صفحه ۱۰
(شماره ۲)
جلد پنجم

فابریکه ها سایه مجهولی می اندازد، در تعظیم تاریک و مبهم می آید، خود را آنقدر حقیر و نا چیز می بینم که حتی از تصور خوشبختی خجل میشوم. هیچ امیدی ندارم و هیچ امید گاهی سراغ ندارم، مگر بصانع و خالق عظم الشأن که خلاق اینهمه جهان اسرار آ لود او ست، و اوست که همه را نابود و فانی خواهد نمود. «سبحان حی الذی لایموت! ای خدای رحم کن و به بخش بر من: - آرامش روح و موش برق به موت.

م. غ. م

خبرهای فنون و اختراع

اختراع جدید

یکی از عجایب علم جدید اختراع یکدستگاه كوچك الکتریکی است که یکی از اطباء نیویورك برای خوابیدن اشخاص اختراعش نموده بطوری که هر کس در هر موقع که اراده بکند، بدون اینکه مبتلا باضطراب و قلق نقصان شود بخواب خواهد خوا بید. و در موعد معین از خواب برخاسته در حالیکه با نشاط وقوایش جمع و راحت و بکار خود خواهد پر

داخت و این دستگاه جدید مراتب از مخدرات و افیون و غیره که انسان را در بحر نسیان و فرا موشی غوطه ور میسازد بهتر خواهد بود.

كشف الماس بزرگ

دو نفر از اهالی با ویر اخیرا مسافرت به تر نسوال نموده و در سمت مغرب تر نسوال برای کشف الماس کار میکردند این دو نفر آنچه پول داشتند در این راه خرج کرده ولی حتی يك ذره هم الماس پیدا نکرده و کمترین احجار کریمه هم بدست آنها نیفتاد و در ۳۱ ژا نویه گذشته بیش از سه پنس از ثروت و دارائی آنها باقی نمانده بود. شش پنس را نان و سه پنس را پنیر خریده و مشغول خوردن بودند و ضمناً هريك در عملیات تباهی كه معلول کنجکاوی بود مراقبت مینمودند، و بهمین طور که نشسته و در فکر آتیه و سر نوشت خود بوده بخاطر یکی از آنها خطور می کند نقطه را که تا کنون کاوش نکرده اند کاوش نمایند و فوراً اقدام نموده وشروع بکندن زمین کرده چند دقیقه بیش نمی گذرد كه يك سنگ بزرگی که از حیث بزرگی یکی از آن ها باور نمي کرد الماس است بدست آورد و بمحض این که رمقش آن را دید چون الماس می شناخت از شادی نعره بر آورده که بهترین الماسها از حیث صفا و روشنی بوده همینکه آن را وزن کردند دویست قیراط بود؛ بطوری نقل می کنند هر دو

بوطن خود مراجعت و ثروتمند شدند.

طلاوالماس

معادن طلای ترنسال در فوریه گذشته ۸۲۹۹۲۷ اونس در مقابل ٩١٤٥٧٦ او نس طلا داده یعنی مساوی با ٥٩٧٥٢ در ۳ لیره انگلیسی طلا نسبت بمحصول ٦ ماه ژانویه ۱۹۲۰ بالغ بر ٢٤٣٢ در ٩٢ليره انگلیسی اضافه بوده ضایعات زیادی و جود دارد.
کمیته اتحادیه معادن در جوهان سبرك قریبأ يك بیانیه را جمع باین که موا فق با مصالح كمپانیهای دیگر است انتشار خواهد داد و تنها معادن طلا که سهام آن ثابت باقی مانده و تحت تاثیر تنزل واقع نه گردیده سهام بنز آلمان در ٢٨٦ و کر ان در ۵۳۰ و کر ان قناد در ١٩٦ ثابت مانده است و كمپانی خیر الذكر خبر راجع باینکه شعبه در افریقای شمالی تاسیس مینماید تکذیب کرده است.
اسعار الماس تنزل نمود و اسعار دی بیر تا ٥٦ در ٦ تنزل کرده در موزینکا ٩٨٧ و اسعار پر افرید از ١١٤٣ به ٧ در ١٠ تنزل نموده و اخبار واصله از لندن حاکی است که تصمیم نموده اند سهام جدیدی بمقدار دو میلیون و لیره ا نگلیسی طبع و صادر نمایند.
را جمع بنقط طلاع میدهد؛ که در کاليفوني موافقت نظر حاصل گردید که هريك از تولید کنندگان مقدار محصولات اقظی خود را بمیزانی که دولت حد متوسط آن را تعیین مینماید استخراج کنند، و


صفحه ۱۱
شماره ه
مجلد پنجم

اجرای يك همچو قراردادی از صلاحیت قوه اجرائیه است .
فقط رومانی در حال تنزل باقی است و شایعانی هم وجود دارد و احتمال میدهند که قرار داد عمومی راجع بانحصار محصولات نفطی و تعدیل اسعار داخلی آن منعقد شود ، فقط شایعات و اساس صحیحی ندارد .
( کوشش )

از هر طرف
ریاست جمهوري فرانسه
انتخابات دو ما آتيه
روز ۱۳ ژوئن آتیه دوره هفت ساله ریاست جمهوری ( مسیو کاستون دومرگ ) بپایان میرسد و بر حسب عادت هر گاه یکنفر رئیس جمهوری دوره هفت ساله را کاملاً بانتها رساند يك ماه قبل از انقضاء مدت بایستی انتخاب رئیس آتیه جمهوری بعمل آید ، البته ممکن است این عمل قبل از آنموقع نیز صورت بگیرد ولی حالا ضرورتی برایش مشهود نه میشود وعموما تصور میکنند روز ۱۳ مه کلیه اعضاء مجاسین شوروی وسنادر ، ورسای ، جمع شده و مجلس ملی را تشکیل داده ورئيس جمهوری را انتخاب خواهند نمود
اگرچه هنوز رسما اعلانی صادر نشده وصدور ان هم قبل از ه مه یعنی قبل از افتتاح مجلسین که بعد از انقضاء تعطیل
است احتمال داده نمیشود مع ذالک بالطبع اسامی بعضی که نامزد انمقام هستند در السنه و اقوال جاری شده است
اگر چه مسیو بریاند مکرر اعلام کرده است میل ندارد نامزد ریاست جمهوری باشد مع ذلك كسی تصور نمیکند مشارالیه بجد گفته باشد زیرا « مسيو ميلارند » درسنه ۱۹۲۰ قطعاً حاضر نشد نامش در زمره نامزد ها نوشته شود لیکن با ان اجازه داد انتخاب شود .
با ( مسيو مارسل هوتن ) مصاحبه ( مسيو برياند ) نموده که شرح آن بتفصيل دو جریده ( اکود پارس ) درج گردیده و خلاصه آن بدین قرار میباشد :
از اینکه مردم میکوشند اگر مایل باشم حاضرند مرا بریاست جمهور برانگیزند ممنونم لیکن وظائف ریاست جمهوری با مسئولیت هائی که واجد میباشد کاملاً با مذاق من وفاق نمیدهد .
این شغلی که فعلا دارا هستم بحد كفايت واجد مسئولیت میباشد ولی بقدری مايل بانجام آنها هستم که فرصت ندارم مشتاق سمت دیگری باشم .
بناء عليه اسم ( مسیو بر یاند ) از فهرست اسامی نامزد ها خارج میشود .
در میان اسامی دیگری که برای این سمت ذکر میشود یکی ( مسيو بنلوه ) یکنفر از رئيس الوزرا های سابق دیگری ( مسيو دومر ) رئيس فعلى سنا دیگری « مسيو آلبر لو برون ، یکنفر
مهندس معروف و دوست صمیمی « مسيو پوانکاره ، دیگری « مسيو لئون برار » حقوقدان معروف وسياستمدار ميبا شد .
این چهار نفر اعضاء مجلس سنا هستند وتجارب طولانی در امور وزاوتی دارند .
وقتیکه عقیده ( بوانکاره ) در این باب استفسار شد اظهار داشت كانديدای من ( لبرون ) میباشد
چون گفتند ار قبول نکند با کدام يك از نامزد ها موافقت دارید جواب داد ( مسيو برار )
این انتخابات با انتخابات سابق تفاوت دارد زیرا ( مسيو دومرك ) در ۱۳ ژوئن سنه ١٩٢٤ پس از استعفا اجباری ( مسيو ميلارند ) بعمل آمد و او نیز در نتیجه استعفاء ( دشانل ) بواسطه کسالت در سپتامبر سنه ۱۹۲۰ حائز این مقام گردید و در اینصورت عقیده عامه فرصت ابراز نداشته است .
بنابرین حالیه فرصتی در دست است و مردم میتوانند افکار موافق و مخالف خود را اظهار نمایند .
اگر هم دو دسته قوی در انتخابات وجود پیدا کند مانند انتخابات پاپ يك نفر ثالثی بریاست جمهور انتخاب میشود .
کوشش


صفحه ۱۲ شماره ۲ مجلد پنجم

کاروان زرد
مسلم است یکی از جمله بهترین اسباب سعادت انسان دارای یک عزم متین و اراده خستگی ناپذیر است ، اراده قوی چنانچه مشاهدات و تجارب تاریخی، اثبات می نماید ، موقع منیع و جای بلندی را دارا است چه ثابت است که انسان به صورت فردی و یا اجتماعی طبعاً ترقی و تکامل را خواهان است و مجبور است در هر شعبه از حقائق حیاتی پیشرفت مطلوبہ موانی نموده برود ، و آرزوئی در مقابل انسان عرض وجود نمی نماید که آمال زیاد دیگر را با و ممرق نکند و طبعاً او را به طرف تکمیل آن تحریک و تشویق ننماید زمانیکه این آمال و آرزوهای عدیده در نتیجه احتیاج انسان را با یک جاذبه مغناطیسی مانندی هر کدام بعد از دیگر به طرف خود جذب نموده میرود و درین شک نیست که هیچ قومی در دنیا بدون محنت کشی صورت گرفته نمی تواند لذا برای تحمل این محنت ها و مشقات و سربازی هائی که بسان لازم است برای تکمیل آرزوهای حیاتی خود بکند در اولین قدم خود باراده قوی و روح بلند و عزم پایدار و مقاوم احتیاج خود را محسوس مینماید . و نمیتوان انکار نمود که بهترین و به مطلوب موافق ترین نوع عزم و اراده آنست که در اثر علم و دانشمندی در انسان بروز نماید .
و بهمین علت مردمان پای مندان و ساکنین خطه های راقیه اوروپا به سبب صرف

چون پیشتر علم دارند قوه اراده و شوق سربازی و فداکاری را در راه علم و عرفان که مایه سعادت و رفاه جامعه بشر است بیشتر مالک اند .
اسامی اشخاص فدا کاری که بعضی در راه تو سیع معلومات دائره بشریت جان های خود را فدا نموده اند و برخی با تحمل زحمات گونا گون شاهده مقصود را بکف آورده اند در صفحات تاریخ موجود است مثلاً کپتان سکات مشهور که در راه کشف قطب شمالی فدا گردیده واندری معروف که سر خود را در راه اجرای کشفیات در قطب جنوبی باخته است هنوز دائره بشریت ساعی شان و همچنان خدمات گران قیمتی را که در راه تشجیع و تحریص شایقین علوم و معلومات ابراز نموده اند فراموش نکرده است .
درین روز ها يك وفد فرانسوی موسوم به ( کاروان زرد ، که مرکب از چند ابنای فعال ، زحمت کش و شایقین علم و بیان می باشد برای مقصد کشفیات متنوعه وارد خاك وطن ما گردیده و می خواهند تا به چین رفته در اثنای راه کشفیات لازمه در بعضی امور بنمایند ما در ذیل راجع به مطالب و مقاصد و همچنان هیئت ترکیبی این وفد و امور دیگر آن به غرض کسب خود معلومات میدهیم ، و شاید این نيز يك مثال خوبی تشکیل کند که ذوق معرفت انسان را بچه گونه اقدامات وادار می سازد .
رئیس این وفد موسیو ژورژ ماری ها رت در اوائل ماه مارچ با اینسه طرف

بیروت که نقطه حرکت رسمی دسته اتو مبیلهای اکتشافی هیئت مذکور در بو آسیا میباشد حرکت نمود .
در سال ۱۹۲۲ - ۱۹۲۴ اولین هیئت باسم همین شخص مذکور ( که رئیس این هیئت است ) ، واپل ادوین دووی ، ( معاونش ) برای اولین مرتبه با اتو مبیلهای مخصوص خود از صحرای اعظم افریقا عبور نموده و الجزیره را بافریقای غربی و استیه اتصال داده بودند . در سال ۱۹۲۴ و ۱۹۲۵ براى يك مسافرت مهمی که در کتب و سينما ها بنام کاروان سیاه شهرت یافته و تشهیر شده ، از کیپ لندار ، عزیمت و بعد از طی تمام طول شمال جنوبی بر افریقا به انا ناما یو افرا ختم نمود .
همین کشافان خستگی ناپذیر با آمال و آرزوئی که همیشه در تزاید است ، امروزه مسافرتی را پیش گرفته اند که اهمیت آن باید تر از آن چیز هائیست که تا ثبت به کوشش خود در اجرای آن موفق آمده است .
درین اواخر با بر افریقا به نظر دنیا باندازه سابق مستور و غیر مکشوف نمانده ، کاشفين وعنها با سرار اراضی ، کوه ها و خلاق ، عادات ، حیوانات و نباتات آن بوجه اکمل پی برده اند ، اما اسیای وسطی بنا بر اینکه عقب دیوار هائی کوهستانی واقع است و بواسطه دور افتادنش و بعلت وجود صحاری وسیعه واقی مغربی ها جزآ - بند مناطق قطبي يك عالم غیر مکشوفی است . از وقتیکه اسکندر


