Afghanistan Digital Library

adl0791

http://hdl.handle.net/2333.1/k6djhbgg

This is a PDF version of an item in New York University's Afghanistan
Digital Library (http://afghanistandl.nyu.edu/). For more information about
this item, copy and paste the "handle" URL above into a web browser.
When referring to or citing this item please use the "handle" URL
and not this document or the URL from which you downloaded it.

All works presented on New York University's Afghanistan Digital Library website are, unless
otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely
reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.
NYU Libraries, Digital Library Technical Services, dlts@nyu.edu


هذا من فضل ربی الآية

احكام الاسلام
فيما يتعلق بالامير و الامام

از تالیف احقر العباد

ابو الفتح فضل ربی البکهلوی مولداً والحنفی مذهباً و الچشتی مشرباً

در سلخ ماه رمضان المبارك سنة ١٣٥٢ هجری قمری
طبع گردید


[BLANK PAGE]


فهرست مندرجات
شماره مضمون صفحه
(۱) مقدمه در نصب امام و قیام پادشاه در شریعت ۲
(۲) در وجوب اطاعت پادشاه ۱۷
(۳) بغاوت از پادشاه چه حکم دارد و دیگر مسلمانان عانت مددی که خواهند کرد ۳۳
(٤) اگر باغیان در جنگ کشته شد او شانرا غسل و جنازه است یا نه ۳۷
(٥) خاتمه قیام و انعقاد پادشاهیست ٤٢
(٦) هر پادشاه که خود را خلع کرد مثل مردنش هست ٤٣
(٧) فرق در میان مردگان باغیان و مردگان اهل عدل ٤٦
(۸) امضاء علماء سرحدات آزاد بصحت مسایل این فتوی ٤٧


بسم الله الرحمن الرحيم
نحمده ونصلی علی رسولہ الکریم وعلی آله واصحابه اجمعین
مُقَدِّمَة
نصب امام وقیام پادشاه در شریعت
نصب الامام واجب علينا سمعاً وقالت المعتزلة عقلاً
قال الجاحظ والكعبی وابوالحسن المعتزلة بل عقلاً وسمعاً
معاً الخ (شرح مواقف جلد ثانی)
یعنی پادشاه قائم کول واجب دی پږموږ باند- پر
حکم د شرع سره معتزله وائی چه واجب دی قیام د پادشاه
پږ اعتبار د عقل سره جاحظ او کعبی او ابوالحسن معتزله وائی چه پر
اعتبار د عقل او شرع دواره واجب دی.


۳
یعنی استاده کردن پادشاه واجب است بر ما از روی شرعی و گفته
معتزلیان واجب است با عتبار عقل و گفته جاحظ و کعبی و ابو الحسن از معتزله بلکه وجوب
است عقلاً و سمعاً یعنی باعتبار عقل و شریعت هر دو .
اتفق الائمة علی ان الامامة فرض و انه لا بد للمسلمین من امام
یقیم شعائر الدین وینصف المظلومین من الظالمین الخ میزان امام شعرانی
ده ٹولو امامانو اتفاق دی پرد باندچه او درول دپادشاه
فرضی دی او ضروری لپاره د مسلمانانو پادشاه چه قائم کری
شعائر او علامی ددین ـ او انصاف وکری د مظلوم لظالمہ، امام شعرانی
لفظ د فرض ویل دی لاکن پہ اصطلاح دعلم کلام کښ فرض او
واجب پر یو معنی دی.
اتفاق کرده اند ہمہ امامان برینکہ قیام پادشاه فرض است ، پس
ضرورتست بر مسلمانان پادشاه کہ قائم کند شعائر دین و انصاف کند مظلومان را
از ظالمان الخ امام شعرانی کہ لفظ فرض گفته باصطلاح فقها است ، چراکہ میزان
کتاب فقه است ، اما در موقف و شرح آن لفظ وجب استعمال شده . چون
موقف کتاب علم کلام است در اصطلاح متکلمین فرض و وجب بیک


٤
معنی اند پس اختلاف لفظی است نه معنوی .
اما وجوبه علينا سمعا فلوجهين الاول انه تواتر اجماع
المسلمين فى صدر الاول بعد وفات النبی صلی الله علیه وآله وسلّم
على امتناع خلوا لوقت عن خليفة وامام حتى قال ابوبكر رضي الله عنه في خطبة
المشهورة حين وفاته صلى الله عليه وسلم الا ان محمدًا قد مات ولا بد لهذا الدين
ممن يقوم به فبادر الكل الى قبوله وتركوا له اهم الاشياء وهو دفن رسول الله صلى الله
علیه وسلم ولم يزل الناس على ذلك فى كل عصر الى زماننا هذا من نصب امام بيان لذلك،
ولم يزل الناس على نصب امام . (شرح المواقف)
پہ مونږ باندی لجانب د شرع قيام د پادشاه واجب دی پر دوُ
دلیل سره اول دلیل دادی چه پس له وفات د رسول الله صلی الله علیه
وآله وسلّم دتولو مسلمانانون اجماع متواتر ده ـ تر اوس پوری هيڅ وقت
مسلمانان بیله قیا مد پادشاه ندی پاتی شوی حضرت ابو بکر رضی الله
عنه پس له وفات د رسول الله صلى الله عليه وسلم خطبــة ولسـتله
او وی فرمايل چه خاتم الانبیاء صلی الله عليه وعلى اله وسلّم
له دنیا رحلت وکړ ـ ضروری دی له پاره ده دین ـ یو


ه
سړی چه احکام د دین په هغه پوری قیام ونسی - پس ټولو اصحابو
دا خبره قبوله کړه - او ده پاره دا و دریدلو د پادشاه - ډیر لوی
کا راصحابو د رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم ترك کړه - هغه
لوی کار ښخول د جنازه د رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم وو
یعنی چه څوی خلیفه قائم نکړه جنازه د نبی صلی الله علیه وآله وسلم ښخه نکړه
پس همیشه به خلقو تر د زمانه پوری - قیام د پادشاه کول دا دلیل د وجوب دی .
مطلب اینکه اما قائم کردن پادشاه واجب است بر ما از روی شرع بدو وجه
اول آنکه بعد وفات سرور دو جهان اجماع متواتره مسلمانان است برین و هیچ وقت
مسلمانان تا به این زمانه بدون پادشاه نمانده یعنی پادشاه را استاده کرده اند
حضرت ابوبکر رضی الله عنه بعد وفات حضرت رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم خطبه خواند و در آن
گفت که حضرت خاتم الانبیا صلی الله علیه وآله وسلم ازین دنیا رحلت فرمودند، ضرورت است
برای این دین از یکه قیام بگیرد احکام دین با و پس تمام این امر را قبول کردند، بعد ازین
برای قیام پادشاهیت اهم اشیا را ترک کردند که آن دفن حضرت رسول الله
صلی الله علیه وآله وسلم بود. پس همیشه بودند مردمان تا به این وقت زمان بر قیام پادشاه در هر
زمانه و این امر بیان است برای وجب شدن قیام پادشاهیت .


٦
ان في نصب الامام دفع ذلك الضرر انا نعلم علما يقارب
الضرورة ان مقصود الشارع فيما شرع من المعاملات والمناكحات
والجهاد والحدود والمقصات واظهار شعائر الشرع في الاعياد
والجمعات انما هو مصالح عائدة الي الخلق معاشا وذلك المقصود
لا يتم الا بامام يكون من قبل الشارع الخ
حاصل دکلام دادے چہ پداو درولو دپادشاه کښ دفع
دضررده ـ او دفع کول دضرر واجب دی پر اجماع سره او مونږ
پر یقین سره علم لرو ـ چہ مقصود شارع له هغی خیزه چہ مشروع کړی
دی ـ لکه چہ معاملات و نکاحونا وغزا او حدود او
قصاصونه واظهار د شعار د شرع پر اخترونو او پر جمعو کښ نہ
حاصل کیکی داتول کارونہ ـ بیلہ پادشاه .
خلاصہ مطلب اینکه درقائم کردن پادشاه دفع ضرر است و دفع ضرر وجابات
اجماعا بربندگان با میدانیم بعلمیکه نزدیک ضروری وعلم بدیهی است که مقصود
شارع از اینکه مشروع گردانیده از معاملات ونکاحها وجهاد وحدود
وقصاص وظاهر کردن علامات شرع درعیدها وجمعه ها جزاین نیست که آن لصالح


