فتوحات اسلامی
(٣٤١)
غزوہ کشمیر وفره قنوج

ذکر غزوہ کشمیر و فتح قنوج و غیر هما
چون یمین الدوله سلطان محمود پسر سبکتگین قصد تسخیر دیار هند را نموده در سنه چهار صد
و هفت بابیست هزار ایجاری از نفوس ما دراء النهر و دیگر بلاد از غزنین بر آمده
عزیمت کشمیر را نمود زیرا که بر شهر ہائیکه بین آن و کشمیر از بلاد هند متصرف شده بود
و از غزنین تا آنولایات سه ماهه راه بود لہذا سه ماه دایماً سیر نمودند چون از نهر
سیحون و جیحوم که دو نهر عمیق شدید الجریان بودند گذشت و بنواحی دیار
ہند رسید رسولان از طرف پادشاه هند باستقبال شان آمده اظهار اطاعت
و بذل مصارف جنگ را نمودند بعد که از ان موضع گذشته بدر کوه میر رسیدند
والی آن نیز بخدمت پیوسته کلمه سلام را عرضه کرده برسم پیش قلاوزی در مقدمه
لشکر روان شد تا کہ ایشان را در بیستم رجب بموضع مقصود ماجون رسانیدند
کہ سلطان ولایات فراخ و قلاع محکم اطراف ماجون را فتح کرده بقلعه مہودب که اخیر
پادشاهان هند است رسید چون مہودب از سر قلعه کثرت لشکر مشاهده نمود خوف
و رعب بر وی غالب شد دانست که غیر از اسلام نجاتی نیست با ملازمان و اتباع
خود که تخمیناً ده هزار کس بود باستقبال بر آمده زبان را به کلمه و خلوص پیر اخلاص ودود
گشودند وسلطان از انجا متوجه قلعه متصرف کلجند گردید و کلجند برکوه صلد کہ بنیان
داشر ف بیت معمور پینے در راه قلعه کلچند بیشه واقع بود که از تشابک اشجار و باربری
اغصان و اوراق قطع آن متعذر مینمود و کلجند فیلان کوه پیکر و لشکری عفریت
منظر خود را بگرد بیشه جمیع آورده از رفتن بسوی قلعه میخودند یمین الدوله اندکی از
لشکر خود را محار به شان گذاشت خود او با بقیه لشکر از راه کوتاهی خفیتاً متوجه قلعه
گردیده ہمراہ شان محاربه شدید آغاز داد بعد نسیم اقبال سلطان در تبسم آمده
لشکر کفار را شکست فاحش دست داد مسلمانان دست به نیام شمشیر کرده
تعقیب شانرا نموده تا که ایشانرا بنهر عمیق متصادف گردید چون بقصد عبور
دران در آمدند اکثری شان غریق گردیدند و برخی دیگر بضرب تیغ کشته شد *
و تخمیناً پنجاہ ہزار کس از ان ملاعین در عرصه فنا افتادند و کلجند خنجر کشیده زن خود را
کشت و بعد از ان سینه خود درید و داخل دوزخ شد پس از ان مسلمانان قلعه را
باغنایم بسیار مالک گردیدند و چون سلطان از مهم کلچند فارغ شد متوجه خانه
عابد گشت که عبادت کننده او بزرگ ترا ہالی هند بود و بنا و آن فوق هر تعبیه
شده و محکم ترین ابنیه دیار ہند محسوب بود در ان خزانه اصنام زیاد بود و از جمله

در کلند شهر
اتفاق افتاد و کلحند در دایره مقاتله
ملک به غصہ محبوس
بنوعی که ہر سمت را مے نگریست ہمہ جا
سپاہی سلاح بدست می دید لہذا
مورون نام پادشاهی
است و نام دیار هندریاست


فتوحات اسلامی
(۳۴۲)
ذکر غروہ کشمیر و قنوج

پنج بت بود که از زر سرخ ساخته و جواهر و یاقوت با بر او نشانده بود و وزن طلا که دران
صنم بود تخمینا سه لک نود و سه هزار و سه صد شقاق طلا بود و اصنام سیمین آن تخمینا دو صد
عدد بودند سلطان بتان رار و سیمینرا گرفته فرمود تا اتش به بتخانه زدند و بجانب
قنوج کوچ کردند و رئیس قلعه که را چپیال نام داشت از توجه سلطان خبر یافته
بی مقابله و مقاتله خود را گوشه کرده از شهر گنک که باعتقاد ہنود برانست که منبع این
جوی از جنه است و هرکه خود را در ان غوطه دهد از گناهان پاک شود درگذشت
و سلطان در ماه شعبان بقنوج رسیده آنرا با هفت قلاع دیگر که بکنار آب
گنگ بود و دران قلاع نزدیک بده هزار بتخانه بود و در اعتقاد هنود جنین
رسوخ یافته که از تاریخ عمارت وی یک لک یا سه لک سال گذشت است سلطان
جمیع آنهارا غالب گردیده متصرف شد بعد از غارت و تاراج بجانب قلعه
برامهه نهضت فرمود اہل حصار دروازہار ابند کرده اظهار تمرد کردند چون
دیدند که تاب مقابله و مقاومترا ندارند ناچار اتسلیم شدند مسلمانان اکثری ایشانرا
کشته کسی نجات نیافت غیر از خبر آوری واز انجا بقلعه اتکی رفت چون سلطان
بقرب قلعه رسید جند بال ملک آن صولت لشکر اسلام را دید قلعه را گذاشته
روی بگریز آورد سلطان حصن را با اموال مخزونه آن متملک شده متوجه قلعه شروه
گردید جندرای ملک قلعه از توجه سلطان خبر دار شده خزاین و فیلان خود را
بجبال پنهان کرده خود را نا معلوم ساخت بعد که سلطان محنت اموال و امتعه
او را گرفت به تنهایی خود سوار شده قصد جندرای را نموده سی ام شعبان اور الملات
شده در بین او و سلطان حرب شدید و قوع یافت سلطان اکشری لشکر چندرای را
مقتول اسیر ساخت و مال و فیلان آنر ا غنیمت گرفت خود چندرای با چند نفراز
مصاحبان خود گریخته نجات یافت و کثرت اسیران سلطان در غزوہ مذکوره
بحد رسید که بهاء ہریکی از اسیران از ده درہم نگذشت چون سلطان از بلاد هندستان
سالم و ظافر باز گشت جامع قدیم غزنین را و سیع نموده انچه اموال که غنیمت
گرفته بود مصروف عمارہ مسجد مذکور داشت و چون در سند مذکوره بسلطنه بنی امیه
باشندگان اندلس ضعف و فتور عاید گردید ممالک اندلس پارچه پارچه گردیده
ہر ناحیه بدست متغلبا افتاد نایره شقاق و خلاف در بین بنی امیه و بنی ادریس
پسر عبدلله پسر حسن مثنی اشتعال یافت قصه آن در تاریخ اندلس مفصلا مذکور است
بذکر آن کلام طویل میشد زیرا ما بصدد اختصار فتوحات میبایم.

براون


فتوحات اسلامی
(۳۴۳)
برآمدن ترک چین بتسخیر بلاد اسلام

ذکر برآمدن ترک چین بقصد تسخیر بلاد اسلام
ترکان چین با عدد کثیر که زیاده از سه هزار خرگاه بود و آن طایفه تا بودند و از حلیہ ان
طایفه خطائیه بود که سابق ممالک ماوراء النهر را متملک شده بودند در سنه چهارصد
هشت بعزم تسخیر بلاد اسلام از چین برآمدند چون بلاساغون که نزدیکترین بلاد
اسلام و پادشاه آن صالح ودین دار و محب علم و علما ربوده طغیان نام داشت بمرض مبتلا
شده امتداد مرض او ترکان را بطمع انداخته قصد ممالک او را کرده بعض بلاد متصرفیه
او را متملک شده اموال و اهالی را اسیر و غارت ساختند بعد که بقرب بلاساغون
رسیدند و در بین شان و بلده مذکوره زیاده از هشت شبانه روز مسافت باقی نماند
صورت واقعه بسمع طغانخان رسید از درگاه احدیت عافیت وصحت را مسئلت نموده
که بعد ازین که تیغ کین را از کفار گرفته و ناموس اسلام را محافظه کرده انچه تقدیر
قضا و قدر باشد درباره وی مجری شود چون دعا وی بهدف اجابت رسید
حق جل وعلا او را شفا داد عساکر زیاد جمع آورده با کناف وطرف دیار اسلام
خط فرستاده استدعا مدد و همدردی را نمود یک لاک دبیست هزار الماری
از مسلمانان به نزد او جمع شد بعد مکه ترکان از صحت پادشاه و اجتماع اهالی
اسلام مسبوق شدند بوطن خود واپس مراجعت نمودند طغانخان سه ماهه راه
تعقیب شان نموده تا که ایشان را تلاقی شده شبیخون زد و تخمینا دو لک را بقتل
و یک لک را اسیر ساخت و از ظروف طلا و نقره ساخت چین و دواب و خرگاه غیرها
باند ازه غنیمت گرفت که حصار آن متعذر بود بعد که سلطان بوطن خود بلاساغون
مراجعت کرد مرض او عودت نموده اشتداد یافت تا انیکه سبب فوت وی شد
رحمة الله عليه قصه وی مثل قصه سعد پسر معاذ رضی اللہ تعالی عنہ است که در غزوه
خندق مجروح گردید و عا نمود که حق جل و علا او را باقی گذارد که انتقام خود را از بنی
قریظه بگیرد حق جل وعلا او را مستجاب کرده پس از انتقام جرح آن سیلان کرده جرعه
شهادت را نوشید پس از فوت طغانخان سلطنت و امارت وی به برادر او ارسلان خان
قرار گرفته ملقب بشرف الدوله شده
غزو یمین الدوله سلطان محمود سر بر بالاهند وافغانان

چون یمین الدوله بعزم تسخیر کجور را به که از دیار هند محسوب است و پادشاه آنرا
بیدا نام داشت و ممالک و عساکر زیاد در تحت تصرف داشت بسنه چهارصدند
از غزنین برآمد و در بین راه طایفه افغانیه که جمیع شان کافر و کوه نشین بوده

بلا ساغون شہر کیست
در سرحد ترکستان و چین و خطا.


فتوحات اسلامی
(۳۴۴)
غزوه یمین الدوله

سکنی داشتند قطاع طریقی و فساد پیشه گی که در طریق غزنین بعمل می آوردند اولا سلطان
قصد بلادشان کرده دره هانگشان را در آمده درب بار گشاده عمران احزب
و اموال و یاور غنیمت گرفته اکثری آنها را قتیل و اسیر ساخت بعد از ان روی
براه آورده رفته رفته خود را بجا رسانید که آن زمان در دیگر غزوات خود در انجا نرسیده
بود چون از نهر کناکی سابق گذشته بود عبور نمود قافله را ملاقی شد که عمارتا ز هزار
بار اجناس گران بهاء مثل چوب عود وغیره بود تمامی را غنیمت گرفته بجد و جهد راه
می پیمود که ناگاه بوی خبر رسید که ملک از ملوک هند که نامش پر و چیپال ست از مملکت
خود بر آمده بعزم التجا رجانب بیدا میرود تا خود را حمایت کند پس یمین الدوله کوشش نموده
مراحل بسیار را قطع کرده خود را به پروچیپال و تبعه اش در چهار دهم شعبان رسانید
و در بین یمین الدوله و هنود نهر عمیق واقع بود یمین الدوله برخی از عسگری خود را
پیش از خود از جوی عبور داده بمقاتله اسد او بعد خود او با بقیه لشکر از نهر عبور کرده
تا نی روز بمحاربه شان اشتغال ورزید پر و چیپال ختم برداشته با لشکری خود
رو بگریز آورده مال ها و ایابی خود را تسلیم کرد مسلمانان اکثری شانر ا قتیل و اسیر در آورده
جواهر و اموال و امتعه زیاد با دو صد فیل غنیمت گرفته روی براه آوردند بعد هزیمت
پر و چیپال طلب امان را نمود سلطان یمین الدوله امان نداد و بغیر از سلام آوردن
بدیگر چیز قانع نگردید پرو چیپال مایوس گردیده رفت که به نز و بیدا و پناه گیرد هنود
او را از لشکر جدا کرده مقتولش ساختند چون بقیه ملوک هند از فتوحات یمین الدوله
خبر دار شدند رسولان فرستاده اظهار اطاعت و بذل تاوان جنگ عودند سپس
چون یمین الدوله مدینه باری را که از بزرگ ترین و محکم ترین دیار هند است
از نفوس خالی یافت قصد وی کرده امر تخریب وی با ده قلاع و نگر که متصل آن بود
نمود اکثری نفوس آنها را بقتل رسانید و بجد جستجوی بیدا کرده او را در کنار
جوی دید که سنگر گرفته قدام و خلف خود را آب راه داده تا که مرور ممکن نباشد
و از طرف راست و چپ خود را در خشک گذاشت که از ان طریق مقاتله نماید و عدد
لشکری بید ا پنجاه و شش هزار سوار و یک لک هشتاد چهار هزار پیاده و قصد
چهل و شش فیل بود یمین الدوله برخی را از لشکری خود بمقاتله بیدا فرستاد
بیدا نیز مثل آنرا بمقابله شان بیرون آورد و هر یک ازین دو پادشاه لشکری
خود را مد و محکم ساخته تا که جمعیت طرفین زیاده از شماره گردید نایره حرب در میشان
اشتعال یافته یکدیگر را بنوک نیزه و بر چه مجروح و مطعون ساختند تا که شب در آمده


فتوحات اسلامی
(۳۴۵)
فتح بلاد هند

در حین پرده گردید چون صبح شد یمین الدوله شهر را خالی از اهل و سكان یافت که هر یک از اهلی
شهر از راه مخالف راه آخر فرار نمودند یمین الدوله شهر را که متصرف شده خزاین اموال
و سلاح را جای بجا دیده همه را غنیمت گرفته تعقیب منهزمین را کرده ایشانرا بضرب
جنگلها و بیشه‌ها ملاقی شده بدیشان جنگیده اکثری آنها را مقتول و اسیر ساخت بیدا
منفرداً گریخته نجات یافت بعد یمین الدوله مظفر و منصور بغزنین مرحعت نمود.
فتح قلعه دیگر از بلاد هند
در سنه چهار صد و چهارده یمین الدوله بغزای یار هند رفته مقاتله شدید نمود و غنایم
کثیری جمع کرده آنچنان بکمال دلیری و شدت رفته ماخورا نزدیک قلعه رسانید که در سرکوه
بمند بود و غیر از یک راه در دیگر جهت ان راه نبود آن قلعه وسیعی بود در ان خلقی کثیری
سکونت داشتند و منجمد فیل در آنجا بود و اهل آن قلعه جمیع مایحتاج خود را داشتند
چون یمین الدوله ایشان را محاصره نمود مقاتله شدید کرده نفری زیاد از ایشان
بقتل رسانید ناچار مطیع شده امان طلبیدند یمین الدوله بایشان امان داده
دران قلعه تقرر داد و خراج شان را تعیین نمود بعد اهل قلعه بر یمین الدوله
هدیه های کثیر پیش کش بردند از انجمله یکمرغ مانند قمری بود و خاصیت او
آن بود که هرگاه در مجلس طعام زهر آلود حاضر میشد از چشم مرغ اشک میریخت
و سنگ میگردید و خاصیت آن سنگ آن بود که چون می سائیدند و در زخم مرهم
میکردند التیام و شفاء می یافت.
ذکر توجه سلطان محمود بجانب سومنات و فتح آن
چون یمین الدوله سلطان محمود سنه ع ۴۱ چهار صد و شانزده قصد تسخیر
دیار هند را عزیمت کرد و شهر و قلعه آن را فتح نمود و بتی را که معروف
بسومنات بود متصرف شد بقصه آن چنان است که آن بت بزرگ ترین
بتان هند بود و اهل هند در شب خسوف در حوالی آن بتخانه زیاده از دو
هزار کس جهت زیارت مجتمع میشدند و معتقد شان چنین بود که ارواح بعد از
مفارقت ابدان بخدمت سومنات آمده ارواح مجتمع را با بدان میفرستد
بر سبیل تناسخ حواله میکند و از اقصای هند نذور و صدقات بآن می بردیم
و قریب بده هزار قریه معموره وقف خدام آن بتخانه بود و چندان جواهر گراین
بها و در آن بتخانه مجتمع شده بود که عشر آن در خزینه هیچ پادشاهی نبود اهل
هند را نهر کلامیست که کنک گفته میشود هند و یان تعظیم مینمایند آن را

امداد غیبی و فتح سومنات
گوید میشود که سومنات ام بت نیست
بلکہ نام آن بت مانات بود ولات
نام بت آن یکی ز بتان بود ولات
دیگر عزی نام دارد سومنات
کہ غیم قلی بود عارف سومنات


فتوحات اسلامی (۳۴۶) فتح سومنات

و گمان دارند اینکیه چون مرده خود را بسوزند و خاکسترش ابد ان آب ریزند
آنها را آب بجنت میرساند و مسافت آن جوی از سومنات دو صد فرسنگ بود
و این تیره را پان هنود مقرر کرده بودند خلقی زیادی اکه هر روز از ان جوی آب
آورده سومنات ابد ان آب بشویند و هزار کس بر همن مهمه نیز در ان بتخانه مشغول
عبادت و پیش بدن زائرین انبوی بت مقرر بودند و سه صد کس بگر جهت تراشیدن
سر و ریش زایرین و سه کس جهت خوشخوانی و پنصد کنیز جهت رقص درب بتخانه
مذکور نیز محیا بود و از برای هر یکی ازین خدام روزانه اجرتی معین بود چون سلطان
مذکور هر وقت که فتح بلادی از بلاد هند می نمود و بتان آنجائی امی شکست
اهل هنود میگفتند که برین تبان خشم سومنات شده است زیرا که اگر از آنها
رضامند می بود کسانی که بدی بتان اراده کرده بودند هلاک مینمود چون این سخن
گزاف بسمع سلطان رسید قصد سومنات را تصمیم کرده گفت که هرگاه هنود
این بت را نیابند بطلان ادعاشان محقق گردد شاید که بدین اسلام میل نمایند
پس استخاره سنجد اوند جل و علی نموده دهم شعبان سنه مذکوره باسی هزار سوار
جرار غیر الجاری از غزنین بیرون شده در راه ملتان روان شد و پانزدهم
رمضان بملتان رسید و از آنجا قصد هند را کرد و در بین هند و ملتان بیابان
بی آب علفی واقعست و باشنده هم ندارد خوراکه موجود نسبت سلطان بقدر
کفایت راه طعام و آب جهت خود و لشکری خود برداشت بلکه اضافه از جهت
احتیاطاً بیست هزار شتر آب و طعام بار نمود و قصد انهلواره را نمود
چون از ان صحرا خون خوار گذشت قلعه نامحکم در اطراف آن صحرا مردان جنگی سلا
ملاقی شد با وجود اینکه قلعه نامذکوره محیط بخندق های عمیق بود و گرفتن
آنها متعذر مینمود هرگاه مسلمانان بقر قلعه رسیدند حق جل و علی رعبے بدلها یشان
جائے داده مجموع انقلاع را تسلیم کردند و بموجب فرمان سلطان مردی شانرا
بقتل رسانیده بت ہا را شکستند انچه طعام و آب و غیره که ما یحتاج شان بود
بار نموده بجانب انهلواره رفتند و غزه ذی القعده بدان موضع رسیدند و حاکم آن
که بهیم نام داشت شهر را گذاشته فرار را بر قرار اختیار نمود و بقلعه کند است
خود را حصاری نمود بعد سلطان شهر را تصرف نمود ما یحتاج خود را مرتب ساخته
بر سمت سومنات عزیمت کرد د در من راه قلعه های پر از بت و متصادف شد
که مانند سومتا دارای در بان و نقیبت بودند با اہل قلعه مقاتله نموده قلعه ها متصرف


