نظامنامه
محصول مال تجارتی

واقع شرکت تنویرات و
[ILL]
پایتخت کابل سنه ۱۳۰۱ ش


نظامنامۀ
محصول مال مواشی

در مطبع شرکت رفیق طبع شد
بتاریخ شنبه (۲۵) سنبله ۱۳۰۶ شمسی )

تعداد طبع (۱۰۰۰) جلد
قیمت فی نسخه ....... (١٤) پول


[BLANK PAGE]


بسم الله الرحمن الرحیم
نظامنامۀ محصول مال مواشی
مقدمه
چون در افغانستان محصول مواشی با نواع مختلف اقسام متعدد
گرفته میشد، مثلاً محصول زکوة، طرق، علف چر، باج سیخ، بتائیکی
تکت زکوة، سر رمه گی، سر گله گی، روغن، قروت معمولی، سرکانه،
چکانه، با وجود محصولات، دیگر تکالیف هم بمثل حوالۀ خرید جوال، گلیم،
جل، نوار، پشم، ریشمه، توبره، با سلیق، اسپ، اشتر، مرکب، که
دولت بکار نمیداشت، بالای زکوة دمال رعایا ریزش گردید و از قرار
ریزش گرفته میشد؛ و نیز محصولاتی که برای مواشی گذاشته شده بود بالای


۲
یک قوم بیک قرار، و بالای دیگر قوم بدیگر قرار محصول کم و زیاد مقرر بود
بعضی از حکام و کارداران خدا ناترس بلکه نوکران شخصی شان که از یک جای
بدیگر جای حرکت مینمودند، لا مصارف خود را با سم سیورسات بایگیر
و سواری خود را باسم (الو) از رعایا میگرفتند، برای هرکدام وجوه
عامل و ضابط علحده، و برای تحصیل آن محصلان متعدد مقرر گردید.
این قواعد باعث تکالیف و زحمات مالداران میشد .
لهذا بنا بر آسوده حالی رعایای صادقه شاهانه ام همه این تکالیف
و زحمات را رفع نموده یک محصول باسم محصول مواشی بالای تمامی
مالداران افغانستان بدون استثنای قومیت و شخصیت وضع نمودم
تا مطابق نظامنامه هذا از همه مالداران در جمیع ممالک محروسه شاهانه ام
محصول مذکور بقسم مساوات و برابری گرفته شود، تا احدی از محصول
موصوف مرفوع القلم شده نتواند .
کسیکه یکتال مواشی داشته باشد هم مالدار گفته میشود، و در
محصول می آید، و محصول مال مواشی از نر و ماده و خرد و کلان
حیوانات بلا استثنا یکسان گرفته میشود .

فرمان محصول مال مواشی ۱۰۵۰


(۱): بسبت محصول حیوانات که از قرار ده را یک پیاده رو ده احمد
براران دیا قریه داران یا قبیله داران بدون شماره بدل قا
پادشاهی قبولدار شده از رعایا افزودی را جبر بدین شیما
میگرفتند، موقوف فرموده شد، که بعد ازین بدین قواعد
نظامنامه هذا محصول گرفته نشود .
(۲) : هیئت ہائیکه برای شمار مال مواشی مقرر میشوند از ذوات ذیل مرکب اند :-
(الف) در علاقه داریها و حکومات، تا درجه اول، خود علا قه دار
و حاکم محلی با یکنفر وکیل منتخبه مجلس شوره آن کاتب
مالیه؛ و از دو تا چهار نفر از ریش سفیدان اهل قریه
(ب) در مراکز حکومتیهای کلان حکومات اعلی و نائب الحکومگی ها
از طرف حکام کلان و اعلی و نائب الحکومه ها ، سرکاتب
مکتوب نویسی شان، و دو نفر از وکلای منتخبه آن
و سرکاتب واردات و مصارفات مرکز به و ازدو
الی چهار نفر ریش سفید های قریه
(۳) : وقت شمار حیوانات از ابتدای حوت الی آخر اسد سنبله است


