فتوحات اسلامی (۱۶۹) بیان سجستان

که مدینه کرمان بود آمده چند روزی اقامت نموده اهل آن حصاری بودند بعد غلبه آنرا فتح نموده اکثریه از اهالیش را فرار کرده جیرفت را نیز بغلبه فتح نمود و بسوی کرمان رفته بر ایشان هم غالب شد بعد ازان به نقض عهد حالیکه خلق بسیاری از غلیات گریخته ــــ در آنجا گرد آمده بودند آمده همرایشان مقاتله نموده ظفریاب گردید و بسیاری از اهل کرمان گریخته و بکشتی ها سوار گشته به بحر گریختند بعضی بمکران و برخی به سجستان ملحق شدند عرب اراضی و منازل شانرا بین خود قسمت نموده آباد ساختند و کاریزها حفر نمودند عشر دادند.
بیان فتح سجستان و کابل و غیره از ایشان
پیشتر فتح سجستان در زمان خلافت امیرالمؤمنین عمر ابن الخطاب رضی الله عنه مذکور شد بعد ازان بنقض عهد نمودند چون ابن عامر بسوی خراسان متوجه شد ربیع بن زیاد حارثی را از کرمان بطرف سجستان فرستاد. ربیع از طی بیابان با بقلعه زالق رسید آنروز روز مهرجان بود بر اهل آن قلعه غارت برده رئیس و دهقانرا گرفت و بی نفس خود را باینطریق خریداری کردید که نیزه خوردی را برزمین نصب نموده آنرا از طلا و نقره غایب سازد و مانند اهل فارس با ایشان مصالحه نمود بعد ازان بشهر کرکویه آمده همرای شان صلح نمود جانب زرنج متوجه گردیده به شهر روست که قریه بسجستانست فرود آمده با اهالی آن مقاتله نموده مردی از مسلمان در اینجا شهید گردید بالاخره مشرکین شکست خورده عده زیادی از ایشان بقتل رسید بعد ربیع به ناشتروذ آمده فتح نمود و بر شیر و اؤ غالب گردید از شیر واؤ حرکت نموده به زرنج فرود آمده اهل آن با ربیع مقاتله کرده ربیع ایشان را مغلوب ساخت در حصار داخل گردیده مسلمان آنرا محاصره نمودند مرزبان آن جانب ربیع قاصدی فرستاده که اورا امان بدهد تا به نزدو ی جهة مصالحه حاضر شود ربیع آن را امان داده چون حاضر شد ربیع بر جسد کشته نشسته بر جسد دیگر تکیه نمود و باقی اصحاب خود را فرمود که چنان کنند مرزبان از مشاهده اینحال عزمت اشتمال خوف نموده بر هر ۱ غلام که با هر یک جامی از طلا باشد مصالحه نمود مسلمان داخل شهر گردید. بعد از همان بطرف قریه نا حرکت نموده در ان قریه که آخور اسپ رستم پهلوان بود رسیده اهل آن مقاتله کردند ربیع بر ایشان غالب گشته جانب ازرنج باز گردید مدت یکسال در آنجا اقامت گزیده بعد عامل را بشهر خلیفه گردانیده خودش بسوی ابن عامر مرجعت نمود اهل زرنج عامل مذکور را بیرون کردند.

حاشیه سمت چپ:
بقیه سجستان که در ابتدای
امارت کرمان
قلعه زالق از قریه های
سجستان
کرکویه شهریست از سجستان ۱۲
ناشتروذ
قریه ییست از سجستان ۱۲
شیرواؤ
از اعمال سجستان ۱۲


بیان فتح سجستان
(۱۷۰)
فتوحات اسلامی

اطاعت کشیدند. ولایت ربیع بکنیه سال شد در مدت چهل هزار نفر را اسیر نموده
و کاتب وی حسن بصری بود - بعد ابن عامر عبد الرحمن بن سمره بن حبیب بن عبد شمس
بر سجستان عامل مقرر گردانید وی جانب سجستان حرکت نموده چون بزرنج
رسید آنرا محاصره نموده مرزبان آن بر دو ملیون درهم و دو هزار غلام صلح کرد
و عبد الرحمن بر یامین زرنج و کش از ناحیه هند غالب گردید از ناحیه رخج هم آنچه
ما بین آن و و اوّن بود متصرف شد چون بسوی دادن رسید ایشان اندر کوه زور
محصور ساخته مصالحه نمود در زور دخیل گردید آن بتی بود از طلا هر دو چشمش
دو یاقوت بعد از ان عبد الرحمن دست آن بت را قطع نموده آن دو یاقوت را
گرفت و بمرزبان گفت بگیر یاقوت و طلا را من میخواستم تر ادانا کنم چه این بت نفع و ضرر
قادر نیست کابل و زابلستان را که ولایت غزنه است فتح نموده بسوی زرنج بازگشت
در آنجا اقامت نمود بعد از ان امیر بن احمر لشکری آبردی خلیفه ساخت در جهت
نمود بعد اجل آن امیر بن احمر را بیرون کرده از اطاعت سر باز زدند.
ذکر غزوة مضيق قسطنطنیه
در سنه سی و ده غزا نمود معاویه بن ابی سفیان قسطنطنیه را گشته اسیر نمود و غنیمت
گرفت بعد از ان رجوع نمود
ذکر غزوه بلنجر
چون بی سری گردید نزوحات به خزر و ترک بر انگیختند و نیز نمودند کبر مگر خود را
بجنگ و گفتند که مایان بقسمی بودیم که کسی برآ مایان همسری و کارزار کرده
نمی توانست تا انیکه آمد این گروه اندک و مایان باین گروه مسلمان تنور بیان
اگر چه اندک اند مقاومت کرده نمی توانیم زیرا که چون کمال غیرت مسلمانان مشاهدة
نمودند بعضی میگفتند که این گروه نمی میرند چنا نچه در غزوت با مهارنج آسیبی ندید
با وجود انیکه مسلمانان قبل ازین با کفار غزوات بسیاری نموده واحدی از ایشان
مقتول نگردیده و چون کفار تجار این حال از ایشان دیدندگان بودند که اینها را
نمی میرند. و بعضی از ایشان گفتند که تجربه حاصل نمائید و در مغاک تا که گذرگاه
سیل بوده برای قتل آنها کمین کردند چند نفر لشکری شانرا غفلتاً بقتل رسانید
و بعد از ان رؤساشان با یکدیگر وعده حرب آنهارا بروز معین نمودند و حضرت
عثمان رضی هم عنه برام عبدالرحمن بن ربیعه در حالتی که به ولایت باب بود مکتوبی
نوشت که مضمون هدایت مشحون آن این بود که رعیت را پر ی مده ایشان را

حاشیه

زرنج بلدیست

از قصبات سجستان

نامندوز نامیه ایست

بسجستان

مض داز ایضاً بلدیست

به سجستان

رخج انهری بود و قلعه در

دادن از حصین های

جبل زور

که قوالی حبستان ۱۰

بلجحز شهریست پهلوا

خزر خلف باب الابواب


فتوحات اسلامی (۱۷۱) ذکر غزوه بلنجر

سرگشته و غافل گردانیده مسلمانانرا بمقاتله ایشان داخل مکن می ترسم از انکه مبادا
مقتول و مجروح گردند - حضرت عبدالرحمن مصلحتا از مقصد خود باز نگردید بجانب
بلنجر غزا نمود درین حال ترک و خزر اجتماع کرده بهمراه مسلمانان مقاتله سخت نمودند
و حضرت عبدالرحمن با کینه اند بحبوحه الجنان که لقب شان ذوالنون بود شهید گردید
و ذوالنون نام شمشیر ان بوده است ز جوش فلاطون دمش تیز تر ز ابروی
دلدار خون ریزتر و جسد مبارک شانرا اهل بلنجر در صندوقی نموده طلب باران از
درگاه حضرت قادر ذوالمنان بوجود مبارک شان مینمودند و چون حضرت عبدالرحمن
با جماعتی از لشکری خود مقتول گردید مردمان منهزم شده دو فرق گردید فرقه بجای
باب رفته بسلمان بن ربیعه برادر عبدالرحمن اکه سعید بن عاص بامرحضرت عثمان
رضی الله تعا عنه ان را در کار زار یار و مددگار مقرر فرموده بود ملاقات کرده
با یکدیگر بنجات یافتند و فرقه دیگر بمعیت سلمان فارس و ابو هریره رضی الله عنهما
در طرف جیلان و جرجان رفتند.
ذکر خروج ترکان بهمراه پادشا خود قارن نام
در سال سی و دو جماعتی از ترکان که عده انها چهل هزار و قارن نام پادشاه انها بود
از ناحیه خراسان برآمده بولایت طبستین رسیدند و اهل بادغیس و هرات
و قهستان از برای مدافعه انها جمع آوری نمودند وقیس بن هیثم سلمی در انوقت
از جانب ابن عامر در خراسان خلیفه بود که در زمان احرام با احترام خود بزیارت بیت الله
الحرام زادها الله تعالی شرفا وتعظیما آن را تمکن مسند خلافت گردانیده بود
و در جهات و اطراف اماکن خراسان مستولی و غالب گردید درین هم آن عبد الله
ابن خازم که همرآ ان بود ببرام ابن عامر گفت بنویس معاهد خطیکه در زمانیکه قیس از ولایت
خراسان بیرون میشود من بعوض آن والی باشم ابن عامر قبول نمود و در زمان
روی آوردن جماعت ترکان قیس بابن خازم گفت که چه مصلحت می بینی
ابن خازم فرمود که مصلحت دید من انست که از شهر ما بروی زیرا که عهد نامه ابن عامر
بوالی بودن من در خراسان در نزد من است قیس بناز عهد را ترک کرده در نزد ابن عامر
رفت و بعضی گفته اند که مشورت داد ابن خازم به برآمدن قیس بسوی ابن عامر
جهة مد د خواستن چون قیس برامد عهد ابن عامر را بولایت ابن خازم در زمان غیبت
قیس اشهرت داد و ابن خازم بمعیت چهار هزار نفر ملاقات ترکان روان گردید
و مردمان را نیز امر نمود که روغن و حریق برداشتند و در زمانیکه بقارن مقارن و

جیلان
قریه ایست
مابین
طبرستان و دیلم که منسوب
بجیل بن قابع برادر دیلم است و بعضی
انرا داسکان گفته اند بزمین بین جورده
طبستین
ناحیه ایست بین
نیشابور و اصبهان میگویند مشهد
ابو جعفر و قارن در انحا بوده و یکرات
بادغیس عهده پاد در جزی رو دها
و ابا و انه اند
هرات از بلاد مشہور خراسان
که انرا ابو عبیده بن ما بکیها احداث
نموده شهر پر طراوتی بوده قلعه ای
داشت سرا پرده حضاره بخره دوازده
فرسخ در دوازده فرسخ و انرا بوقایع
متوالی خرابیها رو داد چنانکه بیع
علیه ان بزمان سلطان حسین بیکرا
قهستان ناحیه ایست گر مدینه
انرا خان و قصبه بعد دست اورند
از طبرین است بین نیشا بورد
اصفهان ۱۲


فتوحات اسلامی
(۱۷۴)
ذکر خروج ترکان

و نزدیک شدند ابن خازم لشکری خود را امر نمود تا هر کدام شان خرقه یا پنبه بروغن
آلود کرده بته مشعل بر سر پیکان نیزه های خودها مربوط نمایند و شش صد کس را مقدمته
الجیش مقرر فرموده رفتند تا وقت شام شد لشکری خود را از پی فرستاده امر باشعال
مشاعل نمود در نیم شب بصری موصوف بلشکر گاه قارن رسیدند بر ایشان حمله برده
کار زار کردند نامداران همه متحیر هم دهشت نمودند زیرا که ازین شبخون غافل بودند
و چون ابن خازم نزدیک به در دشتی مشاعل را که در چپ و راست و پس و پیش
کوتاه و بلند میشد مشاهده نمودند این هیئت ایشان را ترسانیده منهزم نمود
در ان حال مقدمه الجیش ابن خازم با کمال فربت با لشکریان مقاتله میکردند بعد ازان خود
ابن خازم - و باقی لشکریان آنط را زیر شمشیر گرفته کشتن بیار کردند وقارن بابیان
مشرکین لشکر خود مقتول گردید و بقیه انها منهزم شدند و مسلمانان شجاعت
نشان تعقب گیری مشرکان را نموده همه ایشان را مقتول و آواره صحرای عدم
و اسارت گردانیدند بعد از ان ابن خازم طوایف فتح و نصرت لشکر اسلام و شکیست
کفار فجار را برای ابن عامر تحریر نموده ابن عامر بعد از شکرت اظهار رضا مندی
بلا نهایات ابن خازم را بر استقامت تولیت خرسان قرار داد.
غزوة حصن المرئة
در سنه سی سه حضرت معاویه رضی الله عنه با اهالی حصن المرءه که از ارض روم بناحیه
عاطیه میباشد غزا کرده و بسیاری آنها را مقتول و اسیر نموده و اموال شان غنیمت
ساخته مراجعت کرد. در غزوه عبد الله بن سعد بن ابی سرح با افریقیه نوبت ثانی که اهالی
آن نقض عهد نموده بودند نیز در همین سال بوده است
ذکر شکستن اهل قبرس عهد را و غزا ایشان در سه ۳۳
قبرس که نام جزیره کلان است از ولایت روم در همین سال اهل قبرس عهد خود را
شکستند و اهل روم را بغزای دریا بذریعه کشتیها که بر ما آنها داده بودند یاری
نمودند و حضرت معاویه رضی الله عنه بهمراه اهل قبرس غزا نموده قبرس را بقهر و غلبه
دلیرانه فتح و اهالی آن را بعضی مقتول و بعضی را اسیر گردانید و بعد از ان با ایشان
صلح کرده آنها را بر منازل شان قرار داد. و دوازده هزار نفری بولایت شان
فرستاد تا بنای مساجد و شهر نمودند - در تاریخ جنانی گفته که در سنه سی و پنج عبدالا
بن ابی سرح که امیر مصر بود از ولایت اسکندریه بدریا سوار گردید و قصد غزای
ولایت قسطنطنیه را نمود و پادشاه روم با هزار کشتی ایشان را استقبال کرد
حصن المرئة از زمین
روم ناحیه ملاطیہ
قبرس جزیره کلان است
بحر روم دکره اگرد در انجا
است


فتوحات اسلامی (۱۱۳) ذکر شکستن عهد تا قرطیس

و مسلمانان دران زمان یک صد کشتی بودند و با سکله فنکه که مغرب انطاکیه است
با هم رسیدند و ملکی روم خوابی دید و تعبیر کرد از مجموع حروفی الفاظ خواب خود بیرون
نمود که ترجمه انحروف این بود که ـ لا تطلب الغلبه ـ یعنی طلب غلبه منمای
با وجود اینرا بمقتضای خواب خود عمل نکرد و طلب غاری مسلمانان را پیشتر نمود و با ایشان
مقاتله کرد حضرت خداوند متعال فتح و نصرت را برای مسلمانان کرامت فرمود
و کفار از محاربه پشت گردانیده روی بگریز نهادند و بعض کفار در دریا غرق و بعضی
بشمشیرهای مسلمانان مجروح و با سیر شدند و مسلمانان کشتی های بشماری از کفار
غنیمت گرفته رجوع بجزیره رودس نمودند و لشکری مسلمانان در ان جزیره هجوم آورد
غارت کرده در اندک زمانی فتح کردند و جزیه برا هالی آن مقرر کرده انهارا امان داد
ذکر فتح رودس در سنه ۵۳ هـ

در کتاب تاریخ ابن اثیر مذکور است که در سنه پنجاه و سه در زمان خلافت حضرت معاویه رض
سه جناده بن ابی امیه از وی ولایت رودس را فتح نمود ـ و بیان فتح آن نزد است که در
ما بعد مفصلا ذکر شود و می شاید که بمداران فتح این فتح ثانی باشد فتوحات زمان خلافت
حضرت عثمان رضی هم عنه تمام شد ـ بعد از ان در میان مسلمانها در شان امرا اختلاف
واقع گردید تا اینکه حضرت عثمان رضی هم عنه شربت شهادت را نوشید و قصه پرغصه
شهادت شان مشهور است حاجت بذکر نیست ـ و شهادت شان در روز جمعه هیجدهم
دیحجه سنه سی و پنج بود و مدت خلافت ایشان دوازده سال مگرو دوازده روز و بعضی
گفته اند مگر هشت روز و بعضی گفته اند که شهادت معلی درجت ایشان در ایام تشریق
و مدت عمر ایشان هشتاد و هشت سال و بعضی گفته اند نود سال بوده بعد از ان
بخلافت حضرت مرتضی علی کرم الله وجهه بیعت نمودند در میان صحابه کرام در شان
کشند گان حضرت عثمان رضی هم عنه اختلاف واقع شد و صحابه کرام کوشش کنندگان
بودند در طلب حق بعضی شان مصیب و بعضی مخطی گردیدند از برای مصیب دو اجر
و ثواب و از برای مخطی یک اجر و ثواب حاصل شد ـ و انچه در ان زمان در میان
صحابه کرام رضی الله عنهم واقع گردید حمل آن باحسن محامل و تاویل آن با حسن تاویل
بر هر مسلمان واجب است که خود را از انحرف عقیده نگاهدارد و در هفدهم شهر
رمضان المبارک سنه چهل حضرت مرتضی علی کرم الله وجهه شربت شهادت را نوشید
مدت خلافت ایشان پنج سال کر سه ماه و مدت عمر شصت سال بود و بعد ازان
بخلافت حضرت امام حسن رضی الله عنه بیعت شد ـ بعد از مدت ششماه از

جزیره ای است در دریای
محیط

سکله جنگی در سر حد انطاکیه
است

کلمه فنکس


بیان فتح ردوس
(۱۷۴)
فتوحات اسلامی

سبب حضرت معاویه رضی الله عنه و حفظ خونها مسلمانان و تحقیق مضمون حدیث
شریف حضرت سید الانس والجان صلی الله علیه وسلم که در شان حضرت امام حسن
رضی الله عنه فرموده اند که بدرستیکه این فرزند من سردار است و زود است
که اصلاح نماید خداوند جل جلاله باین فرزند من در میان دو گروه بزرگ از مسلمانان
حضرت امام حسن رضی الله عنه خلافت گذاشتند و صحابه کرام رضی الله عنهم بر خلافت
حضرت معاویه رضی الله عنه در ماه ربیع الاول و بعضی گفته اند در ماه ربیع الاخر در سال
چهل یکم اجماع نمودند و در همین سال عمرو بن عاص که بر مصر بود عقبه بن نافع بن عبد
بر افریقیه عامل مقرر نمود و رسید به لواته و مزاته و آنها ادئی اطاعت اورا نمودند
و بعد از ان کا فر شدند عقبه در همان سال همراه آنها غزا نمود و ایشان را گشت
و اسیر کرد و در سنه چهل و دو غدامس را فتح و اهل آن را گشت و اسیر نمود
و در سنه چهل و سه ولایتی را از ولایات و داق فتح نمود و نیز فتح نمود و دان را که از برقه است
و برقه نام دهی است از ولایت افریقیه و نیز فتح نمود عامه بلاد بربر را و در سنه
پنجاه عقبه قیروان که نام شهریست بمغرب من فتح نمود و در سال چهل و دو غزا
نمودند مسلمانان الان را و نیز رومیان را شکست فاحش دادند
جماعتی از سپه سالاران و سرہنگان آنها و در سنه چهل و سه غزا نمود بسر بن
ابی ارطاه روم را و پر کننده شد در ولایت شان تا انیکه رسید در قسطنطینیه و درهمین
سنه فرستاد حضرت معاویه عبدالله بن عامر را پس ولایت بصره و تفویض نمود
بآن ولایت خراسان و سجستان را و عامل مقرر نمود ابن عامر عبدالرحمن بن
سمره را بسجستان و با عمر سر ان عباد بن حصین مقرر شده بسجستان آمدند همراه
اہل شہر ہا از سب کفرشان غزا می نمودند و فتح میکردند تا انیکه رسید بشهر کابل
و چند ماه کابل را محاصره نمود و منجنیق ها بر پا کرد و دیوارهای شهر را رخنه کلان
نمود و عباد بن حصین بران رخنه شب را گذرانید و مشرکان را میزد تا انیکه
صبح شد و اهل آن نتوانستند که رخنه ها را بسته نمایند لا علاجا فردای همان
از شهر بر امده با مسلمانان مقاتله کردند و مسلمانان غیور و شیر مردان جسور
بیاری خدا وند کفار را شکست دادند و بقهر و غلبه داخل شهر شدند و بعد از ان
مسلمانان بولایت شبت رفتند و آن را نیز بقهر و غلبه فتح نمودند و بولایت
زروان رفتند اهل آن گریختند مسلمانان بران غالب شده فتح کردند و بعد ازان
همراه اهالی ولایت خنک مصالحه نمودند و بولایت رنج آمدند و مقاتله کردند