فتوحات اسلامی
(٣۴۴)
فتح سومنات

شده منهدم ساخت و بتان را شکست بعد بجانب مستا از بیابان کم آب و علفی دان
در بین راه بیست هزار مرد جنگی سکان آن بیابان بدیشان تصادف نموده مقاتله
نمودند لشکر سلطان آنها را شکستی ادہ مالهایشان را غنیمت گرفتند و از انجا
گذشته خود را به دبولواڑه رساندند و آن بمسافت دو منزل است از سومنات
اهل قلعه بر جا خود ثابت مانده بمی جا نشدند بر گمان که سومنات ایشان را از دشمنان
رہائی میدهد تا انیسکه سلطان مذکور قلعه را متصرف شدہ اہل آن را بقتل رسانید
اموالشان را نهب و تاراج نموده قصد سومنات را کرد در روز پنجشنبه پانزدهم
ذی القعده بنواحی سومنات رسید در کنار دریا قلعه بود که موج دریا بغصیل آن
میرسید مشاهده نمود که خلقی بسیار بر دیوار قلعه بر آمده اند و امید فتح را برمسلمانان
دارند زیرا که جمله واثق اند که معبودشان جمعی را که قاصد آن جا به شده اند هلاک
خواهد کرد روز دیگر که روز جمعه باشد لشکر اسلام بپای قلعه محرب بقتال ورزیدند
ہندویان چنان حربی را مشاهده کردند که هرگز به خیال شان نگذشته بود بقصہ
سر دیوار را از ترس تیراندازان خالی گذاشتند غازیان نردبانها بنهاده بدیوار
حصار بر آمده بآواز بلند تکبیر گفته هندویان چون آواز تکبیر اشنیدند جنگ
سخت آغاز نمودند و جمعی از ایشان به پیش سومنات رفته در خاک غلطید با تضرع
وزاری از ان نصرت و یاری خواستند چون شب آمد از یکدیگر جدا شدند بعد
که صبح شد مسلمانان باز روی بمقابله نهادند اکثری هندویان را بقتل نمودند تا اینکه
ایشان گریخته داخل بتخانه گردیده بدرب بتخانه مشغول حرب شدند و افواج انبوه
بر سبیل نوبت داخل بتخانه شده بت را در بغل گرفته بدو خواسته و پس آمده
محاربه میفرمودند و کشته میشدند تا بسیاری شان بقتل رسید و بقیه شان در کشتیها
نشسته رو بگریز آوردند مسلمانان تعقیب شانرا نموده بعضی شان را قتل و بعضی را
غرق نمودند - و آنشخانه که سومنات دران بود طول و عرض نام داشت چنانچه پنجاه
و شش ستون وقایه سقف آن اکرده بود و روکش آن ستونان از قلعی بود سومنات
از سنگ تراشیده طولش مقدار پنج زرع بود سه زرع آن ظاهر و دو زرع آن در بنا
مخفی و صورت مصوره هم نداشت چون یمین الدوله آنرا گرفت و شکست بعضی را
بسوختاند و بعضی را بار نمود فرمود تا به غزنین برند و در آستانه مسجد جامع بیندازند
و خانه بتخانه تاریک بود و روشنائی آن از قنادیل جواهر معلقه بود و در ان خانه زنجیر
طلائی آویزان بود در ان زنجیر زنگ بوده که چهل و پنج من وزن داشت هرگاه پاره


فتوحات اسلامی
(۳۴۸)
فتح سومنات

از شہر رفتی غادم های بتخانه آنرا حرکت ادنی آبادانه آن بر همه که بهنگام مقیم عبادت
بودند از خواب برخاسته در ان بتخانه خزانه بود که دران بتان طلائی بود و بر سر ان
بتان مرد ها زیور ناک کرده شده بجواهر آویزان بود و هر یک از مرده ها منسوب
به بزرگی از بزرگان شان میشد و قیمت اشیا که دران خزانه مجتمع بود زیاده از
دو لک طلا و سرخ بود—یمین الدوله تا میشانرا متصرف شده تخمینا پنجاه هزار کس
شانرا بقتل رساند درین اثنا خبر رسید که بهم صاحب بھلواره قصد قلعه کند هرا
نمود که در بین دریا میباشد سلطان راهوش تسخیر آن قلعه پیدا شد غزمیت انصوب
نمود چون بدان نواحی رسید قلعه را دید که آبی عظیم بر اطراف آن محیط شده
از غواصان استجاتی دو شخصی بدست آورده از عمق آب استفسار نمود ایشان
گفتند که گذشتن ممکن است اگر هوا اندک حرکت نماید و موج پیدا شود همگی را
هلاک خواهد کرد - سلطان بعد از استخاره توکل بر عنایت الهی نموده با لشکریان
خود بآب داخل شده بسلامت بپا قلعه رسیدند چون اهل قلعه این حال را
مشاهده نمودند رو بگریز آوردند مسلمانان داخل قلعه شدند مسلمانان
دیدند که بهیم قلعه را فارغ ساخته از ان قلعه باز گردیده تعرض نکردند — بعد
یمین الدوله قصد منصوره را نمود چون ملک منصوره خبر یمین الدوله را شنید
به بسبب یکه سابق سلام آورده بود و باز مرتد شده تاب نیاورده قلعه را گذاشت
به جنگل اشبه پناه برد لشکری یمین الدوله جنگل را از دو طرف احاطه کرده آنرا
به همراه لشکری او بقتل رسانیدند بعد قصد بهاطیه را کرده اهل آن در مقام اتمام
آمده جزیه را قبولدار شدند سلطان مذکور مظفر و منصور بدار السلطنه غزنین
مراجعت نموده بدم صفر سنه جهار صد و هفده بغزنین رسید.
ذکر غرق شدن کشتی بحر بر بحر صقلیه
در سنه جهار صد شانزده رومیان با جمع کثیر بقصد جزیره صقلیه برآمدند هرگاه
به قرب جزیره قلوریه که متصل جزیره صقلیه است رسیدند جزیره را مالک
شده آنچه اموال و امتعه که از مسلمانها بدانجا بود گرفتند و بساختن ابنیه مشغول
شده انتظار مدور را از خواهر زاده پادشاه خود داشتند که با جمعی عظیم کشتی های
بسیار بمعاونت شان خواهد آمد تا اینکه خبر بسمع مغر پسر با دیس عامل افریقیه که از
طرف عبیدیها مقرر بود رسید کشتی های کلان که مرکب از چها صد قطعه بود ساخته
خلقی بسیاری از الجاری و غیره که در آنجا امید ثواب داشتند سوار کرده به کانون

تمامی


غزوة مسلمانان با بلاد هند
(۳۴۹)
فتوحات اسلامی

ثانی که ماه رومی است بمددشان فرستاد هرگاه بنزدیک جزیره قوصره که قریب بالمن
افریقیه است رسیدند باد و باران شدیدی گرفت که کشتیها غرق گردید و کثری اهل
کشتی هلاک شدند و نجات نیافت مکر اندک از ایشان رحمهم الله تعا عنهم .
ذکر غزاۀ مسلمانان به بلاد هند
درسنه چهار صد بیست و یک امیر احمد پسر تبالتکین نایب یمین الدوله بهیر باصد و هزل
کس سواره و پیاده مجار به مدینه نرسی که بزرگ ترین شهرهای هنود
و از قصبات گجر مند شمرده میشد بیرون شد در بین راه چپاول بر شهر ها انداخته
چور و اسیر نموده قتل بسیار کردند هرگاه امیر مذکور به شهر رسید از یکجانب داخل شد
مسلمانان بانواع اموال شهر را اسیر و غارت نمودند از صبح تا شام از غارت و نهب
بازار عطارها و جواهر فروشها فارغی نیافتند و باقی اکناف شهر از دخول ایشان
مطمع نگردیدند زیرا که طول و عرض شهر مسافت یکمنزل راه بود چون شام شد
لشکری مسلمانان از سبب کثرت نفوس شهر جسارت نه نمودند که شبی درینجا
گذاری کنند از خوف از شهر بیرون آمده در موضعی خارج از شهر ارام گرفتند
و از بسکه اموال بسیاری غارت کرده بودند طلا و نقره را بپیمانه تقسیم مینمودند
و قبل از ایشان هیچ لشکری از اسلامیان در ان موضع نرسیده بود سلطان
مذکور ثانیاً قصد مراجعت هجوم را بر شهر مذکور کرد موفق نگردید زیرا اهل شهر
او را مانع شدند در همین سال سلطان محمود پسر سبکتکین فوت نمود ـ سلطان
موصوف شصت و یکسال عمر داشت مدت سلطنتش سی و چهار سال بود سلطان عظیم
عادل محب و مکرم علماء بود جهاد را بسیار دوست داشت بعد وفات او بین محمد
و مسعود پسران وی با مر خلافت اختلاف افتاد اخر الامر بار امارت و سلطنت
بدرش مسعود گذاشته شد.
ذکر بیرون شدن پادشاه روم بمحاربه شامیان و شکست خوردن او
در سنه چهار صد و بیست یک پادشاه روم از قسطنطنیه بهم دستی سه صد هزار
کس جنگی بقصد محاربه شامیان بیرون گردید و جمعیت لشکر خود رفت تا بقرب
حلب رسیدند چون لشکریان بر علیه پادشاه خود بودند د ایشان عطش
شدید هم مستولی لشکرگاه لشکری از عرب با وجود کمی عددشان برایشان ملاتی
شدند بنظرشان آمد که اینها مقدمه لشکر خواهد بود که بجهت شبیخون آمده اند ایشانرا
خوف زیاد غالب گردیده فرار را بر قرار اختیار نموده از ان موضع کوچیدند و عرب

محمود غزنوی میباشد
این محمد و مسعود پسران محمود غزنوی میباشد


فتوحات اسلامی
(۳۵۰)
غزای فضلون کردی باهمراه خزر

در اهل سوا تعقیب شانرا نموده تا ارمن فرو گذاشت نکردند و قتل و غارت بی باد بر آثار رسانند
و چهار صد قاطر بار کرده از نقد و جنس از نزدشان گرفتند بلکه اکثر به شان از سورت تشنگی
بهلاکت رسیدند و کسی از لشکریان نجات نیافت مگر خود پادشاه که به تنهایی خود به تغییر
لباس گریخته اموال و اسلحه خودر ا بمسلمانان غنیمت گذاشت وحق جل وعلی بکرم بی نهایت
خود مسلمانان را از شرشان امانی داد.
ذکر غزای فضلون کردی همراه خزر
چون فضلون کردی یک قطعه از آذربایجان ا ممالک متصرف شد در همان سال محاربه خزر را
تصمیم کرد و بسیاری اهل خزر را کشته اموال شان را گرفت چون قصد مراجعت ان
بلاد خود را نمود در عودت خود تکاسلی ورزید بر گمانیکه اهل خزر بسبب صدمه که بدیشان
رسیده قوه تعقیب گیری شانرا نخواهند داشت که ناگاه اهل خزر جدار د
کوبی شانرا نموده شبیخون بر لشکر اوزدند و اکثر لشکری و البماری که همراه آن بود
بقتل رساندند و عدد مقتولین فضلون زیاده از ده هزار کس مرید و اموال و متعه
که مسلمانان از یشما گرفته بودند و پس گرفته بوطن خود عودت نمودند.
ذکر مالک شدن مرفصیان مدینه طار با
چون در سنه چهارصد و بیست و دو ارمانو س پادشاه روم مدینه رها را مالک
گردید در طار با دو برج بود که یکی کلان و دیگر خورد کلان ا ابن عطیر متصرف بود و خوردرا
ابن شبل ابن عطیر خطی بار مانوس ملک روم فرستاده برج سکونہ خود را به
بیست هزار طلا و چند قریه بد و فروخت بعد که ار مانوس برج را مالک
گردید و داخل شهر شد تبعه ابن شبل برج خود را را تخلیه کرده فرار را اختیار
نمودند رومیان مسلمانان را مقتول و مسجد ها را مخرب کردند که خبر بسمع
نصر الدوله پسر مروان پادشاه گردیان رسید قصد محاربه رها را نموده لشکری
خود را بدانصوب فرستاده شهر مذکوره را محاصره نموده قهرا فتح کرد رومیانی
که در آنجا بودند بآن برج پناه برده مدافعه نمودند نصار ا که غیر روحی بودند
در کنیسه که بزرگ ترین و آباد ترین کنیسه های شان بود خود را نگهداری کرده
جای گرفتند لشکری مسلمانان آن را محاصره نموده اهل سعبه را بیرون آورده
بقتل رساندند و تمامی اموال اهل شهر را نهب تاراج کردند رومیان دران
دو برج محصور ماندند تا اینکہ ابن مروان لشکری را بمد د مسلمانان فرستاد که عبارت
از ده ہزار مرد جنگی بودند ایشان همراه اهل برج مقاتله نمودند تا مقابلت را

نیاورده


فتوحات اسلامی
( ۳۵۱ )
نیامده شکست خورده بوطن خود مراجعت نمودند پس از ان ومینا از برج بیرون ام
شهر را متصرف خود در آوردند و دیگر شهرهای که از مسلمین بقهرشان بود نیز مالک شد
و پسر وثاب نمیری که مالک بقعه از بقاع اسلامی بود مصالحه نمود همراه رومیان بطریق
که حران و شروج که اسم دو شهرست بدیشان واگذار شد خراج خود را
بدیشان بماند ـ و در همین سال خلیفه قادر بالله فوت نمود و مدت چهل و یکسال
و سه ماه خلافت نمود بعد از فوت او همراه پسر او قایم بامر الله سبعیت گردید.
ذکر مالک شدن رومیان قلعه افامیه را
چون درسنه چهارصد و بیست و دو قلعه افامیه که از قلعه هاشام شمرده میشد
بسبب بی عالمهای شان بر علیه یکدیگر بودند اهل روم بسنه مذکوره قلعه مالک
و متصرف شدند بعد حسان پسر مفرج طائی از نزد وزیری از طرف خلیفه مصر
عامل شام بود بگریخته به نزد پادشاه روم رفته از ان خلعتی و نشانی که بران نقش صلیب
بود گرفته همراه لشکری بسیار بجانب افامیه آمده اهل قلعه را شبیخون زده مال اهل
آنرا غارت و اسیر کرد .
ذکر فتح قلعه سرستی و غیر آن از بلاد هند
سلطان مسعود پسر سلطان محمود سبکتگین قصد قلعه سرستی انمود و این قلعه از محکمترین
قلعه های دیار هند بود و سابق نیز سلطان قصد تسخیر آنرا نموده فتح نیافته بود بعد
که در سنه چهار صد و بیست پنج سلطان موصوف قصد قلعه مذکوره را نموده درانرا
محاصره کرد صاحب قلعه بجانب سلطان خطی نوشت دادن مال عده داد و سلطان
نیز صلح را قبولدار شد چون صاحب قلعه قصد گرفتن بدال مصالحه را از تجاران
کرد که بسلطان بدهد تجاران رقعه بسلطان نوشته بذریعه تیر کمان بجانب
او انداخته از ضعف هندوان ایشان را خبردار کردند که اگر چند روز دیگر بمحاصره
خود استقامت ورزید انشاء الله تعالی فتحیاب میشوید پس از ان که سلطان مکتوب
تجار را دید از مصالحه خود رجعت نمود خندق محبط قلعه را از خاک چوب غیره
پر ساخته قلعه را فتح نمود و تمامی اهل قلعه را مقتول و اسیر ساخت و شهرهای
قریب آن را نیز مالک و متصرف شد بعد قصد قلعه تفشتی را تصمیم کرد و آن قلعه
بسیار بلندی بود که چشم از درک بلندی آن عاجز بود و به محصره آن پرداخت
نمود که ناگاه عجوزه ساحره از قلعه برآمده بفرمان هندی چیزی گفت جاروب بجانب ترکنا
بجانب لشکر مسلمانها پاش داد بعد سلطان در آمراض شدید عارض شد که سرخون بالاکردند

چنانچه در تاریخ بیهقی
مرحوم که درینجا دیده شد
ده دنده دراه سینه
سوراخ نمودند سه ماه
از و ابراهم یکسره
خون چکانید تا صحت یا بد


فتوحات اسلامی
(٣٥٢)
مالک شدن قوم قلعه برکوی
مرض بر داشته نتوانست بعد که از قلعه مفارقت کرد مرض آن زایل گردیده فی الحال صحت
و عافیت یافت بعد به غزنین روان شد.
ذکر مالک شدن قلعه برکوی
قلعه برکوی قلعه بزرگ واز قصبات ارمن است مالک آن ابی الحجأ پسر حبیب الدوله خوا
زاده و حوران پسر ملان بود چون در بین ابی الحجاء و خالوی آن در هودان مخالفت
افتاد خالوی آن به پادشاه روم خط فرستاده ایشان را به تسلیم نمودن شهر بشارت
داد پسر از ان پادشاه مذکور از رومیان جمعی عظیمی را بطرف قلعه مذکوره فرستاده
قلعه را در سنه چهار صد و بیست و پنج مالک متصرف گردیدند بعد که خبر بقلعه رسید
کسی را بابی الحجاء فرستاد که او را به و هودان خالوی او مصلح و متفق سازد که ایشان
قلعه را از رومیان واپس گرفته بتصرف خود در آرند بعد که متفق شده باسترداد آن
قلعه موفق نشدند بعد الحجاء بی یاد جمیع آوری نمودند هم فتحیاب نشدند در ثانی
پسر وثاب و پسر عطیر بهم متفق گردیده با معاونت نصر الدوله آن مردان در سنه چهار
بیست و هفت بسوی سویدأ وعقبه از قصبات رها هجوم آوردند با وجودیکه اهل
روم در انجا بناهای محکم نموده و لشکری زیادی از قریه های قریب آن در انجای
فراهم آورده بودند مسلمانان انرا محاصره کرده قهر افتح کرد بسه نیم هزار کس از ان
شهر بقتل آوردند مال و اثالی شهر را غنیمت و اسیر کرده قصد مدینه رها را نمودند پس
از محاصره و قطع آب طعام شده تو تنگی دگرسنگی پیشان انجور ستا رئیس مدینه
خفتاً گریخته خود را بپادشاه روم رسانده حقیقت حال را بدو بیان نمود پادشاه
روم او را با پنج هزار کس بجانب لشکری مسلمان فرستاد چون خبر قریه سمع پسر و ثاب
ولشکری نصر الدوله رسید چیزی از لشکری خود در بین راه در سنگرهای پنهان نمودند
هرگاه لشکر روم بدیشان قریب شد ایشان از سنگرهای خود برآمده
اکثری شان را قتیل و اسیر ساختند و همان رئیس را اسیر کرده با اسیران دیگر بدرب شهر
رها آوردند و اهل شهر را تخویف دادند که اگر درب شهر را نگشائید رئیس را با اسیران
خواهیم کشت بعد ایشان عاجز آمده در ب شهر را گشوده رومیان اهل شهر بقلعه محصور
نموده مسلمانان داخل شهر گردیده مالهایشان را غنیمت واثالی را قتیل و اسیر ساختند بعد
پسر و ثاب یکصد و شصت اشتر از سر هایشان بارکرده بالشکری بجانب آمدیه فرستاد
و خود با چیزی از لشکر خود بحصار داری همان قلعه که رومیان پناه گاه خود قراردام
بودند اقامت ورزید پس از ان که حسان پسر جسراح طائی با پنجهزار سوام از عرب
دروم


