(۱۱۹)
اول شب که باظهار
بجهلا این سوز و گداز پرداخت و خسرو و شرف جهان مرد استخوانه
آن را بلندتر کردند و بر وحشی هندی خاتمه یافت . ه
بوسه زلب جان بخش بده یا بستان کاین متاعیست که بخشند و بها نیز کنند
امشب کمی بوقت نمیخواند این خروس عشاق را نگین دگر از کنار و بوس
تا نشنوی زمسجد ادینه بانگ صبح یا از در سرا اتابک غریو کوس
لابے اجتے بچشم خروس ابلهی بود بر داشتن بگفتن بیهوده خروس
مرا راحت از زندگی دوش بود که ماه رویم در اغوش بود
ند انستم از غایت لطف و حُسن که سیم و سمن یا بر و دوش بود
بدیدار و گفتار جان پرورش سراپای من دیده و گوش بود
مؤذن غلط گفت بانگ نماز مگر همچو من مست مدهوش بود
سر مست بتی لطیف و ساده در دست گرفته جام باده
در مجلس بزم باده نوشان بسته کمر و قبا کشاده
لعلش چو عقیق گوهر اگین زلفش چو کمند تاب داده
بنشسته زمین بحضرت وی گردونش سجده بند یفتاده
دل و جانم بود مشغول نظر در چپ و راست تا ندانند حریفانکه تو منظور منی


(۱۲۰)

(۳) موجب حقیقی حسن قبول کلام غرایه شیخ اینست
که خیالات لغرض او در نها و خاصه افکاریست که عموماً بخاطر
عشاق و بلهوسان جا دارد بنا برین وجوه در هر آن و زمانیکه
اهالی این مشرب را باین پیرایه اشعار وی بگوش هوش
میرسد حس میکند که گویا شخصی به پیرایه نقش تصویر خیال
خود شان متوجه کار بوده باصول پسندیده و خاطر خواه
انها را رهنمائی دارد که از توان ایشان بیرون است مثلاً در
وقت ملامت ساختن عشق اکثر عشاق جابجا خیالی
هستند و از روی که این بدعت نو پیدا نیست بلکه عالمی باین مرض
مبتلا است و ممکن نیست که دلها بجهره دلبر با آشنا نباشد،
شیخ این مضمون را خیلی آراسته و پیراسته مینویسد:

عشق بازی من آخر بجهان آوردند با گناهی که اول من مسکین کردم
گر کند میل بخوبان دل من خورده مگیر کین گناهیست که در شهر شما نیز کنند
رفیق مهربان و یار همدم بمه کس دوست میدارند بیغم
نظر بر نیکوان رسمی است معهود نه این بدعت من آوردم بعالم


(١٢١)

تو که دعوی کنی پرهیزگاری مصدق دانمت والله اعلم
و گر گوئی که میل خاطرم نیست من این دعوی نمیدارم مسلم
حدیث عشق اگر گوئی گناه است گناه اول زحوا بود و آدم
دوستان منع کنندم که چرا دل بتو دادم باید اول بتو گفتن که چنین خوب چرائی
(٤) شیخ اول شخضی است که در غزل و اعطای زاهدان را
پرده دری کرده و پیوندهای دقیق و پوشیده ریاکاری
شانرا از هم جدا ساخته و همچنان عمر خیام نیز همین مضامین را
برباعیات انیق بیان نموده بلکه بالفاظ بسی صاف و واضح
تشریح داده نه همچو شیخ که دزدیده بمرموزات ادای خیال
کرده باشد . ه .

محتسب در قفا رندان است غافل از صوفیان شاهد باز
برون نمیرود از خانقاه یکی هشیار که پیش شحنه بگوید که صوفیان مستند
گرکند میل بخوبان دل من خرده مگیر کین گناهیست که در شهر شما نیز کنند
و خواجه حافظ این مضامین را تا جائی وسعت داد که
گوئی از خود ساخته: لی اصلی اساس سخن گذاری


(١٣٢)
بیا یافته
افکار شیخ قایم ماند . ۵
ای محتسب از جوان چه پرسی من توبه نمیکنم که پیرم
در بیت مذکورہ بجای دیگران شخص خود را گنه کار قرار داد
اما این رویه خاصه نزاکت و صفت بلاغت گفته میشود .۵
هیچ کس بیدل من نیست تا ما دگیرم باز پوشند مرا در آفتاب افگنده ایم
(۵) مدحیه ذم رزمیه مرثیه غرض هر قطعه را انواع مضامین
شیشه پر از روان
بخشند و هزاران بلکه مزید تر از ان اشعار متفرقه را بخیال و
طرز روش همین است که با هم طرح مناسبت و موافقت
مگذر من ال
دارند لیکن در حقیقت اساس مضامین چند قطعات متعدده
از رو
که هر شاعر علیحده علیحده همان خیالات ته و بالا کرده
دیکر هیچ انکاره بالفاظ دیگر ادبی لفظ اظهار نموده اند
صد صد بار بگر و خوانشے جزو کاره میارند ولے حقیقتاً
حقیقی
شاعر با حقوق کسی گفته میشود که بنیاد حقیقت این شیوه را قایم
طرح بخشند اگر چه بعد از شیخ در غزلیات رنگینی خیال و و سعت ال
در غزل بیشتر شد و خواجه حافظ این عمارت را تا جائے بلند برد که طایر
پرواز باال
افکار از رسائے عاجز آمد با اینهمه هرگاه بنظر غور و انصاف


(۱۲۳)
دیده شود اکثر مضامین طرز خیال و رفتار شیخ را تعقیب میکند مثلاً
سعدی خواجه حافظ
ای بلبل اگر نالی من با تو هم آوازم بنال بلبل اگر با منت سر یاریست
تو عشق گلی داری من عشق گل اندامی که ما دو عاشق زاریم و کار ما زاریست
فریاد و فغانها همه ز دست دشمن است من از بیگانگان هرگز ننالم
فریاد سعد از دل نامهربان دوست که با من هر چه کرد آن آشنا کرد
گر کند میل بخوبان دل من خرده مگیر مزاج چه کنم و رند میکش و قلاش
که این گناهیست که در شهر شما نیز کنند هزار شکر که یاران شهر بی گنه اند
خواجه حافظ که نهایت لطف و خوبی ارای مضمون کرده اما در اصل
بنا و خیال همان شیوه شیخ است .
ای قافله سالار چنین تند چه رانی تو دستگیر شو ای خضر پی خجسته من
آهسته که در کوه دگر باز بماند پیاده میروم و همرهان سوارند
مصرع مصرع
مسجد کایشه را بود گو مسجد و در میخانه باش همه جا جلوه یارست چه مسجد چه کنشت
ای رنج نوش داروی جفا پیشگان گذر کن چه عذر از بخت خود گویم که عیار شهر خودکام


(۱۲۴)
سعدی
امراهم بدست پيکارا مجروح میگذارد
شبی و جمعی و گوينده و زيبایی
ندارم از همه عالم جز این تمنائی
ای برادر ما بگرداب اندریم
دانکه شست میزند بر ساحل است
ولی از سنگ بیا يد بسبراه وداع
که تحمل کند آن لحظه که محمل برود
اگر تو خواهی که بجوئی دلم امروز بجوی
ورنہ بسیار بجوی و نیابی بازم

حافظ
تجلی گشت حافظ را و شکر در دهان دانها
دو یار زیرک و از باده کهن دومنی
فراغتی و کتابی و گوشه چمنی
من انمقام بدنیا و اخرت ندهم
اگرچه در پسیم افتاد خلق انجمنی
شب تاریک بیم موج و گردابی چنین حائل
کجا دانند حال ما سبکباران ساحل ها
قی آن صبر و تحمل که باد مینازی
می نمایم بتو چون کبد و مه شنزانی

(6) سابقا بس در شیخ مضامین غزلیات پیچیدگی نداشت و صاف صاف بیان میشد شیخ کہ طرز ادا جدیدا کند مجدد کتی
در نگینی با می تازه به اسلوب جدید مهیا میکند. یعنی یک نکتہ خفیفہ را بمطرد بسته و طرآواسی آن خاطر ها را متعجب میسازد مثلا
شیخ میخواست کہ خلقی گنه کار است. و نقاهت انجاست کہ


(١٢٥)
مردم بمحضر در پرده بچه کارها میکنند و ما از خوف ریا کاری
گناه خود را نمی پوشیم، طرح ادای مضمون شیخ اینست .
هیچ کس بی دامن تر نیست با ایان باز میپوشند و ما بر آفتاب افگندایم
محاوره دامن تر و بر آفتاب افگندن در طر ز بیان حسنے بہم
رسانده که پرتو آفتاب شیاء تر را خشک میکند، و این کنایه است
که از ریا کار ی دور شدن گناه نا کها ہے مزاهر از گناه
مجتنب ساز د گویا اینکه خدایتعالی این گنه را می بخشد،
ولی معصیت ریا کاری گنه بپوشند ن دارد و نه قابل عفوت
کس نبیندم و قاتل شناسد که کیست کین خدنگ از نظر خلق نهان میآید
خوشتم تا نظری افگنم و باز آیم گفت از کوی چه با داد بادر می نود
جمال در نظر و شوق همچنان باقی گدا اگر همه عالم با و دهند گداست
در بعضی جابجا واقعات و حالات معموله را به پیرایه اظهار میکند
که بالضرور باید متعجب شد، چنانچه بو فای معشوق که شهرۀ
عام است درین باب طرزی بیان میکند.
فریاد دوستان همه از دست دشمنست فریاد سعدی از دل نامهربان دوست


(۱۳۶)

هرکس از دست غیر ناله کند سعدی از دست خویشتن فریاد
مبارز احبا قلب دشمنان شکند ترا چه شد که همه قلوب ستا شکنی
در بعضی مضامین دعوی دارد که از تفکر دور می افتد و باز به
پیروی
توجیهات شاعرانه واقعه را خیلی سرسری و معمولی ثابت میکند مثلاً
یادت نمیکنم همه عصر زانکه یاد آن کس کند که دلبرش از یاد میرود
در مصرع اول دعوی بی نیازی ست که من گاهی معشوق را بیاد
نمی آرم و این امر از منصب عشاق بمجهد یست ولی از ان به اثبات
میرساند که یاد انکسی کند که فراموش کرده باشد و منکه هرگز فراموش
نکرده ام چه یاد کنم،
بسا گاه گاه یگان واقعه معمولی و حکمیه را بتخیل شاعرانه بعید و نا
ممکن تصویر میکند مثلاً
خلق را بیدار باید بود زان چشم من وین عجب کلان دهم که میگویم کسی بیدار نیست
من از دست تو در عالم هم روی ولیکن چون تو در عالم نباشد
بلطف ببر من در جهان نبینی کس که دوستی کند و دشمنی میعرا بدارد
گفته بودم چو بیائی غم دل با تو بگویم چه بگویم که غم از دل میرود چون تو بیائی


(۱۲۷)
زیبا و عجبی ادا میکند
همچنان نکات عجیبه مرغوب را بچندین اسلوب بزیب خیال
سخن ساخته میگویند که تقرر آن درین مکان بعید است بالجمله خطابیات
ذیل چیزی بیتیست
دنبال تو بودن گنه از جانب ما نیست با غمزه بگو تا دل مردم نرباید
زمن مپرس که از دست او دلم چون است از و بپرس که انگشتهاش در خون است
تو میکند از گناه خلق در شعبان در رمضان نیز چشمهای تو مست است
یک غزلی از امیر خسرو است که ای مسلمانان کسی در دین سان دارد دیده ها !!
این خیال را از کجا گرفته ..
من آن نیم که حلال از حرام نشناسم شراب با تو حلال است و آب بی تو حرام
چشم رفتار که میبرد پیغام بیا که ما سپر انداختیم گر جنگ است
دمی ز ما بر سعدی سگ نشست فتنه بنشست و چو برخاست قیامت برخاست
ما نامه بپا سپرده بودیم او نافه مشک در فراز آورد
ای تماشاگاه عالم روی تو تو کجا بهر تماشا میروی
ای مسلمانان بفریادم رسید کان فلانی میوفا میکند
بار من اوباش و قلاش است و رند لیک بر من پارسائی میکند