لواته
نامی است
با ندلس
مزاة
بالکسر اشتباه در این
غدامس
قریه یست
از
ودان
نام است بجنوب
افریقیه حن قا
الان شهری در غربت
در انوار مقدسه قریب لیا جوان
بجاوه جز
شبت
قریه یست در بین
غزنی و ہرات در سیستان
خنتک بتقدیم معجمه برسمیت
جزای کابل دیک رنج
رنج بوزنگ کابر


فتوحات اسلامی (۱۷۵) ذکر فتح فردوس
و نیز اهل آن ظفر یافته فتح نمودند و نیز باستسار رفتند که آن غزنه و طرف آن است
و با اهل آن جا مسلمانان مقابله کردند و عهد خود بار اشکستند و مسلمانان فتح کردند
و بکابل مرجعیت نمودند از سبب اینکه اهالی آن عهد خود بار اشکسته بودند و کابل را ثانیاً
فتح کردند و ابن عامر عبد الله بن سوار عبدی را در ثغر سند مقرر نمود و غزاکرد با اهل
قیقان و نایل غنایم بسیار گردید و باز ثانیاً همراه شان غزا نمود و اهل قیقان همراه
ترکان موافقت و دلیری کردند و عبدالله را بقتل رسانیدند و عبدالله موصوف شخصی
کریم و بسیار سخی بود که کاملاً مخارج لشکری خود را میداد تا اینکه احدی از لشکر قباله
با تش افروختن نبود شبی عبدالله موصوف آتشی افروخته دید و پرسید که این چرا
اتش است گفتند که عیال نفسانی برای خود خبیص پخته مینماید و خبیص طعامی است
که از روغن و خرما می سازند بعد از ان عبدالله امر نمود تا در مطبخ آن سرور در برابر
جمیع لشکری خبیص مهیا نمودند جهت پاسبان نصر و دولت نیست جز دست کرم
ایمن از افت بود بام کرد ارد ناو دان .

ذکر غزای سند

سند نام شهریست بمغرب زمین و ناحیه ایست با ندلس در سنه چهل و چهار مسلمانان با
عبد الرحمن بن خالد بن ولید داخل بلاد روم گردیدند و در اطراف پراکنده شدند
و بسر بن ابی ارطاة غزا نمود بد را و مهلب بن ابی صفره غزا نمود بثغر السند
و از انحا به بنة و اهواز که در میان ملتان و کابل است امد و ملاقات نمود دشمن را
و همراه آن مقابله کرد و نیز ملاقات نمود مهلب بلاد قیقان هیژده سوار ترکان را
و مقابله نمودند با مهلب و مهلب جمیعا را بقتل رسانید در سال چهل و شش
مالک بن عبدالله با رومیان غزا نمود و در ولایت ایشان متفرق شد و بعضی گفته
که عبد الرحمن بن خالد بن ولید بود و بعضی گفته اند که مالک ابن هبیره سلونی بوده
و در سنه چهل و هفت جا اقامت مالک بن هبیره زمین روم بوده و جا عبدالرحمن
قینی بانطاکیه و حکم بن عمرو غفاری که بر خراسان بود با اهالی کوهستان ولایت غور
از سبب ارتداد آنها غزا نموده بزور شمشیر قهر و غلبه ایشان را مغلوب
و منکوب گردانیده فتح نموده نایل غنایم بسیار و اسیرکانی شمار گردید و مهلب
بن ابی صفره همراه حکم در خراسان بود و همراه آن بعضی کوه نشینان ترکی غزا
نمودند و اموال غنیمت گرفتند و ترکان حصار ها کوه دراه با بر انکه ساخته بودند
مسدود نمودند تا اینکه کار را بر بر حکم دشوار گردید بعد از ان مهلب محاربه سخت

ولایت

شهر بلاد سند

بنه

همان بنه یا بنو است

اهواز خرابه شهری

عمان دیار مقان ولایتی بازار مجاز

قینی دو دست من از اعضار


فتوحات اسلامی
(۱۷۶)
ذکر غزوه سند
گردانید اقسام حیله را اختیار کرد تا اینکه باقسام حیل شخصی کلانی را از غلماء درک استینمود
و برای او گفت که یا مسلمانان را ازین تنگی کوهستانها بیرون نمائی و یا ترا بقتل
میرسانم پس شخص مذکور ناچار شده برای مهلب گفت که مقابله یکی ازین راه با
آتشی بر افروز و گران باری هما خود را بطرف همان در با بفرست یا ر اینکه کفار میدن
متوجه انطرف میشوند و دیگر راه بار را تخلیه نمایند بعد از انکه متوجه انطرف شدند
شما یان از دیگر راه بروید تا برای شما مزاهم شده نتوانند مهلب همچنین کرد هم مسلمانان
با غنایم بی کران خود ها بسلامت رسته نجات یافتند و در سنه چهل و هشت در غزای
مسلمانان بار و میان در فصل مستان عبدالرحمن قینی سرکرده بود و در تابستان
عبدالله بن قیس فزاری و بدریا مالک بن ہبیره سکونی و عقبه بن عامر جهنی با مصرفه بدریا غزا
میکرد و یزید بن شجره ریا دی در دریا به همراه اهل شام غزا می نمود.
ذکر غزاقلا مسطینطنیہ
در سال چهل و نه و یا چهل و هشت حضرت معاویه رضی سم عنه لشکری بزرگی را بغزوه بلاد
روم فرستاد و سفیان بن عوف از دی را بریاست ایشان مقرر فرمود و عبدالله
بن عباس و ابن عمر و ابن زبیر و ابو ایوب انصاری رضی هم عنهم و یزید بن معاویه نیز
در ان لشکر بودند بی باکانه داخل بلاد روم شده قسطنطنیه را محاصره کردند و بارومیان
مقالمه شدید نمودند حضرت ابو ایوب رضی هم عنه شربت شهادت را نوشیده در نزدیک
دیوار قسطنطنیه مدفون گردید و در سال پنجاه بسر بن ابی ارطاط و سفیان بن عوف
اجازه غزا از حضرت معاویه در زمین روم نمود فضاله بن عبیدالله انصاری را اجازه
غزا داد بدریا و در همین سال حضرت معاویه عقبه بن نافع فهری را بر افریقیه عامل
مقرر نموده در حالی که عقبه به برقه و زویله که در ایام عمرو بن عاص فتح نموده بود
مقیم بود و در ان بلاد جهاد و فتوحات زیاد کرده بود چون حضرت معاویه او را
بریاست مقرر نمود ده هزار سوار نیز برای آن فرستاد عقبه با سواران موصوف
داخل افریقیه شد و مسلمانان بربر بلشکر عقبه ملحق گردیده هیئت اجتماعی لشکر اسلام
بسیار شد و عقبه بشمشیر بر اهل بلاد افریقیه گذشت زیرا که مردمان خیل بودند و در
زمانیکه امیری از مسلمانان ببلاد ایشان داخل میشد اطاعت و انقیاد را پیش میمونده
بعضی اظهار اسلامیت خود را مینمودند و امیر موصوف که از بلاد ایشان مراجعت میکرد عهد خود را
شکسته مسلمان ایشان مرتد میشدند و العیاذ بالله بعد از ان مصلحت المرچنان شد که بنا
نماید شهری را که لشکر مسلمانها در آنجا بوده اهل و اموال شان از شورش که از انبالع


فتوحات اسلامی
(سال ٥١)
در قسطنطنیه

واقع میشود مصون باشد بنابراین حضرت عقبه موصوف قصد موضع قیروان نموده و قیروان بیشه های
در هم پیچیده بود و در آن بیشه ها انواع حیوانات اصناف درنده ها و اقسام مارها و دیگر اشیای
مخوف موجو د بودند چون حضرت عقبه ران از اصحاب کرام حضرت رسول مقبول صلی الله علیه وسلم
و مستجاب الدعوه بود روی نیاز بدرگاه حضرت معبود بنده نواز آورده دعا نمود بعد از ان
آواز کرد که ای مارها و ای درنده ها من از جمله اصحاب حضرت رسول الله صلی الله علیه وسلم
میباشم بیرون شوید شمایان ازین بیشه که مایان درین موضع نازل می شویم و بعد از نزول گراز
شمایانرا در اینموضع یافتیم البته درا بقتل رسانیم بعد ازین اواز مردمان میدیدند که اصناف انـ
حیوانات سواکن انجا اولاد های خود ها را برداشته جمیعاً از بیشه کوچ کردند چون قبایل بربر
این حال را مشاهده کرده در حال مسلمان شدند حضرت عقبه حکم نمود که درخت ها را قطع نموده
شهری و مسجد جامع در انجا بنا کردند و باقی مسلمانان نیز مساجد و مساکن مخصوصه برائی اختا
تا اینکه مساحت آباد ی مجموع حویلی هایشان سه هزار شفعه مربع شد ( و باع مقدار در از کردن
هردو دست را گویند) و در اثنای عمارت شهر غزالین بند ها میفرستادند فوجها می لشکری خود
وعقبه و غارت میکردند تا اینکه بسیاری بر براسلام آورده بنظه اسلامیان دست قوی کردند
و دلهای لشکر مانند، قیروان مامون و مطمن خاطر گردیده در قیروان ثابت ماندند در سن پنجا
و یک فضاله بن نعیمه و سرکرده غزاة مسلمانها بود بولایت روم در تابستان و بسر بن ارطاه در زمانه
و در سال مذکور ربیع بن زیاد و حارث بن الخ غز ا نمودند و صلح فتح کردند زیرا که اهالی آن بعد از
مصالحه با احنف بن قیس عهد خود را شکسته بودند و ربیع قهستانرا بقهر و غلبه فتح نمود و ترکها
اطراف جوا ب را کشت کر نیز که طرفان باقی ماند و قتیبه بن مسلم در زمان ولایت خود نیزک و
طرقان را بقتل رسانید و در سال پنجاه و دو دغزای مسلمانان بار و میان در فصل زمستان
سفیان بن عوف و بسر بن ابی ارطاه سر کرده و در تابستان محمد بن عبد الله ثقفی مقرر بودند و در
سال پنجاه وسه به لشکر مسلمانان در زمستان عبد الرحمن بن ام حکم ثقفی بطرف روم سر کرده بود
و در همین سال رودس را که جزیره ایست در میان دریا جناده بن امیه از وی فتح نمود و
مسلمانها در آنجا فرود آمدند و پیوسته از رومیان حذر داشتند زیرا بودن ایشان برومان
بسیار سخت میگذشت و همیشه بوم یا باد و میان کارزار نمود کشتی هایشانرا میگرفتند حضرت معا
رضی الله تعالی عنه بمسلمانان انعام و بخششهای بسیار مینمود و میان بینهایت از ایشان ترسان
بودند بعد از وفات معاویه رضی الله تعالی عنه یزید پسر شان مسلمانانرا از عمار به باز داشت
پس خواست و از رومیان صلح و جزیه میگرفت و در سال پنجا ه و چهار محمد بن مالک در فصل
زمستان به لشکر مسلمانان با، رومیان سر کرده بود و معن بن یزید سلمی در تابستان و در هیمن


فحات اسلامی
(۱۷۸)
غزوه قسطنطنیه

ارواد جوزه ایست در ماوراءالنهر
قسطنطنیه در اقصی ولایت
روم و فرنگی خانه و امانی دران شهر
مقیم باشند و بقرأتین یکی
بخانم قراءت باید تا به شکه بشهر
چنین بخارا بانجوی بیک منزل از بخارا
از مفاصل ایست که در ان گیاه
بادنجام سمرقند شهریست بماوراءالنهر
از بلاد تمغاج قرار دادند و مجله
و اقح نوان بخارا عالم مشهور تا بشکین
حالاً متصرف روس با بطو ترمد
شهری محکم است در نهر بلخ و قبیله تیم
در ان بود بست
شهر پیست در ماوراءالنهر در
سعی بفتح لام و قصرین شهری خاور
و سمیله نام قبیله و شهریست
بماوراءالنهر در حالی جیحون

جزیره اروأ و را که نیز بیک قسطنطنیه است مسلمانان فتح نمودند و جناده بن ابی امیه لشکر کش بود
و باز در همین سال حضرت معاویه رضی الله تعالی عنه عبدالله بن زیاد را بخراسان مقرر نمود و دریا بار امان کوه های
بخاری بر سواری شتران گذشته تار امتی و نسف و بپکد که از علاقه سجار است فتح نمودند و غنایم
بسیار گرفته و ترکان را در زمان ملاقات شکست دادند عیال پادشاه ترکان با شوهر خود
بود خواست که بسرعت موزه های خود را بپای کند یکموزه را پوشیده بود که مسلمانان
دستگیر نمود و از کمال و جاهت و حسن و صد هزار در هم قیمت رسید در سال پنجاه و پنچ عمر و
بن محرز سر کرده لشکر اسلام نموده و در کوهستان و نیز کشته شد ه که عبدالصمد بن فیس خارجی بوده در
سال پنجاه و شش غزوه روم به لشکر اسلام جناده بن ابی امیه مقرر بوده و یزید بن شجره بدریا
و عیاض بن حارث در صحرا غزا مینمودند و در همین سال حضرت معاویه رضی الله تعالی عنه سعید
بن عثمان بن عفان رضی الله تعالی عنهما را بجمع آوری خراج و حمایه خراسان مقرر نمود در انجا
جیحون را تا سمرقند و صفد قطع نموده کفار را شکست داد و ترمد را بمدالحه فتح نمود. در سال
پنجاه و هفت به ارض روم در فصل بستان عبداله بن قیس افسر بوده و در سال پنجاه و هشت
مالک بن عبدالله شمعی بارض روم سرکرد ه لشکر اسلام بوده و بدریا سر کرده عمرو بن حزم مهنی بوده
بعضی گفته که جناده بن ابی امیه در سال پنجاه و شش کش اسلام و بارض روم عمرو بن مره حمنی بوده
شبکه و بدریا جناده بن ابی امیه و بعضی گفته که بهمین سال بصد ریا غزا نبوده و در همین سال مسلمانان بحصن
کمخ که از بلاد روم است غزا نمودند و عمیر بن حباب سلمی نیز همراه شان بوده و عمیر بفضیل شهر بالا
رفت در حالتی که به تنهائی خود با اهالی شهر مقاتله مینمود تا اینکه اندرون شهر برای او ظاهر گردید
و بعد از ان مسلمانها بدموار شهر بالا شدند و بواسطه پیش شدن عمیر فتح گردید و مان فتح مفاخرت
مینمود. در سال شصت مالک بن عبیدالله در سوریه غزا نمود و در سنه مذکوره حضرت معاویه
رضی الله تعالی عنه وفات یافت و در سال شصت و یک سلم بن زیاد را بخراسان مقرر نمود مسلم
مذکور از نهر جیحون گذشته مصاحبت مهلب بن ابی صفره بخراسان آمد و شهری را نزدیک خوارزم بود
و پادشاهان در انجا جمع بودند و مسلمانها همیشه از امراء خود مطالبه غزا را با اهالی انشهر مینمود
وامراء شان ابا مینمودند در این وقت مهلب مسلم التجا اجاره توجه انشهر انمو د هیت هزار لشکری
انشهر شده محاصره نمود و اهالی شهر مذکور طلب مصالحه را بشرط فدیه از نفس خود هم نمودند مهلب در
خواست ایشان را اجابت کرده بزیاده از بیست هزار جگر دو صد لک میشود با ا و مصالحه نمو و علم
و در عوض همین مال المصالحه چنان کور بود که از انها متاع و اسباب و انواع حیوانات یگیرند و انها اشیای
مذکور را بنصف قیمت یعنی بقیمت ارزان از ایشان خریداری کردند که در حقیقت قیمت انها هزار هزار بوده سلم بن قیس
بسرقت غزا نمود و ششکری خود را بجند فرستاد اهل خجند را مغلوب کرد و یزید برا ر خو د را بسجستان


فتوحات اسلامی (۱۷۹) ذکر غزو بلاد سوس و وقایع افریقه

مسقر نموده باہالی کابل غدر او در نقض عهد کردند و ابا عبیده با این زیاد را اسیر کرده اند بعد از ان
یزید بن زیاد بالشکری خود بهمراه شان مقاتله نمود مسلمانان مغلوب شد و بسیار شان قتل
گردیدند چون این خبر وحشت اثر بسلم بن زیاد رسید فی الحال طلحه بن عبدالله خزاعی را که موسوم به
طلحیات بود فرستاد هفده هزار درهم فدیه داده ابا عبیده بن زیاد را رها نمود و طلحه موصوف از کابل
بسیستان بطریق والی بودن رفت و اموال بسیار که آورده شد و بزو اران خود میداد بستان وفات
نمود و در مدح آن ای گفته که رحم کند خداوند جل جلاله بزرگی را که بسیستان دفن کرده اند که آن طلحه طلحات
ذکر غزا نمودن عقبه بن نافع به بلاد سوس و بیان بسیاری قلایع افریقیه
در سال شصت و دو حضرت عقبه بن نافع رضی الله تعالی عنه لشکر را با اموال اولاد خود در ولایت قیروان
گذاشت و در آنولا زبیر بن قیس بلوی را خلیفه گردانیده اولاد را جمع کرده و برایشان گفت که من
نفس خود را بخدای عزوجل فروخته ام و پیوسته مجاهده می نمایم بهراه انانکه بخداوند کافر میباشند و
اولاد خود را با نچه بعد ازین کرده شود وصیت نمود و بهمراه لشکر بزرگی رفت تا اینکه
داخل شد بشهر باغایه را که جماعت بزرگی از اهالی روم در آن شهر جمع شده بودند و
بهمراه آنها مقاتله سخت نموده ۔ عقبه انها را شکست داد و کشته شد از رومیان کشته های
فاحش و اموال بسیاری را غنیمت گرفت و جماعت شکست خورده داخل شهر شدند
و عقبه آنها را محاصره نمود بعد از ان بودن آن شهر بر وی تلخ گردیده به بلاد زابی که
شهرهای فراخ و قریه های بسیار بود رفت و حضرت عقبه قصد شهر ار به که شهر کلانی بود
نمود و اهالی آنشهر که رومیان و نصرانیان بودند ایشانرا از دخول شهر منع نمودند و بعضی از سیا
بکوه ها گریخته و مسلمانان و مردمان شهر چند مرتبه مقاتله کردند۔ با وجود آن نصرانیا
مغلوب شدند و شکست خوردند و بسیاری سواران شان مقتول شدند حضرت
عقبه کوچیده بولایت (تاهرت) رفت چون این خبر در میان رسید رومیان از
مردان بر بر استعانت خواسته آنها هم اجابت نموده رومیانرا نصرت دادند و جماعت
کثیری اجتماع نموده مقاتله سخت نمودند چنانچه از بسیاری دشمن کار بر مسلمانان سخت
گردید حضرت خداوند کریم بمضمون کلام قدیم خود که والله یؤید بنصره من یشاء مسلما
فتح و نصرت کرامت فرموده رومیان و بربر را شکست دادند و شمشیر های خون ریز خود
بسیاری آنها را کشته اموال واسلحه آنها را غنیمت گرفتند بعد از ان حضرت عقبه رفتا ران
بولایت طنجه فرود آمد و در میان راه بلیان نام سرهنگی از اهالی روم با عثه ملاقات آمده ترا
عقبه هدیه بسیار خوبی داد و حضرت با بکم آن فرود آمد حضرت عقبه از اشخص احوال اندلس را پرسید که بحر سمیز
بزرگ گردانید بعد ازان از احوال بر بر پرسید در جواب گفت که نفری بر بر بسیار است که شما