فتوحات اسلامی (۳۵۳) مالا شاه این علم که مجری

در روم بمعاودت مسلمانها رنا قصد نمود چون قریب سیدند پسر شمار باچیزی از لشکری خود
باستقبال شان تا حران آمده رومیان هر گاه شهر را خالی دیدند از قلعه برآمده همرام
مسلمانان محاربه نمودند چون خبر وحشت انگیز بسمع پسر شامب سید سرعت برگشته
در میان اما مقاتله نموده اکثری شانزا مقتول ساخت و بقیه السیف شکست خورده
داخل تام شدند و درب با شهر را محکم نموده خود متحصن نمودند بعد که پسر شایخی را
از گرفتن مدینه رنا عماز دیده تا مقابله را گذاشت همراه اهل وم صلح نمود و قصبه که از ایشان
گرفته بود و ا پس تسلیم شان کرد رومیان هم آنجایسیار شده آبادی زیاد نموده شهار محکم نمون
بعد در سنه بیست و نهم و ر بین ستنصر بالله عبیدی پادشاه و پادشاه روم معاهده کردید
بدین شروط که پادشاه روم پنجر ار اسیر مسلمانان را رها نماید و پادشاه بیعتنامه را انقضا نماین
پادشاه مذکور مال زیادی بمصرف بیعه رساند و پادشاه روم اسیران را رها نمود بقدری
می کرد و معاهده شان برهم شد و درمیان جمعی کثیری را بکار به مسلمانان فرستاده در تن
مدینه حماة و افامیه مسلمانان تلاقی شدند در بین شان حرب عظیم وقوع یافت متوجه
مسلمانان انصرت داد و اکتر کافران ابقتل رساندند پسر هم پادشاها شکر ا اسیر سفتند
تا اینکه کافران بفدیه آن مال بسیاری تادیه کرده و جماعت کثیر از اسیران مسلمانان انرا کردند
در سنه مذکوره احمد برادر زاده مسعود ار بقتل رسانید باز سلطنت بدوش خود دو پسر را
نهاده شده بعد در سنه سی و پنج رو میان مسلمانان وغزبارا از قسطنطنیه بیرون نموده
اعلان کردند که من بعد کسی زیاده از سه سال بقسطنطنیه اقامت نماید بلادن مل کثیری
مجبور است اکثری اهل شهر فرار شدند غیر از دوازده کس که بضمانت درمیان باقی ماند.
ذکر مالک شدن مودود پر مسعود پر محمود سبکتگین چند قلعه قلاع هند را
در سنه چهارصد سی و پنج سه پادشاه از ملوک هند تفاق نموده الشکری بسیار فراهم آوردم
لاهور ر اقصد نموده محاصره کردند لشکری اسلام که در لاهور بودند رسولان پیه غزنین فرشاد
استمداد نمودند مود و دستا زیاد بمد دشان بفرستاد پیش از رسیدن مد و از غزنین دین
ملوک هند که بمحاصره مشغول بودند اختلاف واقع شده بعضی از ایشان با مودود متفق شده
در تحت اطاعت او در آمدند و با اهل شهر یار شدند و دو پادشاه دیگر گریخته متوجه بلاد
خویش کشتند لشکر اسلام عقب کیر ازین دو پادشاه را گرفته پادشاه را با جمعی کثیری
در قلعه وسیع و محکم که در کوه بود محاصره کرده امراه چوب سار فته شهی روز
مقاتله کرده بسیاری از نها را بقتل آوردند و بقیه السیف امان طلبیده راضی شدند
که قلعه را بسپارند مسلمانان گفتند که اگر میخواهید که شما را امان دهیم هر قلعه که دست


فتوحات اسلامی
( ۳۵۴ )
مالک شدن مورد در خندپادشاه

تصرف پادشاه شاست بازگذارید هندویان از عدم قوة وخوف جان مجموع قلاع را تسلیم
نمودند چون مسلمانان از تسخیر این نواحی فارغ شدند قصد ولایات پادشاه دیگر نمودند بعد که
پادشاه ازین قضیه خبردار شد بمقابله مسلمانان بیرون آمده در بین ایشان و مسلمانان محاربه
شدید وقوع یافت بعد پادشاه هندویان بقتل رسید و لشکریان او رو بگریز آوردند و تخمینا"
پنج هزار کس شان مقتول و اسیر شد و جمیع اموال و اسلحه شان بدست مسلمانان غنیمت افتاد
بعد که باقی ملوک هند ازین فتح مبین خبردار شدند بقدیم اذعان و انقیاد پیش آمده بدون
مال رضا مند شده طالب امان کردند مسلمانان بر صلح راضی شده بلادشان را بر آنها تسلیم کرده
و امان مال و اندمه شان گذاشتند.
ذکر اخبار روم و روسیه
در سنه چهار صد و سی فوج روسیه با جمعی کثیر باراده محاربه اهل روم بر آمده از راه یا
داخل قسطنطنیه شدند حالیکه بعضی شان از کشتیها فرود آمده و بعضی هنوز در کشتیها
بودند که اهل روم بمحاربه شان برآمده کشتیهای شانرا اتش زدند چون دفع اتش
ممکن نه بود اکثری شان بحرق و غرق هلاک شدند و کسانیکه از کشتی بر آمده بودند بعد
از محاربه چون پناه نیافتند تابع شده بغلامی شان در آمدند و کسانیکه سر کشی مینمودند قهرا
آن اتباع ساخته دست با شانرا قطع کرده در شهرهای خود تشهیر میکردند و کسی انجا سلامت
نماند مگر اندکی که با پسر پادشاه روسیه نجات یافته گریختند و در سنه سی و نه حضرت
پادس لک افریقیه لشکر بکشتی نشانده بجانب جزایر قسطنطنیه فرستاده بعد از ظفر یافتن
مال کثیری غنیمت گرفته بوطن خود عودت نمودند.
ذکر غزا نمودن سلجوقیان به شهرهای روم
اولا ذکر مینمائیم ابتداء ظهور دولت سلجوقیه را سلجوقیان که از قوم ترک اورامشرایند و بد
شان سلجوق شاه با جمعی کثیر اسلام آورده از دار حرب بدار اسلام مهاجرت کرده همیشه
اوقات خود را محاربه کفار میگذرانید و در بین سلجوق شاه و پادشاه خرهان محارباز یادی
وقوع یافته که بذکر آن کلام طویل میگردد و اند برای وی اولاد باستاد پس از وفات اولاد اوش
نیز مجاهدت زیادی کردند تا اینکه ممالک خرهان عراق را تسخیر کرده جمعیت شان
بسیار و شوکت شان قوی گردید طغرلبیگ پسر میکائیل پسر سلجوق شاه و طغرلبیگ بضمه
طاء و سکون غین نقطه دار و ضمه را و سکون لام و فتح با و یکنقطه بعد آن کاف طغرل
اسم و بیگ بمعنی امیر است در سنه چهار صد و چهل و هفت داخل بغداد شد ساخت
از بنو بویه ربوده بغداد را مانند بنو بویه مالک و متصرف شدند و این دفعه دندان مسلمانان بوم


فتوحات اسلامی ( ۳۵۵ ) غزوه سلجوقیان

قایم بامر لله پسر قادر بالله پسر اسحق پسر مقتدر بود و چون در سنه چهار صد و پنجاه و پنج طغرلبیگ فوت نمود برادرزاده اش الب ارسلان محمد پسر داود پسر میکائیل پسر سلجوق بر سریر سلطنت نشست در ابتدا ممالک اکه سلجوقیان متصرف شدند بعضی طوسسس گویند و بعضی ری را و مدت ملکت ایشان یکصد و شصت سال بود و این غزوه را که در قید قلم می دریم قبل از تملک بغداد بود که در سنه چهار صد و چهل وقوع پذیرفت در سنه چهار صد او چهل سلجوقیان لشکریرا با امیر ابراهیم انیال برادر طغرلبیک بجانب روم فرستاده بودند و بر ایشان غالب آمده اموال و امتعه آن ها را غنیمت گرفتند تا اینکه غاز کرد و از زن روم وقالینقلا و طرابزون و تمام نواحیات آنرا مالک گردیدند بعد لشکری از روممیان که عده آن پنجاه هزار کس بود بمحاربه آمده با ایشان حرب را آغاز دادند من تریقین واقعات گذشت لشکر امیر ابراهیم گاه غالب و گاه مغلوب شبه آخر الامر مسلمانان غالب آمده رومیان روی بگریز آورده مسلمانان کثری شانرا بقتل رساندند و قاریط پادشاه روم را با جمعی از رئیشان آنها اسیر کردند و قاریط سه هزار طلا با ده هزار اسید هزار طلا قیمت و هشت فدیه داده که خود را رهایی دهد فدیه آن قبول نگردیده از قید رهائی نیافت بعد سلجوقیان شهر نامذکور در تجسس میکردند تا اینکه بین ایشان تسلط یافتند باقی ماند و مسلمانان در ان نواحی بنا در نهب و غارت را گذاشتند تا اینکه جمیع اموال اهل شهر ها را گرفته صد هزار کس شان را اسیر ساختند اموال و امتعه ودوابی را که المحیه کرده بودند از شماره بیرون و از جمله شان ده هزار زره بود و جمیع این ها را بده هزاز شتر ماده بار کرده بولایات خود فرستادند بعد رومیان بتنگ آمده در سنه اع وم پادشاه شان هدیه بسیار بسلطان طغرلبیک فرستاده تا با واسطرا در خواست نمود سلطان هدایا اور قبول کرده با او مصالحه نمود بعد پادشاه روم مسجد جامع در قسطنطنیه بنا کرد که نماز جمعه را مسلمانان باسم طغرلبیگ بخوانند مسلمانان در آنجا بسیار بودند خود را بسلطان مذکور رسانیده او را بجامع جای دادند و اکثری بلاد پیش از رسیدن او ببغداد متصرف شد.
ذکر غزوه دیگر سلجوقیان
در سنه چهار صد و چهل و چهار سلطان طغرلبیگ با رمینیه رفته قصد بلاد کرد که بیخیز رو میان بوده نمود بعد از محاصره و قطع آب و طعام از اهالی مدینه را فتح کرده شهرا را خرب و منهدم ساخته بعضی را مقتول و بعضی را اسیر نموده جمیع اموال شان را غنیمت گرفتند بلکه بلاد قریب شان را نیز نهب وغارته نمودند و سلطان در سوا

حواشی: دیبه بچم معرب و در اصل
رومی دریبه بچشم خوردن در روزی
میکردند حلال دانسته ۱۲
رنج و در عربی بر هم خوردن اموال دشمنان است که
بامدادن ۱۳
غزوه چهار صد و پنجاه و یک طغرل بیگ ۱۴


فتوحات اسلامی (۳۵۶) غزوه سلجوقیان

زحمه رسید و ارزن روم را مالک گشت چون زمستان قریب شد باذربیجان عودت نمود
در اثنای که سلجوقیان در اطراف و اکناف عالم پویان بودند و جستجوی تسخیر بلاد را مینمودند قلتمش
پسر عم طغرلبیگ داخل بلاد روم گردیده قونیه و اقصرا کو نواحی آنرا فتح نمود و بعد فوت
قلتمش سلطنت با ولاد او تا ظهور دولت عثمانی باقی ماند سپس عثمانیان آندیار را
با دیار دیگر مثل سیواس و توقات و انقوره، و ملطیه، و بلاد بستان و قیساریه
و نیکسار، و اماسیه را نیز مالک شدند.
ذکر فتح الب ارسلان مدینهای انی و غیران را از بلاد نصاری
در سنه چهار صد و پنجاه و شش سلطان الب ارسلان قصد تسخیر بلاد نصاری کرده
از ری بار سفر را بسته تا اینکه باذربیجان رسید بعد باهتمامی تمام بلشکر رفت تا به نخجوان
رسید چون اراده عبور نهر ارس را کرد بساختن کشتی امر فرمود بعد در راوند با
چنان مصلحت دادند که اول شهر دین خوی و سلماس که از قصبات اذربیجان
به تحت اطاعت خود در آورده بعد از ان محاربه دیگر به شهر تقسیم نما سلطان
حمید خراسان را با جمعی بجانب آن دو ولایت فرستاده که ایشان را باطاعت سلطان
توصیه نمایند چون ایشان بدان موضع رسیدند اهالی خوی و سلماس طوق انقیاد را بدوش
نهاده سر اطاعت را بقدم سلطان نهادند پس از ان لشکری بی نهایت جمع آوری و
کشتیهای بسیاری تهیه نمود قصد دیار گرجستان انموده و اندکی از لشکر را
با ملکشاه و نظام الملک پسر و وزیر خود بجانب قلعه که جمعی بسیار از روسها در آنجا
سکونت داشتند فرستاد اهل قلعه فرود آمدند و چیزی از عسکر او بردند گشتند
و مسلمانان گروه بسیاری از ملکشاه و نظام الملک فرود آمدند قلعه ها و هجوم نمودند
بر ایشان تا گشتند ملک قلعه را پس از تلفات زیادی که بطرفین رخ داد بتصرف
رو میان فرار را اختیار کردند مسلمانان قلعه مذکوره را متصرف گردیده از آنجا رحلت
نموده عزیمت قلعه سرماری که موضع پر آب و با طراوت بود نمودند پس از مقاتله آن را
نیز مالک شده و اهل آن را اخراج کردند سپس ملکشاه مذکور متوجه تسخیر قلعه که بجوار
قلعه اولی گردید و آن را نیز فتح نمود اراده تخریب آنرا نمود نظام الملک او را مانع شده
گفت که این بندر اسلام است لازم است که محکم باشد در اسلحه زیادی انجا تهیه کرد
قلاع مذکوره را با میر شحنه ان سپرد و بجانب مدینه مریم نشین عزیمت فرمود و ان شهریست
که رهبانان و قسیسین زیاد در آن سکونت دارند و نصاری آن موضع متبرک
می شمارند و آن را دیوار سنگی که بآهن و قلعی محکم شده بود محیط بود و بطرف شهر انداخته


فتوحات اسلامی
(۳۵۷)
فتح الب ارسلان مدینة انی را

عظیمه احاطه داشت که تسخیر آن صعب مینمود بعد نظام الملک قوه بر آنسخیر آن برگماشته
و سلاح و غیره مهیا کرده محاربه شان شب و روز مداومت نمود و لشکری خود را دو قسمت
نمود که بر سبیل نوبت محاربه نمایند کار بر کفار سخت شد تاب مقاومت نیاورده مسلمانان
خود ابدیوار رسانده نرد بانها نهاده ببر دیوار بالا رفتند چون اهل شهر اینحال را
مشاهده نمودند ضعف بر یشان مستولی شده تاب مقاومت را نیاورده ملک شاه
و نظام الملک داخل شهر گردیده بیعه های شانرا سوختانده خرب نمودند و بعضی
اهل شهر بقتل در آورده و بعضی دیگر بشرف اسلام در آمده خود ها را از قتل رهایی دادند
بعد سلطان الب ارسلان پسر و وزیر خود اخواسته شهر مذکوره را دجل و برضا
نمود و ملکشاه در بین راه که بوطن خود عودت مینمود چند قلاع دیگر را فتح نموده دو شتر
اهل آن قلعه را اسیر نمود تا اینکه بخدمت پدر خود الب ارسلان رسید و پد را و از
فتوحات پسر و وزیر خود خوش شده با ایشان بجانب شهر مریم بند عزیمت فرموده
در بین او و اهل شهر حربی شدید و قوع یافته اکثریه مسلمانان بشهادت رسیدند بعد حق
جل و علا مدینه را بدست الب ارسلان فتح داده الب ارسلان مذکور قصد شهر عال را نمود
که شهر محکمیت و دو ارها محکم دارد و دو طرف شرقی و غربی انرا کوه عالی که بران
کوه چند قلعه هاست و دو طرف دیگر آن را جوی آب کلانی محیط که فتح ان بغایت
صعب مینمود کرد پادشاه قلعه گرجستانی بود چون مسلمانان خود را از فتح قلعه عاجز
دانستند سلطان الب ارسلان جسری بر آن جوی بنا کرده چون مسلمانان ازان
عبور نمودند در بین شان و اهل شهر حربی عظیم وقوع یافت بعد دو کس از شهر
بر آمده از سلطان طلب امان کرده التماس نمودند که چیزی از لشکری خود همرایشان
بشهر فرستد سلطان عده از اشخاص مست و معتمد همراه شان به شهر فرستاد
مسلمانان هنوز از شیرانه شهر تجاوز نمودند که ملکشاه با جمعی از اهالی شهر بمقابله شان
آمدند چون عده مسلمانان قلیل بود و راه گریز نداشتند جته تسلیمی را و خلعت
شهادت را پوشیده جنت مر انفسهای خود خریدند پس از ان ملک با انبوه
از شهر بر آمده قصد مسلمانان را نموده با ایشان حرب را آغاز داد درین وقت
سلطان بنماز مشغول بود هر چند که قضیه را با و معروضه شدند نماز را قطع نه نمود
بعد که از نماز فارغ گردید اسپ را سوار شده شخص خود محاربه کفار اقدام نمود
مسلمانان آواز های خود را بکلمه طیبه الله اکبر بلند کرده اهل شرک را رعب افتاده
شکست خورده از معرکه پشت دادند سلطان با لشکر خود داخل شهر گردیده شهر را


فتوحات اسلامی
(۳۵۸)
فتح ایالت سلوان به بند عثمان

متصرف شد و کسانیکه از اهل شرک در شهر بودند در برجی از برجها شهر پناه برده تحصن نمودند
سلطان پس از مقاتله شان امر فرمود که هیزم بسیار جمع آورده در گرد اگرد برج انداخته
برج را همراه اهالی آن بسوزانند هرگاه برج با اهالی خود سوخت سلطان بلشکرگاه خود
آمده مسلمانان بغارت کردن شهر اشتغال نموده مال بسیاری که از شمار بیرون
بود بدست آوردند چون شب آمد باد شدیدی وزیدن گرفته بقیه آتش برج را بدیگر تمام
شهر نقل داده تمامی شهر را سوختانید بعد سلطان قلعه که در یکناحیه شهر واقع شده بود
انرا نیز مالک شده بقصد فرسل و آنی نسا نمود در بین راه نزدیک آنها دو قصبه دیگر
که دسکل ورده و نوره نام داشتند واقع بود سلطان عزم نمود که اولاً تسخیر این دو قصبه
کرده بعد اراده آنی را نماید چون بقرب آن دو وضع رسیدند اهل آن باستقبال برامده
اظهار انقیاد و اطاعت نمودند پس از تعمیر مساجد و تخریب بیعه ها عزیمت آنی را نمودند
و این مدینه بسی محکم بود و اهل بسیاری داشت و بیعه ها آن تخمیناً سیصد بود و سه
طرف آن با نهر ارس که طرف دیگر آن جوی بسیار عمیق شدید الجریان بود که هر قدر
سنگهای کلان در ان انداخته میشد استاد نداشت و راه قلعه از خندق که دیوار ها
سنگی بلندی داشت بود چون مسلمانان پس از محاصره از فتح آن مایوس شدند
سلطان برجی از چوب ساخته در آن سایر از مردان دلیر نمود اهل شهر را از سردیوار
شهر بضرب منجنیق و تیر کمان دور کرده مسلمانان خود ها را بدیوار شهر رسانده بپاسورهای
دیوار را داشتند که بلطف و مرحمت حق جلاعلا قطعه کلانی ببدون سبب از دیوار جدا گردید
مسلمانان داخل شهر شده اکثر یه اهالی را بقتل رساندند بحدیکه بسبب بسیاری
مقتولین مکان سکونت نداشته چون خبر فتح باطراف رسید مسلمانان اسرار
زیاد رخ داد بعد سلطان مکتوبی بدار الخلافه بغداد فرستاده خلیفه را از فتح مطلع
ساخت چون خبر بسمع خلیفه رسید او را ثنا گفته در حق وی دعاً خیر نمود سپس
سلطان اسپیر با لشکری جرار به آنجا متوجه ساخته خود آن بوطن خود مراجعت
نمود درین ثنار ملک گرجستان خطی بسلطان فرستاد طلب صلح را نمود سلطان
صلح را بدادن جزیه سالیانه قبولدار شد در سنه چهار صد و شصت و دو پادشاه
روم با جمعی کثیری از قسطنطنیه بقصد شام بیرون شده بمدینه منبج نزول نموده
شهر را غارت نمود داخلی شهر را کشت و جمیعاً عربان شکست خورده پادشاه
روم از شدت گرسنگی طاقت اقامت نیاورده رحلت نموده به شهرهای خود عودت
نمود .

