Afghanistan Digital Library
adl0833
http://hdl.handle.net/2333.1/rfj6q6q2
This is a PDF version of an item in New York University's Afghanistan
Digital Library (http://afghanistandl.nyu.edu/). For more information about
this item, copy and paste the "handle" URL above into a web browser.
When referring to or citing this item please use the "handle" URL
and not this document or the URL from which you downloaded it.
All works presented on New York University's Afghanistan Digital Library website are, unless
otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely
reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.
NYU Libraries, Digital Library Technical Services, dlts@nyu.edu


اساسی نظامنامه
دَ دولت د افغانستان

په ۲۲ حمل سنه ۱۳۰۶ شمسیه کښ
ہجرے

مطبعه کښ د شرکت رفیق په ماشين

د کابل کښ چاپ شويدے

شمار د چاپ . . . . . (۲۵۰۰)


[BLANK PAGE]


بسم الله الرحمن الرحیم
اساسی نظامنامه د لوړ دولت د افغانستان
(١)- لوړ دولت د افغانستان په دنننی او باندنی کار
خپلو د پوره استقلال او خپل واکی لری - ټول
ځایونه او علاقۍ د ملکونو د دی مملکت تر حکم
او پاکه اراده د خپل پادشاه لاندی په صورت د
یو وجود تشکیل کیږی، او په هیڅ شان په علاقو
د دی دولت کی تفریق او جلاوالی کولای نشی!
(٢):- دین د افغانستان، پاک دین د اسلام
او رسمی او عمومی مذهب د افغانستان پاک مذهب


۲

دحق دی ـ اهل د نورو دینو چه غیر له اسلامه
په افغانستان کښی شته لکه هندوان او یهودیان
تر ساتنه لاندی نیول کیږی په شراد ورکولو
دجزیه او لَولود مَیْزَةُ لَبْنی که آرامی او لازمی احتراماً
ته د افغانستان خلل او ویجاړنه ونه رسوی.

(۳) :ـ د افغانستان پایتخت شهر د کابل دَه ـ او ټول
تابعان خلق د افغانستان ته نظر د حکومت په یو
کتنه کوری چه خلق د کابل نسبت د نورو شهرو
او علاقو رعیت ته هیح فرق او بیلوالی نلری!

(۴) :ـ په سبب د لویو لویو خدمتو چه اعلیحضرۀ همایو
په باب د ترقی او پورته کول، او استقلال د ملّت
د پښتانه کښی ښکاره کړی دی ـ پاك ملت د پښتا
ذمه بردار کیږی، چه سلطنت او پادشاهی د افغانستا
به اولاد او زامنو د دی ترقی خواه پادشاه ته په صول
د اولادیت په انتخاب او خوښه ول د پادشاه او د ملت


نقل کیږی ـ ذات د سوکانه به یوقت د کیناستلو
پر تخت د پادشاهی باندی په حضور د اشراف او
معتبرین د ملت دغه برداره کیږی چه سم
د "شرع شریف" او د دی نظامنامی سره به اجرا د
حکمونوکوی ـ رعایت د "استقلال" د "افغانستا"
اوصداقت لپاره د ملت او د وطن به کوی .
(٥):ـ ذات د اعلیحضرت خدمتګار او ساتونکی
د دین مبین د اسلام، ټولواک او پادشاه د تمامی
تبعه او رعیت د افغانستان دی !
(٦):ـ ټول کارونه د افغانستان پر واسطه د وزیرانو
د دولت [چه پر امر و پاکه اراده او خوښوالی د
اعلیحضرت دیږی] اداره او جاری کیږی
هر یونه وزیرانو پخپلو وظیفو و کارو کښ مسئو
و جوابده دی ـ له دی جهته ذات د اعلیحضرت
مسئول نه ګرزی .