( شماره ٥ )
صفحه ۱۳
جلد پنجم
کبیر در تعقیب فتوحاتش خود را تارود
سند رسانیده ، ده قرن دیگر به بعد
مارکوپولو تمام مغولستان را سیاحت نموده
به پیکن وارد گردید . بعد ازو نیز در
مدت هفت قرن دیگر یعنی تا اواخر قرن
اخیره دخول وتحريات در یر آسیایی
صورت نگرفت . در سال ۱۸۹۳
سون هدین کاشف سویدی بعد از یکه
قراب بود در صحرای تکلامکان از تشنگی
هلاك شود از رشته فلاتهای مرتفعه
تبت عبور نموده از در یاچه کوکو نور
گذشته و بعد از عبور از قسمت جنوبی
صحاری کونی به پیکن رسید مسافرت او
سه سال طول کشید - کاشف فرانسوی
موسوم به پول پليوت مدتی بعد از آن
مسافرت سه ساله کرده و درآسیای وسطی
و چین وترکستان چینی کشفیات مهمی
کرد - اما هیچکدام از این کاشفین از
وسایل ولوازی که ممکن می ساخت به وسیله
آن مانند هیئت جدید در مراحل علمی
اكتشافات خود را بسط دهند میسر
نداشتند .
مؤسس ومکفل این مسافرت نیز مانند
دومسافرتی که قبلاً در افریقا بعمل آمد
صناعت کار و برکت فرانسه مسیو آندری
سیتروئن است ولی لودرم روسا ئینیکه
برای این مسافرت تهیه شده خیلی ممتاز
تر ازوسایل مسافرت های سابقه میباشد
علاوه بر مساعدت ها و امداد های موسیو
سیتروئن از طرف محمود وزارات حکومت
فرانسه که از لحاظ اول اهمیت این امر
را که خدمتی بعالم انسانیت است حس
نموده بودند و هر کدام از روی مفاد
خود به کشفیات آن علاقه مند وشایق
بودند ، امداد واعانه داده شد - ونیز
يك عده مؤسسات فنی مانند انجمن جغر-
افیای فرانسه، موزیم تاریخ طبیعی ، موزه
نژاد شناسی گمیه در امداد با این هیئت
شرکت ورزیدند - همچنین کار خانه عظیم
فرانسوی پاته ما تاق عهده سینمای صدا دار
هیئت را برمه گرفت - ونیز انجمن ملی
جغر افیای واشنگتن که متجاوز از يك
مليون و دو صد هزار نفر دارد ، وبمقصد
نشر علم جغرافیا در تمام عالم قائم شده
است ، اعتباری مساوی اعتباری که به
بیرد ( ۱ ) جهت مسافرت به قطب جنوب
داده بود باین هیئت اعطا کرده وعلاوه
بر آن يك نفر از اعضای خود، موسوم به
. مستره بنارد اول ویلمس ، را به نمایند
گی خود در این هیئت معرفی و ضمام نموده
است - این انجمن از سال ۱۸۸۸ که
بدو تاسیس آن است تا الان در باره هیچ
يك از هیئت های خارجی نظیر این مساعدت
نکرده است . حکومت چین نیز
در ین هیئت شرکت نموده و در مدت
مسافرت هیئت موصوفه در خاك چین پنج
نفر از علمای چینی را تحت سر پرستی
دكتور سوهنگ تی فاع لتحصیل ساو
بون همراه خواهد نمود -
درین مسافرت با موسیو ژورژ ماری
ها ات رئیس هیئت ، موسیو لوی او دوان
دو روی بحیثیت معاون کار میکند - و این
( ۱ ) بیرد شخصی است که به اجرای
کشفیات در قطب جنوبی کامیاب شده .
شخص همان کسی است که در موقع عبور
از ريك ها وجنگلها صعب العبور افریقای
استوائی با مشار اليه همراهی داشت .
این دو شخص ٣٥ نفر همراه دارند -
مدت ۱۸ ماه درین امرو اقدام مشترك خيل
مهم که در همه جاه علوم مختلفه مانند جغرافیا ، عتیقه شناسی ، نقشه برداری ،
معرفت نژاد ها قصاد اجتماعی و سیاسی
وغیره امتداد دارد ، همراه وشريك خواهند
بود ـ دونفر لیو تنان های کشتی بوان
دیکور که از طرف وزارت امور خارجه
مأمور شده اند کار مطالعات مساحی
بذمه ایشان است ـ
( با قیدارد )

اعلان
مژده
بعموم کسانیکه ضعف چشم دارند
یا اینکه مناظر را از دور مشاهده نمیکنند
که محض خدمت بایشان عینکهای مختلف
با ساختن مقیاس درجه و قوت چشم تهیه
نمودیم . کسانیکه میل محافظت یا قودت
چشم خود را دارند به ( عبد الجبار )
تاجر . و یا باداره انیس برای گرفتن
معلومات رجوع فرمایند .


صفحه ١٤ ( شماره ٥ ) جلد پنجم

خبرهاي داخلي
تقديم اعتماد نامه
عالیقدر جلالتمآب هره شونپل وزیر مختار دولت بهیه آلمان ، روز دو شنبه ۱۸ ثور بعد ظهر ، با احترام و پذیرائی شایان ، توسط وزارت جلیله خارجه و وزارت دربار بحضور همایونی مشرف شدند . و نیز اعتماد نامه خود را تقدیم و نطق ذیل را بحضور قرائت فرمودند :
اعلیحضرتا !
خوشبختم که باعلیحضرت شما مکتوب هندنبورگ رئیس حکومت آلمان را که مرا نزد اعلیحضرت شما بسمت سفیر فوق العاده و وزیر مختار معتمد میگرداند تقدیم نمایم .
چقدر مسرورم در مملکتی که با آن از مدت مدیدی دارای مودت صمیمی هستیم و آن دوستی صمیمی من بمفادات عرفانی و مادی مشترکه اتکاء دارد می آیم .
ملت آلمان همیشه قوه متین ملت نجیب افغان را در منازعه آزادی و تکامل اقتصادی آن تمجید نموده است مطمئنم که اعلیحضرت که مملکت شان را با دانش و جزم و احتیاط اداره نموده و سیاست خود را با اعطای امن و سکون بملت نجیب افغان نشان داده است با من توجهات شان را در تکامل وظیفه من ارزانی خواهند داشت تا روابط و علاقه

که مملکتین ما و شما را متحد می سازد بیشتر از پیشتر به سعادت ملتین قرینتر بسازد !
بعد از ختم نطق مذکور اعلیحضرت همایونی جوابیۀ ذیل را ایراد فرمودند :
آقای وزیر مختار !
بکمال مسرت نامۀ جناب هندنبرگ رئیس حکومت آلمانرا که وسیلۀ معرفی شما بسمت سفیر فوق العاده و وزیر مختار آلمان دربار ماست می پذیریم و هم آرزو داریم که شما در ایام اقامت خود در مملکت عزیز ما که همه وقته روابط حسنه و حسیات صمیمانه با ملت و حکومت نجیب آلمان دارند بکمال مسرت و عافیت زیست نمائید .
جناب وزیر مختار !
حسیات حکومت عالیه و ملت قابل قدر آلمان عموماً و بیان شخصی شما نسبت بما وملت ما خصوصاً خیلی موجب خوشنودی و رضائیت ماست ما و اراکین سلطنت ما در همه اموری که برای نزدیکی و تزئید روابط صمیمی بین دولتین مفید و ضروری باشد در ابراز مساعدت با شما در همه وقت خوشنود خواهیم بود .

معین سوم وزارت خارجه
ع ص حبیب الله خان ( طرزی ) سابق وزیر مختار افغانی در پاریس ، که از فضلا و دانشمندان مملکت است ، درین روز ها از حضور والا حضرت صدر اعظم

صاحب ، معین سوم وزارت خارجه منصوب و مقرر گردیدند .

معین ثانی وزارت مالیه
ع ص میرزا غلام یحیی خان که يك شخص کار دان و مؤسس شهريه واصول دفتری بودند ، درین اواخر ، معین دوم وزارت مالیه مقرر شدند .

متخصص پوسته و تلگراف
عزتمند هر ابنگن بونه دس المانی متخصص پوسته و تلگراف ، از طرف وزارت داخله برای امورات پستی استخدام و اجرای وظایف می نماید .

وزیر مختار اعلیحضرت در لندن
عالیقدر جلالتمآب احمد علی خان وزیر مختار اعلیحضرت در پاریس به وزارت مختاری لندن انتخاب ، و درین روزها اگر پیمان شان بوزارت جلیله خارجه واصل گردیده است .

مدیریت طبیه
ص میرزا محمد یوسف خان که در سنه گذشته برتبه کاتبی دائره تحریرات مدیریت خدمت می نمود .
در بودجه سال جاری برتبه سرکتابت دائره تحریرات ترفیعاً مفتخر و مقرر گردید .


صفحه ۱۳
(شماره ٥)
جلد پنجم

کبیر در تعقیب فتوحاتش خود را تارود سند رسانیده، ده قرن دیگر به بعد مارکوپولو تمام مغلستان را سیاحت نموده به پیکن وارد گردید. بعد ازو نیز در مدت هفت قرن دیگر یعنی تا اواخر قرن اخیره دخول وتحریات در پر آسیای صورت نگرفت. در سال ۱۸۹۳ سون هدین کاشف سویدی بعد ازینکه قریب بود در صحرای تکلامکن از تشنگی هلاك شود از رخنه قلا نبای مرتفعهٔ تبت عبور نموده ز در یاچه کوکونور گذشته و بعد از عبور از قسمت جنوبی صحرای گوبی به پیکن رسید مسافرت او سه سال طول کشید ـ کاشف فرانسوی موسوم به پول پایوت مدتی بعد از آن مسافرت سه ساله کرده و در آسیای وسطی و چین وترکستان چینی کشفیات مهمی کرد. اما هیچکدام از این کاشفین از وسایل ولوازمی که ممکن می ساخت به وسیله آن مانند هیئت جدید در مراحل علمی اکتشافات خود را بسط دهند میسر نداشتند.
مؤسس ومتکفل این مسافرت نیز مانند دو مسافرتی که قبلاً در افریقا بعمل آمد ضاعت کار بزرگ فرانسه مسیو اندری سیتروئن است ولی لوازم و وسائلی که برای این مسافرت تهیه شده خیلی متماز تر از وسایل مسافرت های سابقه میباشد علاوه بر مساعدت ها و امداد های موسیو سیتروئن از طرف عموم وزارات حکومت فرانسه که از لحاظ اول اهمیت این امر را که خدمتی بعالم انسانیت است حس
نموده بودند و هرکدام از روی مفاد خود به کشفیات آن علاقه مند و شایق بودند، امداد واعانه داده شد ـ و نیز يك عده موسسات فنی مانند انجمن جغر- فیای فرانسه، موزیم تاریخ طبیعی، موزه نژاد شناسی آبمه در امداد با این هیئت شرکت ورزیدند. همچنین کار خانهٔ عظیم فرانسوی پاته که تمام عهده سینمای صدا دار هیئت را برمه گرفت ـ و نیز انجمن ملی جغرافیای واشنگتن که متجاوز از يك ملیون و دو صد هزار نفر دارد، و بمقصد اشاعهٔ جغرافیا در تمام عالم قائم شده است، اعتباری مساوی اعتباری که به پیرو (۱) جهت مسافرت به قطب جنوب داده بود باین هیئت اعطا کرده وعلاوه بر آن يك نفر از اعضای خود، موسوم به «مستر مینارد اون ویلمس» را به نمایند گی خود درین هیئت معرفی و عزام نموده است ـ این انجمن از سال ۱۸۸۸ که بدو تاسیس آن است تا الآن در باره هیچ يك از هیئت های خارجی نظیر این مساعدت نکرده است. حکومت چین نیز درین هیئت شرکت نموده و در مدت مسافرت هیئت موصوفه در خاک چین پنج نفر از علمای چینی را تحت سر پرستی دکتور چوهنک تی فاتح لتحصیل صار بون همراه خواهد نمود.
درین مسافرت با موسیو ژورژ ماری هارت رئیس هیئت، موسیو لوی او دوئن دو بروی بحیثیت معاون کار میکند. واین
(۱) پیرو شخصی است که به اجرای کشفیات در قطب جنوبی کامیاب شده.
شخص همان کسی است که در موقع عبور از ريك ها وجنگلها صعب لعبور افریقای استوائی با مشار الیه همرای داشت.
این دو شخص ۲۰ نفر همراه دارند ـ مدت ۱۸ ماه درین امر و اقدام مشترك خيل مبهم که در همه شعبایلوم مختلفه مانند جغرافیا، عتیقه شناسی، نقشه برداری، معرفت نژاد ها اقتصاد اجتماعی و سیاسی وغیره اعشائه دارد، همراه وشريك خواهند بود. دو نفر لیوتنان های کشتی یونان دریکور که از طرف وزارت امور خارجه مامور شده اند. کار مطالعات مساحی بذمه ایشان است ـ
(باقیدارد)

اعلان

مژده
بموم کسانیکه ضعف چشم دارند یا اینکه مناظر را از دور مشاهده نمیکنند که محض خدمت بایشان عینکهای مختلف با سامان مقیاس درجه وقوت چشم تهیه نمودم . کسانیکه میل محافظت یا تقویت چشم خود را دارند به (عبدالجبار) تاجر . و یا باداره انیس برای گرفتن معلومات رجوع فرمایند.


صفحه ١٦ (شماره ٥) مجلد پنجم

جاه وجلال وسعادت در چه حالت خواهم مرد ؟ » فالين بيك لهجه متين جواب داد « بحالت جنون وديوانه‌گى ! »
رفيق ديگرش كه مارمون نام داشت صدا زد : اى عقرات شروع حكايات از اختتام آن بهتر است ، خيال ميكنى كه من هم ديوانه خواهم مرد ؟ »
فالين بطرف او تبسمى كرده كفت « تو زنده مى‌مانى وباست فصاح و شگت مملكت وقومت خواهى شد ، بعد از يك حيات با شرف وشان واینعت خود را ترك خواهی كرد وخاین ثابت شده نامت مرادف اسم ( زودات ) بدى گرفته خواهد شد .
مارمون ، اگر چه كلمات فالين او را مغموم ساخته بود باز هم خود را جبراً خندان داشته گفت : « مرا كه با این پيشين كوئى تان چندان متوا حنيد بگو « بينم باين دوست ما چه وعده ميدهى » بوما پارت ، دست خودش را از دست فال بين كشيده بدرشتى گفت : « من هیچ لزومى شنيدن آينده ام را ندارم » من خود ميدانم ! »
فالین آنها را گذاشته بطرف ميزى كه كاثرين وسر بازان جوان در اطراف آن نشسته بودند نزديك شده بطرف دود نفر از رفقاى له فبور دیده گفت : از موقع استفاده كنيد ، زيرا روزهای تان محدود است . »
« پس ما كجا خواهيم مرد ؟ »
این دو نفر از جهمه هيروهاى بودند كه در محاربه حريت بتاريخ ١٠ اگست بمیدان شرف جان دادند .
فالين : « برزينه هاى قصر ! »
و مادوت صدا زد : « جه باكيست عظمت ، درباره من چه ميگوئى ؟ آيا من هم يك عاقبت فاجعه ناكت و دلفريبى در پيش دارم ؟
فالين : « مرك تو درامنيت و باحالت طبيعى خواهد بود ، و يك بخت صعود نموده باغام ملت خيانت كرده و برخلاف رفقاى سابقه است هنگام در يك قبر منجمد دوقرپ قطب شمال آرام خواهى كرد . »
له فبور براى اينكه اثر كمات فالين را از قلب بر مادوت كم ساخته باشد گفت « اگر هر چيز را برفايم وعده دهى براى من هيچ چيزى باقى نخواهد ماند ! »
فالين : توخانمى را كه دوست ميدارى ازدواج نخـواهى كرد . يك قشـون بزرگی را باسروا مت هميشه بدلاورى وصداقت زمان زد خواهد بود . »
كاثرين كه شـيدرى دفـعه اول در عمرش قدرى خوف محسوس كـرده باشد پرسيد : « همشهری عزيزم ! نسبت به من چه خواهى گفت ؟
فالين : « د مو زل ! شما بعد از اينكه به مطلوب اصلى خود ازدواج شديد بدرجه دوشسی رسيده بنهارت اكرام خواهيد ديد . »
له فبور براى اينكه شوخى كرده باشد صدا زد : پس من بايد ديوانه شـوم يك جنرالى براى من كافى نيست تو بايد پيش كوئی خود را بآخـر رسانيده وبه من بگوئى كه من كاثرين را بزنى كرفته وهر دوى ما يكجا ديوك ودپوخس خواهيم شد ، »
فالین بیشتر از ان كه كمان ( له فبور ) را شنيده باشد در ميان خنده های مردها ونگاهای متحير زن ها ازميان بدو رفته بود .
فوشه : حقيقتاً كه اين فال بين بقدر يك خر موهم قوه اختراعى ندارد بـرای همه شما ها قسمت های عالی پيش بينى كرد ولى با من هیچ نگفت ، گمان ميكنم كه من هيچ يك شخصيت واهليتى پيدا نخواهم كرد . »
کاثرين : « تو پيش تر ازانكه او چيزى بگوید مقام قسیمت را حاضر شدم . علاوه براین چه ميخواهى ؟ »
فوشه : ديكر چه ميخواهم ؟ خواهش دیگر من هم چندان بزرگ نیست تنها ميخواهم كه وزير پلیس شوم . »
کاثرين : « همشهرى عزيزم ! شاید كدام روزى باین منصب عالى برسى زيرا تو يك شخص پر هوش وشهاب متجسسى هستی . »
فوشه كلمات كاثرين را استهزا تصور نموده گفت : بلى وقتيكه شما دوشس شديد من هم وزیر پليس خواهم شد. »
( باقى دارد )
( مطبعه انيس )