از دیار مغرب ۱۲
آلس مضرب است
محکوم باه نصب است در
افریقہ نصب است در
نخنجی مدینه ایست در
ارنجو


فتوحات اسلامی (۳۵۹) خروج پادشاه روم بخلاط

ذکر خروج پادشاه روم بجانب خلاط و اسیر شدن آن
در سنه چهارصد شصت و سه که سلطان الپ ارسلان عزیمت عراق عرب کرده بقريه
خوی سید خبر بسلطان رسید که ارمانوس پادشاه روم لشکر عظیم که عبارت از دوصد
هزار کس از مردم روم و فرنج و روس و کرج و غیره با هم کشیده با کرو فر زیاد آمده
قصد بلاد اسلام را در خاطر دارند رسیده با ملازگرد که از اعمال خلاط است خون مسلمانی را
جمع لشکر بزودی میسر نشد بنظام الملک وزیر خود فرمود که احمال و اثقال و اهل
بیت مرا بهمدان فرست و خود او با جمعی که عدد آن پانزده هزار سوار جرار
بود بر آمده لشکری را توصیه داد که مجاهده من حسبتہ لله است اگر سالم ماندم
غنیمت از حق جل و علا و اگر شهادت نصیب باشد ملکشاه پسر من ولی عهد
من است بعد چونکه بدشمنان قریب شدند لشکری را دو قسمت کرده جمعی را باسم
قراولی از پیش فرستاده مقدمه لشکر روس را که عبارت از ده هزار کس بود
با خلاط ملاقی شده همراه شان مقاتله کرده آنها را شکست داده سرعسکر شانرا
اسیر نموده بخدمت سلطان تقدیم کردند سلطان اسلحه و امتعه انرا بنظام الملک
بخشید و امر فرمود که پوز آن را قطع کرده در بغداد تشهیر نمایند قبل از مصادره
صفین سلطان قصد مصالحه و معاهده رومیان کرده عزیمت خود را بملک شان
ابراز نموده ملک سخن سلطان نپذیرفته گفت که تا ری را که از قصبات ملوک است
مستقر نشوم مرا مصالحه نیست سلطان ازین سخن بدر آمده با وزرا و ندما
خود مشوره کرده امام پادشاه و فقیه آن ابو نصر محمد پسر عبدالملک بخاری حنفی
بسلطان گفت که مجاهده تو و مقاتله بجهت نصرت دین حق است و حق جل و علا
نصرت دین خود را وعده داده چنانچه فرموده - مُحَمَّدٌ رَّسُولُ اللَّهِ أَرْسَلَهُ
بِالْهُدَى وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ
یعنی محمد رسول خدا است فرستاده است او را خداوند جل و علا بر هدایت و دین حق
تا ظاهر سازد دین اسلام را بر جمیع ادیان عالم اگر چه بد آید کافران را در این
از حضرت باری عزت نصرته انست که فتح این دیار را باسم تو ثبت کرده است
بناءً علیه در روز جمعه بعد زوال که خطباء اسلام بر منابر بر آمده زبان با لجملة اللهم
انصر جيوش المسلمين والموحدین کشاده باشد و خاص و عام دست
امین را برداشته اند بدین تدبیر حمله باید کرد و منتظر باید بود که حق جلت
و علت بغائه فتح و ظفر را روزی گرداند چون روز جمعه آمد سلطان بر منبر

خلاط قصبه ایست از ارمن
ارمنیه
و ملازگرد قصبه ایست از بلاد
خلاط


فتوحات اسلامی ( ۳۶۰ ) خروج پاشا روم بمحافظه

بالا رفته گریه کنان بتضرع دست دعارا برداشته از درگاه احدیت فتح و نصرت را مسئلت
نمود و مسلمانان نیز بجوش و خروش آمده انگر به او بگریه آمده در دعا موافقت نمودند
بعد سلطان لشکری را بآواز بلند مخاطب کرده گفت که هر کدام از شمایان اراده
برگشتن دارد ارید بگردید من امروز خود را سلطان شمایان نمیدانم بلکه مرا یکی از خود
دانید و از من بیم ندارید و کمان و تیر را از دست انداخته شمشیر و گرز آهنین را
گرفته دم اسپ را بدست خود گره کرده جامه ها سفید حوشه را پوشیده و باسپ
خود سوار شده روی بمخالفان آورده گفت که اگر کشته شوم همین ثیاب کفن
من باشد چون لشکریان این جلال را از سلطان مشاهده کردند با او موافقت کرده
بجانب کفار صف کشیدند هرگاه سلطان بصف قتال نزدیک رسید از اسپ
فرود آمده روی برخاک نهاده بتضرع وزاری نصرت را از درگاه ربوبیت مسئلت
نموده بالشکرحود بجانب کفار حمله آور شد درین زمان غباری کثیف برخواسته
دشمنان را محیط ساخته حامیان راه دین شمشیر کفرین از نیام کشید جمعی کثیر وجما
غفیر را بقتل آورده حقیقتا نصرت خود را بر مسلمان نازل نموده چنان کشتند که زمین
از نعش های کشته تا پرگردید صفوف لشکریم بر هم شده راه انهزام را پیش گرفتند
و امیرشان اسیر گردید غلام از غلامان که سابق مولی او آن را بنظام الملک وزیر بخشیده
بود و وزیر او را از جته حقارت قبول نکرده بود هرچند مولی آن ستایش کرد نظام الملک
بطریق استبعاد گفت بلی سلطان روم را اسیر خواهد آدرد چنان شد که گفته بود
آن غلام ویر اسیر کرد بخدمت مولی خود آورده مولی سلطان را از قضیه خبر کرد
سلطان امر باحضار آن نموده مولی قیصر را با نهایت مذلت تمام به نزد پادشاه اسلام
رسانید سلطان بدست خود او را سه لطمه زده زبان بتوبیخ و سرزنش کشوده
و گفت من با تو عزم صلح را داشتم چرا ابا نمودی قیصر بخدمت سلطان عرض نمود گفت
سرزنش را بگذار بکن انچه میخواهی سلطان قیصر را مخاطب کرده گفت که اگر فرضا
من بدست تو اسیر میشدم همراه من چه میکردی جواب داد که با تو بدی میکردم انچه
از دست من میشد تقصیر نمی نمودم سلطان گفت حال گمان تو چیست که من با تو چه
خواهم کرد قیصر جواب گفت که سلطان نسبت بمن یکی از سه کار اقدام خواهد نمود
اول کشتن دوم تشهیر ساختن در بلاد سوم اگر چه بعید می نماید رقم عفو بر جرائم جرایم
کشیدن و نگرفتن مال اکتفا و نمودن و مرا نایب خود ساختن سلطان گفت
که غیر ازین دیگر اراده نداشتم بعد سلطان همراه او پنجاه ساله معاهده کرده بشروط
معینه


فتوحات اسلامی
(۳۶۱)
خروج با شاره مخطوط

بدینشروط نمود اول آنکه هر وقت سلطانرا بمدد احتیاج افتد از لشکر روم بفرستد
دوم اننچه مسلمانان که در بلاد روم اسیرند رها نماید سوم پانزده لک طلا سرانجه بدهد
چون معاهده بر منبر قرار گرفت سلطان قیصر را بخیمه فرستاده رئیسان روم را بد ونفریه
از قید رها نمود وده هزار طلا نیز برای او انعام کرد که تجهیز سفر نماید و خلعت بخشید
بعد قیصر فردا بخدمت سلطان آمده پرسید که خلیفه کدام طرف است و برانشان
دادند سر خود را برهنه کرده تعظیمات بجا آورده اظهار اطاعت و خدمت گذاری
نمود سلطان اور امعیت لشکر بقوم او رساند و خود سلطان نیز تقریباً یکفرسنگ
بمشیعت او رفت و چون رومیان خبر واقعه و اسیر کلک شنیده بودند میخائیل
دست بیعت داده اور ا به سر پر سلطنت نشانده بودند بعد که از مانوس ملکشانید
به قلعه دوقیه رسید جانبها پشمین پوشیده زهد را نمودار کرده خطی به میخائیل
فرستاد و اور ا از معاهده سلطان خبر دار نمود و خیار حل و عقد را بد و تفویض
نمود میخائیل نیز معاهده را امضا کرده تقرب سلطان را بوسیلهٔ او مسالت
نمود بعد ارمانوس دو صد سه زار طلا که در نزد او بود جمع کرده با طبق طلائی
پر از جواهر نموده که تخمیناً نود هزار طلا قیمت داشت بخدمت سلطان
فرستاده سوگند نمود که زیاده تر ازین قوه نداشتم والا مضایقه نمی نمودم الطا قون
بر بلاد ارمن و اعمال وی استیلا یافت شعر از بان مدایحی سلطان که لپتہ ملاک
گشوده محاربات و فتوحات او را تضمین نمودند.
ذکر کشته شدن سلطان الب ارسلان
چون سلطان بآواخر ایام دولت خویش در سنه چهار صد و شصت و پنج بمحاربه
شمس الملک حاکم ماوراء النهر که از زیر حمایت سلطان بیرون شده بود رفت
بعد که بتقرب جیحون رسید حبر بران بسته با لشکری خود که عبارت از دوصد هزار
سوار جنگی بود بظرف بیست و چند روز گذشته طایفه از غلامان او بقلعه که در کنار
آب بود شبیخون بردند و کوتوال قلعه را که یوسف خوارزمی نام داشت اسیر کرده
بار دوی همایون آورده دو غلام آن با تقرب سریر سلطان ایستاده کردند سلطا
بسبب خیانتی که از یوسف صادر شده بود بخدام فرمان داد که چهار میخ در زمین فرو برده
دست و پای یوسف را محکم نمایند چون یوسف اینحالت را مشاهده کرد از کمال
وحشت و حیرت کلمات پرخاشان آغاز کرد و سلطان ازین کلمات بغضب رفته
غلامانرا با لفت از وی دور شوید چون تیر وی همواره بهدف مطلوب آمده


فتوحات اسلامی
(٣۶٣)
کشته شدن ملک شاه

هرگز خطا نشده بود صوب چنان ید که او را بدست خود هلاک سازد بنابرین تیر را از کمان
کشاده تا بران دشمن یک فنه برنند اتفاقا خطا شده یوسف فرصت یافته پیش تخت
رسید چون سلطان از جا برخاست بیک طرف خود افتاد یوسف برسینه سلطان
زانو زده کار در از ساق موزه کشیده به تهیگاه سلطان فرو برد بعد بزرگان لشکر سلطان
یوسف را گرفته بقتل رساندند و سلطان را برداشته به خیمه بردند سلطان فرمود
که این زخم را از دشمن نرسیدم بلکه دیروز که بران پشته برک بالا شدم انبوهی لشکر
و کثرت عسکر را مشاهده کردم که زمین را بجنبش در آورده در ضمیرم خطور رسید که تمام
دیار عالم ترا تسخیر شده کسی از ملوک تاب مقابلت ترا ندارد لذا خداوند عالم
من را عاجز گردانده اضعف مخلوقات خود را بر من مسلط نموده که بدین حالتم رساند
بعد استغفار نموده از خداوند عفو خطرات خود را سئلت نموده رخت رحلت را
بدار بقا کشید آن مصر معدلت که تو دیدی خراب شد - و آن بل کرمت که شنیدی
سراب شد گویند که چون اهل سمرقند عبور سلطان را از نهر شنیدند جمع شده
ختم خواندند که حق تعالی ایشان را از وی کفایت کند دعا شان مستجاب شد
بعد از فوت سلطان موصوف ملکشاه پسر او بر سریر سلطنت نشست و نیز
در سنه چهار صد و شصت و هفت خلیفه قایم بامر لله فوت شده با نواده او
مقتدی بامر لله بیعت شد بعد مدینه بقیع از تصرف رومیان برآمده در تصرف
نصر پسر محمود پسر مراد سرخ آمد یعنی پس از مسلمانان شد.
ذکر فتوحات دیار هند
سلطان ابراهیم پسر مسعود پسر محمود سبکتگین پادشاه غزنین شاه عادل مجاهد
صاحب رأی و تدبیر بود یکی از تدبیرهای وی این بود که چون سلطان ملکشاه
سلجوقی لشکری زیادی جمع آوری کرده عزیمت یورش غزنین را تصمیم داد که ممالک
متصرفه سلطان ابراهیم را تسخیر نماید این خبر به سمع ابراهیم رسیده نامهای بامراد
ملکشاه نوشت مضمون همه آنکه بغایت محسن افتاد که شما ملک شاه را باین گماشته اید
که متوجه این صوب گشته و وظیفه شانیکه سعی نمائید که زودتر باین ولایات در آید
تا بالکل از وی خلاصی یابیم و در باره شمایان عاطفات بیکران مبذول خواهیم داشت
و این مکتوبات را بدست پیکی داده گفت که ملکشاه اکثر اوقات بصید مشغول است
فرصت نگاه داشته تا ترا در شکارگاه به نزد او ببرند مقصود سلطان ابراهیم
آن بود که در محلی که امرا ملازم ملک شاه نباشند مکتوبات ظاهر شود در زمانی که ملکشاه
بقيه


فتوحات اسلامی
(۳۶۳)
فتوحات یار محمد

بقصبه سفزار نزول فرموده بود و عزم شکار کرد پیک آن نواحی رسید اورا گرفته به نزد
سلطان بردند ملکشاه استفسار احوال نمود پیک انکار آورد سلطان فرمود تا که اورا
تازیانه زدند تا اقرار کند موجب فرموده پیک را درات کشیدند مکتوبات را اظهار
نمود چون ملکشاه برناجها مطلع گردید صلاح ندید که قضیه را بامرأ ظاهر کند تدبیر
بسیار با امرا کرده از سر آن عزیمت گذشته بوطن خود عودت ورزید بعده بین
سلطان ابراهیم و ملکشاه ارسال مرسول زیاد وقوع یافت تا اینکه دختر ملکشاه را
به پسر خود مسعود خطبه خواند و درسنه چهارصد هفتاد و دو سلطان مذکور بجانب
هندوستان لشکر کشیده بسی از مواضع را فتح نموده و از آنجمله یکی قلعه اجود
بود که از لاهور یکصد و بیست فرسنگ مسافت داشت و قلعه بزرگی بود که
در ان ده هزار کس جنگی اقامت داشت پس از محاصره با اهالی قلعه محاربات
زیادی کرده که از نهایت شدت حرب دلها شان اخوف و رعب جا گرفته قلعه را
تسلیم نمودند و دیگر قلعه روپال که بر سر کوهی رفیع واقع بود که از دیگر طرف آن امکان
وصول نداشت و راه آن از موضع ضیق بود که مشحون از پیلان کوه پیکر و مقاتلان
عفریت منظر بود و عده مقاتلین آن از شماره بیرون سلطان محاربات گوناگون
بوقوع آورده قلعه را مفتوح کردهند و ایشان را از قلعه اخراج کرده بعد متوجه به
دره نوره که در ان جماعت از کفار جادتم شتند گردید اول ایشانرا باسلام دعوت
کرد چون استنکاف شانرا مشاهده کرد بایشان محاربه کرده اکثری شانرا بقتل آورد
و بقیه ضعیف بدیگر بلاد متفرق شدند و از زنان و فرزندان کفره صد هزار کس اسیر
گرفته قصد دره را کرد و درین راه عقبات لا تعد ولا تحصی و مشتمل بر اشجار در هم
پیچیده بود در ان مکان سه ماه توقف کرده بایشان مقاتله نمود حق جل وعلی اورا
ناصر و منصور گردانیده اکثری آنها را بقتل آورده اموالشانرا غنیمت و اولاد
شان را اسیر نمود بعد سالماً بغزنین مراجعت کرد.
ذکر فتح انطاکیه وانتزاع ان از روم
مدینه انطاکیه که از مدت سه صد پنجاه و هشت سال بدست رومیان بود در سنه چهار
هفتاد و هفت پسر قتلمش سلجوقی ملک قونیه و شام قصد مدینه مذکوره را کرده لشکر
خود را در محاصره نمود نردبانها بر دیوار شهر گذاشته بران بالا رفته داخل شهر شدند
دربین شان و اهالی شهر محاربات زیاد وقوع یافته اهل شهر شکست داده اکثری
آنها را بقتل آورده بقیه شان منقاد گردیده بعد سلطان رقم عفو را بر جریم جرایم شان
[marginalia]
[ILL]
با یکدیگر معاهده دوستی بستند ۱۲
از همین موقع ببعد الروم ۱۲
[/marginalia]


