مطبعه کابل افغانستان (علیه)
رساله اخلاقیات
که بپروگرام درسی اداره جلیله معارف برای صنوف
سه‌گانه مکاتب ابتدائیه باستصواب ناظر
(معارف) افغانستان (وزیر معارف) تالیف
و در مطبع دارالسلطنه کابل بزیور طبع مجلی شد
مؤلف صالح
صالح [ILL]


رساله اول دینیات
۱۳۰۱


[BLANK PAGE]


مخصوص مکاتب نسوان
رسالهٔ اوّل دینیات
که به پروگرام رسمی وزارهٔ جلیلهٔ معارف مطابق است
حسب الحکم جناب (ع، ج) سردار افخم
(حیات الله خان) وزیر معارف مؤلّف
و در مطبع وزارهٔ جلیلهٔ معارف بزیور طبع مزین شد
مؤلف ------------------ عبدالحق
١٣٠١ش
١٣٤١ق
عدد طبع --------------- ٦٠٠ جلد


بسم الله الرحمن الرحیم
(درس اوّل)
امَنتُ بِاللّٰهِ وَمَلٓئِکَتِهِ وَکُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْیَوْمِ الْاٰخِرِ
وَالْقَدْرِ خَیْرِهِ وَشَرِّهِ مِنَ اللّٰهِ تَعَالٰی وَالْبَعْثِ
بَعْدَالْمَوْتِ
(درس دوّم)
سوال:- بنای مسلمانی چند است ؟
جواب:- پنج است :
۱- کلمه (لاَ اِلٰهَ اِلّا اللّٰهُ مُحَمَّدُ رَّسُولُ اللّٰهِ) را


۲
بزبان خواندن، و معنای آنرا بدل باور
کردن است.
۲ - نماز خواندن است ،
۳ - زکوه دادن است ،
۴ - روزه ماه رمضان گرفتن است ،
۵ - حج خانه کعبه است .
(درس سوم)
س :- معنای کلمه چیست ؟
ج :- معنای آن این است که نیست هیچ
معبود برحق لایق پرستش بجز الله تعالی، و
حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم


۳
فرستاده خدا است .
(درس چهارم)
س در یک شب و یک روز بر هر مسلمان
چند نماز فرض است ؟
ج :- پنج نماز :
۱- نماز صبح ،
۲- نماز پیشین ،
۳- نماز دیگر ،
۴- نماز شام ،
۵ - نماز خفتن است .


۴
(درس پنجم)
س :ـ نماز صبح چند رکعت است ؟
ج :ـ چهار رکعت است ، اول دو رکعت
سنت خوانده میشود و باز دو رکعت
فرض .
س :ـ نماز پیشین چند رکعت است ؟
ج :ـ نماز پیشین ده رکعت است ـ اول
چهار رکعت سنت خوانده میشود و باز چهار
رکعت فرض ؛ و بعد از ان دو رکعت
سنت .


۵
(درس ششم)
س:— نماز دیگر چند رکعت است ؟
ج:— نماز دیگر چهار رکعت فرض است .
س:— نماز شام چند رکعت است ؟
ج :— نماز شام پنج رکعت است - اوّل
سه رکعت فرض خوانده می شود و
باز دو رکعت سنّت .
س:— نماز خفتن چند رکعت است ؟
ج :— نماز خفتن نه رکعت است - اوّل چهار
رکعت فرض ، و باز دو رکعت سنّت
و بعد از ان سه رکعت وتر خوانده میشود .


۶
(درس هفتم)
س:- پیش از نماز چه چیزها لازم است ؟
ج:- اگر وضو نداشته باشد، وضو کرده شود.
و کالا و جای نماز نمازخوان پاک باشد
ونیت نماز را کرده رو بروی قبله نماز
خوانده شود .
س:- وضو چه قسم کرده میشود ؟
ج :- طریق وضو این است که بعد از استنجا،
اوّل هر دو دست تا بندها سه بار شسته
شود، و بعد از ان دهن و باز بینی را سه سه
بار بدست راست بشوید، وبدست چپ


بینی افشانده شود : و باز روی خود را سه
بار بشوید ، و بعد ازان اوّل دست است
و باز چپ با آرنجها سه سه بار شسته شود
و باز هر دو پنجه را با آب تر کرده سر و
گوش ها و گردن خود را مسح نماید ؛ و بعد
ازان اوّل پای راست باز چپ را
با بجلك ها سه سه بار بشوید .
(درس هشتم)
س :- دو رکعت نماز بچه طریق خوانده میشود ؟
ج :- اوّل نیت نماز را کرده هردو دست را
١ جناب معلّم ، طریق مسح را عملاً به طلبه نشان بدهید .