۴
(۷) به خطبه کښی اخیستل د نوم د پادشاه، وهَل د سِکې
په نامه د پادشاه، تعیین او خوښول د درباری
منصبو برابر خاصو قاعدو خپلو سره، د رول د
صدر اعظم او د نورو وزیرانو، او معزولول او
بدلَول د دوی، تصدیق او دستخط کول د عامو
نظامنامو، اعلان او حکم کول د ساتنۀ د
دوی ساتل او جاری کول د حُکمونو د شرعی
او قانونی، قوماندانی او مشر والی د ټول لښکر د افغانستان
اعلان د جنګ او صلح کول، عَقْدُ وتړل د ټولو
عهد نامو، بښنل یا تخفیف وکمه ول د مجازات
د قانونی عموماً یا خصوصاً، دا ټوله د لوی حقوقه
د پادشاهی څخه شمیرل کیږی.
عام حقوقه د تبعی او اوسیدونکو (افغانستان).
(۸):- هرڅه نفری چه مُلک کښ د افغانستان دی، بلا
تفریق په هر دین او مذهب چه وی تابعان او


۵

رعیت د افغانستان بلل کیږی - صفت د
تابعوالی د افغانستان سَم له خاصی نظامنامې
سره ورکول یا ضایع واخستل کیږی .
(۹) :- ټول اوسیدونکی د افغانستان په کاروکښِ دِ دِین
اومذهب اوپه سیاسی نظامناموکښ د دولت
پابند اومُقیَّد دی، چه پری عمل وکړی اوپه حقو
دخان خپل کښ آزادی لَرَه مالِك دی
(۱۰) :--خپلْ والی او آزادی دهر سړی له هر قسمه خلل
اومداخلی ځنی ساتلی شوی دی ، هیچ څوك بې
لدحکمه د شرعی اوقانونی نظامناموڅخه نه توقیف
کیږی اونه جزا ور کوله کیږی،
افغانستان کښ اصول د بنده ی ګریت بالکل موقوف
اومنع دی ، هیچ نارینه اوښځه په قسم د بندګـ
ګریت بل څوك خدمتكار او نوکر ساتلی نه شی
(۱۱):-چاپي پاڼي او اخبارونه د نَنه افغانستان سم لد


٦
خپلی نظامنامی سره آزاد دی. جاری کول د
اخبار محض له حقوقڅخه دحکومت یا د اسيّد کے
او رعیت د افغانستان دی ـ دِ خارجه چاپی پاڼو
په باب کښی حکومت د افغانستان هم قيدونه
او شرطونه اِښودای شی
(١٢):ہراوسیدونکی د افغانستان سم له نظامنامو سره
د پاره د سوداګری ، کسب ، کار، کِښت وکرنه
هر رنګه شرکت کولئ شی.
(١٣):رعیت د افغانستان، یوسړی یا ډله ، کدیو کار خلاف
د شريعت غراّء يا له نظامنامو د دولت له مأمورین
یا له بل چا ځني وويني، د اکْرو او دسر بارود دولت
تر بدئ عرضوی ـ که پر هغه دربار و کښ چير غرض
شوی دی ـ واوریده شی او بازخواست وغوره
ونه شی، په سلسله د مراتب سره پورته تر هغه
درباره د عرض ورسوی، او که غوږئ په هيڅ دبار
[marginalia text not clear, looks like:] د تاریخ امضاء څه ۲۰۰۰ همیره الإرشده
[ignoring marginalia as per typical extraction rules unless requested, but will include it if legible, or just transcribe main text.]
Let's stick to the main text.٦
خپلی نظامنامی سره آزاد دی. جاری کول د
اخبار محض له حقونڅخه دحکومت یا د اسياّدګے
او رعیت د افغانستان دی ـ دِ خارجه چاپی پاڼو
په باب کښی حکومت د افغانستان هم قيدونه
او شرطونه اِښودای شی
(١٢):هراوسیدونکی د افغانستان سم له نظامنامو سره
د پاره د سوداګری ، کسب ، کار، کِښت وکرنه
هر رنګه شرکت کولئ شی.
(١٣):رعیت د افغانستان، یوسړی یا ډله ، کدیو کار خلاف
د شريعت غراّء يا له نظامنامو د دولت له مأمورین
یا له بل چا ځني وويني، د اکْرو او دسر بارود دولت
تر بدئ عرضوی ـ که پر هغه دربار و کښ چير غرض
شوی دی ـ واوریده شی او بازخواست وغوره
ونه شی، په سلسله د مراتب سره پورته تر هغه
درباره د عرض ورسوی، او که غوږئ په هيڅ دبار


کښی و نه شی منافع حضور مبارک ته د پادشاه
عرض کولای شی .