موسم زای همان محل مقرر شده که بعد از زای مواشی
بشمار شروع ، والی آخر اسد باید تکمیل شود .
(٤) : هیئت شمار در هر قریه و قبیله رفته حیوانات را شمار نموده
کاتب شمار فی الفور نوع و تعداد حیوانات و محصول مقرره
هر اسامی را بجزو و داخل انوانته خصوصی نموده، بآخر هر روز
میزان میکند، و مبلغ محصول را بعبارت فارسی نوشته
هیئت های شمار در انوانتر امضا مینمایند .
( ٥) : برای اندراج محصولات مواشی، تکتهایی دو پارچه نزد
هیئت های شمار موجود است، پارچهٔ اول را رئیس هیئت
شمار با کاتبان مالیه متعلقهٔ آن امضا نموده بحضور هیئت
برای اسامی محصول ده داده میشود ، وجه محصول را نقد گرفته
تسلیم کاتبان مال مواشی مذکور کرده میشود .
پارچهٔ دوم را که ثبت پارچهٔ اول، و مربوط شیرازهٔ
کتابست رئیس هیئت با دیگر اعضا متفقاً امضا مینمایند.
( ٦) : هرگاه رئیس هیئت شمار، و کاتب مامور تحویلی وجه محصول را


نقد نگرفته نسیه گذاشته بودند، از ماموریت طرد وتعزیر میشوند
واگر وجه محصول از صاحبان مال حصول نشود نقد و تلف شده
از رئیس هیئت و مکاتب مامور تحویلی شمار بقرار ریزش
معاش شان اخذ و بخزینۀ حکومت تحویل میشود .
(۷) ۱— چون مال مواشی در هر سال شمار، ومحصول دولت
از شخص مالدار در هر سال گرفته میشود، هرگاه مال مواشی
محصول ده در بین سال سقط یا مفقود گردد مجرئی داده
نمیشود، و در سال آینده البته جدید شمار میشود .
هرگاه شخص مالدار، مال مواشی خود را که بتعداد پنجاه رأس
و یا زیاده از پنجاه رأس باشد در همان سال بدیگری بفروشد
لازم است که با شخص خریدار بماموریت محلی خود مراجعت
نماید، از ماموریت محلی، آن مال مواشی فروش شده او را از رو
حساب دفتر و تکت مال شماری از جمع مالدار سابق وضع
و برای خریدار تکت داده در ملاحظات دفتر خود مینویسید .
بموجب این تکت مال مواشی خریدار که مالدار سابق


آن بهمان سال محصول داده از دیگر محصول مواشی معاف است
(۸) :-- محصولات مال مواشی از رعایاے دولت بقرار ذیل اخذ میگردد:-
شتر سه افغانی ۷۰ پول
اسپ و قاطر یک افغانی ۸۰ پول
گاو و گاومیش .... ۹۰ پول
مرکب .... ۴۰ پول
گوسفند و بز هر یک .... ۲۰ پول
(۹) :-- در تعدا د حیوانات مالداران که بحضور هیئتهاے شمار، شمار میشوند
هرگاه تفاوت ظاهر شود، از شخص صاحب مال سیاسۃً
دو چند محصول اموالیکه دران خیانت و چشم پوشی شده است
اخذ میگردد، و هیئتهای شمار مطابق ماده (۲۱۳) نظامنامه
جزاے عمومی مجازات میشوند .
(۱۰) :-- مالدارانیکه مال مواشی خود را در حین شمار پنهان کرده براے شمار
حاضر نکنند، یا هیئتهای شمار در محصول مال مواشی آنها،
چشم پوشی نمایند، کسانیکه هیئتهای شمار ازین پنهان