باین قسم تا شانه ها بالا کرده که هر دو کف
دست جانب قبله باشد و نوکهای
انگشتان برابر شانه ها شود و
( الله اکبر ) بگوید و بعد از ان کف
دست راست را بر پشت کف دست چپ
نهاده هر دو را بر سینه بنهد او ثنا بخواند !
ثنا این است :
سُبحَانَكَ اَللَّهُمَّ وَبِحَمدِكَ وَتَبَارَكَ اسْمُكَ
وَتَعَالَى جَدُّكَ وَلَا إِلَهَ غَيْرُكَ
اَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ ه
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ ه گفته سورهٔ


۹
فاتحه بخواند ۱
(درس نهم)
سورۀ فاتحه این است:
اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعٰلَمِیْنَ ہ اَلرَّحْمٰنِ الرَّحِیْمِ ہ
مٰلِکِ یَوْمِ الدِّیْنِ ہ اِیَّاکَ نَعْبُدُ وَ اِیَّاکَ نَسْتَعِیْنُ ہ
اِهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِیْمَ ہ صِرَاطَ الَّذِیْنَ اَنْعَمْتَ
عَلَیْهِمْ غَیْرِ الْمَغْضُوْبِ عَلَیْهِمْ وَلَا الضَّآلِّیْنَ ط
و باز یک سوره خوانده
(درس دهم)
سورۀ اخلاص: قُلْ هُوَ اللّٰهُ اَحَدٌ ۚ اَللّٰهُ الصَّمَدُ ۚ
لَمْ یَلِدْ وَلَمْ یُوْلَدْ ۙ وَلَمْ یَکُنْ لَّهٗ کُفُوًا اَحَدٌ ہ


۱۰
(درس یازدهم)
(الله اکبر) گفته به رکوع فرو رود؛ در رکوع هر دو
پنجه را بدون فراخ گرفتن انگشتان غیرگرفتن زانوا
بهره و زانو نهاده سه بار (سُبْحَانَ رَبِّیَ الْعَظِیْمِ)
بگوید؛ و باز سر از رکوع برداشته (سَمِعَ اللَّهُ
لِمَنْ حَمِدَهُ) گفته قد راست ایستاده شود ؛ و بعد
از ان (رَبَّنَا لَکَ الْحَمْدُ) (اللَّهُ أَکْبَرُ) گفته بسجده
رود؛ و در سجده سه بار (سُبْحَانَ رَبِّیَ الْأَعْلَى) بگوید؛
و (اللَّهُ أَکْبَرُ) گفته بنشیند؛ و باز (اللَّهُ أَکْبَرُ)
گفته سجدۀ دوّم را مثل اوّل ادا کند؛ رکعت
اوّل تمام شد  م


(درس یازدهم)
و باز (الله اكبر) گفته ایستاده شود ؛ در رکعت
دوم (سبحانك اللهم واعوذ بالله) خوانده نمیشود
اما بسم الله تا آخر و سوره فاتحه تا آخر خوانده بعد
از آمین یک سوره بخواند؛ و (الله اكبر) گفت
رکوع کند ؛ و رکعت دوّم را مثل رکعت اوّل
تمام نماید؛ و چون از سجده دوّم رکعت دوّم
سر بالا کرده شد ؛ هر دو پا را جانب راست
بر آورده بر سرین چپ بنشیند و تشهد بخواند
تشهد این است : التَّحِيَّاتُ لِلّٰهِ وَ الصَّلَوَاتُ
وَالطَّيِّبَاتُ اَلسَّلَامُ عَلَيْكَ اَيُّهَا النَّبِىُّ


١٢
وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَكَاتُهُ السَّلَامُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللهِ
الصَّالِحِينَ أَشْهَدُ أَنْ لَّا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ
مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ :

(درس دوازدهم)
بعد از تشهد درود و دعا خوانده سلام گردانیده شود
درود شریف این است :- اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى
مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ
وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَّجِيدٌ

(درس سیزدهم)
اَللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا
بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ


۱۳
(درس چهار دهم)
دعا این است :- اَللّٰهُمَّ رَبَّنَا آتِنَا فِی الدُّنْیَا
حَسَنَةً وَّ فِی الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَّقِنَا عَذَابَ النَّارِ
سلام این است :- اَلسَّلَامُ عَلَیْکُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ
طرف راست . اَلسَّلَامُ عَلَیْکُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ طرف چپ.
(درس پانزدهم)
س :- نماز سه رکعتی چه قسم خوانده میشود؟
ج :- چون در نشستن : تشهد تا وَرَسُولُه
خوانده شد : آنگاه (اَللّٰهُ اَکْبَرُ) گفته برخیزد
پس اگر فرض شام باشد در رکعت سوم تنها سوره
فاتحه خوانده اَللّٰهُ اَکْبَرُ - گفته برکوع رود و نماز را