(١٢٨)

قاضی شهر عاشقان باید که بیک شاہد اختصار کند
شاهد معشوق را گویند و نیز گواه معامله را دور اثبات
واقعه دو شاهد ضرور یست و شاعر میگوید که حسب
قاعدۀ عمومی برای ثبوت واقعه دو تن شاهد داشتن
لازم است لیکن در مملکت عشاق باید قاضی بیک
شاهد که (معشوق) شخصی شود اکتفا نموده راضی بشود
دو معنی دارد که درین بیست لطف قوی
ذو معنیین شدن لفظ شاهد چه لطفی و محظی بهم میرساند
که مخفی نمی ماند . ح

برخیز که چشم های مستت خفته است هزار فتنه بیدار
ای محتسب از جوان چه پرسی
من تو به نمیکنم که پیرم


(۱۲۹)

حضرت امیر خسرو دہلوی

در تیہ کہ قبیلہ بہ لقب لاچین شہرت دارد امیر خسرو
امیر خسرو بر قبیله لاچین ترالد تعلق داشتند کستان
مردمی است از ان قبیله، پدر شان سیف الدین محمود در ترک
رئیس قبیله خود و باشنده شهر کش بود، فرشته و دولت شاہ
مینویسند که از امراء بلخ بوده در زمان فتنہ چنگیز خانی سیف الدین
صدا داده به هندوستان هجرت کرد.
مبتلا اء و دبه هندوستان بگریبان ہندستان آمده در جمله در باریان سلطان
تغلق بعهده بزرگی مأمور شد و محمد تغلق بقدر و منزلتش
میکوشید تا اینکه در مهمی بمقابله کفار لباس شہادت پوشید
لیکن صاحب بہارستان سخن بہ استدلال تاریخی نفی اثبات
این واقعه را باین عبارت مینویسد، روسیہ:
پس آنچه دولت شاہ در تذکرہ خود نوشته کہ پدر امیر خسرو
در عہد سلطان محمد تغلق شہید شدہ و امیر خسرو را در حق وے
قصائد غرا است خلاف صریح و محض غلط است ، غالباً
شہزادہ سلطان محمد شہید را که حاکم ملتان بود به علت اشتراک اسم


(۱۳۰)

کسی سلطان محمد تغلق خیال کرده .
بهر حال سیف الدین سکه پسر داشت . اعزالدین ،
حسام الدین ، امیر خسرو ، بعد وفات سیف الدین ، امیر خسرو
بسن هفت ساله بود، والده امیر خسرو دختر عماد الملک است
که در امراء شاهی مشهور و بر ده هزار مرد نظام افسری
داشت ، تولد امیر خسرو به سنه هجری و بمقام پتیالی است
عقائد خویش قدیمه روایتی میکنند که امیر خسرو بوجود آمد پدرش
سیف الدین او را بخرقه مجیده پیش مجذوبی برد، مجذوب
از دور نگاهی بسوی او کرده گفت شخصی می آید که از خاقانی
دو قدم پیشتر خواهد رفت ، البته در کمالات معنوی حضرت
مجذوب انکار نداریم و لکن مذاق شاعرانه او لمقبول
تسلیم کردن هم مشکل است ، چرا که خاقانی را با امیر خسرو
نسبتی نیست چونکه امیر خسرو قدری بخود بالید پدرش
او را بمکتبی داخل ساخته برای مشق خوش نویسی او مولینا
سعد الدین خطاط را مقرر کرد اما امیر خوشنویسی ننوشت


(۱۳۱)
در بسته
خوان شیر، ذوق و فکر شعر گوئی بیشتر بود انچه از موزون و نا
موزون گفته میتوانستند میگفتند و بر همنشینان تکرار و تذکار شهر
میگردند . خواجه اصیل نائب کوتوال وقت بود که بگاه گاه
سعدالدین خطاط را بغرض خطوط نویسی میخواست . روزی
باز او را بخواست اتفاقاً امیر خسرو همراهش رفته دید که
خواجه عزیزالدین نیز بخانه خواجه اصیل تشریف فرماست،
سعدالدین بخواجه صاحب گفت که این پسرک نوبه گفتار آدم
گفت به این موزون
چیزی میگوید ولی معلوم نیست که بموز و غیبی دارد یا نه ؟
قدری از کلام او بشنوید بدست خواجه عزیزالدین بیاض
اشعار بود او را با میر خسرو داده گفت که شعری بخوان امیر
چون اور رقعه طلا با رسید
به لهجه خوش شعری خواند اینکه قدرت بآواز شش تاثیری
یعنی
بخشیده بود مردمی را متأثر ساخت که بچشم تر بی اختیار
امیر بخواجه
تحسین ها کردند، استاد سخن برگفت که از شاعری او
امتحان گیرید خواجه عزیزالدین . مو . بیضه ، تیر ، خربوزه ، بچه
اشیاء پراگنده و نا ساخته را نام گرفته گفت این جمله را با هم
مو الدينه خطاط قدس سره


(١٣٢)
رسول نموده شعری بساز و بگو امیر خسرو فی البدیهه گفت .
هر موی که در دو زلف الدنیم است صد بیضه عنبرین بران نمو ضمیمه است
چون تیر بداراس پیشواز برا که چون خربوزه در مدینه منع و بین کلکم
خواجه عزیرالدین بس متحیر شد و پرسید که چه نام داری گفت
خسرو باز پرسید که نام پدرت چیست. نام قبیله را اظهار کرد
گفت، لاچین، خواجه صاحب بخندید و ظرافت گفت لاچین
یعنی در چین ندارد، باز گفتند ترک خطا است یعنی ترک گفتن
خطاست . امیر همان الفاظ را مقدم و مؤخر ساخته گفت،
بی خطا ترک است یعنی قطعا ترک است وبس، خواجه
صاحب گفت چون ترا با سلاطین رابطه ایست باید بسلطانی
متخلص باشی چنانچه در غزلیات تحفة الصغر اکثریه تخلص شان
(x) نسبت طوری به یکی از آنها
سلطانی بوده ـ از کلام امیر مطهر است که در عربی تحصیل تام بودید
نویسدگ
لیکن تا که بنویسند درین باب چیزی ننوشتند. با انهمه این روایـست
صحیح است
حقیقتیست که تا سن ١٥ و ٧٠، از جمله علوم و فنون درسیه فراغت یافتند.
(*) از کتابی که این رباعی نقل شده غلط بود نقل بالقل نوشته شد.
(x) پہلے احوالی را خود امیر خسرو به تحفة الصغر نوشته اند.

بقیه ۱۲۶ چون پیشم که  [ILL]


(۱۳۳)

وابستگی حکومت
چون امیر خسرو کلان شد و رسید در سنۀ ۶۶۴ هجری سلطان
غیاث الدین بلبن صدر نشین تخت دهلی بود، در زمرۀ
اُمرای دربار کشلو خان معروف بچجو (*) رتبۀ عالی سرداری
داشت و نیز برادرزادۀ سلطان و بعُهدۀ ولایتی مأمور بود،
فرشته مینویسد که «در دیوان مجلس آرائی وجود و کرم بچجو
حاتم شهرتی بهم رسانده بود چنانچه از مصر، شام روم
بغداد، عراق، خراسان، ترکستان شعرا و اهل کمال
بحضور او پیش آمده کامیاب بر میگشتند بارها اتفاق افتاده
که نقدینه و اسباب و سامان بانضمام آنچه میدانست هم را
که می‌بخشید تا جائیکه انگد در دادن بجز پیراهن چیزی باقی نمیماند مؤلف
امیر خسرو در بقبول خود چنانکه در دیباچۀ غرة الکمال نوشته
معلوم است که اولتر تعلق برسائی بهمین دربار اتفاق افتاد
(*) نام چجوخان باکثر تواریخ بخطاط مختلف آمده، ریشته میسازد که کنم است تا چند نفر بودند.
شه این شرح در پاورقی صفحه ١٣٤ – آمده آنجا بخوانید.


(١٣٤)
موظف بدر و با جمعیتی
و تا مدت دو سال بأموریتی متکلف بود با جمعیت اهالی
بمدیح او پرداخته اند
درباریان بسر میبرد که در اکثر قصائد مدحیه او را نگاشته چنانچه
تمهید یک قصیده تمنیه اینست :
بود پنهان آفتاب آندم که صبح همدمی با بادعنبر بو نمود
صبح را گفتم که خورشیدت کجات تا آسمان روی رنگ مجو نمود
و امیرخسرو در مثنوی نه سپهر مینویسد
زشاهان کسی کا وّلم کرد یاد معز الدنیا بو دت کیقباد
لیکن ازین بیان اوّلیت کشلوخان مطلب نیست چرا که کشلوخان
از جمله امرا بود نه پادشاه و از پادشاهان اوّل تر کسی که امیر را
قدر دانی و نوازش فرموده معز الدین کیقباد است ، امیر خسرو
همواره قصائدی نوشته بدربار کشلو خان برده رو نقاج فزا
که امیرخسرو بد یباچه غرة الکمال نوشته که بعد وفات جد مادری خود اربعه
اوّل تر بدربار خان معظم کشلو خان عرف چجو خان رسائی یافتم، ازین فقره
معلوم است که چجو خان وکشلو خان یکی است، در بدایونی جلد اول صفحه ١٥١ مرقوم است که
در آخر چجو خانمرای کشروها مانک پنے حاکم سمانا مقر ر شد ومعز الدین کیقباد با دختر او نکاح کرد.
موالف گوید که کلو خان


(١٣٥)
او گردید
مجلس میکرد اتفاقاً روزی بغرا خان (پسر سلطان غیاث الدین بلبن)
حاضر بود واز فقرات شعر و شاعری جوش و خروش بهم میرسید
وشمس الدین دبیر و قاضی اثیر که از شعرای مشهور بودند شامل
مجلس شده خطی بهم میرساندند که در مرثیه سنجی امیر خسرو دلها
از خود کرده بغرا خانرا خیلی متاثر ساخت که بطور صله لگنی پولاد
روپیه به امیر بخشید کتلو خان را ناگوار آمد که شخص وابسته دربارش
علائق احسان مند دیگر می شود آثار ملال از چهره و جبینش
رونما شد که بعد آن امیر خسرو بار بار باوقات مختلفه در تلافی
آن کوشید ولی آن غبار را از خاطر کتلو خان نتوانست کشید
بغراخان که حاکم سامانه بود امیر خسرو از همچو خان مأیوس
شده نزد او رفت، بغراخان بانتها ی قدر وعزت او را
نواخته ندیم خود ساخت، و درین زمان به هجری در
لکھنوتی (بنگال) طغرل یاغی شد و عساکر شاهی را
چندین بار شکست داد بالآخر غیاث الدین بلبن شخصاً
بدان مهم اوا دو رفت کرد و بغراخان را همراه گرفت و


(۱۳۶)

و امیر خسرو نیز همسفر بود، سلطان غیاث الدین بغاوت را فرو نشانده
و پس به دهلی آمده حکومت بنگال را تفویض بغرا خان فرمود
امیر خسرو را بیشتر موقع امن و اطمینان بود و دیگر شعرای دربار
یعنی شمس الدین دبیر و قاضی اثیر نیز به قیام حکومت آنجا اصرار داشتند
لیکن حضرت حاکم دهلی را به بنگاله عوض کرده نتوانست چنانچه
رخصت گرفته دهلی آمدند و اتفاقاً در ان ایام پسر بزرگ سلطان
غیاث الدین بلبین مسمی ملک محمد قاآن (مشهور بخان شهید)
وارد دهلی شده بود که شخص نهایت فاضل صاحب علم
و فیاض قدر شناس علم و فن بود تهذیب و متانت بجای
رسیده که درین دربار می شد که روز بآخر میرسید
اما از سخن حرکتی نمی افتاد و هر محفل اکثر شاهنامه دیوان خاقانی
انوری خمسه نظامی خوانده میشد. بیاضی تهیه کرده که بر
وفق مذاق خودش بیست هزار اشعار منتخبه در ان بود
که در تاریخ فرشته مرقوم است که در حسن انتخاب اشعار
امیر خسرو و حسن دهلوی هم وا درسی میکرده اند این بیاض


(۱۳۷)

تحفه عجیبی بود که بعد انتقال شهزاده سلطان غیاث الدین او را
به امیر علی خادم خاص خود سپرد و بعد از امیر علی بدست
امیر خسرو افتاد که ارباب ذوق از و سواد ها گرفتند و در بیاضهای
دیگر درج کردند .

