{"book": "adl0822", "page": 1, "text": "نظامنامۀ اساسی\nدولت علیه افغانستان\nبتاریخ ۸ حوت ۱۳۰۱ بتصویب لویه جرگه رسید\nدارالسلطنه کابل\n[ILL] ۱۳۰۱"}
{"book": "adl0822", "page": 2, "text": "نظامنامه اساسی\nدولت علیه افغانستان\n\nدر مطبع شرکت رفیق زیور طبع پوشید\n\nدارالسلطنه کابل\nیوم سه شنبه (٢٥) سنبله ١٣٠٦\n\nطبع دوم . . . . . . . . . . . . . . . . . (٢٠٠٠) جلد\nقیمت فی نسخه . . . . . . . . . . . . . . (١٩ پول)"}
{"book": "adl0822", "page": 3, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0822", "page": 4, "text": "نظامنامهٔ اساسی دولت علیهٔ افغانستان\n(۱) ــــــ دولت علیهٔ افغانستان ادارهٔ امور داخله\nو خارجهٔ خود را به استقلال تامه حائز بوده\nهمه محلات و قطعات مملکت بزیر امر و ارادهٔ سنیهٔ ملوکانه\nبصورت یک وجود واحد تشکیل می‌یابد و بهیچ حیثیت\nدر اجزای مملکت تفریق کرده نمیشود.\n(۲) ــــــ دین افغانستان دین مقدس اسلامی و مذهب رسمی و\nعمومی آن مذهب منیف حنفی است، دیگر ادیان اهل\nهنود، یهودی که در افغانستان هستند بتأدیهٔ جزیه\nو داشتن علامات ممیزه تابع بوده بشرطی که آسایش و آداب"}
{"book": "adl0822", "page": 5, "text": "عمومیه را اخلال نکنند نیز به تحت تأمین گرفته میشوند\n(٣) :- پایتخت مملکت افغانستان شهر کابل است اهالی تمامی\nمملکت افغانستان بالمساوی بنظر حکومت هستند که هیچ امتیاز\nاهالی شهر کابل نسبت بدیگر شهرها و قصبات مملکت محروسه افغانیه\nندارند\n(٤) :- بنابر خدمات فوق العاده اعلیحضرت همایونی که در راه ترقی\nو تعالی و استقلال ملت افغانیه ابراز نموده اند،\nملت نجیبه افغانستان متعهد میشوند که سلطنت افغانستان\nبه اولاد این پادشاه ترقیخواه افغانیان باصول و لایت\nبه انتخاب اعلیحضرت پادشاهی اهالی ملت انتقال میکند\nو ذات ملوکانه در حین جلوس اریکه سلطنت بالمواجه\nاشراف و اهالی متعهد میشوند که مطابق شرع شریف و این\nنظامنامه اساسی اجرای اوامر حکومت نموده، استقلال\nافغانستان را رعایت و برای وطن ملت خود صداقت نمایند\n(٥) :- ذات حضرت پادشاهی خادم و حامی دین مبین اسلام و حاکم که"}
{"book": "adl0822", "page": 6, "text": "و پادشاه عموم تبعۀ افغانستان است .\n\n( ۶ ) ـــ امور مملکت بذریعۀ وزرای دولت که ( با رادۀ سنيۀ\nانتخاب و تعیین میشوند ) اداره میشود ، و هر کدام وزرا ،\nمسئول امور متعلقۀ شان شناخته میشوند ، ازین سبب\nذات همایونی غیر مسئول میباشند .\n\n( ۷ ) ـــ در خطبه با ذکر نام پادشاهی ضرب سکه بنام پادشاه تعیین رتب\nمناصب مطابق قوانین مخصوصه واعطای نشان\nو انتخاب و تعیین صدر اعظم و دیگر هیئت وزرا و عزل\nو تبدیل شان و تصدیق نظامات عمومیه و اعلان\nمرعیت شان ، و محافظه و اجرای احکام شرعیه\nو نظامیه و قوماندانی عموم قوای عسکری افغانستان\nو اعلان حرب و عقد مصالحه و على العموم معاهدات\nو عفو و تخفیف مجازات قانونیه عموماً یا خصوصاً از\nحقوق جلیلۀ پادشاهی شمرده میشوند ."}