۷
عائداند به معیشت خلق عامه و این مقاصد حاصل نمیشود بدون وجود پادشاه.
نقول نصب الامام من اتم مصالح المسلمين واعظم مقاصد
الدين فحكمه الايجاب السمعي شرح المواقف )
او درول د پادشاه له لویو غوره اوښه کارنو - او
د لویو مقصود و نود مسلمانانو دی - پس او درول د پادشاه
شرع واجب کړی دئی.
میگویم که قیام پادشاه از کامل ترین مصالح مسلمانان و بزرگترین مقاصد
دین است، وحکم قیامش وجوب است از جانب شرع شریف
قال صاحب شرح المقاصدلنا على الوجوب وجوه الأول وهو
العمدة اجماع الصحابة حتى جعلوا ذلك اهم الواجبات واشتغلوا
به عن دفن رسول الله صلی اللہ علیہ والہ وسلم وكذا عقيب موت
كل امام روی انه لما توفى النبى صلى الله علیه واله وسلم خطب ابوبکر
رضی الله عنه فقال ايها الناس من كان يعبد محمدًا صلى الله علیه وسلم قد مات
ومن كان يعبد رب محمد صلی الله علیه واله وسلم فانه حی
لا يموت لا بد لهذا الامر ممن يقوم به فانظر وهاها تو آراءكم رحمكم


۸
الله فتبادروا من جانب وقالوا صدقت ولكن ننظر في هذا الامر
ولم يقل احد انه لا حاجة الى الامام .
دپاره زمونږ په وجوب باندي دپرنښه دليلودي اول دليل
اجماع داصحابودرسول الله صلی الله عليه وآله وسلم ده - وقیام د
امام (پادشاه) اصحابو در سول الله صلی الله علیه واله وسلم له
اهم د واجباتوګڼل وو - تردپو رے چه پر قیام د امام او خلیفه
مشغول شوبخوا له دفن کول د رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم
اودارنک پس له مرگ دهرامام اوخلیفه روایت دی هر کله
چه وفات شه رسول الله صلی الله علیه واله وسلم حضرت ابوبکر
رضی الله تعا عنه- په خطبه کښی وویل څوك چه عبادت درسول الله
کوی هغه وفات شه اوڅوك چه عبادت دپروردګار د محمدصلی الله
عليه وآله وسلم کوی پس الله تعالی حی (ژوندی) دی او هغہ نہ مری
پس ضروری دی له پاره دادی امرله یوسړی نه چه قائم شی دهغہ
پورامر ددین پس ټول اصحابو پر اتفاق سره وه ویل چه رشتیاد
وه ویے لا کن مونږ په دی کښی مشورہ کوو- اوهیچا له اصحابو


۹
کرام رضی الله تعالی عنهم وه نوی چه پادشاه وته حاجت نشته
مطلب اینکه عمده دلایل وجوب بر قیام پادشاه اجماع صحابه کرام
است تا اینکه گردانیدند نصب پادشاه را از اهم واجبات و مشغول شدند
بر قیامش پیش از دفن رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم و قائم کردن پادشاه
از ابتداء اسلام تا این زمان همین طور مسلسلا آمده مرویست وقتیکه
رحلت فرمودند رسول الله صلی الله و آله وسلم حضرت ابو بکر رضی الله عنه خطبه
خواند بصحابه رضی الله تعالی عنهم گفت کسیکه عبادت میکرد محمد صلی الله علیه و آله
وسلم را بدرستیکه محمد صلی الله علیه و آله وسلم رحلت فرمودند و کسیکه
عبادت پروردگار محمد صلی الله علیه وآله وسلم میکرد پس الله تعالی زنده است
بروی موت طاری نمیشود ضروری است برای این امر از کسیکه قیام
بگیرد با و بگوئید رای های خود را رحمت کند خدا بر شما - پس بالاتفاق بحضور
فوری گفتند که راست گفتی و لاکن مشوره میکنیم درینکار و هیچ کس از صحابه کرام
رضی الله تعالی عنهم نگفت که حاجت به پادشاه نیست
ان فى نصب الامام استجلاب منافع لا تحصى واستدفاع
مضار لا يخفى وكل ما هو كذلك فهو واجب اما الكبرى فبالاجماع


۱۰
واما الصغرى فيكاد يلحق بالضروريات بل المشاهدات ويعد من
العيان الذي لا يحتاج الى البيان ويلتئم باللسان لا ينتظم
بالبرهان وذلك لان الاجتماع المؤدى الى صلاح المعاش والمعاد
لا يتم بدون سلطان قاهر يدرء المفاسد ويحفظ المصالح ويمنع
ما يتسارع اليه الطباع ويتنازع عليه الاطماع وكفاك شاهدا
ما يشاهد من استيلاء الفتن والابتلاء بالمحن لمجرد هلاك من
يقوم بحماية الحوزة ورعاية البيضة وأن لم يكن على ما ينبغى من
الصلاح والسداد ولم يخل عن شائبة شر وفساد ولهذا لا ينتظم
امرا دني اجتماع كرفقة الطريق بدون رئيس يصدرون عن رايه
ومقتضى امره شرح مقاصد

حاصل د کلام دادی چه پر او درولو د پادشاه کښی بی شماره
فائدی دی ودفع کول د ډیرو ضرونو دی او دا خبره ظاهره
ده ـ او هر هغه امر چه دارنک وی هغه واجب دی ـ کبریٰ
د دلیل ثابت دی پر اجماع د ټولو فرقو د اسلام اوصغرى
د دلیل قریب د چه ملحق شی پر علم بدیهی پوری بلکى پر


۱۱
مشاهدات سره او شمار شی له امر عیان چه قابل نوی د بیان او یونا
کیدی شی پر ژبرا ولسان ـ چه انتظام ی کولی نشی دلیل او برهان ـ
او دا خبره ثابته ده چه هره اجتماع چه مفضی کیکی اصلاح د معاش
دنیا وی او ثواب د اخروی وته ـ پر اتمام نرسی بے له بادشاه
زوره وره ـ چه دفع کوی فسادونه ـ او حفاظت کوی د مصالح
او فوائد لره ـ او منع کوی پادشاه هغہ فسادونہ ـ چه حرص کږی
پر ھغہ باند حارصان ـ او جګړہ کږی پر فوځیان ـ کافی دہ
شاھد تہ لرہ ـ حال دغلبہ د فتنہ چہ لیدلی بہ د وی او بلاء
د سختیو پر وقت د مرګ د هغے سړی چہ انتظام بہ کا وہ د عجا
د اسلام پر اعتبار د عمل کچہ خالی نوی وجود د هغہ لہ شره
او فسادہ پس نشی منتظم کیدی یو ادنی اجتماع بے لہ رئیس چہ
اجراء د کار ونی کیکی پر فکر او پر مقتضاء د حکمونو د هغے مثل
د امنیت د لارے وغیره ـ
مطلب بدرستی که در قایم کردن پادشاه جلب فایده های بیشماره وبہ
و دفع ضررهای لاتحصی است و این امر بر هیچکس پوشیدہ نیست و ہرچیزیکہ


همین طور باشد پس آن واجب است کبرای دلیل ثابت است باجماع تمام فرقهای
اسلام و صغری دلیل قریب است که ملحق شود بعلم بدیهات بلکه بمشاهدات شمار
میشود از امر عیان که قابل نیست به بیان و چیزیکه التیام می یابد بزیان منتظم نمیشود
بدلیل و برهان بتحقیق اجتماع که قوت میدهد و میرساند بطرف صلاح معاش دنیاوی
و ثواب اخروی با تمام نمیرسد بدون سلطان غالیبکه دفع میکند مفاسد را و حفاظت
میکند مصالح را و منع میکند سلطان انرا که پیش رفت میکند بطرف او حرصیان و نزاع
میکند بران عسکریان و کافیست ترا شاهدی که دیده باشی غلبه فتنها را و ابتلا و مخنیها
بمجرد مردن کسیکه انتظام میکند بدفع کردن ظالمان و رعایت میکند جمعیت
اسلامیه را اگر چه نباشد بهترین مردم باعتبار صلاح و درستی در کردار و راستی
در گفتار و خالی نباشد از شمه شر و فساد پس منتظم نمیگردد ادنی اجتماع رفیقان راه بدون
رئیس که اجرا می شود بفکر او و مقتضاء اوامر و نواهی او مثل امنیت راه و غیره
بل ربما يجري مثل هذا فيما بين الحيوانات العجم كالنحل
لها عظيم يقوم مقام الرئيس ينتظم امرها به ما دام فيها واذ اهلك
انتشر الافراد انتشار الجراد وشاع فيما بينهما الهلاك والفساد
بلکه قائم کول د پادشاهیت یوامر فطری دی بے له انسانو