اوقاتیکه شهرت شاعری امیر خسرو شایع بود که سلطان محمد
ایشانرا طلبیده بشعرای خاص خود شامل ساخت و اینکهر فقر
حکمران ملتان مقرر شده میرفت امیر را با حسن دهلوی با خود
یکجا همراه برد که تا مدت پنجسال به دربارش نوکر کار داشتند.
و در ان زمان ارغو خان نبیره هلاکو خان حکمران ایران بود
که از امرای او مسمی بتیمور خان با جمعیت بیست هزار
سوار لاهور و دیبال پور را فتح و غارت کرده بسوی
ملتان شتافت. سلطان محمد قاآن بعزم رزم از ملتان
بدر شده تیمور را شکست داد اینککه نماز ظهر را عصر نخوانده
بودند به یک غدیری رسیده با پنصد نفر مشغول نمازشند
تاتاریان فرصت را غنیمت یافته با جمعیت دو هزار سپاه


(۱۳۸)
حمله آور شدند، سلطان محمد و همراهان نماز گذارش از ادای
فرایض فارغ شده بمجادله و مقابله تاتاریان رفته دشمن را
شکست دادند اما اتفاقاً از قضا تیری آمده او را زخمی ساخت
ه بالاخره که باثر همین زخم در صفحه‌ی سـ ۳
و از عالم حیاتش ببدل برد، امیر خسرو و حسن دهلوی که شریک این
معرکه بودند اسیر تاتاریان شده و جیش دشمن ببلخ رفتند
وقوع این وقعه به ۶۸۳ هجری است، و امیر خسرو از بلخ
مرثیه‌ای پر درد با تاثیر نوشته به دهلی فرستاد که مدت
اشعار مرثیه در هر خانه بتکرار خوانده میشد و مردم دهلی
در عزای عزیزان مقتول خود نوحه و گریه میکردند اینست که
اینک از اوراق آن
از ابیات مرثیه شعری چند در ذیل مینویسیم .ه
واقعست این یا بلا از آسمان آمد پدید آفتست این یا قیامت در جهان آمد پدید
راه در میاد عالم داد سیل فتنه را زنده کا مسال در هندوستان آمد پدید
مجلسی ایل آن پریشان شد چو برگ گل ز باد برگ و برمی گوئی اندر بوستان آمد پدید
بسکہ آب چشم خلقی شد روان در چارسو پنج آب دیگری اندر ملتان آمد پدید
جمع شد ستاره در هم گر طوفان شود چون برج آب انجم را قران آمد پدید
ان تاریخ فرشته علی بلا یری صفحہ ۱۳۱


( ١٣٩ )

من نخواهم جزبها جمعیت این کیشو خود محال است این ا العنون بیرون شود
تا چه ساعت بد که شاه از مولتان لشکر کشید
تیغ کافرکش برای کشتن کافر کشید
انچه حاضر بود شکر لشکر دیگر نجسیت
زانکه رستم را نشاید منت لشکر کشید
چون خبر کردیدش از دشمن ملتان قوت گردایی
بی محابا خشم در برگر دو رایت در کشید
یک کشش از مولتانش تا به لاهو را وفاد
یعنے اندر عهد من کافر تواند سر کشید
آنچنان رنگین کنم امسال خاک از خون شان
گز زمین باید شفق را گو نه احمر کشید
او درین تدبیر و اگه نی که تدبیر فلک
صفحه تدبیر را خط مشیت در کشید.
تا چه ساعت بد که کافر بر شکر سید جوق جوق از آب گذشتند ناله در رسید
مرثیه بسیار مطولی است که همه واقعات جنگ وجدال را مفصل


(١٤٠)
پایان
که خیلی محزن و بکار دان است
میگوید و در خاتمه که شهادت شهزاده را شرح میدهد پر تاثیری است
امیر بعد از دو سال بیک طرف با تاتاریان رتائی یافته
ببلبن
به دهلی آمد و مرثیه وفات خان شهید را بدر بار غیاث الدین
بر د و خواند که اهل دربار را مبهوت ساخت که کسی بهوش
نماند و سلطان انقدر گریست که تب گرفتاد شد
و بالاخر انمان صدمه ترک حیات کرد. اقامتی برگزید
امیر از دهلی بریتیالی آمده بکنار دریا سے گنگا قیام پذیرش
تاريخ 686 مجرى
شد مجری است که سلطان غیاث الدین وفات یافت و
امنای مملکت برخلاف وصیت او نبیره اش کیقبا د را که
پسر بغراخان بود به سریر سلطنت بر قرار داشتند، کیقباد اخیر برو
بحضور خود طلب فرمود انکه عنان انتظام ملک به دست
نظام الدین بود و او با امیر ضمیر خوشی نداشت امیر از ان تعلق
در بار برآمده همان جهان که از شجر من امرا و امنای شاهی بود با
خواهش ملازمت کرده بود و باش اختیار کرده خان جهان
صوبه دار علاقه او ده مقرر شد امیر را همراه برد و اینست که


(١٤١)

در قران السعدین خود میفرمایند . ٥
خان جهان حاتم مفلس نواز گشت با قطاع او ده سرفراز
منکه بدم چاکر او پیش از ان کرد کرم آنچه که بد بیش از ان؟
تا نه چنان بخشش خاطر فریب نبده شده لازمۀ آن کتیب
در او دهم برد ز لطف چنان کیست که از لطف بتابد عنان
در او ده از بخشش او تا دو سال هیچ غم و ناله نبود از مثال
و مدت دو سال در او ده ماند در اینکه والده اش با او بیش از
حد محبتی داشت و در دهلی سکونت میکرد و در هر مکتوبیکه
بامیر میفرستاد مینوشت که از تو دور بودن مرا از حیات
دور شدن ست و همچنان امیر هم والده اش را بیلی انتها
قدر و محبت میکرد از انست که بکلی ترک تعلق کرده روانه
دهلی شده نزد ما در آمد و اینکه با هم رو برو شدند ما در
برخاسته سر و رویش را بوسید و از جوش محبت
دریای اشک از چشمش جریان داشت . ٥
ما در آن خسته تیمار من چون نظر افگند بدیدار من


(١٤٢)

به رده ز روی شفقت بر گرفت شکافتا نان سرم در گرفت
ح کیقباد کلابر تخت سلطنت تمکن یافت بر ندیم و عیاشی نگاه کرد،
پدرش بغرا خان که در بنگال میبود ازین عمل پسر آگاهی یافته
اراده با طن
از بنگال روانه شد کیقباد با طغان بمقابل پدر برخاست
چنانچه عسکر با عظمتی بهم آورده از دِہلّی بر آمد و در عرض راه
در میان میان هر دو رسید
نامه و پیام بهم بفرستادند تا اینکه کار شان به صلح انجام گرفت
و کیقباد بسوی دہلّی برگشت ، امیر خسرو بموضوع اتحاد و ممصا[؟]
پدر و پسر قصیده نوشت که اینک چند شعر می ازان مینویسیم :
زہی ملک خوش چون دو سلطان یکی شد زہی عہد خوش چون دو تنما یکی شد
پسر پادشا ہے پدر نیز سلطان کنون ملک بین چون دو سلطان یکی شد
ز بهر جہانداری و پادشاهی جهان را دو شاه جهانبان یکی شد
یکی ناصر عہد محمود سلطان که فرمانش در چار ارکان یکی شد
دگر شه معزّ جهان کیقبادی که در بطش ایران و توران یکی شد
چون کیقباد تمنا داشت که این همه واقعات رزم به پیرایه نظم
تحریر شود بدان لحاظ امیر خسرو را خواسته خواہش خود را اظهار کرد


(١٤٣)

در کلیک
و امیر بفرصت شش ماه قران السعدین را نوشت که در آن
کتاب سوال و جواب تحریری پدر و پسر با تمام مذکورات ہنگام
دید و شنید شان مفصل مرقوم است که در آن زمان سن امیر
۳۶ سال و سنہ هجری ٨٩٨ بود که خود میفرمایند . ـ
ساخته گشت از روشن خامه از پس شش ماه چنین نامۀ
در رمضان شد بسعادت تمام یافت قران نامه سعدین نام
آنچه بتاریخ ز هجرت گذشت بود سنه شش صد و هشتاد و هشت
سال من امروز اگر بر رسی راست بگویم همه شش بود و سی
کیقباد بامراض عیاشی بیمار شده بجد حکومت سه سال
در جوانی سنه هجری مرد یا کشته شد، پس ازان پسر خرد سالش
مسمی شمس الدین کیکاوس بر تخت پدر جانشین شد کینکه خیلی
کوچک بود امرای مملکت او را عزل و حبس کردند، حالا
زمانیست که ازین دودمان کسی دعویدار سلطنت باقی نماند
بنابران آنرا بقرار بی در بار تر کی ملک فیروز شائستہ خان
که از جلالت خواہی که خوانده شده در صفت و شجاعت بی نظیر.


