بعهد اعلیحضرت سراج الملة والدين
سلسله مطبوعات سال دوم سراج الاخبار افغانیه
اساس سراج الاخبار افغانیه
که تالیف محمود طرزی
مدیر اخبار سراج الاخبار افغانیه
میباشد
در مطبع ماشینخانه دارالسلطنه کابل طبع شد


[BLANK PAGE]


AMIRI BOOKSHOP
کتابفروشی امیری
پخش و فروش
انواع کتب
موبایل { ۰۷۰۲۹۰۱۱۲
۰۷۰۱۸۷۰۲۶
آدرس : جوی شیر
مرکز کتابفروشی ها
[ILL]


فقرات لازم الاطلاع مختوم بسر رشته افغانی
باید که اولا این کتاب از ابتدا تا انتها مطالعه نموده شود، بعد معلم علماے طرز جدید میدانند که این غرام
پنجساله واقع آخر کتاب ہذا در ظرف چهار سال بکمال خوبی بآخر رسیدنیست، آتا خیر این
راه و رش تا اگر هشت سال دعوی کند که نقص سی لک روپیہ باشد ہم محض حرفست لان
چنانکه تکمیل این نصاب تعلیم، مکرراً اعلیحضرت غازی بطریق استبعاد و استفهام انکا ری
فرمودند که این کار پنجسال میشود، چون از دیگران جوابے نشنیدند، داعی از روقوتیكه
درین کار داشتم، بلحاظ اینکه بهتر از گفته خود ثابت نمایم، بی اختیارانه معروضخدمت نمودم
که فدوی بچهار سال بخوبی میتواند کرے یعنے دهلک روپیه یکساله فائده سرکار شود، لیتنا
اگر منصف میبود، باید میگفت که انچه از اطفال خورد سال طرز جدید حضور اعلیحضرت شهریاری
دیده شد که اکثرشان دندان ہفت سالگی را نینداخته، و از تاسیس مکتب اسعد خوانان
شهر آرا زیاده از یکنیم سال نگذشته، و فقره ساله را از خطہ غیر موحدہ ، و در مضمون بان
شان ہم گفته که تقسیم کلانرا هم بخوبی میتوانند، چون ما همه بر همین را تعلیم و تعلم آمده ایم،
قسم است که هر جائی پرو گرام را بدان بگذرانیم اگر برابرین تعلیم یافتگان نکنیم ساکت نان است
ساخته بتوانیم، مگر سکوت مینمود، بامید انکه بعد سالها که مرده، و که زنده من اگر سالی
نگویم سکوت که باید کنم، و کینه نباید میکرد احسانکه ایسے قدری اوسط الذین برا بتدایے


۲

این عصر سعادت حصر داخل مکتب گشته، و تا حال از جماعت سوم نبرآمده، و نیز خبر ندارد
که امتحان گرفتن لافی و واقعی بیکروز ممکنست، و اندازه یکسال، یکصد و هشتاد روز
حاضر مکتب معین گشته، و جدول حاضری هر پسر در صفحهٔ دو صد و شصتم این کتاب ببروز
ماه بماه و سال بسال از بهر خیال موجود است، برخلاف سابق که نه ایام سال معلوم
و نه کتاب حاضری حاضر، و پدر بگوید که پسرم باینقدر مدت چیزی نشد، و معلم گوید که
غیرحاضر میشود، و یاکدامی فخر بیجا کند، که بسی از پسرانم کامیاب برآمد، یا ایراد بمحل نما
و سفید نشود- درین وقت روزی امتحان یک فریق را دیدم، در موقوف بعدالت
بودند سه ماه معلم سی روپیگی طرز جدید بران گذشته بود، که نود روپیه تنخواه برده و یا سه ماه
یک معلم هفت درجه دار پنجاه و شش روپیگی را گفتم که این کار چند روز است؟ گفت
هشت روز که از مشاهره پنجاه و شش روپیه هشت روزه پانزده روپیه میشود؛
از انسبب درین کار تنخواه کم آن میبرد که بظاهر بسیار مینماید بسبب اینکه کاری کتابچه معلم
شصت روپیگی را معلم چهل روپیگی که سه یا چهار درجه دار دو سه ماه میکند که تنخواه
بردگی او یکصد و بیست روپیه شود، و معلم سی روپیگی سه درجه بهشت ماه میکند که
دو صد و چهل روپیه برد، و برای روش قدیم که قبل ازین در مکاتب جاری بود
اگر مشاهره بیست روپیه بگیریم هم بسه سال بر خواندن نام پدر خود مقتدر نمیکشتند،


۳
و هفت صدو بیست روپیه میگرفت، بنابراین آنمعلم را گفتم شما برین فریق کار کنید آنمعلم
مکتب گفت که حال تشکیل تبته شده، معلم طر نصید از زیاده از سی روپیه داده نمیشود گفتم
قبل برین هر معلم نو، مدت یکماه کار مفت میکردم، بعد دریافت کار مقرر مینمودم، اگر
ناخوب می برآمد واپس موقوف میکردم، عوض او را خودم یا بتوسط کدام نگرانی
می ساختم، و ازین رفتار من همه زیردستان بخوفی داشتند، وحال این معلم در جداً
بیکار است بگیرد؟ قبول کرده نتوانست تعجب کرده گفتم؟ سبحان الله متارع
پانزده روپیه را نود روپیه میخرند و نقص لکها روپیه را فائده هزارها روپیه تعلیم داده اند
تضیع عمر گرانمایه اطفال هنوز یک نقص اضافه برانست، زهی معارفخواهی، وزهی
قلب چلانی، بلکه در بعض مکاتب نود روپیه را برده و کار یک پیسه را نکرده
از حاضری و حرف ناشناسی پسران معلوم است، خیر است زمانه هرچه میکند
مگر تا یک درجه، نه تا آخر، واصلاح آن وابسته بیک توجه علمحضرت حما یوریست
و مدیر برای یکفریق کلمه پشتو بازا را نوشته میکند، آنها میخوانند، و برای فریق دیگر
که آنهم در حصه اول است (ند) را مینویسد آنها خوانده نمیتوانند، مدیر قهر میکند،
معلم میگوید جناب مدیر صاحب کار سه حرف نده (ای و) و موقوف
بعد آن، و اضافت در حصه اول میشود، و درین نوشته شما (شود) موقوف بعد و او


۴

و «با» حرف همراه الف، و «زار» موقوف بعد الف بود که خواندند، برای این فرق
اگر قصه (شیرین شیرین خوب شور بازار) را بنویسد هم میخوانند، مگر در ندها از قرار «ابد»
است، که حرف اول را بیک حرکتی جدا میکنند، و حرف دوم را بر حرف سوم میبرند
و آن در حصه دوم خوانده میشود، و درین ابتدائیه اما نیه کثرت وقلت حروف در آن هیچ
اعتباری نیست، سیاق خواندن را دایر کار خود گرفته از اثر و چند کرت کتابهای
ترکی وایرانی و بخارائی وغیره را حاسدین طرز جدید در وزارت معارف آورده مقا
نموده اند، کل آنها بیک ورق طرز جدید موازنه نتوانستند، بلکه در باب خط بالکل آنها
بحث نکرده اند، وتعلیم یافتگان صغیر این راه در کارهای خود هیچکس خنده نمیتواند که
ازین تحریر برغلط گشته (ابتدائیه) را با درجه داران آن سوخته از خدا خواسته میگوید که این چگر
زبان بازیست، پیش ازین که «ابد» طلب نمود مردم چه میکردند، طرز جدید طرز جدید مرگر
مخالف در متخیله خود بادا عی چنین مخاطبه دارد .

مخالف بقیلبرین که طرز جدید نبود، مگر مردم ملانیشدند، و چند دفعه که حاسدین معار
بر شما هجوم آورند، هرگز عارض نگشته میگفتید که خود قوت کار را صه میکند، و باز در دیر
معارف سابقه تحریک بعض حاسدین قریب صد نفر معلمین مکاتب را بموجب حاضری
از بهر آموختن این کار برای شما مقرر نمودند، شما بقرار لازم نشان ندادید، باریه


۵
جميع مشتاقان مکاتب را مقرر فرمودند و بازهمه معلمين مکاتب را هر روزه
بعد فراغ کار بموجب حاضری ميفرستادند، مدت دوماه بانها سبق داديد تا بخايکه
قائل آنش ساختيد که هر درجه اين کار بصد روپيه می ارزد زياده برآن هيچ
کامياب نشدند، و نيز ميگفتيد که جميع معلمين ماتحت هرنگران برابر چهار يکه همان نگران
خود نيستند، و کل نگرانها باز برابر نيکه خودم نيستند، اينحالت را يک جای
از بهر خود قرار داده بوديد (الف، با) را چراغ دولت دانسته که قوت هر دولت
باندازه قوت معارف اوست، و آن قوت درينجا بطرز جديد حاصل نميشود، اگر
ميگفت که شما چرا يک نمايشی را نشان نميدهيد در جواب ميگفتيد که لفظ نمايش
بمعنی نمودن قليل خوبيست، بر خلاف کثير، و اينکار در هرجا و هرولا يک نتيجه کمل
بسيار خوب بظهور رسانيده، و نيز در باب مکتب شائتين گفتيد که آنها چون خواننده
ونويسنده ميشوند، و حسابرا شروع ميکنند، باز نمی آيند بخيال اينکه انعام و اللہ اعلم
که بيابم، مگر مبادا يک خدمتی مقرر شويم که بر خلاف مرضی ما باشد، اما
اسامی کاميابان شان در کتاب مکتب مذکور مسطور است، هر وقتيکه خواسته شوند
تکت کرده طلب نمايند وامتحان شانرا مدعی بگيرد که واقعيست يانه همچنين ا
ہر حرف جوابی ميگفتيد، حال ديديد که نگرانها موقوف کرده شدند، و فرقتها


خوب امسال است که بر جماعت سوم هم غالب ساخته بودید زور از شما گرفته شد
خودت را مضمحل ساختم، بازخواستگر و خبرگیری برای این کار نگذاشتم
و قطهای نیم ماش، و نون نخود انقدر اثری به روی کار آوردم که اخر الامر
این کار را محو و نابود میسازم (در ابتدا چون از کار ناظمی موقوف شدید، این طرح را
خداوند برای شما سبب ساخت، فی نفر پنجاه روپیه فیس میگرفتید - چنانکه در مدّت
چهل روز حاضر، مبتدی انقدر استعداد پیدا میکرد که هر یک لفظ را خوانده، و هم املای غلط
نوشته کرده میتوانست، و هر پدر با صد شکرّیه و انجاح وجه فیس را با پسر خود سپرد شما
میکرد، تا انکه محبوس شدید، و حال چنانش محو سازم که باز کسی مفت هم پرسان
آن نکند.
من - این خیالات شما را چون با تخیّلات خود مقابله مینمایم شما را لائق دلسوزی خود
می بینم. امیداند اگر یکروز سیاه چاه خود را با صد سالی با عیش و عشرت شما بدهم
و دریوزه سازم با انهم نیست، و از همه باب برای داعی جای شکر است
این خیالات شما وارید زنده و جمیع مرده میباشید، که انسان در سعت از روی
خیالات به جاهای خود مرگه ندارد، اما مهربانی مجدد النعمت ثانی، هر وقت در حق
اهل دنیا میفرمایند که این پیدایشان جنین اند چنان، و داعی ببد ولت نعمت الخ