{"book": "adl0822", "page": 7, "text": "۶\nحقوق عمومیه تبعه افغانستان\n\n( ۸ ) ــ همه افرادے که در مملکت افغانستان میباشند بلاتفریق\nدینی و مذهبی تبعه افغانستان گفته میشوند، صفت\nتابعیت افغانیه مطابق نظامنامۀ مخصوصه استحصال\nو یا اضاعه کرده میشود .\n( ۹ ) ــ کافۀ تبعه افغانستان در أمور دینی و مذهبی نظامنامۀ سیاسی\nدولت علّیه خود پا بند و مقیّد بوده آزادی حقوق شخصی خود\nمالک هستند .\n( ۱۰ ) ــ حریّت شخصیه از هر گونه تعرض و مداخلت مصئونست،\nهیچ کس بدون امر شرعی و نظامات مقننه تحت توقیف\nگرفته و مجازات کرده نمیشود ، در افغانستان اصول\nاسارت بالکل موقوف است ، از زن و مرد هیچکس\nدیگری را بطور اسارت استخدام کرده نمیتواند .\n( ۱۱ ) ــ مطبوعات اخباری داخليّه مطابق نظامنامۀ مخصوص"}
{"book": "adl0822", "page": 8, "text": "آن آزاد میباشند، نشر اخبار فقط از حقوق حکومت یا\nاهالی تبعه افغانیه است، درباره مطبوعات خارجه\nدولت علیه افغانستان بعضی شرائط و قیود نهاده میتواند.\n(12) — تبعه افغانستان مطابق نظامات موضوعه برا تجارت\nو صنعت و زراعت هرگونه شرکتها کرده میتوانند.\n(13) — تبعه افغانستان مفرداً یا مجتمعاً اگر خلاف شریعت غرا\nو یا نظامات دولت از طرف مأمورین یا دیگرے حرکت\nدر قتارے ملاحظه کنند به ادارہای دولت عرض کنند\nاگر در دوائر حکومتی مرجوعه شان به بازخواست استماع\nعرض شان پرداخت نکنند، علی الترتیب بمافوق شان ستقاماً\nنمایند، در صورتیکه هیچیک بازخواست نکرد رأساً بحضو\nاشرف پادشاهی عرض نموده میتوانند.\n(14) — امر تدریس بالکل آزاد است، مطابق نصاب معارف شو\nهر فرد تبعه افغانستان عموماً بطور عمومی و خصوصی برا تدریسات\nماذون مجاز میباشند اما اشخاص اجنبی باستثنا تفوتی که برا"}
{"book": "adl0822", "page": 9, "text": "تعليم استخدام می شوند، بداخل مملکت افغانستان بافتتاح\nو ادارهٔ مکاتب مجاز نيستند .\n( ١٥ ) :- عموم مکاتب افغانستان در زير نظارت وتفتيش حکومت\nميباشند، حکومت به همهٔ اسباب و تدابيری که براى تربيهٔ علميه\nو مليه همه تبايع افغانستان بسياق انتظام و اتحاد ميباشند\nنظر دقت می گيرد، اما اصول تعليميه که بامور اعتقاديه و مذهبيهٔ\nاهل ذمه و افراد مستأمنه تعلق دارد اخلال کرده نمی شود.\n( ١٦ ) :- کافهٔ تبعهٔ افغانستان بحضور شريعت غرا و نظامات\nدولت در حقوق و وظائف مملکت حق مساوات دارند.\n( ١٧ ) :- عموم تبعهٔ افغانستان به اندازهٔ قابليت واهليت شان\nدر همه ماموريت ها به اندازهٔ احتياج دولت استخدام ميشوند.\n( ١٨ ) :- ماليات ومحصولات مقرره مطابق نظامنامه های مخصوصه بر تبعهٔ\nافغانستان به نسبت ثروت واقتدارشان تعيين وگرفته ميشوند.\n( ١٩ ) :- در افغانستان هرشخص از مال وملک خودش که درتصرف\nاو باشد در امن ميباشد اگر يک ملکی بمقصد منافع عموميه"}