۱۳
په نور حیوانات کی دا سلسله هم جاری ده لکه چه مچۍ د شاتو
او کیږغو د پاره دهغویو مشر پادشاه وی او انتظام کوی
د کار نو دهغو - که چیری پادشاه هلاک شی - پدوی
کښی شر او فساد شروع شی او دوی خواره واره شی - پس
خالق د فطرت اطاعت د اولی الامر پر قانون فطرتی باندی
فرض ګرځولی دی -
مطلب اینکه قایم کردن پادشاه برای انتظام منحصر در انسان نیست
بلکه بسا وقت این قانون جاری میباشد در میان حیوانات عجم مثل مگس شهد
برای آنها کلان شونده میباشند که قایم مقام پادشاه است انتظام
میکند کارهای آنها را تا وقتیکه در میان آنها باشد چون می میرد افراد آنها
منتشر میشود مثل انتشار ملخ و شایع میشود در میان آنها هلاک و فساد فقط
فليتمسك بمثل قوله تعالى اطیعوا الله واطیعوا الرسول
واولى الامر منكم وبحديث قوله من مات ولم یعرف امام زمانه
مات میتة جاهلیة فان وجوب الطاعة والمعرفة يقتضى
وجوب الحصول -


١٤
پر د آیت شریف سره پر قیام د پادشاه باندی هم استدلال
کولی شی - اطیعوا الله واطیعواالرسول واولی الامر منکم - یعنی
اطاعت کوئی د خدای او د رسول د خدای او د امیر پر لناسی
وی یعنی مسلمانانو پر دحدیث باندی چی خوك مړ شو او و ه نه پی
ژنده پادشاه د زمانی خپل - پس مړ شو نو دا مرګ یی
د جاهلیت دی - اطاعت او پيژندل پس له قیام د پادشا
کیدی شی - چه وجود د پادشاه نوی نو څو رنګه به یی
اطاعت وکړی شی او خوك به یی وپیژنی - پس قیام د
پادشاه ضروری دی -
بفحوای این آيت فوق بنصب پادشاه استدلال کرده میشود خدا
میفرماید که اطاعت کنید خدا را واطاعت کنید رسول را وصاحب امر
یعنی امیر را که از شما باشد یعنی مسلمان هرگاه اطاعتش فرض شد ازین
لازم میآید که پادشاه قایم کردن بر مسلمانان فرض است وبحدیث
شریف که کسی مرد ونشناخت پادشاه زمانه خود را پس موتش بمرگ
جاهلیت است معرفت تقاضا میکند ، وجوب وجود پادشاه را پس قایم


۱۵
کردن و نصب پادشاه واجب است بنزد ما وجوب از جانب شارع
است -
اعلم انه يجب ان يكون فى جماعة المسلمين خليفة لمصالح
لا تتم الا بوجوده وهى كثيرة جداً يجمعها
صنفان احدهما ما يرجع الى سياسته المدنيته من ذب الجنود
التى تغزوهم وتقهرهم وكف الظالم عن المظلوم وفصل القضايا
وقد شرحنا هذه الحاجات من قبل وثانيهما ما يرجع الى الملة
وذلك ان تنوير دين الاسلام على ساير الاديان لا يتصور الا بان
يكون فى المسلمين خليفة الخ (حجة الله البالغة)
الحاصل
پہ تحقیق سرہ واجب دی پر جماعت اوہ گروہ دمسلمانانو
کبنی پادشاہ لہ پارہ د مصالح او اصلاح د کارنو د مسلمانانو ۔ او دائر
پورہ کیگی بے لہ وجودہ دپادشاه نه ۔ او دا مصالح دمسلمانانو ۔
دیر زیاتے دے رجوع د تولو مصالح دوہ امر و تره ده
اول مدافعه کول د لښکرو و د شمنانو د اسلام دہ پہ وقت د جنگ


١٦
کښي او منع کول د ظالم وی له مظلومه او فصلی کول د دعاوی
دی او تفصیل ده دی حاجتونو مونږ بیان کړی دی لمتما و مرجع
د امر دویم ملت اسلامیه دی ځکه چه غلبه او شوکت ددین
د اسلام نه راځی په نورو ادیانو باند ۔ مگر بے لدینه چه
پہ مسلمانانو کښي د پادشاه وی .
الحاصل
بدان ۔ کہ واجب است در مسلمانان بودن پادشاہ برای مصالح
کار های مسلمانان و این مصالح با تمام نمیرسند بدون وجود پادشاہ و این بسیار
اندکه جمع می میکنند این را دو صنف یکش رجوع میکند بطرف سیاست مدنیہ
بدفع کردن عساکر دشمن ۔ کہ جنگ میکنند مسلمانان و مقهور میکنند اوشان را ۔
و منع کردن ظالم است از مظلوم و فیصلہ کردن دعاوی است و تشریح کردیم
این حاجات را پیش ازین ( در ویگر ابواب حجة الله البالغة ) رجوع صنف
دوم ۔ بطرف ملت اسلامیه است چرا که غلبه و شوکت دین اسلام متصور نیست
بدیگر ادیان بدون اینکه در مسلمانان ۔ پادشاہ مسلمان باشند ۔
( مسئلہ انعقاد پادشاہیست در خاتمه است ) ۔


۱۷
بسم الله الرحمن الرحیم
استفتاء
چه میفرمایند علماء کرام دین مبین شرع متین، در اینکه بعد از قیام پادشاه
اسلامی باصول شرعیه، اطاعت پادشاه موصوف بر مسلمانان لازم است
یا نه ؟ واگر کسی دیگر آمده به پادشاه نزاع کند یا گروهی بنه دعوی استحقاق پادشاهیت
بکند، وخروج بر پادشاه اسلام کرد ، پس حکم شان چیست، و بر مرده شان
جنازه خوانده شود یا نه ( بینوا توجروا ) .
الجواب
اطاعت امیر مسلمانان فرض و واجب است در معروف
فضل لولی


۱۸
د مصالح، مثلیکه خدا یتعالی بر مسلمانان امر نماز و زکوۃ و روزه فرموده همچنین اطاعت
پادشاه فرض است. پر معروف او مباح کښ،
لکه خدای چه حکم دمونځ اوروژی کړی دی دارنک حکم داطات
د پادشاه فرض او واجب دی، (خدا یتعالی فرمائی)
يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ أَطِيعُواْ اللّهَ وَأَطِيعُواْ الرَّسُولَ وَأُوْلِي الأَمْرِ
مِنكُمْ فَإِن تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللّهِ وَالرَّسُولِ إِن كُنتُمْ
تُؤْمِنُونَ بِاللّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ ذَلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلاً
(یعنی) ای مؤمنانو اطاعت کوی (یعنی حکم منی) د خدای
اودسول اود امیر چه لتاسی وی مسلمان، پس بڅری جکړه وکړئ
پہ یو شی کښ، پس وکروه وی (فیصله ده) هغه لره، پہ طرف دخدای
اورسول کچرې تاسی ایمان راوړی وی، پخداے او پہ ورزخردہ آخر
باندی، دا غوره دی، او ډیرښه دی پہ اعتبار د عاقبت سرہ.
کسانیکه ایمان آورده اید اطاعت خدا و رسول و صاحب امر (امیر)
که از شما باشد کنید . اگر منازعه کردید در چیزی پس بگردانید فیصله او را بطرف
خدا و رسول . الخ