شورش طلحه در سیستان و مدح
با قایه شهر یست در اقصای افریقه از جمله
بلاد روم در بزرگی و استمداد رومیان با بربر
باعایه در مدام و او به هم شهر یست
زابی قبیله یست از بربر مجاور
تا هرت بضمتین شهربت در افریقه و بعضی
گویند شهریست در مغرب و بحر محیط
از بلاد بربر در قرب جبل درن که در عهد
خلیفه عبدالرحمن بنا یافته


فتوحات اسلامی (۱۸۰) غزوه بلاد سوس طایعه افریقه

آنها را بجز خداوند دیگری نمیداند و آنها کافرو بولایت سوس ادنی میباشند ولیکن داخل فتراق
نشده اند و در کار زار بسیار جرار میباشند حضرت عقبه چون این مضمون اشنید بمقاتله آنها بسویقصی کی
مغرب لجه است رفته تا بابتدای بربر رسیده بجماعت بسیاری هیتی کرده مقاتله کرد و تفری بسیار از
آنها کشت حضرت عقبه سوار انی در جمیع مواضع که آنه گریخته بودند فرستاد و خود آن فنت انیک بوش سیمی
و مردم بربر را جمع آوری نمودند جماعتی که عدد آن از شماره بیرون بود حضرت عقبه بآنها رسیده مقاتله نموتا
انکه از گفتن بامان آمدند و توفیق خداوند عالم جل جلاله همه را شکست داده غنایم بسیار و اسیر های بشمار گرفت
بعد از ان مالیقان رفته دریای محیط را دیده عرضر عجز و نیاز بدرگاه حضرت بمبیه دهنده نواز التجاء نمود که ای خدا
اگر این دریا مانع نمیشد البته میرفتم و در راه تو با کفار مجاهده میکردم و بعد ازان باز گردید روم بربر
که در حین راه بودند از خوف آن گریخته حضرت عقبه بموضعی رسید که امروز ماء الفرس مشهور است
و در اثنی فرود آمد چون آب بهمراه خود نداشت مردمان را سختی تشنگی غالب شد بدیره
که در معرض هلاک رسیدند حضرت عقبه دوگانه از برای خدا وند یگانه گذارده دست
دعا بر داشت در این حال اسب سواری حضرت عقبه رضی الله تعالی عنه زمین را بدست
خود کاوید و از بن های بامر خدا وند کریم چشمه آب خوشگوار روان گردید
گاهی برسنگ چشمه آب آور دیده گاهی زآب چشمه کند سنگ ذره سا
بعه حضرت عقبه ۳ در میان مردمان آواز نمود که ای مردمان حفر نمائید حوض ها
بسیار و بیاشامید از این آبهای خوشگوار و آن چشمه را ماء الفرس نام نهادند یعنی
آبی که بکاویدن سم اسب بقدرت کامله خدا وند متعال از زمین بر آمده چون-
حضرت عقبه بطنجه رسید ( بین طنجه و قیروان مدت هشت روز مسافت بود ) اکثر
اصحاب خود را که پیش خود بفوج فوج تا اینکه احدی باقی نماند و معتمد باشند بآن چیزیکه از خداو
جل جلاله نایل شدند و حضرت عقبه جمعیت نفری اندک بجانب تهو را رفت تا اولی شهرا
نظر نماید که باوی چه معامله میکنند رومیان او را با لشکرفی اندک دیدند طمع ور
نمود ه دروازه های شهر و حصار را بسته آغاز دشنام و مقاتله کردند حضرت
عقبه آنها را بدین اسلام دعوت می نمود و آنها اجابت نمی کردند و رومیان
شخصی را از جانب خود بسوی کسیله بن کرم بر بری فرستادند تا بطریقی
سرعت بمقاتله حضرت عقبه رضی الله تعالی عنه حاضر شود آن هم مبادرت
کرده و کسیله مذکور که از اکابر بربر بود پیش از حضرت عقبه در زمان امارت
ابی المهاجر به افریقیه اسلام اورده بود و اسلام او پسندیده و نیکو گردیده
و ابی المهاجر را مصاحبت نموده بود بنا بران چون ولایت بحضرت عقبه رسید ابوالمهاجر

تجمیم شہریست در ساحل دریای مغرب
مقابل جزیره خضراو لجم
مالیقان شهریست واقع مغرب
اهم بضم باه و بای قرشت
افریقفه نزدیک بباب روم
تهورا اسم رستی در افریقه لقم

بکسیله را


فتوحات اسلامی
(۱۸۱)
غزوه بلاد سوس و وقایع افریقه

کسیله را نشناخته او را بقعزاز و اکرام کسیله نموده بود حضرت عقبه قبول نکرده بکسیله استخفا
نمود روزی گوسفندی بخدمت حضرت عقبه آوردند انحضرت کسیله را امر نمود که گوسفند
را ذبح نموده با سلاخین پوست کند کسیله در جواب گفت که همین گروه حاضر همه ملازمان
و غلامان من می باشند و مشقت ذبح را از من بر میدارند حضرت عقبه کسیله را دشنام داد
و امر نمود که بدست خود ذبح نمای- ابوالمهاجر این مضمون را از حضرت عقبه مستبیح
دانسته عرض نمود که این شخص را هرگاه اعزاز نکردی محبوس نماز برا که من می ترسم که
مبادا از طرف آن ضرری برای شما عاید گردد حضرت عقبه عرض ابو المهاجر را
سهل شمرد کسیله از ان روز غدر را مرکوز خاطر خود نموده بود تا در این وقت
که رومیان چون لشکر حضرت عقبه را اندک دیدند شخصی را در نزد کسیله فرستادند
او را آگاه کردند کسیله داخل لشکر حضرت عقبه بود و غریب شان را بخواطر خود
پنهان داشت و رومیان را از مافی الضمیر خود دانا کرد و آنها را طمع کار ساخت
و وقتی که با کسیله ارسال و مرسول نمودند انوقت مافی الضمیر خود را ظاهر نمود و اقوام
خود را جمع آوری کرده بقصد حضرت عقبه نمود ابوالمهاجر گفت که شتاب نمای پیش ازین
از جمعیت کسیله حضرت عقبه باو کار زار کرد کسیله از مقابله حضرت عقبه یکسو شد تا جمعیت
او زیاد شود چون لشکر کسیله جمع شد همراه عقبه مقاتله کرد و لشکر حضرت عقبه را شکست
داد حضرت عقبه و باقی مسلمانان غلافهای شمشیرهای خود را شکستند و بیحساب
بربریها رفته با آنها مقاتله کردند و مسلمانها تماما مقتول گردیدند محمد بن اوس انصاری
با چند نفر اسیر شد لیکن صاحب قفصه آنها را رها نموده ایشان را بولایت قیروان فرستاد
و زهیر بن قیس بلوی در زمان که خلیفه حضرت عقبه بود بولایت قیروان عزم قتال نمود و
لشکر صنعانی باز هیر مخالفت کرد بولایت مصر آمدند و اکثر مردمان متابعت آنها را
اختیار کردند زهیر ناچار بمعیت ان نفر می بسوی برقه باز گردیده در انولا اقامت نمود
و جماعتی از اهل افریقیه با کسیله جمع شده بقصد افریقیه نمودند و چون اولاد و ذریه مسلمانها در
افریقیه بودند از کسیله امان طلب امان کردند کسیله انها را امان داد و داخل قیروان شده
بر افریقیه غالب شد در انجا اقامت نمود و در میان عبدالملک بن مروان و حضرت عبدلله
زبیر رضی الله تعالی عنه فتنه موجود شد و چون کار عبدالملک قوی گردید افریقیه لشکر فرستاد و هیر
بن قیس بلوی در افریقیه بود نامه نوشت و در سال شصت و نهالشکر خود را برقه عازم افریقیه کرد چوب
خبر بکسیله رسید لشکر خود را جمع آوری نمود بربر و روم را نیز خبر داد و فراهم آورد و اشترا عصر را درجاتی
خود را حاضر ساخت ببر آنها گفت که مصلحت پدر شما این ست که بطرف لایت مشن بر وم و در انجا باشم چرا که محمدت


فتوحات اسلامی (۱۸۳) غزوة بلاد سوس و قایع افریقہ

لشکر جرار و نفری بیشمار را آماده نمود و حسان بن نعمان را سر کرده ایشان مقرر کرده بجانب افریقیہ
فرستاد که تا آنزمان چنین لشکر بزرگ ذی شوکت در افریقیہ هرگز داخل نشده بود چون داخل فریقا
شدند انها سنجابونی قرطاجنہ روان گردیدند و پادشاه انولا بزرگ ترین ملوک افریقیہ
بود و هرگز مسلمانها به انولا مقاتله نکرده بودند در ولایت قرطاجنه که رسیدند و از
مردمان رومی و بربر بلا نهایہ دیدند با آنها مقاتله نموده ایشان را محاصره و بسیار
آنها را مقتول و اسیر و محصور نمودند و از مسلمانها نیز بسیار مقتول گردید و چون رجال را
مشاهده نموده اجتماع آراء شان بگریختن شد بنا بران بر کشتی های خود سوار شده بعضی
بصقلیہ و بعضی به اندلس رفتند و حسان با شمشیر های تیز داخل قرطاجنه شده قتل
و غارت نموده اسیر بسیاری گرفتند و لشکری خود را بگرداگرد انولا فرستاده بکمال عصبت
قتال مینمودند مردمان از ترس نزد حسان آمدند حسان ایشان را به خراب کردن
قرطاجنه امر نمود و آنها بقدر طاقت از قرطاجنه خراب و ویران کردند بعد از آن
خبر به حسان رسید که روم و بر بر در شهر طفقوره و بنزت اجتماع نموده حسان
بسوی آنها رفته با ایشان مقاتله های شدید نموده و هر قدر که مسلمانها سختی میدیم
کردند تا آنکه رومیانرا شکست دادند و بسیاری آنها را کشتند و بر شهر هایشان غالب
شدند حسان جمیع بلاد ایشانرا پایمال نمود تا اینکه اهل افریقیہ از حسان بسیار ترسناک شدند
در میان شکست خورده بیشتر باجه رفته و بر بریان بشهر بونه محصور شدند و حسان به قیروان
واپس آمد زیرا که زخمی های لشکریان بسیار بودند و در انولا اقامت نموده تدبیر و حین محبت
یا فتند در وقتیکه مردمان امدند حسان فرمود که بزرگترین ملوک افریقیه را که باقی مانده بمن نمائید پس
عیالی را که ملکه بربر و با هر کهانت عالم و مشهور بود و مرد ما نرا با شیاء پوشیده خبر میدا
و مسمی بکا ہنہ و بربریته الاصل بود و بکوه او راش جای داشت مردمان بر بر گرداگرد آن
بعد از قتل کسیکه اجتماع نموده بودند برایش تسل دادند و حسان را اهل افریقیہ احوال کاہنہ را پرسیدون
بزرگی مقام انرا بیان کردند و برایش گفتند که اگر کاهنہ را بقتل رسانیدی بعد ازان بر برج ها
ترا میکند چون حسان به بسوی کا ہنہ نزدیک شد کا ہنہ حصار با غایہ را ویران کرد بگان اینکه حسان در
حصارها را وارد حسان از خیال خود نگردیده بسوی کا ہنہ رفت شهر منی با و تلاقی گشت و همراه کا ہنہ
مقاتله سخت نمود و مسلمانها شکست خورده و خلق بسیاری از مسلمانها کشته و اسیر شد و حسان بجهت سکندون
خورد بعد از ان گاهنه همه اسیر انرا رها نمود مگر خالد بن یزید قیمی که شخصی شریف و شجاع بود و کاهنہ خالد موضوع
فرزند خواند و حسان از افریقیہ رفت بموضعی اقامت نمود و جای اقامت خود را کنبولی بعد الملک
نوشته فرستاد تا اینکه امر عبد الملک برسد و مدت پنج سال در توابع برقه اقامت نمود

دشمن ضعیف هم در ان وقت که قوی میشود
بسیار خطرناک است و نباید دشمن قوی را
حمله نموده از پای دراوردن بسیار
اسان است و از اینجهت باید دشمن
را در اول امر که ضعیف است قلع و قمع نموده
بقیه نگذارند و باید همیشه با هوشیاری
دشمن را مد نظر داشت و از
حالات او با خبر شد و از حیلتهای
او در امن نبود تا اینکه دفعتا
حمله ننماید و اسباب ندامت نگردد


( ۱۸۴ )
فتوحات اسلامی غزوه بلاد سوس و قایع افریقیه

قابش در مات امین طرابلسی

اسفاش در ساحل بحر روم
تفظه شهرا خور و هه در ولایت
ار یقیه لہذا عبہ مو سار الجبال

از اب ۳۶۰ تغراوه شهری

از اعمال افریقیه مقوم
تغطیله شهریست در اندلس

این سبب آن موضع را تا این زمان قصور حسان می نامند و کاهنه تمام افریقیه را مالک شد و باهل افریقیه بطوحی
و بیداد و ظلم رات نمود بعد عبد الملک لشکرد اموال بسیاری بحسان فرستاد و انها را امر بمقاتله کاهنه ورسفین
افریقیه نمود حسان شخصی را از طرف خود پنهانی با مکتوبی در نزد خالد ارسال نمود تا احوال او را نزد خالد که
بحضور کاہنہ بود معلوم نماید خالد احوال تفرقه بر بر را رقعہ نوشت و در میان نان پنهان کرده تسلیم شخص
مذکور نموده بسرعت دحسان فرستاد بعد ازان کا هنه پریشان و ژولیده موی برآمد و یگفت
ای مک بابیان در میان طعام مردمان رفت هر قدر شخص مذکور را جستجو نمود نیافت تا شخص مزبو ر حسان
رسید و همان رقعه در میان نان سوخته شده بود باز همان شخص احسان در نزد خالد واپس فرستاد خادم
ثانیا تیر رقعہ با انمضمون سابق تحریر نموده در میان ترکش بن اسب کرده بحسان فرستاد حسان تو جه کرد دیس
چون کاہنہ رفتن شخص بهمراه رقعه دانت گفت که مردمان عرب اراده بصرف شدن شهرها و طلا نفرم
ما را دارند و ما یان اراده کشت زارها و چرا گا هرا داریم و دیگر مصلحتی نمی بیگم بجر اینکه خراب نمائیم بلاد
افریقیه را تا اینکه آنها ازین بلا د مایوس شوند پس مردمان را بجهه تخریب بلاد امر و مقرر نمود
بناه و حصار ها را خراب کردند و اموال آن ولا را غارت کردند این
خراب شدن اول شهر رقیه بود چون حسان بہ بلا د افریقیہ نز دیک شد جاتی
از اہل روم حسان را ملاقات نموده و از جور کاهنه به حسان استغاثه نمودند و
از ظلم کا ہنہ شکایت کردند حسان از استغاثہ و شکایت ایشان خوشنود
گردید و بطرف قابش رفت اہل قابس با اہل و اموال خود حسان را
ملاقات کردند و اطاعت نمودند واہل قابس سابق ازین از دست امراء
خو د محصور بودند و حسان در قابس عاملی مقر ر نموده بطرف نفراوه و نفقد ریت
جهه اینکه راه نزدیک شود و اهالی تفضه او را اطاعت کردند احسان به
ولایت قسطیلیه غالب شد چون احوال قدوم حسان بکاهنه رسید ہر دو پر
خود و خالد را کہ بچہ خوانده او بود بحضور خود خواست و برای آنها گفت
کہ من گشته میشوم و شما یان در نزد حسان رفته و از ان امان بخواهید.
بعد ازان هر سه نفر در نزد حسان آمده و همراه او بودند و حسان به بیتا
کاہنہ رفت و کار زار سخت نمود تا اینکه مردمان گمان ضعف مسلمانان
نمودند حضرت خیر الناصرین مسلمانانزا فتح و نصرت کرامت فرموده
بربری با مغلوب گردیدند و لشکر کاہنه شکست خورده کاهنه دستگیر وگشته
شد و بربری ها از حسان طلب امان کردند حسان امان پیشانر ا قبول نمود بشرط اینکه دوازد
ہزار نفر عسکر از مردمان بر بریت با اتفاق لشکر اسلام مشغول مقاتله و مجاهده بانش باشند در بر بها این راه

قبول


فتوحات اسلامی
( ۱۸۵ )
ذکر صلح عبدالملک با ملک روم

قبول کردند حسان یمن برد و پسر کاهنه را بهمین دوازده هزار نفر عسکر سر افسر مقرر نمود و رویه آنرا
در بربر شایع گردید و حسان بولایت قیروان مراجعت نموده آنجا اقامت ورزید و تاسنه
هشتاد و شش که عبدالملک وفات نمود کسی با حسان منازعه و مقاتله نکرد بعد از وفات عبدالملک
ولید پسر او را والی نمودند و آن برایل افریقیه عبدالمعد بن مروان که عموی او بود والی ساخته
حسان را معزول نمود و ولید در سنه هشتاد و نه موسی بن نصیر را بحکومت بر افریقیه مقرر نمود
و بیان حال آن در غزوات ما بعد ذکر خواهد شد انشاء الله تعالی .
ذکر صلح کردن عبدالملک بن مروان بملک روم
در زمان وفات حضرت معاویه رضی الله تعالی عنه از جهة حدوث فتنه و فساد در میان مسلمانها
صوایف از ولایت شام معطل گردید (صوایف لشکر را گویند که فصل تابستان جهته سد ثغور و حرب
کفار میشود و این امر از ابتدای اسلام تا اخیر دولت عباسیه مستمر بود) و چون فتنه و فساد در
میان ابن زبیر رضی الله تعالی عنه و عبدالملک شدت نمود و رومیان فرصت یافته در سال
هفتاد جمع آوری نموده بر سر مسلمانهای ولایت شام لشکر کشیدند عبدالملک از جهته دفع
ضرر ایشان از مسلمانها بهمراه پادشاه رومیان مصالحه نمود مشروط بر اینکه در هر جمعه هزار
دینار برای او بدهند و در سال هفتاد و سه رومیان از ناحیه ارمنیه با شصت هزار نفر بر
آمده و در آنزمان محمد بن مروان از طرف برادر خود عبدالملک بر ارمنیه حاکم بود و با رومیان
مقاتله نمود و ایشانرا شکست داده بسیاری کشته شدند و در سال هفتاد و چهار امیه بن
عبدالله خالد بن اسید را عبدالملک ب خراسان حاکم نمود و چون امیه بولایت کرمان رسید
پسر خود عبیدالله را بولایت سجستان حاکم نمود چون عبد الله بسجستان رسید با پادشاه
ترکان رتبیل غزا کرد و رتبیل ترساند و مسلمانها بو و عبیدالله که بولایت تبت
رسید رتبیل طلب صلح و بذل هزار هزار دینار و هدیه ها و غلام های بسیار را کرد عبد الله
ابا نمود و گفت اگر این خانه را از طلا پر کند خوب والا مصالحه نمیکنم و شروع بغزا نمود رتبیل
بلاد را برای او تخلیه کرده و سرکوه ها و تنگهها را برای خود محکم ساخت عبد الله مضطر شده طلب
تخلیه راه را بر خود و مسلمانها نمود مشروط ایکه ازان چیزی گرفته نشود رتبیل قبول نکرده گفت که است
هزار درهم از شما بطریق مصالحه میگیرم و همراه مکوثیقه خطی که تا زمان عمارت من شهرها ی من غزا نکنید و آبان
مارا نسوزانید و بلاد ما را خراب نکنید عبدالله مجبور قبول کرد چون این خبر به عبدالملک رسید عبدی
معزول کرد در همین سال محمد بن مروان بمعیت عسکر بملطیه غزا نمود و رومیان از طرف مرعش برآمدند
و همچنین در سال ما بعد و در سال هشتاد و پنج مجاهد بن سعد تمیمی از طرف حجاج مقرر سرحد سند بود غزا و فتوحات
اماکن را از خدا پیدا نمود و در سال هشتاد شش محمد بن مروان با رومیان از طرف ملاطیه غزا نمود و در سال هفتاد و دویتی