۱۴

تمام کند ! واگر و تر باشد در رکعت سوم
بعد از سوره فاتحه یک سوره دیگر نیز خوانده شود .
و بعد ازان الله اکبر گفته هر دو دست مثل
در وقت شروع نماز تا شانه ها بالا کرده شود؛
و واپس بر سینه نهاده دعای قنوت را
بخواند ! و بعد از دعای قنوت الله اکبر
گفته برکوع رود و نماز را مثل دیگر نماز ها تمام
کند او سلام میگرداند .
( درس شانزدهم )
س :- دعای قنوت کدام است ؟
ج :- دعای قنوت این است :


۱۵
اَللّٰهُمَّ اِنَّا نَسْتَعِيْنُكَ وَنَسْتَغْفِرُكَ وَنُؤْمِنُ
بِكَ وَنَتَوَكَّلُ عَلَيْكَ وَنُثْنِيْ عَلَيْكَ الْخَيْرَ
وَنَشْكُرُكَ وَلاَ نَكْفُرُكَ وَنَخْلَعُ وَنَتْرُكُ
مَنْ يَّفْجُرُكَ اَللّٰهُمَّ اِيَّاكَ نَعْبُدُ وَلَكَ نُصَلِّيْ
وَنَسْجُدُ وَاِلَيْكَ نَسْعٰی وَنَحْفِدُ وَنَرْجُوْ رَحْمَتَكَ
وَ نَخْشٰی عَذَابَكَ اِنَّ عَذَابَكَ بِالْكُفَّارِ مُلْحِقٌ،
(درس هفدهم)
س:- نماز چهار رکعتی چه قسم خوانده میشود؟
ج:- چون از خواندن تشهد برای رکعت
سوّم بالا شد اگر نماز سنت ونفل بود در
رکعت سوّم و چهارم بعد از سورهٔ فاتحه یک


١٦
سورهٔ دیگر خوانده شود؛ و اگر نماز فرض بود بعد از
سورهٔ فاتحه دیگر چیزی خوانده نشود بلکه تنها سورهٔ
فاتحه خوانده رکعت سوم و چهارم را تمام کرده
سلام گردانیده میشود .
(درس هجدهم)
س:- سوم بنای مسلمانی چیست
ج:- سوم بنای مسلمانی ادا کردن زکوة است
که سال یکدفعه بهر مسلمان غنی فرض است که چیزی
از مال خود بفقرا بدهد! چنانچه مقدار و تفصیل آن در
دیگر کتاب ذکر خواهد شد انشاء الله تعالی .


۱۷
(درس نوزدهم)
س :- چهارم بنای سلمانی چیست ؟
ج :- چهارم بنای مسلمانی روزه گرفتن ماه
مبارک رمضان است؛ که چون هلال آن دیده
شد و یا سی روز ماه برات کامل گردید؛ آنگاه بر
هر مسلمان فرض است که یک ماه از دمیدن
صبح تا شام هر روز روزه بگیرد و هیچ چیز نخورد .

(درس بیستم)
س :- پنجم از بنای مسلمانی چیست ؟
ج :- پنجم بنای مسلمانی حج خانه کعبه است؛
که بر هر مسلمانیکه قدرت داشته باشد در عمر خود


۱۸

یکبار زیارت خانه کعبه را بقراری که در شریعت
بابیان شده فرض است که ادا کند چنانچه بیان
آن خواهد آمد

ده سوره اخیر قرآن شریف که خواندن آنها
قرار نصاب تعلیم در خواندن دینیات اول
داخل است.

(درس بیست و یکم)
(سوره فیل مکی است پنج آیت است)
بسم الله الرحمن الرحیم
اَلَمْ تَرَکَیْفَ فَعَلَ رَبُّکَ بِاَصْحٰبِ الْفِیْلِ اَلَمْ یَجْعَلْ
کَیْدَهُمْ فِیْ تَضْلِیْلِ وَّ اَرْسَلَ عَلَیْهِمْ طَیْرًا اَبَابِیْلَ


19
تَرْمِيهِم بِحِجَارَةٍ مِّن سِجِّيلٍ فَجَعَلَهُمْ كَعَصْفٍ
مَّأْكُولٍ ه
(درس بیست و دوم)
(سورۀ قریش مکی است چهار آیت است)
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ ه لِإِيلَافِ قُرَيْشٍ
إِيلَافِهِمْ رِحْلَةَ الشِّتَاءِ وَالصَّيْفِ فَلْيَعْبُدُوا
رَبَّ هٰذَا الْبَيْتِ الَّذِي أَطْعَمَهُم
مِّن جُوعٍ وَآمَنَهُم مِّنْ خَوْفٍ ه
(درس بیست و سوم)
(سورۀ ماعون مکی است هفت آیت است).
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ ه أَرَأَيْتَ