کردن یا در صورت خیانت هیئتهای شمار بآمران مافوق آنها
اطلاع بدهند، از صاحبان مال مواشی که در مال آنها تفاوت
و خیانت شد سیاسیاً دو چند محصول گرفته مناصفه بطور
انعام بمخبر، و مناصفه بخزینهٔ حکومت تحویل میشود، و هیئت‌های
شمار مطابق مادۀ (۲۱۳) نظامنامۀ جزای عمومی مجازات میشوند.
(۱۱) :--- هر گاه عائداتِ مالِ مواشی سنهٔ جاریه نسبت بعائدات سنهٔ
ماضیه کسر نماید، هیئتهای شمار تحقیق مینمایند؛ اگر این کسر
در نتیجهٔ یک آفت عمومی مثل اتلاف حیوانات و غیره موجباتِ
سماویه است؛ هیئتهای شمار نتیجهٔ تدقیق خود را با اسباب
موجبه کسر مشروحاً بآمر مافوق خود اطلاع میدهند و هرگاه این
اسباب موجبهٔ عمومیه موجود ندارد، هیئت شمار علاقه دار بها
بحکومات کلان هیئتهای شماری که از حکومات درجه اول
و دوم و سوم مقرر اند بولایات و حکومات اعلی و همچنان هیئت‌های
که از طرف حکومات کلان مقرر میباشند بولایات یا حکومات اعلی
اخبار مینمایند، آمران مافوق آنها بعد ملاحظه کسر محصول در صورتیکه

فرمان محصول مال مواشی ۱۳۰۰


کسر اضافه از عشر محصول سنه ماضیه باشد یک هیئت تفتیشیه
مقرر میدارند، این هیئت به تفتیش شروع نموده نتیجه
بمقامیکه از انجا مقرر شداند تقدیم مینمایند؛ هیئتهای شمار
علاقه داریهائیکه راساً بولایات یا حکومات اعلی مربوطند نتیجه
شمار خود را در جملۀ محاسبات شهریه خود قراریکه در عنوان ایاماده
مصرح است راساً بولایت حکومت اعلا مربوطه خود خابرمینا ییند.
(۱۲) :ــ اگر جمع محصول مال مواشی نسبت بسالهای گذشته کسر
زیاد کرد وزارت مالیه در چاره جوئی آن مکلف است.
(۱۳) :ــ حواله جات جُل، جوال، پشم، گوسفند، اسپ، خریداری روغن
معمولی، قروت، گلیم، نوار، سردوز، ریشه، توبره، باسلیق
اشتر، مرکب غیره موقوف است، دولت کار آمد خود را
بخوش رضا و قیمت روز، خریداری میکند، هیچکس اجازه نیست
که بحواله چیزی بگیرد، و یا جبراً خریداری کند، اگر کرده بو
و بظهور رسید بقرار نظامنامۀ جزا ، جزا میبیند.
(١٤) :ــ هیئتهای شمار حسابات خود را بجز و، ماهواره بادارۀ مربوطه خود


۹

فرستاده رسید حاصل بیدارند، وجه محولاترا در دہم وبیستم
و آخر ماه کاملاً تحویل خزینه کرده رسید حاصل ارند، هرگاه درین روزها
تعطیلات عمومی موافقت نماید یکروز قبل آن تحویل خزانه میدارند
هرگاه مطابق حکم ماده هذا وجه محصولات را، مامور تحویلی ان بخزانه
تحویل نکرده بود؛ ز ماموریت عزل میشود .
(۱۵) :- اشیائیکه خریداری آن درهنگام محاربه ضرور باشد بموجب
فرمان دستخطی همایونی قرار نرخ روز جنساً دولت میگیرد
و قیمت آن را در حین حساب مجری میدهد .
(۱۶) :- مال مواشی هر موضع ، در همان موضع بحضور هئیت باک شمار
شمار شد اخذ محصول آن نقد میشود، اگر بعضی مالدار گذری
در یک موضع مالش شمار شد باشد رسید محصول گرفته بدیگر موضع
حرکت و گردش کند برو دیگر هیچ تکلیف نیست همان سند که بامضا
هئیتهاے شمار گرفته ملاحظه وسند قانونی شمرده میشود
(۱۷) :- اگر بعضی رمه دار که تعداد رمه آن از پنجاه راس اضافه باشد در یکسال
بیک موضع سیاہہ مواشی آن آمده باشد، و در سالہا آیندہ خیال