شرط رتبیل بر عدم غزا تا حیات من بود
والله اعلم
صوایف جمع صایفه است و صایفه لشکری را گویند که
در ایام تابستان غزا میکنند ۱۲
منه غفر له


فتوحات اسلامی
(۱۸۶)
ذکر غزوه بلاد سوس و قایع افریقیه

عبدالملک بصایفه غزا کرد در سال هفتاد و هشت حجاج عبیدالله بن ابی بکر را بسجستان
والی نمود و رتبیل ملک ترکان محتضالحه بود و خراج راداد مینمود از ادای خراج گاه گاهی
امتناع مینمود حجاج شخصی را بسوی عبیدالله بن ابی بکر فرستاد و او را امر نمود به فوری گرفتن
خراج از رتبیل و اینکه واپس نگردد تا اینکه بلاد او را تصرف و قلعه های او را ویران مردنان
او را اسیر گرداند بعد از ان عبیدالله با اهل بصره و اهل کوفه در زمانیکه شریح بن هانی که از اصحاب
حضرت مرتضی علی کرم الله تعالی وجهه پسر کرده اهل کوفه بود
رفت تا داخل بلاد ملک رتبیل شد و غنایم بسیار گرفت حصارها بیشمار خراب کرد و بر یک سر
زمین ایشان غالب شد ترکان اصحاب رتبیل منزل بمنزل را برای ایشان واگذا رمی نمودند
تا اینکه عبیدالله با عسکر خود در بلاد آنها نزدیک رسیدند و شهر بود باش ایشانرا تا هیژده
فرسنگ نزدیک شدند بعد از ان ترکان برمسلمانان شعبه و عقبه ها وسر کوه ها را گرفته
مسلمانها گمان کردند که هلاک خواهند شد عبیدالله با ایشان بهفتصد هزار درهم که به رتبیل
برساند مصالحه نمود تا اینکه مسلمانها را واگذار شود که از سرزمین آن بروند و شریح عبیدالله را
ملاقات نموده با و گفت که شمایان بچیزی مصالحه نه نمائید مگر اینکه پادشاه از جمله بخسشهای شما
بداند من عمر بسیار نموده مدت مدیدیست که طلب شهادت را می نمایم امروز اگر شها
از من فوت شود و نایل آن نگردم تا زمان مرگ شهادت را نخواهم یافتم بعد از ان شریح
آواز کرد که ای اهل اسلام غیرت نمائید و یاری بخواهید از پروردگار خود پسر شریح و عبیده
بن ابی بکره به شریح گفت تو پیر شده و بس خرفت رسیده ئی شریح در جواب بگفت که بس است
از برای تو همین نام که بستان عبیدالله و حمام عبیدالله بگویند بعد از ان شریح آواز
بلند گفت که ای اهل اسلام هر کدام از شما که اراده شهادت را دارید بمن نزدیک شوید
هیچ امان قومی هیکل و سواران دل آور و پیاده گان حلمه ور با شیخ یک جای شده
مقاتله نمودند تا اینکه اکثر ایشان مقتول و مجروح شدند و شریح نیز مقاتله نمود تا اینکه با
جماعتی از اصحاب خود شهید شد و بعضی نجات یافته و از بلاد رتبیل بر آمدند و در همین
سال اہل انطاکیه بر اهل روم رسیدند و برایشان ظفر یافتند در سال هفتاد هشت
امیه بن عبدالله را عبدالملک از خراسان معزول نموده خراسانرا سپرد کار داران
حجاج کرد و بحرآسان مهلب بن ابی صفره را والی نمود.

طالعیه جزیه شامیته ها کار دم
سنه ا سفنه و بر مه شام بان ۱۲۴
بار اول مهره عیار نشانی در اول
چون بر خراسان والی مقل
مقرر نسبت با ماه الهی جراحی

ذکر غزوه مهلب با اهالی ما وراء النهر در زمانیکه والی خراسان بود

در سال هشتاد مهلب نهر بلخ را قطع کرد و بولا کش که نام شهر یت خود آمد ما پسر عمر ملک ختلان نزد او
آمد و بغزای خنکی که شهر یت بما وراء النهر تکلیف کرد و نام پادشاه ختل شبل بود و مهلب با پسر عمر
ذکر


فتوحات اسلامی (187) ذکر غزوہ باهلی باوراه انبر

ملک پسر خود یزید را همراه نموده متوجه طرف ختل نمود و یزید سبک گوشه ملک فرود آمد و ابن عم
ملک بطرفی نازل شد ناگاه شبل بر ابن عم خود شبیخون زده انو را گرفته بقتل رسانید و یزید قلعه
شبل را محاصره نموده تا انکه بفرستادن فدیه مصالحه کرد بعد از ان یزید از نزد آن مراحعت نمود
و مهلب حبیب نام پسر خود را با چهار هزار نفر بطرف والی بخارا فرستاد باعثی از دشمنان بقریه
نازل شدند و حبیب همراه چهار هزار نفر مقاتله شان رفته همه را شکست داد و القریه را سوختاند
که از انوقت القریه محترقه نام شد بعد حبیب بنزد پدر خود آمد مهلب مدت دو سال در کش مقیم شد
و شخصی برای او گفت کاش پیش می آمدی بمیسر این وقت مهلب در جواب گفت کاش
ازین غزوه نصیبی بهره از سلامتی لشکر عسود مهلب با اهل کش به فدیه گرفتن از ایشان مصالحه
نمود ناگاه مکتوب ابن شعت بخلع نمودن حجاج ویر ا با و رسید که اور ابمساعده خود طلب کرده بود
بعد از ان مهلب از طرف خود مکتوبی بحجاج فرستاده خود او بولایت کش مقیم گردید.
ذکر فرستادن لشکر جانب رتبیل بهمراه عبدالرحمن بن محمد اشعث
بیان احوال مسلمانها در زمانیکه پسر ابی بکره بشهر های رتبیل داخل گشته راه قبل گذشت بعد ازان
حجاج در فرستادن لشکر بجانب رتبیل از عبدالملک اذن خواست عبدالملک حجاج را
اذن داده حجاج شروع در سر رشته کار حمل و نقل لشکری انمود و بیست هزار لشکر بر اهل
کوفه و بیست هزار بر اهل بصره حواله نموده در انجام کار کوشش بسیار نمود و تنخواه لشکری را
کاملا برای ایشان داد بیست هزار در هم هم بطریق بخشش بلشکری داده لشکر خود را دلیر
کرد و بسواری اسپهای رهوار و اسلحه نیکو ارایش داد بقسمی که بر نفری از لشکری آن بشجاعت و
بی نیازی موصوف میشد و لشکری مذکور را از نهایت زیب و آرایش و کمال جلوه
طاوسی جیش الطواویس یعنی لشکر طاوس نامیگفتند - این همه جلوه طاوس حسن امیدان شیک
بار دیگر بخ جفا تو بر فتار آئی - چون حجاج فارغ گردید از سر رشته لشکر عبدالرحمن
بن محمد بن نغث را با مر عبدالملک برایشان رئیس فرستاد حجاج عبدالرحمن را نمیدان
میدانست انرا که بهمین لشکر امیر گردانیده حرکت داد به امر عبدالملک بود عبدالرحمن
لشکر برا بر دتا داخل سجستان شد و خبرشان بر تبیل رسید جهت معذرت شخصی را فرستاد
و دادن خراج را قبول نمود عبدالرحمن مذکور قبول نکرد و بسوی او روان شد تا داخل
بلاد آن گردید رتبیل زمین برین و قریه بقریه و حصار بحصار را برای او واگذار شد
عبدالرحمن بک یک را تصرف شده و هر شهر یرا که مالک میشد در انجا عامل و اعوان مقرر نمود
و در عقب شان بر نگهبانی جاسوس هر موضوع مقررمیکرد و هر جای اشخاص مسلح از جهت نبوت میگذاشت
اینکه از رفتن ملی عظیمه گذشت عساکر او از کثرت اموال غنایم متمول شدند بعد از ان مردما نرا از آمدن بزمین کابل


فتوحات اسلامی
(۱۸۸)
ذکر فرستادن لشکر بجانب دیبل

منع نموده گفت امسال آنچه از بلادشان تصرف نمودیم ما را بس است تا اینکه بایت درین نواحا صلح کنیم
و مسلمانها در گشتن اطراف و جوانب این بلاد صاحب قوت شوند در سال آینده انشاالله
تعالی باقی بلاد را هم تصرف مینمائیم بعد ازان مکتوبی که مشعر بربیان فتوحات و کار برا که بعد
از ان اراده اجرای آنرا داشت بحجاج نوشت چون مکتوب آن بحجاج رسید حجاج در جواب
آن نوشت که مکتوب شما مانند مکتوب شخصی است که صلح را دوست داشته باشد و بعوام
استراحت نماید و دشمن کم کرده باشد و دریافته باشد از مسلمانها لشکر بکه دریافت غنیمتهای
خوب علایم بزرگی را نموده اس دست میدار م که منع داری از دشمن انخبش بانوی
باشخاصی که از طرف مسلمانها بآنها رحمتی رسیده و انچه تر امر نمایم اجرا نمائی چون داخل شد
ما کا در زمین کفار و خراب کردن حصار ها و مقتول نمودن و اسیر کردن اولادهای کفار بعد از ان
ثانیاً حجاج مکتوب دیگر بمضمون مکتوب سابق نوشت اینکه ای عبدالرحمن مسلمانها نیکه در نزد
تو میباشند امر نمای بمحاربه و اقامت بآن سرزمین که خدا وند فتح و نصرت را نصیب ایشان نمائید
و نیز ثالثا هم حجاج برای عبد الرحمن نوشت که اگر مضمون مکتوب مرا اجرا کردی فی بها الا برادر تو
اسحق برنج امیر مسلمانها باشد بعد از ان عبدالرحمن در امرا جمع نموده برای ایشان گفت ای دوستان
من برایشما نصیحت میکنم و خوبی شما را دوست دارم و نظر در نفع شما دارم و خیال صلح ما بین مائیان و
دشمنان دران جز نیست که خیال جوانان و دانشمندان شما باشد و بهمچون حجاج که امیر شماست
نوشته نمودم و از طرف امیر مکتوبی بمن آمده بدین مضمون که اظهار ضعف و عجز من را نموده و امر
کرده مرا بر اینکه پی مجابا بسر زمین شاما براه شامیان داخل شویم و آن زمین جائیست که برادر های سلاح
شما بمحاربه در انجا و بروز هلاک شده اند من شخصی هستم که اگر شامیان امضا نمایند من امضا میکنم و اگر
ابا کنند ابا مینمایم پس دران شورش نموده گفتند که ما ابا میکنیم بر دشمن ها و مخیله او را نمی شنویم و بابا
او را نمی کنیم و اول کسی که این سخن را گفت ابو الطفیل عامر بن واثله کنانی که از جمله صحابه بود رضی الله
تعالی عنه و گفت بعد الحمد والصلواه بدرستی که حجاج گمان میکند بشما انچه قائل اول سنان میکند
که گفت سوار کن غلام خود را بر اسب اگر هلاک شد از برای توست و اگر نجات یافت هم از توست
بدرستی که حجاج باک ندارد اینکه بخطر اندازد و داخل سازد شما را به تپه و رجات تشنگی تنگی ها و شعله های
آتش شمشیر و مقاتله اگر شامیان ظفریافتند و مال غنیمت گرفتند حجاج هم بلاد را تصرف هم اموال را
مالک میگردد و شوکت سلطنت او اضافه میگردد و اگر دشمنها غالب بر شامیان بعوض آن میگر با هیچ پروائید
و قتل و زحمت شما نمیکند حجاج را که دشمن خداست از امارت خلع نمائید و همرا، عبد الرحمن بیعت امارت
بنمائید و من شما را شاهد میگیرم که اول کسیکه خلع کننده حجاج است منم بعد مردمان از هر طرف آواز کردن
که ما یان هم به عبد الرحمن بیعت کردیم و د شمن خدا را خلع نمودیم بعد عبدالرحمن بن سلت بن یحی در خواست و گفت ای

بندهای


فتوحات اسلامی ( ۱۸۹ ) ذکر فرستادن لشکر جانب کابل

بنده های خدا اگر شما اطاعت حجاج را نمودید این بلاد را بلا تشکر دانید تا ما دام الحیواة مانند فرعون
شما یا را درین سر زمین حشر محبوس می نماید زیرا که اول کسیکه لشکر را بسر زمین حشر محبوس کرد حجاج
بود و تا وقت مرگ از دیدن دوستان و ام خودها محروم میشوید پس البته بهوا و امیر خود بیعت نمائید و برد
دشمن حجاج را بقهر و غلبه از بلا د خود بیرون کنید بعد ازین مسو ده مردمان از جای خود بر جسته رفتند و
بهو ا و بعیت کردند پس بخلع حجاج از امارت و فرار نمودن آن از زمین عراق نصرت دادن عبد الرحمن و در
ایشان عبد الملک را یا د نکردند عبدالرحمن موصوف عیاض بن هسمان شیبانی را بر شبست مقرر نمود و
عبد الله بن عام تمیمی ابی رویی مقرر کرد و با رتبیل مصالحه کرد بر اینکه اگر این ثلث غالب شد خراج آن معا
ابداً تا زمانیکه باشد و اگر منهزم دارا ده صلح او شود رجوع به عراق کند و عبدالرحمن عطیه بن عمر و عنبری را
مقدمته الجیش خود نموده و عریسه بن عمر تمیمی را بر کرمان مقرر کرد چون عبدالرحمن بفارس رسید در انا
اجتماع نموده گفتند که اگر حجاج عامل عبد الملک را خلع نمودیم گویا که خود عبد الملک را خلع کردیم نزید
عبد الرحمن اجتماع کردند و اول کسی که خلع عبدالملک را نمو د تیمان بن الجر که از بنی تمیم الدین ثعلبه بود
برخواست و گفت این زمان من خلع نمودم ا با زمان را از امارت و ا باز بان کفتم
عبد الملک بو د مثل خلع لیسی خود بعد اکثز مردمان او را خلع نمودند مکراند کی و بعبد الرحمن بیعت کرد
و بیعت شایعین بود که بعیت نمودیم بر کتاب اله و سنت پیغمبر صلی اله علیه واله وسلم و بر جهاد با
اهل ظلالت بخلع ایشان از امارت پس چون حجاج خبر خلع آن رسید کیفیت امارت عبد الرحمن را
بعبد الملک نوشت و اینکه بزودی بر سر عبد الرحمن لشکر بفرستد چون خبر امارت عبد الرحمن بطلبت بیما
از خراسان حجاج نوشت که اما بعد بدرستی که اهل عراق ای بطرف تو آوردند مانند سیل که تا مقرا رگاه
خود نرسد چیزی او را مانع شده نمیتواند و در اول بر آمدن اهل عراق شدت دارند اما محبتی
شوق بر اولاد و عیال خود دارند ایشانرا وا گذار شو تا گر فتار اہل خود شوند و اولاد خود را بوی کنند
بعد بر آنها واقع شو که خداوند ناصر توست ایشان چون حجاج مکتوب را خواند فحش و دشنام
داد و گفت شفقت بین نکرده بلکه به ابن عم خود مهربانی کرده که عبدالرحمن باشد زیرا که مطلب و
عبد الرحمن از قبیل قحطان میباشند بعد از و قوع بعضر و قایع در ما بین عبدالرحمن وحجاج به کتاب
مطلب تشبیحن نموده نوشته او را صواب دانست و گفت که خیر کثیر د ہید خدا وند او را ـ زمانیکه نوشته
حجاج به عبد الملک رسید ترسناک گردیده خالد بن یزید بن معاویه را طلب کرده مکتوب را با و
خواند خالد گفت که ای امیر المومنین اگر این واقعه از جستان شده تو هیچ ترس و اگر از خراسان ایان
من هم او را میتر ساند بعد عبدالملک لشکر بحاج فرستاد بهوا رصد بنجار سول که یا زیا د تا خبر عبدالرحمن ابن عبدالملک ها
بر ساند بعد حجاج بصره نازل شد بعد از اجتماع لشکری از بصره حرکت نموده و عبدالرحمن رسید و هشت هزار گر فریابان
خود رسیدند بفرار نوشته مطلب ججاج بد شتر و فرود آمد و مقدمه الجیش عبدالجلیل فرستاد طایفه از شکری عبدارحمن