(۱۴) :- کار د تدریس او سبق ورکول ، بالکل آزاد او خلار
دی ، چه سم له نصایح سره د عمومی معارف
هر یو لر تابعانو د افغانستان شخر په قسم د عمومی ا
خصوصی ، درس ، ویلایشی - مگر بیگانه خلق ،
په داخل د افغانستان کښی ، په خلاصول د مکتبو
سره اجازه نه لری - غیر له هغو ځنی ، چه
لپاره د تعلیم نوکران شوی وی .

(۱۵) :- ټول مکتبونه د افغانستان ، د حکومت
تر پلټنه او علم آوری لاندی دی - حکومت
په ټول هغه سببونو او تدبیرونه غور و
کوشش کوی . چه لپاره د تربیت د علمی او قومی
د ټولو وسیدونکو د افغانستان په یو شانی
سم او برابروی - مگر هغه تعلیمی قواعد ته


٨

هیچ خلل ویچاپه نه رسیږی ، چه په أمور
د دینی او د مذهبی هندوانو ، یا نورو امـاً
غوښتونکو پوری تعلق لری .
(١٦):- ټول تابعان د افغانستان په مخ د شریعت او
نظامنامو د دولت په حقوا ووظیفو د وطن کښی
یـو رنـگ دی .
(١٧):- عام تابعان د افغانستان ، په اند ازه د
قابلیت او اهلیت ووړتوب خپل ، په ټولو
ماموریتو او نوکریوکښی په اندازه د احتیاج
د دولت نوکر کید لای شی .
(١٨):- مالیې او محصولات په قرار د نظامنامو د
هغو، لد تابعانو د افغانستان نه په انـدازه
واستعداد او ودانی ددوی ، ایښـول او
اخستل کـیـږی .
(١٩):- په افغانستان کښی هر چا هسی مال او ملک

اساسی نظامنامه ۱۳۰۱ حوت په میاشت کښی


۹
چه د ده په تصرف او په لاس کښ وی ، په امن
او ساتنه کښ دی ۔ کـر کمه ځمکه، لپاره د یّو
عامی فائدے، د دولت پکارشی، سم له خاصی
نظامنامی د هغی سرہ ، پس له ورکولو د قیمت مِلكُ
خاوند ته ئی هغه ملك اخستای شی .
(۲۰):- کور اوځای د استوګی، د هر یوه د تابعانو
د افغانستان، له هر وازه لاس وهلو څخه ساتلے
شوی دی ۔ هیچ څوک له لوری د حکومت اوبل
چانه، بی له حکمه د نظامنامو، د هیچا کورته جبراً
بی له اجازی دخاوند ، ننوتای نه شی .
(۲۱):- په محکموں کښ د عدلیّه ، تول عمومی عرضونه
دادونه ، سم له شریعته او قاعد ود محکمو د
حقوقیّه او جزائیه فیصله او خلاصیږی . .
(۲۲):- بېګار او په زور سره چاباندی کارکول او
شی اخستل بالكل موقوف دی ــــ مګرهغه کجا


۱۰
او تکالیف چه پوقت د غزا او د جنګ کښې پيښ
شی، سم له خاصی نظامنامی د هغی سره لک
قاعدی نه وتلی دی!
(۲۳):- خارج او وتلی له نظامنامو ددولت نه هيچاڅخه
هيڅ شی نه اخستل کیږی .
(۲۴) پیشکنجہ ،پانہ، کندہ،نور قسمونه دزجر،وهل
تکول موقوف دی ۔ بیرون له حکمونو د شرع
شریف او نظامنامو د دولت ، چه سم لہ حکمو د
شرعی سرہ تنظیم او جوړی شوی دی ، هیچا تہ
مجازات نه ورکول کیږی .
وزیران
(۲۵) په افغانستان کښې وظیفه اوکار دادارې د حکومت
هیئت وزراء او ادارۀ مستقله ته سپارلی شوی د
په وقت د یوضای کیده د هیئت وزراء کښ
د ریاست و مشر توب دمجلس پخیله اعلیحضرت
(مر حما الیه کی سکنجہ جوڑ دی)