(١٤٤)
خلجی که به عمر (۷۰) ساله بود و در حکومتی اقتدار می حاصل داشت
بر تخت سلطنت نشست و باسم جلال الدین خلجی مشهور
شد. و اینگه پادشاه با عظمت و جلال و با قدرت
و فی جاه بود و با اینهمہ بے انتہا صاحب ذوق و رنگین طبع
و بخوبی خوش صحبت و شعر هم میگفت چنانچه بدایونی
این دو شعر او را نقل کرده مینویسد...
آن زلف پریشانت ژولیده نمیخواهم وان روی چو گلنارت تفسیده نمیخواهم
بی پیرهنت خواهم کشم بکنار آن بان رنگ بدنت این پو شید نمیخوام
احباب شرکاء صحبت آنچه بودند همه قابل اهل فن موزون
طبع و رنگین خیال بودند مثلا ملک تاج الدین کرجی ملک
فخر الدین ملک عزالدین ملک قرابیگ ملک نصیرت
ملک حسیب ملک کمال الدین ابوالمعالی ملک نصیر الدین
کمرانی ملک سعد الدین، که با این اشخاص انس مصاحبتی
داشت، و همچنان اکژ یه از اہل کمال را ندیم منتخب
کرده بود که تاج الدین ، عراقی، موید دیوانه خواجہ حسن دہلوی


(١٤٥)
مؤید جاجرمی امیر ارسلان اختیار الدین بگتھ در جمله ندامای
خاص بودند، ساقی ومغنی ومطرب شان نیز کسانی بودند که
زمانه در انتخاب شان حیله وبهانه نداشت، یعنی امیر خاصه
حمید راجه نظام محمد شاه نصیر خان بهروز و از اینچنین شخص با ذوق
به مذاق گوناگون خیال همچو امیر خسرو لایق و موزون تر برای ندیمی
حضور پادشاه که میتواند بود که هم عالم و فاضل و هم ادیب
و شاعر و هم مغنی و مطرب باشد، ایضاً در عهد معز الدین کیقباد
وقتیکه سلطان جلال الدین عرضی داشت در ان ایام امیر خسرو را
بنگاه قدر دانی دیده بود که مشاهره معقولی برایش مقرر کرده
به تن پوش مخصوص خود او را خشنود ساخته بود، اینکه پادشاه
شد امیر را ندیم خاص خود گزیده منصب امارت و مصحف داری را
باو مرحمت کرد و جامه و کمر که البسه مخصوص امراء کبار بود عنایت
فرمود و ازان سبب که تا حال امیر خسرو بخطاب امارت یاد میشود،
بر فتوحات جلال الدین خلجی را امیر خسرو بنظم کتاب منظمی بساخت در لباس منظومی اشعر
، و تاج الفتوح نام نهاد که کوائف مفصل آن در اتیه می آید
ه فرشته.


(١٤٦)
جلال الدین خلجی کا برادر زاده اش سلطان علاء الدین خلجی در
٦٩٤ هجری بمکر و فریب بقتل رساند و خودش بر تخت
نشست سلطان علاء الدین اگرچه تخت سلطنت را به
اس
بی رحمی و مکاری حاصل کرده بود ولی سنگ دل و سفاکی
همدین
طینت جو ہر خصلت او بود با آنهمه عزم ہو لاگے داشته فرہان
روای باشان و شوکتی گذشته که از فتوحات تعجب انگیز
سلطنت
و نظم و نسق اموراتش چشم پوشیده میگوئیم که در فیاضی ها
برقاب
علمی مخلے ہمت خیرت افزاد داشت گویم ولیه در بارش ان
عید
مرس و مسعود بود است
علما و فقرا و فضلا و شعرا معمور میگرد اینک نام بعضی از یشانرا مینویسیم ۔
فهرست اسامی علما و فقرا و غیره
قاضی فخر الدین ناقله | قاضی فخر الدین کوفی | مولینا نصیر الدین عثنی | مولینا تاج الدین مقدمات
قاضی ضیا والدین | مولینا ظہیر الدین لنگ | مولینا ظهیر الدین بھکری | قاضی زین الدین ناقله
مولینا شمر کتنے | مولینا نصیر الدین دانے | مولینا علاء الدین | شریف
مولینا میرا با یک سکھ | مولینا نجم الدین کا تو مولینا شمس الدین | مولینا صدر الدین
این فهرست از بدایونی اخذ شده .


(١٤٧)

مولینا علاء الدین لاہوری قاضی شرف الدین زرونی مولینا شمس الدین بخشی مولینا شمس الدین
مولینا صدر الدین پاو مولینا معین الدین لوری مولینا افتخار الدین بری مولینا معز الدین اندپتی
مولینا نجم الدین مولینا حمید الدین بلوری مولینا علاؤ الدین سمبی مولینا حسام الدین اندی
محی الدین کاشانی مولینا کمال الدین کوتوی مولینا وحید الدین کابلی مولینا منهاج الدین
مولینا نظام الدین کلاتے مولینا نصیر الدین بولی مولینا علاء الدین لاہوری مولینا کریم الدین جوہری
مولینا محب ملتانی مولینا حمید الدین مولینا برہان الدین بیکری مولینا افتخار الدین
مولینا حمید الدین ملتانی مولینا کمال محمد شیرازی مولینا حسام الدین شخسیر مولینا شہاب الدین ملتانی
مولینا نصیر الدین کری مولینا فخر الدین نسوی مولینا فخر الدین سفاہانی مولینا علیم الدین

قراء
مولینا تاجی علی
مولینا علاؤ الدین سمبی
خواجہ زکی

واعظین
مولینا حسام الدین دردی
مولینا شہاب الدین
مولینا کریم

شعراء
خواجہ حسن دہلوی
صدر الدین عالی
فخر الدین قواس

حمید الدین راجہ
مولینا عارف
عبدالحکیم
شہاب الدین

حصہ دوم سراجیہ صفحہ ۱۳۰ ملاحظہ
ولی آفتاب کمال امیر خسرو آنہمہ کواکب را از نور و جمال اندا
اشعاع فروزاں کہ حقیقت
و اینک در بالا نومد میکند
چنانچہ درین مرقع وسیع محض تصویر امیر موصوف نمایان و نظر


(١٤٨)
نظر آید
گرفته است و اگر بعد از ان دیگر خط و خالی بنظر در آید از حسن
کمال خواجه حسن خواهد بود که او نیز از فیض صحبت امیر مستفید شده بود
علاء الدین برای امیر خسرو سالیانه هزار تنگه مقرر کرده بود که
امیر که تمام فتوحات او را امیر بتفصیل نگاشته و خزائن الفتوح نام مانده
است که بعد ازین ملاحظه میکنید، در سنه هجری والده امیر و برادرش
حسام الدین وفات کردند چنانچه ازین واقعه در نسخه لیلی و مجنون
بصورت مرثیه حکایت پر درد نوشته اند ، و پنج گنج نظامی را
نیز در همین زمان جواب گفته اند که عنوان هر نسخه آن بنام سلطان
علاء الدین است و از همه آخر تر مثنوی هشت بهشت است
که در سنه هجری بختم رسید و هم درین عهد امیر بدست حضرت
نظام الدین اولیا بیعت کرد که تفصیل آن بعد ازین می آید.
سلطان علاء الدین بعد حکومت ۲۱ سال در سنه هجری وفا
یافت بعدا و پسرش شهاب الدین سه ماه حکومت کرده بعد از ان
در ۷۱۶ هجری قطب الدین مبارک بن علاء الدین خلجی پادشاه شد.

* احتمال میرود که سکه طلا بود تاریخ فرشته

مقرر کرده بودم مجبو عه کلان ۱۲۰۰ تنگانه شد.


(١٤٩)
اگر چه شخص عیاش و بیخرد و سبک سار بود ولی امیر را از همه
بیشتر قدر میکرد چنانچه در سنه ٧١٨ هجری که امیر مثنوی نه سپهر را
بنام او نوشت بوزن یک پیل روپیه بصله داد و انیست که امیر
از بزبان قطب الدین مینویسد.

بتاریخ هچون من سکندری کند هر که آرایش دفتری
ز گنج گران مایه بی‌شمار دهم باز بخشش نه آن پیلبار
مرا خود درین ره پدر شد دلیل که میداد از هم ترازو می پیل
شناسد کسی کش خرد رهنمون که از پیلبار است وزنش فزون
چو میراث شد پیل زر دادنم نه زیباست زین پهل تر دادنم
شها گنج بخشا کرم گسترا معانی شناسا سخن داورا
چنین بخشی کز تو جم یافتم در ایام پیشینه کم یافتم
کنون لابد از سحر سنجی چومن باندازه بخشش آید سخن

قطب الدین خلجی یک نو مسلم غلام خود را بخطاب خسرو خان ملک بفهم علم خود که تازه بدین اسم مشرف شده بود
مرحمت کرده قلمدان وزارت باو عطا فرموده بود که در سنه ٧٢١ باو دلانید که اعطا کرد
هجری قطب الدین را بقتل رساند و خودش بر تخت حکومت
مصرعه دوم هم بخوابی عبد بخل میخواند کاننه


(۱۵۰)
در پای تخت دهلی
جلوس کرد، و ایضاً در بار را از اهل هنود پر ساخت و بر
خاندان شاهی ظلم های گوناگون روا میداشت امرا با و
بدست
مخالفت کردند و بعد حکومت چار ماه پر ۷۲ هجری از دست
ملک غازی بقتل رسید، انجبت که حکومت خلجی خاتمه یافت،
و از امرای ملکی دیپالپور ملک غازی که پدرش یکی از غلامان
ترکیه سلطان غیاث الدین بلبن و مادرش ہندوستانی
بود بدربار بوده بآواز بلند گفت که خودم آرزوی تخت
سلطنت را ندارم شما از دودمان شاهی کسی را منتخب کرده
بر تخت بنشانید ، از انجا که از خاندان خلجی کسی باقی نبود
و عموم امرا و در بار با خدمات شخص ملک غازی را عموماً امرا و در باریان اعتبار
میکردند بدان سبب بالاتفاق محمد او را پادشاه قبول داشتند
که بنام سلطان غیاث الدین تغلق مشہور شد و بسیار بعدل
بعد او شد
و انصاف حکومت کرد فتوحات تازه حاصل نمود که قلعه ،
مشہور تغلق آباد یادگار اوست، امیر خسرو را خیلی مینو آخت
و او را
از مال و نعمت بی نیاز ساخت، و امیر نیز حقوق احسان
حصہ دوم سراجیہ صفحہ ۳۰ ملاحظہ شود


(١٥١)

اورا ادا کرد یعنی تغلق نامه را بنام او تصنیف نموده تحریر نمود
که حالات تاریخ مفصل عهد تغلق نامه هیتو در تغلق که عزم سفر
بنگال نمود امیر خسرو همراه او رفت ، تغلق که باز گشت امیر
در انحا توقف کرد درین اثنا خبرت یافت که حضرت خواجه
نظام الدین اولیا بر حمت حق پیوست از شنیدن آن امیر خبر را بشنیده بطیور
بلغار خود را به دهلی رساند و مال و متاعیکه داشت بنام
حضرت خواجه صاحب مرحوم نثار کرد و رخت سیاه ماتمی در بر کرد
پوشیده بر مزار خواجه صاحب مجاورت اختیار نمود و بخا
بنشست تا اینکه بعد شش ماه در ذیقعده ٧٢٥ هجری خلعتی فا کرد
نایل گشت
پوشیده خود نیز بوصال یاران پیوست، و اینکه خواجه صاحب در حال حیات خود
وصیتی کرده بود که خسرو را به پہلوی من دفن نکنید کنند تا مردم
به تعمیل وصیت آماده بودند لکن خواجه سرائیکہ منصب
وزارت داشت در پای مرحوم امیر زور ان را گفت که اهالی زوار را در استیالی مهر و خیس
اسلی قبور فتور می افتد در قلعه رحیکه امیر خسرو غرض اینکه پایان تر از خواجہ صاب
مدفون یافت تدفین یابی که که خوش قسمتی بیشتر ازین محشور قسمت چه خواهد بود و مقبره امیر خسرو


١٥٢
خواجه مهدی که یکی از امرا سلطان بابر بود تعمیر نمود و ملا شهاب
معما تاریخ وفات او را ساخته بر لوحه مزارش نوشت .
شد عدیم المثل یک تاریخ او وان دگر شد طوطی شکر مقال
امیر را حضرت خداوند ی علاوه از فرزندان معنوی اولاد
ظاهری حقیقی نیز عنایت فرموده بود که یکی از انها ملک احمد
نام داشت که هم شاعر و هم ندیم سلطان فیروز شاه بود اگر چه شاعری
شان چندان شهرتی نیافت ولی از اصول و دقایق شعر
و شاعری واقفیت کلی و بخوب با خبری داشت که عیوب به غزل و قوالب
و هنر اشعار را بخوبی میرسید و دران خیال نکته های بعضی نازک
و دقیق هم میرساند چنانچه بر اشعار اکثر اساتذه خورده گیری ها
عیناً این هم روخی به دین صفحه گیرا را
و حرف چینی ها کرده است عموماً اهل فنون و علوم انها را تسلیم
کرده اند، شعر ظهیر است .
کلاه کوشه حکم تو از طریق نفاذ ربوده از سر گردون کلاه جباری
ملک موصوف لفظ ربوده را به فکنده مبدل کرد که ترتیب مصرع
ازان خیلی استوار تر شد .