فتوحات اسلامی ( ۳۶۴ ) استیلا فرنگیان جزیره صقلیه

کشیده بانها موهات ورزیده شهر را بایشان تسلیم کرده مراجعت نمود.
ذکر استیلاء فرنگیان جزیره صقلیه را
چون در سلطنت خلفاء ضعف و فتور واقع شد امرا که از طرف خلیفه به قصبات صقلیه
حکمفرما بودند هر یک برخلاف خیز شده از زیر حمایت خلیفه بیرون گردیده دعوی
استقلال و استبداد را نمودند چون فرنگیان تفرقه مسلمانان را مشاهده نمودند
در سنه چهار صد و هشتاد و چهار بالشکر لا تعد و لا تحصی آمده همرا مسلمانان محاربات
شدیدی کرده جزیره صقلیه را متصرف شدند بعد که حکومت خود را بجزیره صقلیه
قایم نمودند تدریجا یگان یگان مملکت را از مسلمانان گرفته بتصرف خود می آوردند
تا اینکه غیر از قصر باند و جرجنت دیگر بلاد بمسلمانان باقی نماند و این دو بقعه را نیز
در سنه مذکوره با انبوه زیادی محاصره کردند کار مسلمانان بغایتی استوار شد
که از گرسنگی اموات را تناول نمودند چون چاره بریشان حصر گردید لابد منقاد
گردیده این دو موضع را نیز تسلیم نمودند بعد فرنگیان مسمی به رجاز فرنگی را که از
پادشاهان ایطالی بود در انجا حاکم مقرر کردند چون در سنه چهار صد و هشتاد و پنج
سلطان ملک شاه فوت شد در بین اولادش بامر امارة وسلطنت خلاف
افتاد و تعقیب آن در سنه چهارصد و هشتاد و هفت خلیفه مقتدی بامر هم نیز فوت
شد و بار سلطنت بردوش پسر او منتظر بالله نهاده شد فرنگیان بطمع افتاده
که دیگر ممالک افریقیه را نیز مالک شوند بعد جمع غفیری از مشهورین دولاوران شهر
خود بکشتی کلانی نشانده متوجه مدینه جربه شدند چون در ان نواحی سیدند میدا
قریب شهر فرود آمده کشتیها را بدور آن گردانیدند شهر را محاصره نمودند اهل شهر
از موی بر آمده مقاتله زیادی بوقوع آورده آخر الامر فرنگیان غالب شده اکثری مسلمان
بقتل آورده بقیه شان گریخته فرنگیان جزیره را مالک شدند اموال و زبان فرزندان
مسلمانان را نهب و غارة کرده اکثری رجال جزیره را مقتول ساختند بعضی مسلمانان
از نزد پادشاه صقلیه امان خواسته اموال و زنان اسیر کرده شده خود را استرداد
کردند چون مدت گذشت فرنگیان صقلیه بکشتیها سوار شده قصد مدینه طرابلس
غرب را کرده آنرا محاصره نمودند در اثنانیکه دیوار شهر را با کلند وغیره آلات سوراخ
مینمودند ناگاه لشکری از عرب بداخل شهر رسیده مسلمانان اقوت حاصل شده بادرنگیان
محاربه کرده آنها را شکست فاحش دادند و اکثری شان را بقتل آورده بقیه فرنگیان
اسلحه و اثقال و دواب خود را بمسلمانان غنیمت گذاشته در کشتیهای خود سوار


فتوحات اسلامی
( ۳۶۵ )
استیلای صقلیه بطرز یحیی

شده بجانب صقلیه فرار شدند بعد فرنگیان آلات و اسلحه خود را مهیا کرده وقت شام بجبل
رسیدند اهل شهر کثرت شانرا مشاهده کرده تا بمقابله را نیاورده فرار جبال و بیابان شدند
چون فرنگیان شهر را از نفوس خالی یافتند داخل شهر گردیده کسانیکه در شهر باقی مانده بود
اسیر نموده قصریکه بنام امیر یحیی پسر عبد العزیز سپر حاد بود که جهت تفرج ساخته بود خراب
و منهدم ساختند پس برگشته کشتیهای بسیار تهیه نموده بجانب طرابلس غرب
عودت کرده بندرگاهی دریائی و بیابان طرابلس اگرفتند اهل مدینه مذکوره بمقابله شان
بر آمده در بین مسلمانان و فرنگیان نائره حرب تاسه روز باشتعال داشته روز چهارم
میان اهالی طرابلس مخالفتی فتاد که عاقبت آن بمقاتله انجامید فرنگیان اینرا حس
کرده فرصت را غنیمت شمرده یزد با نهارا بدیوار شهر گذاشته بالا رفتند بعد از مقاتله
زیادی شهر را قهرا و غلبه گرفته مردان شهر را بقتل آورده زنان را اسیر کرده اموال
شانرا غارت کردند کسانیکه پای گریز را داشته گریخته به بربر و عرب پناه بردند
بعد که فرنگیان اعلان امن و امان را انتشار کردند مسلمانانی که گریخته بودند واپس باما کن
خود آمده سکونت گرفتند فرنگیان تا شش ماه در آنجا سکونت داشته دیوار شهر را
آباد و خندق ها را حفر نمودند گروی از اهل شهر گرفتند و یکی از اهالی شهر در انجا حاکم مقرر
کرده از نزد او رهائن بسیار گرفتند گرویها باقی ها را واپس دادند خود آنها بوطن خودها
مراجعت نمودند امر مدینه محکم گردید ملک شان اهل صقلیه و روم را بدسینه طرابلس
حکم سفر داد به سرعت مدینه آباد گردید بعد که امیر قاسم علی نام با حسن پسر علی
پسر یحیی پسر متیم امیر افریقیه بر خلاف شد به پادشاه صقلیه خط فرستاده اظهار
انقیاد و اطاعت کرده استغاثه خلعت و تولیت قابس را بطریق نیابت از طرف
پادشاه صقلیه خلقتی با منشور تولیت و عهد بد در ستاد امیر قابس خلعت را
پوشیده منشور را بمجمع عموم قرائت نمود چون حسن امیر افریقیه از صورت قضیه
خبردار شد لشکری کران بجانب قابس فرستاده آن را محاصره نمود بعد اهل
شهر همراه نخود که شهر را به پادشاه صقلیه تسلیم نموده بود مخالفت شده دعوی
خون بهار مقتولین خود هارا کرده پس از مقاتله زیادی او را بندی کرده بخدمت
امیر افریقیه فرستادند امیر مذکور بعد از انواع عذاب ذکرا و را بریده دندان
او کرده مقتولش ساخت و مصر پسر رشید را والی قابس نمود اقارب امیر اول
بصقلیه گریخته به نزد امیر صقلیه آمده صورت واقعه را بد و گفتند او در خشم
آمده تخمینا دو صد و پنجاه کشتی جنگی تهیه کرده پر از مردان جنگی و اسلحه نموده بجانب


استیلا در افریقیا جزیره
فتوحات اسلامی (۳۶۶) بن صقلیه

مهدیه که پایتخت حسن پسر علی امیر افریقیه بود فرستاد از قضاء خداوند جل علی بهمانسال در افریقیه
قحطی و گرانی زیادی بود که اکثة اهالی شهر و قری از گرسنگی فرار صقلیه شده بودند
چون امیر حسن از رسیدن فرنگیان خبر دار شد علماء و اعیان شهر را جمع کرده بایشان
مشوره کرد علماء و اعیان مقاتله دشمنان را پسندیدند امیر حسن بمقاتله رأی نداده
گفت که من بسلامت مسلمین از مال و مملکت دوستدارم میترسم که اگر بدیشان محاربه
نمائیم بندرگا دریا و بیابان را گرفته طعام و آذوقه را از ما مانع شوند در حال که ما بان ذخیر
یکماهه خود را نداریم بعد که مارا نا چار سازند ممالک ما را بقهر و غلبه متصرف شوند پس
بهتر چنین است که با اهل و اولاد از شهر بیرون شده شهر را تخلیه نمائیم هر کس که خواهد
بمن موافقت نماید والا خیر فی الحال امر بکوچیدن کرده کسانیکه از بضعه اوحام بروند
با مال اندک خفیف الوزن از شهر فرار نمودند پس از بیرون شدن او اکثری اهل شهر ثروتمند
و اهل از شهر خارج شدند مگر اندکی که در خوانه های خنالیس بضاری پنهان گردیدند چون
شهر خالی ماند فرنگیان فرصت دیده بآسوده حالی بدون از جنگ و تدافع شهر را مالک
گردیده داخل قصر امیر حسن شدند خزاین و ذخایر را مشاهده نمودند که مثل آن در
خزینه هیچ پادشاه نه بود فرنگیان خزاین را مهر نهاده متملک گشتند و کنیزان ام ولد
حسن را همه جمع کرده شهر را تخلیتا دو ساعت بنهبی غارت نموده بعد اعلان امان
و امنیت را انتشار ساختند اشخاص مخفی شهر برآمده کسانیکه از شهر خارج شده بودند
بعد از هفته بشهر مراجعت نمودند و خود امیر حسن به نزد عبد المؤمن پسر علی پادشاه
مراکش پناه برده در نزد وی کریم و معزز بود تا اینکه امیر عبد المؤمن مدینه مهدیه را
فتح نمود چنانچه ذکر آن خواهد آمد چون حکومت فرنگیان بمدینه مهدیه قایم
و محکم گردید کشتی پر از مردان کرده بجانب سفاقس و کشتی دیگر بمدینه سوسه
و آخر را بلقابس فرستادند اهل سوسه چون خبر مهدیه را شنیدند امیر شان علی بن
احسن امیر افریقیه بیرون شد به پدر خود حسن ملحق شد مردم هم جهتة بیرون شدن خارج
گردیدند فرنگیان شهر را بی قتال داخل شدند اهل سفاقس بمقاتله شان برآمدند نین
حرب شدیدی آغاز دادند بعد فرنگیان به حیله شکست خود را ارائه کرده گریختند تا که
مسلمانان از شهر دور شدند پس روی گشتانده مسلمانان را هزیمت داده اکثری
شان را بقتل و آوردند بقیة السیف بعضی بجانب شهر گریخته و برنجی فرار بیابان
گردیدند بعد که ندا امنیت را بلند نمودند فراریان شهر به شهر مراجعت کرده امیران
و زنان خود ها را از اسیر ها دیدند و فرنگیان قابس را نیز بدین دستور مالک شدند بعد


( ۳۶۷ )
فتوحات اسلامی استیلاء فرنگیها جزیره صقلیه را

فرنگیان لشکر تهیه نموده قصد قلعه قلیبیه که قلعه بسطی عظیم و محکم بود تصمیم کرده متوجه تصرف ان
شدند هرگاه بتقرب قلعه رسیدند خلقی نه یاد از عرب جمع گردیده با فرنگیان مقابله در زدند
تا که فرنگیان را شکست داده اکثری شان را مقتول ساخته بقیه شان بکام بمهدیه
مراجعت کردند ثانیاً فرنگیان بندر جم اسلام را که صقلیه باشد متصرف شدند در فتح
و غارت ممالک افریقیه بروی شان گشاده شد که تا انکه الجزایر و، مالطه، و جربه، و
تقاوقن و غیر آنها از طرابلس غرب تاتونس و قیروان متصرف شدند و این وقایع
متسلسله تا سنه پنجصد و چهل و سه امتداد یافت و در سنه پنجصد و چهل و چهار در بین
پادشاه صقلیه و پادشاه قسطنطنیه مناقضه و ضدیت پیدا شد واقع شد در بین
ایشان جنگهای بسیار تا اینکه بواسطه دشمنی همدیگر از امر مسلمانان بازماندند و اگر
همچنین نمیشد، مالک میشد پادشاه صقلیه جمیع شهرهای افریقیه را و جنگهای شاں
همیشه جاری بود در بیابان و دریا غلبه همیشه از برای ملک صقلیه بود تا انکه داخل
شد ملک صقلیه بر حصه نیار او گرفت چند کشتی را از قسطنطنیه و اسیر کرد بسیاری
از نصاری روم تا اینکه انداخت فرنگتارهای قصر را کث به نیر آنچه با مسلمانان
و روم کارزار میکرد جرجی نام وزیر پادشاه صقلیه بود بعد از ان هلاک شد جرجی
چون صاحب صقلیه در طر چنین شخصی کاری نداشت همران ملک قسطنطنیه درهم صلح
نموده فتنه اتمام شد در سال پنجصد و چهل و هشت رجار نام ملک صقلیه که عمر او نزدیک
بهشتاد سال بود ہلاک شد بعد از ان پسر آن غلام نام پادشاه شد وی شخصی
بی تدبیر بود که رفتار میکرد طریقه پادشاهان اسلام را چون مقرر کردن دربان نا
و کشیدن اسپان یدک و غیر آن و جفا داد صقلیه فرنگٹ اہمراہ مسلمانان مسلمانان
اکرام کرده تقرب میداد تا بیرون شد از حکم آن چند قلعه عناب در سند خروج
تا افریقیه و در سال پنجصد و پنجاه و یک طمع مردم در ان قوی شد از اطاعت او جزیره
جربه و قرقنه بیرون شد و ظاهر کردند خلاف را از اہل افریقیه و صفاقس برجام
پدر آن چون تصرف کرده بود این شهر سفاقس را والی گردانیده بود بر آن ابو الحسن
عمر بانی را که آن از علما صالح بود و آن اظهار عجز و پیری کرده گفته بود که عمر را
پسر مرا والی گردان که جوان رأی است پس پسر او را عامل کرده بود و خود ابوالحسن
به نزد خود کرد نگاه داشته بود در صقلیه چون ابو الحسن قصد رفتن صقلیه کرده بود
بر آسپ خود نگرفته بود که من کلان ساله و اجلم نزدیک است بهر چه وقت که فرصت
یافتی بر دشمن دین خلاف کردن ادریغ مدار و مترس شتن مرا و بیا مرده فرض کن پسر چون

حاشیه
نظاوقن شهر است داخل افریقیه
تونس شهر کلان و خوبست
بالغریب به بهم صلح کردند
جرجی نام او را جرج به نیم هم میگویند
نیار نام سردار و مقرب پادشاه
صقلیه
عمر نام ان ابو الحارث عمر با کس
از علمای دین بوده است
بقیه صفحه پیشتر


فتوحات اسلامی
(۳۶۸)
استیلاء فرنگیا بتجزیه صقلیه

فرصت یافت باعث شد اهل شهر را بخلاف ملک گفت جماعتی از شایان باره با شهر را پاس
بانی کنید و برخی بگرد اهل شویه خوانتا نصاری فرنگی او بکشید آنها را پسر گفتند ان سمانان
سید ما و شیخ ماکه والد تست به نزد غلام است و میترسم که آن را به شهادت رساند گفت
پدرم مرا همچنین امر کرده است و هرگاه عوض یکنفر هزاران کافر کشته شود گوشیا آن زنده
بعد از ان مسلمانان شروع بکشتن نمودند چون آفتاب طلوع کرد همگی فرنگ کشته شده
بود بعد از ان یحیی بن مطروح در طرابلس همچنین کرد بعد ازین هر دو محمد بن رشید
بقابس همچنین مخالفت کرد و لشکر عبدالمومن بسوی تونسہ رفتہ آنرا مالک شدند در جمیع
افریقیه غیر از مهدیه و سوسه از غلبه فرنگ بیرون شد و فرستاد عمر بن ابی الحسین بسوی
زویلہ و آن شهر یست که در مابین آن و مهدیه ،اند میدان اسپ است جهت آنکه
آنها را نیز تیر کند بر خروج و کشتن نصاری فرنا لے در ناحیه شان است پس اهل
زویلہ ہم فرنگ را کشتند و عربان نیز قدوم آوردند زویلہ را و اعانت
کردند مسلمانهارا و قطع کردند غله را از مهدیه - چونکه این خبر بغلام ملک صقلیه
رسید حاضر ساخت ابوالحسین پدر عمر را که صاحب سفاقس بود و آگاه کرد آن را
بکار پسر او عمر امر کرد اور اکہ بہ پسر خود بنویسد که نادم شود از مقاومت خود در طاعت
کند ملک را واگر نہ مر ہلاک میکشد پس گفت ابو الحسن بهیچجواب ندارم که شخصی چنین
کار با کرده باشد ابستہ بمحن خط و نصیحت من از کار خود بر می گردد پسر آن جنا فرستا
کسی را به نزد عمر و آن را تهدید کرد که اگر از بغاوت خود باز نگردی همین است
که پدر ترامیکشم چون رسول ملک سفاتس سید رسول را عمر شب در شهر اجازه
نداد چون صبح شد از سوراخ دید که اہل شهر جنازه را بیرون کرده به قبر دفن کردند و باز
گشتند پس عمر فرستاد کسی بسوی رسول که این جنازه که دیدی پدرم بود که آنرا
دفن کردم و بعد از میں شستیم یعنی بکشتن پدر خود باک ندارم فرض کردم که مرد
بعد از ان رسول باز گشت بسوی غلام و آنرا دانا کرد بضع عمر بن ابی الحسین
پس از ان غلام حکم کرد که ابوالحسین ما بدار میکشند چهار گردند و ابوالحسین
مشغول بذکر خدایتعالی بود ای مسلمان به بین که مسلمانان چه قدر صلابت در دین
داشتند که جهت تقویت ملت خود تقبل میدانند اما اهل زویلہ جماعتشان بعرب و اہل
سفاتس و غیرہ قوی شده محاصره کردند مهدیه را و تنگ کردند معاش را برایشان
چونکہ ملک ایتخالی مطلع شد ید فرستاد بیست کشتی که دران مردان جرار و طعام مسلح
بود در اہل مهدیہ شدند به نزد عربان مال بسیار فرستاده بایشان ادند که یکسوشوند

حاشیہ
تونس شهریست بافریقہ بین اپنی
البحرو قیروان که آنرا فرسنگ
شہر قلعه ایست
بنوایی افریقہ والبحرونه و گوشتها
ساخته اند
زویلہ دلفہ بوجہ سوراخ
بالانیزه تونس است قلعه دارد
که آن زویلہ مهدیه است
بویرا


فتوحات اسلامی
(۳۶۹)
استیلاء فرنگیان بجزیره میله

واعانت نکنند مسلمانان افریقا آن ببرون شده اهل و میله را بران هزیمت کردند
و باقی ماند اهل و میله و اما اهل سفاقس پس بشان سوار کشتیها شدند در دریا رفته بخان
با قتند اهل و میله تنها ماندند فرنگیان برایشان حمله کردند اهل و میله طاقت نیاورده
بشهر زویله گریخته در پاره استقاما فتد ناچار مقاتله کردند در باره شهر و صبرکردند
تا اینکه کشته شد اکثرشان و نجات یافت اندکی از ایشان پس متفرق شدند اهل
زویله بعضیشان بسوی عبدالمؤمن رفتند چون خسته شدند کسانیکه شهادت نصیب
شان بود آنچه سلامت ماندند از مال و کودکان و اسیران به مالهای خود ملتفت نشده
در بیابان گریختند و داخل شد فرنگ میله را کشتند هر کرا یافتند در ان و نهاد اطفال
و غارت کردند مالها شانرا و قرار یافت فرنگ مهدیه تا اینکه گرفت مهدیه را
عبدالمومن و زود است که بیاید باقی قصه انشاء الله تعالی انچه بیان شد حاصلاست
که فرنگ افریقیه کرده است اما انچه درین سالها در دیار شام کردند زود است
که بیاید ذکر آنها در بیان حرب الصلیب انشاء الله تعالی لکن میشاید که ذکر کنیم بقیه
انچه شده است در اندلس از فتوحات و غزوات شما رحمه تعالی بعد از ان جنگ صلیب را
ذکر کنیم

