اسیر ساخت کفار را و بقدر نفوس است
که قلعه دختر ملک بود و سربردی بند آنجا بود در آمد ـ ملک از انجا بگریخت
و در حصار خیزخ که سختی از ذهب در آنجا داشت پناه برد ـ مروان آنجا رفت
در موقع جای زمستانی و تابستانی نزول کرد اخر الامر ملک مضطر شد
و بجزیه هزار سر و صد هزار مد در هر سال مصالحه خواست پس مروان با وی
مصالحه نمود و از انجا بارض اثر یزند، و بطرآن ، در آمد و ملک آن ارض نیز با وی
مصالحه کرد و از انجا بارض تومان رفت و مصالحه کرد و از انجا محاربه حمزن
رفت و بلاد او را حزب گردانید و قلعه وی را یکماه محصور کرد و در اخر با وی مصالحه
کرد بعد از ان بارض مسداره رفت وبطور مصالحه انجا را فتح نمود و بعده
در گیران نزول کرد پس صلح کرد بادی اهل طبرشران و فیلان و جمیع اینولایات
در کنار دریاست و از بلاد ارمنیه است تا طبرستان درین سال مسلمه بن هشام
بغزای روم رفت و درین غزوه مطامیر را فتح نمود و درین سال بطال عبدالله ابی حسین
انطاکی با جماعتی از مسلمانان در بلاد روم کشته شد درین بطال عبد الله در بسیار عز و هواد
بود بار در میان و غارت ناموده بود از شان و تا بهشتند در مین و میان بلاد روم می گزشته تا نیکا
آورده اند که در بعضی غزوات خود با اصحاب شحن بلاد روم رفت درین ثنا بقریه از ایشان
در آمد و شب گذرانید شنید که زنی مرتبه خود را که گریه میکرد میگفت که خاموش
باش وگرنه ترا به بطال می سپارم در ین بیان طفل را برداشته و بطریق تخویف میگفت
بگیر ای بطال بطال در انجا حاضر بود دست اندخته طفل را گرفت و زن از حاضر بودن
بطال خبر نداشت و عبد الملک بن مروان منیر شاد او را همراه مسلمه بن عبد لمطرف بلاد روم
و قتیه امیر کردیدا در بر رو تا انجزیره و شام وصیت کرد و پسر خود را تا بکر دان
او را بر مقدمه و طلیعه لشکر و گفت هر پسر خود را که نگهداری کن جانب او از برای

بیت در حاشیه
چادر و دروی کی
دو دست بر اینه
تمر بندار ببندم تا کردون
شور در هر دست از اول
کرد ایام سندان در پا چیون
بحمد است بروی
نچشید است نداریم
چون بچه ساز اردن
شدیست اور را ببندند
ملک و فرصت و بند ملک
تومیاست در ان کی شای
بونست مدار بنی
خور است در به های
شمریست هر دست تا به


فتوحات اسلامی
(٢٥٢)
ذکر غزوہ مروان

که مردیست شجاع و پیش و معتمد و سدیم برا بر میگر دانید برده هزار سوار و دیگرقصص
و وقایع بسیار است که ذکر آن موجب تطویل است.
ذکر صلح نضر بن سیار به همراه صغد
در سنه یکصد و بیست و سه نضر بن سیار با صغد صلح نمود و سبب صلح آن بود که چون
خاقان در ولایت اسد بن عبدالله کشته شد ترکان متفرق شدند و یکدیگر را غارت
مینمودند و طریق فساد پیش کردند اهل صغد بطمع رجعت افتادند و قومی از ایشان
در شاش جمعیت کردند و چون نضر بن سیار والی شد شخصی را بر ایشان فرستاد
تا دعوت کند ایشان را بحق و بخواند آنها را بسوی بلاد ایشان بشرط انکه حاصل کند
مرادیے مطالب ایشان را و آنها شرایطی گذاشتند که امرأ خراسان بسا
ناپسند آمد یکی انکه مرتد از دین اسلام باید معاقب نشود و اهل خراج درین مواخذه
و متعدی نگردد و اسیران مسلمانان که در دست ایشان باشد بدون حکم قاضی و شهود
عدول گرفته نشود پس مردم عیبی کے نصر بن سیار را بر قبول این شرایط در حق
وی سخنان گفتند نصر گفت ای برادران من معذورم بر قبول این صلح زیرا که اگر
شما شوکتے و عدت این طایفه را بمثلی که من معاینه کرده ام میدیدید البته راضی
میشدید و انکار نمیکردید پس کیفیت مصالحه را مع الشرایط بهشام بن عبدالملک
نوشت ہشام مطلع شده اجابت فرمود و در سنه یکصد و بیست و چهار
سلیمان بن هشام بغزائے روم رفت و با ملکے دم الیون نام ملاتی شد و قتل
و غارت نمود و اسیران و غنایم بسیار بدست آورد و در سنه یکصد بیست و پنج
هشام بن عبدالملک وفات یافت و ولید بن یزید بن عبدالملک بخلافت
نشست و نضر بن سیار را بایالت خراسان قرار داد بعد ازان بین دل و عبدالله
فتنه و محاربه واقعشد و ولید بن یزید در سنه بیست و شش کشته شد و یزید بن
ولید بن عبدالملک بخلافت نشست و بعد از شش ماه وفات یافت برادرش ابراهیم بن ولید
خلیفه شد و بعد از هفتاد یوم خلع گردید و مروان بن محمد در سنه یکصد و بیست و هفت خلیفه شد
و نضر بن سیار را بایالت خراسان قرار نمود و مدت پنج سال و دو ماه خلافت کرد و بعده
در مابین او و بنی العباس فتنه و خون ریزی ظهور آمد تا اینکه کشته شد. در سنه یکصد و سی و هشت
و دو سال عمر داشت بعد ازان بر پا شد دولت عباسیه و تفصیل این سخنان در تواریخ مذکور است
ولیکن مقصود ما بیان فتوحات اسلامی است فقط و درینمدت قطع شد جهاد بالکفار و واقعشد
فتنهای عظیمه بین مسلمانان در هر قطر و اقلیم.