۱۱

کوی او که ذات شاهانه تشریف نه درلود،
مشرتوپ د سول به صدراعظم کوی
که صدراعظم حاضر نه وی ، له جملی د وزیرانو اول
وزیردوزراتو، په کارد مشرتوب اجراء کوی.

(۲۶) په حال د غائب والی د یوله وزیرانو څخه ، چه وکیل
دتل کیږی ، دا وکیل کټ مټ اختیارونه
او حقوقونه د هغه وزیر لری !

(۲۷) په هرکال کښی پخواترعمومی عید د استقلال نه په
یوه خاصه ورځ کښ، چه د اعلیحضرت له خوانه
معینه کیږی ، په مشرتوب د اعلیحضرت یولو
دربار به تړل کیږی ـ هغه دربار جوړیږی له
مامورینو د دولت ، اوله غټانو ، لویانو نه ، چه
د ذات شاهانه، له لوری غوره وپسند شوى و،
په مخ د هغه دربار کښ، به هر وزیر" او "مستقل مأت"
یوکلن اجراآت اومحلمتونه خپل ښکاره بیان

نظامنامه اساسی افغانی ۱۲۵طبع بل رتبه


۱۲
څرګنده وی !
(۲۸):- ”صدر اعظم“ او نوره وزیران ”داعلیحضرت“ له
خوانه غوره او معلومیږی !
(۲۹):”مجلس وزراء“ مَرْجَعْ وځای د ټل ، د ټول دننه نی او
باندنی لوی کارو ددولت دی ـ هغه مذاکرات
او خبری د وزیرانو او قراردادونه ، چه تصدیق
غواړی، پس له امضاءُ ودستخط کول ”داعلیحضرت“
نه به جاری کیږی .
(۳۰):- د وزیران هغه کارونه چه د دوی وزارتونه
تړلی شوی دی ، په هغه اندازه چه اختیار او
واك د دوی کښ وی ، دوی ئی پخپله اجرا کوی
او پورته ترواك خپل نه هغه چه پخپله حضور
د اعلحضرت ته ، به ئی ورباندی کړی ـ او هغه
کارونه چه سم له بیانه د نظامنامی دکارو د
”مجلس وزراء“ تر هغه مجلس پوری تعلق لری، ؛

نظامنامه اساسیه افغانستان
پاره ٢٥ ... كأغه سيه الرشيد

ته د اعليحضرت په ورق حضور


۱۳

مجلس وزرا ته اچول كیږی - مجلس
وزرا په هغه کاروکښ سم له خپلی
نظامنامی د مجلس ددې خبری، ویل به كوی،
بیا به چاره او خلاصوالی د هغه کار سره له
خپلو فكرو امضا كوی!

(۳۱) هریوله وزیرانو، په عام سیاست او تمام کارو
د دولت کښ په شریکی؛ او په هغه کاروکښی
چه وظیفه د هغه وزارت او پخپله دغه وزیر پوری
تعلق لری ؛ یوازی په حضور د اعلیحضرت
مسئول او جو ابده دی .

(۳۲) په هغه كاروكښ چه یوله وزیرانو څخه یا نورو
کار دار انو ته د اعلیحضرت له خوانه دخولی حکم
وشی، په دی حکم کښی به فرمان په دستخط
د اعلیحضرت سره حاصلوی.