فتوحات اسلامی (۱۹۰) ذکر فرستادن لشکر بجانب دجیل

آنها طلاقی نمود و اصحاب حجاج را مقاتله شدید نمود و شکست دادند و این واقعه در روز عید اضحی ستنام
و یک و ده بسیاری کشته شدند چون حجاج شکست بحجاج رسید بطرف بصره مراجعت نمود لشکر عبدا
عقبگیری او را نمودند بعضی از لشکری او را کشتند و اموال غنائم اگر میشد حجاج بصره را ترک نمود ولشکر
اهل عراق رو آورده داخل زاویه شد اهل زاویه در نزدا و طعام آوردند بعد عبد الرحمن داخل بصره
شده مردمان بصره با و بیعت نمودند جوان پیر بصره بمقاتله حجاج و اهل شام کربستند بعد
عبد الرحمن با اهل کوفه شده مردمان کوفه با و بیعت کردند تا اینکه شکر عبدالرحمن بصد هزار رسید
که در میان شان صحابه و اولادشان و علماء تابعین و غیر هم بسیار بودند در شکر او سعید بن
جبیر و شعبی عبد الرحمن بن ابی لیلی کبار علماء تابعین و از جمله صحابه کرام ابو طفیل عامر بن واثله بود
در میان اینها ولشکر حجاج وقایع بسیار شد در اکثر وقایع فتح و نصرت از لشکر عبد الرحمن بود
بعد از ان عبد الملک با اهل شام با خود گفته که اگر اهل عراق بعزل و موقوفی حجاج رضا باشند ما حجاج را
معزول میکنیم در هرگاه او را مغزول نمودیم محاربه آسان میشود و حظ دماء میشود بعد عبد الملک برادر خود
عبداله و برادر خود محمدبن وانرا در نزد حجاج فرستاد بالشکربسیار و امر کرد ایشانرا که کیفیت عزل
حجاج را بر اهل عراق بگویند و بر سر ایشان عطیات ایشانرا جاری نمایند چنانچه بر اهل شام جاری
نمودند و اینکه نازل شود عبد الرحمن نعبث بهر شهر که بخواهد از بلاد عراق و یمن و دو آمد والی آنجا بود
تا مدت حیات که عبد الملک خلیفه باشد اگر اهل عراق این عهود را اجابت نمودند حجاج امیر جماعت
و والی قتال باشد و محمد بن مروان و عبد اله بن عبد الملک طاعت او را بجایند هیچ کاری بدون الحلم
تر و سخت تر بردل حجاج ازین مضمون نیامد و بترسید از اینکه اهل عراق مبادا عزل او را قبول نمایند
واز سرایشان غزل شود پس مکتوبی بعبدالملک نوشت که مضمون مکتوب این بود که بخدا وند قسم است که اگرتو
اختیار عزل مرا باهل عراق مفوض نمودی یکلحظه درنک نمی نمائی بلکه اکثر شان مخالفت ام میکنند و
جرئت خود را بر سر تو اضافه میگویند و کارهائی که اهل عراق در وقت خلافت حضرت عثمان غنی رذی الله عنه نموده
بود بیاد او داد و گفت حجاج که آهن بآهن زنگ و صیقل میشود سخت را سخت باصلاح آرد چونکه اهل علناد معاویون
و ولایکا کج از اقسام اول و بر اغل و او چیز زیاده است در وقتی که عبد اله بن عبد الملک و محمد بن مروان همراه حجاج
یکجا شدند عبد اله بن عبد الملک برآمده گفت ای اهل عراق من پسر امیر المومنین میباشم و پدرم چنین و چنان طالع نمود
و محمد بن وان بیرون شد گفت من ستاده امیر المومنین میباشم و او ایشانرا چنین اظهار عنایه و خصایل
بیان نمود آنها در جواب گفتند که ما با تفصیل خود رفته شب را پس بگردیم رفتند و پس آمدند واهل عراق در نزد
ابن شعث جمع شدند ابن اشعث برای ایشان گفت که امروز شما امر رسیده که وقت فرصت غنایم است اگر
امروز گذشت کار فوت میشود امروز شما منصف جنگ اگر آنها تجاوز نمودند بر شما این دوری شبایند
بر ماند و کر بر آنها تجاوز کرده میتوانید قبول نماید انچه بر مظلومین تا زمان می غال میشود بر قومی که اقامه تان

خلاصه
پس می اید ازین پس حجاج اسلا
امیر بود و اینها همه مغلوب است
درینجا
وشایان


فتوحات اسلامی
(۱۹۱)
ذکر فرستادن لشکر بجانب دبیل

و شایان شکست دهند ایشان را بهر قسم بخداوند که شما برآنها منصور و مظفر حال میباشند تا زمانیکه بآنطرف
روی آورند و مردمان از بهر طرف جستند و گفتند که خداوند ایشانرا هلاک گردانیده بستی در سنگی افتادند با بان خلاص شده
پیشتار میباشیم دگذر این حجاج بر رحم و قسم بخداوند که روی نمی آوریم تا نیا او را خلع نمودند و این خبر را بعبد الله ملاک
و محمد بن وارن رسانیدند آنها گفتند بحجاج که تو میدانی شان تو و لشکر تو تو بفکر خود کار کن ما صلح میکنم سخن ترا بشنویم
و اطاعت ایکنیم حجاج گفت که من میکشم که باین کار بخوار شایان هر چیزی را وه ندارند و آنها تسلیم نمودند حجاج آبار
و حجاج بآنها تسلیم بنمو امارت بعد از ان مقاتله را عود نمود و کار سخت شد چنانچه تفصیل آن در حلال میگرد
مدت یکصد و سه روز مقاتله کردند و اصحاب عبدالرحمن شکست خوردند حجاج بصر بخود رجوع نمود محمد بن واقع من رفت
عبد الله بن ملاک شام رفت حجاج نقری عبدالرحمن امبعث میزد باین قسم که بیعت نمیکرد کسی مگر اینکه میگفت
شهادت بده که به پینه عبداللهین کافر شدی اگر میگفت آری جای چیست میکرد و الا او را بقتل میرسانید خصتیں
فیروز شخصی که از مردمان گوشه گرفته بود در نزد حجاج آمد و از حال و سوالی نمود مردمان از اعتدال او خبر دادند
گفت تو انتظار می کشیدی گفت که آیا بکفر خود شهادت میدهی شخصی در جواب گفت من بنده ام که در
هشتاد سال خدا را عبادت کنم و خود شهادت بکفر خود بدهم حجاج گفت الحال ترا میکشم شخص گفت به
چه مرا بکشی ولیکن بعد از قتل او جمیع اهل شام و عراق انرا ترحیم میکردند بعد در نزد حجاج دیگر شخصی را آورده
گفت من می بینم مرد پراکنده میکنیم که بکفر نفس خود شهادت بدهد اتمر در جواب گفت میخواهی که تریب
دهی من کافر تر از فرعون میباشم و کافرتر از فرعون حجاج خندیده او را واگذاشتند بعد در نزد حجاج محمد بن سعده
ابی وقاص احاضر کردند برای او گفت که ای سایه شیطان و ای متکبرترین درمان ایا تو ناچیزاست
یزید بن معاویه ابا میکنی و خود را مشابه مثالی بحسین بن عبدالله بن عمر رضی الله تعالی عنها و موذن انحضرت
میکردی سر او را بجهته من آلود کرد بعد امر بقتل او نمود بعد در نزد عمر بن موسی بن عبید الدین معا
آوردند گفت یا ابن المرتده بر سر تو استاد میشوان اشعث و می اشامی همراه او در حمام در حالت
که خداوند امیر را باصلاح آورده تو در شامل نیکو کار و بدکار بود که ما داخل آن شدیم و ترا خداوند برها
قدرت داد اگر عفو کنی باعث آن مهربانی تست اگر بازخواست کنی عقوبت حق می آید که کار انرا
حجاج گفت اینکه کشتی قصه شامل نیکوکاران است دروغ گفتی لیکن فتحه شامل فاجر است ابزار انشان
معافی میخواهند و اقرار تو شاید که برای تو نفع و سلامتی برساند پس امید سلامتی نمود بعد از ان
امر نموده آنرا کشتند بعد در نزد حجاج دو نفر مجوس را آورده امر بقتل ایشان کرد یکی از ان مجوسیا
حجاج را گفت که مرین در نزد تو حقی می باشد حجاج گفت آن حق چیست گفت این است که یکروزه
عبدالرحمن بن اشعث ما در ترا به بدی یاد میکرد من او را مانع شدم حجاج گفت که این را کواست
گفت این مجوس دیگر حجاج از اینشخص مجوس پرسید و آن شهادت داد و تصدیق نمود بعد از ان به
حجاج بوی گفت که چرا نکردی عملی را که رفیق تو کرد گفت من دانستم که ضایق در نزد تو نفع دهنده است


فتوحات اسلامی ( ۱۹۲ ) ذکر فرستادن لشکر بجانب سجستان

بعد از ان حجاج گفت که صدق تو غضب من را دفع نمود از تو و قوم تو حجاج امر نمود که این شخص را
از حبس کرده او رها نمایند و این گیر را از سبب صدق او رها کند حجاج در روز شکست
از کسانیکه گرفتار کرده بود ده هزار کس کشت و وقتی که اصحاب عبدالرحمن بن اشعث نمودند منادی
حجاج ندا نمود که هر که ملحق شد بقیبه بن مسلم باهل او در امان است و قتیبه را در انزمان والی ری
گردانیده ببری رفته بود مردمان بسیار به او ملحق شدند که از انجمله یکی شعیبی بود حجاج یکروز احوال
شعیبی را پرسید گفتند که او ملحق به قتیبه شده و بولایت ری میباشد حجاج به قتیبه نوشت که شعیبی را
بفرست شعیبی گوید وقتی که در نزد حجاج آمدم یزید بن ابی مسلم را ملاقات کردم این دوست
من بود به او مشورت کردم یزید گفت نقد متوالی عدد خود را در نزد حجاج نمای و بابی برادرات
و غیر خوانان نیز اشاره کردند که در نزد حجاج معذرت خود را نمایم شبکی گفت چون در نزد حجاج داخل
شدم مصلحت دیدم غیر ان چیز هائیکه سر هم شده بود بیان کنم بر حجاج با مادت سلام نمودم و
گفتم ایها الامیر مردمان مرا امر نمودند تا در برایم تو را و چیزی که خداوند میداند بخورانم قسم است
که درین مقام بحرا ز سخن حق چیزی نگویم بحقیق بخدا و ند قسم که بر تو سرکشی کردیم و کار را بر کردیم و
کوشش نمودیم ولی از تو خوبیای نجود و عقبای بره نبود که خداوند ترا بر ما فتح و نصرت داد
اگر بر ما قهر نمائی سبب آن چیز نیست که دستهای ما بر ما جاری کرده و اگر عفو نمائی از سبب حلم
تو میباشد و ممنون میشومیم حجاج گفت بخدا وند قسم است که تو درست ترین مردمانی اند و کسان
لعنته از کسانیکه بر من داخل میشوند و خون بما از شمشیرشان میریزد و بعد از ان میگویند کردیم اما متوفیم
نه بگوی ای شعیبی انچه نمودی تو در نزد من این باش مکوی که چگونه مردما نرا بعد از ما یافتی سعیبی گفت که
خداوند امیر را باصلاح بداشت باشد بعد از تو بدار خواسبها کشیدیم و کر باد زحمت دیدیم و بچشم خواستیم
تشنه بودیم و برادران صالح خود را گم کردیم و با میر قایم مقامی نیافتیم حجاج گفت ای شعیبی با بکر کردم
باز گردیم و سعید بن جبیر پنهان شد و بعد بولایت خراسان گریخت و پنهانی هر موضع رفت تا
اینکه بمکه معظمه مجاور شد و بعد از مرگ عبدالملک چون خالد بن عبدالله قسری امیر مکه مبارکه شد و با
ولید بیعت نمود بعد این خبر بمکه شد که خالد مرد بدست از مکه مبارکه برو و خوب است گفت تقدیم
قرار کردم که از خدا وند شرم دارم و تحقیق دست دارم که انچه مقدرست بمن برسد و وقتی که خالد ولام
مکه مبارکه شد ولید برای او نوشت که اهل عراق را باز بفرست بسوی حجاج وسعید بن جبیر را گرفت
و همراه دو مستحفظ باغ فرستاد یکنفر از مستحفظ را بعضی کار خود فت شعده دیگر گفت که من ترا خدا وندا ز خون تو
بیماری میدهم هر کاه من بخوابیدیم که برایم گفتند که از خون سعید بترس دست بدار پس ای سعید بهر جای که میخواهی بروید
شخص کجوری نمیاندارم سعید از رفتن سر باز زد و مستحفظ آن سه مرتبه این ابر دید و سعید را امر برفتن مینمود و سعید امیر
تا اینکه بکوفه رسیدند و بسرای خود فرود آمد و قرا بکوفه در نزد او آمدند و برای ایشان قصه میکرد وی جیر

در حجرتی


فتوحات اسلامی (۱۹۳) فتح عالی ضو

و دخترک او در کنار او بود وقتیکه قیدرا در پا او دید بگریه شد چون بر نزد حجاج آورده شد حجاج
روی بجانب وی کرد گفت آیا ترا در امارت خود شریک نکردم ایا بتو احسان نکردم و ترا حاکم
مقرر نگردانیدم سعید در جواب گفت چرا نکردی حجاج گفت پس چه باعث شد ترا بر سر
من سعید گفت من یکی از جمله مسلمانم گاهی خطا مینمایم و گاهی صواب از ین گفته حجاج خشنود
شد بعد از ان حجاج از وی سوال دیگر نمود سعید گفت آن بیعت در گردن من بود حجاج
غضبناک شده گفت ای سعید ایا من در مکه مبارکه نیامدم و کشتم ابن زبیر را و بیعت اهل
مکه را نگرفتم و بیعت ترا با امیر المومنین عبد الملک نفرستادم سعید گفت بلی حجاج گفت
بعد از انکه بکوفه والی شدم ثانیا بیعت ترا با امیر المومنین نفرستادم سعید گفت در انفرستادی
حجاج گفت چرا دو بیعت خود را شکستی و بیک بیعت جولابن جولا وفائی نمودی بخداوند
قسم که ترا میکشم سعید گفت اگر مرا بکشی سعید میگردم چنانچه مادرم مر اسعید نام نهاده پس
حجاج امر کرد گردن او را زدند چون سر مبارک سعید بزمین افتاد سر مبارک او سه مرتبه
لا اله الا الله گفت ازین حال حجاج دیوانه وار گردیده قیود را نپود نا گفت مردمان
گمان کردند که قیود سعید را اراده دارد هر دو پای سعید را از نصف ساق قطع نمودند و شمشیر را
از پای او کشیدند و بعد از ان حجاج هر وقتیکه خواب میشد می دید که سعید میگیرد جامه او را
و میگوید که ای دشمن خدا چرا مر اکشتی و حجاج در خواب خود میگفت که سعید ابن جبیر از من چه
میخواهد و چه حالت است مرا و ابن جبیر را و بعد از چند روز حجاج هلاک شد امام شعرانی در
طبقات خود گفته که سعید در ماه شعبان کشته شد و حجاج در ماه رمضان المبارک هلاک گردید
مدت پانزده روز در مابین شان فاصله شد ابن خلکان در تاریخ خود گفته که حجاج را شخصی
بعد از مرگ بخواب دیده از ان پرسید که خداوند با تو چه کرد گفت که بعوض هر کشته یکبار
کشته شدم و بعوض سعید هفتاد بار کشته شدم و مدت عمر سعید چهل و هفت سال و بعضی گفته پنجاه
و هفت سال بوده گفته شد که حضرت سعید دعا نمود که ای بار خدایا حجاج را بعد از من بر دیگر
مسلط مکن و حجاج تا زمان مرگ خود کسی دیگر را نکشته نتوانست ایام احمد گفته که حجاج
سعید را کشت و بر روی زمین کسی نیست که بمحتاج بعلم خود نباشد قتل سعید در سال نود
و چهار و بعضی گفته در نود و پنج بوده در میان قتل سعید و آخر فتنه ابن اشعث یازده سال
بوده ابتدای فتنه ابن اشعث در سنه هشتاد و یک و انتهای آن در هشتاد و سه بوده
و ابن اشعث چون شکست خورد خود آن به نزد رتبیل پادشاه ترکان رفت رتبیل
او را اکرام نموده جا داد بعد از ان حجاج آدم بجانب رتبیل فرستاده اور اترسانید
پس رتبیل او را کشته سر او را در نزد حجاج فرستاد بعضی گفتند بمرض خود مرد بعد از مرگ


( ۱۹۴ )
فتوحات اسلامی
فتح قالی قلا

سر اور ا قطع نموده بحجاج روانه کرد حجاج بعید الملک فرستاد و عبدالملک سراور ا در شام گردانید تا مردمان به بینند بعد بمصر به برادر خود عبدالعزیز سال ۷۴ او هم سر اور ا بگر در انید و زبیره در سال هشتاد و پنج بود .
فتح قالی قلا
در سال هشتاد و یک عبد الملک بن مروان پسر خود عبید الله را فرستاده قالی قلا را فتح نمود.
در همین سال جماعتی از دیلم بر قزوین هجوم آوردند و مردمان را بفریاد آورده در ها را بسته کردند
و مقاتله سخت نمودند مسلمانها ظفر یافتند با ایشان جنگیدند کسانیکه ایشان رهائی نیافت در همین سال یزید بن مهلب ہمراہ شصت سوار در بیابان نسبت به ۵۰۰ سوار ملاقات نمود از ترکمان و مقاتله کرد
با ایشان اکثر آنها را بکشت تا ترکان مغلوب شدند در سال هشتاد و دو مهلب وفات یات
و یزید پسر خود را بر خرسان خلیفه گردانید و حجاج اور ا بر خلافت او قرار داد. در هشتاء یزید بن مهلب
قلعه نیزک با دغیس را بعد از محاصره و قتال فتح نمود بالکشی انچه در ان قلعه از اموال و ذخایر
بود و از محکم ترین قلعه ها بود و نیزک هر زمان که قلعه را میدید سجده تعظیم با ن قلعه مینمود و در همین
سال عبیدالله بن عبد الملک بروم غزا نموده مصیعه را فتح کرده حصاری بنا نمود و سه صد نفر
اشخاص دلاور جنگی را در ان قلعه مقرر نمود و قبل از ین مسلمانها در آنجا سکونت نداشتند
و مسجدی نیز بنا نمود در همین سال محمد بن مروان با ارمینیه غزا نموده آنها را شکست داده
د با ایشان مصالحه کرد در سال هشتاد و پنج یزید بن مهلب را حجاج معزول نمود. برادر آن
فضل بن مهلب را والی گردانید و بیا دغیس غزا نمود اموال غنیمت بسیار گرفته بمسلمانان
قسمت کرد که بهر کدام هشتاد رسید بعد از ان باخرون و شوکان غزا نموده و اموال غنیمت گرفته
قسمت نمود و فضل مذکور بیت المال نداشت زیرا که هر وقت چیزی پیدا میشد بمسلمانها
مینمود . در همین سال محمد بن مروان بار مینیه تابستان و زمستان را غزا نمود . در سال هشتاد
و شش عبد الملک وفات کرده پسر خود را والی گردانید و او حجاج را در ولایت ان
قرار داد و حجاج قتیبه بن مسلم باهلی را بخراسان والی نموده و فضل را معزول گردانید
باہلہ از قبیلہ قیس عیلان بن مضر است قتیبه خوارزم و سمرقند و بخار ا را فتح نمود
زیرا که بعد از فتح اول کا فر شده بودند بر مین رسید که نه مهلب نه غیر ان سید بودند در وقت
آمدن خود شکر را بر آ غزا مینمود چون بطالقان رسید دهاقین بلخ در نزد او آمدند و همرا
او رفتند و نهر بلخ را قطع کردند پادشاه صغانیان با هدیه ها و کلید با طلا در نزد او آمد اورا
بشهر خود دعوت نمود قتیبه بهمراه او رفته مملکت او را تسلیم شد نزد را که مالک اخروین
و شومان باجوار خود بدی مینمود بعد قتیبه با خرون شومان که از جمله طخارستان بود رفت

حاشیه
قالی قلا شهریست در اعظم ارمینیه
مرویز شهریست با خراسان دوری بیست در هفت فرسخ
شومان محلیست در صغانیان در ماور انهر
اخرون قلعه بعد در شام مرجان و خوارزم