فتوحات اسلامی
( ۲۵۳ )
ذکر تصرف ملطیه

ذکر تصرف رومیان بملطیه
از جمله فتنها که در ان ایام بین مسلنین واقع شد این بود که رومیان بطمع تصرف بلاد
اسلام افتادند و در ان اوان خلافت سفاح که اولین خلفاء عباسیه بود قسطنطین لک روم جمعی
کثیر در سال یکصد وسی سه قصد ملاطیه و کمخ کرد و بعد از طی مسافت بکمخ نزول نمود اهل کمخ از
رسیدن قسطنطین مضطرب شدند و از اهل ملاطیه نصرت خواستند اهل ملاطیه مستعد و د مقاتل
تهیه کرده بد دیان فرستادند و هر دو طایفه بالاتفاق بارومیان مقابله کردند در رهم مسلمانان
شکست یافتند و رومیان بملطیه نزول نمودند و محاصره کردند قسطنطین شخصی را با هل ملاطیه
فرستاد پیغام داد که محاصره نکردم شما را مگر بعد از ینکه علم وافی یافتم که مسلمانان باختلاف و فتنه
داخلی خود گرفتاراند و مدد بایشان شما نمیرسد حالا باید که شما امان بخواهید و شهر را بمن گذارید
و خود به بلاد مسلمین مراجعت کنید اهل ملطیه گفته اور ا اجابت کرده رضا بخرب دادند
کفار غضب بخلق نموده بر اهل ملاطیه سخت گرفتند تا اخر نا چار شد شهر را بوی تسلیم کردند
و به بلاد اسلام مراجعت کردند و آنچه از اموال که می توانستند بردند و برخی ادخا پها ومکاتیب
پنهان کردند و پادشاه روم بطرف قالیقلا رفت در مرج الحضی نزول کرد و کوشان
ارمنی را محاصره قالیقلا فرستاد در واقعه برادران ارمنی از مردم شهر دیوا ر بلده را
نقب کردند و کوشان با لشکر خود بشهر در آمد و قتل و غار ا ج نموده اطفال و نسوان شهر را
اسیر گردانید و با غنایم و اموال کثیره بروم فرستاد در ین سال ابو مسلم خراسانی که بدعوت
عباسیان قیام داشت الی خراسان بود ابوداود خالد بن ابراهیم و بلی را باختل فرستاد و
چون خالد بختل رسید و بعرض فرغانه رسید در ینوقت پادشاه فرغانه با ملک شاش مخالف گشته
بود و از پادشاه چین بر اهل شاش مدد خواسته بود صد هزار نفر از اهل چین بمدد امده فرغانه
آمده بودند ملک شاش را محاصره کرده بودند و ملک شاش مضطرب گشته بملک پادشاه چین نزول کرده
بود ابا مسلم از ینوقعه خبر شد زیاد بن سلم را بمحاربه ایشان فرستاد و به نهر طراز فریقین باهم
ملاقی شدند و محاربه سخت شد خر مسلمانان ظفر یافتند و پنجاه هزار کس از اهل چین کشته شد
و بیست هزار اسیر گردید و باقی گریختند بطرف چین .
ذکر غزوه کش
در سنه یکصدسی چار خالد بن ابراهیم کش را غزا نمود و ملک ایشان ابا اصحاب کشته عنم گرفت
طرفه ها منقش چینی از من آباد متعه عجیبه غریبه مثل دیباج و غیره که در صفحه روزگار در ندیده
بود در دان کرد پس ابا مسلم در سمرقند دگشت عمده بسیاری از دهاقین و ابوداود
و خالد ببلخ مرحجت کرد و در سنه یکصدوسی پنج عبد الله بن حبیب بعد از غزوه تامشان