اینجهانی را از بے اعتمادی دولت گفته میشود از انرو تنها بتنها خودم جازم که دیگران
اگر ظاهراً تعظیم کنند، وبدل دشنام دهند، آدم چه میداند، بلی اگر انسان خائده را
باشد، پد وشنام دیگران هم بپذیرد، زیرا ارکر دار خود میداند که عاقبت این حال خود نادیم
دعا خواهد کرد، و در باب آموختن کار از هیچکس گروهی نموده باشم مگر خدا میدا
اگر در کل آنها بقدر چند دقیقه اعلحضرت غازی توجهی دیده باشم، چنانکه چند نفر معلم را
در ماشینخانه تعلیم نموده بحضور برده بودم، بعد از مکالمه چند حسی دانت،
هر حکمت که هست در شش حرف (ب ن ی ت پ ث) است، لہٰذا در
امتحان شان فرمودند که (حربیه) چگونه نوشته میشود، معلم گفت که ( ح ) را بدارد)
از قرار مشق جیم میرسانم، و (ب ی م خانه (ه ) مرکب آنست (بنه) را بیاد داد،
همان قالب (بنه) را نوشته نقاط آنرا از قرار گفته سائل میدهم، خیال کردم که این
اتفاقی بود، بار دیگر فرمودند (کبیر) را چگونه مینویسید، دو خانه در میان آورد، باردیم
لفظ دیگر را فرمودند که آنهم ازین قبیل بود، حیران شدم که در ظرف چند دقیقه چند
توجه و دریافت فرمودند، و مخالفین طرز جدید هرگز توجه نمیکنند، تا بعد فهمیدن
اعتراض مناسب نميودند، و جواب با صواب می شنیدند، مخالفت مرتفع
میگردید، زیرا تنخواه شان وابسته ابینکار نیست، مگر بر هر کار نو، تا که بنج و ریشه میگیرد


همین احوال میباشد، و طرز جدید از روی بودجه تنخواه زیاده، و اندازهٔ زمانه؛
و اظهار نتیجه، خدمت لکها روپیه را بخود نسوب میسازد، حال که کار پنج ساله را اعلیحضرت
غازی میخواهد، در عوض یکهزار کتاب باقی اصل فرمان ابتدائیه این کتابرا در سر مضمونو
پروگرام ساخته بچاپ رسانید، و اندراج سراج الحساب و کتاب تاریخ الصحہ
و غیره درینجا ممکن نبود، مگر آموختن اساس هر کار را بکمال زودی متکفل است، اگر
عجب میدانید در باب کار یکسالهٔ حساب این پروگرام، که تا یکصد نوشتن است الان
سپاهیان ناخوانرا بیکمعلم درجه داران بسپارید، بعد سه ساعت ببینید که در صفر هم
غلط نکند، و کار یکساله را بیکروز نموده اثر برقی خود را ثابت نماید، و مخالف از رو
چه حرف میزند؟ که بجز استهزای لوان شش رنگه نحو چیزے دیگر از و شنیده نشده
هر انسان در خدمت محولهٔ خود یک امتیازے از بهر خود حاصل بنماید، تا بخوبی یاد شد
مگر بعض محض امتیاز را میخواهد، و امتیاز چون در جانب خرابی آسانست، لہذا کامیاب
خود را در ان خواهانست، و این تنخواه درجه را احدی از معلمین طرز جدید توقع نبود
و نه اکنون خواهان اند، مگر داعی بامیدان این نقص سرکار را نموده و مینماید که معلمین
طرز مذکور بالفعل درینولا زیاده از چهل نفر نیستند، که چهار نفر آن نه درجه دار، و سه نفر
هفت درجگی، و باقی آن پنج یا چهار درجه دارند، و امسال از ابتدای نوروز تا حال


۹
که نه ماه میشود، احدیرا یکدرجه هم نداده ام، که بعد ازین برای کار سال اول ده درجه
و از شش درجه باقی برای کار هر سال دو دو درجه برای لائق آن داده خواهد شد
و مدعای اصلی اینکه بآوازه درجه، مردم دور و نزدیک مملکت محروسه همه کار را
یاد بگیرند، و بر خویش و قریب خود آزمایش میکنند، چون راه و روش آسانی
از بهر خواندن قرآن و یافتن قرآن یابند، خود بخود همه ملت بیرون مکتب هم خواننده
و نویسنده میشوند، از انرو طعنهٔ ابتدائی برای معلم همینست که درجه را نداری
و تنخواهت از اصل چرا کم بسته شده ؟
معلم – اختیار شماست، هرچه کرده اید خود شما کرده اید.
داعی – همین بد است که من کرده ام، علم اصلی شما کم بود، از روی امتحان
تنخواه شما کم بسته شده، و در ما بعد باز فکر نداشتید یا متوجه نمیشوید که درجه را حاصل
نکرده اید.
معلم – تمام روز مغز سر میخورم، کوشش میکنم، و در دعای شما هستم.
داعی – همین دلیل نافهمی کار است که مغز سر میخورید، کسانیکه کار را یاد دارند، برای
مبتديان و خودشان ساعت تفریحست، و دعا هم نمیکند، بلکه یکنوع منتی هم از
ایشان محسوس میکنم، که یعنى کار شما را ما رونق گرفت، این اظهار تسلیم کرد و دعا هم میکنیم


هم نخواه بسیار، و هم دعای منت میبرند.
معلم – شما که در یکجای سوال کنید که این را چگونه نشان میدهید، من در جواب
وارخطا میشوم.
داعی – درجه داران چرا وارخطا میشوند، فریقیت کی خوب بود.
معلم – بسیار خوب، بعد ازین بر کارگران هوش میکنم، در هر فریق مکتب ما، که
کار کند تماشابین او میشوم؛ حال از حاضریم ناوقت میشود، رخصت میشوم
داعی – خوبست، والا بهتر آنست که پسران بیچاره نان مادران خود را پخته کنند،
و شما هم بخانه میرفتید باز روز نخواه می‌آمدید که از بودن شما هم اثری نمیشد
هر دفعه که امتحان فریقهای مکتب شما را میگیرم، در باب هر فریق چون اندازه
کار را میرزا نوشته کند، میگویم که تاریخ و کاره سابقش را بخوانید، بعد استماع آن
در باب کدامی میگویم، نوشته کنید، فریق اعلی، و اثر کار معلم ادنی معلم بیچاره
میداند که پسرانرا پیش نبرده ام، و در باب بعض میگویم فریق ادنی، واثر کار
معلم اعلی، وصراحتا نیز اظهار مینمایم که آفرین حسب القانون بسیار پیش برده
مگر چند روزی توقف باید کرد، که خوب تیز و دلیر شوند، و در باب شما چو
میرزا از اثر کار معلم پرسد، اگرچه فریق شما چیزی خوب هم باشد، میگویم که هیچ


۱۱

نوشته نکنید، بسبب اینکه در وقت فرصت از شما بپرسم، که این فریق البته بر بام
بالا شده مگر از کدام راه، وزینه، از هر مرتبه آن که میپرسم جواب لائق از شما نمیشنوم
میدانم که این کار را نگران کرده، و یا بکدام درجه دارد یگر کرده اید، و بعضی از شما
چنانند که جوا برا خوب میگوید، و فریق او خوب نمیباشد، و دارای درجۀ آن میشود
که بعمل دست آید، و شمار انعلم است نه عمل، و هر وقتیکه باشند من خود اور با
چنین کم تنخواهان مسئول می بینیم، چنانکه اگر گفته شود، که اگر نفرتی شما در وقت
گرفتن تنخواه واقف میشوند که منظوری درجه و یا از جناب وزیر صاحب گرفته فرت
فرستاده اید یعنے دریغ نکرده اید، و این شخص مدت دوسال میشود که در طرز چنت
نه تنخواه او بموجب درجه اضافه شده و نه موقوف گشته، بجز اینکه سفارش کرده
شدگیست، و سفارش کننده او تعظیم شما را نموده، و بشما دعا کرده، و تنخواه مفت
خورده، دیگر چيست، انسان چه جواب بگوید، و حال اینکه من بچشم دیدن تعظیم
کسے دارم، و نه بچنين دعا ها خوش میشوم، خودم دعا گشته ام، در چنان جانو کثرت وق
که قدر این چیز ها را بداند، به من بجز ثبوت شاگردی هیچ چیز قدری ندارد، وبو
بحصول درجه میشود ـ و آنانیکه بعد از دیدن همه ها بلکه هزار ہا طفل خواننده و نو اند
وراه و روش باینحالت رسیدن خود را حالا فراموش کرده، و گویند که فلان یا فلان


۱۲

کار این براطفال سخت است ، نمیتوانند ، انسان حیران میشود ، که کامیابان آریخچه رقم
می بینند و چنین میگویند ، آخر چرا .
معلم - دق قلب من چنین کتاب بخش ایام کار نبود ، همراه شما بجز راستی
گذران نمیشود ، چنانکه در ایام تعطیل زمستان که بجل متعلمین خود تعلیم میکنید
روزی هر کدام فخراً میگفت که من دو کرت انعام کاکا را برده‌ام ، کسی کرت
گفت ، آن دیگری بیان نمود که من هم یکدفعه دو روپیه انعام برده ام ، و اوقابل
انعام دیده نمیشد ، و نه درجه داشت ، شما فرمودید که شما بموجب لیاقت نبرده اید
فریق فلانی خراب بود ، از بهر آزار دادن او بشما انعام دادم ، و بازیگر ، و ز در کتب یاره
بکدامی انعام داده فرمودید که بقوت خوبی کاری بی اختیارانه از من انعام میگرید
والا نقض یک پیسه دلم نمیخواهد ، و آن دیگر را گفتید ، که ملا صاحب شما همانید ،
که برای من میوه آورده بودید ، دلم میخواست که این دو روپیه را شما برید
مگر افسوس که فریق شما بسیار خراب بود ، بران بیچاره احوال مرگ گذشت ، و در
اوائل اینکار یکی را «ماشین» و دیگریرا «جرثقیل» و دیگریرا «منبر اول گل»
لقب میدادید ، حال طعنه بنایابی درجه ، و آفرین هم از وجه یافته میشود ، خیر است
بعد ازین کوشش خود را میکنیم ، هرچه شدم ، حال رخصت .