اتمام کلام در غزوات اندلس

پیش گذشت بعض غزوات اندلس باختصار و باقی مانده است بسیاری از غزواتی دکه ذکر
نشده است پس میشاید که تمام کنیم سخن را بذکر آن بسیاری از مورخین ترک کردند آن
غزوات را با آنکه مسلمانان دران غزوات فتوح بسیار و وقایع بیشمار شده است پس من
میکنم کتاب خود را بذکر آن وقایع تحقیق که پیش گذشت که اندلس فتح شده است
در خلافت ولید بن عبدالملک در سنه نود صد و دو در دست طارق بن زیاد مولی
موسی بن نصیر و موسی مولی عبدالعزیز بن مروان و الد عمر بن عبدالعزیز بن مروان و
عبدالعزیز برادر عبدالملک بن مروانست - بدانکه اندلس مشتمل بود بر علمها بسیار
تبحرین و جامعین فنون کثیره و مشتمل بود بر عجایب و معادن بسیار و غیر ذلک
در کتاب نفح الطیب نقل از لسان الدین بن خطیب گفته که خاهر کرده است خدایتعالی
اندلس را در بسیاری غله و حبوباتها و شبها لذیذ و بسیاری حیوانات و مواخا و بادبها و لباسها
فاخره و آوندهای سره و بسیاری براق و خوشی هوا و سفیدی دندانها و تیزی فهمها و جوا
صنعتها با نچه زبان قاصر است از ذکر آن حبّذا روزی کردها ثانیا آن بقعه را بر اسلمان
به برکه النبی صلی الله علیه وسلم و نیز گفته است نفح الطیب از جلبه اندلس شهریست که آنرا


فتوحات اسلامی
(۳۷۰)
اتمام کلام در فرقه اندلس

شنتره خوانند و از خواص آن شهر است که گندم و جو در چهل وز کاشته و برداشته میشود و دریب
آن شهر سه شهر است با شتر و گزنده در ان شهر موجود نمیشود گفته است ابن الیسع که گفته است
برای من ابو عبدالله باکوری که آن شخصی معتمد بود دیدم نزد معتمد بن عباد هدیه را از عامل
شنتره که هدیه آمده بود بر آد چهل سیب که هیچ حامل زیاده از ان برداشته نمیتوانست
دوره هر سیبی پنج شبر بود و در اندلس بسیار است از معادن شهرهای محکم قطعههای
حسین و طول اندلس سی و نه مره است و عرض ان هشت در و در ان چهل نهر
کلانست و هشتاد شهر کلان است و سیصد شهر میانه و در ان بها و قلعهها بیشمار
تا این که گفته شده است آنچه در کناره نهر شبیله است دوازده هزار قریه است
و گفته شده است که طول اندلس چهل و زه راه است و عرض ان هژده روزه
و فرموده است بعضی علما که نصاری محروم شدند از جنت آخرت و عوض داد است
آنها را به جنتی نیا یعنی بابه اندلس او فرموده است بعضی علما را که مریه شهریست
از دیار اندلس که در ان سیصد کارخانه است از حریر و از حلل تفصیلیه ار
و از کلا باطون باقی هزار و از ثیاب جرجانی هزار و از ثیاب صفهانی هزار
و از حمام های کلان هزار و — دوره شهر قرطبه از اندلس چهارده میل
و عرض آن دو میل و عد د سراهای رعایا که داخل قرطبه است یک لک سیزده
هزار است و شماره سراهای اهل دولت شش هزار و سیصد است و در ان
سه هزار و هشتصد و سی مسجد است و شهر قرطبه قبة الاسلام استو دارالخلافه
مروانیه است و آن شهر معدن علما است و قرطبه نسبت باندلس بمنزله سر است
نسبت به بدن و مسجد جامع قرطبه در دنیابی نظیر است طول آن سیصد
و سی ذراع است و عرض آن دوصد و پنجاه زرعه و باره آن هزار و چهارصد
و آن مسجد مزین است بسنگ خام و مرمر و آب طلا و لاجورد و بخارج قرطبه سه هزا
قریه است در هر قریه یک عالم فقیه کرسی نشین است که مرجع افتا و احکام
شریعت فراست و شرط است که آن فقیه حافظ موطا و امام مالک باشد یا اینکه
ده هزار حدیث با کتب مدونه حفظ داشته باشد و هر یک ازین سه هزار فقیه در روز
جمعه همران خلیفه در مسجد جامع قرطبه حاضر میبودند و خلیفه را خبر میدادند باحوال شهری
خود و پیش گذشته که اول ملوک بنی امیه در اندلس عبد الرحمن بن معادیه بن هشام بن
عبد الملک بن مروان بود و آن را عبد الرحمن دخل ملقب میکردند ابتدا تصرف او در
اندلس سنه یکصد و سی هشت بود و آن چنان بود که گریخت از شام پنهانی در ابتدا دولت بنی عباس


فتوحات اسلامی
(۳۷۱)
اتمام کلام در غزوۀ اندلس

در حالیکه میکشتند بنی العباس بنی امیه را و خود را باندلس رسانید لشکر ی جمع نموده غالباً
بر عمال بنی العباس نامت تصرف شد بر اندلس و قوی شد سلطنت آن و آن واقعه
در زمان منصور دو انقی بود که آن ثانی خلفاء بنی العباس است و منصور آنرا صقر
قریش می نامید چنانچه روزی منصور خلیفه گفت ببر آندیان خود خبر دهید مرا
از صقر قریش که آن کیست گفتند که امیرالمؤمنین است قصید داشتند خود او را
که اصلاح کردست ملک اوساکن کرد است فتنه ها را و هلاک کرد است دشمنان را
گفت منصور ندانستید آنرا گفتند پسر معاویه است گفت این هم نیست گفتند
پس عبدالملک بن مروانست گفت این هم نیست گفتند پس کیست ای
امیرالمؤمنین گفت عبدالرحمن بن معاویہ بن ہشام است کہ گذشته است از دریا ہا
و قطع کرده است بیابانها را در داخل شده است شهر عجمیا ان را تنہا تا جمع کرده است شھر ہا را و سینا
کرده است لشکر ہا را و منظم آرد روستی دفتر ہا را و قوی کرده است پادشاهی را بعد از
شدن آن بحسن تدبیر و ہیئت سیاست خود چرا کہ معاویہ سوار شد بر کب کہ مہیا درام
کرده بود آن را حضرت عمر فاروق و عثمان ذی النورین رضی اللہ تعالیٰ عنما و عبدالملک
بہ بیعتہ ہلاک شد و امیرالمؤمنین کہ من باشم بطلب دیگران و جمع شدن گروہی
من خلیفہ شدم اما عبدالرحمن بہ تنہائی خود و رای و عزم خود متصرف شد
اندلس را و مدت سلطنت عبدالرحمن داخل سی و دو سال و پنج ماه بود در سنه
یکصد و هفتاد و دو فوت شد و عمر آن پنجاه و نه سال یا پنجاه و ہشت بود و از
عقب آن خلیفه شد عبدالرحمن ناصر بن محمد بن عبداللہ بن محمد بن عبدالرحمٰن الاوسط
بن الحکم بن هشام بن عبدالرحمن الدّاخل متصرف شد خلافت را در سنہ سیصد
وفوت شد در سنه سیصد و پنجاه در مدتی او فراخ شد پادشاہی و اعظم ترین آثار
تاریخ او هشت کہ بنا کرد در مقابل قرطبہ شہر براہ نامید آن از ہر او جہت کثرت
خود که آن شهر از عجایب دنیاست بناء آن شهر دلالت میکند بر عظم قدر بانی و مصرف
گرد بسته بناء آن شهر یکصد و هفتاد و پنج هزار طلا و غلامانیکه در شهر زہرا بود سیزده
هزار ہفتصد و پنجاه است گوشت خوراکه آنہا در ہر روز سیزده ہزار رطل بود غیر از
گوشت مرغ و نما عدد زنها ئیکه در شہر قصر زہرا و بود از خادمہ و مخدومہ شش ہزار و سیصد چهار
بود و عدد حجرا متغالیہ سہ ہزار و نهمصد و هشتاد و هفت بود و خرح ماہیان دریاچہ زہرا و د
در هر روز دوازده هزار نان بود و نجود کہ خرج ماہیان بہ ہر روز میباشد شش مانه او دو تو
شہر ز ہرا طویل است باعث ملالت سامعین میشود بعد از ان چون قتهائ اندلس بسیاری شمان


فتوحات اسلامی (۳۷۲) اتمام کلام در غزوات اندلس

شد شهر زهرا و از عجایبات که حکایت از خلیفه ناصر است آن است که روزی قصد فصد کرد
نشست در عمارت کلان که واقع بود در اعلاء شهر زهرا و طلب کرد طبیب را جهت فصد چون
گرفت نیشتر را و میمالید دست خلیفه را درین اثنا داخل شد ساری مجلس خلیفه در بطرفی
از طلا نشست و خواند این بیت عربی را در حضور مجلسیان چنانچه تعجب کردند همگی
ايها الفاصد رفقا بامير المؤمنينا - انما تفصد عرقا فيه مجي العالمينا
یعنی ای فصاد نرمی کن با میر المومنین ناصر زیرا که فصد میکنی رگی را که در ان زندگی عالم است
و این بیت را مکرر میگفت ازین خواندن خلیفه ناصر بسیار خوشوقتی نمود تعجب کرد
و پرسید که که تعلیم کرده است این سار را گفتند که ام ولد شما حکم تعلیم کرده است مهیا
کرده است بر آهین سال پس انعام داد برای همان ام ولد سی هزار طلا و مدتی در شها
ناصر پنجاه سال شد و عادتی خلیفه ناصر بود که هر روزی که بروی خوش میگذشت قه دران
روز خواطروی ملول نمیشد ان روز را بخط مینوشت بعد از فوت آن خط او را دیدند
که در تمام پنجاه سال سلطنت ایام سرور آن چهارده روز بود - پس به ان ای عاقل
که دل بستن باین دار نیاز عین حماقت است و بود جد خلیفه ناصر هشام بن عبدالرحمن
داخل اقتدا میکرد در روش خود به عمر بن عبدالعزیز رح و تفتیش میکرد احوال رعیت را باینطریق
که چند نفر از ثقات میفرستاد در میان عایا که عمال همراه رعایا چه روش دارند هرگاه میدی
جور یکی از اعمال آن را معزول میکرد و مال رعیت را ازان میگرفت و آن را فضیحت میکرد
و چونکه وصف کرد آن را زیاد بن عبد الرحمن براء حضرت امام مالک رحمه الله تعالی
فرمود حضرت امام از خدایتعالی مسئلت میکنم که زینت دهد موسم مارا بمثل همین امیر
و چونکه رسید هشام را این قول حضرت امام وجلالت قدر او و بسیاری علم و تقوی
حضرت امام پس باعث شد هشام رعایا را در اقتدا به مذهب حضرت امام و بیشتر مردم
اندلس بمذهب اوزاعی بودند پس هشام مذهب امام را در مغرب نشر کرد غزا کرد
هشام اهل اربونه را و فتح کرد آن را و شرط کرد بر معاهدین اهل جلیقه که برند خاک را
از باره شهر اربونه به باب القصر قرطبه جهت بناء مسجد جامع پس غزا کرد ازان خاک
مسجدی را در پیش باب الجنان و مناقب هشام بسیار است در کتاب عقد الفرید
در وصف هشام گفته هشام از روی وجاهت و شرفت از باقی مردم نیکوتر و شریفی
کامل المروة و تابع کتاب و سنت بود در حکم زکاة اموال را زیاده از مقدار شرع
نمیگرفت و در جوانی از ان لغزش ظهور نرسید و میفرستاد کیسه ها زر را در شبهای
تاریک بمسجدها در اهل آن تقسیم میکرد و اراده داشت درین فعل خود آبادی مسجدها را


فتوحات اسلامی
(۳۷۳)
اتمام کلام در حوادث اندلس

بعلم و عبادت وصیت کرد مردی در زمان ان مال خود برای خلاص کردن اسیر از شهرهای
کفار هر چه جو یا شدند موجود نشد امیر مسلمانان بدست کفار از کمال حریت ان در بندریهائی
و در ایام دولت او منجم ماهری بود که آنرا ضی میگفتند روزی از ان منجم پرسید ایام
دولتی من چند هست خبر داد او را که هشت سال ساعتی متفکر شد پس از ان گفت عجب
ترسانیدی مرا اینکه بیم کننده تفکر کرده باشد مرا بر زبان تو قسم بخدا تعالی که در زمین اندلس
اگر کسی در سجده باشد به نزد خدا تعالی هنوز کم است پس از ان زیاده کرد زهد را از دنیا
و بسیار کرد خیرت را در سنه یکصد و هشتاد فوت گردید و والی کردید شد
بعد از ان پسر او حکم بن ہشام حکم مشابه بابی جعفر منصور از حلفا، بنی عباس محکم
کردن دولت و شدة ملک بنچ کندن اعدا بود. روزی حکم بر یکی از خدام خود غضب
نمود امر بقطع دست او نمود زیاد بن عبد الرحمن در ان مجلس حاضر بود زیاد گفت صلاح
گرداند خدا تعالی امیر را امام مالک مرا بخیر مرفوع حدیثی روایت کرد که هر کس نوع خورد
خشم خود را در حالیکه قادر بود بر تنفیذ آن پر میکند او را خدا تعالی از امن و ایمان در روز
قیامت ہشام مجرد شنیدن امر کرد که دست از خادم باز داشته و بر عفو کرد و پس ازان
زیاد بن عبدالرحمن گفت ترا سوگند بخدا که مالک حدیث کرد تر ا باین حدیث زیاد گفت
سوگند بخدا که مالک حدیث کرد مرابین حدیث و از چیز ہائیکه حکایت میشود از حکم
بن ہشام اینست که عم ان سعید الخیر بن عبد الرحمن الداخل بر آن خشونتی
بود با ابن بشیر و با سعید الخیر وثیقه بود که در ان شهادتها بود از جمله شاهدان حکم
بن هشام بود که پیش از خلافت خود تحمل شهادت کرده بود پس عم آن سعید الخیر
آمده از خلیفه طلب شهادت کرد در حالت خلافت خلیفه ترسید که قاضی شهادت
او را رد خواند کم پیش از ادا شهادت ورقة را بخط خود نزد قاضی فرستاد و خبر داد او را
که من بهین حادثه شاہدم اگر قاضی شرع قبول میکند قاضی شهادت خلیفه را
رد کرد و به غضب شد از رد شهادت خود و از اخبار عبد الرحمن بن حکم بن ہشام است
که روزی غضب کرد جاریه خود را طروب نام که محبوبه آن بود و آن را مطرود
کرد چون خشم آن ساکن شد کسان خود را جہتہ استرضا و مطلب آن فرستاد
طروب از اجابت خلیفه ابا نموده در مب مجلس خود را بسته کرد خلیفه بی طاقت
شده امر کرد که بدره ہای دراهم را بیرون درب خواند وی انداختند
چنانچه درب از بیرون بسته شد خلیفه آمد و ایستاده شد به در طروب گفت
اگر از من راضی نشوی یمین در اہم یکی از ان تو باشد طروب اجابت کرد در را باز


فتوحات اسلامی (۳۷۴) غزوات اندلس

کرد پس خود را بر پای خلیفه انداخت و جمع کرد و هم نام را و ابرام میکرد بسیاری کار ها را
و رد نمیکرد خلیفه چیزی را از عبدالرحمن مذکور یکصد و پنجاه پسر و پنجاه دختر ماند و را
عبدالرحمن اوسط نامیدند از اخبار عبدالرحمن ناصر چنیست که چون بنا کرد زهره را
برای خود قبه ساخته مزین کرد آنرا بطلا و جواهر طعام را مهیا کرده علما را
دعوت نموده در ان غرفه نشست چون علما حاضر شدند همراه شان قاضی منذر
بن سعید بلوطی بود چون قاضی مذکور قبه را دید اشک قاضی بر ریش او جاری گردید و
گفت یا امیرالمومنین گمان نمیکنم که شیطان لعین رسیده باشد به رتبه تو و ممکن
یافته باشد باین تمکین عملا ده انکه دادست ترا خدایتعالی از نعمت ها که کسی را
ندادست تا اینکه نازل کرد ترا بمنازل کافران پس ملول شد عبدالرحمن ناصر و گفت
نظر کن ای قاضی که چه میگوئی و چگونه نازل میکنی مرا در منازل کافران پس گفت قاضی
منذر آیا نگفته است خدایتعالی در قرآن مجید ولولا ان یکون الناس امة
واحدة لجعلنا لمن یکفر بالرحمن لبیوتهم سقفا من فضة ومعارج
علیها یظهرون - پس متفکر شد خلیفه و اندکی سر فرود انداخت اشکهای او
فرو ریخت بر ریش او از جبه تر سر فع ایتعالی پس از ان منذر روی گردانیده
گفت جزا دهد ترا خدایتعالی - ای قاضی بهترین جزا و بسیار گردند خدایتعالی
امثال ترا - بعد امر کرد به تخریب سقف قبه و باز بنا کرد قبه را بطرزیکه خلاف
شرع شریف نباشد قاضی مذکور صاحب علم بسیار و جامع حسب ونبوغ عالی
و متقی و زاهد و خطیب بسیار بلیغ بود که هر کس وعظ او را شنیدی ترسناک
و گریان میشد و حاضر جواب و صاحب منظر نیکو و خلق جمیل و متواضع و فروتن بود
قاضی مذکور در سنه دو صد و شصت و پنج متولد در سنه سیصد و پنجاه و پنج
وفات نمود رحمة الله علیه و عمر او نود سال شد ناصر آن را تولیه قضاء القضات
داد تا انقضاء اجل در قضاء مقرر بود از برای آن مولفات بسیار است از ان جمله
کتاب احکام القرآن والناسخ والمنسوخ وغیر آن از کتب فقه است پیش گذشت ذکر
غزوه عبدالرحمن ناصر جلالقه را در سنه سه صد و هشت و حرب کرد عبدالرحمن برا
شان را و فتح کرد در بندر های شان را بعد از ان غزا نمود عبدالرحمن بنبلونه را
در سنه سه صد و دوازده و داخل شد دار حرب و خرب کرد قلعه هاکفار را و جمیع
قریه ها و قلعهار ا مسلمانان مسخر نمودند و هیچ کس همراه شان مقاومت نمود مگر بعضی سا نها
بعد از مدتی بعادت نمود با وی و استعانت خواست از کفار آنها را گرفته کشت در مقام