فتوحات اسلامی
(۱۹۵)
نسخه ثانی ط
د همراه پادشاه او مصالحه نمود بفدیه که برای او بدهد و قتیبه فدیه را قبول نمود بمسلمانان برد
منصرف شد که یکی از قواعد چار گانه خراسان است (قواعد خراسان مرو و هرات و بلخ و
نیشاپور است) – برادر خود صالح بن مسلم را بلشگری خلیفه خود کرد و بعد از رجوع قتیبه صالح
مذکور کاشان و اورشت را که از فرغانه است فتح نمود و اشیکت که شهر قدیمی از فرغانه است
نیز فتح نمود و سلمه بن عبدالملک در همین سال بارض روم غزا نمود و در سال هشتاد و هفت قتیبه
به نیزک طرخان والی بادغیس نوشت اینکه سلاحها که در نزد او محبوس نم رہا نماید از نوشته مخوف
آن نیزک مذکور ترسید بندی ها را رها کرد ایشان را در نزد قتیبه فرستاد قتیبه برای او نوشته
کرد بدست سلیم ناصح مولی عبیدالله بن ابی بکر شورطی نفحه اورا بمبلغ دامان نا نوشته نمود که قسم
بخداوند که اگر نیامدی همراه تو غزای نمایم در هر موضع که باشی ترا طلب میکنم تا اینکه ظفر یابم
یا بمیرم در نزد تو سلیم مذکور نوشته را بوی تسلیم نمود نیزک برای او گفت بطریق نصیحت
که ای سلیم گمان نمیکنم که نزد صاحب تو خیر را که بر این مکتوبی نوشته که با مثالی من نوشته نمیشود
سلیم برای او گفت که قتیبه شخص صاحب اقتداری میباشد در کار خود آسان میگیرد اگر بر کاری
آسان گرفته شد و سخت میگیرد اگر برای او سخت گرفتند مضمون غلظت مکتوب او ترا
از رفتن منع ننماید و در نزد آن حال خود را خوش دارد عقد صلح از برآ خود در آن بادغیس نما
برین شرط که قتیبه ببادغیس داخل نشود و در همین سال سلمه بن عبدالملک با اهل روم
غزا نموده نفری بسیاری از آنها بقتل رسانید بولایت سوسه که از نواحی مصیصه است
و بعضی گفته که شخصی که درین سال غزا نمود ہشام بن عبدالملک بود و فتح کرده حصار بولق
وحصار اخرم و حصار بولس و قتیبه در انقربیا ہزار نفر را از عرب سمر بدشت بیابان طالقان
انها را اسیر کرد .
ذکر غزا نمون قتیبه بولایت بیکند
بیکند که از ادنی شهرهای بخارا است در سال هشتاد و هفت قتیبه بالشگری خود با اہالی بیکند
غزا نمود در نقیکه به بیکند فرود آمد اہالی بیکند از مردمان سغدی و اطراف و جوانب خود طلب
نصرت و خواهش مدد نمودند و نفری بسیار و جماعت بی شماری بمدد ایشان آمده راه ها را
بر قتیبه گرفتند تا اینکه مدت دو ماه رسولی و خبری به قتیبه نرسید و حجاج از احوال قتیبه و قف
نگردید بر لشکری های خود ترسید مردمان را امر کرد تا در مساجد برای آنها دعا نمایند و قتیبه
کنیزکی از مردمان عجم داشت که او را بلقب تند و میگفتند یعنی عده خورنده و مردمان بخارا
برای او مالی بسیار دادند تا قتیبه را از ایشان در نماید بعد تند و مذکور پنهانی در نزد قتیبه آمده
و برای او گفت که حجاج معزول شده و دیگری عاملی بخراسان آمده اگر تو با نفری خود و این
شوشه شهرت با میدن
سوستم
اخرم اسم حصینت
مصیصه قریه ایست از توم
بوق بفتح با وحرف و او مجهول
و بضم لام دوم (روم)
بیکند یکی از عمار های خروین


( ۱۹۶ )
غزا نمودن قتیبه بن مسلم با

بروی بهتر خواهد بود قتیبه از خوف انیکه مبادا این سخن را افشا نماید و مردمان را بفتنه اندازد
شرذمذکوره راکشت و اصحاب خود را امر بمقاتله نمود تا اینکه مقاتله سخت نمودند . کفار
شکست خورده و اراده دخول شهر را نمودند و مسلمانها عقب گیری شان انموده بعضی را کشته
و بعضی را اسیر کردند بهر قسم که خواستند و بقیه آنها داخل شهر شده محصور گردیدند و حضرت قتیبه
حکم نمود تا اینکه نردبان گذاشته دیوار حصار را ویران نمایند بعد طلب صلح نمودند پس
قتیبه با انها صلح نموده عاملی بسرشان مقرر نمود و از انجا حرکت کرده اراده بازگشت را
نمود و چون پنج فرسنگ مراجعت نمود کفار نقض عهد نموده عامل مذکور را با مصاحبان
او کشتند و چون این خبر وحشت اثر بقتیبه رسید و پس گردید و حصار کفار را سوراخ
نموده کفار طلب صلح کردند قبول نکرد و بقهر و غلبه داخل شهر شده ایشان را کشت و دران
شهر شخص یکچشم بود که شاگردشان کان بر سر مسلمانان بود بر قتیبه گفت من از نفس خود چیزیرا
می دهم که قیمت آن هزار هزار درهم باشد فدیه میدهم قتیبه با مسلمانها مشورت نمود
مسلمانها گفتند این فدیه را بگیر و بغنیمت بیفزای زیرا که بکید یکنفر چیزی نیست قتیبه
گفت قسم بخداوند که هیچ مسلمانی را بتو می ترسانم . امر نمود تا اعور مذکور را کشتند و غنایم
و سلاح و ظروف طلا و نقره بسیار که مثل آن تا آن زمان بخراسان نرسیده بود بمسلمانها رسید که
قوی تر شدند و چون قتیبه از فتح بیکند فارغ شد رجوع بمرو نمود .

ذکر فتح طوانه که از جمله بلاد روم است

در سنه هشتاد و هشت مسلمه بن عبدالملک و عباس بن ولید بن عبدالملک شهر روم غزا نمودند
و ولید پادشاه ارمنیه نوشته و امر نمود که نوشته نماید بپادشاه روم که خرز و غیر هم از بادیه
جبال ارمنیه مجمع آوری نموده قصد شهرهای آنرا دارند و آن هم نوشت ولید هم شکریا
از اهل شام بسوی ارمنیه قطعی نمود و سررشته سامان و اسباب حمل و نقل لشکریانرا نموده
بسوی جزیره رفتند و از انجا بطرف روم گشتند . اهل جزیره و رومیان اگشتند
و رومیان شکست خوردند بعد بازگردیدند و مسلمانها را شکستی دادند عباس در میان نفری
باقیماند که از انجمله یحی بن مجبر رضیعی بود عباس آواز او گفته که بکجایند اهل قران که اراده
دخول جنت را داشتند این مجبر رضیعت که آواز نمای در نزد تو می آیند بعد حضرت عباس اواز
نمود که ای اهل قران چون این آواز را شنیدند همه باهل قران جمع گردیده رومیان شکست داده
بتوفیق خداوند تا اینکه داخل طوانه شدند و محاصره نموده فتح کردند و در همین سال ایضاً
مسلمه بن عبدالملک غزا نمود بروم دهم در همین سال مسلمه بن عبدالملک غزا نمود روم را قلعه ها
فتح کرد قسطنطین ، غزاله ، حصن اخرم، دهزار نفر از سقر به کشت و مال شانرا گرفت

طوانه
بضم شین
و میم و از بلاد روم مجم ۱۲


فتوحات اسلامی
(۱۹۷)
ذکر غزا نومشکت ششتم

ذکر غزا نومشکث و راشنه
در همین سال غزا نمود قتیبه بن مسلم رضی الله عنها نومشکث او خلیفه گردانید بر مرویساً
برادر خود را چون قتیبه با اهل نومشکث ملاقات نمود با وی مصالحه کردند بطرف رامثنه
شتافت با اهل آن نیز مصالحه کرده بازگردید ترک با اهل سغد و فرغانه بمقدار دویست هزار
من معیت خوارزم آمده چین بر قتیبه محاربه را پیش کردند بر لشکر مسلمانان حمله آورد عبدالرحمن
برادر قتیبه را که در ساقه لشکر مسلمانان بود ملاقی شده آتش جنگ شعله در گردید کار بر
مسلمانان دشوار آمد عبدالرحمن به جانب قتیبه که در مقدم لشکر و یک میل مسافه بود کس
فرستاده خبر داد قتیبه به سرعت خود را رسانید چون نظری مسلمانان به قتیبه افتاد
خوشنودت گردیده دلاوری باطمه مقاتله کردند در آنوقت نیزک منافق با قتیبه بود
اسباب فتنه را بدل می پرورید غمناک گردید نصرت خداوندی رسید لشکر ترکان شکست
و مسلمانان ظفر یافته ند قتیبه از نهر ترند گذشته در صلح و شد در سنه هشتاد و نه مسلم بن
عبدالله و عباس بن الولید بغزا روم رفتند مسلم قلعه عموریه دعباس حصن ارزولیه را
فتح نمودند در حین فتح عباس با جمعیت از رومیان ملاقات کرده بضرب شمشیر آنرا شکست
داد و نیز روایت شده که مسلم بن عبد الملک در حینیکه قصد عموریه را نمود بالشکر ی بسیار از
رومیان مقابل شده انرا شکست داد بعد از ان مسلم هر قله و قتیبه را فتح نمود عباس با شیا
که جانب طرندون است غزا کرده فارغ شده ۸
غزا کردن قتیبه شهر بخارا و فتح ان
در همین سال فرخ فال نامه از طرف حجاج در گرفتن وردان خذاه) پادشاه بخاری برام
قتیبه رسید قتیبه بنا بفرموده او جانب بخارا توجه نمود از محاذی رم از نهر که بین رزم
واقع بود گذشته با طایفه صغد و اهل کش و نسف در راه با باز ملاقی شده ایشان را
مغلوب و منهزم ساخته جانب کار او کند کرد در خرقان سفلی که طرف راست وردان
بود نزول کرد درین محل با جمعیت بسیاری دوچار شده دو شبانه روز مقاتله کرد بتوفیق
الهی آنها را مغلوب ساخت بعد عزم غزای وردان فداه پادشاه بخارا را نمود از نمودیم
لشکر و محکمی حصار بر ان قدرت نیافته بطرف مرو بازگشت کویف حالات انرد حجاج فرستان
حجاج به قتیبه نوشته فرستاد اینکه نقشه و صورت آن مواضع و بلاد را بر کاغذی ترسیم
نموده بفرست قتیبه صورت و نقشه را فرستاد چون حجاج بامر محاربه مهارت داشت
به قتیبه نوشت که ای قتیبه به خدای بازگرد و تو به نمای از انچه تقصیری که از تو واقع شد
از فلان فلان موضع بخارا را داخل شو و دیگر با کس بکش و انسف بضف

نومشکث
قریه ایست
از بلوک بخارا کو بند
بخط خطه مدرسه
سکه مشهوره به را متین است
رامنثه
از توابع بخارا و ان محال بخارا
مصنف در الانساب گفته گویند
کشی است بر وزن بجد در
سفر است
و کش
شهر یست مشهور مدرنه آیا ابو
بکره کشیم است
بخارا از بزرگترین شهرهای
خراسان است بین بخارا و بلوخ
کش
شهد یست معازی بخش
مرداب هم خورد در روس
نوکته
مشهور به بو غند ۸


فتوحات اسلامی (۱۹۸) غزا نمودن قتیبه در بخارا

در ته دره دان وايا لاء والتحويط ودعنى من ثنيات الطريق یعنی کنش را محکم بکوب
بنای نسف را از بیخ بر کن در دان غدار را باز کردان از گرد آوردن بر خود پرهیز نما که مرا
از بلندی و پستی باره آسوده بگذار چون نوشته حجاج به قتیبه رسید از طلعی بر خوان
به عزم غزا بیرون شد این واقعه در سنه نود بود القصه چون خبر بور دان غدار رسید
از اهل سغد و ترک و اطراف خود لشکر جمع آوری نموده بتیه مشرع سختی نموده دور بخارا ی محاصره
کرد چون لشکر دردان رسید مردم شهر هم برآمده بطرف مسلمانان مقاتله بردند و آتش قتال
مشتعل شد در ین میان طایفه ازد که یک حصه از لشکر تمیمی مسلمان بودند برای تنبیه شمر
گفتند که ما را یکطرف ساخته با ایشان بجنگ گذار قتیبه آنرا اجازه داد پیش خردند
آن مردان شجاعت بنیان بکمال غیرت مردانگی با دشمنان مقاتله نمودند اما از سبب
کثرت دشمنان ظفریاب نشدند سوار های مشرکین آن ها را حمله آورده تعقیب کردند
تا اینکه داخل لشکر مسلمانان شدند زنان لشکر مسلمانان بروی اسپ های شان میزدند
و میگریستند فریاد و غوغا بلند گردید مشرکان روی گردانیدند ناگاه لشکر مسلمانان
که پراگنده بودند چون روی گردانیدن شان را مشاهده کردند از هر دو طرف
بر آن ها حمله بردند تا اینکه ایشان را بموقف شان رسانیدند آن ها موضع بلندی را
محل قرار گاه خود قرار داده بودند قتیبه فرمود کیست که ایشان را از ان موضع دور
کند از عرب کسی اقدام نکرد پس قتیبه نزد بنی تمیم آمده فرمود که امروز روز شما است
وکیع بن حسان بن قیس تمیمی بیرق را گرفته گفت ای بنی تمیم آیا تسلیم می شوید مرا امروزا
گفتند نه یا ابا مطرف و کیع لوار ابه ہریم بن ابی طمحه که یکی از سواران و تابعان او بود
داده گفت ای ہریم پیش کن پی ہریم پیش شد وکیع پیش روی پیاده گالشکر
میرفت چون ہریم به نهر که بین ایشان و ترک بود رسید توقف کرد و کیع آواز داد
که پیش شو یا ہریم ہریم مانند شتران جنگی حمله آورہ گفت که آیا بیندازم خود را
در ین نهر اگر برهنه داخل آب شود ہلاک میگردد ای احمق وکیع در خشم آمده با چوبی
که بدست او بود ہریم را زده گفت یا ابن اللخنا امر مرا رد میکنی ہریم با سواران عبور
نمود وکیع چون بکنار نهر رسید جسری از چوب تنها بالای نهر گذاشته بمردم خطاب
کر د گفت کسی که تن بمرگ میدهد با من بگذرد و اگر تن بمرگ نمی هید به جای خود ثابت بماند
این بگفت و جسرا ہشت صد نفر از نهر گذشته باقی بر جای خود ماندند چون بلشکر ترک نزدیک
شدند و کیع به هریم گفت که من با ایشان به تیر مقاتله میکنم تو با سواران خود ایشان را
از من مشغول کن وکیع بر ایشان حمله نموده تا اینکه بر آن ها خلط گردید و هریم با سواران

خرد


فتوحات اسلامی (۱۹۹) ذکر صلح کردن قتیبه بسغد

خود مخالفین را دفع مینمود به نیزه مقاتله میکردند تا اینکه انهار از بلندی فرود آورد قتیبه
بر اشخاصیکه از نهر گذشته بودند اواز داد که آیا نمی بینید دشمنان خود شکست خورده
هیچ از ایشان اثر نشد تا اینکه لشکری دشمن به کلی شکست خورد بعد ایشان از نهر عبور نمودند
قتیبه ندا کرد که هر کس یک سر بیاورد بوی صعدرهم انعام داده میشود بعد از ان سرها
بسیار آورده شد یازده نفر از قبیله بنی قریع هر یک سر را آوردند چون بهر یک نقد میشد
کیستی تو میگفت قریعی ام درین میان مرد از قبیله از دسر آورد قتیبه گفت کیستی جوام
داد قریعی ام جهم بن زجر گفت قسم بخدا دروغ میگوید این از دی میباشد قتیبه گفت چه چیز
ترا با عث بدروغ گفتن کرد گفت دیدم که هر کس که می آید میگوید قریعی ام گمان کردم که این
قول مناسب است برای هر کس که سری آورد قتیبه خنده کرد خاقان و پسر آن مجروح
گردیدند حق تعالی مسلمانان را فتح داد قتیبه خبر فتح را برای حجاج فرستاد.

ذکر صلح قتیبه با اهل سغد

چون واقعه بخارا به قتیبه با اهل بخارا شهرت یافت اهل سغد را وحشت گرفته ترسید طر خون
ملکشان با دو سوار نزد یک لشکر قتیبه شده کسی را طلب نمودند که بادی مکالمه کنند قتیبه حیان نبطی را
فرستاد طر خون طلب صلح کرده باین طریق که فدیه بدهد با هالی خود، قتیبه بنحواپس او را قبول
کرد طر خون بسوی بلاد خود باز گردید نیزک منافق همراه قتیبه بود قتیبه از بخار مراجعت
فرمود.

ذکر فرار نیزک و فتح طالقان

چون قتیبه از بخارا بازگشت نیزک که با او بود انچه از فتوحات میدید بر خود میترسید یاران
خود را گفت من همراه قتیبه میباشم دلی از دی ایمن نیستم اگر اجازه و رخصت گیرم خوب است
درین وقت به امل بودند یاران او را در یک دانستند پس از ان نیزک رخصت خواست
قتیبه او را رخصت داد نیزک به عزم رفتن طخارستان به شتاب حرکت میکرد تا اینکه
به نو بهار رسید، بیاران خود گفت شک ندارم اینکه قتیبه بر اذن دادنی پشیمان شده
زود است که بمغیره بن عبدالله پیغام فرستد و امر به حبس من نماید همین بود که قتیبه
از رخصت دادن نیزک پشیمان شده خبر در نزد مغیره فرستاد که نیزک را گرفته محبوس نماید
زمانیکه خبر بمغیره رسید نیزک از انجا عبور کرده بود. مغیره نیزک را تا شعب خلم عقب
گیری کرده نیزک دستیار نشد. مغیره واپس مراجعت نمود بعد از ان نیزک بغی و مخالفت
خود را ظاهر نموده به سپهسالار بلخ و باز ان ملک مروروز و ملک طالقان و ملک فاریاب
و ملک جوزجان مکتوب ها فرستاد و مضمون اینکه مخالفت کنید قتیبه را و بیعت خود را

صلح

شکست مربیح باصاد

طالقان
شهر سقند از محال تا کبت
خورد بصیغه لغت

طخارستان

در ملحقات سمنان
رولا بصیغه لغت

فار یاب

از نواحی بلخ است و بمیم بر زن
شهر زد و بی بد و بیع بنابر
صالح خلم میم در اخر لفظ فاریاب

جو رجان نام شهریست بنواحی بلخ
بیا و ذال معجمه و دال مهمله قابله

نواحی مرو رود دیجیون و طالقان اسم
دو طالقان و از خراسان است
یکی در جبال قزوین است و دیگری مجمد