[BLANK PAGE]


احمد شاه
تاجر ماشین ها و عموم لوازم علمی و فنی

تيلفونهاي اريكسون
اريكسون فابريكه است که در سنه ١٨٦٦ تقريباً در تاريخ اختراع تيلفون
تاسیس شده و اکنون در اكثر ممالك دنيا قريب پنجاه فابریکه بزرگ بنام
اريكسون وجود دارد که سامان تيلفون و تلگراف جديد ترين سيستم ها
را می سازند فابریکه مرکزی اريكسون در ستاك هالم ( سويد ) و شعبات
او علاحده فابريكه ها ئيست در فرانسه انگلستان لهستان ، اسپانيا
استريا چکوسلاواکیا هالیند هنگری - ايطاليا پولاند و عملاوتاً
تقریب پنجاه نماینده گی در ممالك بزرك دنيا دارد .
فراموش نشود که احمد شاه تاجر هم نماینده گی فابریک اريكسون را
داراست و بهترین سیستم تیلفون های دنیا را با لوازم مکمل آن بمناسبترین
قیمتی به طالبین فروخته و رضایت مشتریان را از همه حیث فراهم خواهد آورد
خواهش مندان و طالبین اینگونه تیلفونها و غیره سامان آن بتجارت
خانه او که واقع بازار جنوبي ارگ کابل است رجوع خواهند فرمود.


انیس

جریده ملی

قیمت اشتراک

در افغانستان ۱۲ افغانی
محصول پوسته اطراف و ولایات داخله ۲ ٫٫
طلبه معارف ۷ ٫٫
در ممالک خارجه ۲۰ شلنگ

لطفاً پول اشتراک که بتوسط خزائن دولت فرستاده میشود باید
رسید عوض و معاوضه باشد

( مطبعه انیس )


شماره ( ٦ )
مجلد ( ٥ )

سراج
الاخبار
افغانيه

اشتراك سالانه ١٢ افغانی
محصول پوسته ٣ "
خارجه ٢٠ شلنگ

اداره : کابل جاده ارگ
مؤسس و نگارنده مسئول
محي الدين

٢ سنبله ١١ جوزا ١٣١٤
تاسیس ١٣٠٦
٤ محرم ١٣٥٠

معرفت و وحدت ملی
گمان نه می کنم شخصی که باین خاک
مستعد ( مگر عقب مانده ) عملا قدم ثبوتی
داشته باشد در شب و روز لحظه هم خاطرش
از فکر پریشان کن و اضطراب آور پس
ماندگی و تنزل آن فارغ بوده بتواند .
هم چنانکه از عالم اروپا انسان نمی تواند
در نظر اول بفهمد که ترقی چیست ، به همان
صورت از دیدن مشرق و خصوصاً مملکت
بیچاره ما به نگاه اولین می داند که
تنزل چه را می گویند . چنانچه آثار و
علائم مرض از وجود و اوضاع و حرکات
يك مریضی که بکمال یأس و نا امیدی بر
بستر مرگ فتاده باشد ، ظاهر می شود
همان طور قرائن و امارات پس ماندگی
از هر چیزی که در سطح مملکت بیچاره
ما به نظر بر می خورد آشکار و هویداست
نواقص ما به خود می تواند در صحنه
محاکمه عقل هر کدام به نوبت خود عرض وجود
نموده بكمال فصاحت شهادت انحطاط
( و حتی رجعت قهقرائی ) ما را ادا کند
ولی در نظر يك شخص مدقق و
استدلالی علت العلل این چیز ها و چیز
های زیاد دیگری که در راه پیش رفت
و تقدم مادی کمال انسانیت و موقف
ارتقائی که انسان نو انسانیت در سایه
مساعی خود بدان رسیده است ، بصورت
يك سد بزرك واقع می شود ، عبارت
از عدم وجوده و حدت ملی ، یا به
عبارت صحیح تر عدم معرفت آن است
و اینکه میگوئیم شناختن و معرفت آن
مقصودی داریم ، مطلب ما اینست که این
چتر محترم و المکرم - اینکه دست قدرت
ما را در يك مملکت در وسط آسیا و
در بين يك حدود معين ، جمع آورده و
بنام ملت افغان موسوم شده ایم ، بخوبی
می تواند به ما بفهماند که ما يك ملت
متحد هستیم . علاوتاً اکر به نگاه
تحقیق بنگریم اشتراك منافع داریم ، درد
یکی بدیگری صدمه می رساند ، خساره
یکی خساره و نقصان دیگری است هیچ
يك فرقه و یا طایفه نه می تواند ، از
تباهی طائفه و فرقه دیگر به راحت و
اشکال دو چار نشود . چنانچه در
انقلاب گذشته دیدیم که هیچ
يك طرفه ، به هیچ يك گوشه
مملکت وارد نیامد که صوتی از صوردن
گوشه و کنارهای دیگر وطن تأثر احساس
ننمودند . اگر زراعت يك گوشه مملکت
برباد شد گوشه دیگر به قلت رزق گرفتار
آمد ، اگر مال التجاره از يك كنج
مملكت ما مصادره شد ، قحط هر
گوشه وطن برهم خورد و نرخ پول در
هر جا سیالتاً تنزل نمود . یعنی محض همین
مسئله که بحيث يك قسمت انسانیت و در
يك كنار دنیا و به تحت يك نام ، و يك
حکومت امرار حیات می نمائیم ثابت
می کند که متحد و متفق ويك ملت
واحد میباشیم . لذا تنها چیزی که سبب
بربادی ما شده است و می شود اینست که
" این وحدت خود را نشناخته ایم ؟ "
دانستن يك شي و معرفت آن خيلی
تفاوت دارد . انسان در اوائل کار استعداد
داشت ، بزرگی و مناعت داشت .
در مبرزه حیوانیت مرتبه بلند را حائز
بود . ولی محض داشتن این چیز ها در
تقدم و پیشرفت حیاتش نتوانست چنان
کاری کند که بشناختن معرفت آن کرد .
به محض آنکه ( يك اندازه ) معرفت
نفس حاصل کرد و قیمت موقعیت خود
را در بین موجودات دنیوی درك نموده
به يك انقلاب فکری خیلی شدید گرفتار
گردیده تمام قوای خود را موقوف نمود


جلد پنجم
( شماره ٦ )
صفحه ٢
که در خط لبوگر افغانستان سکونت
دارد و هزاره را افغانی که در هزاره جات
ساکنست . وعلى هذا .
پس درین صورت به هیچ وجه دلیل
نخواهیم داشت خود را از همدیگر مجزی
و مفترق بدانیم ، و یا گمان کنیم که این
نام های تواند سبب افتراق ملی ما شود .
به عقیده من سبب عدم
تكمل وحدت ملی که در ما
موجوده است ، تنها این مسئله است که
آنرا نشناخته ایم ورنه این نام ؟ در
بزرگترین ممالك دنیا نیز موجود است و
چون معرفت دارند هیچ افتراقی در ایشان
تولید می کند .
یکی از عوامل بزرگ وحدت ملی
وحدت دین است ، ووحدت دین برای
وحدت ملی و قومی بالا مبالغه از همه چیز
بزرگ تر و مهم تر شمرده میشود ، چه
دیانت در روح انسان تأثیر عمیقی دارد.
وچنان يك حاكميتي برقاب انسان اجرى
میکند که نظیر آن هیچ چیز بوده نه
میتواند ، این مسئله را دل بستگی هائی
که نوع بشر در اعصار سابقه بدیانت
خود نشان داده است ، به تمام وضاحت
اثبات می نماید .
همچنانکه دیانت برای اساس انسانیت
خدمات قابل قدری اجری نموده است و می
نماید . انسان ها نیز به فدا کردن جان
و مال و آرزو و هوس ها و خان و مان خود
برای حفظ و حمایت و ناشر و تبلیغ آن همواره
حاضر بوده احترام عقیدت و علاقه را که
( بقیه در صفحه ۹ )
ودر نتیجه به قدر وسعتی که بان می دهیم
استفاده خود را نیز وسیع تر بسازیم
و ازان بیش تر فائده برگیریم .
بعضاً چنین کمان می کنند که اسامی
طوائف وقبائل يك علامت عدم وجود
وحدت ملیست . یعنی شمالی دار ساکن
شمالی لہو گری ( ساکن لہو گر )
وردکی ( ساکن ورد ك ) عبارت از اسم
ها یست که افتراق ملی ما را نشان می دهد
من به این مسئله معتقد نیستم ، این
چیزیست که ممکن است سالها بماند
و خواهد ماند . ممکن است مدت های
مدیدی بگذرد و سمت شمالی سمت شمالی
باشد و سا کن آن سمت شمالی و ایره این
برای ما اهمیتی ندارد چیزی که برای ما
اهمیت دارد ، اینست هر طائفه ما بفرمد
که هزاره ولہو گری وورد کی که بستند
و همین اسم های که بان منسوب می شوند
کدام جاها است و در کدام مملکت
واقع است ، و با و چه علاقه دارند ؟
چیزی که برای مالازم است بدانیم اینست
که ، زمانیکه همین اقوام مذکوره فوق
اسلحه را بشانه خود بر داشته صف
سرباز را به خود میگیرند ، و یا در مقابل
دشمن می ایستند و جان خود را فدا نموده
خون خود را می ریزند برای که وبنام
کیست ؟ و برای حفظ شئونات کدام
مملکت است ؟ و آیا فیدا کاری شان
برای لھو گر وورد ك و هزاره جات است
يا با لعموم برای افغانستان وقوم افغان
اگر درین مسئله تعمق کنیم ، طبعاً
لہو گری را افغانی خواهیم شناخت
که خود را چیزی بسازد که مرتبت و درجه
او طالب انست ، ولهذا زياد تر پیش
رفته سیر تکامل و ترقی او سریع تر گشت .
گویا غرض آنبودیم که شناختن يك شى
انسان را وادار می نماید که در اطراف
آن پیش تر تحقیقات کند .
و تحقیق در هر چیز مفید نامیده می شود.
لذا مانیز اگر می خواهیم در اطراف
وحدت ملی که طبعاً داریم تحقیق کنیم
لازم است بدانیم که وحدت ملی چیست
و چه فواید از آن حاصل می شود ، واگر
نداشته باشیم نتیجه چه میشود و چه خسارات
مهم از آن رهگذر به ما عائد می گردد .
خصوصاً براى مملكت ما كه مركب از
طوائف مختلفه ایست که از سالیان مدید
در بين يك خط سرحدی معین دور تحت
يك قانون زندگی دارند ( و قوانین انسانیت
آنها را يك مملكت ويك ملت شناخته
و تسلیم نموده است ) این معرفت خیلی
اهمیت دارد .
چه بدون معرفت آن ممکن نه خواهد
شد که باندازه که انقلابات احوال ، و
تغیرات زمان تقاضا می کند باین مسئله افادات
لازمه را نموده به معنی تام حقیقی اش
بسازیم . و استفاده را که لابدی است
از ان بنمایم . اگر بدانیم که وحدت
ملی در راه پیش رفت امور خود را
و اجرای مقتضیات صحيحه حكومت ما چه
تسهیلاتی فراهم می آورد ، شك نيست
که همه ما متحداً ومتفقاً بذل همت می کنیم
که این چیز محترم از حالت محدودیش
که دارد نجات بخشیده وسعت دهیم


( شماره ٦ )
مجلد پنجم

حکیم در سفر نامه وسائر تالیفات خویش از سلسله
نسب ومساقط الراس خود سخن نمیراند
ولی از وطن خویش بلخ مکرر یاد کرداده
است ، عایله واقوام حکیم نیز در بلخ
بوده اند ، چنانکه در عودت از مکه
مکرمه براه فارس میثقبا واودبلخ شده و
در آنجا بملاقات فامیل و برا در خود
ابوالفتح عبدالجلیل که او را ابوالنصر
میخواندند مسره روواصل گردیده . برادر
او در آن عهد و زارت خراسان داشت
و پایه تخت خراسان شهر مروو امیر آن
ابو سلیمان جغرى بيك داود بن مكائيل
بن سلجوق بود . چنانچه حکیم درسفر
نامه گوید :۔ بشهر مر والرود رسيديم
وبعد از ده روز بیرون شدیم ، براه آب
گرم نوزدهم ماه ( جمادی الاخر ٤٤١ مجری )
بیار یاب رسیدیم سی و شش فر سنگت
بود و امیر خراسان جغرى بيك بوسليمان
داود بن مکائیل بن سلجوق بود ، ووی
بشبور غان بود وسوی مر و خواست رفتن
که دا رالملك وی بود . حكيم يك وقتى
در مملکت فارس اقامت داشت و در آنجا
از وطن خویش بلخ یاد کرده و در یکی از
اشعار خود میگوید :۔
بر گیر دل زبلخ و بینه تن زنبورغین
چون من غراب وار بماند در ان درون
علیمای فر هنگت نیز حکیم را بلخی دانسته اند
حکیم در اشعار خود خراسان را
گاهی ستوده واز یاد آن وطن خود بلخ
را منظور داشته چه هر دو خراسان نامیده
میشدند چنانکه حکیم در سفر نامه
میگوید وقتیکه از حج به بلخ برگشته بود که :