{"book": "adl0822", "page": 10, "text": "۹\n\nبکار دولت شود موافق نظامنامه مخصوصه آن اولاً قیمت\nآن را بصاحبش تأدیه نموده، بعد ملک را گرفته میتوانند.\n(۲۰) :ـ مسکن و جای هر فرد تبعه افغانستان از هر گونه تعرض\nمصئونست و هیچ کس از طرف حکومت سائره بدون احکام\nنظامات بخانه شخصی جبراً بلا استیذان داخل شده نمیتواند.\n(۲۱) :ـ در محاکم عدلیه عرض و داد عمومی مطابق شریعت و اصول\nمحاکم حقوقیه و جزائیه فیصله کرده میشود .\n(۲۲) :ـ مصادره و بیگار بالكل ممنوع است، اما کار و تکالیفی\nکه در زمان محاربه پیش شود مطابق نظامنامه مخصوصه\nآن ازین قاعده مستثنی است .\n(۲۳) :ـ خارج نظامات دولت از هیچ کس چیزی گرفته نمیشود.\n(۲۴) :ـ شکنجه و دیگر انواع زجر تماماً موقوفست و خارج احکام شرع\nشریف و نظامات دولت که موافق احکام شرعی\nتنظیم یافته برای هیچ کس مجازات داده نمیشود.\n* *\n*"}
{"book": "adl0822", "page": 11, "text": "( وزرا )\n( ۳٥ ) -- در افغانستان وظیفه اداره حکومت مفوض است بهیئت\nوزراء و اداره مستقله در حین اجتماع هیئت وزراء ریاست\nمجلس را ذات ملوکانه ایفا نمایند، و اگر ذات شاهانه تشریف\nنداشته باشند ، صدراعظم بوظیفه ریاست میپردازد ،\nو اگر صدراعظم اثبات جود نداشت ، از جمله وزراء وزیر\nوزارت اوّل وظیفه ریاست را اجرا میدارد .\n( ۳۶ ) ۱- وکیل که در حال غیاب یکی از وزراء تعیین میشود\nعیناً اختیارات و حقوق همان وزیر را داراست .\n( ۳۷ ) ۱ -- در هر سال قبل عید عمومی استقلال به یک روز مخصوصی\nکه از طرف ذات شاهانه معین فرموده میشود در زیر ریاست\nشهریاری یک دربار عالی انعقاد خواهد یافت ، دربار\nمذکور مرکب است از رجال مأمورین دولت و اکابر اشرافیکه\nاز طرف ذات شاهانه انتخاب شده باشند ، در مواقعی"}
{"book": "adl0822", "page": 12, "text": "آن هر وزیر و مدیر مستقله اجراآت و خدمات یکساله خود\nشانرا علناً بیان و ایضاح خواهند نمود .\n(۲۸) :ــــ صدر اعظم و دیگر وزراء از طرف قرین الشرف پادشاهی\nانتخاب و تعین میشوند .\n(۲۹) :ـــــ مجلس وزرا مرجع امور مهمه داخلی و خارجی دولتست، مذاکرات\nمجلس وزراء و قرارداد هائی که محتاج تصدیق میشوند، بعد\nامضای اعلحضرت همایونی در معرض اجرا گذاشته میشوند\n(۳۰) :ـــــ وزراء امورات مربوطه وزارت متعلقه خود را به اندازه\nکه در حوصله اختیارات خودشان است اجراء و مافوق\nآنرا انچه رأساً بحضور اشرف ملوکانه تقدیم میشود، بحضور\nاعلحضرت پادشاهی و آنچه موافق تفصیل لایحه وظائف\nمجلس وزرا مواد متعلقه مجلس مذکور باشد به مجلس عالی وزرا\nتقدیم و القا مینمایند. مجلس وزراء در مواد مقدمه\nموافق نظامنامه مخصوصه مجلس وزراء مذاکره و مباحثه\nنموده حل و فصل و آراء خود را امضا می نمایند ."}