۱۹
(حدیث نبوی:-) عَنْ ابی هریرة رضی الله عنه - قالَ قال
رَسُولُ الله صَلَّى اللهُ عَلَيهِ وَسَلَّمَ ـ مَنْ أَطَاعَنِي فَقَدْ أَطاعَ اللهَ
وَمَنْ عَصَانِی فَقَدْ عَصَى اللَّهَ وَمَنْ يُطِعِ الْاَمِيرَ فَقَدْ اَطَاعَنِي
وَمَنْ يَعْصِ الْأَمِيرَ فَقَدْ عَصَانِي وَإِنَّمَا الْإِمَامُ جُنَّهُ أَنْ يُقَاتَلُ
مِنْ وَرَآئِهِ وَيُتَّقَى بِهِ. (صحیح بخاری و مُسلم)
- يعنى له حضرت ابو هريرة رضی الله عنه روايت دی، چه حضرت
رسول الله صلى الله عليه واله وسلم فرمائلی دی چا چه شما اطاعت
وکړو هغه د خدای اطاعت وکړو، او چا چه له ما نه نافرمانی وکړه
هغه د خدای نه نافرمانی وکړه، او څوك چه اطاعت د امیر کوي
هغه ځما اطاعت وکړو، او هغه څوك چه نافرمانی ده امير کوي
پہ تحقيق سره له مایی نافرمانی وکړه ، پادشاه يو داسی ډال دئ چه
د ده تر شا جنګ کیږی - یعنی مقاتله او مغلوبي ده دشمنا نواو
حفظ او نگهباني د رعايا وو دواړه منحصر پہ وجود د پادشاه پوری دی.
از حضرت ابو هریره رضی الله عنه روایت است که جناب حضرت
سرور کائنات مفخر موجودات رسول الله صلی الله علیه واله وسلم فرموده :-


کسی که اطاعت من کرد بدرستی که اطاعت خدا کرد، و کسیکه نافرمانی من کرد
بدرستی که نافرمانی خدا کرد، و کسیکه اطاعت امیر کرد ( بدرستی که
اطاعت من کرد، و کسیکه نافرمانی امیر موصوف کرد بدرستی که نافرمانی من کرد
و جز این نیست که پادشاه سپر است، پس با و امرا و جنگ کرده میشود و حفاظت و
نگاهبانی جانها و مالها بوجود پادشاه کرده میشود، پس در امور معروفه و مباحه
اطاعت او لازم و واجب است.
عن ابي هريرة رضی الله تعالی عنه قال سمعت رسول الله صلی الله
عليه وسلم يقُولُ مَن خَرَجَ مِنَ الطَّاعَةِ وَفَارَقَ الْجَمَاعَةَ فَمَاتَ مَاتَ
مِيتَةً جَاهِلِيَّةً وَمَنْ قَاتَلَ تَحْتَ رَايَةٍ عُمِيَّةٍ وَيَغْضَبُ لِعَصَبِيَّةٍ
اَوْ يَدْعُو لِعَصَبِيَّةٍ اَوْ يَنْصُرُ عَصَبِيَّةً فَقُتِلَ فَقِتْلَةٌ جَاهِلِيَّةٌ وَمَنْ
خَرَجَ عَلَی اُمَّتِي بِسَيْفِهِ يَضْرِبُ بَرَّهَا وَفَاجِرَهَا وَلاَ يَتَحَاشَی مِنْ
مُؤْمِنِهَا وَلاَ يَفِى لِذِي عَهْدِ عَهْدَهُ فَلَيْسَ مِنِّى وَلَسْتُ مِنْهُمْ.
(صحیح مسلم)
یعنی حضرت ابي هريرة رضی الله تعالی عنه فرماید ی چه له حضرت
صلی الله عليه وسلم می اورید لیدی چه فرمائل ئی ، څوك چیله طاعته


٤١
د پادشاه اسلام نه ووت او په هڅه حالت کښ مړ سو مرگى د جاهلیت
دی او څوک چه تر نا معلوم بیرق لاندی ، یعنی هغه بیرق چه
حقیقت ئی نه وی معلوم مقاتله او جنگ کوی او د قومی تعصب
دپاره پر غضب شویوی او قتل شی ده هغه قتل هم په قسم
د جاهلیت دی او څوک چه ځما پر امت توره وکازی ښه او بد ئی
یورنگ وهی او ځما له مومن امتی کناره نه کږی او له خداوند د عهد
سره وفا پر عهدونکی نو داسی کسان نه له ما نه دی او نه زه له
دوی یم .
از حضرت ابو هریره رضی الله تعالی عنه روایت است، گفت
شنیدم از رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم که فرمودند کسیکه بیرون شد
از اطاعت پادشاه اسلام ، پس مرد این مردنش مردن جاهلیت است
و کسیکه جنگ زیر لوای نابینا میکند و بغضب میشود برای کنده ی پاره ی پس
کشته شد ، پس مردن او بمرگ جاهلیت است ، و کسیکه برآید بر امت من
در حالیکه شمشیر میزند نیک و بد او را و کناره و پروا نمیکند از مؤمن است
و و فا نمیکند بر صاحب عهد عهد او را پس نیستند آن مردم از من و


نه من از او نهایتم
عَنْ عَبْدُ اللهِ بْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللهُ تَعَالَى عَنْهُ قَالَ سَمِعْتُ
رَسُوْلَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمْ يَقُوْلُ مَنْ خَلَعَ يَدًا مِنْ
طَاعَةِ لَقَى اللهُ يَوْمَ الْقِيمَةِ وَلَا حُجَّةَ لَهُ وَمَنْ مَاتَ وَلَيْسَ
فِي عُنُقِهِ بَيْعَةٌ مَاتَ مِيْتَةً جَاهِلِيَّةً.
(صحیح مسلم)
یعنی عبدالله زوی د امیرالمؤمنین حضرت عمر ابن الخطاب
رضی الله عنها فرمایلی دی چه لحضرت علیہ الصلوة والسلام
می اوریدلی دی چه فرمایل یی هر چا چه لاس له اطاعت اوله
فرمان برداری د پادشاه اسلام و کښ د قیامت په ورځ به
له خدای تعالی سره ملاقی شی او هیڅ حجت او عذر د نجات
به نه لری او څوك چه مرشی او په غاړه کښ ئی بیعت نه وي
دا مرګ ئی د جاهلیت دی.
حضرت عبداللہ بن حضرت عمر رضی اللہ تعالیٰ عنہما فرمودہ کہ از حضرت
رسول صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم شنیدہ ام کہ میفرمودند کسیکہ دست خود را


۲۳
بیرون کشید از اطاعت پادشاه اسلام، پس ملاقی خواهد شد بخدا
بروز قیامت و هیچ عذر و حجت برای نجاتش نخواهد بود و کسیکه مرد
در حالیکه نباشد در گردن او بیعت پس مردنش مردن جاهلیت است.
عَنْ عَبْدِ اللّٰهِ بْنِ عُمَرَ رَضِیَ اللّٰهُ تَعَالٰی عَنْهُمَا قَالَ قَالَ
رَسُوْلُ اللّٰهِ صَلَّی اللّٰهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ بَايَعَ اِمَامًا فَاَعْطَاهُ
صَفْقَةَ يَدِهِ وَثَمَرَةَ فُؤَادِهِ فَلْيُطِعْهُ اِنِ اسْتَطَاعَ فَاِنْ جَاءَ
اٰخَرُ يُنَازِعُهُ فَاضْرِبُوْا عُنُقَ الْاٰخَرِ .
(صحیح مسلم)
یعنی حضرت عبد الله بن حضرت عمر رضی الله تعالیٰ عنهما
روایت کوی دئ چه حضرت علیه الصلوة والسلام فرمایلی دی
چاچه لدیو پادشاه د اسلام سره بیعت وکی او د لاس لوز اومیوه
د زړه ئی دته ورکړی نو لازمه دی چه څونی قدرت او استطاعت
وی ده ده په اطاعت کښی به قصوری نکوی ـ او که بل څوک راشی له
دغه موجوده پادشاه سره منازعه او جنگ وکړی ده هغه
ورمیگ ووهی .