۱۳
وچون پادشاه بحق ملت خود بمنزله پدر است، و پدر مابین اولاد خود محبت
و مودت و اتفاق و یکوجودی میخواهد، و آن بموافقت زبان حاصل میشود
که اختلاف السنه سبب مخالفت کلی، و موجب عداوت ذاتی میگردد -
و این اعلیحضرت همایونی جمیع افراد ملت خود را بنظر مساوات می بینند
پس اگر مردم ازبک بسیار میبودند همه ملت خود را بگفتن ترکی امر میفرمودند
و هرگاه اشخاص هزاره زیاده دیده میشدند زبان هزارگی را اختیار مینمودند
تا براه کوتاه بمقصد میرسیدند، مگر افغانان بسیارند، ناچار گفتن زبان جانب
غالب لازم آمد، و چون منشاء و منبع زباندانی معارف، و خواندنکیست
که حصول قواعد واصول آن از روی کتاب میشود، و آن بتوسط طرز جدید
قریب الوصول است، اگر در ثانی اعلیحضرت غازی حروف جدید و روش
مفیدی بر روی کار آورند مردمان بخوبی وشیرینی آن بزودی میفهمند
پس بالضروره منتظم مکاتب ابتدائیه، و مدیر منتهی الدرجه طرز جدید، و معلم آن
افغان باید بود، بنا بر مذکور اگر دو نفر مساوی الاخلاق والعلم، لیاقت
مدیری، یا سر معلمی را داشتند، و هردو زبان افغانی را هم میگفتند، اما یکی را
زبان مادری بود، و دیگر را بتکلیف یادگرفتگی، ترجیح بتکلیف یادگرفتگی را باشد


۱۴

که محض از هر حصول برادری و یکو جودگی یاد گرفته و متفکر نشوند که کار با خورد و کلان مین
شما نفری کار داران موجوده مکاتب کرده خواهد شد که دیگر نفری با رغیب نی آیند
مگر بر روش لازم، و باید، و سبب اینکه، کار گذاران مکاتب ابتدائیه نقص لکها
روپیه سرکار، تضیع عمر گرانمایه اطفال خود و بیگانه، و بد نامی اینجهانی نزد آنانکه در خو
و طرز جدید یافته، و دانسته کار گشته، و جوابدهی اخروی پیش دلملتے خود از روی نتیجه
و مشاهده راضی هستند - محض بیعلمی و نفسانیت از نیستی که در آنچه معلم داند و ما ندانم
چگونه اداره و تفتیش آن کنیم، و یا با اینقدر کارهاے ضروریه شخصیه خود چسان یکبار
ابجد خوانانرا خودمان تعلیم کنیم، این هر دو سخت است پس در نخوا اصل کار کوش مینمام
تا کامیاب شویم، و حال آنکه اگر چه طرز جدید در کار هر سال روشهاے بس خوب دالاً
مگر هر تعلیم یافته بزودی از ان دانسته میشود، اما از کار و عمل ابتدائی آن که چهل روز
با کار خط بمعاونت خبر گیری نگران، درجه در ان حاصل نموده میتواند، و نتیجه به از ان
چاره نیست، لہذا سرگاه تفریق را ثمر رسانند که از ایشان بصمت بے رجم منظور اس وانخیار
شان سبب ترغیب عمومی، و موجب ثواب اخروی، و رفع مخالفتهای انکامران بداست،
و ثبوت انصاف و انسانیت، و وطن خواهی کامیابی در مهربانی افغانی بتوسط خوانندگی میگردد
و چون داعی این حیات ثانوی خود را محض از برکت اعلیحضرت غازی میداند، از انرو
ہر آنچه حضرت او پسند در سرچندار ستران ندانم، خالی از حکمت کلی نمی‌بینم.


۱۵
ولا یحیطون بشیء من علمه الا بما شاء

طرز جدید
اصول تعلیم مکاتب ابتدائی، معلم و متعلم را کافی
مسمی به
اساس غچیباله امانیه

که ارکان جمیع
پروگرام جدید امضا فرموده اعلیحضرت غازیرا
در بر گرفته

در مطبع ماشینخانه دار السلطنه کابل طبع شد


١٦
فهرست مضامین
صفحه
دیباچه در دستورالعمل هر کار، نمبر وار . . . . . . . . . . ١
حصۀ اول در حرف شناسی، و آوازدانی، و کار نوشتن تدریجاً — حرف شناسی ٤٧
آوازاردانی، مگر درینوقت حرف شناسی مخلوط بآوازدانی، آخر این کتاب واقعه صفحه
دوصد و شصت و دوم، مبتدی شروع میشود . . . . . . . . . . . . . . . . ٥٥
حصۀ دوم در کیفیتهای مختلف خواندن . . . . . . . . . . . . . . . ٧٣
خواندن خط عربی، بلکه هر خط اجنبی بتوسط حرکات، چنانکه بر آیۀ شریف دالّه وسط
قرآن مجید باندک تأمّل خوانده تواند . . . . . . . . . . . . . . . . ٨٨
نمونه
عرضکتابا فارسی باب، و سال شمسی قمری، و یادگرفتن خط شکسته در ضمن سمتها سال الله غیره الخ ١٢٠
عنوانهای مراسلات بتفاوت مکتوب الیه . . . . . . . . . . . . . ٢٢٩
تعلیم خواندن بدیگری که خود مبتدی تقریر میکند . . . . . . . . . ١٢٥
اصطلاح اهل لغت، یا حروف که هر جزو بیک صنعتی یاد میکنند و قدر حساب بیان عربی ١٣٨
تعلیم خط بدیگری که خود مبتدی تقریر میکند، و مقدّمات هندسه از زوایا، و مثلث، و دائره، وغیره ١٥١
نطق با مسجد خوانان شهر آراء، از بهر بیداری دیگران، و معنی الفاظ معدوده مروجه اینوقت . . . ١٦٨
تعلیم حساب که در باب عدد نویسی خود مبتدی تقریر میکند، و اربعه و غیره، و توضیح در اعشار ١٧٩
مقدّمات جغرافیه از قبیل (بحر (ضد) بر، کُوهل، جھیل، غدیر، ضد، جزیره یا خلیج ، ضد
جزیرنما ،رأس، مساوی، نوک، بوغاز، آبنای، ضد، برزخ، خاکنای، وغیره ١٨٧
روِش تعلیم افغانی . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ١٩٦
ثبوت بیست تا خت از نصابِ صبیان . . . . . . . . . . . . . . ٢٠٢
حصۀ سوم در قانون نونشتن که از ابتدائیه بکار آرد، و حال گم گشته، اگر چه دو حصه آخر افتاده ٢١٠
پروگرام پنجساله و جدول حاضری مبتدی با جمع کل ایام سانحہ اور در مقدی حصه مه بپایان کتابے
۱۶ مطابقت نموده
(نصر الله خان؟)
سید احمد


بسم الله الرحمن الرحيم
الحمد لله الذي علم بالقلم علم الانسان
ما لم يعلم والصلوة والسلام علي النبي
الامي الذي اعجز بكلامه فصحاء العرب
والعجم وعلي اله واصحابه مصابيح الظلم
اما بعد
چون عاطفه علّیه حضرت شهریاری (امیرامان الله خان غازی)
سواد خوانی عمومی ملت نجیبه خود بود و است تا کلیات


۲
اصول دین خود را از روی نوشته دانسته قرآنخوان و خط
نویس و سواد داران باشد چنانکه اگر پرچه از حکومت بایشان
برسد بصرفروی خوانده و جواب انرا بنوشته داده بتواند
بنابران جناب جلالتماب محمد سلیمانخان وزیر معارف
که از ابتداء در رونق افزائی طرذ جدید تعلیم ابتدائی بوده و آبادی
معارف را ازین راه میدانست برای تسھیل و تکثیرین امرامجمہ
حکم مین بفرمود که فکری در اختصار کتابی و رویکسی ان اوز
تعلیم و تعدد معلمین و عمومیت و زیادتی کار باید کرد
بنابرند اور سررشته حصه متن رابتدایه مانیه باتمه و چیزی
اضافه انرا برین اوراق کم اور ده معروضداشتم بجانا سیکه
سررشته مکتب از طرف حکومت مقرر و جائی معین است


همانست که حسب القانون تعلیم یافته میشوند اما گویند
و جائی دور است که مکاتب سرکاری رسید نمیتواند
و در قریه و مسجد خود میخواهند که تعلیم یافته شوند خصوصا
در ایام زمستان که از دهقانی مزدگری و دیگر غریبی منافی
موسم سردی فارغ و بیکارند پس هر معلم درجه دار تعلیم
ابتدائی اگر باجازت وزارت معارف برای
این مدعا برود و آنقدر نفری را ساخته باشد که فی ما
د ونفر (خواننده و نویسنده) در زمانه رفتن وی برسد
هم حق تنخواه خود را دارد بهر مکتب که نزدیک باشد تنخواه
خود را در جمع معلمین آن برده نام نویسی تلامیذ خود و امتحان
آنها را هم بهمان مکتب بدهد چنانکه لحاظ اضاف دار


۲۴

مرقومه بخط شکسته را خوانده و فقره مشتمله بر الفاظ مشکله را نوشته
کرده تواند، و هرگاه بی‌اجازه وزارت معارف رفته
و کار را کرده باشد اگرچه حق تنخواه بر وزارت ندارد مگر فی نفر
هر خواننده و نویسنده پانزده روپیه بطریق انعام حق دارد،
هرچند که هر فرد ملت بخو‌اننده و نویسنده شدن خرج دیا پر خود
بمبلغ مذکور خوب راضی میباشد، مگر در یکسال یکجا دادن
مبلغ مزبور بر اکثرشان شاق است، لہٰذا حال حکومت
میدهد، و باز از ملت در ضمن سالها متعدده تدریجاً میستاند
و هرگاه آدم بیدرجہ این کار را نموده باشد، نزد نگران مکتب
قریب خود رفته اولاً امتحان خود را در خواندن و نوشتن بدهد،
اگر درست و قابل درجه دیده شد، تصدیق درجه خود را هم


بگیرد، که اگر یکوقتی نوکر شود، فی درجه سه روپیه اضافه
بر تنخواه خود نیز برده باشد، و از بابت تعلیم یافته های
موجوده خود بقرار معلم درجه دار فی نفر پانزده روپیه بطریق
انعام حق دارد، اگر چه با آرامی تمام در خانه و صندلی خود
پسران و نواسه ها و خویشان خود را تعلیم نمود باشد، بناءً
مذکور اگر یکنفر معلم درجه دارطرز جدید که لامحاله پانزده نفر را
تعلیم خط هم کرده میتواند، پانزده جلد ازین کتاب بپانزده
روپیه، و پانزده عدد تخته سنگی فی دانه یکروپیه بگیرد، که ضماً
بکار حساب اکثر کار خط هم بران میشود، و فی نفر یکروپیه
بیکدسته کاغذ، و دو دانه قلم، و یک دوات لب چتیه
و چیزی رنگ خرچ کند، و یک تخته سیاه کلان چوبی