ابو مطيع بلخى . ابو اسحق خالد ابادی
ابو لفتح شهر ستانى : ابو بكر عبيدالله
سجستانی . ابو بكر بيهقی . ابو ذر هروی
ابو داود سجستاني . ابو عبيد هروى
هكذا اسار جال مشهور دیگری افغانستان
دارد که درین مختصر نگنجد مثلا اوزدیف
تاریخ ونثر نویسان : ابوالفضل حسن بيهقى
عبدالحی محمود بن ضحاك گردیزی
استاد رشید وطواط بلخي : حميد الدين
نصر الله غزنوی ، ابن العمید . و ازصنف
نسوان : چون مادر ابو الفتح بستى . رابعه
بلخى . عایشه درانی ام مقری ، واز جنس
روحانیون ما قبل ومابعد الاسلام : مانند
زرتشت مشهور . خواجه مهدی ور دگی
وغیره .
پس اگر فضلای مملکت به تحریر
شرح حال هريك ازين مشاهير كبار
و طن پرداخته ودر یکی از مجلات منتشر
سازند ، از يك طرف اسباب انتباه و
ايقاظ ملت چنانکه گفتیم گردیده
و از طرفی تقریبا تاریخچه مشاهیر وطن
بعر صه شهود مییر آید .
حکیم ناصر خسرو :
ابو معين ناصر خسرو در آغاز کتاب
خويش يعنى سفر نامه مصر و شام، جزير
ة العرب وحجاز چنين میگويد : ابومعين
الدين ناصر خسرو القبا دیانی المرو زی
تاب الله عنه ( چنان گوید ) که من مردی
دبیر پیشه بودم واز جانبه متصرفان در
اموال واعمال سلطانی ، وبكارهای دیوانی
مشغول بودم ومدتی در آن شغل مباشرت
نموده ، در میان اقران شهرتی یافته بودم ،

بقلم آقای میر غلام محمد خان :
مشاهیر رجال افغانستان
حکیم ناصر خسرو بلخى
( قرن چهار هجری )
( ٢ )
استادان صنايع وفنون :
ابو معشر منجم بلخی . ابوریحان بیرونی
میر عبد الرحمن خطاط مشهور هراتی . میر
عطا محمد شاه خطاط کابلی .
اد با وشعرا :
دقیقی بلخی . منو چهری . عنصری
عسجدی . فرخی . انوری . ازرقی
ظهیر فاریابی .صابرتر مذى ، شهید بلخی
عضايرى .
طبقه سلا طین در داخل وخارج :
محمود غزنوی . شهاب الدين سام غوری
شمس الدين كارت . مير ويس هوتك
عبد الله خان ابدالی . احمد شاه بابای بزرگ
جلال الدين فیروز شاه خلجی
قطب الدين ايبك . غياث لدين تغلقشاه
بهلول لود هي . شیر شاه سور محمود شاه
خلجيس ، محمد مختار خلج. شمس الدين سكرد
قطب الدین لنگاه . شاه محمود خلجای .
سر برآورد گان سیاسی .
شيخ بایزید جلال آبادی ( پیرروشن )
آزادخان افغان . خواجه محمد حسن ميمندى
علامه سيد جمال الدين افغانی ، وزیر اکبر
خان غازی ، جنرال محمد ظايمخان . ملادین
محمد اندرى ( مشكت ظالم )
فقها و محد ثين .
ابو اسحق اسفرانی . ابو حامد اسفرانی


صفحه ٤ (شماره ٦) مجلد پنجم

و من هفت سال بود از خراسان غيبت کرده بودم .» لہذا بعض فارسی ها او را بخراسان حاليه منسوب مینمایند .
سياحت در اسياي وسطي وشرقيا بي مکه مکرمه از راه فارس واذربایجان به بطلیس وميا فارقين بشام واز انجا بفلسطين وقدس شريف شتافته بعدها حج کرده است حکیم بعد از حج بقدس بر گشته واز انجا براه بري به طينه وبراه بحري به تونس وباز به مصر عزیمت نموده است، حکیم در مصر بشیوه خلفاي فاطمی مفتون گردیده وبطریقه اسمعیلیه گویند که شیفته شده بهر حال از سال ٤٣٩ هـ تا ٤٤١ هـ حكيم در مصر اقامت کرد و درینمدت سه مرتبه دیگر بزیارت کعبته الله شتافته است : حکیم بعد از وداع بامصر در سال ٤٤٢ اداي حج نموده جانب یمن و بصره حرکت کرده است واز انجا با كشتي به مهرویان واز مهرویان بایر جان رفته و متعاقباً براه اصفهان وسرخس در جمادي الاخر ٤٤٤ وارد بلخ گردیده است حکیم درین مسافرت طولاني هفت ساله زحمت ها دیده وچیز ها نوشته که براي دانستن ان سفر نامه بايستي رجوع کرد. حكيم ميل مخصوصی داشت در جهان سیاحت کند چنانکه با تحمل زحمات این مسافرت وقتیکه بخانه خود رسید در خاتمه سفرنامه خویش مینویسد که چون صفر مشرق کرده شود انچه مشاهده افتد به این ضم کرده شود.»
اما هفت اقليم محيايبي درين موضوع مینویسد . حكيم با علي سينا معاصر بوده حتي گويند در مرو با او صحبتی نیز نموده است. وقتیکه حکیم از مازندران بخراسان عزیمت می نمود در راه صحبت خواجه ابو الحسن خرقاني را درک نموده شیخ با حکیم گفت این دو بیتی که در قصيده مشهور خود سروده ئی معاً در مدیح خود و پورسینا نگاشته ئی، حالا که این مبالغه و شما هر دوان ناقصید : آن دو بیت اینست که حکیم در مدح عقل وروح منظوم کرده است :
بالاي همت ماق مقراض دو گوهرند كز كائنات وهر چه در و هست بر ترند
پرورد گان دایه قدسند در قدم گوهر نیند اگرچه با وصاف گوهرند

واقعاً راجع بحال واحوال حكيم روايات مختلفه وعجيبي مشهور است . شمس الدين سامی در قاموس الا علام حکیم را اصفهانی واز نسل امام علي رضا رضي الله عنه شمار کرده . در صورتیکه فاضل محمود غنی زاده فارسی در مقدمه کتاب سفر نامه حکیم معقولاً با استناد باشعار ـ خود حکیم این سلسله نسب او را ابطال نموده است : پیشتر گفتیم مسقط الراس حکیم را مشخص نکرده اند ، ولی معلوم میشود که همین نکته ثابت میکند مسقط الراس او نيز وطن او بلخ بوده است . تاریخ تولد حکیم از قول خود او در سال ٣٩٤ هجري بوده و در فوت او روایات مختلف است .
صاحب هفت اقلیم حکیم را پسر حارث بن علي بن حسين بن علي بن محمد ذکر کرده است . بهر حال حکیم در زمان خویش بابلغ تحصيل نموده در لغت ، صرف ، نحو عروض ، قافيه ، اشتقاق ، رسایل حیات، سیاق ، نجوم ، هندسه ، هیئت ، رمل فقه وحديث ، حکمت طبیعیه والیهیه و کتب سماویه تبحر حاصل نموده و يکي از بزرگترین رجال عهد خويش بمیدان برآمده است ، حکیم با مشرب شوخي که داشت با مور حکومت به پرداخت ، و در سال ٤٣٧ هجري از مشرب مدام کناره گرفت وبقصد
حكيم در هندسه وفلكيات تبحري بزرگ داشته ! اگر چه تالیفی ازو بدست نیست خودش در سفر نامه میگوید : چون در سمنان رسیدم طلب اهل علم کردم ، مردي نشان دادند که او را استاد علي نسائي میگفتند نزديك وي شدم مردي جوان بود سخن بزبان فارسي همي گفت بزبان اهل دیلم وموي كشوده ، جمعي پيش وي حاضر گروهی اقلیدس میخواندند و گروهی طب و گروهی حساب . در اثناي سخن میگفت که بر استاد ابوعلي سينا رحمت الله عليه چنین خواندم و از وي چنين شنيدم . همانا غرض وي آن بود تا من بدانم که او شاگرد

مشهور است حکیم در طلسمات ونیر نجات دست درازي داشته ، قاموس الا علام نيز اشارتي بدين معني مينمايد


صفحه ٥ ( شماره ٦ ) جلد پنجم

ابو علی سیناست ، چون با ایشان رو برو شدم
او گفت من چیزی نمیدانم دانم وهوس
دارم که چیزی از حساب بخوانم ، عجب
داشتم و بیرون آمدم گرفتم چون چیزی
نمیداند چه بدیگری آموزد .
حکیم وقتیکه در مصر بود و برگشت
در فارس و افغانستان از طرف علما با خشونت
تلقی شد چه او را منسوب بمذهب اسماعیلیه
میشمردند و برخی از علمای تند مزاج
متهم بتکفیر و زندقه و الحادش میکردند
تا اینکه وطن خود را گذاشته بماراوان
فارس سفر نمود ومدتی در آنجا اقامت
نمود . متأسفانه در آنجا نیز علما بطرف
واقع شدند و حکیم به ترك آنجا پرداخته
بخراسان آمد . در خراسان تکفیر
او تکفیر تر شد از ان رو از بلخ به
بدخشان حرکت نموده و در قریه یمکان
بعزلت و گوشه نشینی انس گرفت ، در
تمام این مشقات و مسافرت ها تنها برادر
عزیز او ابو سعید رفیق منحصر بفرد
حکیم بود .
اکثر تألیفات حکیم در همین مدت
انزوا در بدخشان موجود فی الخارج گردیده
چنانکه شاهکار ـ جاوید حکیم کتاب
زاد المسافرین او در ٤٥٣ هجری به قریه
یمکان تألیف شده است . علل تکفیر
حکیم نه تنها حسادت علما بوده ، بلکه
اگر بتوان بقول آتشکده وهفت اقلیم
اعتماد نمود ، حکیم در مصر بوزارت
منصوب وهدف رشك بعض علما گردیده

معروض اتهامان کفر آمیز شد ، لهذا در
بغداد پناه برده و در آنجا نیز بوزارت
نایل شد ، خلفا او را مامور تعودۀ البشارت
بعالم ملاحده اسمعیلیه رفته و بیعت آنها را
بنام ناصر خلیفه اسلام اخذ نماید . ولی
حکیم را خلیفه ملاحده شناخته محبوس
و بالاخره مجبور تعوذ تفسیری بقرآن
موافق عقاید و ایمان ملاحده مرقوم نماید ،
حکیم هم در حال مجبوریـت بیـنگار ش
در داد ، تفسیر او در بلاد اسلامیه
تشهیر و اسباب تکفیر او گردید ، اما
مطالعه کتب و وجد دین ، حکیم
نخواسته ، میزان مقتدر تدین و صفای
اعتقاد ریشه و مدنیه اش را مدلل مینماید
حکیم در حکمت الهی از انشای جهان در
عهد خود منفرد و ممتاز بود ، کسانیکه
زاد المسافرین او را مطالعه کرده و از
الهیات سررشته بدست دارند ، دانسته
اند حکیم چنان خواسته است مباحث
حکمیه و نظریین فلاسفه را با آیات
متبنات قرآنیه تطبیق نماید حتی حکیم در
توحید نظریات ابن زکریای رازی که از
فلاسفه مشهور فارس است خیلی هم
طراق تعصب پیموده است . حکیم در
مدیح این کتاب خود میگوید .
ز تصنیفات من زاد المسافر
که معقولات را اصل است و قانون
اگر بر خاك افلاطون بخوانند
ثنا خواند مرا خاك فلاطون
حکیم در معقولات و منثورات خوشی

خود را فاطمی ومحبت مینامید . تصانیف
حکیم کتب ذیل است که بعضاً معلوم
و در دست رس مردم آمده و بعضاً هنوز
مجهول است :
زاد المسافرین . روشنی نامه . سعادت
نامه . وجه دین ، سفر نامه دیوان اشعار
بستان العقول . خوان اخوان . دلیل
المتحيرين . اما آنچه مجهول است اینها
هستند :
اکسیر اعظم در منطق (یا ) فلسفه
قانون اعظم در سحر و علوم فوق لطيفه
دستور اعظم در فقه کنز لحقایق. رساله
در علم نو ماییان . ( این رساله را غول
هفت اقلیم حسب وصيت حكيم ابو سعيد
برادرش بعد از فوت او با نیستی آتش
زده باشد . ) تفسیر قرآن ملاحده رساله
المستوفی در فقه و بقول صاحب قاموس
الاعلام این رساله المستوفی موسوم
بوده است .
و الحاصل حکیم فاضل در غار کوهی
قریه یمکان بقول تقويم التواريخ در
سال ٤٨١ هجری بسن ۸۷ سالگی از
سرای فانی بدار باقی شتافت رحمه الله عليه
رحمته واسعه .

( اشیا )


بقام آقای قاضی زاده :
صنایع مستظرفه
هنگام سماع يك نغمه آهنگدار موسیقی
که از حنجره يك موسیقار تراوش میکند
یا در وقت تماشای بهت انگيز يكمنظره
جذاب و دلکش اثر يك رسام ، یا مقابل
تناسب و موزنئی مجسمه زیبا و پر تراکت
محصول دست يك هيكلتراش ، یا رو بروی
ظرافت يك بنای محتشم ساخت یکمعمار
اگر دقیق بشويم ؛ بی نهایت شور انگیز
آن قطعه ، رعونت سحر آلود آنلوحه
تناسب حيرت بار آن مجسمه و دلربائی و
نفاست اعجاز کار آن بنا ، اسطوری
ما را ممنون ومیگیرد ، که در عمیق ترین
زوایای روح خويش يك هيجان متلاطم
و حرکت پر شوری می یابم ، که آنرا
هيجان بدیمی می نامند .
و همچنين : در وقت شنیدن یا مطالعه
يك جمله شيرين بلاغت آمیز ادبی نیز اگر
دقت و تعمق بنمائیم ، خواه از رهگذر
باریکی ، وسعت و عمقیکه در معنی آن
مرکوز است ، خواه از باعت آهنگ
و رسائی كلمات و طرز استفاده آن
مکرراً عین همان هیجان سابق را در
خود می یابیم ، که پیش تر بها رو داده
بود .
و ازيجا به سهل قیاس گفته میتوانیم
تاثیراتیرا كه يكجمله فصيح و بليغ
محصول آورده است ، عیناً همان تاثيريست
كه يك لوحه قشنگ ، يك نغمه شیرین یا
يك بنای ظريف بوجود آورده بود .