(١٥٣)

در هجو بخیل شمسہ مشہورے ست
این سهل سهل بود که گوهر در بحر خواست  گرنان خواجه خواستی آنرا چه کردے
ملک صاحب اینچنین اصلاح کردند
این سهل سهل بود که آب حیات حیات  گرمان خواجه خواستی آنرا چه کردے
بالتأمل زمان آب حیات حسن مناسبت بخشید و شعر دیگر که در کورہ
گر سنگ خواند خاک درت فلک مریخ  ندارد گهر بطعن خریدار مشکند
ملک موصوف مصرع اول را این چنین تغییر داد که مصرع
گر لعل خواند سنگ درت مشتری مریخ
ولی حقیقت اینست که از یادگار امیر خسرو بس بیشتر ازین توقعات
داشتیم ، و بدایونی نقل این اصلاحات کرده راست میگوید
که ملک احمد چون یادگار خسرو بود پادشاه وا عالی در بار او را وجود
عزت و قیمت می کردند .
محرک گفته علیمیه بشمار می اوردند ، امیر خسرو ایک دخترے داشت
و جای بسیار افسوس است که دران زمان زنها بے مقدار
وان
بودند، چنانچه امیر را بنسبت وجود او غمی بود و اینکه دختر
بعمر ٧ سال رسید امیر او را خطاب کرده در نسخه لیلی و مجنون مینویسد


ای ز عفت نگت در برقع نور هم عفیفه بنام و هم مستور
کاش ماه تو هم بچه بودے در رحم طفل مشیمہ بر بودے
لیک چون داده خدا روہت با خدا دادگان بستیزه خطاست
من پذیرفتم انچه یزدان داد کانچه او داد باز نتوان داد
پدرم هم نما در است آخہ ما درم نیز دختر ست آخر
در اول آرزو کرده دختر را میگوید که کاش بوجود نمی آمدی و اگر شدی بجاے دختر پسر میبودی و باز به تاویل ہاے رنگارنگ خود را تسلی میدہد که داده خدا رد نمیشود و در آخر میگوید که پدرم نیز اولاد زنی بود و مادرم نیز دخترے، واز نصایحیکه بدختر میفرماید چنان معلوم میشود که در آن ایام احترامات زنان خیلی پست بود چنانچه امیر خسرو دولت و ثروت بے اندازه داشت و دختر خود را میگفت که زنہار چرخه رشتن را ترک نکنی و نگاہی از روزنه بہر طرفے نبینی، (شعر)
دوک وسوزن گزشتن زیبان است کالت پرده پوشی بدن است
پا بدامان عافیت سر کن رو بدیوار و پشت بر در کن


(۱۵۰)
در تماشای رویت هوش روزنت چشم سوزن نولیس است
امیر را با مادر خودش خیلی محبت بود که درسن بزرگی هم مادرش
دیده از حب و اخلاص خودداری نتوانسته بچون کودکی بدست
در همین ایام العه
و دامانش می افتاد : امیر است که ماموریت معقولی علاقه
و بپاس محبتی مادر
اندل رسید
اوده با ترک داده بمحبت مادرش که بآ دہلی بیمه دیوانه
گزاش استا د است
یا د و خاطرش ز در نمیشد به دهلی آمد به احوال و قت دو
بومئی او را به کیفیتی نوشته که از هر حرف و لفظش شراب
محبت میچکد، و در موقعی دیگر که با مادرش ملاقی شد. با مادرش اور را
او را در بغل گرفته و که بپوشانۂ بے اختیار شد و ہم شعری خواند و که که دران
سینه ما در را به بهشت تشبیه کرده و دو نهری از شیر در و جاری
حول
اثبات نموده اینکه در شده هجری مادرش بقضای الهی شهرتی سواری
وفات کرد الیتون پور
و برادر کوچکش حسام الدین بجو از حق پیوست مرثیه پیرو من و کما
در تسلی و جنون یکجا نوشت .
امسال دو نور ز اختر رفت ہم مادر و هم برادرم رفت
یک ہفتہ زبخت خفته من گم شد دو مہ دو ہفتہ من
مقام اکبر آباد ۱۲۰۰ هجری عمل احمد


(١٥٦)

بخت از دو شکنجه داد پیچم
چرخ از دو طمانچه کرد هیچم

ماتم دو شد و غمم دو افتاد
فریاد که با قسم دو افتاد

حیف است دو داغ چون مئی را
یک شعله بس است خرمنی را

یک سینه دو بار برنگیرد
یک سر دو خمار برنگیرد

چون مادر من بزیر خاک است
گر خاک بسر کنم چه باک است

ای مادر من کجائی آخر
روئی از چه نمی نمائی آخر

خندان ز دل زمین برون آ
بر گریه زار من ببخشای

هر جا که ز پای تو غباریست
ما را ز بهشت یادگاریست

ذات تو که حفظ جان من بود
پشت من و پشت بان من بود

روزی که لبی در سخن بود
پند تو صلاح کار من بود

امروز منم بمهر پیوند
خاموشی تو همیدهد پند

سن چهل و هشت سالگی مادر را بطوری یاد میکند مثلیکه

اشخاص خورد سال برای مادر خود می طپند.

و بعد ازین کلام مرثیه برادرش می آید و آن اشعار سحر آسا

از خون جگر رنگین است. امیر خسرو اگر چه از تاثیر خواندنی

حصه دوم صفحه الم ٠٠ از کارخانه ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مجد ... مج


(١٥٧)

در باره‌های مشابھی تعلقی پیدا نشت و بھمین وضعیت
حياتی بسر میگرد که اوضاع عموم اهل دنیا ست لیکن این رو
خلاف اصل فطرتش بود، بلکه از در بار داری، خوشامد، وشخص
پرستی طبعاً نفرت داشت که در اکثر واقعات بے نظیر درین
خیالات بیانی کرده و نوشته هجری که لیلی و مجنون تحریر است
دران زمان با سلطان علاوالدین خلجی پادشاه جبّار ے
سروکار داشت با اینهمه در اختتام عبارات خود نگاشتہ
شب تا سحر و صبح تا شام	در گوشہ غم نگیرم آرام
باشم نه برای نفس خود رای	پیش چو خودی ستاده بر پای
و علاوه ازان این بود که پدر بزرگوارش امیر شصت
سالگی بقدوم حضرت نظام الدین اولیا انداخته کا تلقین معیت
کرده بود و اثرات روحانیت حضرت خواجه صاحب موصوف
بر امیر خاموشانه حُسن شرافت و سعادت بخشید و امیر خسرو
از ازل طبیعتی داشت که از عشق و محبّت مملو بود بلکہ سر تا پا
برق تجلی عشق بگردا گرد نفینہ اش پرتو ے انداخته سخن


(۱۵۸)
بجای رسید که در ۷۱۳ هجری بکلی قول خودشان که در افضل الفوائد
مرقوم است دوباره بحضرت خواجه صاحب بیعت کردند
و خواجه صاحب کلاه چهار گوشه که نشان ارادت کیشان
آن سلسله بود به امیر مرحمت فرمودند او را در جمله مریدان خاص
خودش محسوب نموده قدرش بقدری در طبقات الشعرا
میکارد چون امیر بحضرت خواجه صاحب بیعت کرد آنچه از نقد
و جنس با خود داشت همه را بمردم بخشید و پا بدامن حجرۀ آرام
نشست ، و ارادت و عقیدت امیر بحضرت خواجه
همراه او بمرتبه عشق رسید چنانچه در هر اوقات و هر جا همراه میبود
اگر امیر حیات خود را وابستۀ جمال خواجه صاحب میدانست
و خواجه صاحب نیز با او محبت و تعلقی بود که میفرمودند
اگر در قیامت سوال شود که نظام الدین چه آوردی من خسروا
پیش خواهم کرد، و اکثر بگاه دعائی میکردند اشاره بطرف
خسرو نموده میفرمودند الهی بسوز سینۀ این تک مرا ببخش،
روزی خواجه صاحب در لب دریا بر بام یک حجره


(154)
شست غسل و عبادت اهل هنود را مشاهده میفرمود و امیر خسرو
همراه بود خواجه صاحب فرمودند که می بینی مصرع
(هر قوم راست راهی دینی قبله گاهی)
و هم در آنوقت حضرت خواجه صاحب کلاه خود را بکجی بر سر خود
کج مانده بود، امیر اشاره بآنطرف کرده فی البدیهه گفت مصرع
(ما قبله راست کردیم بر طرف کج کلاهی)
جهانگیر زه ترک جهانگیری مینویسد که در مجلس ما قوالها قوالان این شعر را
میخواندند بنای نزول الا را از ملا علی احمد مهرکن پرسیدم ملا واقعه را
بیان واقعه را نموده بختم مصرع آخر احوالش تغییر یافت تا
جائیکه غش کرد و افتاد چون دریافتیم دیدیم که نبود .
خواجه صاحب امیر را خطاب ترک الله بخشید بهمین لقب یاد
میفرمود و امیر جا بجا ازین عزت تفتخر کرده در قصیده که
بمدح خواجه صاحب گفته میفرماید .
بر زبانت چون خطا بند ترک رفت دست تر کانه گیرم با لنفس سپاه
خواجه صاحب وصیت کرده بود که خسرو را بپهلوی قبر من مثال


(۱۶۰)
نعش
دفن کنید و نیز فرموده بودند که اگر در یک قبر دفن کردن داران
از روی
جایز می بود او را با خود یکجا دفن میکند استم ، در تصنیف درا ار
در اصل کار گذاشته اند کرده مقبره اونم در رده بطال
که امیر حاصل داشته فی اندازه او را میدانیم و نی بیان او را
میتوانیم لیکن اینقدر بنظر می آید که تجلی برق اشعار امیر شرر
بیانی طری همان وادی ایمن است . دو را اور
که یکی از بزرگترین واقعه حیات صوفیانه امیر تعلق داشتن با
حسن دہلوی است حسن بے انتہا صاحب جمال بود و روزگار
و مکتب خباز می داشت شهر در عین شباب اتفاقا روزی
امیر از روی دکان او میگذشت که شعشعه آفتاب حسن حسن بر
ایشان افتاد و در انجا استاد و پرسید که بکدام نرخ نان میفرو
حسن گفت در یک کفه ترازو نانی گذاشته خریدار میگویم که یکفه
دیگر زرسرخ بگذارد و قتیکه کفه پر زرسنگین تر شدنان را
با ومید ہم امیر گفت که اگر خریدار مفلس باشد ؟ حرکت
بعوض
در بدل طلا نیاز و دردمندی میخواهم. از طرز مکالمه امیر بیشتر
بے اختیار شده فوراً خود را بخدمت حضرت نظام الدین اولیا