که برای تعلیم فریق باشد نیز بخرد، تا آنرو این کتاب
و کتاب حامل المتن ابتدائیه کار حصه های چوبدارا
کامل الان تخته گرفته باشد جمله این مبلغ بالغ پنجاه روپیه
هم نمیشود، پس هر چند آدم سست و کم کار یکم در مهیا
پنجاه ایشانرا کامیاب میسازد، دو صد و بیست نسخه رویه
در عوض آن از سر کار میگیرد، پنجاه روپیه آن عوض خرت
مذکور آن میشود، و باقی در عوض محنت تنهایه او بر اوک
میماند، و هرگاه آدم جرار و سادهی جا بسیار باشد
بمدت کمتر هم میتواند چنانکه بار ها خود این ضعیف
بچهل روز ساخته، مگر سه چهار نفر، که در بند یخانه زیاد
میسر نمیشد، و این تجربه در کار مکاتب ثابت گشت،


که در باب خواندن زیادت نفری سبب معاونت
همدیگر گشته از رشک شاگرد خوب، مبتدی ناخوب هم
خوب میشود، اما در کار خط، نفری زیاده، وقت را بهم
زیاده میگیرد، زیرا با هر فردشان مخاطبه و تعلیم جداگانه
خواسته میشود، پس فائده حکومت اینکه، مگر این فن را در
مکتب سرکاری آورده میشد هم همین خرج داشت
بلکه تنخواه مدیر و سر معلم و چپراسی بران می افزود، و اگر
اگر نفری غیر حاضر میبودند هم معلم شان تنخواه خود را کامل میبرد
و حال کامیاب و ثمر رسیده موجود را محسوب میدارد
وقبل برین چون ابجد خوانی و تعلیم ابتدائی یک کاری باحمال
و تخمین بود، در ضمن مدت مدیر و سالها بی امیدیه مدت


میآمد، از انرو حضور مکتب، وبدون سررشته سرکاری
کامیابی شان صورت نداشت، وحال چون بموجب
طرز جدید کار آن همه در قالب و قانون محصور گشته
ازانرو هر دو جانب یعنی معلم متعلم بشوق تمام کار را
باتمام میرسانند، پس توسط متعلمین خوب در قلعه و قریه
وجاهای خودشان هم این مدعا بخوبی حاصل میشود،
اگر ملت این خیال کند که بالفعل از بهر یاد گرفتن طرز جدید
تنخواه بسیار میدهد، بعد از چندی این مقدار را نصف میکنند
وقتیکه مادران اطفال هم کار را یاد بگیرند، باز هیچ نمیدهد
میداند که هر طفل خود بخود سواد خوان شده از خانه میبرآید
فرض کرد هم که مدعای آخری چنین، و مقصد همین باشد


۹

ملت ازین مطلب دولت چه نقص کرده باشند، خرجیه
از ایشان فراهم می آید واپس بخدمات خودشان خرچ
میگردد، اگر از یک کارشان فارغ شود، البته مصروف
خدمت بهتر میگردد بلکه اگر از روی امتحان پسران خود را
تعلیم داده باشد حق بردن پسران شان بمکتب سرکاری
کسی بر آنها ندارد، و بموجب تفصیل فوق معلم شان مستحق
انعام میگردد، بنابران اگر ملک و سر کرده کدام ناحیه بگوید
که پسران ما سیاه میشود، یک معلم خوب درجه دار طریقه جدی
برای ما داده، که معلمین دیگر وطنی خود ما و یا اجنبی را
هم او ساخته تواند، جمع آوری پسرانرا خود میکنیم، و سر
جای تعلیم ایشانرا مینمائیم، و سامان تعلیم را از قرا قره جده


معارف میخریم، قلم و دوات و تخته و کاغذ و کتابرا برآی
پسران خود میگیریم، و تنخواه معلمین خود را هر قدر که سرکار
معین نموده باشد خودمان میدهیم، و سیاهه جمع آوری
وجه از رعایای خود، و باز خرج آن بکار تعلیم هم حکومت
میدهیم، تا اضافه طلبی نکرده باشیم، و در هر ماه یکبار
نگران آمده امتحان پسران ما را دیده باشد، تعلیم شان
تعلق بمعلم دارد، اما هرگاه حاضر نشده بودند وجه گرفتگی
همه واپس از من ملک گرفته شود، پسران مکتب
سرکاری برده شوند، و یا ملک تبدیل گردد، شنیده میشوی
حاکم را نمیرسد که از هر مطلب خود چند گروه ده را ترتیب
حواله پسرانرا بنماید، و نیز باید دانست که درین روش


طرز جدید که حال بر روی کار آمده در روز اول سباً
نوشتن خواسته میشود، بار ها این کار را بانجام رسانیده ام
که در خوانندگی اوسط، و در نویسندگی املا خطی باریجه اعلی میکنند،
چون راه بسیار صاف و کوتاه شده هر معلم منتهی الدرجه
بهمین یکصد و شصت ساعت مبتدیانرا خوب ساخته
میتوانند، اگر تخته های مشق در مکتب باشد خوب
و الا فی روز نیم پیسه کاغذ بر هیچ پدر تکلیف نیست، هیچ،
روز اول برای قلم سه پیسه گی، و یک یک پیسه دوا
و مرکب میخواهد، اگر هیچ نباشد هم انگشت بران زمین بگذراند
و هم را بنویسد که نگران میگذارد، اگر چه در اصل قانون طرز جدید
تعلیم ابتدائی چنین بود که خواندن و نوشتن هماشین در میشد


۱۲

مگر چون از اوائل حال مخالفین بسیار شدند و کار جلیل
نویسندگی را که بسالهای بسیار میسر نمیشد چنانکه بعض
ملاهای چهل ساله بر نوشتن نام خود قدرت ندارند،
و در مکاتب بمحض ابجد خوانی مجرا میشدند، بطرز اکابر
خوانندگی برا مقدم نمودم ، چنانکه مبتدیان چون نام خوان
میشدند، بلکه الفاظ اضافت دار را مانند (کشمیرۀ ماشینخانه)
یا (کوه شیر دروازۀ شهر کابل) را میخواندند سبب تعجب
مردم میگشتند، ترقی داده ببالا سپرده میشدند، و این کار را
اگر معلمین خوب طرز جدید بکمتر از یکماه میتوانستند، از انرو
هزاران نفوس را ترقی داده شد، و مخالفین را چاره بجز سکوت نماند
زیرا یا نمیدانستیم، و یا ارادتاً فائدۀ عالم وطن را بر هم میزدیم


۱۳

باید گفت، بنابراین بعضی منصفین عاقل شان بوصف
و مدح هم گشتند، بنا بر مذکور حال چون آرامی از ینباب
حاصل گشت، قانون طرز مذکور بر اصول صحیحی خود گرفته شد
که کار خوانندگی و نویسندگی یکجا یافته پیش میرود، و معلم
باید که در شروع هر کار باین کتاب ببیند که حال نمبر چند
و چطور شروع میشود، تا آنکه بر خود معتمد گردد که سهو نمیکنم
و چون نویسندگی معاون خوانندگی میگردد، زمانه همان
یکصد و شصت ساعت میخواهد، درین دیباچه
دستور العمل هر کار نمبر وار مفصلا و ستی نمبر آمده، چون معلم
یک کار را تمام کند درینجا ببیند که حال نمبر چند و چطور
شروع میشود، تقسیم اوقات دارد، و یا هر قرار یکه معلم


۱۴

خبرکار اینه ما نقد روقت را مصروف آن بدارد،
و شاگردانیکه غیر حاضر میشوند، یا قلم و دوات تخته و کا
غذی آورند، بفریق پایانتر خود مسترد نماید، اگر فریق
پایان دران مکتب نباشد سیرمین بسازد، وقتیکه نظری
سیرمین بسیار شوند معلم دیگر بخواهد، اگر داده نشد بهر دو
فریق را تنها کار نموده کثرت نفری را اعتبار داده، و وقت
زیاد خود را بنفری زیاد مصروف داشته باشد، و در با
سامان تعلیم خط، چون کنیم روپیه پسرش نویسنده میشود.
بالضروره پدرش هر چندامی ناخوان باشد نیم روپیه میداد
والاً معلم خرج کند که بعد کامیابی خط شاگرد، بازفی نفریکرون
از وزارت معارف بطریق انعام میگیرد، و هرگاه فوراً مستعد معلم


۱۵
نباشد مبتدی انگشت خود را بقرار جیم مثلا بر دیوار فرود مین
بگذراند هم منظور است اما غدر غیر مفید مبتدی هرگز
از معلم قابل منظوری نمیباشد.
دستور العمل حصه اول مشتمل برست
(۱) بعد فهماندن هشت طرف تخته یا کاغذ اولا
یکحرف را چون بمبتدی نشان بدهد فورا باو مینویسد
چنانکه (ا) را چون بشناسد بعد مشق میکند تا زمانیکه
فی الجمله خوشخط هم نوشته شود، بعد (ب) را شناخته و مرقوم
میدارد، و همچنین تا آخر، و در حالت مشق هر حرف بات
که نام آنرا زبانی هم گفته باشد چنانکه در مشق حروف ب
(ب ب ب ب) و در نوشتن (ج) (ج ج ج ج ) را


۱۶

ودر (و) (وُ وَ وَ و) (رُ رَ رَ ر) را با خود تکرار نموده باشد
و هر حرف را بصفت خود یاد نموده یعنے س ،دندانه دار
ش، کشدار، ص، چشم دار، ط ،خنجر دار ،ع، دهن باز
ف، ق، ل، تفنگ دار، یا مرکز دار ،ل ،مخشت سر
ن، و، دستار دار، ه، نانی، رکجک ،ی، راسته
یے، چپه، اما مبتدی در نوشتن خود یے، چپه را
مرقوم ندارد، و درین اول حال محض نقشه حروفرا نوشتن
کافی داند، ککار خواندن معطل نشود، تا مشق دیگر
که نوشتن حروف همراه لغات است زمانه بسیار است
باید که بتدریج تا آنوقت خوشخط نماید چون حروف غیر
مشاکله را بآخر رساند، بهذالطریق امتحان با ضبط نمأ


چنانکه بلاترتیب نام هر حرف را گرفته و مبتدی انگه خود را
بران گذاشته باشد که درین اول حال نام گرفتن حرف
برمبتدي دشوار است. تا باینطریق نامهای آنرا
از زبان معلم ضبط کند. بعد بگوید که این چیست این چیست
تا نامهای آنرا باندک معاونت معلم مبتدی گفته باشد.
(۲) نوشتن نقطه خصوصاً سه نقاط بالا و پاین
چنانکه در (شس چ) واقع است، جدا داند بانیشان
خوب خوشخط نماید.
(۳) بعد از امتحان گرفتن بیست حروف بغیر تشاكلۂ مذکوره
اندوی کتاب کار نموده تا قاعده اول در ضمن آن
حفظ نماید.