( شماره ٦ )

این اهتزاز روحی ، حالت مفتونی و
پر هیجانی که در قلب و وجدان حس
میشود بدو صورت ظاهر میکند ، یکی
بصورت هيجان حظ وممنونيت : که از
شنیدن يك نغمه نشاط آمیز یا از دیدن
يك منظره فرحت بخش حاصل میشود
و دیگری حزن والم که از تماشای يك
لوحة حزين يا قرائت وسماع يك افسانه
فجيع ملال انگیز رو میدهد ، که نه
مفتند ، هيجان روحی نيل يك حوزانه
لذيذ و نه بتأثر و تألم يك نيش آمد
ناگوار ملال افزا شباهت دارد .
و ازین ظاهر میشود ، که بین کدمسته
هیجانات محسوسه ، يك اندازه ، في هست
که برای امتياز حیات انسان از حیات سائره
حيوانات ( هيجان بدیعی ) نامیده شده
است ؛ ايضاح : انسان حس بدیعی داشته
حيوان فاقد آنست .
بعد از ادراك اين تفصلات معلوم است
که برای تولید و بحصول آوردن هیجان
بدیعی ، یکرشته و ساطی ضرور و لازم
است كه عبارت از موسیقی ، رسم
هیکلتراشی ، معماری و جمله های مهیج
باشد . اما اینها هم بقسم يك كليه مولد
هيجان بديعی شده نمیتواند . زیرا کلی
در منطق چیزی است که احکام آن بطور
کلی شامل همه افراد و اجزاء آن باشد
مثل اینکه ( هر يك ازین صنايع مذکوره
مهیج حس بدیعی است بدون استثنا )
حالا انکا این قسم نیست ، چرا ؛ در صورتیکه
هر جمله ، هر موسیقی هر رسم ، هر بنا
مولد يك هيجان بديعی شده بتواند

پس چرا از تماشاى يك رسميكه يك طفل
بدون رعایت قواعد فن رسم آنرا بوجود
آورده است ، ما متهیج نمیشویم ؟ وهكذا
از شنیدن يك آواز ناخراش یا از دیدن
يك بنای عاری از تناسب وظرافت وغیره
غیر متأثر شده حس بدیعی ما بهیجان
نمی آید .
صنعت : بلی چیزیکه به موسیقی ، رسم
مجسمه بنا و كلمات : يك قيمت وقدرت
تحیر انگیز مبذول وبخشده است ، در
انظار ومسامعه يک رنكت مطبوع و
جذابی تلقی گردیده ، از تماشا واسماع
خود ما را محظوظ ومقالم می نماید ،
صنعت ومهارت است که : مهيج ومحرك
حس بدیعی انسانها است .
صنعت اگر از رسم یکجا ظهار ماهیت نماید
( صنعت رسم ) ، اگر باموسيقى روز
وظهور منمايد ( صنعت موسیقی ) ، اگر
بمجسمه وبنا اثبات وعرض وجود بكند
( صنعت هیکلتراشی یا مجسمه سازی ) و
( صنعت معماری ) وهمچنين با كلام تجلی
بنمايد ( صنعت كلام ) به تعبیر دیگر
( ادبيات ) نامیده شده ، وبرسبيل تعميم
همه آنها اسم ( صنايع مستظرفه -
يا صنايع نفيسه ) اطلاق میشود .
وبقرار تشريح وتبيين فوق اينقدر واضح
شد ، چیزیکه حس بدیعی انسانرا بتحريك
وهيجان بديعي نام يك اهتزاز وتلاطم
روحی را ، محصول می آورد ، صنعت
است .
لیکن : این کلمه صنعت بدو معنی می آمد .
یکی بمعنی اعماليكه خواه بواسطه ملكه


صفحه ٧
شماره ٦
مجلد پنجم

و ممارسه مانند آهنگری و مسگری و غیره
و خواه بوسیله تحصیل مثل داکتری
و غیره صنعت های ای او له احتیاجات
بشری اجرا میابد .
و دیگری به معنی هنر و مهارت و معرفت که این
معنی نهایت عمومی است . چنانکه میگوئیم
فلان شخص صاحب صنعت است ( ای
صاحب مهارت ، صاحب معرفت که فن را
قصد میکنیم ) که اولی متعلق به دولت و
دومی متعلق بمعنویات داشته بمقابل آن
در فرانسوی کلمه ( میتیه ) در مادیات
و ( آر ) در معنویات مستعمل است .
واینست باید برای آن اشیا ئیکه تعلق
بهمتر ، مهارت و معرفت میگیرد ، مانند
( رسم ، موسیقی ، هیكلتراشی ، معماری
و ادبیات ) نام صنایع نفیسه و بصاحبان آن
ها اسم صنعتکار یا هنر ور بمقابل کلمه فرانسوی
( ارتیست ) داده شود .
و هیجانات بدیعی که از تاثیر تماشای یک
تابلوی زیبای مسرت بخش یا يك لوحه
خونین حزن انگیز اثر يك رسام ماهر ،
یا از شنيدن يك جمله موزون بهجت افزا
يا ملال باريك نویسنده و غیره غیره مفردات
صنایع مستظرفه پیدا رود ، دوماً برا بدو قسمت
( حظ بدیعی یا الم بدیعی ) تقسیم مینمائیم
در حقیقت مولد آن ، همان خوبی وظرافت
ایست ، که برای بوجود آوردن آن قسماً
فطری و قسماً اکتسابی صاحب يك مهارت
شدن لازم می آید، که آنمهارت را صنعت
یا ( آر ) می نامیم .

بقیه دارد

قصیده
من با دل پرخون با اشک چو جیحون
یا خاطر محزون با قلب پر از حرمان
از قدرت اسکندر تا غیرت ایوبی
وز سطوت احمد شاه تا دوره نادرخان
قانون بریطانیا را کنون سوه انلیست
جمهوریت ترکی مشروطیت ایران
در منطقه فکرم در جلوه که روحم
یکسر همه شد حاضر یک یک همه شد عریان
اجرام فلک یک سرا دوار زمین یکجا
حلقه به برم بستند گشتند همه اعیان
در پاسخ من جستند یکرو به همه گفتند
از دست امان الله آن حیله گر نادان
آن کو علماء را گشت بر جامعه زد انگشت
بر فرق وطن زد مشت شد مدعی قرآن
آنکو در سه چندی بیش از چهل غرور خویش
پهلو زد او میزد با مشتری و کیوان
سرمایه ملت را کز خون وطن شد جمع
وان پولی که شد یکجا از آبله دهقان
برباد چو خاکش داد چون خاك ببادش داد
بگرفت و به آتش داد در قلزم ، انیكان
مستت هیا فالو کز خون وطن خورده
در عالم سرشاری یکجا دوصد استیکان
از خون دل مظلوم واز اشک یتیم زار
در گوش ثریا کرد یکتا گهر غلطان
آواره از و شد ملک افسرده از و شد دهر
پژ مرده از و کشور سرگشته از و افغان
نه هیئت کابینه یک دسته ستمکاری
کز ظلم بهم کردی صد خواله بیک جولان

در آئینه عالم بارنگ سیه بنیاد
یک لکه تاریخی از مملکت افغان
اکنون که فلک لرزید با دهر ز هم پاشید
با خون وطن جوشید با غیرت افغانان
کار فضل خداوندی از آب دم شمشیر
شد لوح وطن شسته از نام ستمکاران
هان ای وطن پرخون وي ساحر آتش گون
وي فرقه اهل دین وي حزب وطن خواهان
ایمن نتوان گشتن از حیله اهر یمن
آسوده نباید بود از مکر وفن شیطان
ننگ است بردانش عارست بر غیرت
غافل شدن از دشمن ایمن شدن از عدوان
تا پرچم قدر ما در چرخ بچرخ آید
گردد زفروغ ما گیتی همه نور افشان
در معرکه دشمن در روز نبرد تیغ
باید همه شد یکجا از بهر وطن قربان
در سلسله وحدت در زمره یک رنگی
یکسر همه باید بود چون رشته بهم پیچان
در معرض جان بازي باشيد چنان ثابت
کز هیبت تان لرزد برخود فلک لرزان
در سایه علم وفن با بازوي عزم تیغ
معمار وطن گردید اي اهل وطن الان
هرچند درین شیوه بنمود بسي گويه
خاقان سخن سنجان پرماتم نوشيروان
زان پس شده لاهوتي در برج کرمل روشن
بالجمله مخصوصي از جور وستم گريان
من نيز بصد زاري با فطرت پست خويش
از خوانه فشانیدم اشکی دوسه خون افشان
( اتفاق اسلام )


( شماره ٦ )
کاروان زرد
(٢)
معرفته الارض معروف حيوانات افصار
اولیه با ( تیلار. دوشاردن ) است موسيو
( ژوزف ها کن ) مدیر موزه گیمه
قسمت مطالعات آثار عتيقه را اداره می
کند موسیو ( الکساندر لا کو ولت )
که قطعات نقاشی عمده از مسافرت کار
وان سیاه تهیه نموده بود وظیفه نقاشی
هیئت را بدوش خود دارد .
هیئت علاوه براین اشخاص مشتمل
اعضای ذیل می باشد :
موسیو ( گووتزر ) ، منشی کل
موسیو ( آندره سو واژ ) کار کن
سینما ، و ( سيك ) و ( موریژه ) معاونین
کار کن سینما موسیو ( آندره ریموند )
عالم طبیعی دان .
و دکتور ( دلا ستر ) و دكتور
( ژور دان ) ومستر مینارد اون ویلیمس
که تنها شخص خارجی است و نماینده
انجمن ملی جغرافیای واشنگتن می باشد
موسو ( ژورژلو فور ) : نویسنده روز
نامه فیگارو معروف .
موسیو ( ژان میشو ) منشی .
موسیو ( بر دل ) رئیس فنی و مدیر
دار التجربه های کیمیاوی کار خانه های
سیتروئن موسیو ( موریس بنو ) رئيس
دسته ميخانيك ها است که قبلا با لياقت
و نیم يك بینی خود شدید ترین اشکالات
مسافرت های افریقا را حل نموده اند
این هیئت سر تا سر قطعه آسیا را از
بیروت الی پیکن طی خواهد نمود بعد
از چین شرقی و هند چین عبور نموده
بطرف جنوب فرود آمده تا سیگون خواهد
رسید زیرا که سيگون يك مستملکات فرانسوی
است و موسیو هارت آنرا منزل مقصود
آخرین خود قرار داده است همانطور که
در سفر صحرا اعظم افریقای غربی فرانسه
را و در مسافرت افریقا مد کسکر را
مقصد سفر قرار داده بود ـ نقشه اولی
قرارش این بود که بعد از شام ، بين النهرين
و ایران از قسمت جنوبی ترکستان روس
بگذرند اما بواسطه اشکالاتی که از طرف
حکومت شوروی پیش آمد ـ هیئت را
مجبور ساخت که نقشه خود را تغییر بدهد
مبنی بعد از ایران سفر خود را در خطه
افغان ادامه خواهند داد .
فلات پامیر که مقابل ایشان بارتفاع بالغ
بر ٥ هزار متر قیام دارد یخچال های
آن قابل صعب المرور ، گردنه های پر از
برف موجود است . بطور متخصصين
هیئت متفقا اظهار کردند که هیچ نوع
اتوموبیل قادر نیست از آنجا عبور نماید
بدین واسطه درین اواخر چه قصد می گردد
شد که عبور و اختلاط در آن با هم ممزوج
است يك دسته ٧ موتر بانضمام سامان
سنگین خود در مارسی سوار کشتی شده
عازم پیکن عازم شده از آنجا تحت اداره
صاحب منصب بحری ( لیو تان دورسو )
( پوئن ) چین را ز شرق به غرب تا فلات
پامیر طی خواهد نمود و متعهد خواهد
بود که درینجا حتی الامکان پیشتر روید
درینوقت دسته اصلی تحت ریاست موسیو
هارت خط بیروت الی پامیر را با او
اتو موبیل های سبک تر طی میکند .
برای اینکه این دو دسته در زمانیکه از
هم دورند ـ متمادیا توسط تلگراف بی
سیم مواساه اساسی داشته باشند ترتیبات
لازم گرفته شده است و هر دو دسته
برای الحاق بهمدیگر سعی خواهند کرد
اگر باین مسئله موفق نشوند دسته هارت
یا وسائلی تدارک کرده ( واشیر ) را
عبور نموده بوسیله موتر های که توسط
دسته ( پوان ) آورده شده براه خود
خواهند رفت .
اتوموبیل های دسته پوان ؛ اتوموبیل
هایی است که چندی قبل در فابریکه جات
سیتروئن مذکور واقعه میدان ژاول
( در فرانسه ) بمعرض نمایش در آمده
ورئيس جمهور فرانسه به بازدید آنها
رفته بعد بطور امتحان در جنگل فونتن
بلو گردش نموده در آنجا خیمه زدند
خط مشی پاز کش هیئت از راه جنوب
خواهد بود یعنی از کوچن چین کامبوج
سیام ، هندوستان و قسمت جنوبی نغانستان
و ایران به همدان و از آنجا بخطی که
موقع رفتن پیش گرفته بودند خواهند
پیوست ـ درین مسافرت ظاهراً اشکالاتی
مهمی در نظر نیست ـ ازین است که موسیو
هارت نقشه مؤثر برای خود سنجیده که
با مذاق سابنه جوئی و مخاطره طلبی او
موافق است .
یعنی همینکه پرزه جات باند بر سایر
اطراف خوب غربی متمایل شده به کراچی


صفحه ۶ (شماره ۶) جلد پنجم

خواهد رفت و از آنجا به کشتی نشسته ( بقیه صفحه ۲)
در ساحل شرقی عربستان پیاده خواهد
شد و تمام عرض عربستان را از جنوب معرفت و وحدت ملی
شرقی بشمال غربی در صحاری و بیابان باد ساخته اند طهار و انوار نموده ويك
های شن دار و ریگستان سوخته بی جاده دقیقه از طرد اوی و تنقید آن فرو گذاشت
و بی آب که تا این زمان ابداً اتوموبیل نکرده اند . و این نفاق بی معد که دین
ازان عبور نکرده است طی خواهد نمود روح افزای جهاوزايك تخته کبر با سجی
درین حال موقع حیرت نیست که تهیه ندارد .
لوازم و ترتیبات ابتدائی این مسافرت مگر باو جودیکه در تمام افعانستان دین
مدت دو سال و نیم را در گرفته است مقدس اسلام حکفر ماست و بهیچ طایفه
موانعی که حین عبور از فلوات آسیائی
در پیش است خیلی مشکل تر از موانعی قلیلی از هنود یهودی که در نقاط مختلفة
و سدود عبور افریقا می باشد ـ بدواً مملکت ما اقامت دارند دیگر همه مسلمانان
وفد مذکور استمزاجاً بتوسط وزارت پیرو شریعت غریفه محمدی (ص)
امور خارجه از ممالک تحت حمایه یعنی میباشیم ، وحدت ملی ، بدرجه که مطلوب
شام ! تخریلی تحصیل و بعد از سلاطین است تکمیل ننموده است . پس مجزاینکه
ایران و همچنان حکومت ها و حکومات بگوئیم وحدت ملی را نشناخته ایم دیگر چه
تارانکائی اجازه بگیرد ـ در چین علاوه دلیلی برای این عدم كمال وحدت مذكور
به استحصال اجازه و تقویت حکومت و ياعدم تحقيق و تدقیق ما در اطراف آن
مرکزی لازم بود احتیاطاً که از حکمران توجیه خواهد داشت .
های مخصوصه ایالت رضایت شانرا جویا شك نيست بسیار چیز ها است که برای
شود ـ پس هیئت مذکور از هر يك وحدت ملی لازم است و ما فاقد ان ها باشیم
حكام مربوط خواستار اجازه نمود
و هم مشکل بود زیرا درین موقع که مثلاً وحدت زبان و خطرق و مواصل وغیره
چین در چنان وضعیت اغتشاشات سیاسی مگر اینرا نمیتوان انکار نمود که هیچ
است که در نقشه سیاست این مملکت کدام این چیزها برابر ديانت درين معامله
وسیع را متغیر میسازد ـ مشکل تر از اجری تاثیر نموده نه میتواند . و تاثیر
اجازه های سیاسی فوق الذکر ، مسئله دیانت همان را باعوالی بلند تر ازین
تدارك ذخيره بنزین و روغن بود ـ برای عالم موجوده اشناساخته رشته وحدت و
تامین امر مراکز و اکمال غضر بنی در تمام اتفاق پیروان و معتقدین خود را تابید ابد
محیط واقعه افغانستات و چین تهیه نموده درار و مسلسل می سازد ، وازین دنیای
« باید رد » موجوده نیز پیش تر می برد خیلی بالاتر