نام بتخانه
بدهد

بنامد
خلم


فتوحات اسلامی
( ۲۰۰ )
ذکر فریب نیزک

جمع نمائید جمع شوید که با وی مقاتله کنیم و نیز به کابل شاه نوشت ائیکه با وی معاونت نمود
در وقتی حاجت او را پناه داری نماید که ان بار بها در اجابی پد شاه کابل خواهش ترا قبول
کرد نیزک که غلام جبغویہ ملک طخارستان بود چون مولای خود هم ضعیف دید آن را اسیر
قید طلائی در پا اد اندخت عامل قتیبه را از بلا و متصرفه جبغویه کشید چون خبر خلع بتباد
نیزک و تابعین آن پیش از زمستان در حینیکه لشکریان اسلام متفرق بودند به قتیبه
رسید عبدالرحمن برادر خود را با دوازده هزار کس بطرف بروقان فرستاد فرمود که عزم
و اراده خود را ظاهر نسازد تا انقضاء فصل زمستان در آنجا مقیم باشد بعد به جانب طخارستان
برود و فرمود بدانکه من هم بشما قریبا ملحق میشوم عبد الرحمن مر او را سمعا وطاعتا گفته روانه
نموده متوجه صوب مقصود شد چون زمستان با خر رسید قتیبه از نیشابور و دیگر بلاد
متبوعه خود لشکر خواست قشون ظفر نمون پیش از میعاد مقرره به جوش و خروش نزد
قتیبه جمع شدند قتیبه با ایشان طرف طالقان که طگش در خلع بیعت با نیزک متفق شد بود
شتافت چون بطالقان رسیدند قتیبه فرمان جنگ داد چنان مقتله عظیمی در اهل طالقان
واقع شد که چشم روزگار ندیده چنانچه از ایشان و صنف تا بدرازی چهار فرسخ بدار
کشید بعد قتیبه عمر و بن مسلم برادر خود را والی طالقان مقرر کرده خود متوجه فاریاب گردید
مالکان چون ماجرای طالقان را شنید باستقبال قتیبه برآمده خواشات آنرا قبول دا
شده احدی از ان شهر نکشت مردی را از اهل فاریاب بر یشان عامل گردانید خود بجات
جوزجان رهسار شد چون ملک جوزجان آوازه قتیبه را شنید راه حبال البرزگاهی
خود قرار داده تگر بخت اهل جوزجان سری اطاعت فرود آورده تکالیف را قبول دارند
کسی از ایشان مقتول نگردید عامر بن مالک حمانی را بر یشان عامل ساخته متوجه بلخ گردید
اهالی بلخ باستقبال او آمدند بآنها هم معامله مصالحه را اجرا نموده بطلب عبد الرحمن برادر
خود عازم شعب علم گردید در بلخ یکروز بیش توقف نکرد چون این قضیه را نیزک نسبت
به خیانت و نفاق خود پیش بینی کرده بود بالشگری خود جانب بغلان رفته قلعه محکمیا
که به عقب شعب علم بود استحکام خود قرار داده تابعین خود را بردهان تنگی شعب مقرر
نمود که ممانعت نمایند قتیبه چند روز توقف کرده از دہان تنگی با ایشان مقاتله نمود بر
گرفتن قلعه قادر نشد بجز از همان راه شعب راه بیابان که بر لشکریان صعدت دشوار
می آمد دیگر راهی نمیدانستند متخیرانه بر جا خود ثابت ماندند تا اینکه شخصی از اهل بغلان
طلب امان کرده جانب قتیبه آمد قتیبه بر آن اسیکه اطلاع بر راه قلعه حاصل کند آنرا امان
داده با چند نفر طرف قلعه فرستاد آن با بشب رفته به قلعه رسیدند در حالیکه دشمنان

بطرف
طخارستان
رفتن قتیبه


فتوحات اسلامی
(۲۰۱)
ذکر غریب نیزک
بی خبر بودند بر آن شبیخون زدند بسیاری را کشتند باقی با همراه نیزک گریختند و کسانیکه بدان
تنگی شعب سد راه بودند بهزیمت نمودند قتیبه همران باقی لشکر مسلمانان داخل شعب حلم گردید
به قلعه در آمد از آنجا گذشت به سجان رفته در آنجا اقامت نمود ما زراعد از چند روز
قتیبه با لشکر ظفر پیکر متوجه نیزک شد عبد الرحمن برادر خود را با دوازده هزار کس طلا یه نیزک
پیش فرستاد چون نیزک از کابل شاه اطمنان حاصل کرده بود با مال و کراسباری خود
از رود فرغانه گذشته بجانب کابل شاه متوجه شد در بین راه به کرز نزول نمود عبد الرحمن
مانند شیر شکاری تعقیب وی نموده آن را با طایفه ترک در آنجا محاصره کرده الی دو ماه
در کوه عس بغود ان هیچ طرف را ه خروج و دخول نبود تمام اسار کر ز بمزض ابله مبتلا
و معاش برایشان تنگ گردید قتیبه هم از ترس رسیدن زمستان سلیمه سنج را
که یکی از دوستان معتمد نیزک بود امر کرد که نیزک را بحیله بدون امان اگر کر وسیله میکرد
او را امان داده نزدش حاضر آورد و سلیمه را گفت بدان ای سلیمه اگر نیزک را نیاوردی
و ترا بی او مشاهده کردم ترا بدار خواهم کشید از دستم سلامت نخواهی ماند در این میان
قتیبه دو فرسخ مسافه از برادر خود عقب تنزل داشت سلیمه مراج گفت به برادر خود عبد الر
نوشته کن که با من موافقت کرده مایحتاج مرا فراهم آورد قتیبه مکتوب بدست سلیمه را
بدست خود او داده نزد برادر خود عبدالرحمن فرستاد سلیمه به عبدالرحمن گفت که عده
از سواران بفرست که بدان دره منتظر باشد چون من نیزک از دره خارج شویم درعقب
برآمده بین ما و شعب حایل گردند بعقب مراجعت کنند عبدالرحمن سوارها را فرستاد
سلیمه خود اطعام و خرما با رکرده نزد نیزک رفت چون باو خلوت کرد گفت فریادی
که نزد قتیبه نرفتی نیزک سلیمه را گفت چه رای میدهی گفت رفتن ترا نزد قتیبه نیک میدانم
زیرا که وی ازین سرزمین نمی رود و عزم نمود که زمستان را بماند اگر چه هلاک شود یا سلامت
ماند نیزک گفت اگر بدون امان بروم قتیبه مجرد دیدن حکم بقتل من میکند سلیمه گفت
قتیبه چنان بر تو خشمگین است که کمان نکنم ترا امان دهد ولی رأی من اینست که چنان
بروی تا اینکه دست خود را بدست ا و نهی بر تو د و توقف نشود در ان وقت میدانم که حیا
کرده ترا عفو کند نیزک گفت نفس من ازین رای ابا میکند گمان من اینست اگر مرا ببیند
میکشد سلیمه گفت من بر آخر و مصلحت تو آمدم اگر برایم کار کنی شاید سلامت بمانی
و حال تو مانند سابق شود هرگاه سخنم را نشنوی باز میگردم بعد از ان اطعمه را که با خود
برده بود حاضر کرد چون اصحاب و اتابعان نیزک با چنان طعام با معرفت نبود چور
و غارت کردند سلیمه را از مشاهده اینحال بد آمده برای نیزک گفت من از دوستان


فتوحات اسلامی
(۲۰۲)
بدوکر فریب نیزک

نصیحت کننده گان توام چنان گمان میکنم تابعان ترا که اگر چند روز دیگر حصار بر ایشان بگذرد
از تحت فرمان تو بیرون شده بر تو حمله خواهند نمود صواب دید من آنست که ازین جا
دل بر کنی و نزد قتیبه روی نیزک گفت ایمن نیستم که بی امان نزد قتیبه روم اگرچه
میدانم در صورت امان هم مرا میکشد ولی امان در نزد من عذار بزرگیست - ابن خلدون
در کتاب خود می نویسد که سلیم هر چند سرو کردن نیزک را با یکدیگر می تافت بینی مکر و حیله میکرد
در نیزک ابا می نمود - سلیم گفت قتیبه ترا امان داده است مرادرین سخن مقیم میداری نیزک
گفت نه یاران نیزک که حصارداری بر ایشان دشوار شده بود برای نیزک گفتند که نصیحت
سلیم را قبول کن که نمیگوید مگر سخن حق امیرک قبول کرده همراه سلیم و جیفویه پادشاه جوزجان
و سپهسالار طرخان و میر شب و کوتوال و شقران برادرزاده نیزک متوجه قتیبه شدند
چون از دره برآمدند ناگاه سوارانی که سلیم مقرر کرده بود از عقب شعب بر آمده
بین لشکر ترکان و انها حایلبه د عقب گیری کرده می آمدند چون نظر نیزک بر سواران
افتاد گفت این اول فریبست که مشاهده کردم سلیم گفت عقب ماندن لشکریان تو
خیر توست چون نزد قتیبه رسیدند ایشان را محبوس کر مکتوبی که مشتمل بر اجازه قتل
نیزک بود نزد حجاج فرستاد انچه نفوس و اموال و متاعی که در کرز بود به حضور قتیبه حاضر
اوردند منتظر جواب حجاج بودند بعد از چهل روز که از طرف حجاج امر بقتل نیزک صادر
شد قتیبه مسلمانان را جمع کرده بقتل نیزک مشوره نمود در بین مسلمانان اختلاف واقع
مزار بن حصین به قتیبه گفت از تو شنیدم که بقتل نیزک عهد کردی نزد پروردگار خود اگر در
بیابی حال اگر او را بقتل رسانی هرگز خداوند ترا نصرت نخواهد داد قتیبه نیزک را خواسته
بسبب عهد خود او را به دست خود گردن زدسری اورانزد حجاج فرستاد و تنش را بدار
کشید و سپهسالار و شقران و تابعان اورانیز کشت حاصل انکه در ان روز به قصد
کس و بروایتی دوازده هزار کس بقتل رسیدند جیغویه ملک تخارستان را با تابعانش بجانب
شام فرستاده نزد ولید پسر وان در شام بودند تا اینکه ولید فوت گردید ـ زیر مولی عمار
باہلی حقه را از نیزک گرفت که در ان گوهری بود که قیمت آن بیشتر بود از مال دار یعنی
که در ان بلاد بود ـ چون قتیبه فراکشت پس بجانب مرو مراجعت کرد ملک جوزجان
بذریعه رسول خود از قتیبه طلب امان نمود قتیبه اورا امان داده بشرط اینکه خودش بحضورو
بیاید ملک جوزجان از قتیبه طلب کردی کرد که وی نیز کرو بیابد بد قتیبه حبیب بن
عبدالله بن حبیب بن محمد داد ملک جوزجان کرو بها از اهل بیت خود داده بعد از مراجعت
در طالقان دو چار اجل گردیده مرد اهل جوزجان بگان انکه قتیبه ملک ایشان از هر داده


فتوحات اسلامی (۲۰۳) ذکر فتح هند

حبیب بن عبداللہ را که در نزد ایشان کروی بود بقتل سانیدند چون خبر به قتیبه رسید
کرویها که از اہل جوزجان نزد او بود همه را کشت اینواقعه در سنه نود و یک بوقوع آمد
ذکر فتح هند و کشتن ذاهر نام ملک آن
بدانکه اول غزا کردن مسلمانان سند را در سنه چهل و سه در خلافت حضرت عثمان رضی اللہ عنہ
د اینکہ عبدالله بن عامر بر سرحد سند عامل ساخت عبد الله بن سوار عبدی را در سنه چهل و چار
غزا نمود مهلب بن ابی صفره سرحد سند را در حینیکہ عامل بود حکم بن عمرو غفاری را
که والی خراسان بود و در سنه هفتاد و پنج عامل بود بر سرحد سند مجاعه بن سعر التمیمی از
طرف حجاج و ذکر گردید فتح باقی سند برآی مسلمانان بدست محمد بن قاسم بن حکم بن ابی
عقیل ثقفی پسر عم حجاج فتح کردید بیان مینمائیم- حجاج محمد بن قاسم را بر بندر سند عامل
ساخت اعدا باشش هزار لشکر و انچہ حوایجی که متصور میشود تا لجول و دوز دوزن منج
آماده کرده همراه او فرستاد- چون محمد بن قاسم به مکران رسید چند روز توقف کرده متوجه قریه
شده او را فتح کرده بطرف آرامائیل رفته فتح کردند بعد بجانب دیبل شتافت در روز جمعه قدوم
آورد از عقب وی کشتیها مملو از اسلحه و مردان کاری بوی رسید بعد ازان خندق حفر کرده
هر کدام در جا خود قرار گرفته منجنیق را که سمی به عروس به پخصد نفر کشیده میشد نصب کردند
در شهر دیبل مناره بود مرتفع بر سری آن مناره چوبی عظیمی بر آن چوب بیرق سرخی منصوب
چون باد آنرا حرکت دادی در تمام شهر در خوردی زیر آن مناره بت بزرگی ساخته
اہل شهر هر کدام در نزد خود بتی داشتند که عبادت مینمودند در حقیقت این شهر یک بتکده
بود در نزد بت پرستان محترم بود محمد بن قاسم مدنی دیبل را محاصره نمود-
چوب بیرق شان را به سنگ منجنیق شکسته مناره را منهدم گردانیدند کفار ازین مسئله
بد فال گرفته غضبناک شده شمشیر آلوده از شهر مقاتلہ بیرون شدند لشکر نصرت اثر مسلمانان
آن باره را شکست داده داخل شهر گردیدند بعد نردبانها بسیاری ابر دیوار شهر نصب کرده
بالا رفتند شهر دیبل را فتح نمودند چون بقهر و غلبه داخل شدند سه روز بین شهر قتل عام جاری
بود عاملیه که از طرف ملک ذاهر پادشاه سند در آنجا مقرر بود گریخته محمد بن قاسم چہا ہزار
نفری از مسلمانان در شهر اقامت داد مسجد جامع بنا کرده بعد بطرف بیرون رفت
اہل بیرون پیش از ورود محمد بن قاسم بطصولی نزد حجاج فرستاده برای خود امان
خواسته مصالحه کرده بودند چون محمد بن قاسم رسید استقبال نموده و برا شهر خود برده
صلح نامه را ظاهر نمودند محمد بن قاسم از آنجا حرکت کرده رفت خلاصه اینکه بهر شهری که
میگذشت فاح میگردید تائیکہ از نهر سر میش عبور کرده اہل سرطیس نیز خراج و تکالیف را

مکران
نیونف
قزدار
دیبل
ارمائیل
مکران دو مرد از ولایت سند
شهرت دارد
بیطون
دیبل
شهریست در سند
طاحضرت عمیر درن بو بکر
در نظره اصحاب تا عدار و وز آن خضر
که حضرت عمر فاروق رضی الله عنہ
دران خاندان بشمته کستند
حضرت عمر درین دقیقه سعی دارد
در مکہ مکرمہ همہ حجاج موضع خلافت
حضرت رضی الله عنه را مکانی طوره
و سکی تیره بشهارت بخانه دند
در کابل در شہدا، صالحین نام
عابر و کجابی جبیر د نیز بنام ضمیر
رحماری شهیر اند.
بدانکه طناب نان قریش بوده
بنی عدی نیز در شعبہ آن بوده
و با هم یافته.
۱۹ و ۲۶ و ۱۳۲
قزدار قصوری
نازآباد سند مرقومہ حضرت عمر رضی
اللہ عنہ در کامل کر د ر نه توت عابر
ما تخالف کے ملکہ سارک میخوانی
یی در کا علم نبوده و نخا از تمامی من


بر خود لازم گرفته مصالحه کردند بعد محمد بن قاسم از نهر مهران گذشته عازم سند نمود زاهر
بن صعصعه که پادشاه سند بود مستعد محاربه گردیده بر نهری که قریب سند بود پل بسته
خود بر فیل سوار گشته باقی فیلها و سواران سند دور ان جمع شده بالشکری فراوان
بمقابله لشکر اسلام بیرون شد چنان مقاتله شدت کرد که گوش روزگار نشنیده آخر زاهر
نام پیاده گردیده بشمشیر و نیزه تا بعد از شام مقاتله میکرد ناگاه نسیم نصرت و ظفر خدانگاه
بر مسلمانان وزیده زاهر نام بگلستان درین معرکه کشته لشکر یانش هزیمت نمودند لشکر
ظفر پیکر اسلام از ان با هرچه که میتوانستند کشتند چون زاهر مقتول شد زوجه آن
گریخته بشهر راور ملحق شد مسلمانان بتعقیب آن را نمودند آن زن از خوف خود را
و کنیزان و مالکان شهر را اتش زده سوخت بانملمزمن بشهر برهمناباد رفتند مسلمانان
آن شهر را نیز فتح کرده مردمان را کشته شهر را خراب کردند بعد از ان بشهر بای سند
غلبه کرده یک یکرا فتح کردند بعد از نهر بیاس گذشته ملتان را محاصره کرده آب از ایشان
قطع کردند اهل ملتان بر حکم شان فرود آمده مردان گرامی شان را کشته زریه ها را اسیر نمودند
بتی در آنجا بود که شش هزار دربان و خدام داشت از جوانب اطراف مردم بقصد زیارت
وی آمده هدیهای آوردند شرمیش خود را می تراشیدند بگان شان که این بت ایوب
علی نبینا و علیه السلام است آن بت را شکسته خدام و در بانان را کشته اولادش را
اسیر نمودند از انجا طلای بسیاری بتصرف دروند گویند که انجا خانه بود که بطول و ده
زرع و عرض هشت زرع از سقف آن طلا پر شده بود چنانچه ملتان را فرج الذهب
می نامیدند مسلمانان غنیمت گرفتند در ین زمان فتوحات محمد بن قاسم وسعت گرفت
چون خمس ان نزد حجاج فرستاده شد دوازده کرور بود حجاج مخارج و نفقه لشکریان
و غیره را سنجید شش کرور شد گفت نصفانصف فایده کردیم هم درین فتح قصاص
خود را که سر زا هر پادشاه باشد هم گرفتیم چون حجاج در سنه فوت گردید محمد موصوف بینا
خبر فوت را شنیده بطرف رور و بصرور که از مفتوحات او بود مراجعت کرد اهل انرا
ببخشش سرافراز کرده لشکر خود را بطرف پیلان سوق داد اهل شهر با او مقاتله نکرده
جزیه را قبولدار شدند بعد بطرف کیرج آمده دو پرکه پادشاه آن خروج نموده مقاتله کرد
طاقت نیاورد شکست خورد بعضی گفته اند کشته شد اہل مدینة کیرج فرود آمده مقتول و اسیر
شدند در ین زمان ولید بن عبد الملک فوت گردید سلیمان برادر او خلیفه شد محمد
بن قاسم را از حکومت سند معزول و یزید بن ابی کبشه ساکسکی او والی سند مقرر کرد و الی
موصوف محمد بن قاسم را قید کرده بجانب عراق فرستاد اهل سند بر محبوسی و معزولی محمد


فتوحات اسلامی
(۲۰۵)
ذکر غزوه هند
بن قاسم گریستند چون بعراق رسید صالح بن عبد الرحمن بواسطه دی احبس نموده معذب ساخت تاکشت
زیرا که حجاج ادم نام برادر صالح را که طرفدار خوارج بود کشته بود صالح نیز محمد بن قاسم که بنی
عم حجاج بود به خون برادر خود بقتل رسانید یزید بن ابی کبشه بعد از قدوم بزمین سند بهیجده
روز فوت شد سلیمان بن عبد الملک حبیب بن مهلب را برسند عامل گردانید چون حبیب
بر سند قدوم آورد پادشاهان سند که از ترس محمد بن قاسم گریخته بودند بمملکت های خود
مراجعت نموده برسند غلبه کردند حبیب برکنار رود مهران فر و آمده اهل آور برا و
جزیه دادند حبیب طایفه دیگری را محاربه کرده پریشان نیز مظفر گردید درین زمان
سلیمان بن عبد الملک فوت گردید عمر بن عبد العزیز خلیفه به ملوک سند نوشته ایشان را
با سلام و اطاعت دعوت کرد و چنان نوشت که هر گاه اطاعت کردند نفع و ضرر ایشان
نفع و ضرر ما میگردد براثر مکتوبشان جیشیه بن داهر و باقی سلاطین سند مسلمان شدند
و نامهای عرب ا بر خود گذاشتند در نیوقت عمر و بن مسلم باهلی از طرف عمر بن عبد العزیز بر سرت
هند عامل مقرر شد.
ذکر غزوه هند و فتح آن
عمر و بن مسلم بر بعضی از بلاد هند غزا نموده ظفر یاب گردید بعد از ان جنید بن عبد الرحمن
مری که در زمان خلافت هشام بن عبد الملک و الی سند گردیده بود در نیوقت نیز از طرف
عمر بن العزیز والی سند مقرر شد جنید مذکور تا کنار رود مهران آمده جیشیه بن زاهر وی
از عبور منع نمود کس فرستاده خبرداد که من بسلام آورده از نزد مرد صالح بمملکت خود
والی مقرر شدم بر تو امین نیستم جنید جهت اطمینان بر آوی گروی فرستاده جیشیه نیز
عوض خراج شهرهای خود گروی داده از هم گذشتند بعد از ان جیشیه کافر شده محاربه
نمود بعضی گفته اند که محاربه نکرد بلکه جنید با وی مخاصمت کرد جیشیه به هند رفت حماقت
وکشتی ها و آمرا حرت اماده کرد. بعد از ان جنید بکشتی های خود سوار شده بجانب
جیشیه رفت جیشیه را در ریگزا ر قریب مند دستگیر کرده بقتل رسانید صعصعه بن
زاهر گریخته اراده داشت که در عراق رفته از غدر جنید شکایت نماید جنید با او مواق
و لفت کرده او را پس گردانید تا انکه دست خود را بدست او نهاد چون مطمئن شد
و یر اکشت این قضیه در سنه یکصد و هفت از هجرت وقوع یافت جنید شهر کیرچ را که جز
هند است و نقض عهد نموده بودند کا فرشده بودند غزا کرد باین قسم که از هند بر کیرت
لشکر کشیده حصار شهر را با بالی کلند و غیره آلات منهدم نمودند داخل شهر شده اہل شهر را
قتل اسیر کرد از طرف خود بجانب ترمذ و مندل و دهنج و برویج عاملها مقرر گردانید