۲۴
از حضرت عبد الله بن حضرت عمر رضی الله تعالی عنهما روایت است
که گفت، فرموده است حضرت رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم
هرکس که بیعت با پادشاه اسلام کرد و داد او را بیع دست و میوه دل
خود را پس اطاعت پادشاه بکند هرقدر که میتواند، اگر دیگرے آمد و
نزاع و منازعه میکرد با پادشاه موصوف پس بزنید گردن شخص دیگر را .
وعَن ابن عبّاسٍ رضی اللهُ تَعالی عنهما قا له قا ل رسول الله صلی الله
عَلَيْهِ وسَلّمَ مَنْ رَایٰ مِن اَمِیرِهِ شَیْئاً یَکْرَهُهُ فَلْیَصْبِرْ فَاِنَّهُ
لَیْسَ اَحَدٌ اَیُفَارِقُ الجَمَاعَةَ شِبْراً فَيَمُوتُ اِلَّا مَاتَ مَيْتَةً
جَاهِلِيَّةً مُّتَّفَقٌ عَلَيْهِ .
له حضرت ابن عباس رضی الله تعالی عنهما نه روایت دي
چه فرمايلي دي حضرت رسول الله صلی الله علیه وسلم هرڅوك
چه وه وینی له خپل امیره یو شي ـ چه دی هیڅ شی لويښه و نه
ګڼری پس دی دے صبر وکړی ـ ولی زکه چه نه دے هیچ
څوك چه جدا شی له ټولی کی په مقدار ده یوے لیشت پس
مړکید ل ده ده ـ مکر مړل ده جاهلیت دی .

فصل اولی


٢٥

از ابن عباس رضی الله تعالی عنها روایت است ، گفت که
فرموده است رسول الله صلی الله علیه وسلم ، کسیکه دید از امیر خود
چیزیرا که پسند نمیکند او را پس باید که صبر کند پس بدرستیکه نیست هیچکس
که جدا شد از جمعیت مسلمانان بالشتی ، پس می میرد مرگش و به مردن
جاهلیت است .

عَنِ الْحَارِثِ الْأَشْعَرِيِّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ
وَسَلَّمَ اَمُرُكُمْ بِخَمْسٍ بِالْجَمَاعَةِ وَالسَّمْعِ وَالطَّاعَةِ وَالْهِجْرَةِ
وَالْجِهَادِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَإِنَّهُ مَنْ خَرَجَ مِنَ الْجَمَاعَةِ قَيْدَ شِبْرٍ
فَقَدْ خَلَعَ رِبْقَةَ الْإِسْلَامِ مِنْ عُنُقِهِ إِلَّا أَنْ يُرَاجِعَ وَمَنْ
دَعَا بِدَعْوَى الْجَاهِلِيَّةِ فَهُوَ مِنْ جُثَى جَهَنَّمَ وَإِنْ صَامَ وَصَلَّى
وَزَعَمَ اَنَّهُ مُسْلِمٌ ـ رَوَاهُ أَحْمَدُ وَالتِّرْمِذِيُّ .

روایت دی له حارث اشعری رضی الله تعالی عنه چه وائی
چه فرمائلی دی رسول الله صلی الله علیه وسلم زه امرکوم تاسو ته
پنځه څیزه سره په جماعت ـ او غوږ نیول حکم د پادشاه اسلام
وته ـ واطاعت دهغه او هجرت ـ او غزا په لاری دخدای کښی


٢٦
کول او په تحقیق سره هغه کس چه بیرون شی له جماعته ده مسلمانانو
نه په مقدار دیو لیشت پس وه ویسته هغه رسی اوپری
ده اسلام له خپلی غاړی مګر چه وګرزی له هغه - و چا چه
بلنه وکړه په بلنه ده جاهلیت سره - پس هغه خس ددوزخ دی
اگرچه روژه نسی او مونځ کړی - او دا ګمان کوی چه زه مسلمان یم.
از حضرت حارث رضی الله عنه روایت است که گفته است
که فرموده است رسول الله صلی الله علیه و اله و سلم که من امر میکنم شما را
به پنج چیزی به اجتماع و شنیدن حکم پادشاه اسلام و اطاعت او و هجرت
و جهاد در راه خدا و کسی که خارج شد از جماعت به مقدار یکوجب بدرستی که
انداخت از گردن خود رسن اسلام را مگر که بگردد از و و کسیکه طلب کرد
و دعوت داد مردم را بدعوت جاهلیت ، پس او از خاشاک جهنم است ،
اگرچه روزه میگیرد و نماز میخواند و گمان میکند خود را که او مسلمان است .
عَنْ عُبَادَةَ الصَّامِتِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ بَايَعْنَا رَسُولَ اللَّهِ
صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى السَّمْعِ وَالطَّاعَةِ فِي العُسْرِ وَاليُسْرِ وَ
المَنْشَطِ وَالمَكْرَهِ وَعَلَى أَثَرَةٍ عَلَيْنَا وَعَلَى أَنْ نَقُوْلَ بِالْحَقِّ أَيْنَمَا


۲۷
كُنَّا لَا نَخَافُ فِي اللهِ لَوْمَةَ لَائِمٍ وَعَلَى اَنْ لَا نُنَازِعَ الْاَمْرَ اَهْلَهُ
اِلَّا اَنْ تَرَوْا كُفْرًا بَوَاحًا عِنْدَكُمْ مِّنَ اللهِ فِيْهِ بُرْهَانٌ .
( صحيح بخاري ومُسلم )
يعني حضرت عبادة بن صامت صحابي رضی الله تعالی عنه فرمایلی دی چه مونږا صحابوله رسول الله مبارك صلی الله علیه وسلم سره بیعت وکړ په قبول ده امر و اطاعت په وقت کښی ده سختی او ده آسانی او په حالت کښی ده خوشحالی او ده نا خوشحالی ۔ او په اختیار کوله په مونږ باندی او رښتیا ویل هر ځای کښی چه یو ۔ او په اطاعت کښی ده خدای تعالی له ملامتی ده هیڅ ملامت کونکی ویره به نکړو ۔ نزاع به نه کو په امارت کښی له اهل سره ده هغه ۔ مګر هغه وقت یعنی چه ووینی له هغه ظاهری کفر او په نزد ستاسی له خدای تعالی دلیل او حجت به دی کښی وی
از حضرت عبادة بن صامت رضی الله تعالی عنه روایت است که گفته ما صحابه رضی الله عنهم بیعت کردیم با رسول الله صلی الله علیه وسلم بشنیدن حکم و فرمان

منقول است


۲۸
برداری در حالت تنگی و فراخی و خوشی و ناخوشی و اختیار کردن او
کسی را بر ما که بگوئیم حق را هر جا که باشیم و نه ترسیم در امور احکام
خداوند تعالی از هیچ ملامت کننده و نزاع نه کنیم در امارت با کسی که
اهل او باشد مگر وقتیکه به بینید از و کفر ظاهر و به نزد شما از خدا تعالی
دلیل و حجت دران باشد .
عَنْ عَرْفَجَةَ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَی عَنْهُ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ
صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّهُ سَتَكُونُ هَنَاتٌ وَهَنَاتٌ
فَمَنْ أَرَادَ أَنْ يُفَرِّقَ أَمْرَ هَذِهِ الْأُمَّةِ وَهِيَ جَمِيعٌ فَاضْرِبُوهُ
بِالسَّيْفِ كَائِنَا مَنْ كَانَ .
(صحیح مُسْلِم)
یعنى حضرت عرفجہ رضی الله عنه چه صحابی دی داسی فرمایی دی
چه رسول الله صلّی الله علیه وسلّم ندمی اورید لی دی چه فرمایل
بئے زردی چه ډیر فسادونه او شور او شرونه به پیش شی نو هر
هغه څوک چه اراده د تفریق او جدائی ده امرد امت و کی په
داسی حال کښ چه امت جمع وی یعنی په پادشاه با ندی پس


۲۹
په توره ئې وه وهی هغه تفریق او جدا کونکی لره هر څوک چه وی.
از حضرت عرفجه رضی الله عنه روایت است که گفته شنیدم از حضرت
رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم که میفرمود بدرستیکه عنقریب فسادها
و شر ها خواهند بود، پس کسیکه اراده کرد که جدا و تفریق کند کار امت را
و حال آنکه جمع شده باشند بر پادشاه اسلام پس بزنید او را بشمشیر
هر که باشد.
وَعَنْهُ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللهِ صَلَّی اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
يَقُوْلُ مَنْ اَتَاكُمْ وَاَمْرُكُمْ جَمِيعٌ عَلَى رَجُلٍ وَاحِدٍ يُرِيدُ
اَنْ يَشُقَّ عَصَا كُمْ أَوْ يُفَرِّقَ جَمَاعَتَكُمْ فَاقْتُلُوهُ.