۱۸

(۴) چون بحروف مشاکله رسد چهار حرف
(ب پ) (بی) (ت نقطه دار) (ث نقطه دار) را نشان
داده و نوشتن هر یک را از ایشان بخواهد و همچنین چهار
حرف (ج چ) کامی (ح حلقی) (خ) را نشان داده
امتحان نوشتن آنرا بگیرد. بعد (د ذ کجک) (ر ز ژ)
زیر تیز(س دندانه دار) (ش کشته دار) (ش دندانه دار)
(ش کشته دار) (ص چشم دار) (ض چشم دار) (ط خنجر دار)
(ظ خنجر دار) (ع دهن باز) (غ دهن باز) (ف ق)
(ک مرکز دار) (گ دو مرکزه) (ل) (م خشت سر) (ن)
(و دستار دار) (ه نانی) (ء کجک) (ی راسته) را
بایشان شناخانده و امتحان بگیرد، حال در فرق آواز


۱۹

حروف ذیل خوب درست باید ساخت، اگرچه
مجموع حروف ذیل بتقسیم، شفوی و وسطی و حلقی
مشهورند، مگر درینجا از لب گرفته تا ناف بترتیب
هفده مخرج نوشته شده (پ م ب ف و ی) شفوی
(د) (ت ط) (ز ذ ض ظ) (س س ص ث)
(ش ش ش) (ن ج چ ق ک گ ل ن) وسطی،
(خ غ ح ع اه) حلقی میباشند.

(۵) از روی کتاب کار نموده تا دو قاعده
باقیه را در ضمن آن حفظ نماید.

(۶) هر حرف را بر سر کلان یعنے بالف بخواند
و از هر مبتدی امتحان دران بگیرد.


(7) سیزده لفظ را با جا سا ما صا طا
عا فا کا لا ما ها را مرقوم دارد.
(8) در اشکال مختلفه (با تا یا تا پا ثا جا حا خا
دا ذا را زا ژا سا شا صا ضا طا ظا
عا غا فا قا کا گا لا ما ها) از یک مبتدی میاید پرسید
که (نا) را چگونه مینویسید . و او استاد و وی روی تخته
نوشته، بآواز بلند بگوید "تا کل فریق بشنود" که
همان (با) را مینویسم مگر نقطه آنرا بالا میگذارم همچنین
دیگر و دیگر را پرسیده و جواب گفته باشد تا آنکه به (ها)
رسد و هرگاه مبتدی یکنفر باشد خود معلم بگوید بلکه با خيال
معلم بهتر که وقت را کمتر میگیرد بعد امتحان کل فریق را


۲۱

در نوشتن هر سی و دو لفظ مرقوم فوق بگیرد، و درین جا
امتحان هر حرف را همراه الف و بدون الف بسیار بگیرد
چنانکه گوید (گا) نوشته کنید (گ) بنویسید، و همچنین درس
مشق حروف مده بقرار مذکور کار کند تا فرق محض حرف
از حرف با مده بخوبی نموده باشد تا در همه جا در بجا غلط نکنند
که علت در حروف علت مده است که مبتدی بغیر
درازی حرکت حرف سابق آواز حرف دیگر نمیشنود و نداند
(۹) کار موقوفه، بعد الف را بایشان بیاموزاند
و آن چنانست که معلم بگوید هر کدام این (آ، با، پا ... یا)
مانند یک اسپ کشی خیال کرده که در دست کدام می باشد
که خود او بچشم دیده نمیشود، اما چون سر باز چکش را بالا کند


۲۲
و بر اشیای مختلف مانند یخ و خشت و چوب و آهن
می آورد از آواز شناخته میشود که بر فلان چیز آورد همچنین
هر حرفی که در آخر لفظ (با) موقوف بیاورم شما از آواز آن
شناخته بگوید که بر فلان حرف آوردید تا کل حروف را
ختم کنم بعد شما این چکش را گرفته بر هر حرف که بخواهم بیاورید
بعد چکش دیگر را گرفته بر هر حرف که خواستم آورده باشید
تا کار موقوف را خوب یاد بگیرید که روز اول خوانندگی
مبتدی همینست بعد الفاظ آنرا از روی کتاب خوانده
و هم دران ورق از نوشتن هر لفظ آن جویا شود تا او
در مانند لفظ (پاک) بگوید (پ الف پستی مانند با)
نوشته میشود چنانکه حال مشق کردم و (ک) را جدا مینویسم


۲۳
که الف بطرف چپ خود بسته نمیشود، بعد یک یک از الفاظ
ذیل را بایشان مرقوم دارد، و در مانند لفظ (صاف)
معلم بگوید که (ص) چشم دار است، و در هر لفظ چون معلم
از دیدن و اصلاح کل فریق فارغ گردد، بعد لفظ دیگر را
گفته باشد: آن، آب، آش، آر، باج، پاک، یاد، تار،
نام، پای، جام، چار، حال، خاک، داگ، داد، دار،
ذات، رام، زاغ، ژاژ، ساز، سال، شال، شام،
صاف، ضال، طاق، عام، غار، فال، قاش،
کار، گاز، لاک، ماش، ماه، واخ، وای، واه، یار،
آ، یا، چون کار چکشهای الفی را بخوبی دانستید کار
چکشهای یائی، و واوی را بآسانی میتوانید.


۴۴

(۱۰) بعد از فهماندن مبتدیان بکیفیت (ه) آخری ۳
این چند لفظ (ناوه، پاره، چاره، ساده) را بیاموزان
بعد الفاظ متن و حاشیه را بسیار بایشان کار نماید بمحض
نوشتن معتمد نگردد، که مانند لفظ (ماش) را از زبان علم
حروف آنرا بجا آورده مینویسد اگر ناگفته لفظ (پاک) را
برای او بنویسی خوانده نمیتواند.
(۱۱) کیفیت اضافت را بایشان بیاموزاند
چنانکه هر چیز اگر از دیگری باشد آخر آن بکشی خوانده میشود
مانند (کتاب، کاغذ قلم، کاسه، ....)
(۱۲) بعد از خواندن هر لفظ بزیر کلان یعنی همراه (یا)
و بلفظ (بی جی سی طی عی فی کی می ی) را مرقوم داشته


۲۵
باز بتوسط یک شاگرد لسان بشیار اشکال مختلفه هر یک را
یعنے بی نی یی تی پی ٹی، جی چی حی خی سی شی
صی ضی، طی ظی، عی غی، فی قی، کی لی می ی، را
سوال نماید، تا او جواب مطابق بگوید، و معلم هم معاونت نماید
(۱۳) حال یک یک از الفاظ ذیل را بقرار قانون
سابقه نوشته باشند (آبی، کافی، جائی، چاقی، چاپی،
حاجی، باشی، کاچی، ماهی، شاخی، شادی، گاڈی
کلدی، بانی، باسی، عاصی، قاضی، خاطی، راعی،
باغی، شافی، ساقی، پاکی، شالی، خامی، شاہی، ہادی
چارپائی، بابا، کاکا، لالا، ماما، کالا، بالا، با دام، پایان،
(۱۴) بعد از فهماندن اینکه (یا ) بد و نقطه زیر شناخته میشود


۲۶

سخت و سست آنرا بایشان بفهماند که سست عبارت
از دراز نمودن کسره است و بس، حال موقوف بجد آن
بشما خوانده میشود که حرف همراه یا مشق کرده اید قبل ازین
وقت آن نبود زیرا دو حرف (أو) بطرف چپ بسته
نمیشود و (ی) بسته میشود از انرو الفاظ وی در موقع
خانه بندی در آخر کار خط باز نوشته میتوانید، والعناًط
شرح را هم بایشان کار نماید تا در خواندن موقوف بجد یا
خوب دلیر شوند.
(۱۵) هر حرف را بپیش کلان یعنے بواو نخست است
بایشان خوانده بعد یکیک از یازده لفظ (بو جو سوه
صو طو عو فو کو مو هو) را بایشان مشق نموده و بقرار بیان


۲۷
یک مبتدی را از اقسام مختلفه (بوپوتوتوثو، جو
چوحو، خوسو، شوصوضو، طوظو، عوغوفوقو، کلوگو
موهو، و و) را بپرسد، که جوابرا بآواز بلند گفته تا همه فربوق
بشنود، بعد الفاظ موقوف بپند و او را با تهجی بخواند
و واو سست که عبارت از دراز نمودن پیش است
دانسته آنها نموده و الفاظ موقوف بعد آنرا بآنها بخواند
و هم درین و سبق از نوشتن هر لفظ بپرسد، تا جواب را
مطابق بگوید.
(۱۶) بقرار سابق یکیک از الفاظ ذیل را معلم گفته
و ایشان مرقوم داشته معلم اصلاح آنرا نموده باشد (پوست
پوش، توت، نوش، یوز، بود، جوق، جوره،


۲۸
چون ،حور، خوب، دود، روز، زور، زود، سود، شوم
صوف، طور، عود، غوری، قوچ، کوره، کوشش
موش، داوود، کاهو) بعد الفاظ موقوف، بعد و او
متن و شرح را بایشان بخواند، تا در خواندن ان جری دلیر شوند
که در خط خواندن لفظ بر معلمست، پس چه مبتدی تر اوانی معلم
هر حرف را بجا آورده میتواند اما خوانده نمیتواند، و الفاظ لست خود را
و موقوف بعد است خود، و از ابدطلب، و مشدّداً
مانند (کوز، کوز، جواری، دلاک، وغیره را هم بایشان
نوشته کرده میتواند، مگر حتى المقدور از قانون خود تجاوز
ننماید، حال یکیک از الفاظ ذیل را گفته و ایشان
مرقوم داشته معلم نموده باشند، مگر اولا اینقدر بگوید فضاً


۲۹

در همین سه حرف (الف، یا، واو) است که انرا زبان
گوینده انسان خود اواز نمیشنود چنانکه لفظ چوپانی
اگر گفته شود بعض مبتدیان (چ پ ن) را نوشته می‌اورد
الا انکه هشیار باشد میداند که از پیش دراز (و) و از زبر
دراز (ا) و از کسره دراز (ی) پیدا میشود و ازین سبب
سه حرف مذکور را حروف علت گویند (خاموشی،
فاروقی، چوپانی، طوفانی، ناجوری، ناخوبی، صابون،
لاهوری، ماهوتی، جولاهی، بولانی، نابودی، پوشاکی
خوراکی، کوتاهی، شور بازار، سوهان، چوپان، بارود
تابوت، صابون، روباه، کوتاه).
(۱۷) حال اندوی کتهاب کار نموده چون بساطه‌ای


٣٠

یخخانگی (بابت) رسد، اولاً قانون است خورا بایشان
آموخته، وچند لفظی مانند (سر، شل ، کل، خر، کر، وی)
کی را بایشان کار نموده، چنانکه معلم اگر من بگویم،
(س، ر) باید که شما آواز اول را بر دوم زده بگویید (سر)
و در ش، ل) بگویید (شل) ... بعد سلسله مذکوره را
شروع کرده سه لفظ (بقا، بکا، بها) که بنا بر ضرورت
از ابد ، طلب دران واقع است، برایشان بخواند، بهرشان
بعد یکایک لفظ سلسله مذکوره را بایشان نوشته، خانه
و مرکب را دانسته شان نموده هر لفظ را به شق قسم از ایشان
خواسته باشد، و ماندن نقاط را بر موقع خود اصلاح گرفته
باشد، و در خواندن هم غیر مرتب رسیده باشد.