(۳۳) : كه یوله وزیرانو ددولت نه ، په کار د وزارت خپلو


١٤

کښ تر محاکمی لاندی ونیوه شی، محاکمه د
دوی ”دیوان عالی“ ته ورشی. محاکمه د هغوبه
سم له خاصی نظامنامی سره خلاصیږی - او
نوری دعوی د خپلی ځان د وزیرانو چه له سرکاری کارونه
شخ
وتلی وی، په شان د نور رعیت محکمود عدلیه ته به ور
شی
(٣٤) هغه وزیر چه دیوان عالی لخوا تر تهمت لاندی را
تر هغه پوری چه نتیجه د محاکمی او خلاصیدل د
هغو معلومیږی ، له کارو د وزارت نه به معطل پاته
کیږی.

(٣٥)- حساب او اندازه د وزیرانو - جوړیده د دائرو او
وظیفی د هغو په نظامنامه د ” تشکیلات اساسی“
کښ ښکاره دی.

مأمورین

(٣٦) - عام مأمورین، کارداران، سم له هغه قاعدو سره
چه په خاصو نظامنامو کښ بیان شوی دی، په هغه

نظامنامه اساسی افغانی ٢٥٦٤ عبد الرشید


۱۵
کارو کښی چه وراو مناسب له هرچا سره وي
او درول کیږی- او هيڅ یوله کاردارانوڅخه
ترهغه پوری چه له وظیفے خپلی نه خلا صنه
ونه غواړی، یا له بد رفتاری د دوی ند لایق
د معزولیده و نه شی، یا د دولت له لوری په
سبب ديو ضروری کار مناسب د بد لید و
موقوفيد و نه وی، بالکل نه معزول اونه موقوفیږی
هغه مأمورين چه سبه والی دکذ را ن او سم
والى دخپل خدمت معلوم او څرګند کړی حق
دلوروالی د مرتبی او د کاری او د مستمری تنخواة
لری.
(۳۷):- دکاردارانو وظیفے د کارداری په خاصو
نظامنامو کښی بیل بیل سکاره شویدی هر کاردا
سم له خاصو نظامناموسره له خپلو خدمتو
څخه پیستل کاوی.


١٦

(٣٨) ټول مامورین په مرتبی درجوخپلو سره په
فرمان منلود لوی آمرخپل کښ سمر له نظامنًا
د دولت سره مکلف او موظف دی ـ که د
هغوه پورته آمر له خوا ، په اجرا کولو د
کوم کار کښ، خلاف له نظامنامو ددوت
نه ، امر او تاکید وشى، لاند کارداران د
هغو، د مرکز وزارت ته ، دا خبر دور کړی،
که بى خبر ور کولو مرکز ته هغه کارونه خلاف
له قانونه ئی، اجرا کړل؛ دوی هم مسئول او
جواب ده دی ـ

مجلسونه دمشوری
او
شوری د دولت

(٣٩):ـ په مرکز د پایتخت کښ یو هیئت دشوری
دولت، اوپه نائب الحکومګیو کښ، په آوالدِ


۱۷
دویمه، دریمه درجه حکومتونوکښی او په علاقه
داریوکښی یو یو مجلس د مشوری موجود ده .
(٤٠) - اعضا د مجلسود مشوری او "شورای دولت" جوړشوے
دی له طبعیته اعضا" اوله "منتخبه اعضاؤ" څه.
(٤١) - طبعیته اعضا د مجلسود مشوری له هغه مامورینوڅخه دریږی،
چه په نظام نامه د "تشکیلات اساسیه" کښی بیان شوی دی
اوطبعیته اعضا د "شورای دولت" برابر په شمار
د "اعضای منتخبه" د "شورای دولت"، په خپله
له خوا د "اعلیحضرت" نه تعیین او غوره کیږی
او ټولی "اعضای منتخبه" د رعیت له طرفه معین
او مقرریږی ـ په باب د صورت د انتخاب ددو
کښی ځان ځان ته قاعدی په نظامنامه د
"تشکیلات اساسی کښی موجودی دی !
(٤٢) - مجلسونه د مشوری او د "شورای دولت" زیات
پرهغه وظیفو چه په نظامنامه د تشکیلات


۱۸

اساسی کښ ښودلی شوید د الاندکارونه هم له طبقو

د دوی څخه دی :۔

الف : دکسب اوکار ، سوداګری ، کرنه ، معارف

ترقی ولوی والی دپاره ، هرڅه تکلیفونه ببینه

چه مناسب وويني دولت ته بدئی وراندی

كوی .