{"book": "adl0822", "page": 13, "text": "(۳۱) :- هر یک از وزراء در سیاست عمومیه دولت\nمشترکاً و در امور موظفه وزارت متعلقه خود خصوصاً\nبحضور اشرف ملوکانه مسئول شناخته میشوند .\n(۳۲) :- در اموری که از حضور شاهانه به یکی از وزراء\nو یا دیگر مامورین امر شفاهی شود، احکام تحریری آنرا\nبه امضای همایونی حاصل دارند .\n(۳۳) :- یکی از وزرای دولت اگر از روی وظیفه\nماموریت شان تحت محاکمه گرفته شوند ، محاکمه آنها\nبه دیوان عالی عاید و راجع است ، و اصول محاکمه شان\nموافق نظامنامه مخصوصه حل و فصل میگردد، و دیگر\nدعاوی شخصیه وزراء که خارج وظیفه ماموریت شان باشد\nمانند سائر رعایا به محاکم عدلیه مراجعت مینمایند .\n(٣٤) :- وزیری که از طرف دیوان عالی تحت اتهام می آید\nالی نتیجه محاکمه و برائت شان از وظیفه وزارت\nمعطل میباشند ."}
{"book": "adl0822", "page": 14, "text": "۱۳\n(٣٥) :- مقدار وزارات و تشکیلات دوائر و وظائف شان\nدر نظامنامه تشکیلات اساسیه توضیح یافته .\n\n(مأمورین)\n\n(٣٦) :- بالعموم مأمورین مطابق موادی که در نظامات مخصوصه\nایضاح گردیده ، بماموریتهائی که الیق و مناسب\nباشند تعین کرده میشوند ، و هیچیک از مأمورین تا زمانیکه\nاز وظیفه خود مستعفی نشوند ، و یا از سوء رفتار شان\nموجب عزل نگردند ، و یا از طرف دولت بنابر یکی از\nضروری لازم تبدیل و موقوفی نباشند اصلاً\nعزل و موقوف نمیشوند ، و مأمورینی که حُسن سلوک\nو استقامت خدمت خود ها را ابراز نمایند استحقاق\nترقی رتبه و مأموریت و مستمری را دارند .\n(٣٧) :- وظائف مأمورین در نظامات مخصوصه تعین و تفریق\nگردیده هر مأمور موافق نظامنامه ها مخصوص از وظائف شان"}
{"book": "adl0822", "page": 15, "text": "١٤ -\nموظفه اش مسئول شناخته میشود .\n(٣٨) :— همه مامورین علی المراتب در اطاعت آمر مافوق شان\nموافق نظامات دولت مکلف و موظف هستند و اگر از\nطرف آمر مافوق آنها در اجرای کدام امر خلاف نظامات\nدولت اصرار شود، مامورین ماتحت شان بمرکز وزارت\nاطلاع نمایند، و هرگاه بدون اطلاع مرکز او امر خلاف\nقانون را اجرا کنند، آنها نیز مسئول شناخته میشوند.\nمجالس مشاوره شورا ادولت\n(٣٩) :— در مرکز دارالسلطنه یک هیئت شورای دولت و در نائب الحکومگی\nو حکومتی های اعلی و حکومتیهای درجه اول و دوم و سوم\nو علاقه داری یک یک مجلس مشوره موجود است .\n(٤٠) :— اعضای مجالس مشاوره و شورای دولت\nاز اعضای طبیعیه و اعضای منتخبه مرکب میباشند\n(٤١) :— اعضای طبیعیه مجالس مشاوره از مامورینی که در نظامات"}
{"book": "adl0822", "page": 16, "text": "۱٥\n\nتشکیلات اساسیۀ توضیح یافته تشکیل مییابد، و اعضای\nطبیعیۀ شورای دولت بالمساوی تعداد اعضای منتخبۀ\nشورای رأساً از طرف قرین الشرف اعلیحضرت همایونی\nمنتخب و تعیین کرده میشوند، اعضای منتخبۀ تماماً از\nطرف اهالی معیّن مقرر میشوند، در باب صورت انتخاب آنها\nدر نظامنامۀ تشکیلات اساسی مواد جداگانه موجود است.