حاصل د ترجمه وحدیث شریف داده:-

یعنی دغه رنگه حضرت عرفجه رضی الله تعالی عنه فرمایلی دي،
چه له حضرت رسول مقبول علیه الصلوة والسلام نه می
اوریدلی دی چه فرمایل یی هر کله چه راغی تاسی ته یوداسی سړی چه


۳۰
ستاسی امارت په یوسړی قرار موندلی وي اوستاسی اجتماع پرے
حاصل شوے وي ، هڅوک چه ستاسی په اتفاق کښ اراده ده
خلل اندازی وه کی یا ستاسی جماعت ته تفریق او جدائی ورکوی
هغه سړی مرکی ـ

حاصل تر جمہ حدیث شریف اینست کہ:
روایت است از حضرت عرفجہ رضی اللہ تعالی عنہ کہ شنیدم
رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم را کہ میفرمودند کسیکہ آمد بشما و حال آنکہ امر امارت شما
جمع و قرار یافته بود بر یک شخص پس می شگافد عصای اتفاق شما را
و یا جدا وتفریق میکند جماعت شما را ، پس آن شخص را قتل کنید.

در کتاب مشکوه باب الفتن تمام حد یث مذکور است:
قلت فهل بعد ذلك الخير من شر قال نعم دعاة على
ابواب جہنم من اجابہم الیھا قذفوہ فیہا قلت یا رسول الله
صفهم لنا قال هم من جلد تنا ویتکلمون بالسنتنا


۳۱
قلت فما تأمرني ان ادركني ذلك قال تلزم جماعة المسلمين و
امامهم قلت فان لم يكن لهم جماعة ولا امام قال فاعتزل
تلك الفرق كلها ولو ان تعض باصل شجرة حتى يدركك
الموت وانت على ذلك متفق عليه .
له حضرت حذیفه رضی الله تعالى عنه نه روایت دی
چه په حضور د رسول اکرم صلی الله علیه وسلم کښی می عرض وکړ
چه پس له دی خیره به شرهم وی ، وی فرمایل چه او ـ بلونکی
به وی په دروازو د دوزخ ـ او هر چا چه د دوی خبره ومنله
پہ طرف د دوزخ پس غورزوی په هغه لره دوزخ ته ـ عرض می
وکړ یا رسول الله ؐ مونږ ته د هغے خلقو بیان وکہ چه څه رنګ
به وی ـ وی فرمایل چه هغوی په څمونږ له جنسه نه وی او ځمونږ
په ژبه به خبری کوی ـ عرض می وکړ چه ما وته څه حکم کوی که چری
داسی زمانه په ما راشی ـ وی فرمایل لازم ونیسه ټولکی
د مسلمانانو او پادشاه دهغوی لره ـ پس عرض می وکړ که چرے
د هغے خلقو جماعت او پادشاه نه وی ـ وی فرمایل ـ پس


۳۲
جدا شه له ھغے خلقو تولو فرقونه اگر که بیخ دونی وچیچی
یعنی پر ځنگل کښ په گیاه گذران کوی۔ او په دے حالت کښ
مرگ در باندے راشی۔ (دا آخره حصه د حدیث ده)
از حضرت حذیفه رضی اللہ تعالیٰ عنہ روایت است که بحضور حضرت
رسول اکرم صلی اللہ علیہ وسلم عرض کردم، که آیا بعد این خیر کدام شرے
خواهد بود، فرمودند بلے ، خواستگاران خواهد بود بر دروازه ہاے
دوزخ، کسیکه فرمان برداری شان را کند، می اندازند او را در دوزخ
عرض کردم یا رسول اللہ ؟ اوصاف اوشان را بیان فرمائید برای ما
فرمودند که اوشان از جنس ما اند و حرف می زنند بزبانهای ما
عرض کردم که پس چه میفرمائید بمن، اگر آمد آن زمانه بر من، فرمودند لازم
بگیر جماعت مسلمانان و پادشاہ اوشان را، پس اگر نباشد برایشان
جماعت و پادشاہ فرمودند که جدا باش ازین طوائف ہمہ اگرچہ بخائی
بیخ ہاے درخت را۔ یعنی به خائیدن گیاه صحرا گذران کنی و درینحالت
بر تو مرگ بیاید۔


۳۳

درمختار و شابى و الجا مج الفصو انده

ان المسلمين اذا اجتمعوا على امام وصاروا امنين
فخرج عليه طائفة من المؤمنين فان فعلوا ذلك لدعوى
الحق والولاية فقالوا الحق معنا فهم اهل البغى فعلى كل من
يتقوى على القتال ان ينصر امام المسلمين على هؤلاء المخاصمين
لا نهم ملعونون على لسان صاحب الشرع صلى الله
عليه وسلم -
پر تحقیق سره مسلمانان هرکله چه جمع شو و پر بادشاه
تفئ
باند او شوو په امن کښ پر پادشاه سره پس خارج شوه يو طائ
له مؤمنانو . که چرې دا خروج کړئ دوي دپاره ددې
چه دا حق او ولايت ځمونږ دي ، ځکه چه حق په جاب
ځمونږ يا ندې دی پس دا خلق باغیان دی . پس لازم دی
پر هر سړی باندی چه طاقت د جنګ لری چه مدد ورکړی
پادشاه د مسلمانانو لره ، پر مقابله د باغیانو باندی ځمکه


۳۴
چه روی لمعت کبری شوی محمدی پر تو به دها وند شریعت
صلی الله علیه وسلم.
وقتیکه جمع شدند مسلمانان بر پادشاه اسلام و شدند امین افتگان
بر پادشاه مذکور، پس از ان یک گروه مسلمانان بیرون شدند از اطاعت
پادشاه مذکور پس اگر این کار را برای دعوی جمیعت و پادشاهی کرده بودند
پس ین باغیان اند، پس هرکسیکه طاقت جنگ دارد بره لازم است
که مدد بدهد پادشاه مذکور را بمقابله باغیان چرا که باغی المعت کرده شد
اند بزبان صاحب شریعت صلی الله علیه وسلم.
در ازالۃ الخفا آورده
حرام است خروج بر سلطان بعد از آنکه مسلمین بر وی مجتمع شدند
مگر آنکه کفر بواح از وی دیده شود اگر چه آن سلطان مستجمع شرائط نباشد.
حضرت شاہ ولی اللہ حجه الله البالغہ آوردہ
ان الخليفة اذا انعقدت خلافته ثم خرج آخر ينازعه


۳۵
حل قتله انتهی ـ په تحقیق سره چه
پادشاهی ده پادشاه هر کله چه قائم شوه پادشاهی
دهغه بیا بل څوك راو وتل چه جګړه کوی د پادشاه سره جائز
دی قتل کول ده هغه بل سړی
وقتیکه پادشاهی پادشاه منعقد شد پس دیگری برامد که مناز
میکند همراه پادشاه مذکور حلال و جائز است قتل کردن آن شخص که مناز میکند

قاضی شوکانی در نیل الاوطار آورده

واما رجل بغی علی امام من ائمة المسلمین بعد اجتماع کلمتهم
علیه ودخولهم تحت طاعته سواء کانوا قلیلا اوکثیرا فهذا
تجب مقاتلته بنص القران الكريم فَاِنْ بَغَتِ اِحْدِیهُما عَلَی الْاُخْری
فَقَاتِلُو االَّتِی تَبْغِی فلا یخرج عن کونه باغیاً زعمه بانه امام او
انه اصلح اوانهض ولا متابعة ثلة من المسلمين لان النبی صلی الله
عليه وسلم قدامر بضرب عنق من جاء وامر الناس مجتمع واراد تفريق
کلمتهم کما ثبت ذلک فی الصحيح (انتهی)