ب: په خصوص د ماليو ، محصولواونورومعاملو

دحکومت کښ۔ که مخالف له قاعدی دنظامنامو

ووینی - په نیت دجوړښت د داسی شان

كارو، حكومت ته عرض او د اد

كولای سی!

ج: - که په هغو حقو كښ د رعیت ، چه سم له ګي

نظامنامی سره ورکړی شوی دی له یخوا

څخه خلل وخرابی ووینی ، صلاحیت دعرض

اوحق د غوررسی لری .

نظا منا مه رسای افغان ۲۵۰۰ جلد چاپ سول


۱۹

(۴۳) :- هغه فقری چه مجلس د مشوری دولایات
اود نوروځایو، حضورته د نائب الحکومه او د
حاکمانو عرض او وړاندی کوی - هغه
چه په اندازه د اختیار او واك د "نائب الحكومه"
اودحاکمانوسره وی، دویی پخپله اجرا کوی- اوترواك بتون
برهغه "وزارة" ته ليږي چه دافتره دی پوری تعلوی
هغه "وزارة" يه لازم الاجراء اجراء کوی - او که لازم الاجراء
نه وی سم له (۳۰) قاعدی سره د د نظامنامی کارکوی.
(٤٤):- هغه فقری چه مجلسود مشوری نه "نائب الحكومه ته
اوحاکمان ته عرض او وړاندی گیژی - د نائب الحکومه گانو او
حاکمانو له خوا بیواب دهغہ مجلس د مشوره ته تریو
میاشتی ښکاره نه شی، مجلسونه د مشوری عرض د
حاجتونو خپل شورای دولت ته کولای شی.
(۴۵):- هغه فقری چه مجلسونه د مشوری ئی شکایه
شورای دولت ته ولیکی - شورای دولت پخیر کی


۲۰
په دغه باب کښ واکې او هغه ”وزارت“ ته به خبر
ورکوی، چه داسی فقری ئی په تعلق کښ وی- که
په اجراء دهغی کښ د ”وزارت“ له خوا ځنډ و معطلی سے
”شورای دولت“ هغه فقره حضور د اعلیحضرت ته
وړاندی کولای سی .
(۴۶):- نظامنامی د حکومت، د ”شورای دولت“ له خوا په
غور سره جوړ، او ”مجلس وزرا“ ته وړاندی کیږی-
پس له تصویب و قلیلد ود ”مجلس وزراء“ او منظور
د اعلیحضرت نه په ځای د اجرا و چلول کښ ایښودل
کیږی .
(۴۷):- زیاد په هغه ”اعضای طبیعیه“ باندی چه همیشه
په ”شورای دولت“ کښ وی - ملکی کاره اران له
”نائب الحكومه“ نه اعلی حاکما نوپوری - اوله
لښت کری منصبدارانوتر ”لوامشر“ پوری چه له
کاردا و نه خلاصوی، اوترمحاکمی لاندی ندی
(برهان الدین کشک کی طبع پیښ محقنا)


۲۱
راغلی - په جمله د "اعضای طبعیۀ" د "شورای دولت"
کښ، تر وقت دمعلومید و دخپلی کارداری ددوۍ ښه
وقای سی.
(٤٨):- د هر کال بُودجه چه په وزارت مالیّه کښ جوړیږی،
سم له عمومی نظامنامی د "بودجی"، "شورای دَولت" کښ
په نظر د غور سره کتله کیږی .
(٤٩):-خبری او عهد نامی او قراردادونه چه بیگانه وُ سره
کیږی، د "شورای دَولت" له خوا مذاکره او نظر دَ
غور به کیږی.
مَحْکَمَی
(٥٠):- په عدلیۀ محکمّوکښ هر راز دعوی ښکاره جاری کیږی
یوڅه دعوی چه په خاصه نظامۀ د محکمّوکښ ښودلی سُوۍ
دهغو فقرو دعوی، قاضی په پټه سره اجراء کوی .
(٥١):- په مخ د محکمّوکښ هرڅوك، لپاره د ساتنه دخپل حق شَرعی
شرعی واسطی ایستلی، وړاند ی کولای سی .