\n(٤٢) مجالس مشاوره و شورای دولت علاوه بر وظائفی که در\nنظامنامۀ تشکیلات اساسی نشان داده شد بوظائف ذیل مکلّفست:-\nالف:- برای ترقی صناعات، تجارت، زراعت، معارف\nهمۀ تکالیفی که لازم به بینند بدولت عرض مینمایند.\nب:- در خصوص مالیات و محصولات و دیگر معاملات حکومت\nاگر مخالف اصول نظامات معاینه نمایند بمقصد اصلاح\nاینچنین امور بحکومت عرض و الحاح نموده میتوانند.\nج:- اگر در حقوقیکه موافق این نظامنامه برآهاالی داده شد\nاز یک طرف اخلالی اعضاء ملاحظه کنند در نزد حکومت\n\nنظامنامۀ مجالس که در ولایات مقرر میشوند (طبع در مطبعۀ عمومی ارتش سنه ۱۳۰۰)"}
{"book": "adl0822", "page": 17, "text": "١٦\n\nصلاحیت عرض و استغاثه را دارند.\n(٤٣) :- فقراتی که مجالس مشاوره ولایات و محالات بحضور نایب الحکومه ها و حکام عرض تقدیم مینمایند، آنچه به اندازه اختیارات نائب الحکومه و حکام باشد خودشان اجرا و ما فوق آنرا بوزارت متعلقه همان شعبه ارجاع میدرند، از وزارت منو به اش اگر لازم اجرا باشد اجرا نموده و الا بر وفق ماده (٣٠) تعمیل مینمایند و اگر مسئله مواد قانونیه باشد بموجب قاعده (٤٢) این نظامنامه پردازند.\n(٤٤) :- در فقراتی که از مجالس مشاوره برای نائب الحکومه ها و حکام محلی عرض میشود و از جانب آنها الی یک ماه نتیجه و جوابی برای شان ظاهر نشود، مجالس مشاوره صلاحیت دارند که بشورای دولت عرض حوایج خود را نمایند.\n(٤٥) :- شورای دولت فقراتی را که مجالس مشاوره شکایتیاً می نویسند، رای خود را در ان باب نوشته بوزارت متعلقه"}
{"book": "adl0822", "page": 18, "text": "۱۷\nبهمان فقره اطلاع میدهد، اگر در اجرای آن\nاز طرف وزارت معطلی واقع شود، شورای دولت آن\nفقره را تقدیم حضور همایونی میتواند\n(٤٦) - نظامات دولت از طرف شورای دولت تدقیق گردید\nبمجلس وزرار تقدیم میشود، و بعد تصویب مجلس وزرا\nو منظوری حضور شاهانه در موقع اجراء میدراید.\n(٤٧) - علاوه بر اعضای طبیعیه دائمی شورای دولت مامورین\nملکی از نائب الحکومه الی حکام اعلی و از منصبداران عسکری\nتا لوا مشر که از ماموریت سبکدوش شده باشند\nبه اشخاصی که دتحت محاکمه بیایند در جمله اعضا طبیعیه\nشورای دولت موقتاً الی تعیین ماموریتشان داخل شده نمیتوانند\n(٤٨) - بودجه سالانه را که بوزارت مالیه تنظیم و ترتیب میشود، مطابق\nنظامنامه بودجه عمومی بشورای دولت تدقیق مینمایند.\n(٤٩) - مقاولات و تعهدات که با اجانب میشود از طرف\nشورای دولت مذاکره و تدقیق میگردد."}
{"book": "adl0822", "page": 19, "text": "۱۸\n\nمحاکم\n\n(۵۰):— در محاکم عدلیه هر نوع محاکمات بطور علنی اجرا میشود،\nبعضی فقراتی که در نظامنامه مخصوصۀ محاکم نشان\nداده شده محاکمه آنرا قاضی بطور خفیہ اجرا کرده میتواند.\n(۵۱):— در حضور محاکم هر کس برای محافظۀ حقوق خود همۀ وسائط\nمشروعه را پیش نهاد نموده میتواند.\n(۵۲):— محاکم عدلیه در رؤیت و فیصلۀ دعاویئی که داخل وظیفۀ\nشان باشد، تعطیل و مماطله کرده نمیتوانند.\n(۵۳):— همۀ محاکم از هر گونه مداخلت آزاد هستند.\n(۵۴):— صنوف و درجات محاکم و صلاحیت شان نظامناً\nتشکیلات اساسی ایضاح یافته.\n(۵۵):— هیچکس خارج محاکم عدلیه برای فیصلۀ بعضی\nفقرات مخصوصه یک محکمه فوق العاده تشکیل\nداده نمیتواند.\n\nعوام نظامنامۀ اساسی دولت ..."}