٣٦

کله چه یوه سړی بغاوت وکړه پر یو پادشاه د مسلمانانو
باندی پس د اتفاق د دوی نه پر پادشاهی دهغه باندی او پس دخول
دیو نه لاندی یعنی چه داخل شو دویه پر تابع داسی او لاندی د اطاعت شام
او فرمان د هغه نه پس واجب دی قتلول د دارنګه اشخاصو لکه دی
که چه پیروی پر موجب د آیات کریمه سره چه دا قول د خدای تعالی دی
فَإِنْ بَغَتْ الایه کچری بغاوت وکړه یوه طائفه پر بله باندی پس
قتل کړی هغه طائفه لره چه بغاوت کوی دی ، او نه خارج وی
د لره د باغی کیدو . نه دا ګمان باطل د ده چه زه پادشاه یمه
یا زه اصلح وی دنه یا زه ډیر لایق یم و نه خارج وی دلره د
بغاوت نه متابعت کولی دیوه ټول کی د مسلمانانو ده لره ځکه
نبی صلی الله علیه وسلم امر کړی دی پر کردن وهلو د هغه چا سره
چه راشی د پاره ده تفریق پر مابین د مسلمانانو کښ پر امر د پادشاه
کښ لکه دارنګه ثابت دی پر صحیح حدیث کښ .
اگر کسی بغاوت کرد بر پادشاهی از پادشاهان مسلمانان بعد از
اتفاق سخن ایشان بر پادشاهی پادشاه و داخل شدن شان زیر اطاعت پادشاه


۳۷
برابر است که این مردم کم باشند یا زیاده، پس این واجب میکند جنگ را
به باغیان به نص قرآن کریمه فان بغت الآیه و بیرون نمیکند آن شخص باغی را
از باغی مشبه این گمان او که من پادشاه صالح تر ولایق تر هستم
و بیرون نمی کند از باغی شدن او را اگر چه از مسلمانان یک گروه تابع او
شده باشند.
چه میفرمایند علمای دین مبین و مفتیان دین متین
در باب غسل و جنازه باغیان
بينو و توجرو
جواب آنکه وان قتل البغی او قطع طریق غسل ولا یصلی
علیه مختصر قوله غسل للفرق بينه وبين الشهيد وقيل
لا يغسل ولا يصلى علیه اهانه له شمنی قوله لبغی او قطع طریق یعنی
ومن قتل من البغاة او قطاع الطريق فانه لا يغسل ولا يصلى
عليهم - وقال الشافعى يصلى عليهم لانهم مسلمون قتلوا بالحق
فصاروا کالمرجوم - ولناما روى عن على رضى الله تعالى عنه
انه لم يصلى على البغاة ولم يغسلهم فقيل له اهم كفار فقال لا وهم


۳۸

اخواننا لكنهم بغوا علينا فهذا اشارة الى ان ترك الغسل
والصلوة عليهم اهانة لهم ليكون زجرا لهم ولغيرهم
وكان ذلك بمحضر من الصحابة رضی الله عنهم فلم ينكر
عليه احد لذلك فكان اجماعًا كذا فى البدائع.
وذكر فى الكافى هل يغسل الباغى فيه روايتان
مستخلص قوله روايتان فى رواية يغسل لانه ليس بشهيد
وفى رواية لا يغسل اهانة له وافي .

جواب داده : که چیری سوکړی شی باغی و یالاړوهونکی
غسل دی ور کړہ شی او جنازه پرهغہ د ونکړہ شی. مختصر
پہ قول د مختصر چیره وهید ی چرغسل باغی لوه لپاره ده
ور کړه شی چر شهید ندی بعضی له علماء کرام ویلی د ہ چر باغ
لرہ غسل دو سر نہ کړہ شی او جنازہ ور باند د ونہ کړہ شی لوجہ د
بی عزتی د ہغہ (شمی)
توله لابغی و قطع طریق مطلب دهغه داده که چیری
لباغیانواو للارو هونکی قتل کړی شی هغوله نہ دغسل


ورکره شی او نرو جنازه پرهغرو کره شی . مگر پر قول د امام
شافعی رح چه هغروانی چه باغی لره هم غسل او هم پرهغر جنازه
وگذارل شی ځکه چه هغہ مسلمان دی او مه کڑی شوی دی پر
حق حکم د شرعی سره په شان د ځانی چه په سنګسارول کښی وژل
وکا .

مکو څو نکر دلیل دادی چه حضرت علی شیر خدا
پر باغیان باندی نزد غسل اونزد جنازی حکم فرمایلی
دی او ندی خپله کڑی دی بلکه جنازه او غسل دواړه
منع فرمایلی دی . پر دی باب له هغیه چاپښته کړہ چه
څه باغیان کافردے چه هغر تہ نہ غسل شته
اونه جنازہ

شیر دخدا ی وی فرمایل چه دوی کافر ندی څمونګہ ورونہ
دے مگر لہ مونګہ ئې بغاوت کڑی دے اولہ مونګہ نہ باغیان
شوی دے .

له جوا به د شیر د خدای نه معلومه شو چه غسل او جنازه


۴۰

پہ باغیان او قطاع الطريق لہ وجہ دبی عزتی دھغوے نشتہ
ولی چہ عبرت شی دپارہ دہ دوے ا ونور خلقو ۔
پہ کتاب کافی کښ داسے نکہ لیکلی دی چہ آیا باغیان
عذ
لرہ غسل ورکړہ شی یا نہ پدی بارہ لہ علما نہ دوہ روایت را
دے پہ یوی روایت غسل دورکړہ شی. او پہ بلہ روایت
دغسل ورنکړہ شی (مستخلص )
او ھغہ چا چہ غسل وائی ځکہ چہ باغی شهید ندی او ھغہ
کسان چہ غسل دوي لرہ نہ وائی لوجہ د بي عزتی اواسبك والی
د باغیان دی. (وافی)
جواب اینکہ : و اگر کشته شد باغی و یا راه زن غسل داده شود ولیکن
نماز جنازه بر وخوانده نشود « مختصر
قول مختصر که گفته غسل داده شود از جهت فرق میان باغی و شهید است.
و کسی گفته از علما ء کرام که باغی را غسل نہ دہند و نہ نماز بر وگذارند از جهة اہانت
باغی « ثمنی
ولا لبغی او قطع طريق مراد اینست که کسی از باغیان د راہرزان


٤١
اگر کشته شود نه غسل داده شود و نه نماز بران ها گذارده شود مگر بقول امام
شافعی رح که او گفته که هم غسل داده شود و هم نماز بر آن ها خوانده شود زیرا
که مسلمان اند و کشته شده اند بحکم حق شرعی حکم آنها در غسل و نما ز مثل حکم سنگسا
شده زناست لیکن دلیل مذهب امام ابی حنیفه رح در باره عدم نماز بر بغات
و قطاع الطریق آنست که حضرت علی کرم الله وجهه نماز بر باغیها نخوانده و نه
غسل داده بلکه هر دو را منع فرموده درین باره کسی از و پرسید که آیا
باغیان کافراند که نه غسل و نه نما ز جنازه دارند
حضرت علی رضی الله تعالی عنه در جواب گفت که کافر نیستند
بلکه برادرهای ما اند ولیکن برما بغاوت نموده اند پس فرموده علی رضی الله
تعالی عنه اشاره باینست که ترک غسل و نماز برایشان از جهت اهانت آنهاست
تا که زجر در حق باغیان و راهزنان و عبرت برای دیگران حاصل گردد.
این حکم از کتاب بدیع است
در کتاب کافی آورده که آیا باغی را غسل داده شود. دران از علماء
سلف دو روایت آمده در یکی که غسل داده شود و در روایت دیگر که غسل
داده نشود (تخلص)


٤٢
اما قولی کسی که غسل داده شود بجهت است که باغی شهید نسیت و کسی که گفته غسل داده
نشود از جهت اهانت باغی است. (وافی)
(خاتمه)
پادشاهیت وانعقاد آن
قال الامام الرازی الامامة رياسة عامة فى الدين
والدنيا لشخص واحد من الاشخاص .
ويلی دی امام رازی رحمه الله تعالی چه پادشاهیت ریاست
عامه د هاله پاره دیو سړی له نور سړو نه پر دین او دنیا کښ
یعنی پادشاهیت ریاست عامه است در دین و دنیا برای یکشخص از
مردم.
وتنعقد الامامة بطرق :-
(۱) احدها بيعة اهل الحل والعقد من العلماء والرؤساء
ووجوه الناس الذي تيسر حضور هم من غير اشتراط عدد واتفاق
من فى السائر البلاد .
(۲) استخلاف الامام وعهده وجعله الامر شوری بمنزلة


٤٣
استخلاف الا ان يستخلف غير متعين فيتشاورون
ويتفقون على احدهم - واذا خلع الامام نفسه كان كموته -
(٣) القهر والاستيلاء الخ
مطلب دادی چه بادشاهیت قایم کیگی په خوامورو سره
(۱) یوبیعت د اهل حل او عقد دی له علماء اوله رؤساؤ
اوله نور معتبر خلقو چه اسا د وی حاضر دل ده هغوی له پاره
د قائم کولود پادشاه - او د پاره د قیام ده پادشاه شرط ندی
مقدار ده تعداد د خلقوا وندی شرط اتفاق د نورو قولو خلقو
چه په نور و سهر ونوکیکنی یعنی ده پاره د اطاعت دهغوا و بیعت
ده حاضر نیو کافی دی
(۲) دویم خلیفه او ولی عہد کول د پادشاه دی یوکس لمره
او که چیری - په نسبت څو سړو وه ویل چه په دویوکښ یو
پادشاه کړی - پس په مشوره سره په یوکس له هغوی پادشاه
منتخب شی - وهرچه معزول که پادشاه نفس خیل لره - دا
داسی دی لکه چه مړشی یعنی حق د پادشاهیت ئی ندی باقی


٤٤

یافتی شوی.