۲۲

(۵۲)- محکمې د عدلیه په لیدل او خلاصه ول د دعوو
كښ چه په وظیفه د دوی کښ وی ځنډ او معطلی
كولای نه سی

(۵۳)- ټولی محکمې له هر راز مداخلت و خود غرضی
څخه خلاصی دی .

(۵۴):- رازونه او درجې د محکمو، واك او اختيار د دو،
په نظامنامه د "تشکیلات اساسی" کښ روښانه بیا
شوی دی .

(۵۵)- هېڅ څوك غير له محكمو د عدليه نه چه د حکومت
له خوا مقرر دی ، هيڅ محكمه لپاره د خلاصولو
د بعضی خاصو شخړو جوړه ولای نه شی .

دیوان عالی

(۵۶)- ديوان عالی خاص له پاره د محاکمې د وزراء د دولت
په وقت د ضرورة څه وقت له مخی جوړیږی ـ او پس له
پوره کولا د هغه کار چه ورسپارلی شویده هېڅ ورا نښلۍ

(برهان الدین کشککی مطبع جلال آباد)


۲۳
(٥٧):- ران د جوړولو د دیوان عالی اونا عدی دمحاکمی څخه
له خپلی خاصی نظامنامی سره سمبسپاری کیږی
د مالیئی کارو
(٥٨):- ټول محصولونه د دولت سم له خاص قانون خپلی
سره آخسته کیږی.
(٥٩): هرکال له پاره د دخل او خرڅ ددولت یوه بودجه
جوړیږی او دابودجه به اساس ددستور العمل چي
له پاره د دخلوا وخرڅو د دولت، ټول دخلونه او خرڅونه
ددی له مخی آخسته، او په خرڅ رسول کیږی.
(٦٠):- پس له جاری کیدلود سالانه بودجی او تمامیدلود
کال یو قطعی حساب به جوړیږی، چه د اقطعی
حساب به دخل او خرڅ صحیح اندازه دتیرکال ښکاروي
(٦١):- لپاره دتحقیق وغور ددی خبری چه آیا دخلونه او خرڅونه
د دولت په رښتیاسم له نظامنامه بودجی سره شوی دی وکه نه؟
یودفتر دسنجش جوړیږی - دیوان سنجش دپاره خاص نظامنامه
نظامنامه رسای اعضای ١٥٠٠ ټوکه


٢٤

(۶۲) :- له پاره د جوړولو د محاسبة قطعیّته او د پاره د جوړولو
د بودجې ، او صورت د تطبیق و برابره ول او چلولو
دهغی خاصه نظامنامه سته

د ولایاتو اداره

(۶۳) :- د ولایاتو اداره له درې قاعدو اساسی څخه بنا و جوړ ده :-
زیاد والی د اختیار، بیلوالی د وظیفه او کار، معلومیدل د
مسئولیت و بازخواست بناپر دا قاعدو سره چه ذکر شوی
وظیفی و کارونه د ولایتو د کاردارانو سم له جوړی شوی نظامنامو
سره معلومی او بیلی شوی دی ۔ واک و اختیار داری د نُورو
کاردارانو هم له نظامنامو خاصو سره محدود وښکاره شوے
دی ۔ هر مامور په وظیفو خپل کښ په درجه سره ، هغو ماموراته
چه په مرتبه کښ له ده نه پورته وی ، جواب ده دی.