(١٦١)
رسانده بعرض حال کرد، در آن که خود دحصتی در آن صیادی کرده
بود از دل و جان صید شده هماندم در دکان داشته
بآستان خواجه صاحب حاضر آمد و در انجا دلداده خود امیرخسرو
را دیده با او طلاقی شد و از ان تعلق اکثر اوقات بخدمت حضرت
خواجه قدس سره میبودند، و با امیر انقدر الفت گرفت که معین
هر دو دمی از یکدیگر دور نمیشدند، امیر یکه ملانسبت خان
شهید را اختیار کرد باود حسن همراه بود چنا نچہ ملان شهید را
بلکه تاتاریان در ملتان ہلاک ساختند دران موقع حسن با امیر
احوال شهرت
خسرو در انجا موجود بود اسیر و از و یکجانگی جانبین بیشتر شد
مردم به خان شہید شکایت اسیر کردند خسرو برآ واقعه مرثیه جانسوز نوشته
* این واقعه در اکثر تواریخ و تذکره ها مرقوم است لیکن بہارستان سخن
و نسائس مغول تردید آن را میکند و تکذیب کرده این عبارت شیخ
عبدالحق محدث دهلوی را منقول و سند آورده بقیاس چنان می آید
که حسن ملانسبت امیر خسرو سے تقدم باشد، چہ حسن را در مدح
سلطان غیاث الدین بلبن قصائد غراست ، و در کلام امیر
خسرو از مدح سلطان کمتر چیزی بتوان یافت ،


(١۶٢)

زین دل خودکام کام من برنوانیشید خسرو افرمان ل بکروه مبین مارا دزد
خان شهید بصوبیت ضلیمه نام حسن را از بند وبگی امیر منع کرد لیکن
اثری نه بخشید باری بغضب شده بدست های حسن
چوب زد و حسن از انجا براه راست نزد امیر رفته عرض حال
نمود خان شهید که از حقیقت اطلاع یافت متحیر شده امیر را
طلبید و اینک امیر رسید از و پرسید که چه حال داری ؟ امیر دست
از استین بر آورده و گفت . مصرع
گواه عاشق صادق در استین باشد :-
چون ملاحظه کرد دید که داغ های چوب که بر دست حسن
افتاده بود همه ان بر دست های امیر ملحون طبع نمود
صاحب تذکره حسن را جدا گانه نمی نویسیم و از انکه بر
صنف غزل جان خاص دارد بنا برین در تذکره امیر خسرو
که شیدائی او بود اشعار او را ترتیب وتسویه میکنیم
خلق گویند دل از صبر بیاور با ابدلی زصبر نشاده اگر جائی هست
ایکه نظاره دیوانه نکردی هرگز قدمی رنجه کن این سو که سیوالی هست
* همه واقعات با فرشته در تذکرۂ امیر خسرو داشته لیکن اثره اقضیا امروز که قبول خواهد کرد


( ۱٩٣ )

پیرچوان تو کسی گر گزیند کارد گر استنکار نیست
گفتی که چرا جدا ئی از من این از فلک است از حسینت

باز این دلم بسوی دلارام میرود از دام جسته باز سوی دام میرود
ایام در نیامده با ما بدوستی وان شوخ هم بسیرت ایام میرود
ای خواجه در محله تقوی قیام کن در کوی عاشقی نتوان نیکنام شد
غافلم که زبین برابلق ایام می نهاد آخربتا زیانه عشق تو رام شد
طرز سرو قامتت که بای عبدالمعشوق صابر نتوان بود و تقاضا نتوان کرد
از حسن انمچه سوال است که محلش بدست این سخن با چه جواب است توهم میدانی
دو سه بار با تو گفتم که مرا بهیچ لبنات نتوانتفاق شاید که در این کرانم
تلخ کرد جهانبان را خواب زان دعائیکه مستجاب نبود
ای حسن یار گر خطائی کرد هم شکایت از و صواب نبود
به تقوی نام نیکو برده بودم نکو رویان مرا بدنام کردند
گفتی که چوا حال دلم خوش نگویی من خود کنم آغاز بیأ تا که ساند

ازین اشعار دانسته میتوانیم که سوز دگداز و جذبه و اثریکه در کلام
او موجود است در بیگان اسیر محبتش (امیرخسرو) هم نیست .


(١٦٤)

جامعیت وکمالات
در هندوستان بمدت شش صد سال تا امروز شخصی
باین مرتبه که جامع الکمالات باشد بوجود نیامده و اگر در آت
پورسید [؟] باین اوصاف مخلفه و گوناگون در خاک ایران
و روم نیز از عرصه هزارها سال سه چهار فردی بظهور پیوسته
باشد اگر سخن در شاعری توجیه کنید بازهم جامعیت امیر
حیرت افزاست و فردوسی ، سعدی، انوری، حافظ،
عرفی و نظیری کلانیر سلاطین اقلیم سخن گفته میشوند ولی مدو
طیرانی شان از اقلیمی پیشتر نمیرود فردوسی از مثنوی بیشتر
نگفت ، سعدی به قصائد دستی نبرد انوری به غزل
و مثنوی دخلی نکرد، حافظ ، عرفی و نظیری پا از وادی غزل
بیرون نتوانستند، اینک عزم جهانگیری خسرو است که
قصائد غزل مثنوی، قصیده رباعی همه را در پای تصرف
آورده بلکه کوچک کوچک خطه های سخن پیمائی را یعنی


(١٦٥)

تضمین مستزاد صنایع و بدایع که از حساب بیرون است
حکمرانی میکند و بلحاظ تعداد اگر چه هم درین خصوصیات کسی را
با او دعوی همسری نمی زیبد چنانچه تعداد اشعار فردوسی کم وبیش
یکصد هفتاد هزار است و صائب از صد هزار پیش تر میگوید
لیکن کلام امیر خسرو از چندین لک کمتر نیست و در اکثر تذکرها
از قول خود امیر نوشته اند که تعداد اشمار او از سه صد هزار
افزون تر است اما درین روایت یقینا غلط فهمی است کا
زیرام لفظ ابیات نوشته در محاوره قدماء بیت یکسطر را میگویند
در عموم کتب و عبارات نشر همکجا همین تصریحات بنظر آمده
و می آید که درین نسخه اینقدر ابیات هست و نه یاده از
عجایب است که اوحدی در تذکرۀ عرفات مینویسد که امیر
هر قدر تصانیف که بزبان فارسی دارد و همانقدر در برج بها
دارد ولی تاسف بجای است که امروز ازان مجموعه
نام و نشانی نیست

کیفیت بسته مختلف ازین رو که ترکی و فارسی زبان


(١٦٦)
طول نیز میدانسته و
حقیقی دانسته در عربی با ادبای عرب کامل همسری میکرد
در در سنسکرت خیلی ماهر بود که در مثنوی سپهر سپهر لواقع
نکته انان بیان داشته، مصراع من قدری بر سهراب کنا شدم
و بعد از کمال نظم و شاعری نو سره نگاری را بروی کار
آورده کاتا انوقت کسی اصول و قواعد نثر نویسی را ترتیبی هم
نداده بود کتاب تکمیلی اعجاز خسروی را به جلد نوشت،
اگر چه میباید تأسف داریم که بیشتر قوه خود را به صنایع و بدا
بیجا صرف کرد اما با انهمه از استعداد طبع و ذکاوت و جوش
افکارش کسی انکار نمیتواند. موسیقی را بجایی رساند
سرافراز
که بعد او بهیچکس خطاب نایک حاصل نشد چیزی تصنیفات
در زمره من قوال نیستی
اور ابعض ارباب هذا از ملاحظه میگذرانید، با این همه مشغله ها
کوه کمال
مختلف الحيثيات حقیقت فقر و تصوف اینج که گویا بجمه
فلوس نه داشته
عالم قدس دنیای فانی را نگاهی ننموده چنانه شرح
الجوان
ان بقولن علیحده بیان میشود، با این همه امور چون نظر میکنیم
چه قدر وقت و فرصت بوقرش اوله
که برای هیچ مشغله ها فرصت اوقات چه داشت، به هشتم
مردم شهر اله ، چید چرام


(١۶٧)
به حیرت هیچ کس نمی آمد که در ابتدا پیشه ملازمت داشته
روزها و اوقات کارنامۀ حاضری در بار میگذاشت و خدمات وظایف
سرکاری که حواله اش بود بشکال پراکنده داشت که شاعر
نبود گر در خامه لیلی و مجنون مینویسد . ه
مسکین من مستمند مدهوش از سوختگی چو دیگ در جوش
شب تا سحر و زصبح تا شام در گوشه غم نگیرم آرام
باشم زبرای نفس خودر پی پیش چو خودی ستاده بر پای
تاخون نرود زپای تاسر دستم نشود زآب کس تر
با این اوضاع اگر صانع قدرت بر صنعت وجود او نام مینماد
ناموزون نخواهد بود.

( موسیقی )
طبع همه دان حضرت امیر برین فن نازک و لطیف ،
بر تو توجه انداخته بحالی رساند که در وسعت زمان ششصد سال
کسی جواب آنرا نگفت . و همچنین عهدی جلگت ایستاد که در آن زمان


(168)
اوستاد ہمہ ہندوستا بود نایک گوپال گفتہ میشد که انراہر دو
دو صد شاگرد داشت وسنگهاسن یعنی تخت او را بردوش
بر داشته میبردند سلطان علاء الدین خلجی که شهرت کمال
او را شنید اورا بدر بار خود طلبید امیرخسرو به سلطان عرض
کرد که من در زیر تخت خفیه و خاموش می نشینم و سلطان
نایک گوپال را بخواندن امر فرمائیش بدهند چنانچه در شش
در بار و جلسه ہاے مختلفہ نایک گوپال اظہار کمال نمود در ہفتمین
روز امیر خسرو نیز با جمعیت شاگردان خود حاضر دربار شد اینکه
گوپال اوصاف امیر را شنیده بود تمنا کرد که چیزی بخوانید
امیر گفت من یک شخص مغلّیه میباشم و اصول ہندوستانی را
کمتر میدانم اوّل شما بخوانید تا بشنویم تا ببینم ہم چیزی عرضه میدارم
گوپال شروع کرد و خواند امیر گفت که این راگ را از مدتی
خودم تصنیف کرده و ترتیب داده ام که خواند و او انکرد، گوپال
راگ دیگری را بصورت علیحده نغمه پرداز شد امیر آنرا
نیز اساس داده خود گفته و خوانده الغرض انچه از راگ و راگنی


(۱۶۹)
آن را از ابدایت و تصنعات معا خواندند
و شیر و هند گوپال بنا کرده خواند امیر او را از ایجاد خود فرمود
به اثبات میرسانند و در اخر کار گفت که این محمود النعمه ورا
اسمولی
پاے اوسناے بازاری بود حا لا من چیزی از ایجارات
مخصوصه خود میخوانم انیست که خواند و گوپال از شنیدن آن
مبهوت ماند. امیر خسرو که علاوه از هندی به راگها
فارسی نیز واقفیت و مهارت داشته و هر دو صنف
موسیقی را با همدیگر ترکیب و ترتیب دادند که از ان بانگی
را بوجود آوردند.
عالم جدیدے پدید آمد. چنانچه راگہا سے مرتبۂ امیر تیمور
قرار ذیل است که در صفحه آینده می آید:-
در عبار عالمگیری فقیر اللہ ملقب بسیف خان میرنو بود که تا هتر درستان و میوسلیقه
گفتگوی طوطی از آینه میخیزد علی کرنیا شیر سیف خان ما العرض بحاسیت
در موسیقی بزرگ با هبری بود و در فن موسیقی راگ هیویل کتابی بود فقیراله آمر ابقایسی
ترجمه کرده خوانداد را مضاعف نمود و راگ در پن نام نهاد، در جلد دوم ما ثرالامر
صفحه ۴۷۹ مطبوعہ کلکتہ شرح آن تفصیل مذکور است.