ازین امور است .
و این همه در جنب دیانت که در بین
انسانها علاقه قلبی و روحی تولید می کند
هیچ اهمیتی ندارد .
پس ازین که ثابت گردید که بزرگ
ترین و مهم ترین عوامل وحدت ملی را
ما دار می باشیم ، می توا نیم بکمال صحت
بگوئیم که علت عدم توسع و انتشار وحدت
ملی عبارت ازینست که ما واسطه اهم آنرا
نشناسیم و هنوز دماغ ها و افکار ما
يك نوع رسمیت پیدا ننموده است و و
نتوانست ایم قدر انرا بجنان صورتی
بشنا سیم که اهمیت خودان غذ یا تنفس
را برای زنده گانی و حیات خود میدانیم
پس اگر می خواهم حیات با سعادت
و شرف در جرکت عالم داشته باشیم
و بتوانیم وحدت ملی را به معنی صحیح
آن حاصل نموده از مزا یای آن استفاده
کنیم لازم است از همه اول تر سعی کنیم
که آنرا بشناسیم ، و در نزد خود ثابت
کنیم که در زمره احتیاجات دیگری که
برای موجودیت ملی خود داريم يك محتاج
به حقی ضروری که از داشتن آن ناگزیریم
هم وحدت ملی است . »
( . . )


صفحه ۱۰
شماره ۶
مجلد پنجم

تتبعات ادبی :
درهای یتیم
( ۵ )
۲۷ - دیوان مهردلخان مرحوم که از سرداران بزرگ و نامدار قندهار و خصوصاً در جهان فضل و ادبیات سر آمد عصر و مقتدر روزگار خود است علاوه بر طبع خدا داد از صنایع ظریفه و جمیله دیگر مانند نقاشی ( به طرز کلاسیک ) تذهیب کاری ، خاتم بندی ، میناتوری خوش نویسی از قبیل ثلث ، غبار ، معقل ، نسخ ، تا شکست ، ریحان ، نستعلیق و غیره حصه مستوفائی داشته است دیوان سردار مرحوم از قیمت دار ترین دواوین شعرای است زیرا اشعارش و مضامین بلند او پهلو میزند با نوابغ شعر برای اینکه طبع و قادان سردار مرحوم پوشیده نماند این مقطع معروف آن را بدست خواننده داده مشت نمونه خروار میگوئیم :

شهره گشتن به جهان غیر سیه روئی نیست
مهردل کاشکی نامت رنگین تر دارد

دیوان سردار بخط خود آن مرحوم موجود ومتعلق است باقای احمد جان مترجم لسان روسی وزارت جلیله خارجه و بعضی اشعار شان متفرقاً در دورهای سراج الاخبار نیز انتشار یافته است .

۲۸ - دیوان عزیز اثر سردار محمد عزیز خان مرحوم پسر سردار شمس الدین خان کا شهم مهندی یک شاعر شیرین زبان و مربی و مشوق شعرا

و ادبای زمان خود بوده اند اکثراً منزل شان محفل شعرا و انجمن ادبا بوده معناً و مادتاً باین فرقه همرائی های عالی جابانه کرده اند و کتاب های غیر معروف و گم شده از شعرا و ادبای این وطن را بدست آورده برای صحت و استنساخ آن ها رنج های فراوان برده با نهایت زیبائی و سترگی از خود بیاد گار گذاشته اند حتی قسمت بزرگ نسخ تاریخی مسودیم ما از کتابخانه سردار مرحوم بوده است . از جمله کتاب های ترتیب شده آن مرحوم دیوان حضرت میر زا بیدل است که تقریباً چهار برابر غزلیات حاضره کلیات وغیره نسخ قلمی غزلیات نو و تازه دارد این دیوان نفیس بسبک شبوه تهیهات مرغوب و دلبند نوشته شده با جداول طلا و افشان های زرکوب و نقره کوب که با صطلاح شیر و شکر است و این اسطور های لاجورد و سر لوحه های شنجرف و وقایه قشنگ و طلائی شیرازه و تجلید گردیده گویا عروس دواوین شعری گفته است صفحه اخیر کتاب نشان میدهد که به تسیح انجمن ادبی ان عهد که ارکان مهم ان طرزی الفت و حشمت ، حیرت ، وخود سردار مرحوم است نیز رسیده بلکه طلا کاریهای کتاب با جداول و نقوش آن اثر طرزی مرحوم است این کتاب نفیس و مجلل از کتاب های نهایت عزیز و معتبر نایب السلطنه مرحوم بوده است که بعد از وفات سردار محمد عزیز خان مرحوم

بدست آورده بود اند خوشبختانه این گنج طلا اکنون هم موجود وتعلق دارد با قای فقیر محمد خان رئیس شرکت اصلاح که از یک نفر بی خبر به ۳۰۰ روپیه خریده اند دیوان خود سردار مرحوم نیز موجود و متعلق است به جناب جرنیل عبدالرحیم خان .

۲۹ - دیوان احمد اثر سردار احمد خان پسر امیر کبیر امیر دوست محمد خان که دارای ذوق رسا وقریحه سرشار بوده و از خوش نویسان عهد خود شمار رفته است سردار مرحوم اکثر کتاب های صوفیه کرام را بخط خود رقم نموده اند و از ذوق لطیفی که داشته اند مرقعات و قطعات عجیبه از خطاطان معروف وبنامور دنیای اسلام را بدست اورده تقریباً یک موزه خصوصی وخانگی ازین اثار جمیله وصنایع ظریفه تشکیل داده بودند اکثر قطعات ان بدست اغلیه ضمرت شهید و نایب السلطنه مرحوم افتاد دیوان خود سردار مرحوم که نماینده دو صنعت نفیس شان بود یعنی زاده فکر که شعر وزاده کلک که خط خوش باشد تعلق داشت بنایب السلطنه مرحوم .

۳۰ - دیوان تاجر اثر مولوی احمد جان خان الکوزائی که یکی از رجال معروف و کار دان عصر خود چه در تر تیبات دفتری وچه در امورات کشوری بوده است تاجر صاحب دیوان وقصاید نهایت بلند


صفحه ۱۱
( شماره ٦ )
مجلد پنجم

و قیمت دار تاریخی است مخصوصاً واقعه جنگ میوند و جنگ آسمانی و شیر پور کابل را بی کم و کاست مانند یک عکس یک عکاس میدان جنگ عکس گرفته با الفاظ خیلی ها روشن و جاندار و تراکیب بر جسته و رسا در معرض چشم میگذارد و از نازک ترین دقایق ان مواقع اغماض نمی کند غریصه اهالی قندهار را بعد از واقعه سردار محمد ایوب خان بیک آب وثیقی منظوم نموده تقدیم دربار اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان نمود و مورد قبول آن شاه گردید تاجر اغنباً در عالم مطبوعات سروکار داشته در اکثر کتاب های که یادگار سلطنت اعلیحضرت عبد الرحمن خان است تقریظ و یا مقدمه و خاتمه کتاب ها بقلم اوست دیوان عاشیه درانی تماماً به اهتمام ایشان با مقدمه و خاتمه آن از مطبع سلطنتی خارج گردیده است دیوان تاجر که تاریخی ترین آثار شعرای ماست و یکفصل تاریخ روشن ملک ما را در بر گرفته موجود و تعلق دارد باقای عبدالرشید خان حاکم کلان سابق پشت رود .
۳۱ - هم چنان پسر ایشان مولوی محمد سرور خان یکی از فضلای عصر خود بوده و عمر خود را به تدریس فارسی و عربی طلاب و متعلمی طی نموده و در عین حال درین دو لسان تالیفاتی قابل قدری هم نموده اند و گا گاه شعر هم می سروده اند لیکن اشعار شان تماماً بر محور انتباه محیط و جذبات
اسلامی و حب الوطنی چرخ میخورد چنانچه مسدس مدد جزر شان که باستقبال مدو جزر مولانا عبد الله امر تسری سروده اند در شماره های معرف معارف انتشار گردیده است و قسمت اشعار شان هم موجود و تعلق دارد با قای عبدالرشید خان .
۳۲ - دیوان حیرت اثر منشی محمد ابراهیم خان که از دبیران و منشیان دربار اعلیحضرت امیر شیر علیخان مرحوم و در عین حال شاعر قصیده سرا و صنعت کار دربار امیر مذکور و امير عبد الرحمن مرسوم بوده است و در مقابل مدایح و قصاید درباری و صنايع نظمی و نثری خود از قبیل نثر منقوط وغير منقوط ونظم رقطا و خيفا ترصيع و توشیح وغیره صلات وجوايز زيادی ازان دو شهر یار دریافته است دیوان حیرت که مملو از صنایع لفظی است تعلق داشت بمير زمان الدین خان مرحوم .
۳۳ - دیوان مخلص اثر میرزا محمد یعقوب خان خوش نویس اعلیحضرت شهید که در شعر مخلص تخلص داشته است مخلص از زمان سرداری اعلیحضرت شهید ملتزم رکاب و محفل شان بوده تا زمان اواسط سلطنت شان که وفات اوست عهده خوش نویسی و کتاب خوانی محفل شا هانه را داشته است اکثر کتاب های متقدمین و متاخرین را از قبیل اندرز و مناجات حضرت خواجه انصار و تذکره اولیا حضرت شیخ عطار وحدیقه حضرت سنای و گلستان
حضرت سعدی و دیوان خواجه شیراز وغیره را بخط جواهر رقم خود بامر و فرمایش اعلیحضرت شهید رقم نموده است و ضمناً قصاید مدیحه آمیز هم گاه و بیگاه در وصف شکار ها و رویت هلال ها و آمدن ما های صیام و اعیاد رسمی وملی وسالگره خود شاه شهید و شهزاد گان ان عهد را برشته نظم در اورده است . دیوان کامل مخلص که بخط مشکین قلمش رقم یافته بود یادگار آ بمیر زمان الدین خان مرحوم اهدا کرده بود و بنده ۱۲ سال قبل برین از نزد آن مرحومیه برای مطالعه گرفته و پس از مطالعه و اپس فرستادم . اکنون نمی دانم چه شد ؟ .
٣٤ - ديوان شامل که معاصر با حیرت و مخلص بوده واكثر آ مراثی اهل بیت و قصاید در منقبت دودمان حضرت رسول ( ص ) سروده اند دیوان شامل موجود و تعلق دارد به پسر ایشان میگویند در یکی از روزهای بهار کابل که زیبا ترین فصول ان است در یکی از باغات پرگل وشکوه کابل این شعرای معاصر که حیرت مخلص و شامل وسهیل باشد میله داشته اند در حین خوردن تنباق چای طرح زمینه ذیل را نموده هر یک را بمشاعره دعوت کرده اند اولاً حیرت این فردرا بداهتاً سروده اشت .
با قیدارد
( سرور گویا )


صفحه ۱۲
( شماره ۶ )
مجله پنجم

خبرهای داخلي

ورود

آقای محترم سید عبد الله خان مدیر دول شرق وزارت خارجه که از بدو سلطنت اعلیحضرت غازی بطرف مزار و میمنه و هرات بها موریت هامو ظف بودند و در هفته گذشته مع الخير و العافیه وارد کابل گردیده ، پست سابق خود را اشغال نمودند . این هم نا گفته نماند که مجموع مسافه طی کرده گی شان ( بذرایع مختلفه مثل اسپ ، موتر ، طیاره ) بالغ به یکهزار و بحرصد کبروه ( روبه از ۴۵۰۰ کیلومتر ) می شود .

ورود وکیل حجج اعلیحضرت
جناب حاجی نواب خان صاحب وکیل حجج اعلیحضرت غازی دروز یکشنبه ( قریب نماز شام ) از راه هند وارد کابل گردیدند .

کاروان زرد
کاروان زرد که در شماره قبل از این شماره از اهمیت علمی و تشکل در برو غرام آن مفصلاً متذکر شدیم ، ۷ جوزا ۱۹۳۰ وارد اسلام قلعه ( افغانستان ) گردیده ، به مسافرت مهم خودها ادامه داده اند ، و عنقریب وارد کابل خواهند گردید .