رفتن دائمی بدیگر موضع داشته باشد، باید برآمدیر مالیهٔ خود اطلاع داده خط بگیرد.
(۱۸) ـــــ مالداری که دائمی بدیگر موضع میرود، خطّ مدیریت مالیهٔ موضع سابقهٔ
خود را برای مدیر مالیهٔ موضعی که جدید آمده میرساند.
(۱۹) ـــــ هر مالداریکه از یک موضع بدیگر موضع بطور دائمی میرود، لازم که برای
مدیر مالیهٔ موضع سابقهٔ خود اطلاع بدهد، تا مدیر مالیهٔ موضع سابقهٔ او
برای مدیر مالیهٔ موضعیکه حال میرود اطلاعدهی کند، که مستحضر باشند.
(۲۰) ـــــ هر مالداریکه از مدیر مالیهٔ خود، خطّ رفتن بدیگر موضع خود را میگیرد اگر برای
مدیر مالیهٔ موضع جدید خود نرساند، و یا خود را در بین راه پنهان کرد،
بعد دستیابی و تحقیق ؛ محصول مواشی آن سه چند گرفته میشود.
(۲۱) ـــــ در خصوص (آگو) که کاسه دارها در بین راه جبراً میگرفتند قطعاً
موقوف گردید فقط در وقتیکه کدام مهمیکه در آن فائدهٔ عمومی باشد، بموجب
فرمان دستخطّی اعلیحضرت همایونی حواله و اجرا خواهد شد.
(۲۲) ـــــ اشخاصی که محصول سرخانه و اضافی و آسیابی و جواری بدولت میدهند
هیئت‌های شمار مطابق مادهٔ (۴) نظامنامهٔ هٰذا اخذ محصول را
کرده بر طبق مادهٔ (١٤) این نظامنامه، حسابات آنها را بمجرای

زبان محصول باید بهتر گردد


ماهواره بادارۀ مربوطۀ خود میفرستند
(٢٣) -- محصول سرخانه و آسیابی و اضافی و جوازم هر موضع در موعد
شمار قانونا بشمار و بقراربست مقررۀ همان موضع نقد گرفته میشود
اگر در بین سال تغییر و تبدیل پیدا کند مجری داده نمیشود
و برای سال آینده شمار گذشته بت شناخته
نمیشود، و در وقت شمار شمار جدید میشود.
(٢٤) -- کسانیکه از یک موضع بدیگر موضع بقسم دائمی شیندا گر در همان
موضع سرخانه مقرری داشته باشند موافق بست
مقرری همان محلی که جدید وارد میشوند محصول سرخانه از
آنها گرفته میشود هرگاه در محل وارده محصول سرخانه مقرری
نباشد از تادیۀ محصول سرخانه معاف اند.
(٢٥) -- از گوسفند برۀ نزه قره قلی که بواسطۀ پوست کشته میشوند
محصول بال مواشی گرفته نمیشود معاف است.
(٢٦) -- دفتری محال، یا مدیر مالیه بر طبق موادیکه در نظامنامۀ هذا
ایضاح گردید باستثنای ماده (١٢) و (١٥) و (٢٠) و (٢١)
زبان محصول مادۀ بیستم روزگانه


۱۲

که مخصوص مال مواشی است، دربارهٔ شماریه سرخانه
و اضافی و آسیابی و جواز مراعات اجرا نمایند.

(۲۷):- چون زکوة امر شرعیست، بنابراین بادرائیکه مستوجب زکوة
باشند در رسانیدن آن کوشش ورزید تمام احتیاط بکار برند.

(۲۸):- ادخال و اجرای این نظامنامه را در نظامات دولت امر
داراده مینمایم.

(۲۹):- احکام مواد نظامنامه سابقه محصول مواشی تعمیل
آن بعد از تاریخ نشر این نظامنامه متروک و منسوخ است.

۲۰ ثور ۱۳۰۶