(۱۷۰)
نام راگهای مخترعه امیر خسرو از کدام راگها مرکب است
مجیر .......... تار راگ با یک فارسی ترکیب شده
سازگری .......... پوربی، گورا، کنگلی و یک راگ فارسی
زمنور سازگر و برقان .. { در قران السعدین ذکر او را کرده میگوید ع
کرده به گلبانگ عراق اتفاق .
ایمن .......... هندول و نیریز
عشاق .......... سارنگ بسنت و نوا
موافق .......... توری، مالوی، دوگاه، حسینی
غنم .......... در پوربی قدر تغیر اورده شده
زیلف .......... شهناز را با راگ گهت یکجا کردند
فرغنه .......... فرغانه را با گوارا و کنگلی امیختند .
سرا پرده .......... سارنگ پلول و راست را ترکیب کردند
باخرز .......... یک راگ فارسی را با دیسکار یکجا کردند
هر دو نسخه های راگ درپن که در تحت نظر است غلطی ها دارند نمایان
که نام راگها صحیح خوانده نمیشوند اکثر به صورت نویسی شده


(۱۷۱)
فردوست (یا) پیر دو کانهرا گوری و پوربی بایک راگ فارسی کشید
صنم کلیانرا بایک راگ فارسی شامل کردید
در راگ درین مرقوم است که نگبین راگ ہاے سازہ گری
با خرد عشاق وموافق کمال موسیقی را بانتها رساند و بقیه
راگہا را چیزی تغیر و تبدیل داده و نامی نهاده ترانه خیال
نقش، نگار بسیط، تلا نه، سوهله از ایجایات امیر خسرو اند
کہ بعضی از ان ایجا د کشیدہ خود امیر ست و بعضی از اول در ہند
در فارسی نام سندن بودنه امیر در این تصرف
به هندی نامی داد بود که امیر اور التصرف کرده و نامشی تغیر دادند

تصانیف

حامی در نفحات الانس مینویسد که امیرخسرو نود و دو
کتاب بتصنیف آورده و نیز خود امیر تصریح نموده که اشعاره
از چهار صد هزار بیشتر و از تیصد ہزار کمتر است، واوحدی
در عرفات می آرد که کلام امیر خسرو است که در فارسی داو
در هندی افزون تر از انست بلی از کثرت تصانیف


(۱۷۲)

امیر کسی انکار کرده نمیتواند ولی بیانات مذکوره فوق را
خالی از مبالغه نیز گفته نمیتوانیم چراکه چهار پنج لک اشعار
چنانچه
کیفیت دارد چنانچه در زمان قدیم اسطر را میگفتند و استعمال
نیست
آن بغایت کثرت مروج بود ازین رو اگر اقسام قصا
امیر را چهار پنج لک بدانیم عجبی ندارد و اینست که عموماً
بیت و شعر را مرادف دانسته بجای بیت شعر نوشته اند
علاوه برین
و عذری نیز دارد که چون کلام هندی امیر مدون نیست
برای مبالغه بسی اتفاقات واقع میشود بهر حال از تصانیف امیر انچه
پیدا
امروز موجود میشود آنهم بسیار است و ازین قرار است *
دیوان تحفة الصغر در دیباچۀ نگاشته اند که از مهله و لتر بین دیواناست
* محدود و مقید . * امیر در دیباچه های هریچهار دیوان خود در خصوص
تصنیفات چیزی چیزی نوشته اند چنانچه دیباچۀ تحفة الصّغر وغرّة الکمال را
فی الحال در نظر دارم و از دیوان های دیگر خوانده ام ولی بعین
ساخت حاضر نیست و در این باب هر انچه مینویسم از ملاحظات داکتر
ریو (آر آئی ای وی) ماخوذ شده که او به کتب خانه برتش میوزیم
فهرست آنرا نوشته و تسلیم کرده و ازین اخبار احسان مند و
منت دار مولوی عبد القادر پروفیسو کالیج پونه بوده ام.


(۱۷۳)
دیوان اوسط الحیاتی که در سن ۱۶ الی ۱۹ سالگی تصنیف شده
که از ۲۰ الی ۳۳ و ۳۴ سالگی بختم رسیده قصا در ان
درج الا مت در مدح سلطان شهید کی کو کا بیست

غرة الکمال دیوان بخواهش برا درش علاء الدین خطاط
مرتب شده یعنی بعد ۳۴ سالگی از ششه هجری
الی ده هجری تصنیف رسیده و در دیباچه آن مختصراً
از سوانح عمری چیزی نوشته اند و هم در قصاید
سلان معز الدین کیقباد جلال الدین خلجی مدحی دارد
که در دو هفته مرتب شده واز دیباچه بر آمد

بقیه نقیه تصنیف یام پر ایست که تاریخ ندارد مگر مرثیه
بقیه نقیه سلان علاء الدین خلجی در ان سال ا و عبارتست
که بعد از اه هجری معلوم میشود .

نهایته الکمال دیوان پنجم است که علاوه از غزلیات مرثیه قطب الدین مبارک
خلجی المتوفی هجری و مدحیه ولیعهد او را د ا ل است در
یک قصیده واقعات ششه هجری را مرقوم داشته دہم
درین سال گفته میشود که امیر خسرو وفات یافته .
x


(١٧٤)
قران السعدین از جمله بحر تر مثنوی است که در سنۀ ٦٨٨ هجری که مصنف
٣٦ ساله بود نوشته است و مکتوب است
کیقاد و بغرا خان را تسوید کرده که از
ملاقات و صلح ایشان حکایت میکند.
مطلع الانوار بجواب مخزن الاسرار است که بنام سلطان
علاء الدین خلجی تحریر شد ٣٣١٠ شعر دارد
به ده هفته تمام شده که سال اختتامش به
سنه ٦٩٨ هجری است کلا مضامین تصوف دارد
و مسئله اول پنج گنج را بیان میکند.
شیرین خسرو که در سنۀ ٦٩٨ هجری بختم رسیده ٤١٢٤ شعر موجود دارد
آئینه سکندری بجواب سکندر نامه گفته شده تعداد شعارش
٤٤٥٠ سال ختمش سنۀ ٦٩٩ هجری است.
لیلی مجنون تعداد شعر ٢٦٦٠ سال ختمش سنۀ ٦٩٨ هجری است.
هشت بهشت مثنوی آخرین سلسله پنج گنج و جواب هفت پیکر نظامی
است تعداد شعر ٣٣٨٢ و سال ختم آن سنه ٧٠١ هجری است.


(۱۷۵)

تاج الفتوح
خزائن بعنوان سلطان علاءالدین خلجی است که در
هزار شعر دارد و خمسه نظامی ۲۸ هزار شعر را داراست
این هر دو کتاب در مدت دو سال به تمام رسید
در سال اول تخت نشینی سلطان جلال الدین فیروز شاه
یعنی از ۶۸۹ الی جمادی الاخر ۶۹۰ هجری در دیباچه
در ان بیت
به ده مرقوم مسطور اما سال این پیشتر بخشم رسید مطلع آن
کذا نیست (سخن بر نام شاهی کردم آغاز
بنام قطب الدین خلجی نگاشته و در باب او د هر بابت
جداگانه بحر یست که باین مثابه نه سپهر گفته میشود در ان
زمان امیر خسرو ۶۵ ساله بود تصنیف و در سال هجری بخشم رسید

دول رانی و خضر خان
دول رانی دختر راجه گجرات و خضر خان پسر
سلطان علاء الدین بود که بر دول رانی
عاشق شده با او ازدواج کرد گو خضر خان
بخط خود یادداشت گذشته چیزی از ان معامله
نوشته و امیر او را لباس نظم پوشانده


(۱۷۶)
دران
عشقیه نام کرد و بهشت چهار ماه بختم رساند
۳۶۰۰ شعر داشت و بعد از وفات خضرحان
برای بغداد
واقعا تیکه بر دول رانی واقع شد ۳۱۶
بیان و بر شعرها گفته ۳ افزوده شد
شعر دیگر مزید از ان در طبع بر امده
شامل آن گردید سند اتمام ۷۱۵ هجریه است
افضل الفوائد { ملفوظا خواجه نظام الدین اولیاست
اصول و قواعد نثر نویسی را خبط آورده
اعجاز خسروی { اختراع صدای با صفات است که به
سه جلد در ۷۱۹ هجری خاتمه یافت
تغلق نامه { حالات و فتوحات غیاث الدین
تغلق را دار است .
خزائن الفتوح { مخصوص فتوحا سلطان علاؤ الدین است
مناقب هند تاریخ دہلی { در باب این کتب دولت شاه ذکر میکند
دولت شاه مینویسد که علاوه ازین تصنیفات در فن
حساب و علم موسیقی نیز تصانیفی دارند.


(۱۷۷)

شاعری

امیر خسرو اگرچه هندی نژاد بودند لیکن شعرای ایرانی
از رتبه کمال شاعری و زبان دانی شان را اعتراف دارند
جامی در بهارستان مینویسد که جواب خمسه نظامی را بهتر
از خسرو کسی ننوشته هر طوطی هند که خطاب شان بود اهل ایران
نیز امیر را به
ایران زبان خطاب یاد میکند.

عرفی

بروح خسرو ازین پایه می شکر دام که کام طوطی هند و شکر شود شیرین

خواجه حافظ

شکر شکن شوند همه طوطیان هند زین قند پارسی که ببنگاله میرود
آذری در جواهر الاسرار می نویسد که شیخ سعدی برای دیدن
خسرو از شیراز به دهلی آمد اگرچه این روایت قرین قیاس نیست
وبعض تذکره نویسان تصریحاً بتکذیب این واقعه را مینویسند
ولی از اشاره آذری اینقدر اثبات میکنیم که رتبه شخصیت خسرو


(۱۷۸)
مانند زره کند بود
همچو بلندی داشت که سعدی از شیراز تمنای صحبت او را
داشت، بلکه همه مورخین و اکثر تذکره نویس باین حقیقت
اعتراف کرده اند
تسلیم شده اند که سلطان شهید سعدی را از شیراز بتکلیف
را عذر آورده
برآمدن فرمود و سعدی بعذر پیری و ناتوانی نپروخته
نوشت که خسرو جوهر قابلی است و تربیت او ضرور نیست،
و دران زمان عمر خسرو از ۳۲ سال بیشتر نبود. - ولی با همه
محسنا بعض بعض شعرای ایرانی تعصب قومی را نتوانستند که بپوشانند
چنانچه عبید که شخص شاعر همعصر امیر خسرو گفته میشود میگوید
غلط افتاد خسرو را ز خامی که سگ با پخت در دیگ نظامی
عمر مادر زاد بود
امیر قدرتاً شاعر بود و از بطن مادر شاعر بوجود آمده که جد
و آبایش را با فن شاعری هیچ سروکارے نبود و بجای
قلم از تیغ کار میگرفتند ولی امیر که هنوز دندان شیر نمیداخته بود
روز باش
در طفلی
بطفولیت بی اختیار زبانش بکلمات شعر اسرار میداد
چنانچه در دیباچه غرة الکمال خود مینویسند.
در آن صغر سن که دندان املی فشان سخن میگفتم و گوهر از دهانم میریخت