(۳) سوم قهر و استیلا، ده چه شرعاً پادشاهی

صحیح وی.

مطلبش اینکه پادشاهیت و امامت بچند امور منعقد میشود:-

(۱) یکی از ان بیعت کردن اهل حل و عقد است از علماء ورؤسا
و سفید ریشان (یعنی معتبرین) که آسان باشد حاضر شدن شان و برای
قیام پادشاهیت شرط نیست تعداد مردم و نه اتفاق باقی تمام
مردمان که در شهر ها اند.

(۲) خلیفه ساختن پادشاه است کسی را و ولیعهد کردن است
و اگر بنسبت چند نفر پادشاه گفت که یکی را از اینان بعد از من پادشاه کنید
پس ملت دران مشوره کرده یکی را تعیین میکنند و اگر پادشاه نفس خود را
خلع کرد خلع او مثل مردن اوست

(۳) قهر و استیلا است که شرعاً پادشاهیتش صحیح باشد

الْإِمَامَةُ هِيَ صُغْرَی وَکُبْرَی

فالكبرى استحقاق تصرف عام علی الانام و تحقيق در علم


٤٥

الكلام اى على الخلق وهو متعلق متصرف لا باستحقاق
لان المستحق عليهم طاعة الامام لا تصرفه
والمسلمون لابد لهم من امام يقوم بتنفيذ احكامهم
واقامة حدودهم وسد ثغورهم وتجهيز جيوشهم واخذ صدقاتهم
وقهر المتغلبة والمتلصصة وقطاع الطريق واقامة الجمع
والاعياد وقبول الشهادات القائمة على الحقوق وتزويج الصغار
والصغائر الذين لا اولياء لهم وقسمة الغنائم فلذا قدموه
على دفن صاحب المعجزات .
(قوله) وتصح سلطنة متغلب - اى من تولى بالقهر والغلبة
بلامبايعة اهل الحل والعقد ان استوفى الشروط الامارة
وافاد ان الاصل فيها ان تكون بالتقليد قال في المسايرة
ويثبت عقد الامامة اما باستخلاف الخليفة اياه كما فعل ابوبكر
رضى الله عنه واما ببيعة جماعة من العلماء او جماعة من اهل الرأى
والتدبير وعند الاشعرى يكفى الواحد من العلماء المشهورين
من اولى الرأى بشرط كونه بمشهد شهود لدفع الانكار ان وقع وشرط


٤٦
المعتزلة خمسة وذكر بعض الحنفية اشتراط جماعة دون عدد مخصوص
قوله لاضرورة)
هي دفع الفتنة ولقوله صلى الله عليه وسلم اسمعوا واطيعوا
ولوا مر عليكم عبد حبشى
حکم جنازه کسانیکه بغاوت از پادشاه اسلام میکنند)
لا يغسل ولا يصلى عليه ومن قتل من العدل انه يفعل به ما يفعل
بالشهيد وحكمه حكم الشهيد كذا فى شرح الطحاوى (عالمگيرى جلد الثا)
باغی و قرنه د غسل ورکړی شی او نه دی پرے جنازه و ه کذاشی
و هر څوک چه قتل کړی شی له جانبه د اهل عدل نه يا له هغه سره دهغه
کاروکړی شی چه له شهید سره کؤلی شی ۔ او حکم دهغه حکم د شهیدیے
باغی را ـ نه غسل داده شود ـ و نه بر و نماز جنازه خوانده شود و کسیکه
کشته شد از جانب اهل عدل به او معامله شهید کرده شود . و حکم او حکم شهیدا
(تنبیہی) هر دو ترجمه بالحاصل شده و توضیح ترجمه احادیث شریفه از
شروح آنها شد (ع) ابقا ابو الفتح فضل ربي پکھلوی عفی عنه


٤٧

الجواب صحيح
مولوی امیر الدین خان سالار زائی باجور مولوی سید محمد امین اغا پاچاه موند علاقه نصرکی باجور
مولوی محمد اعظم خان ساکن سدو ریاست دیر مولوی محمد یسین خان معروف صاحب حجات تو خوه
قاضی محمد حیدر خان ساکن شمیغان اوچ محال صوات علاقه دئیر مولوی سید محمد خان ساکن غال علاقه دیر
مولوی نور محمدساکن بابره چارسنگ سید عزیز الرحمن صاحب زاده دانش کول مولوی محمد ایوب بابره
چارسنگ، مولوی فضل خبیر ساکن غال ملا بهرام خان ساکن علاقه دئیر ملاغلام سجمان ساکن دیر
پاچا محمد دین خان علاقه سالار زائی محمد شریف خان آخند زاده ساکن دووه ملاعبدالرحمن
خان و مفتاح الدین ساکنین باجور سید علی خان دستخط قاضی عبد الودود ساکن دکی باجور
ملا صاحب زیریان ناوه گی مولوی صاحب سلامت خان بانده مولوی عصام الدین ناوه گی
صاحب زاده فضل الهی بلکی چارسنگ مهر مہر قدم ملاصاحب ملا سید الحق نانوگی و تخط میان صاحا
بابره ملانعمت الله چارسنگ فضل واحد صاحب زاده سید بهرام بابره ملا عبد الجلیل اانو
محمد صدیق خان میاه مانوگی گل بادشاه خان سوٹرگی موسی خان سوبه گی ملا عبد الاکبر
خان چنار مولوی صاحب خرکنی صاحب زاده جمعه گل خان وند محمد دین پادشاه
ساکن باجور حافظ جی صاحب دووه حافظ جی محمد شریف خان دووه یار ملا مهمند
ملاخان آخندزاده غنم شاه مهر ملا نور علم ملا طوطی مهمند ملا حبیب الله خان ساکن شیخ بابا

عربی


٤٨
مولوی عبد الغفور شیخ با با معاذ الله خان شیخ بابا ملا کریم الله خان شیخ بابا
مهر زین الله خان شیخ با با مولوی مودود شیخ با با ملا عبد الخالق انجری مهمند ملا قادر
مهمند ملا عبد الرحیم مهمند حافظ جی رحمت الله خان ماموند باجور مهر مولوی غلام
احمد ساکن علنگار شنوار مهمند ملا حبیب الرسول خ مهمند مولوی خانولی مهمند
ملا عبد الخالق خان مهمند ملا حیا نور شنوار مهمند صاحب حق عبد الغفور شنوار
مهمند میاه مسعود علینگار . مولوی فضل محمود خان سرحدی
قاضی عبد السلام ساکن هاشم چارمنگ قاضی شمس الحق خان ساکن مته شا
قوم با به قره با جور خطیب مسجد جناب حضرت حاجی صاحب تر نگزی مولو
محمد ایوب خان صاحب غازی آباد قاضی جان محمد خان خلونزو با لاه ماموند
باجور مولوی محمد بشیر خان چمر کند مولوی محمد فیروز خان قاضی خلیل الرحمن
خان صاحب ناوہ گی قاضی صاحب ملکا نه قاری غلام صدیق میاہ مسعود
خان جناب مولوی محمد ایوب ساکن بابره - جناب محترم ومکرم
محمد یوسف المعروف به گل صاحب
و غیر هم علما ر سرحدات آزاد و بوجه طوالت دیگر اسماء گرامی شان نوشته نشد


٨ ٩ ١
٣٠

١٣٢٤ ١٢
١٢
١٢٤
٢٨

٤٦١٢
١٢


[BLANK PAGE]