۲۰

الَّذِي يُكَذِّبُ بِالدِّينِ ، فَذَالِكَ الَّذِي يَدُعُّ
الْيَتِيمَ، وَلَا يَحُضُّ عَلَى طَعَامِ الْمِسْكِينِ، فَوَيْلٌ
لِلْمُصَلِّينَ، الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلَاتِهِمْ سَاهُونَ
الَّذِينَ هُمْ يُرَاءُونَ ، وَيَمْنَعُونَ الْمَاعُونَ ،
(درس بیست و چهارم)
(سورة کوثر مکی است و سه آیت است)

بِـسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
إِنَّا أَعْطَيْنَاكَ الْكَوْثَرَ ، فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ،
إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ ،


۲۱
(درس بیست و پنجم)
(سورة کافرون مکی است شش آیت است)
بِسْـــــــــــــــــــــمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيْمِ
قُلْ يَأَيُّهَا الْكٰفِرُوْنَ ه لَا أَعْبُدُ مَا تَعْبُدُوْنَ ه
وَلَا أَنْتُمْ عٰبِدُوْنَ مَا أَعْبُدُ ه وَلَا أَنَا عَابِدٌ مَّا
عَبَدْتُّمْ ه وَلَا أَنْتُمْ عٰبِدُوْنَ مَا أَعْبُدُ ه
لَكُمْ دِيْنُكُمْ وَلِيَ دِيْنِ ط
(درس بیست و ششم)
(سورة نصر مدنی است و سه آیت است)
بِسْـــــــــــــــــــــمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيْمِ
اِذَا جَاءَ نَصْرُ اللّٰهِ وَالْفَتْحُ ه وَرَاَيْتَ النَّاسَ


۲۴
يَدْخُلُونَ فِي دِينِ اللّٰهِ أَفْوَاجًا فَسَبِّحْ بِحَمْدِ
رَبِّكَ وَاسْتَغْفِرْهُ ۚ إِنَّهُ كَانَ تَوَّابًا

(درس بیست و هفتم)
(سورۀ لهب مکی است و پنج آیت است)

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
تَبَّتْ يَدَا أَبِي لَهَبٍ وَتَبَّ مَا أَغْنَىٰ عَنْهُ مَالُهُ وَمَا
كَسَبَ سَيَصْلَىٰ نَارًا ذَاتَ لَهَبٍ وَامْرَ
أَتُهُ حَمَّالَةَ الْحَطَبِ فِي جِيدِهَا حَبْلٌ
مِنْ مَسَدٍ


۲۳

(درس بیست و هشت)
(سورۂ اخلاص مکی است چهار آیت است)
بسم الله الرّحمنِ الرّحیم
قُلْ هُوَ اللهُ أَحَدٌ ه اَللهُ الصَّمَدُ ه لَمْ یَلِدْ وَلَمْ
یُوْلَدْ ه وَلَمْ یَکُنْ لَّهُ كُفُوًا اَحَدٌ ه

(درس بیست و نه)
(سورۂ فلق مدنی است و پنج آیت است)
بسم الله الرّحمنِ الرّحیم
قُلْ اَعُوْذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ ه مِنْ شَرِّ مَا
خَلَقَ ه وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ اِذَا وَقَبَ ه
وَمِنْ شَرِّ النَّفّٰثٰتِ فِی الْعُقَدِ ه وَمِنْ


۲۴
شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ ط
(درس سی ام)
(سورة ناس مدنی است و شش آیت است)
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيْمِ
قُلْ اَعُوْذُ بِرَبِّ النَّاسِ ه مَلِكِ النَّاسِ ه
اِلٰهِ النَّاسِ ه مِنْ شَرِّ الْوَسْوَاسِ الْخَنَّاسِ ه
الَّذِيْ يُوَسْوِسُ فِيْ صُدُوْرِ النَّاسِ ه
مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ ط
تصدیق قاضی القضاة افغانستان
این کتاب درست و صحیح است امضاء عبدالشکور


۲۵
جناب معلم ! چون در وقت خواندن این رساله
طلبه خرد میباشند و فکر ایشان بحقیقت سخن
نمیرسد و مثل طوطی تعبیر مینمایند لازم که بقسمی ذہن
نشین ایشان کنید و باصل مطلب بفهمانید
که اگر در امتحان تغییر عبارت کرده شود فکر ایشان
مشوش نشود و جواب با صواب بگویند ؛ و مسائل را
بعمل نیز تطبیق داده باشید که بفکر و خیال شان
بنشیند .
حقیر سید محمد داؤد الحسینی
۹ حوت ۱۳۰۱


[BLANK PAGE]


۱۳۳۲