فتوحات اسلامی
(۳۷۵)
غزوات اندلس

نمود و کشت کسیکه همراد او بود از نصاری و اهل البیره و فتح نمود ستی قلعه را از پیشان و مردم
شبکنس پادشاه نمودند بر خوزنی را که نام آن طوطره بود اولاد امین ناصر در آنجا تجمع
و ناقد بعد از ان بنقض عهد نموده بکشتند پس غزا کرد ایشان را و گرفت شهرهای شمانرا
و باز گشت بسوی قرطبه پس غزا نمود جلالقه را در سنه سه صد و بیست و هفت و فت
همراه لشکر بنفس خود پس نازل شده دار الملک جلالقه را که مسمی است به سموره و آن
از اعجب شهرها بود که هفت باره داشت در بین باره ها آباد بیا و منازل وسیعه بود
پس فتح کرد از ان شهر دو باره را و عدد غازیان تقریبا یک لک بود همراه ملک جلالقه
که اسم آن بر فرنگی و همراه لشکر انبوهی از فرنگ بود ملاقی گردید جنگ شدید
در بین مسلمانان و فرنگیان واقع شد و نصرت از لابر ا مسلمانان بود ثانیا رجوع
کردند نصاری و حمله شدید نمودند بر مسلمانان تا اینکه به شهادت رسانیدند
درین حمله از مسلمانان پنجاه هزار کس را بعد از ان عزا بار ا همراه شان متوالی
نمود تا اینکه گشت از ایشان دو چند مسلمانان – علامه احمد ابن عبد ربه اندلسی
که معاصر وی بو در کتاب العقد الفرید بیست و دو غزوه را به نظم بیان کرده گفت و سخر
کرد هندند مسلمانان جمیع شهرهای نصاری را تا اینکه جمیع ملوک نصاری هدیه آوردند
و سر بریده شدند بر آستان و نیز هدیه آوردند جته صلح از رومه وقسطنطنیه
و جزیره ملوک اندلس که به سرحدات بلاد اسلام بودند با طراقت تشتاله و جبلونه
بودند به بارگاه وی آمده دست او را بوسیده و میکوشیدند در تحصیل رضا او
بعد مالک شد سبطہ و فارس و ادا طاعت نمود اور ا بنو ا در لیس امیرهای عدوه
و ملوک زناته و بربر تا اینکه پادشاهی او بسیار قوی شد و گذشت انکه مدت
پادشاهی او پنجاه سال بود در سنه سه صد و پنج وفات کردند – مسلمانان
بعد از فوت آن به پسر آن که مسمی بود بحکم منتصر بالله بیعت نمودند پس در گشت
پسر او بار پادشاهی ا چون فوت شد ناصر دفات که پسر آن سید جمیع نمودند جلالقه
در ثغور حکم بنقض عهد همراه شان غزا نموده داخل شد شهر فرد لندین پس نازل شد شب
ا شتیر را و فتح کرد آن سبز و رود مستباحت کرد آن او پسران و شتابی کرد در صلح بعد ازین
به غزا میفرستاد مولا خود را و رفت بسوی شهر سالم جته انکه برساند خود را از آنجا برای هدیه
و مقاتله کردند اور جلالقه پس شکست داد آنها را و پامال کردند لشکرهای اسلام شهر فرولیته
چون شبکنس نقض عهد نمودند حکم به غزای آنها صاحب شرطه را با لشکر بسیار فرستاد پر نجیری
خود حکم کرد لشکر مسلمانان از طرف آن تباه نمودند پسران ناصر با حکم بحن و یحیی بن محمد را بسوی شهر و شلونه

ماده ۳۳ در مونست

فرولندین از جلالقه اس
عدوه ساحل دریاء تا غرفه ۱۲


فتوحات اسلامی
(۳۷۶)
غزوت اندلس

تباه کردند نواحی شهر را و فرستاد جهتۀ غزا هذیل بن هاشم
مولی خود و غالب را بسوی شهرهای قوس فاسد نمودند طرف شهرها را و مراجعت نمودند و بسیار
شد فتوحات حکم و از اعظم فتوحات آن فتح قلعۀ بود بدست غالب مولای او که از شهرها پشتک نشستن
پس آباد کرد حکم آنرا پس فتح کرد سطر عمال او قطونیه را و از آنجا غنایم بسیار حاصل کرد
از قوت و اثاث و چهار پایانها و اسیران همگی این غزوات باندک فرصتی شد و در سنۀ صد و
پنجاه و چهار تجهیز نمود لشکر برا همراه مولی خود غالب بسوی شهر الیه همراه او یحیی بن محمد
و قاسم بن مطرف بودند داخل شدند شهرهای شان او باز گشتند همراه غنیمت بسیار
و در همین سال ظاهر شد کشتیهای مجوس در بحر کبیر پس فاسد کردند طرف اشبونه اندلس را و مردم
همراه شان با سن جنگ ننمودند و مهیا کرد حکم لشکر با را جهتۀ پاسبانی سواحل بعد خبر آمد
که عساکر از طرف بیرون کردند مجوس را تا آنکه در کشتیها سوار شده باز گشتند پس ازان
پس از ان اردون بن اذ فونش ملک جلالقه ایلچی بسوی حکم فرستاده و از ان درخواست
کرد که مرا نصرت ده بر ابن عمم من که خروج کرده است بر من حکم او را اکرام کرده عدۀ
نصرت داد و خلعت بر آنملک مذکور فرستاد بعد از ان بنی عم او نیز کسان خود برا
بسوی حکم برا طلب بیعه و اطاعت روان کرد بیعت آنها را قبول نموده شرطها بر ایان
نهاد بعد از ان ملک برشلونہ و ملک طر کونه و غیر آنها از ملوک فرنگ ہمگی طلب معاهده
و اطاعت را بر آحکم نمودند هر یگاکران بهایرا بحکم فرستادند آنها را قبول نموده صلح
کرد همراه شان بشرط انیکه منهدم سازند قلعه های را که ضرر دارد بدر بندهای مسلمانان
و انکه معاونت نکنند اهل ملۀ خود را بر مسلمانان بعد از ان مکتوبهای غرسیاه که شمنسر
که مشتمل بود بر طلب صلح و اطاعت برای مسلمانان رسید حکم بیعت شانرا قبول نود
شادمان شده بازگشتند بعد از ان رسیدام لذریق بخدمت حکم ولذریق سرهنگ
کلان تر بود و حکم بقدوم مادری لذریق محفل عالی ساخت و عقد کرد بصلح را برای پسر خود
لذریق و بازگشت حکم برای قدوم این پادشایان محفل های عالی ساخت و سخت اکرام
کرد ایشان را و براشان شوکت و عزت اسلام را نشان داد چنانچه در باقی تواریخها
مذکور است و ملوک نصاری هروقت داخل شدن بجنو و حکم سر پا خود را برهنه میکردند
کلاه خود را میکشیدند جهتۀ تعظیم حکم و بوسه میدادند دست حکم را و بزبان میگفتند کیا
غلام امیر المؤمنین بیمار شیم و هر یک که از مجلس حکم مرخص میگشت پس پشت میرفت و دعا
خیر مینمود و امیر المؤمنین حکم عالمی متبحری بود و برای علماء جهتۀ تعظیم و تکریم موضعی در محفلی
بزرگی مهیا ساخته بازار علم را گرم نموده بود و از خزاین کتب آنقدر جمع نموده بود که هیچ یک

از سلطا،

مکتوب غرسیا
مقدور بطریق مکتوب نامی که
واقع است
ملک فرنگ
است


فتوحات اسلامی
(٣٧٧)
غزوات اندلس

از سلطانها گذشته انقدر جمع نموده بودند گفته است ابن حزم عدد فهرست کتابش چهل و چهار
بود که هر یک مشتمل بر بیست ورقه و کتب که از باقی علوم بود لا تعد و لا تحصی بود بعلمای عصر خود
فرمودند که عدد کتب او چهار لک مجلد بود و در اکثر کتب دستخط و حاشیه او بود معلوم
میشد که همگی از نظر و مطالعه او گذشته و چون ابوالفرج صفهانی کتاب آغانی را تالیف
نمود فرستاد یک نسخه را ببر حکم جایزه فرستاد حکم برای او هزار دنیار را حکم خلافت را
در سنه سیصد و شصت و شش قبول نمود و مدتی ماره او شانزده سال گردید رحمهم الله علیه
بعد از ان پسر او هشام موید خلیفه شد زمانیکه هشام نه ساله بود و حکم اورا ولیعهد خود
گردانیده محمد بن ابی عامر را که ملقب است به منصور معافری و معافری بطنی است از حمیر
و خدمت میکرد ام هشام را او لازم حکم آنرا ترقی داد تا اینکه بمنصب قضا رسیدند و آثار
که بنجابت او ظاهر شد ترقی نمود تا انکه وزیر گوکوة شد پس از ان برای خود آن را وزیر
الوزرا ساخته بود و وزیر مذکور تدبیر سلطنت را می نمود و دارای صفات حمیده بود در اول
خلافت هشام رومیان بسوی اهل سلام حرکت کردند تجهیز کردند حصه بشان
لشکرهای بسیار تا اینکه نصرت داد خدا تعالی اهل اسلام را بر ایشان چون این سیر
احسان و کرم او جمیع مسلمانان را شامل شد حب او در دل مسلمانان جای گرفت
آوازه او بخوبی بلند شد و بلند گردانید مرتب علما را و جمع نمود مبتدعین او عطایا را
توسعه داد برای عساکر مسلمانان و این وزیر صاحب عقل و رای و شجاعت و کرم
و بصیرت بحروب و متدین و عالم متقن بود و هلاک کرد متغلبین و سرکشان و مستقل
بود در کارهای سلطنت تا اینکه نام کسی از اولاد خلفا برده نمی شد و خلیفه محجور بود
این حالت بیست و هفت سال استمرار یافت و در هر سال دو غزا میکرد یکی
در زمستان و یکی در تابستان - در نفح الطیب گفته که منصور بن ابی عامر واقع شد
بلاد اهل شرک و طغیان را و خوار کرد ایشان را انقدر که هیچ کس نکرده بود
ذکر غزوه از غزوات محمد بن ابی عامر اعنی منصور الوزیر
سبب غزوه این بود که بعضی از رسولان وزیر منصور بسوی فرسید ملک شکن ان شانجه
رفته ملک بسیار اعزاز و اکرام کرد این رسولرا و مدت مدید رسول سیاحت میکرد
در شهر روز به نزهت گاهی میرفت تا اینکه روزی در کنیسه کلان شهر انجا میگذشت
و تفرج میکرد ناگاه ملاقی شد بزنی پیر مسلمانی را چون سخن گفت این رسول را
شناخت و گریه کرد و گفت چگونه خوش میگذرد منصور را خوابیدن در بستر راحت
و من سالها در ادار الکفر ماسور باشم در این رسولرا قسم داد که بدردقت


فتوحات اسلامی (۳۷۸) غزوہ از غزوات محمد ابن قاسم

رفتی عرض مرامبنمور نمائی چون رسول مراجعت نمود به نزد منصور قصه نموداران
شهر اظهار فرحت میکرد منصور گفت ایا دران شهر امری بستکره ندیدی ناگاه یاد
اوازان زن آمد و گفت دیدم قضیه آن زن الغت ـ منصور چون شنید
بر شفت و تغیر کرد و گفت چرا در اول این قصه را نگفتی پس از ان تجهیز نمود لشکری
عظیم بسوی غرسیه جهتة انتقام چون آوازه لشکر بابن شاسجه رسید ترسید فورا
رسول با مکتوب بسوی منصور فرستاد که من بر گناه خود نمیدانم که لشکر بر من
میایدی پس منصور رسل ابن شاسجه را پس فرستاد و گفت گناه تو اینست که با من
معاهده کردی که اسیر مارا زن و مرد پس میفرستم و حال ظاهر شد است که یک پیر
زنی در شهر تو از ماسورت باقی مانده در فلان کنیسه چون خبر بابن شاسجه رسید همان
زن را خواسته و همراه آن زن دیگر همراه کرد و قسم یاد کرد که این زن اندیدم
و خبری اورانشنیدم و عرض کرد که آن کنیسه را خراب کرده ام پس منصور شکر را
از ان شهر باز گردانید آن زن را با هل او رسانید و بی احسان بسیار کرد و خلیفه
هشام بنحوی فراموش شد که هیچ کس آن را نمیدید و از ان بیم در میدندشت
مگر انیکه اسم او در سکه بود و در منابر خوانده میشد و گاه که سوار میشد و تفرج مینمود
آن را نقاب میکردند با چند زن محبو که شناخته نمیشد و کسیکه پیش او میرسید
دراه باز میکرد و کسی که قصد مراودت با وی مینمود آنرا محبوس میکردند و منصور
پنجاه غزوہ کرد که هر یک فخر اسلام است و اگر مفصلاً آن ابیان کنیم کلام بطول
می انجامد و هیبت او در دک کافران بسیار متمکن شده بود و بعضی از حکایات
آن اینست که در بعضی از غزوات لشکریان بیرق را فراموش کرده بودند
مدتی مدیدی خیلانیده و کفار از ترس اطلاع نمیشدند که کسی همراه بیرق
هست یا نیست و این از مفاخر آهل توحید است بر اهل تثلیث چون میدانسند
که ما را قوت مقاومت آهل سلام نیست ناچار فرار بر قرار اختیار کرده
در قلاع و جبال متحصن و متمکن میشدند و از مفاخر منصور در بعضی غزوات اینست
که گذشت بالشکر خود از مابین دو کوه کلان در بلاد فرنگ غیر آن مضیق دیگر راه
نداشت و در ان شهر ها بسیار بود قتل و غارت نمود و کسی حوصله مخالفت نداش
چون مراجعت نمود که از ان مضیق بگذرد دید که لشکری زیادی از فرنگ در ان مضیق
مہیا گردیده آن تنگ نای را گرفته است و وقت زمستان بود پس در جایکے
در بلادشان و لشکرگاه بر عسکر خود معین کرد و برا خود منزلی گرفت و امر کرد شکر را بنیان


فتوحات اسلامی
(۳۴۹)
غزوه محمد بن ابی عامر

گردن سراء و قصرها و مهیا کرد اسباب زراعت و فرنگها را چنان نشان داد که در ان شهر
اقامت میکنند ویر کندہ کرد لشکر را کہ قتل غارت کند چون از لشکر اسلام بستوہ
آمدند عرض صلح کردند که بی غنایم و بی اسیران بروند و کسی غرضدار نشود منصور قبول کرد
گفت من نیز دم در تجاوزت میکنم ازینکه بستوہ آمدند گفتند غنایم واسیرانرا با خود به بر
و برو گفت من پاکش ندارم که غنایم را به برم و بروم اخر الامر اینی شدند که بر ماشان
راحله و بارکش بدهند بشرطیکہ بروند پس فرنگ بر حیوانات خود غنایم و اموال را بارکرد
و توشه برداشتند و جیفه های مرده گان را بدوش خود گرفته از راه دور گردند ایشان را
از شهرها اسلام رسانیده اند.

حکایت عجیب از حکایات منصور بن ابی عامر

و از اخبار منصور نیست که وقتی قدوم آورد بر وی رسول ملک روم که بزرگ پادشاهان
روم بود و قصد ملک از ارسال این بود که طوایف اہل اسلام را معلوم نماید پیش از اندان
رسول مقصور حالا دانست پس امر کرد که در محاذی قصر او بکنار برکه بزرگی در میان بستان
مزرعه را نیلوفر بکارند و امر کرد که بقدر این مزرعه چهار قطار قطعاتی از طلا و نقره
بسازند بعد از ان فرمود تا پر کنند آن نیلوفر را از ان طلا و نقره پنهان کردند چو
رسول ملک روم قدوم آورد حاضر کردند او را پیش از فجر در بارگاه ملک که سمی بود
بزاہرہ چون قریب طلوع فجر شد هزار غلام که قباهای طلا و نقره کار پوشیدہ بودند در دستان
شان کربند طلا و نقره بسته بود بدست بعضی طشت طلا و بدست بعضی طشت نقرہ
آمدند چون رسول اینها را دید تعجب نمود از حسن صورت و خوبی سیرت شان ۔ اما
ندانست که مقصود ازیشان چیست چون آفتاب طلوع کرد ظاهر شد نیلوفر از آب
پس شتابی کردند بر آچیدن طلا و نقره از نیلو فرچنانچه میوه را از درخت میچینند
تا اینکه همگی طلا و نقره را چیده بحضور ملک آورد و توده کردند پس تعجب کرد رسول
ملک روم از دیدن این امر غریب و بزرگ شهر آنرا دگمان کرد که این طلا و نقره نامیده آن
درخت است و طلب کرد صلح را از مسلمانان و به سرعت بازگشت بسوی ملک روم
و گفت که هرگز دشمنی نکن باین قوم مسلمان زیر اکه من دیدم که زمین خدمت اینها را
میکند و گنجها را بایشان میدہد و این حیله عظمی بود جهتہ شوکت اسلام و منصور
بن ابی عامر از شانها دین بود در نصره اسلام

ذکر غزوه دیگر از غزوات او
سبب این غزوہ این بود کہ روزی طاقی شد منصور را زنی و گفت ای منصور بشنو عرض مرا

فقط در مقدار صد طلق با گندید
١
[ILL]


فتوحات اسلامی
(۳۸۰)
حکایت عجیبه

که تو در خوشی عیش خودی من گرفتار غم و مصیبت پس رحم کن برایم پرسید آنرا از مصیبت
او آن زن گفت که بود برایم پسری و آن در غزوت اسیر شده الحالا در فلان شهر بدست
کفار گرفتار است پس منصور آنرا تسلی نموده اظهار رقت کرد فوراً امر بتجهیز لشکر
بطرف آن شهر نموده همراه لشکر بسوی آن شهر رفته داخل شد آن شهر را و قتل غارت
نمود تا اینکه خلاص کرد پسر زن و باقی اسیران اسلامی را و بازگشت بسوی دارالخلافة
مظفر و منصور و پسر آن زن را تسلیم نمود بآن همچنین باید همت سلطانیه و غیرت ایمانیه
و از جمله مناقب او که باقی ملوک را میسر نشده این بود که اکثر لشکر او از اسیران دشمنان
بود که بزور حسان فدوی میشدند و خدمت میکردند و از محاسن آن است که مصحف
شریف بدست خود نوشته و آنرا در سفر با همراه خود میبرد و از ان تلاوت مینمود
و از قوت رجا او این بود که غباریکه در وقت غزا بروی او مینشست انرا بر و مال گرفته
در خریطه میکرد و وصیت نمود که آنرا همراه او در قبر گذارند و همچنان کردند و از
جمله سعادت او این بود که در سه غزا برگشت و منهزم نشد بلکه نصرت نصیب او شد
و گفته شد بر او که فلان جامه نجس است آنرا ترک کن گفت نجوست او سعادت مرا
نمی پوشد پس شوم آن هیچ مضرت نرسانید فالحمدلله
ذکر غزوۀ دیگر از غزوات منصور
از جمله غزوات مشهوره منصور غزوه شهر شنت یا قب است و آن شهر در اخر جلیسیه
و اعظم مشاهد نصارست اندلس و کنیسه آن شهر نزد نصاری بمنزله کعبه مشرفها
و نزد مسلمانان بآن شهر سوگند میکنند و بقصد حج آن شهر میروند از شهرهای رومه
و بطرف آن دکان میکنند که در آنجا قبر یعقوب است و آن یکی از دوانده حوارین
عیسی علیه السلام و همراه بود او را در حضر و سفر و بمنزله برادر بود ـ و یعقوب بلقب
نصاری یعقوب است ـ و متولی در بیت المقدس بود بعد از ان بیرون شده تمام
و جوانب عالم را میگشت و مردم را بدین حضرت عیسی علیه السلام دعوت مینمود
تا اینکه رسید باین شهر و بعد از مدتی مراجعت نمود بسوی شام و در آنجا فوت شد و عمر او بصدو
بیست سال رسید پس داشتند نعش او را و بردند بکنیسه مذکور در آنجا آنرا دفن نمودند
و هیچ ملک از ملوک اسلامیه قصد دخول آن کنیسه را ننمود جهة صعوبة مدخل آن و دشتی
زمین آن منصور با عسکر بسیار در غزای تابستان از قرطبه در ماه جمادی الاخر در سال سیصد
و هشتاد و هفت بیرون شده داخل شهر قوریه گردید چون رسید در شهر جلیسیه نزول کرد
از اشراب سرهنگان که تحت اطاعت او شده بودند آمده در عسکر مسلمین داخل شدند و منصور