(۶۴) په ولایتو کښ د هر وزارت له خوانه بیل بیل کاردارانا
مقرر دی ، رعیت به له پاره د اجرا د کار او خلاصون

عبدالرشيد نمبر چاپ ۲۱۰۰ سنه ۱۳۰۵ ش


۲۵

دحاجتو خپل ، اقل همغه مامورته ورشی چه دا
کاره ورپوری تعلق لری!
(۶۵) :ـ که چاواو اجراد کار د رعیت په مامورانوئی
یا په حق د دوی کښی مامورین خلاف له نظامنامی
رفتار وکړی ـ دوی په سبب د معطلی اد
خپلده ولو د کار او بد رفتاری د کاردارنو بوته
کاردار ته د عرض وکړی ـ او که دی
نه اورید و نائب الحکومه او اعلی حاکمانو
ته عرض او داد کولای سی .
(۶۶) :ـ تشکیل او جوړول د دائرود بلدیا، او
وظیفی د هغو په خاصه نظامناموکښی روښان
بیان شویدي.
(۶۷) :ـ هرکله چه په یوکوسب، د ملک کښی علاً
د سوکشی اود یاغی والی چه عمومی امنیت ته
خلل رسوی ښکاره شی دولت دحکومت


٢٦
حکومت لښکری اعلان کوی او لښکری
اداره جوړوی.
متفرقه قاعدی
(٦٨):- رعیت او تابعان د افغانستان ته زده کول د
ابتدائی درجى د علم لازم او ضروری . دیری
او ښاخونه د تعلیم په یوه خاصه نظامنامه
کښ ښکاره دی چه موافق اوسم له هغی سره
زده کیږی.
(٦٩):هیڅ ماده او قاعده د دی اساسی نظامنامی
په هیڅ سبب او په هیڅ شانمردنه معطلیږی او
نه ئ حکم د چلولو ساتلیږی.
(٧٠):په سبب ده ضرورت او لازم والی که کمه
قاعده د دی اساسی نظامنامه اړول او
بدلول وغواړی پس له فکر و د دوه له دریو بر خي


۲۷
شنی داعضاء د شورای دولت او تصویب او پسلگ
دعالی مجلس وزراء حضور دا علیحضرت ته در اندی
کیږی. اوبدل او اړول هغی ممکن دی.
(۷۱): که شرح او ترجمه او ښکاره بیان کول دیوی
مادی ددی اساسی نظامنامی یا د نورو نظامنامو
د دولت لازم او ضرور ولیده سی شورای دولت
ته لیږل کیږی. پس له صحیح کول او ښکاره
بیانولو د شورای دولت او خوښولو دعالی مجلس
وزرا چاپ شوی نشر او خپور کیږی.
(۷۲): په وقت د جوړولو د نظامنامو کښی معاملی د
خلقو مقتضیات، خواهشات دزمانی خصوصا
حکمونه د شرع شریفی په خورا ښه تحقیق
سره کاته کیږی.
(۷۳): ساتنه ده کاغذونو له حقو د استیلونکو د وطن
شخردی محصولی مکاتیب خطونه چه پوسته


۲۸
کښی ور کول کیږی ترڅوچه یوی محکمی له خوا تر حکم ګڼنه
ونشی په هیڅ پوسته خانه او نورو ځایو کښی نه لوستل
کیږی. هغسی سرتړلی هغه چاته چه لیکلی شو
دی سپارل کیږی .
دا اساسی نظامنامه له اوله تر آخره پوری یو شلی په (۱۰)
د حوت ۱۳۰۱ لویه جرګه کښی د سمت مشرقی په اتفاق د فکرد
د دولت د وزیرانو او د ټولو ملتی وکیلانو له پاره د اسا
د لوړ دولت د افغانستان قبول او خوښه شوی دی ـ اوا
سوه دوه او یا کس غټان دی کی په سموالی او صحت د دی يې مهر
او دستخطونه کړی دی ـ او بیا په ستر مجلس کښی د لویه جرګی
چه په میاشت کښی د سرطان ۱۳۰۳ په پغمان کښی جوړ شوی
وه ، له تصویب او خوښوالی د قول علماء ، سادات ، شیخان
وکیلان ، غټان د کل افغانستان نه وتلی دی .
په شمیر لو د دی اساسی نظامنامی د دولت او په اجرا کولو د حکم و د قاعلی
پدی باندی حکم کوم .


[BLANK PAGE]