وکلاي شوراي ملي
درین اواخر ۷۰ نفر از وکلای محترم منتخبۀ شورای ملی وارد کابل گردیده و وکالت نامه های خود را به دائره تحریرات شورای ملی سپرده اند که اسامی شان را ذیلا نشر می کنیم ، باقی ۲۶ نفر دیگر در شرف و رودند ، و عنقریب خواهند رسید :
۱ ــ وکلاي مربوط ولایت کابل
(۱) عالیجاه جمعه خان ولد شاه جهان خان
حکومتی میدان
۲) محمد اسلم خان ملك عباس خان
[از جور تکاب؟]
۳) سید غلام رضا خان سید حسن رضا خان از دنگی و دایکندی
(۴) غلام حیدر خان عطا محمد خان
حکومتی نجراب
۵) عبد الستار خان عبد القدوس خان چاریکار ـ حکومت مرکزی شمالی
۶) حاجی ایشان جان خان عزیز احمد خان
پنجشیر
(۷) عبد الرؤف خان علی اصغر خان
حکومت ویژه کوهستان
(۸) میرزا عبد الغفور خان میرزا محمد یوسف خان حکومتی جبل السراج
۹) حاجی محمد شریف خان عبد الحمید خان
حکومتی پغمان
۱۰) شهاب الدین خان مهر دل خان
حکومتی غزبنی و مربوط آن
۱۱) سید محمد حسن خان سید محمد حسین خان حکومتی بامیان

۱۲) حاجی سیف الدین خان ملا شیر دل خان سباك شرونکی علاقه داری های مربوط
۱۳) عبد القیوم خان عبد الاحد خان
حکومتی وردك
۱۴) فقیر محمد خان قاضی میرزا جان
حکومتی غوربند
۱۵) عبد الاحد خان قاضی غلام جان خان مرکز شهر کابل
۱۶) غلام محیی الدین خان غلام قادر خان خان مرکز شهر کابل
۱۷) میر محمد علی خان سید بابا خان
حکومتی بهسود هزاره جات
۱۸) سید شاه میر حسین خان سید شاه محمد خان حکومتی بیکار ابدک

۲ ــ قندهار
۱) محمد شریف خان محمد صدیق خان
حکومتی قلات
(۲) عبد الصمد خان حاجی غلام محمد خان علاقۀ داری های مربوطه مرکز قندهار
۳) محمد امین خان حاجی خدا داد خان
حکومت اروزگان از طرف اهالی مرکز و علاقه داریهای مربوطه آن
۴) حاجی میر حسن خان ملا داد شاه خان حکومتی گیزاب
۵) احمد شاه خان محمد حسن خان حکومتی ارغستان
۶) غلام دستگیر خان پاینده محمد خان
حکومتی ترنك ، جلدك و میزان
(۷) حاجی عبد العزیز خان عبد الحکیم خان حکومتی لکرمه جیر


( شماره ٦ )
مجلد پنجم
وکیل اهالی حصارك غلجائی
(۲) میرزا محمد ابراهیم خان حاجی توجه بای
۸ ) نظر محمد خان خدا رحیم خان
علاقه داری های مربوطه مرکز
۱۰ ) محمد عظیم خان ملا شیر دل خان
كشك نخود
(۹) قاضی محمد عثمان خان عبد الله خان
آخوند زاده حکومتی کنر خاص (۳) میرزا قهرمان خان ملا هریم قل بای
وکیل اهالی دهله ولایت قندهار
حکومت قندهار
کنر مشرقی
کوز
۱۰ ) عبد الرزاق خان نيك محمد خان (۱۲ ) امیر زاده خان میر پادشاه خان ( ٤ ) حاجی سلیمان قل خان ایاز قل خان
وکیل اهالی شینوار ( حکومتی ) حکومت درزاب و کرزیوان
حکومت زمین داور وسر بوطات آن
(۱۱) عبدالعزيز خان میرزا محمد عثمان خان ۱۳ ) عبد الله خان عبد الغیاث خان ه ) ملا محمد یعقوب خان ملا کند بای
حکومتی لغمان
مرکز شهر قند هار
حکومت اندخوی
۱۲ ) محمد فاضل خان پیر دوست خان
٤ - حکومت سمت جنوبی
۷ - مزار شریف
حکومت كرشك
(۱) سیدنادرشاه خان سید آقااب شاه خان
۱۳ ) محمد شاه خان حاجی جان خان
(۱) عبد الكريم خان حاجی عبدالله خان بای
مرکز گردیز
حکومتی کدنی
مرکز شهر مزار شریف
(۲) سید رحیم خان سید کریم خان
۳ - حکومت اعلي مشرقي حکومتی اعلای جنوبی مرکز
(۲) ملا حيدر قل خان محمد قاسم خان
خوست مندون و اتمها خيل خرل حکومتی سنگ چارك
(۱) ملا عبد المنان خان ملا ميسر ورخان
(۳) محمد شریف خان سید مراد خان
۳) صاحب خان خان شیر جان خان
حکومت دره پیچ
حکومت آقچه
(۲) عبد الغفار خان محمد فقير خان حکومتی خوست : قوم صبری او
حکومت دره بین اسمار ( مرکز ) شمل و گریز و تربی زالی وغیره ( ٤ ) قاری عبدالصمدخان ملا حضر نقل خان
(۳) عبد الحليم خان عبد الحمید خان ( ٤ ) خبر محمد خان وکیل اهالی زرمت حکومت شبر غان
ه ) کمال محمد خان میر احمد خان ( ٥ ) ملا محمد امین خان حاجی طور بيك خان
شهر جلال آباد
٤ ) ملك عبد الرسول خان ملك حکومتی ارگون
حکومت بلخ
ملا محمد
عبد الصمد خان حکومت سرخ رود ٦ ) حبيب خان عبد الكريم خان ( ٦ ) حاجی ملا محمد ناصر خان
کنیوار تعلقه حکومت ارگون
ه ) میان عبد الرحیم خان میان شجاع
رسول خان حکومت تاشقرغان
حکومت کامه
ه - حکومت اعلی فراه (۷) میرزا محمد یعقوب خان میرزا شیر محمد خان
الدوله خان
(٦ ) ملا میرگز خان ملا حبیب آخوند زاده (۱) محمد انور خان محمد عمر خان حکومت ایبك
مرکز فراه و علاقه داری های مربوطه آن
حکومت رودات
۸) میرزا محمد قاسم خان غلام حسین خان
) میرزا محمد خان محمد عباس خان
(۲) عبد الاحد خان پیر محمد خان
علاقه داری های مربوطه شهر
حکومت خوگیانی
وکیل شهر فراه و علاقه داری های
مزار شریف
مربوطه آن
۸) ملا عبد الخالق خان ملا جان آخان
۹) ملا قمر خان بای پاینده جان بای
حکومتی کلان کتر ( مرکز )
٦ - حکومت اعلی میمنه
حکومت دولت آباد
۹) عبيد الله خان غلام جان خان
محمد علی خان
(۱) میرزا حضرت الله خان ملا دولت بای ۱۰ ) غلام علی خان
حکومتی مومن دره
مرکز حکومت اعلی میمنه حکومت دره صوف
۱۰ ) دین محمد خان محمد شاه خان


صفحه ١٤
( شماره ٦ )
مجله نجم

٨ - قطغن وبد خشان
١) شاه عبد المجید خان شاه عزت لله خان
شهر فیض آباد حکومت کلان فیض
آباد ومر بوطات آن
٢) حاجی محمد اکرم خان امام علی خان
حکومت تهر ین
٣) شیر ین بيك خان محمد شکور خان
حکومت کشم ودرائم .

خبر هاي خارجي
رئیس جمهور فرانسه
ورساي - موسیو پول دومر رئیس مجلس
اعیان به ریاست جمهور فرانسه انتخاب
گردید.

لندن - قسطنطنیه
کپطان ستیگ که از میدان طیاره لیمپن
در وقت فجر روانه شده است که
باستر یلیا پرواز واز انجا باز عودت نماید
روز شنبه به ساعت ( ٩ ) شب وارد قسطنطنیه
شد و این اولین مرتبه است که مسافت بین
انگلستان وقسطنطنیه در یک روز طی شده
است .
نیوه ذیل - ستیگ پرواز انگلستان
استر یلیا را ترک گفته است صبح روز
دوشنبه از قسطنطنیه روانه گردیده ودر
همان شب به هارتن رسید این مسافه را به
چاردۀ وسه ربع ساعت قطع نمود واین
میعاد جدید مسابقه است .

در چین
کروزز برطانوی موسوم به وند کتیو به
طرف نا نکنگ حرکت میکند چه در انجا
مذا کرات راجعه به الغای قضاوت قونسلها
به سکته دو چار گردیده است نامه نگار
ریوتر متعینه نا نکنگ می نویسد که
حکومت چین راجع به مسائل قانونی نظام
هاي جديدي اصدار نموده است دران
خارجی هائیکه در چین ساکنند شامل
میباشد . نظامات مذکور خارجی ها را به
صورت آن اشخاص تعریف می نماید که
به فرقه ها تعلق داشتند که بتاریخ سی ویکم
دسمبر ١٩٢٩ در چین دارای حقوق قضاوت
قونسل بودند و این چنین اشخاص بعد از
٣ اکتوبر ١٩٣١ در تحت قضاوت محاکم
چین خواهند بود مگر محا کم مخصوص
براي مسائل جنائي وملکی که دران خارجي
ها نیز شاملند در نقاط مخصوص مانند
شنگهای تیتسین ، مکدن و کین توتأسیس
خواهد گردید .

ر ئیس جمهور
تلگرام انقوره مظهر است که برای مرتبه
چارم غازی مصطفی کمال پاد شا رئیس جمهور
ترک به انتخاب گردیده است .

سقوط طیاره
ر یو تر ٨ مي
طیاره ران بر طانوی افسر پرواز
ویکهام که در ١٩٢٩ انعام شناتیدر

را برده بود صبح روز پنجشنبه در اثر
زخمها ئیکه در نتیجه شکستن طیاره خود
در عین پرواز با میز طیاره ران
در فارن رو بر داشته بود فوت نمود
طیاره مذکور در بین طوفان باد شکسته
بود و هر دو طیاره ران بذریعه پارا شوت
خود را انداختند و نیم میل راه از طیاره
دور رفته افتادند و زخم بر داشتند .
ریوتر ٨ مي
در دار العلوم قرائت اول پیشنهاد مالیه
که حاوی محصول زمین وبودجه بودصورت
گرفت .
تلگرام کیپ تون مظهر است که از وان
ونین ناتال راپورت می نمایند طیاره که
در آن قوماندان گلن کد سطون ( که
چند هفته قبل از انگلستان به کیپ تون
به شش ونیم روز پرواز مسابقتی را اجرئ
نموده بود ) وبرای گلیسكون پرواز
می نمودند افتاد وهر دو نفر به قتل رسید .
ظاهراً ایشان در بین طوفان باد وابر های
غلیظ وغبار پرواز می نمودند ودفعتاً به
قله کوه های متصادم شدند .

زلز له
قرار اطلاع و لنگتن . در شب
پنجشنبه زیاده از يك صد جنبش زلزله در
ایالت خلیج هوتلدر و خلیج بوور نی
واقع گردیده وا کثر ساکنین شهرهای
زمین اوت و جنوب گز ریون خانه
های خود را گذاشته اند و بسیاری از
عما رات که بعد از زلز له گذشته ساخته
شده بود خراب شده است .


صفحه ١٥
شماره ٦
مجلد پنجم

مؤلف: اميلا به فرانسوی ( ٤ ) مترجم: حبيب الله طرزی
ما دام سان ژين
( ناول )
فصل دوم
( سقوط تلوياری )

شبی که فردای آن دهم اگست طلوع میکرد يك شب خیلی صاف و درخشنده گی ستاره گان در دلها فرحت و انبساط تولید می نمود. تانصف شب مهتاب رو شنی خفيفى يكه خودش را بر شهر كه زیر پرتو آن باسكوت هب آرام و ساکن بنظر می آمد نثار می كرد. ولی در حقیقت چنین نبود زیرا از دو هفته باین طرف پاریس متهیج واماده کار زار بود.

از همان شبیکه « له فيور » کاترین او قصاره را درو و كمال ديده بود ، پایتخت مركز واجتماع فرقه های انقلابى ومامن دسته غوغا چيان شده مانده بود. قصر وهم اهالى براى آن مجادله اكبر - آنروز بزرگى كه مبشر فتح انقلاب وتاسيس جمهوريت بود - آماده می شدند.

تمام نصف شب كه ساعت های پاریس دوازده بار در آرامى شب طنين انداخته خاتمه روز نهم وشروع روز دهم را باهالی منتظر اعلان نمودند در هر حصهٔ شهر جنبش شروع كرديد. قاصدان چهل وهشت احزاب مختلف كه الغاى سلطنت را بيك زبان مطالبه ميكردند بخاموشی در تردد بوده و در مقابل هر در وازه ايستاده می گفتند: « به شنيدن اولين صدای ناقوس و شیپور سلاح بدست داشته حاضر شويد ! »

قریب ساعت يك شب بود زنگ های مرکز احتياطيه « سنت ژرمن » كه اشاره قتل عام سنت ( بار تلمیر ) را عيناً دو صد سال قبل داده بود ، باهنگ مرگ سلطنت والغای استبداد بصدا در آمدند.

با این طنين سهمگين اواز شیپور كه از دور انقلابیون را بسلاح دعوت می نمود ، اینزاد شد ومعلوم گرديد كه پاریس از خواب بيدار واسلحه بدست دارد.

کوچه ها بصدای شمشير ها ونیزه ها كه ازدست صاحبان بی تجربهٔ شان زمین می افتادند و كشيدن بعضی از ماشه های زنگ آلود كه اهالی بعد از سالهای درازی به استعمال آن مجبور شده بودند ، منعكس میگردد.

خانه های اطراف ( تویلیری ) پرده های دریچه های خود شان را كشيده منتظر تماشای هجوم بر قصر شاهی بودند. ماد مواز ل سان ژین هم كه در همين حصه شهر سكونت داشت ، ازينكه غرفه اش را کشاده وسری به بیرون زند ، ازهم سايه گان ديگر خودش عقب نه می ماند. كوچه ( روبال ) كه دوكانش در انجا واقع بود، هنوز از مترددين خالي بنظر می آمد.

کاترین ازهر كس زیاد تر بی صبرونگران معلوم می شد. این اضطراب او تنها بواسطه تما شای انقلابيون كه از مقابل دریچه اش می گذشتند نبود بلکه يك مسئله مهم دیگر باعث هيجان او شده مانده بود. بعد از شب رقص در ( ووكسال ) سارجن له فيور را اكثراً ديده وعلاوه از يك دفعه گارد جوان بارادات خودش ابراز به خرج داده است ، ولی کاترین در مقابل حملات جسورانهٔ او خود را بکمال متانت مدافعه كرده تاكه سارجن محو عشق ومحبت گردیده تجویز زنا شو هری را باو تقديم داشته است. كاترین كه بکمال اشتياق منتظر این بشارت بود بكمال ممنونيت تجویز او را پذیرفته و تبسم كنان گفته است.