لے یعقوب


فتوحات اسلامی
(۳۸۱)
غزوه دیگر از غزوات منصور

سابق امر کرده بود به بنا کردن کشتی بزرگی در قصر آبی و نزدیک دجله فرالی ندانش دانجا
تجهیز رجال کرده و حمل نمودند در ان قوتها و یراقها جهت پشتیبانی نفوذ عزیمت تا انکه
بیرون کرد آن اسطول اموضع بر تقال بر نهر دوس بود پس داخل شد در ان نهر
بسوی موضع که معین کرده بود منصور برای شان جهت گذشتن از انجا ساخته سنجا
پلی به نزدیک قلعه و متصل باسطول ساخت پس هر چه در آنجا غله و خوراکی بود آن را نقل
دادند بقلعه و از اننحا رسانیدند به عساکر منصور لشکری از آنجا حرکت نموده عزم
شنت یاقبت انموده زمین ها بسیاری را قطع کرده گذشت چند نهر کلان او خلیجهای
که بکناره دریا اخضر بود بعد از ان رساند لشکر را بسوی شهرهای قرطار س بعد در ساید
لشکر بهار ایگوثاے بلندی که از هیچ طرف راه نبود در ارش پیش کرد منصور
کار گیر ها ساتارا ها ساختند و لشکر گذر نمود بعد از ان از وادی ینبه عبور کرده
بغراخی همواری رسیدند و قطع کرد زمین ها بسیار و برتشان او زمین بلنبورا که در کنا
بحر محیط است غارت کردند قلعه شنت بلایه را فتح نموده مال ها بسیار غنیمت گرفتند
تا رسیدند به جزیره از بحر محیط که پناه گرفته بود در انجا خلق بسیار و غنیمت کردند مالها
بعد از ان خلیجهایکه رهنمایان برای او نشان داده بودند عبور کردند و از نهر امیه نیز گذشتند
پس از ان رسیدند بزمین ها آبادی پر فائده بعد رسیدند به موضعی از مشهد یا قب که نما
آن قبر است نزدیک بر تبه قیر او ر تنظیم کردن نصاری میگما کبرند و اران از شهرهای درواز
شهر تا قبطه و نوبه و غیره در آنجا می آیند لیس کرده اند آنها را مسلمانان پیش از ین هموار بعد از ان
نزول کردند از آنجا بر شنت یا قب و آن زمان شب سوم بود از ماه شعبان پس یافتند
مسلمانان کنیسه ها خالی از اهل آن پس جمع کردند مسلمانها اموال نفیسه از انجا و خراب دند
قصرها و کنیسه او مقرر کرد منصور حفظین به آنه گاه بانی کنند آن قبر را و پاک کنند پلیدیها آن را
و عمارت ها خوب محکم را هموار و به خاک برابر کردند و پر کنده شدند لشکریان در طرف و جوانب
پس از ان رسیدند مسلمانها بسوی شهر شنت مانکشر در کناره بحر محیط که در ینجا هیچ از مسلمانها رسید
بود بعد ازین مجال رفتن حیوان و انسان ـــــــ نبود برگشت منصور از در ب شنت یاقب
بعد گردانید قصد خود را در عین بازگشتن بر محال پرمندین بردن لشکر های او در تخریب مفاصل
میکردند تا واقع شد مجال شهرین معاهدین که بودند همراه او و لشکری او پس امر کرد به باز داشتن حواط
از تخریب از موضع پس از انجا گذشت و بیرون شد بسوی قلعه بلقیمه بزرگان را اکرام نموده لعت
پوشانید و ایشان را در شهرهای ایشان رخصت داد و عدد انچه خلعت داد درین غزوت براملوک یا
مردم دو هزار و دو صد و هشتاد و پنج از جامها خز طرازی و همبست و یک زپستین بریا و جامها بی


فتوحات اسلامی
(۳۸۲)
غزوة منصور

ویا زده سقلاتون وپانزده مرثیه و هفت اغاطه دیباج و دو جامه از دیباج رومی و یکی ستین
فنگ مراجعت کرد بسوی قرطبه سالم و غانم و بسیار کرد نعمت را بر مسلمانان نیافت در شت یا
مگر پیل مردی سوال کرد او را از جائی گفت او حس بیعقه دبیر ا گذشته مزاحم نشدند.
ذکر غزوهٔ دیگر از غزوات منصور
سبب این غزوه این بود که جماعه از صنهاجه که فرقه ایست از بربر قدوم آوردند بر منصور بن
ابی عامر از مغرب سنه سیصد و هفتاد و سه نازل شدند برویه قرطبه پس اکرام کرد او نهارا و
وظایف و مانداری بجا آورد پس رسید از یشان سبب انتقال از افریقیه بسوی اندلس گفتند
ما ترا خوش داریم وقصد داریم که همراه تو جهاد کنیم فی سبیل الله پس تحسین کرد از ایشان
و وعده کرد ایشانرا چند روزی توقف کردند بعد بعرض رسانیدند که ما یان مشتاق جهاد یم
پس گفت منصور برآشان که اختیار کنید از لشکر هر چه میخواهید که همراه شما کنم گفتند که دلخواه
نشود همراه مایان امیر د شمن را مگر بنی اعمام ما از بربر و غلامانی که در براشان هر چه میخواستند
از اسپ و یراق و مال و فرستاد همراه شان راه غارا ــ و راه زمین د شمن تنگ بود و ارد شدند
زمین خلیقه را در شب و داخل باغ کلانی کردیده کمین کردند آن باغ نزدیک شهر بود نیز کشتید
کسانیکه در باغ و نواحی باغ بود و قطع کردند شجاره را چون صبح شد بیرون آمد جماعتی از شهر آنهارا
نیز کشتند و بازگشتند بباغ د شمنان اینواقعه را شنیده سوار شدند و متوجہ شان چون طلیعه مقده
بدنجال و سپر پشت کمین کردند و د شمنان از آنها گذشتند ناگاه در عقب د شمنان بیرون شده
مکم گفته ساقه دشمن را حمله نموده کشتند چون شنید دشمن کبیر شایع اثر رسید ند و گمان کردند
که ایشان بسیار میباشد منهزم شدند وصنهاجه تعقیب شانرا نموده کشتند از ایشان خلقی بسیار یرا
و غنیمت کردند یراق های شانرا و دویشان او بازگشتند بسوی قرطبه پس بلند شد رتبه شان
نزد بن ابی عامر و دید شجاعت ندان زیاده از لشکر اندلس پس احسان نمود بایشان و مقرب
گردیدند چون اهل اندلس فعل صنهاجه را دیدند حسد کردند بایشان و میل کردند در جہاد
و گفتند برای منصور که مایان را صنهاجه بنشاط آوردند بر آغزا کردن پس منصور تجهز کرد
لشکری بسیار یرا از جمیع اقطار و بیرون شد خود او همرا لشکر در همان شبی خوبیری کو نیا کر
برآ اور اسبراج داده است و منصور گرفته است آن اسپر جرا از دست آن کسی و خود مهست برآ
در شہر لیج نام شهری است پس طلب تعبیر کرد خوابرا علی ابن ابی و جه که یکی از علماء وقت بود
پس گفت در تفسیر خواب که بیرون شو بسوی شهر الیون پس نزده باشد که فتح کنی شهر را پس
گفت منصور که از کجا دانستی اینرا گفت من می بینم که اسبرج در لسان این شرق ریون آرا
پس فرشته خوب گفته است برآتوکه الیون بینی گیر شهر لیونکرا پس پرون شد منصور ہمراہ آن لشکر

او حس قریه دحزبا کوه
لیون
شرزی کحامدی و نقاب و محبت
با د شایان می پوشد
خلیقه
حصاریست قریب
سامر کز مخدار زمین شال اندلس
در قصه غریب
لیون حصاری بود در غه سر گوره
اینجا مراد از لیو این کوه تسلط طالقا
که شهر مهم ست ماخود
اسپرح قصے از پریس
کہ تخته سرخی ما
زبول


فتوحات اسلامی
(۳۸۳)
غزوه منصور

و نازل بشهر الیون او آن از اعظم شهرهای نصاری بود و اهل آن شهر استمداد طلبیدند از فرنگها
پس فرنگها آنها را کمک دادند لشکرهای بسیار و مقاتله نمودند هر دو لشکر در شب فیروز نار
حرب بسیار مشتعل شد و از فرنگها نفوس بسیار کشته شد و ضربهم کردند صناجه در میدان
حرب پهن بیرون شد سرهنگ کلانی از فرنج که مثال آن هیچ کس نبود در زور و شجاعت و جولان
مینمود در ما بین هر دو صف و مبارز میطلبید پس بیرون شد جهته مبارزت حاجب جلالیون
زبیری صناجی پس حمله کرد هر یکی بر صاحبش پس سرهنگ فرنگی با نیزه بر کس خود بالای جلاله حمله
برآورد جلاله خود را از نوک نیزه آن مخوف ساخته چنان ضربه از شمشیر با تاثیر خود به شانه فرنگی
زد که هیکل جا هلیتش سرا از نیرو بخاک مذلت یکسان گردید درین موقع مسلمانان بالای
فرنگیان هجوم آوردند بمیمنت بطرف شرک خود منهزم بسیار یها از ایشان که به شمار نمی آمد
حتی ملک الیون را بقتل رسانیدند ازین مرحله غنم ابن ابی عامر مال بسیاری که مانند بده
آن دیده نشده بود غنیمت گرفته وعده یسی هزار کس را اسیر گردید بعد از ان حصاری
مربعا سرگشته تابه ابر بکر سگیر ماندخته ماند کوهی بلند گر میندند این عامه موذنی را بالای پیش ط
استگانیده امر بگفتن اذان شام داد بعد از ادای نماز شهر قامونه را دیروز در شهرته
ظفر اثر خود سالم و غانم مراجعت نمود در نفع الطیب آورده که منصور ابن عامر در جیت
تمام و ضبط و ربط مالا کلام را به لشکری خود کار فرما بود که مانده آن در ترتبیت و تنظیم
لشکر نگذشته چنان بود که عسکر در آن احاطه کرده با اسپان خود خموش و موقوع خود
قرار داشته منتظر امر امیر خود بودند و راه با اسپان شان نیز مانند صاحبا خموش هیچ بیچره
از ایشان بظهور نمی آمد مرتبه یکی از لشکریان نظر تو امان که با قضای
میدان حرب بود قصدا یا مزا حا شمشیر خود را از غلاف کشید گمان اینکه نظر منصور برا
مستولی نخواهد شد ناگاه نظر منصور ابن عامر بر برق شمشیر او فتاده حکم بر حضار آن نموده
در حال پیش دی را حاضر گردانیدند منصور از برآ آن گفت چه چیز ترا در برهنه کردن بشیر
باعث کرد در موضعیکه بدون اذن برهنه نمیشود مرد لشکری گفت که من به شمشیر خود
به جانب رفیق خود اشاره کردم پوش آن لغزیده و شمشیر در دست من برهنه ماند منصور
ابن عامر گفت ابتد این بدعوی جواز ندارد هر کرد که گردن آن را بزنند و سر آن را
بین لشکری طواف داده گناد آن ا بر مردم ندا کنند تا دیگران عبرت گیرند امرا در ا فعل نمودند
و نیز بیان کرده است که پای منصور دز ماک بود محتاج دافع گردید شخص داغ کننده پا آن را
داغی گذاشته و خود منصور در نزد اهل مملکت خود نشسته بشان امر بود نهی از منکر مینمود
و در امور ملکت خود تدبیر میداشت و مردم از دغی گذاشتن پا او هیچ اطلاع نداشتند


فتوحات اسلامی
(۳۸۴)
غزوه منصور

تا اینکه بوی گوشت کباب بشام شان سید از منصور هیچ اثری انتزاع نمی شد که مشعر بر الم دردر
آن باشد مردمان از ین حال متعجب شدند و در نفح الطیب بسیاری از خبرهای کرم و عفو و حلم
و حسن خلق آن در معرض بیان آورده فرموده که بمهارته منصور را اگر در قید قلم آوریم کتابها
خواهد شد ولی عنان بیان اننگاه داشت میکنیم منصور ابن ابی عامر بعد از انقضای بیست
و هفت سال از سلطنت خود سنه ۳۹۲ شهر صفر المظفر در حین غزوه فرنگ بشهر سالم پیک
اجل را لبیک گفته وفات یافت پسران آن عبدالملک و عبدالرحمن متعاقبا در هر سلطنت
قیام ورزیده اولا عبدالملک امر سلطنت را اقامه داشته سیاست و غزارا مانند پد
خود بمفاد الولد سرلابیه الی مدت هفت سال مربی و جاری می داشت به ت آن و زهر برام
عهد بود بعد از ان پسر دیگر آن عبدالرحمن زهر سلطنت ثابت کردید مانند پدر را بر
خود در منع کردن خود را از تحت حمایت خلیفه هشام و استقلال خود اقدام می ورزید تا اینکه
رأی آن بگر فتن سلطنت مستقله تصمیم یافته قضای ولی عهدی خلیفه هشام رانمو
چون خلیفه هشام ثعلب استبدادا و را بر خود مشاهده کرده بود خواهش او منظور کرد
اهل شو را و ارباب حل و عقد را در نزد خود حاضر داشته عبدالرحمن را ولیعهد گرداند
و خطی بولیعهدی آن نوشته قضات و وزرا و وسایر اعیان آن دستخط کردند بعد
از ان بسیاری از بنی امیه و غیره سعی در نقض ولیعهدی عبدالرحمن کرده فتنه عظیم
برانگیختند تا اینکه عبدالرحمن را در سنه سه صد و نود و نه کشتند
بعد خلیفه هشام را خلع کرده و با محمد پسر هشام ابن عبدالجبار بن امیر
المومنین ناصر بیعت کردند بعد هشام و اپس آمده و در
سنه چهارصد و سه مفقود گردید و بعضی گفتند کشته شد
و از ین مرحله فتنه های بسیار موجود گردید که کلام در ذکر
آنها طویل میگردد و عاقبت آن با درین بین به زوال مملکت
آنها انجامید و کلمه شان متفرق گردید و روزانه خلیفه خلع
میگردید و بدیگر بیعت واقع می شد تا اینکه در مملکت
اندلس والی آن خود را خلیفه میگفت و امیرالمومنین بلقب میگردید
و جماعت مملکت های اندلس متفرق مبدل گردید و مملکت در
طوایف تغلب قرار گرفت و در هر طرف پادشاه ذی استقلال صاحب
تغلب بود که حاجت بذکر نامهایشان نیست درین بین امر مردم نصاری قوت پیدا کرد
در مملکتهای اندلس تغلب مینمودند و پی در پی مواضع را مالک میشدند و در آنغلب هر یک بطرف پیشی برنگ

و شام


فتوحات اسلامی
(۳۸۵)
ذکر اول شهری که طاغیان اندلس گرفتند

و پادشاهان طایفه ای اندلس از احوالات یکدیگر پرسش نمی نمودند و حمایت یکدیگر نمی کردند و هر
کدام شان از فرخ دلی بحله مدافعه مینمود و بسیاری اوقات با همدیگر خودها مقاتله میکردند و بعضی
بر بعضی تغلب می نمودند.

ذکر اول شهری که طاغیان اندلس گرفتند

اول شهر یکه طاغیان مالک گردیدند شهر (بلنسیه) بود که در سنه ۴۵۶ بتصرف شان درآمد و این قصبه
مشهور بواقعه انطرنه است که نام آن موضع می باشد و سبب این بود که فرنگیان لشکر بزرگی فراهم آورد
در سنه مذکوره بشهر بلنسیه نزول نمودند و اهالی آن از محاربه بخبر بودند و چندان بعیش و عشرت و تنعمتهای مأکل
و شرب مشغول بودند که مطلقا امر محاربه بخیال طواوه شأن نمی گذشت چون فرنگیان در انجا فرود آمدند
بلد هائی انحا پشیانی خود را از آمدن ظاهر کردند و بآنها می فهمانیدند که ما بان تاب مقاومت شماها را
نداریم بدین سبب آنها را فریب زیاد دادند و آن ساده لوحان فریب خوردند و فرنگیان آنها
بالای خود طمع انداخته آنها نیز بطمع افتادند و مغلوب گردیده در آنجا از پادشاهان طوایف عبدلغزیز
ابن عامر معاصری بود بعد دشمنان در چند مواضع بیرون شهر کمین ها مقرر داشتند و بهر جا هر جا سواران
ایستاده کردند اهالی شهر گمان کردند که دشمنان متفرق شدند و از سرشان بکوچ و باری باشند
اهالی شهر همراه امیر خود با کمال مینت و شوق از شهر بیرون گردیدند که ناگاه کمینان دشمنان بر
کردند تا اینکه مردمان شهر تماما بشوق بسیار بیرون گردیدند ناگاه کمینان دشمنان بر سر شان خروج
کردند و سواران برایشان فرو ریخته قتل بسیار کردند و اسیران بسیار گرفتند تا اینکه دمارشان
کشیده شد کسی نجات نیافت مگر که اجل آن باقی بود خود امیر خلاصی یافته دشمن بر بلنسیه مستولی
شد بلنسیه در شرقی اندلس از شهرهای بزرگ شرقی اندلس، بلنسیه، مرسیه، نطیله، سرقسطه، لارده
دانیه، سهک، ثغر الاعلی، برای هر یک از شهرها مضافات وسیعه است ابوابوب سلیمان به منج
بن هود جزامی پادشاه مستقل بود بشهر نظیله بعد ازان فرنگیان باقی شهرهای مذکور فوق را مالک گردید
استیلاء دشمنان اول در بلنسیه بود در سنه مذکوره و ذکر پس آمدن آن بدست مسلمانان و باز گرفتن
آنرا انصاری بار دگر در آینده بیان می شود انشاالله تعالی.

ذکر مالک شدن دشمنان بر بشتر و سر قسطه که آن قصبه بر طاغیان

از جمله مالک شرقی اندلس ببشتر و سرقسطه، و ثغر الاعلی، و شهر تطیله، و مرسیه، و بلنسیه و غیر ذالک که
ملوک الطوائف بنو سلیمان بن هود جزامی تغلب نموده بود از سنه ۴۳۱ پیشتر از ایشان بنو منذر
بن مطرف تمیمی تغلب کرده در سنه مذکوره بنی سلیمان از ایشان گرفته بودند چون سنه ۴۵۶ شد لشکر
ار دومیش نزول نمود آنها محاصره کرد امیر یوسف بن سلیمان در حایه شهر تقصیر کرد اهلی نزاعغشت
نفوس شان کرها سید چهل روز دشمنان محاصره داشتند تا اینکه بین اهل شهر در باب جنگ را نزاع فتا