حصه دوم صفحه ۱۰۰ سطر ۶ قربان


و باز در دیباچه تحفة الصغر مینگارد، که چون مرا اوستادی سرآمد
بر سر نیامده بود که بر سر دقایق دال شدی و آهوی مشکبار ? سواد را
قلم را از سواد خطا باز آوردی.
مدتی خود سر آنچه میخواست و میگفت و بجای اینکه
اوستادی بخواهد دیوان ہاتفی را خوانده تتبع میکرد و
نیز دیوانی را که میخواند پیروی مینمود کلام خاقانی را که مطالعه
کرد معلق دانسته در حل نقاط او کوشید و در تحفة الصغر که
تتبع او برا تو است. چنانچه مولفش که بی اصلاح بود امیر
او را مرتب کردن ہم نخواست ولی از پاس لحاظ
برادر خود به ترتیب آن مجبور شد و بالآخر کلام خود را با
پیش کردن مناسب ندانست که خاتمه هشت بهشت تصریح
میکند که این کتاب اصلاح یافته شهاب است و شهاب
را در اول توصیف کرده بعد از ان اینچنین مینویسد. *
من بدو عرضه کرده نامه خویش او به اصلاح راند خامه خویش
دید ہر نکته داشتم به رقم پنج بر خود نهاد و منت هم


(۱۸۰)
بگذافی
نظری تیز کرد و موی شگاف فی به عمیا نظاره بگذاف
این قافیتی که شد ز مغزش پوت سو بو شعر بز کرده اوست
شمع من یافته ضیا از وی مس من گشته کیمیا از وی
هر چه او گفت من نهادم گوش بر کشیدم مگس ز شربت نوش
آنچه نبود و من بخستم پی عیب آن بر من است نه بر وی
یا رب او چون به پنج نامه من برد بیرون خطای خامه من
نامه او که حرز جانش باد در قیامت خط امانش باد
از اشعار آخرش هویدا است که هر پنج مثنوی اصلاح کرده
شہاب است و این مکوره نیز به اثبات رسید که امیر خاضع
مقلد نبود و در جائیکه وجود اصلاح غلط نگذاشت را ملی استاد
تسلیم نمیکرد با انکه پاس آداب ملحوظ بود باز هم نوشت که ع
(عیب آن بر من است نی بر وی)
و غر بی سخن نیست که استاد که خسرو بدامان تربیتش پرورش یافته بود
باشد امروز از و نام و نشانی بظهور نرسد، امیر خسرو علاوه تر از اوستاد
اساتذه قدیم نیز کسب فیض کرده مهیمن بالشر که در نظر
داشته


و بیدلگی
داشته میگفت و بهمان شیوه استفاده میکرد که گویا شاگردی در
ان مذکوره را
طرز حیات او استادی بهره میگیرد و آلتنست که ازان خیالی در
در لیلی و مجنون به نسبت نظامی مینویسد. ۵
زنده است بمعنی اوستادم در مسیت عشق حیات دادم
و نیز از استفاده شیخ سعدی مینویسد. ۵
خسرو سر مستانه در ساغر معانی بریز شیرا از خمخانه مستی که در شیراز بود
و تاریخ فرشته مینویسد که خسرو در آغاز جوانی با اکثر اساتذه گستاخی
نوشت
میکرد چنانچه در وقتیکه بتصنیف مطلع الانوار مشغول بود این شعر را
کوکبه خسرویم شد بلند زلزله در گور نظامی فگند
تیغی از غیب بر آمده بسوی خسرو پیش میشد و خسرو نام
خواجه نظام الدین اولیا را بیاد آورده دفتاد سستی نمودار
گشت
و آستین خود را بدم تیغ پیش کرد تیغ آستین را بریده بر در
سپر برخورد، و واقعه هذا به اندازه که از عقل بعید است همانقدر
نقلا بخطا
از تواریخ نیز مخالف گفته میشود خسرو به عمر ٤٧ بود و در
مطلع الانوار این عبارات را در ٦٩٨ هجری به تحریر آورده کا


از عهد شباب در گذشته بود بلکه در زمان شیبان بعرة الکمال
ترتیب و تکمیل کرده و در دیباچه آن مفصلاً شرح داده که در
روش مثنوی شاگرد و پیرو نظامی میباشم ، و هم دران
زمان قرآن السعدین را تصنیف کرده و مینویسند . سه

نظم نظامی بلطافت چو دُر وز دُرِ او سر بسر آفاق پُر
پخته از او شد چو معانی تمام خام بود پختن سودای خام
بگذر ازین خانه که جای تو نیست وین رۀ باریک بپای تو نیست
کالبدے داری و جان اندرهر چه تو داری بآن اندرونست
تا بود این سکه بعالم درست بر تن تو کے شود این شقّه پست
مثنوی او راست ثنائے بگوی بشنو ش ز دور و دعائے بگوی
اینهمه ز انصاف نگر زور نیست گر تو نه بینی دگرے کور نیست

و نیز در لیلی مجنون بنسبت نظامی مینویسند . سه
زنده هست بمعنی اوستادم ور نیست غمش حیات دادم
مدعا اینکه امیر خسرو هیچگاه از فضائل اساتذه انکار
نداشت بلکه همه اُدبا و فضلا را اِدامِ ادب میکرد ، و آنچه در مطلع الانوار


(۱۸۳)
نگاشته تحقیر نظامی را بخاطر نداشت اتفاقا جوشی بضمیرش
پیدا شد و فخریه عبارتی نوشت ، و در مرقع شاعری
امیر عجب تر سخنی که می یا بیم اینست که اکثر به کلام خود را خود
نگرانی کرده و اصلاح میکند. و همچنان بی تقیه را می میدهد.
که قوی ترین دشمنش گر باشد اینچنین آزادانه گفته نمیتواند
چنانچه در قرآن السعدین کیفیت واقعات کیقباد و بغراخانرا
مینویسد و لے حقیقتاً اصل رویداد را ترک کرده نکات
مخصوصة القدر توصیف میکند که سلسلة واقعات از هم گسیخته
روئیت کلام را از ارتباط می اندازد و باز عجیب خود رسیدند
اظهار میکند.
وصف بران گونه فرو رانده ام کز عرض قصه فرو مانده ام
عیب چنان نیست که بنهفته ام کا نچه بگو بیند همه گفته ام
جون منم اندر قلب گاه خویش معترف عجز به نقصان خویش
عیب یکی نیست که جویند باز چون همه عیبت بچه گویند باز
و در دیباچه غرة الکمال مینویسد که شاعری بے قسم است


(١٨٤)
عنوان [in a circle]
اوستاد تمام، اوستاد نیم تمام، سارق. اوستاد تمام که موجد
رویۀ مخصوصی باشد مثلاً حکیم سنائی، انوری، ظهیری، نظامی،
نیم اوستاد که خودش موجد شیوهٔ خاصی نیست، ولی طرز
مخصوصی را پیروی میکند و آنرا بدرجهٔ کمال میرساند.
سارق که مضامین دیگران را میدزدد. باید شعر
و باز مینویسند که اوستادی را چهار شرط دارد، که موجد
شیوهٔ مخصوصی باشد، و نیز کلامش موافق رفتار شعرا باشد
و واعظین و صوفیه را تعقیب نکند، و از لغزش مُبرا باشد
این شرائط را بدست داده میگوید که حقیقتاً خودم اوستاد
نیستم چرا که ازین چار شرط دو شرط هی پا می لغزد
نمیکنم و رفتار واعظین و صوفیه را تعقیب نداریم، و دو شرط
دیگر را بخود نمی بینم، اوّل اینکه شیوۀ مخصوصی را موجد نیستم
و دوّم آنکه کلام من خالی از لغزش نیست، والفاظیکه درین
باب بشخص خود گفته و نوشته اند اینست:-
بنده را ازان چهار شرط اُستادی که گفته شد،

[margin:]
مضمون شوال ١٣٠٠ کاغذ فرمایش


(۱۸۵)
که عبارت از روش ارغوانی است این دعوی دارند
اول شرط یکہ کلک طرز بہت بر حکم ماجرا نیکه در مجرای قلم
جریان یافت که چندین و ستاد را متابع کلما بوده ام ٥٠
چون پس رو طرز ہر سوادم پیشا گہ دانہ او ستادم
و شرط دوم آنکه در نافہ سواد بوی خطا نباشد انیان نیز
دم نتوانم زد کہ نظم بنده اگر چه بیشتر روان است اما جا بجائی
غزل و نغز لغزیدنی ہم است ، و این دو شرط معترفم کہ
از لحاظ و ستادی قرعه بر فال نتوانم غلطانید.
آیا بیش ازین تمثال شکسته نفسی انصاف پرستی را
خواهیم یافت، و بر کلام امیر بر تر ازین توجه و اصلاحی است
کہ دلیل راه خیال شود، و نیز امیر ظاہر میکند کہ در صناف
سخن و ہر صنف آن کدام اشخاص را پیروی کرده اند
کہ تفصیل آن نیست، در غزل سعدی، در مثنوی نظامی
در مواعظ و حکم سنائی و خاقانی در قصاید رضی الدین نیشاپورے
و کمال اسمعیل و بی بیان لغزش با را که میتواند ؟ و زبا
کیست که بگوید، ما آهسته تر صرف نقد ر گفته میتوانیم که حد


(۱۸۶)
بعضی از عبارات قران السعدین و اعجاز خسرو ی رعایات
لفظی بسیار است که چیزی از ان بمقام مضحکه میرسد و د
ر بعض جاها خیلی تکلف اورده است. خود امیر در باب شعر
و شاعری در دیباچه بر دیوان خود نکات بسیار مرقوم
داشته که به نسبت این فن نتایج بافایده از ان حاصل میشود
نمود. در دیباچه غرة الکمال باین موضوع مبحثی است که از
شاعری عربی و فارسی بهتر کدام است و در حق فارسی
فیصله یافته و باین دلائل تمسک گشته که :
اول ـ در عربی زحافاتی است که اگر در فارسی باشد
کلام را ناموزون می سازد ازین نکته به اثبات
میرسد که اوزان فارسی انچنان منضبط و لطیف اند
که برداشته اند که اندکی و بیشی را نمیتوانند .
۲ ـ در زبان عربی برای هر یک اشیاء الفاظ متعدد و
مترادف موجود است ازین وجه فن شاعری را
بسی سهل واسان داشته که اگر یک لفظی در وزن

حصۀ دوم سفر الیمن کاغد ۱۲۳۰ قلم اعلا


(۱۸۷)
با بحر می نگنجد فوراً لفظ دیگر مهیا است وقادر قافیه
بخلاف این مجله الفاظ بنهات محدود است و
با وجود آن میدان شاعری برامی شعرای فارسی
صل وضعا
وسعت دارد.
٣- زبان عربی که صرف قافیه ، و ردیف ندارد.
ولے اگر بغور ملاحظه کنید زبان عربی برای وسعت و
کا
سائل متعدد حاصل می دارد، و آن باندازه وسیع است
تصرفات متواله کند
در زحافات بقدر خواهش اجرا آت میتوان شد
لفظ دیگر
و کثرت الفاظ بحدیست که بجای یکی لفظ دیگرے
بهای دیگر دیگري بلا توقف موجود یا فتاد، و بر ردیف
که ابداً ضرورتی نیست و مدار سخن محض بر قافیه مدار نیست
استفاده ممکن باشد در شعر وزن و قافیه بل می آید
که هر قدر از قافیه بهره بدست ارند در بیانات اجرا دارند
تا انکی خاطر
با انهمه وسعت شاعری عرب با بر شاعری فارسی غلیبت برنمی ندارد
و مزید بر آن اگر شاعر عرب ملک ایران سالها بگذرد در ایران اقامت کند
باز هم بزبان فارسی شعر گفته نمیتواند و شاعر ایران بلا زحمت