حاشیه
واسطه و ارج بمرتبه اولی است ۱۳
همچنین ۱۳
۲۲ کلور است در هند ۱۲
مندل شهر بیست در هند ۱۲
دهنج شهر بیست در هند ۱۲
برویج کا بکسر ب در هند ۱۳


فتوحات اسلامی
(۲۰۶)
ذکر فتح هند

لشکری به جانب ازین سوق داده ازین را غارت کرده حصار آنرا اسوختند پیلان آنرا نیز
فتح کردند در نزد جنید غیر از خزانه که همراه او بار میشد هشتاد لک زرمال غنیمت حاصل شد
بعد از ان جنید مقیم بن مقسم را در سند والی گردانید چندی بعد ضعیف و سست گردیدند
فوت شد در ایام ولایت او مسلمانان از بلاد هند بیرون شده مراکز خود ها را واگذاشته دائر
خارج شدند اهل سند کافر گردیدند مگر اهل قصه بعد حکم بن عوام کلبی را در سند والی نمودند
شهری را مسمی به محفوظه بنا کرده مسلمین را در آنجا قرار دادند عمر بن محمد بن قاسم که همراه
وی بود در کارهای عمده را بوی تفویض می نمود اورا بسنجان وان کرده چون مظفر و منصور
قدوم آورد او را به بنا شهری امر داد وی شهری که مسمی به منصور ه است بنا کرده که تا بحال
منزل امر ا میباشد بعد موضعی را که دشمنان غالب شده بودند از دست شان خلاص دهائی
داد بعد از ان حکم مقتول گردید مردمان بولایت عمر بن محمد بن قاسم رضامند شدند
هر یک از عاملان طرفی را مقاتله میکردند انچه بر اشان میسر می شد می گرفتند بعد از دست
شان میرفت زیرا که دولت بنی امیه ضعیف شدند تا اینکه دولت عباسی روی کار امد

ذکر فتوحات موسی بن نصیر با فریقیه
در سنه هشتادند ولید موسی بن نصیر را بر افریقیه عامل مقرر نمود موسی مذکور رفته بافریقیه
رسید که طایفه بر بر با افریقیه طامع شده بودند و خبر رسید که باطراف شهرها اقوام سید شدند
که خارج از اطاعت میباشند عبدالله پسر خود را بآن طرف متوجه ساخت عبدالله مقاتله
نموده مظفریاب گردید هزار کس را اسیر آورد همچنین از راه دریا به جزیره میورقه رفته چور
و غارت کرد مال بی نهایتی با خود آورد بارون پسر دیگر خود را بطرف دیگر متوجه نمود
نصرت یافته مال و غنیمت بسیار آورد و خود او نیز باطایفه دیگر متوجه شد بهمین قدر مال
و غنیمت و اسیر آوردند که خمس اسیران شان شصت هزار کس شد گو یا صد لک نفوس را
اسیر کرده بودند چنین اسارت بزرگی کس نشنیده بود بعد از ان افریقیه را قحط غالب
گشته معاش پریشان تنگ گردید موسی بن نصیر بطالب باران برامد به خطبه خواند
ولید خلیفه را ذکر کرد بوی گفتند که خلیفه را در خطبه ذکر نکردی گفت این مقامیست
که بجز از ذکر خداوند دیگری گنجایش ندارد همین بود که خداوند جل شانه بر ایشان باران
داد نرخها ارزان گردید بعد از ان موسی بعزم غزا کردن باقی بربر بجانب طنجه حرکت
کرد اهل طنجه از خوف گریختند ایشانرا تعقیب کرده تا به سوس سفلی رسیدند از ایشان
بسیاری کشته شدند هیچکس از ایشان مدافعه نکرد امان خواسته اطاعت را اختیار نمودند
بعد موسی غلام خود طارق بن زیاد بر طنجه عامل گردانیده لشکری بسیاری و معلمائیکه تعلیم

محمد بن قاسم
کلمه طیبه
اقجه که عبارت از
دوازده لک میباشد
کسی نمیداند در لغت عربی در افریقہ
مور و طلب ذکر شده که افریقہ
معنی مورته مجزیره ایست در غربه
اندلس جنوب اسپانیه و میورته
بطرف جنوب
فلوریسیه میان
بحر مغرب ظاهرا هرد و نام محلیست
که اندلسی غربی است


فتوحات اسلامی (۲۰۷) ذکر فتوحات بن مصیر

فرائض قرآن شریف را بنمایند بطنجه فرستاد خود بافریقه عودت کرد چون مرور او بقلعه مجانه
افتاد اهل قلعه خوف کرده خودها را حصاری کردند موسی بن نصیر جماعت را بر حصار یشان
مقرر نمود که بانها مقاتله کردند تا فتح شد خلاصه اینکر در ینوقت در افریقہ عامل ساخته
بود در همین سال ۸۹ غزا نمود مسلم بن عبدالملک ترک را از ناحیه آذربیجان قلعه ها
و شهر ها را فتح کرد در سنه نود مسلم مذکور زمین روم را غزا کرد پنج قلعه را فتح نمود
و نیز عباس بن ولید غزا نمود تا به ارزق رسید که موضعیست در فرسنگی شیراز
در بیان غزا کردن قتیبہ بن مسلم شومان
در سنه نود و یک بود که ملک شومان شومیت خود را ظاهر کرده عامل قتیبه را از نزد
خود طرد و موقوف کرد قتیبه نزد او دو نفر که یکی عیاش و دیگر شخصی خراسانی بود برا
انیکه طلب مالیا بند از ملک آنگیر ادا نماید انچه را که بادی مصالحه شده بود چون قریب
شومان شدند اهل آن برامده آن دو نفر رآلت و کوب و دشنام نمودند خراسانی
طاقت نکرده مراجعت کرد عیاش بایشان مقاتله کرده شصت نفر هم با ورسید آخر بشرا
شهادت نوشید چون خبر به قتیبہ رسید خود بجانب شومان حرکت کرد صالح بن مسلم
برادر خود را در نزد ملک فرستاد بانیکه امر نماید ملکی با اطاعت و گر ضامن شود از برای
ملک رضای قتیبه را اگر مصالحه همچنان باقی بماند صالح کسی فرستاد ملک سر باز زد و
گفت می ترسانی مرا از قتیبه با وجود یکه من محکم ترین پادشاهانم از روی حصادار
چون خبر به قتیبه رسید آمده او را محاصره کرده منجنیق بر پاگرد چنان سنگ بروی قلعه
می انداخت که قلعه را شکسته شخصی از مجلسیان ملک کشته گردید ملک از خوف
غالیه مالح جواهر خود را در چه میان قلعه که از عمیقی منتها او دانسته نمیشد انداخت
درب قلعه را کشوده بجانب قتیبه بعنان جنگ برامد مقاتله شدیدی کرد آخرکار
کشته شد قتیبه قلعه را بقهر و غلبه مالک گردید لشکریان او را کشته ذریه شان را
اسیر نمود بعد متوجه کش و نسف شد آنها را فتح کرده اهل فاریاب که از اطاعت
سرباز زده بودند آن را کامل سوخت از ان وقت فاریاب به محترقه موسوم گشت
بعد از کش نسف برادر خود عبدالرحمن را بگرفتن بدل مصالحه به جانب طرخان
ملک سغد فرستاد عبدالرحمن به سغد رفته بدل صلح را قبض گردی که با او بود تسلیم
ملک صغد نمود در بخاری بنکه قتیبه از کش و نسف به بخارا رفته بود عبدالرحمن در بخار
رسید بعد قتیبه با برادران خود بطرف مرد مراجعت کردند زمانیکه قتیبه در بخار
بود خداه غلام خود را که جوان نور سیده بود در بخارا تصرف داد وی اشخاصی را


فتوحات اسلامی
(۲۰۸)
ذکر فتح اندلس

که خوف مخالفت داشت گشت ۔ بعضی چنین گفته اند که قتیبه زمانیکه حته گرفتن بابل صلح
به صغد رفت چون بازگشت اهالی صغد طرخون را گفتند که رضا بخون آرداده جزیه را
به خوانشش دمیدهی تو پیر و کلان سال شده ذلت را رضامند میباشی مارا حاجت
بتو نیست او را محبوس و غوذک را بجای آن والی گردانیدند طرخون ازین ننگ خود را
بقتل رسانید در همین سال غزا کرد عبدالعزیز بن ولید صائفه را و نیز در همین سال ولید
بن عبد الملک محمد بن مروان را که عموی آن بود از جزیره وار منیه غزل کرده بعوض آن
مسلم بن عبدالملک را عامل گردانید مسلم طائفه ترک را از ناحیه آذر جان تا با بک شهر یست
از حلب غزا نمود و مداین و باقی قلعه ها را فتح کرده بذر بیعه منجنیق ها و نیز مسلم بن عبدالملک
در سنه نود و دو بزمین روم غزا نموده سه قلعه را فتح کرد اہل سوسن بشهرهای روم
قرار داد.

ذکر فتح اندلس
اندلس جزیره ایست که در پهنائی دریای محیط بسته و در بین بنهر یست باریکی
در بیست و هشتم رمضان سنه ۹۲ زمان خلافت ولید بن عبد الملک طارق بن زیاد از ابراء رو
موسی بن نصیر با هفت هزار کس عزم غزا نموده با جمعیت خود به جبل طارق نزول کرد
بعد از ان موسی بن نصیر پنج هزار کس بمداد فرستاد که جمله دوازده هزار نفری بودند
بعد از اینکه جیوش خود را در شذونه جمع آوری نموده بملک اندلس طلاقی شد پادشاه
اندلس نیز با صد هزار لشکر بجنگ آمد با یکدیگر حمله بردند مدت هشت روز مقاتله بین
شدت داشت تا اینکه بنصرت الهی طارق پادشاه اندلس ابدست خود کشت حق تعالی
کفار را شکست داد لشکر طارق ایشان را تعقیب نموده جماعتی از شکستیا جمعیت
کرده بودند بنای مقاتله را گذاشتند با آنها مقاتله شدیدی کرده ثانیاً شکست
خوردند بعد از ان چنان حرابی مسلمانان اتفاق نیفتاد شهر من دشمن برجا قرار
نگرفتند بلکه هر جا طارق شهر شهر و قریه قریه را واگذار شده میرفتند تا اینکه طارق
در بلاد اندلس داخل شده اندلس را شهر بعد شهر فتح میکرد کلام در اینجا بطول می انجامد
قصه طارق در تواریخ بطریق تفصیل مذکور است اینجا حاجت ندارد خلاصه اینکه
کارهای انجام مستقیم در اسلام بلند گردید کشتگان کفار از اول فتح تا اخر اینقدر
بسیار بود که بشمار نمی آمد شهداء مسلمانان بنسبت بآن بغایت کم بود اما بیعنت
طلا و نقره و جواهر و اسباب و اساس و باقی اشیاء انیقدر بود که عقل از شماره و ضبط
آن عاجز بود نصیب مسلمانان گردید و نیز فرشی یافتند که بشاخهای طلا و مروارید
بافته و یاقوت وزبرجد دانه نشانی شده بود چون لشکر ظفر اثر آن را میدیدند


فتوحات اسلامی
(۲۰۹)
ذکر فتح اندلس

طاقت حمل آنرا نداشتند بذریعه تبران از میان جدا کرده هر یک نیمی آنرا می بردند انقدار
یکصد و هشتاد تاج از طلای سرخ مرصع از در و قسام جواهر قیمتی بود و هزار شمشیر
سلطانی جواهر نشان و پیمانها از در و یاقوت و ظروف طلا و نقره بی اندازه دستگیر
که یافتند دسترخان حضرت سلیمان علی نبینا و علیه السلام بود گفته اند که آنها از جابلقا با
بحت نصیر وقتی که بیت المقدس را خراب کرده بود بدست آمد بعضی گفته اند که از سلیمان
علیه السلام نبود بلکه در وقتیکه میان ثروت داشتند هرگاه شخصی از ایشان می مرد
وصیت میکرد بعضی مال خود را بکنیسه ها و عبادتحانه ها از همان مال همین ظروف ساخته میشد
آن مائده از طلا ساخته شده بود از در و یاقوت و زمرد مرصع بود که چشم مانند ندیده بود
و بران سه طوق بود از مروارید و یاقوت و زمرد که تا عمان مکلل بجواهر بود و کناره ها و آنها
از جواهر بود سیصد و شصت پایه داشت بعضی شصت درج پایه گفته اند آن مائده تقی
هزار اسیر دان طلا و نقره و جوهر در متعه نفس که مقدار آن اندازه نمی شد بطرف لید بن عبدا لملک
بردند ابتداء مقاطعه و فتح دو شب باقی مانده از رمضان سنه نود و دو موسی بن نصیر
مولا خود طارق بن زیاد در رمضان سنه نود سه لحق شد و همرا ه آن هژده هزار نفری بود
داخل شدند در بلاد اندلس تا اینکه بشهر های فرنگ رسیدند چون خبر بجانب لید و عبد الملک
رسید بر مسلمانان ترسیده باضطراب اخفاد بسوی شان فرستاد و امر بازگشتن نمود
بعضی گفته اند که چون مسلمانان در حین سفر خود در بیابانی کلانی رسیدند زمین های نرمی آمد
قدمها بافتند از آدمی و پرنده در انجا اثری نبود بتی کلانی مانند ستون بر پا ایستاده دیدند که
در ان خط نقره بعربی نوشته بود که یا بنی اسماعیل چون درینجا رسیدید بزودی بازگردید
اگر بپرسید که چرا بازگردیم خبر میدهم شما را که باز گردید که بین شما اختلاف میشود بعضی کردن بعضی را
میزند در سنه نود و پنج بازگشتند موسی بن نصیر بر افریقیه عبد الله پسر خود و بر اندلس پس ازیز را
و بر طنجه عبد الملک نام پسرون خود را والی ساخت جمیع اندلس و مغرب با اولاد او متصرف شدند
بعد از ان موسی بمعیت طارق مولا خود حسب الامر خلیفه بازگردیدند بر ولایت مقن در وقت
و مراجعت بعد از وفات ولید زمان ولایت سلیمان بن عبد الملک و بروقت در مرض
موت ولید قدوم آور د بعد از ان امر مسلمانان در اندلس وسعت یافت تا اینک پس
برای شان ملک وسیعی گردید بعد از ان نصاری اندک اندک بر ملک اندلس غلبه کردند تا سنه
نه صد و چهار اندلس را کاملا متصرف و مستولی شدند مگر عده قلیلی از مسلمین که معاد ندا
و مددگاری نداشتند باقی بودند که بعضی کوه ها را قرارگاه ساخته بودند بخلاف نصاری
اقدام مینمودند نصاری بر ایشان قوت یافته در سنه یکهزار و ده از ملک اندلس کشیدند


فتوحات اسلامی (۲۱۰) ذکر غرق شدن

انا لله و انا الیه راجعون ـ از حضرت خداوندی نیاز میکنیم که ناصری برای اسلام مهیا
سازد تا آن مواضع و امکنه نفیسه را از کفار فجار استرداد نماید که مسلمانان بقرار سابق
متصرف و مستولی گردند.
ذکر غرق شدن مسلمانانیکه خیانت در غنائم اندلس کرده اند
چون موسی بن نصیر شهرهای اندلس را فتح کرد طایفه از لشکریان که اراده خیانت در مال
غنائم داشتند به جزیره سردانیه که جزیره بزرگی جزایر روم پر اشجار و اثمار بود داخل شدند
اهل جزیره ظروف طلا و نقره در بالانی که آنجا بود انداختند و باقی اموال خود را در مین دلو شمش
سقف کنیسه کلانی دفن نمودند شخصی از مسلمانان در تالاب غسل میکرد ناگاه کاسه کلانی
نقره بپای او رسیده بر آورد بعد مسلمانان شروع نموده تمام اشیائیکه در تالاب بود بر آورده
در ان خیانت کردند همچنین دیگری از مسلمانان در جوار کنیسه کبوتری در سقف کنیسه دیده
تیر بجانب آن انداخته تیر خطا رفت به سقف کنیسه خورد تخته شکست چیزی از طلا که آنجا
متواری بود ریخت مسلمانان دانستند پوشش ثانی معبد را جستجو کردند هر چه درین
مخفی نموده بودند غنیمت گرفتند بعضی مسلمانان خیانت را زیاده نمودند چنان حیلها
حیله میکردند که بعضی گربه را ذبح کرده پوست میکند بعد پوست ان را از طلا و نقره کرده
میدوخت انرا از پای گرفته بیرون میانداخت که رفیقان او ندانند بعد به بهانه بیرون
شده میگرفت بعضی غلاف شمشیر خود را از طلا پر میکرد چون خائنین بدریا سوار شدند آوازی
شنیدند که میگفت اللهم اغرق الخائنین دریا بطلاطم کرده همه شان غرق شدند اثر
نعش گمشأن که ظاهر میشد دینارها مغلوله از کمر بند های شان موجود میشد در سنه یکصد
پنجاه و سه همین جزیره را عبد الرحمن بن حبیب فهری غزا نموده قتل بسیاری به ساکنین
آن جز اداشته بد ادن جزیه همراه شان مصالحه نمود بعد از ان از جزیره ابا کرده بمال
خود باقی ماندند کسی همراه شان غزا نکرد تا اهل روم جزیره را آباد کردند در سنہ ۳۳۳ منصور
بن قایم علوی رئیس دولت افریقیه کشتی ها را از مهدیه بطرف سردانیه بیرون کرده بر هر جنوه
که از توابع جزیره بود مرور کرده آن را فتح ناگاه بر اهل سردانیه واقع شدند انهارا کشته
و اسیر نمودند کشتی های بسیاری را سوختند جنوه را خراب و آنچه در انجا بود غنیمت گرفتند
باز در سنه چهار صد و شش مجاهد عامری زمانیکه والی اندلس بود والی جزیره را صد و بیست
کشتی در دریا بود از دریا غزا نموده جزیره را فتح و مقاتله در کشته در یه و زمان را اسیر کرد این خبر
به سمع پادشاهان روم رسید ایشان جمعیت کرده با جمعیت زیادی از طرف بر کبیر برسری مسلمانان
آمده مقلته عظیمی برپا نموده مسلمانان شکست داده از جزیره سردانیه کشیدند بعد از ان کسی با ایشان غزا

نکرد