٤٣

(٩٢) یکیک از الفاظ ذیل را گفته و ایشان نوشته باشند

ثلث، ثابت، یخ، رخ، بدراز، داند، آید، بدرو،
تنویر، نذیر، بیدار، زرگر، ویرانه، پرسان، پر تو،
آتش، آتس، ریش، انس، پس، قابض، ربط
تابع، صانع، قانع، شایع، راتع، هاتف، خائف،
رونق، نقاره، دیگ، ریگ، زنگار، سگاب،
بوتل، هوتل، پل، دریا، دائم، جایم، حاتم، خاتم،
دین، زین، درتن، پن، وثن، یابو، دایه، دانه، کوته،
دابه، بهار، نهال، غازیها، گادیها، عادتها، چاپی، دلو
سطربندی
دارو، گوشت، شش، ص، خنجر


۳۲
(۳۰) الی سبق ایمان کلمه گفتن، کار خواندن را
خوب پیش برده تاسه سلسله باقیه را نیز حفظ نماید
بعد مشق جیم را شروع کند.
دستورالعمل حصه دوم الی آخر کتاب تعلیم دیگر
(۳۱) حال حصه دوم شروع شد، و مبتدی،
در کار خط از سلسله یکخانگی ( بابت ) هم فارغ گشته
بمشق جیم رسیده، پس چون در اکثر ایام سال در جمیع
مکاتب سرکاری شش ساعت نجومی کار میشود بنابراین
در شروع حصه ثانی چهار ساعت را بکار خواندن مصروف نماید
چه سبق کتاب را بمبتدی میخواند، و چه الفاظ متعلقه بهر سبق را
بوی کار مینماید، تا آنکه سبق بیست و پنجم یعنے بایمان


۳۳
کلمه گفتن رسد، و سلسله (دوخانگی، و سه خانگی، و اشکال
مختلفه بعض حروف) را تلفظا خوب حفظ کند، تا از بهر
خط بندیشی درکار نماند، پس باید که درین روز اول حصه
ثانی چهار لفظ (جام، حجم، جنت، خبرا) را مبتدی حفظ نمود
و از کیفیت ہر قسم از اقسام اربعه جیم بخوبی اورا بفهماند،
و مشق جیم را شروع نماید که تا سبق بیست و پنج در باب خطی
بیکار نباشد، و آن دو ساعت که میماند در کار خط مصرف
نموده باشد، اما چند روز اول آن نیم ساعت خواندن را
هجا داده، و نیم ساعت خط را بحساب، تا در نوشتن
فقره ساده خوب شوند اینچنین (خواندن سه و نیم ساعت،
ہجانیم ساعت، خط یکنیم ساعت، حساب نیم ساعت)


۳۴

تاسبق بیست و پنجم برین تقسیم اوقات کار نموده باشد
(۲۲) وقتیکه مبتدی بسبق بیست و پنجم رسد
دستور کار خواندن و هجا درست شده باشد. پس باید
که وقت خط را زیادتر نماید چنانکه سه ساعت در کار
خواندن و دو سه ساعت باقی را بکار نوشتن صرف نموده
باشد که آنهم فی الحقیقت عین خواندنست و هر قدر که
که موقع بموقع در کدام سبقی مبتدی آمده که آن بجدول خط
می آید، بالضروره با و نوشته و حفظ نموده باشد چیزی
وقت یک کار بر وقت کار دیگر زائد نمودن مضرست
بر راسته معلم است معاذ جوئی حال شاگرد است
در تا به مضامین موقع خود وقت هجا و حسابرا باز وقت


۳۵
خواندن گرفته باشد، خواندن سه ساعت بخط است
تا رسیدن عربی بهمین قسم در اوقات بکار بند باشند.
(۲۳) وقتیکه بعربی رسید، دو ساعت خواندن را
بعربی دهد، تا آنکه در عربی بدرجه برسد که آیه خوره را
باندک تامل از ما بین کلام الله شریف بدون غلطی
خوانده باشد، و قواعد تجوید و سوره فاتحه و دسوره اخیر
قرآن مجید و عم جزاء سے نماز را از کتاب با حفظ نماند
و ترجمه تعوذ و تسمیه را با قوانین صرف و نخو آن که در ین
کتاب لازم دانسته شده بداند و از کار عربی فارغ کردید
وقت عربی را بخواندن دینیات شفعای صرف نموده
و یک ساعت باقی فارسی را بخواندن فقرات خوره


۳۶

گذرانید میباشد اینچنین (عربی دو ساعت خواندن
فقرات خور یک ساعت خط سه ساعت شکسته تا خط
بقرار مذکور معمول داشته باشد.
(۲۴) وقتیکه سبقهای خط شکسته را شروع نماید
بقرار تقسیم اوقات نمبر سابق کار نموده مگر فقرات را
بخط شکسته نوشته باشد، تا آنکه بسبق چهلم رسد یعنے
عربی دو ساعت، خواندن فقرات مرقومه بخط شکسته
یک ساعت خط سه ساعت.
(۲۵) چون از اول سبق چهلم الی آخر کتابچه
در حقیقت منزله کتاب سال اول و دوم فارسیست
لهذا معنی هر فقره آن مبتدی را خوب فهمانده، بحد تلفظ


۳۷

ولهجه درست از وی خواسته باشد ، چنانکه مخاطب
از تلفظ او معنی آنرا بداند ، تا آنکه بحساب ابجد رسد ، و در خط کار
چون بآخر رسد، و فقره را از تلفظ غیر نوشته کرده تواند، در آن
سطر بندی گفته شود، که مراعات ظاهری آن همانست
که در حصه اول هنوز گفته شد ، اما لحاظ معنی لازم ترست.
سطر بندی بمراعات معنوی
و آن اینکه ، هر گاه یک لفظ، یا یک عبارت بسته باشد
نصف را در آخر سطر، و نصف باقی آنرا در اول سطر دیگر
نیاورند، چنانکه از نام (محمد علی) محمد را در آخر سطر، وعلی را
در اول سطر دیگر بیاورند - یا در آخر همان سطر گنجان
مهالی هم نویسند، و یا عبارت سابق را و ضاح داده


۳۸

تا سطر را الی آخره گرفته و مجموع محمد علی را در اول سطر دیگر
مرقوم دارند - و همچنین در وسط سطر نیز باید که تتمه لفظ
سابق را با ول لفظ لاحق قریب نسازند و نه اول لاحق را
بآخر سابق نزدیک نمایند چنانکه در عبارت (آن را زما
پوشید) هرگاه مدعا این باشد که (آن سر را نگفت)
زای معجمه را بالف قریب نماید و هرگاه (آن چیز را
از ما پنهان کرد) مقصد باشد باید که به (ما) نزدیک
سازد تقسیم اوقات همانست یعنی عربی دو ساعت،
خواندن خط شکسته یک ساعت، خط سه ساعت
تا آنکه بمسجد رسد.

(۳۶) وقتیکه بحساب ابجد رسد الف در عربی شیثه


۳۹

خوب شده باشند چیزی وقت ازین دو مضمون گرفته
بکار ابجد رسانند در سه چهار روزی روزی نیم ساعت
با همه خرابیهاشان یاد میگیرند بعد البته در عربی خط
و حساب ابجد و خواندن خط شکسته خوب شده باشند
والا وقت باید یک کار ا و ضو نیکا مبتدیان خود را در ان
کمزور میدانند طرف نموده باشد تا بر شش ساعت
فارغ گردند واوقات دیگر ساخته شود چنانکه کار نو
بدست آید و یاد گرفته هم از دست نرود و عربی بکنیم ساعت
کیفیت حال و حساب ابجد نیم ساعت خط سه ساعت که
تارسیدن برقوم و خواصها بقرار تقسیم اوقات مذکوره
معمول داشته باشد.


۴۰

(۲۷) قرائت یکروزه، و آن عبارت از خواندن
آیه است بقانون تجوید، و هر حرفرا در مخرج خود ادا نمودن
و روز دیگر دینیات فی روز نیم ساعت، نوشتن
عنوانهای کتاب ها، و حفظ آن نیم ساعت نوشتن و خواندن
حساب الی ملیار یکساعت؛ و انستن اشیای زائده
تتمه از هندسه مانند زاویه، و نوشت و خوان بحساب ابجد
و غیره یکنیم ساعت؛ هجای علمی و لغاتیکه درین
کتاب خوانده شده، و یا کثیر الوقوع باشند، چنانکه درلفظ
(تصدق) همینقدر کافیست که مبتدی بگوید (ت)
نقطه دار، صاد، نه دو حرف باقی که آنها از هم توان نیستند
و بعد تکرار و قوت یافتن مبتدی درین کار، مانند لفظ


۴۱

(حضور) و (عبدالرحیم) را بتلفظ غلط یعنے (اژور) و (اودیم)
گفته و پرسیده باشد، تا مبتدی بمحاسن صحیح آنرا بگوئیم ساعت
خوشخطی بتوسط رباعی جاء جہ حروف مختلفه بخط.. نیم ساعت
رقوم قدیم از بهر کار آمد وقت ناچاری... نیم ساعت
رسم.................... نیم ساعت
تا رسیدن بآخر اشیائے زایده تتمه بهمین تقسیم اوقات
کار بند باید بود، و خط بعد ازین در ضمن تعلیمات دیگر می آید
(۲۸) قرائت ........ نیم ساعت
طریق وضو کردن و نماز خواندن ...... نیم ساعت
در حساب جمع و ضرب و تقسیم خورد، و تفریق و تقسیم کلان
قهر از بحث حساب این کتاب.... دو نیم ساعت