{"book": "adl0822", "page": 20, "text": "۱۹\n\nدیوان عالی\n\n(٥٦) ـــ دیوان عالی خاص برای محاکمه وزرای دولت\nعند الاقتضا موقتاً تشکیل میابد، و بعد ایفاد سرانجام\nنمودن کاری که به او سپرده شده فسخ میشود.\n(٥٧) ـــ طرز تشکیل دیوان عالی و اصول محاکمه در ان مطابق\nنظامنامه مخصوص آن اجرا میشود.\n\nامور مالیه\n\n(٥٨) ـــ همه محصولات دولت مطابق قانون مخصوص آن\nاخذ کرده میشود.\n(٥٩) ـــ هر سال برای واردات و مصارفات دولت\nیک بودجه تنظیم کرده میشود و این بودجه برای واردات\nو مصارفات دولت اساس بوده، همه واردات\nو مصارف از روی آن اخذ و صرف میشود."}
{"book": "adl0822", "page": 21, "text": "۲۰\n(۶۰):- بعد از تطبیق و اجرای بودجهٔ سالانه یک محاسبهٔ\nقطعیه تنظیم کرده میشود، و این محاسبه قطعی مقدر حقیقی\nواردات و صرفیات این سال را حاوی میباشد.\n(۶۱):- برای تحقیق و تدقیق اینکه (آیا واردات\nو مصارفات دولت حقیقتاً موافق نظامنامه بودجه\nایفا گردیده است یا نه) یک دیوان سنجش تشکیل مییابد\n(در خصوص دیوان سنجش نظامنامهٔ مخصوص موجود است)\n(۶۲):- برای تنظیم محاسبهٔ قطعیه و برای تنظیم بودجه و صورت\nتطبیق و اجرای آن نظامنامهٔ مخصوصه موجود است.\nادارهٔ ولایات\n(۶۳):- اصول ادارهٔ ولایات از سه قاعدهٔ اساسی مبنی است\nتوسيع ماذونيت، تفریق وظائف، تعیین مسئولیت\nبنابر قواعد مذکور همهٔ وظائف مأمورین ولایات مطابق\nنظامات موضوعه تعیین و تفریق کرده شده است، و اختیارات"}
{"book": "adl0822", "page": 22, "text": "۲۱\n\nمأمورین نیز بر طبق نظامات مخصوصه محدود است، و هر مأمور\nدر وظائف خود علی المراتب نزد ما فوقش مسؤل شناخته میشود.\n(۶۴) :— در ولایات از هر شعبهٔ وزارات مأمورین جداگانه مقرر\nهستند، افراد اهالی برای اجرای کار و انجاح حوائج\nخود ابتداءً بمأمورین شعبات مراجعت نمایند .\n(۶۵) :— اگر اجرای کار اهالی به مامورینتها نشود، و یا دربارهٔ\nآنها مأمورین خلاف نظامات دولت رفتار نمایند، افراد\nاهالی از تعطیل کار و سوء رفتار آنها نزد آمر ما فوق شانعندانداقتضاء\nنزد نائب الحکومه ها و حکام اعلیٰ عرض و استغاثه کرده مینمایند.\n(۶۶) :— تشکیل دوائر بلدیه و وظائف آن در نظامنامه مخصوص\nتوضیح یافته .\n(۶۷) :— هرگاه در یک حصّه مملکت آثار عصیان و بغاوت که مخل امنیت\nعمومیه باشد حس کرده شود، دولت اعلان حکومت عسکریه\nمینماید، و ادارهٔ عسکریه تشکیل می یابد .\n* *\n*"}
{"book": "adl0822", "page": 23, "text": "[BLANK PAGE]"}