کمخ با لفتح  شرهیست بجهت
صالح بلاد رومان کوهها در کوهها
ملطیه شهریست از شهرهای
روم سرحد شام
مرج الحصنی محلی که پادشاه
روم در انجا نزول
کش  مدینه فوق از بلاد صغد
تامشان دهلو از ورا النهر کویید
مدینه آن ناخشب و خوارزم انرا الله
ناحیه د شپور


فتوحات اسلامی
(۲۵۴)
ذکر غزوه کش

بنزای جزیره صقلیه رفت و غنایم و سبایا گرفت و در سنه سی شش سفاح وفات شد و برادرش
منصور خلیفه شد و در سنه سی هفت با مسلم خراسانی کشته شد و ایالت خراسان بخالد بن ابراهیم
ذهلی مفوض گردید و در سنه یکصد شی هشت قسطنطین یک روم بطرف بلاد اسلام خروج کرده در
ملطیه آمد و بقهر و غلبه متصرف شد و قتل و تاراج نموده دیوار ملطیه را ویران کرد و مقاتله ذراری
ملطیه را عفو فرمود منصور عباس بن محمد بن علی بن عبد الله عباس که برادرش بود با صالح بن علی بن
بن علی مصاحبت جیش عظیمی بطیه فرستاد ایشان ملطیه رسید و بغزوه پاره آباد کردند و شهر ملطیه را
بحالت اصلی رسانیدند بعده در سنه یکصد و سی نه از درب حدث بغز آرم رفتند و در ارض روم
داخل شدند وام عیسی بن لبابه که خواهران صالح بودند درین غزوه همراه شتند زیرا که بانجو ندر کرده
بودند که اگر مملکت بنی امیه زایل گرد د فی سبیل الله مجاهده میکنیم و نیز جعفر بن حنظله از درب
ملطیه بغز آرم رفت و بعد ینسال بین منصور و مالی روم فدیه واقع و صلحنو اسیران قالیقلا و غیر ها را
از دست روم خلاصی دبنید و قالیقلا را بنا رو تعمیر فرمود و اهل امر را بساکن نشان دعوت داد
و لشکر عظیمی از اهل جزیره بحمایت و محافظت قالیقلا تعیین نموده مقیم کردید و بعد ازین در دو سناء
تسل و حرب واقع نشد تا سنه یکصد چهل شش زیا که منصور مشغول بود بفتنه ها که واقع شد
و بنی عبد هم بن حسن مثنی بن حسن بن علی بن ابطالب فرصت نیافت برا جهاد کفار و بعضی گویند حسن
بن قحطبه با عبد الوهاب بن ابراهیم ایام در سنه چهل بغز آرم رفت و قسطنطین ملک روم با جه عساکر
کسبه بمقابله ایشان برآمد چون به سحبان رسید کثرت مسلمانان امشاهده کرده نادم شده برا
و بعد ازین دیگر غزوه واقع نشد تا چهل و شش و لکن در ینمدت اتحاد عمار بسیار در خراسان
بوقوع آمد و دور است که بیان شود در سنه یکصد سی پنج عبد الرحمن بن معاویه بن هشام
بن عبد الملک اندلس رفت و متملک شد آنرا و اندلس از ولایت و تصرف بنی عباس بر آمد و قصه ملگ
عبد الرحمن بر اندلس باطولانی است تلخیص آن این بود که چون دولت عباسیه بر پا از بنی امیه
هر کسی بدست یشان می افتاد می کشتند و از افاق و طراف بنی امیه را حبس مینمودند عبد الرحمن
مذکور از خوف عباسیه پنهان شد میرفت تا باندلس رسید و در آنجا از عمال بنی امیه و موالی ایشان
بسیار بودند و اعانت کردند او را تا بعد از محاربات و مقاتلات شدید اندلس از دست
عمال بنی عباس انتزاع کرده استقلال یافت ملک اندلس بعد از وی و لا د او اندلس مالک شدند
و دخول و تصرف بنی امیه اندلس در زمان منصور خلیفه عباسی بود و منصور از معامله او تعجب میکرد و انرا
صقر قریش می نامید و زحمت با کشید که اندلس را از تصرف او بیرون کند ممکن نیافت ما اندر ینجا
سخن را از سمت قصه را مطوله در کتاب تاریخ اندلس ملخص از نفح الطیب نقل نمودیم و چون کار
سلطنت قرام و دولتشان متمکن شد از بعض معاونین خود شنید که در خزینه سیفت که این عمارت

ملطیه
حصن در فلکیت محاملی
در میان روز دوم ممسنی به طوری
آبادست که چون یکز مینا نزار رسیده
جراب و خمان یعنی تو در میده شد
و محمد در بنا و مقابله گرده بشکند
از ار با روم تا با نمد آن نامیدند
سحبان نزدیک جیحو
احمد با

اندلس بیگا نه
قرنجا کان که در با غار بی نظیر
میگویند