۴۳
نوشتن خواصها . . . . . . نیمساعت
دانستن اشیای زائده تمه و گردان سابقه . . نیمساعت
مجله علمی . . . . . . . . . . نیمساعت
خوشخطی . . . . . . . . . . . . نیمساعت
رسم . . . . . . . . . . . . . . نیمساعت
(۲۹) قرائت . . . . . نیمساعت
دینیات . . . . . . . . . . . . نیمساعت
معنی الفاظ موجه زمان موجود . . . . نیمساعت
حساب . . . . . . . . . . . . یکنیم ساعت
مطالعه خود از حفظ امو نمودن . . یکساعت
کوران بعض کارها سابقه به نیاز اوردن استخیال کند نیمساعت
خوشخطی . . . . . . . . . . . نیمساعت
رسم . . . . . . . . . . . . نیمساعت


۴۳

(۳۰) حال باید که جغرافیه وافغانی برمضامین
سابقه افزوده شود، و این تقسیم اوقاتهای مذکور از بهر
بیداری نگرانها و معلمین جز از این بکار گفته شد، که مضمونهای
توجه طلب را در اول روز آورده، تا معلم همه کارها عمداً
بر همین راه و روش سیار باشد، اما در آخر حال چون
یک معلم، قاری، و رسام، و مشاق، و جغرافیه دان،
وافغانی زبان، و درجه دار طرز جدید شده نمیتواند البته معلمان
خواسته میشوند و مضامین هم وقتاً فوقتاً زیاده میگردند،
لهذا بمناسبت هر وقت و ملاحظه سرکار و احوال معلمین
باید که تقسیم اوقات جدید را درست نموده پا بند آن با
اگرچه این کتاب در مدت دو سال ظاهر اسمان اندازه


۴۴

دو سال پروگرام انجمن معارف را ذکر دلیست مگر
چون نهایت را در بدایت مندرج نموده کارهای دیگر را
بآن کرده میرود لهذا بجد خوانان دو ساله طرز جدید در بعض
مضامین از جماعت چهارم هم گوی سبقت میبرد و هر کار را
از روی دانسگی و یقین میکند نه بکمان و تخمین از آرو
در هر موقع و همه حال بسیار دلیر و جرارند حال اینقدر گفته
میتوانند که سایرین غیر اینطریق مبتدیان سال اول را
سه فریق ساخته (الف، ب، جیم) نام کرده اند بتکمیل
یکسال (جیم، ب) و (ب، الف) میشود و الف ترقی
بسال دوم میکند یعنی اندازه یکساله را بسه سال میزنند
و ما ابجد خوانان همان اندازه یکساله را بيك سال میکنیم


۴۵
مگر خیال دیگر را در دل خود میپرورانند، که بسال سوم
اوقات ما برای گرفتن کارهای جدید فارغ اند
و راهروان روش دیگر باوقات زیاد خود مصروف آن
خواهند داشت که حال ما از ان فارغیم. پس در آخر
سال سوم امید داریم که ببیننده از مقابله ما و آنها
«هل يستوي الأعمى و البصير» گویند، معاً اینکه در مدتی
تا هر چند سال که راه و روش تعلیم را نشان میدادیم و دیگران
ازان انکار نموده راهسپار روش دیگر گردند، البته
جویان مساوات مضمون آیه مقدس مذکور باشند
بسبب اینکه هیچ جدید بر قدیم اعتراضی ندارد، خودش
بر همین راه آمده، و سن الاوقات استادان خود را مدعا


٦٤

یاد میکنند، مگر هرجدت طلب را کار و حال قدیم
معلوم میباشد، بهتر ازانرا می یابد، که دنیا بهمین طور
ترقی کرده و میکند، والا باید که کارهایی حرفی از
تیروکمان بتفنگ جرمنی نمیرسیدند.
ختم شدی نمبر دستورالعمل هردو حصه
حال متن شروع میشود
اعدادیکه در اول هرکارمتن نوشته شده، مطابق آن
درکتاب هدایت دار، وهم درکتاب حامل المتن میباشد
برای اینکه اگر معلم درین کتاب ازکیفیت کدام کار
نداند، دریکی از ان دوکتاب دیده مطابق این عدد ان
مییابد، واز حقیقت آن مفصلاً در انجا دانسته میشود.


۴۷
هو الله المستعان
متن ابتدائیه امانیه
مشتمل برسه حصه
حصه اول در حرف شناسی و آوازدانی
حرف شناسی
سبق ( ۱ )
( ۱ ) ا ب ج د ر
س ش ص ط


۴۸
سبق (۲)
ع ف ق ک ل م ن
سبق (۳)
و ه ء ی ے
سبق (۴)
(۲) ب ج س ش
ص ع ف ق ک
ل م ن ی ے


۴۹
(۱) ب پ ت ث ج ح خ چ
که ژ م ه ن ی ی ی
(۴) ع عععع
(۵) ف فففف
(۶) ق قققق
(۷) ک (ل) کا، گل
(۸) ه ها ههه ه
ج جا جِ جُ جْ
م ما مِ مُ مْ


۵۰
(۹) ا ب پ ت ث
سبق ۵
ج چ ح خ
د ذ ر ز ژ
س ش ش ش
ص ض ط ظ
ع غ ف ق
ک گ ل م
ن و ه ی ےے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے ے


۵۱
اگرچه حروف ذیل را شفوی، و وسطی، و حلقی میگوئید
مگر از ابتدای لب تا ناف بترتیب مرقوم گشته
(پ م ب ف و ی) (د) (ت ط)
(ز ذ ض ظ) (س س ص ث)
(ش ش ر ن ج چ ق ک گ ل)
(خ غ ح ع ا ه)
ا ب پ ت ث ج چ ح خ د ذ ر ز ژ
س ش ص ض ط ظ ع غ ف ق
ک گ ل م ن و ه ی ی ی
ب پ ت ث ن ی


۵۲

(١٠) ا ب ت ث ج ح خ د ذ ر ز
س ش ص ض ط ظ ع غ
ف ق ك ل م ن و ه ی
پ چ ژ گ
سبق ٦
(١١) ا و ؤ ر ز ژ د ذ ط ظ ء طره
سبق ٧
(١٢ تا ١٨) ب ن ی ت پ ث
ب ن ی ت پ ث
چشمتن


۵۳

بابنج بم بوبی . ناننج نم نونی
یایریج یم یویی . تاترج تم توتی
پاپپچ پم پوپی . ثاثرث تم توثی
کلب کلک ک لل
حام حلم حلم
(۱۹) اح درس ص ط ع ک ل م و ه
همعصجح مغطجحمهضجحمحطه
طکلسویاحد کعصم کحصم


۵۴

حد سد صد طد عد کد لد مد
حر سر صر طر عر کر لر مر
(۲۰) ن ف ذ خ ز ض
ظ غ (ثقذ غرضظخ)
ت ق (ثق قت)
ث ش ژ (ثشثژ)
ب ج (بج جب)
ی
چ پ (چپ پچ)


۵۵

آواز دانی
سبق

(۲۱ و ۲۲) اَ  اِ  اُ

(ا، ت ط) (ز ذ ض ظ) (س ص ث)
اَ  اِ  اُ   ا اِ ای اُو
اَ  اِ  اُ   آ ای او
آ اِی اُو   اَ  اِ  اُ
با بی بو  بَ بٌ بُ
پا پی پو  پَ پِ پُ
تا تی تو  تَ تِ تُ


۵۶
ثا ثی ثو ث ث ث ث
جا جی جو ج ج ج ج
چا چی چو چ چ چ چ
حا حی حو ح ح ح ح
خا خی خو خ خ خ خ
دا دی دو د د د د
ذا ذی ذو ذ ذ ذ ذ
را ری رو ر ر ر ر
زا زی زو ز ز ز ز
ژا ژی ژو ژ ژ ژ ژ


۵۷

سا سی سو سَ سِ سُ
شا شی شو شَ شِ شُ
صا صی صو صَ صِ صُ
ضا ضی ضو ضَ ضِ ضُ
طا طی طو طَ طِ طُ
ظا ظی ظو ظَ ظِ ظُ
عا عی عو عَ عِ عُ
غا غی غو غَ غِ غُ
فا فی فو فَ فِ فُ
قا قی قو قَ قِ قُ


۵۸
کا کی کو ک ک ک
گا گی گو گ گ گ
لا لی لو ل ل ل
ما می مو م م م
نا نی نو ن ن ن
وا وی وو و و و
ہا ہی ہو ہ ہ ہ
یا یی یو ی ی ی
(۲۴) جام، خان، وای، ساد.
جامه خانه دایه ساده مانده


۵۹
(۲۴) آبا پاتا ثا جا حا خا دا ذا را زا ژا حرف محلا و
الف
سا شا صا ضا طا ظا عا غا
فا قا کا گا لا ما نا وا ها یا .
مشق هر یک باقسام مختلف خود
آ، با، جا، سا، سا، صا
طا، عا، فا، کا، ما، ها .
(۲۵) آن، آب، آش، آر، آه، آخ موقوف بها
بار، باد، باش، باز، باغ، باو، پای
پاک، تاج، تاک، تار، جار، جان، جاه


٦٠
جام، چار، حاسے، چاه، حال،
خاص، خار خان، خاک، خال، خام
دال، ذات، راه، زاغ، ساز، شاخ
شاه، شال، شاد، شام، صاف
طاق عام فال فاش قاش
کاش کار، کاو، گاه، گاز، لاف
مار ماش، مال، ماه، ناز، ناک، واخ
واے های یاد یار دال ذال
قاف، کاف، لام، واو.


آواز کل حروف بهم در ابتدا ، وهم در انتها، برای امتحان یکجا خواند
شاه، آب، جان ، حال، تاج، باد، راح، ساز ، کاج، داغ
عام، خاص، زارع، راغ، راگ، ناز، واخ، ہاے، دام طاق
پاک، چاپ، قاش، ماش، صاع، گاو، ژاژ، لاف، فال
سبق ۱۰
(۳۹) ای بی پی تی ٹی جی چی حی خی حرف ہمراہ
دی ڈی ری ڑی زی ژی سی شی صی ضی
طی ظی عی غی فی قی کی گی لی می
نی وی ہی یی .
مشق هر یک باقسام مختلفه خود
بی جی سی طی عی فی کی می ہی .


۶۴

ای بی پی تی ثی جی چی حی خی
دی ذی ری زی ژی سی شید
شی شی صی ضی طی ظی
عی غی فی قی کی گی می نی وی
هی هی یی یی یے بے نے.

وقوف (۲۸و ۲۷) این پیر بین عید شیرسیر
ریم دید نیم خیک نیل نیت کنیز
فیل تیز زین میل جیت چین
دین میرجیم میم سین شین.


۶۳

لیک نیش بیگ بیل شل پیر
شیخ بید سیل سیب خیل دیگ
ریگ تیغ پیش میش میخ پیچ
تیل هیل سیچ .

سبق ۱۱

(۳۹) او بو پو تو ثو جو چو حو خو دو ذو  حرف مراء واو
رو زو ژو سو شو صو ضو طو ظو عو غو
فو قـو کو گو لو مو نو وو هو یو .

مشق هر یک باقسام مختلفه خطوط

بو جو سو سو صو طو عو فو کو مو هو


٦۴

موقوف بوخوب زود توت بود مور دو
واو
قوت غوک موش خوک جوق
روح روم روس عود خون دوک
چون موم نون بو جو خون دوک
(۴۰) شوخ کوت رو پوش توپ
چوب نوک گوش دور دوغ نوش
(۴۱) زاغ زاغ زوغ زغ زغ زغ
اش ایش اوش اش اش اش
چاپ چپ چوپ چپ چپ چپ
پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ پ


٦٥

تَات تِيت تُوت تَت تِت تُت
رَاح رِيح رُوح رَح رِح رُح
بَاد بِيد بُود بَد بِد بُد
مَار مِير مُور مَر مِر مُر
لَاف لِيف لُوف لَف لِف لُف
خَاص خِيص خُوص خَص خِص خُص
خَاک خِيک خُوک خَک خِک خُک
دَاک دِيک دُوک دَک دِک دُک
کَاه کِیه کُوه کَه کِه کُه


۶۶
(۳۲)
بپتثجچحخسشصضطظعغفقلکگمںوهی
(۳۳)
همخطضفغکلکگمںوهی
(۳۴) آب  آ ب ا ب ا ب
چاپ چ پ چ پ چ پ
ذات ذ ت ذ ت ذ ت
تاج ت ج ت ج ت ج
کاج ک چ ک چ ک چ
راح ر ح ر ح ر ح


واخ وَخُ وَخِ وَخْ
باء بَدُ بَدِ بَدْ
مَالَ مَلُ مَلِ مَلْ
زَارَ زَرُ زَرِ زَرْ
نَازَ نَزُ نَزِ نَزْ
طَاسَ طَسُ طَسِ طَسْ
قَاشَسُ قَسُ قَسِ قَسْ
كَاژ كَژُ كَژِ كَژْ
صَاعَ صَعُ صَعِ صَعْ


٦٨

داغ دغ دغ دغ
لاف لف لف لف
طاق طق طق طق
خاص خص خص خص
ناک نک نک نک
راگ رگ رگ رگ
شام شم شم شم
جان جن جن جن
پاو پو پو پو


۶۹
آہ آہ اَہ اُہ
وار وَر وِر وُر
واے وِی وِی
(۳۵) با تا یا تا پاشا
سبق ۱۲ و ۱۳
(۳۶) با بت بج بَد بر بش
بص بظ بع بف بق بقل
بک بگا بل بم بن بہ بہابی
دُفْتَرُ المعارف
[margin text]
سوال
چون در پنج جا سابق
الفاظ بی معنی وارد
طلب آمده و در حین تجی
دانشمند حاصل نمیشود چه
حاجت بغور است انچنانچہ
درین نور مقد کشه بکار
و در مهجا است که نوتجیا
بجوینا مت واقع گشته
و موقوف بر انست که در
شروع هر کلمه
از تاره کلمہائے
[ILL]
کماهوی بقدر
شگفته [ILL]


(۳۷) ج
چ
ح
خ
م
(۳۸) سر بر حصد هر پر پر کو که له لد
حد قد بقوة وع لوله مرمر
(۳۹) ش ظ
(۴۰) شاه عدل نذر فرض غزل
کژدم چوب


(۴۰) لطما دتَ تَّ تُ ثَ حَ حِ حُ خَ
خِ خُ ضَ ضِ ضُ صَ صِ صُ ظَ ظِ ظُ
طَ طِ طُ زَ زِ زُ سَ سِ سُ شَ شِ شُ
حَضَ طَ ظَ صَ ضَ کَ كَ گَ لَ مَ نَ و هَ ي
(خفیةٌ بٌ تٌ پٌ ثٌ)
الف ب بے پے ت تے
جیم ح حلقی دیا ، خ جیم
فرق الف فتحه دار از الف مدآ
اَب آب اَخ آخ اَش آش
فرق فتحه خُضَ بفتحه کلان
بَد باد، بَر بار، بَش باش.


۷۲

فرق کسرۀ محض، از کسرۀ کلان
ان این .....
فرق پیش محض، از پیش کلان
بد بود .....
فرق یای تحتانی است
میر سیز .....
فرق واو تحتانی است
توت تول .....
در سر کدام این شش جای فوق که نقاط مانده معنی اینستکه
از صفحه دو صد و هشتاد و نهم کتاب حامل المتن معلم کار کند
که مبتدی شکل آنرا نی بیند تا که در هجا خوب شود، و در هجا
بسته و جدا را هم بیاموزاند فقط تمام شد حصۀ اول


۷۳

حصهٔ دوم ابتدائیه املاء
کیفیتها مختلفه خواندن و روانی زبان
سبق ۱۴

(۴۲) حق حی من تو وی کی ای لی از قرار حق (؟)
بمعنی است
شد مد بس شد، رو دو، پس هُش کن
از دو شے ہر یک بر حد کو ، سر
رس نه، از چپ چپ به .

(۴۳) که چه،


۷۴

سبق ۱۵
(۴۴) شاه جان حال شاد باد عرض

موقوف بعه است خوانده
عذر فرض هست تخت بخت سخت
عمر رفت طفل خرد پیر مرد زرد گشت
آب نان ملک مال اسپ حج
بخش نور حور نام کام این آن
رزق باد .
سبق ۱۶

فرق کسر خورد اوکلان
و باز تفاوت (۴۵) سر سیر سیز
دست دیگر شکر کلان
سخت
این پیر بین عید شیر سیز


۷۵
ست
لیک نیش بیگ بیل شیر
در دور دور . فرق پیش در کارا
وباز تفاوت
سخت و سه
خوب زود توت بود مور دور
ست
شوخ کوت روز پوش توپ چوب
هند سند شیر سیر الفاظ مختلط
نام عرف جیم میم دال ذال سین شین
(۴۶) داشت کاشت سوخت ساخت دو و فرودالی
تاخت باخت آرد گوشت پوست (ای و)


۷۶

دوخت دوست نیست کیست رسید
چیست کارد ماند راند شانده

سبق ۱۷
از قرار مطلب (۴۷) ابد طلب پدر پسر بتر خطر ادب عبث
یعنے اول هجا غلط خبر کمر مگر مدد کند اگر طبق بود
شود مکس پرد دہن فره رود
کنه مکن سبق بگو سخن مکو مژه مکش
ملخ مکش ولی بلی نمد مذز مکن فقط

سبق ۱۸
شروع حرفهای دو بار خوانده (۴۸) اول محمد صدیق ستار جبار
غفار عطار دکان بزار بّنا سقّا


۷۷

حمام دلاک ترقی تنزل
(۴۹) شریف هنوز کلان بنا نشد

سبق ۱۹

(۵۰) خواجه خواندن خواهش خواندن واو مکتوب غیر ملفوظ
خویش خود خواب خور خورشید
(۵۱) در اینجا فیض آباد صحیح است الف مکتوب غیر ملفوظ
(۵۲) رحمن الله اسمعیل اسحق الف ملفوظ غیر مکتوب
لکن لہٰذا سموار

سبق ۲۰

(۵۳) که بسته ایم هند هوا ی ملفوظ غیر مکتوب
(۵۴) ماله (۵۵) قلم و کاغذ بیار واو ملفوظ نمیکرد واو عاطفه ضمیر ماقبل خود میگیرد


۷۸

الف بصورت
(یا) (۵۶) مصطفیٰ موسٰی عیسٰی
یحیٰی تورٰیت علٰیحدہ اعلٰی
ادنٰی سفلٰی معنٰی

واو سبق ۲۱
الف بصورت
(۵۷) صلوٰة زکوٰة
و تا بصورت

الف با لفاظ
غیر ملفوظ (۵۸) عبدالاحمد عبدالباقی عبد العلی
عبدالغنی عبدالهادی عبدالفتاح
عبدالجبار عبدالخالق عبدالقادر
عبدالمجید عبدالحمید عبدالعزیز
عبدالغفور عبدالکریم عبدالودود .


۷۹
(۵۹) عبدالرحمن عبدالرحیم
هر دوی لفظ و لام
مکتوب غیر ملفوظ
عبدالستار عبدالشکور عبدالصمد
بسم الله عبدالله عبدالظاهر
عبدالنبی سبق ۲۲
(۶۰ و ۶۱) عنبر قنبر طنبور زنبور
میم بصورت نون
انبار انبان پنبه
شنبه یکشنبه دوشنبه
سه شنبه چهارشنبه پنجشنبه
ان لم
نون
مدغم بصورت میم
۴


۸۰

نون بصورت
یک حرکت (۶۲) ظاهراً ظاهر ظاهراً باطناً ثانیاً
ثالثاً مثلاً سابقاً غالباً
یک حرکت دیگر بعوض
آواز نون در میآید (۶۳) رئوفٌ رحیمٌ
سبق ۲۳
کسره اضافت (۶۴) رسول خدا محبوب من پدر تو
پسر او برادر وی مادر آنها نگهبان من
خدای ما کلاه احمد نزد شما ماه رمضان
ناک کابل شب عید انبوه خلق
در آخر هر لفظ الف
و و باشد در حالت (۶۵) مولای من خدای ما
اضافت (یا) چاقوی من عموی شما کاکای شما
در ان زائد میگردد خالوی شما ، ا ی شما .


۸۱

آخر لفظی که الف یا واو
یا داشته باشد در وقت
اضافت بصورت همزه
الف میگردد.
و آخر لفظی که (ه) باشد
در حالت اضافت
(ی) دران زاید میگردد
تلفظاً نه تحریراً.
همزه که در لفظ مرئب
یکجانه ای هم خود میخواند

(۶۶) املای شما، اذنای ما،
(۶۷) گفته او، قلعۀ هسنا، برۀ آهو
(۶۸) زردۀ تخم، تختۀ سنگی، مدرسۀ امانیه
(۶۸) مسئله، رئیس، رؤف
انشاء الله سبق ۲۴

(۶۹) ثابِت پِنج پند پیر پیش
پَیِش نَبض بِیطار تیغ نِصف
تیق تِیقا بیک بیکار بیل بیم
بین بِنَو بُنه تنها متنبّی.


۸۲
(۷۰) پند پلند سمند بلمند ۔ با ساه ۔ ساه

تجزیه سه لفظ
پیر پیش پیش
(۷۱) پیر پیرش
(۷۲) پیش پیش
(۷۳) پیش پیش .

ثبوت اینکه یا اخری
سر ندارد
(۷۴) بی نبی .
(۷۵) شی شی .

ثبوت اینکه اضافه
بر دو خانه از واضع
اصلی بر آنما ماده
عقلی باید یافت
(۷۶) بینا .
پنیر بینش ببین .