« برای تهیهٔ لوازم خانيه داری پول کافی نداریم ، اگرچه من دكان رخت شوئی دارم ولی درین اوقات مشتریان همه بد معامله وبازار كساد است . »
له فيور: « من هم اگرچه منصبى دارم ولی تنخواه بباغث انقلاب وصول نه می شود . »
کاترین: این چیز ها چندان اهميت ندارد ، ما جوان هستيم وبكديكر خود را دوست داریم و استقبال مشعشعى در پیش روی ماشت . آیا فال بين به من وعدهٔ دوشی را نکرده است ؟ »
له فيور: « به من هم نگفت كه جنرال خواهی شد ؟ » کاترین: - مگر او لیتر از آن گفت ، زنی را که دوست میداری عقد خواهی كرد . »


صفحه ١٦ (شماره ٦) مجلد پنجم

له فیور : پس بیا که این پیش بینی او را از قوه به فعل بیاوریم ، و با نصورت چیز های دیگری که وعده نموده است بیکسان ایکسان بدست بیاوریم .
کاترین : مگر همین دم ممکن نیست که از دواج ما صورت بگیرد ، اول باید این جنگ بآخر برسد :
له فیور : پس بهتر است تاریخی را برای عقد نکاح منتخب کنیم .
کاترین : سقوط استبداد و فتح انقلاب کافی است .
له فیور : اه ! چه يك روز نيك بخت و مسعودی خواهد بود ؟ این را گفته و آستین دست راست خودش را بالا زده صدا زد : «کاترین» بین که من مستبدین را چقدر نفرت می کنم !
کاترین بکمال تعجب در بازوی راست اور سم دو شمشیر متقاطع ويك سر در حالت احتراق را که تازه خال زده شده بود ، دید که از زیر آن این عبارت نوشته بود :

مرگ به همه مستبدان

کاترین : برای ثبات وطن پرستی فامیده عزیزم ! ازین يك علامه مقدس بهتر چیزی نیست .
له فیور : نه چند روز بعد یکی دیگر از ینر بهتر بتونشان خواهم داد .
کاترین : چه خواهد بود ؟
له فیور : به : تحفه عروسی .
بعد ازین ملاقات هر وقتی که له فیور از فراغتی بدست می یافت ، دیدن مختصری از نامزدش می نمود . ولی در هر دیدنی صحبتی به میان نه می آوردند و خیال می کردند که سقوط استبداد وقت زیادی به کار خواهد داشت .
ازین باعث بود که کاترین هم به حب يك وطن خواه و هم بمنزله يك عروس بطلوع روز دهم زیاد از هر کسی نگران می نمود .
آواز های محخوف ناقوس در فضای تیره شب مانند راکت های مهلک در گوش اسیران ( قصر تویلری ) میرسید ولی عصاره کوچه ( رویال ) آنها را زنگ بشارت عروسی خودش تصور می نمود ، و تاصبح از خواب دست کشیده منتظر دمیدن شفق صبح و طلوع شمس نشست . هنوز آفتاب بیرقه ( او برهام ) روشنی نینداخته بود که دریچه خودش را کشاده منتظر شنیدن جیر جوش تسخیر قصر ( تویلری ) ایستاد .
صدی باز شدن عراده کاترین همیا یکمان دیگرش یکی بعد دیگری بهمین در وازه های خود شان ظاهر شدند .
یکی از آنها پرسید : هـ مادمزل بیانی ترین چه خبر است ، کاترین : من هم منتظرم چیزی بشنوم ولی باحال خبری نیست .
درین اثنا سواری در کوچه ظاهر شد که یکمال تعجیل بطرف کاترین میامد . کاترین با دیدن له فیور صدا زد : ايك کسی که بـه هر چیز را خواهد گفت میر سد .
له فیور تفنگ خودش را در زمین نهاده و کاترین را بکمال حرارت در غوش کشیده و دو جا دكه بشدت نفس میزد گفت : ه اه کاترین عزیزم . چقدر ممنونم که ترا بار دیگر می بینم . همه چیز ها اطمینان بخش و به کام وطن پرستانست . امروز ضرور نتیجه ظاهر می شود . هورا برای خلق .
همسایگان اطراف له فیور و کاترین را گرفته شروع باستفسار نمودند .
له فیور منیکه انقلابی را می خواست به جهر بخواند وضعیت متینی به خود گرفته گفت :
ه شما باید بدانید ! که سوء قصدی بر خلاف والی بزرگ ما ( پی تیون ) در قصر تویلری برپا است .
شنیدن این خبر همهمه غضب آلود بین شنوندگان پیدا شد !
کاترین از همه پیش تر به سخن آمده گفت : مگر من فهمیده نتوانستم که ولی در قصر چه میخواست ؟
چرا ؟ او را بقسم گروگان در انجا باز داشته اند ، میگویند و صعیت قصر کاملاً تبدیل شده ، بيك قلعه مستحکمی تحویل یافته است ، تمام درها و دریچه ها مسدود و مستحکم شده اند . گارد های سویس با داندان تسلیح و آن قاتلان مشهور ( شوالیه های دکن ) با آنها متحد شده است . این شوالیه های دکربا خائنان مملکت به کشتن هر يك از وطن خواهان قسم یاد کرده اند ! گریکی از آنها را در اثنای ٢٤ ساعت بدست آورده بتوانم خوش ترین اشخاص خواهم بود
( باقیدارد )

( مطبعه انیس )


[BLANK PAGE]


احمد شاه
تاجر ماشینها و عموم لوازم علمی و فنی

تیلفونهای اریکسون
اریکسون فابریکه است که در سنه ١٨٦٩ تقریباً در تاریخ اختراع تیلفون
تاسیس شده و اکنون در اکثر ممالک دنیا قریب پنجاه فابریکه بزرگ بنام
اریکسون وجود دارد که سامان تیلفون و تلگراف جدید ترین سیستم ها
را می سازند فابریکه مرکزی اریکسون در ستاك هالم ( سوید ) و شعبات
او علیحده فابریکه هائیست در فرانسه انگلستان لهستان ، اسپانیا
استریا چکوسلاواکیا هالیند هنگری - ایتالیا پولاند و علاوتاً
قریب پنجاه نماینده گی در ممالک بزرگ دنیا دارد .
فراموش نشود که احمد شاه تاجر هم نماینده گی فابريك اریکسون را
داراست و بهترین سیستم تیلفون های دنیا را با لوازم مکمل آن بمناسبترین
قیمتی به طالبین فروخته و رضایت مشتریان را از همه حیث فراهم خواهد آورد
خواهش مندان و طالبین اینگونه تیلفون ها و غیره سامان آن بتجارت
خانه او که واقع بازار جنوبی ارگ کابل است رجوع خواهند فرمود .


انیس

جریده ملی

قیمت اشتراک
در افغانستان ١٢ افغانی
محصول پوسته اطراف و ولایات داخله " "
طلبه معارف ٧ "
در ممالک خارجه ٢٠ شلنگ

لطفاً پول اشتراک که بتوسط خزائن دولت فرستاده میشود باید
رسید عوض و معاوضه باشد

( مطبعه انیس )


شماره (٧)

اشتراك سالانه ١٢ افغانى
محصول پوسته ٢ "
خارجه ٢٠ فرانك

أنيس

محل (١٠)
اداره : کابل جاده ارک
مؤسس و نگارنده مسئول
محي الدين

تأسيس ١٣٠٦
٢ سنبله ١٨ جوزا ١٣١٠

مسئوليت در کار

با آنکه نه می توان انگار نمود ، انسان
در اوضاعی خود و در سایه اشنائی با علم
و عرفان بانداره رسیده توانسته است که
بداند وظیفه چیست و وظائفی را که حیات
و اسرار زندگی در جامعه بشر بر او تحمیل
می نماید کدام است . معہذا ما نمی شود
بگوئیم که همین قدر برای بودن انسان
براه راست کفایت میکند و در کار ابدی
وظائف يك محرك كامل شده می تواند
واقعاً اگر چنین می بود پرس و
چون ، تفتیش و تحقیق ، و سؤال و جواب
به کلی از بین بر خواسته ، هیچ کس
نه می توانست از کسی در باب امور حیاتی
سؤالی کند و يك هيئت حاکمه برای
سرکوبی و منع قامات مخالف مسئوليت
حیاتی افراد وجود نه می داشت و با المقابل
هیئت حاکمه در دنیا در نزد ملت به
صورتی از صور مسئول واقع نه می شد .
شاید اگر دقت کنیم همین مسئله نه هيچ
كاه يك ملت و مملکت در تحت ادارۀ يك
هيئت حاکمه مطابق امال ایشان پیش

نرفته است برای مقاومت می کنند که مسئولیت
در حیات اهمیت زیادی دارد و اگر وجود
نه می داشت شاید در امور سيئات سکته
های زیاد واقع میگشت .
جرم و جنایت و تقصیر که در نتیجه عدم مسئولیت
بيا عدم معرفت آن واقع میشود چیزیکه
مخصوص انسان نه مزیت گر نهای عقل و حس
محاکمه و قضاوت را مالك است. و گمان
نه می کنم در میان نه عملان حیوانات
يا اگر برگات موقعی برای خود داشته
باشند . یعنی تا را انسان می تواند محرم
جانی و مقصر شود . وحيوانات ديگر
نه مجرمی دارند و نه جنایتی و نه محاکمه و
قضاوت می شوند نه تحت محاکمه می آیند،
و نه در شكنجه مجازات می یابند. و این
خصوصیت جرائم در طبقه موجودات
انسانی برای نهایت می کند که هم
چنانکه جرم وجنایت در بین طبقه وجود
دارد و مثال هستی آنرا در حیات روزانه
خود به کثرت مشاهده نموده ایم و مبینم
مسئولیت و جوابدهی نیز باید موجود
باشد يعنى انسان با وجود دارائى عقل
و شعور بلند تر از حيوانات نمیتواند
کاملاً از هر گونه غفلت و سهل انگاری
در واجبات انسانی خود پای بوره تمام

امور خود را به صحت و به صورت حقانی
اجری کند . و گردن خود را از زنجیر
اسارت مقتضیات سوء شهوانی رهائی
بخشد
چون با چشم باز باطراف خود نظر
کنیم می بینم هر کاری که در دنیا اجری
می شود در نتیجه مسئولیت است اگر
يك شخص تمام روز قوای و مساعی خود
را صرف پیش بردن کاری میکند ، تا در
نتیجه آن چیزی بنفع يا حبيب خود پیدا
کند ، بری مسئولیتی است که در نزد
خود یا خانم و طفل خود یا افراد دیگر
عائله خود دارد . اگر يك شخص به
عبادت می گراید ، محض جهت مسئولیتی
است که قرار مقررات دینی در نزد عالم
بالا و در مقابل خدای خود دارد . اگر
يك مصنف کتابی تصنیف می کند محض
برای مسئولیتی است که در نزد جامعه
بشری دارد و بدین وسیله گریبان خود را
ز چنگ آن مسئولیت وا می رهاند
اگر علمای اعلام و بزرگان دنیا کشفیات
حیرت انگیز در علوم و فنون نموده اند
هر کدام به طرزی برای ادا نمودن وظیفه
بوده است که وجود آنرا در مقابل خود
احساس نموده اند ، و مقصودت خود را


( شماره ۷ )

از يك مسئولیتی که از عدم ایفای آن
مقرب میگردید و ارهانیده اند .
می شنویم و میخوانیم که سقراط
( فیلسوف بزرگ یونان ) زمانیکه
حکومت و مردم آتنه با وی مخالفت بر
آمده محکوم و محبوسش نمودند ، بدست
خود جام زهر را برداشته نوشید و بعد
ازان با استراحت تمام روی بسترہ خود
خوابیده جان داد و صدها مراتب طرف
داراتش و اشخاصیکه باو علاقه مند
بودند خواستند او را به فرار نمودن و
رها ئیدن جانش ترغیب کنند ، دیگر
فائده نکرد آیا چرا ؟ گمان می کنید
که دادن جان برای انسان کار آسانی باشد
آیا هر چه در دنیا می کنیم برای حفظ
جان خود نه می کنیم ؟
دیگر سقراط جان داد و مرد .
این بزرگ ترین دلیلی است که میتوانیم
برای خدمتی که « مسئولیت ، به جامعه
بشر ابراز می کند اقامه نمائیم . سقراط
محض برای مسئولیت جان داد و خود را
مسئول دانست که هر چیز از حق و حقیقت
در دماغ عالی و فکر درخشانش جلوه
نموده است به مردم آتنه بگوید و
با آنکه میدانست جانش در معرض خطر
واقع می شود حس مسئولیت نگذاشت
ارام بنشیند و فکار و پر نسیپ های خود
را به مردم اداء نه نمود ف و تلقین
نیکند وجان خود را در راه مسئولیتی
که به مقابل انسانیت ، نسبت هم وطنان
باهم نوعان خـود دارد قربان نه نماید .

علمای بزرگ تربیه بعد از تحقیقات
وتدقیقات زیادی که درین مسلک نموده
اند بالاخره باین حقیقت وا رسیده اند
که تربیه عبارت ازه تطبیق طفل است
به محیطی که دران زنده گی دارد ،
و این فکر را بر مسئولیت سبب شـده
است . این جمله « تطبیق به محیط ، معنی
دیگری دارد و آن معنی عبارت ازینست
که طفل مقتضیات محیطی خود را درک
کند و حرکات واعمال خود را بران
مبنی سازد ، و به این صورت مسئولیتی
را که از نقطه نظر خدمت به محیط و جامعه
براو عائد می گردد ایفا نماید ، و آن
مسئولیت را بشناسد .
اگر مسئولیت در دنیا وجود نه می داشت
وگاهی بصورت آتش سوزان دوزخ
وبعضاً به شکل حبس و تعزیر و اعدام
و گاهی هم بصورت يك خجالت وشرمنده
گی که در نتیجه تکامل افکار اهل نسبت
به ایفای آن انسانرا استقبال می کند
در مقابل فکـر انسـان ایستاده
شده و عرض و جود مینماید
مجسم نه می نمود ، شاید در دنیا نظم
و ترتیبی نمانده کارهای خوب و افعال
حسنه متدریجاً در مقابل ترك وتاز
خواهشات نفسانی منکوب و مغلوب
گردیده پا مال هوا و هوس و در نتیجه
بجای نظم و ترتیب قانون و نظام و عدل
و انصاف يك اختلال و بر بریت وجود
میداشت .

( باقیـه دارد )

بقلم آقای قاضی زاده :
صنایع مستظرفه
( ۲ )
از آنجائیکه صنعت عبارت از وسائل
مخصوصۀ مهیج و مولد هیجان جدیدی
است ، لهذا خالی از منفعت نخواهد بود
که نبذی راجع از کوایف تناسبات و
علایق آن با حسن و تقلید و غیره و غیره
بحث رانده شود .
صنعت باحسن : سابقاً قدما بنا بر عدم
وسعت تتبع و مطالعات به این زمینه
صنعت را اقاده حس قرار میدادند اگر
نکته این مطلب دقت کرده شود ، بجز
اینکه تعریف مذکور دور از صحت و
ناشی ، از تتبعات سر سری وسطحی
دانسته ، بد آن اعتماد نکنیم ، چاره
نداریم .
چه رعایه و پیروی از آن تعریف مسلم
است ، که ما را از جاده راست منتهی
بمقصد ، منحرف نموده ، از ادراك
حقیقت باز میدارد .
از فراز تتبعات عمیق که علمای متحصص
این فن ، درین باب نموده اند ، اینست
که حسن در نقش از جمله اشیاً غیر ثابت
و تقرر بوده ، متمادی هر وقت حسب تقا
ضای محیط ، زمان و مکان تحول و
متغیر است . و اين يك امر يا تعريف
آنها ( که صنعت افاده حسن است ) داشته
اثبات میکند که صنعت غیر از افاده
حس ، شی دیگری است .
مثلاً : من هوای تیره و تاريك ، فضای


صفحه ۳

( شماره ۷ )

مجلد پنجم

پر ابر و غبار و زمین مستور از برف ازاماش
انگیز موسم زمستان را دوست داشته، از
نظاره آن مسرور و متلذذ میشوم
بالعکس اشخاصی هستند ، که ازین
چنین منظره سرد و افسرده موسم
زمستان بغایت متنفر و بیزار بوده آرزو
مند مناظر سبز و خرم و آفتاب درخشان
آسمان صاف و نیلگون بهار بوده از آن
کسب ابتهاج و مسرت مینمایند ، و اینست
چیزیکه برای من مطبوع و خوب بوده
مرا ممنون و محفوظ می نماید ، عیناً همان
چیز در پیش نظر دیگران بغایت منفور
و ناگوار واقع گردیده ، از رؤیت آن
منقبض و دلخور میشوند :

و ازین جاست که بخوبی ظاهر میشود
وجود عدم موافقت فکری بین افراد
بشر که هريك حس را در هر محیط هر
منطقه ، هر رو هر سال مطابق ذوق
سلیقه و اسلوب خود بطوری مخصوصی
تلاقی میکنند که ما از ادراك بعين
آن عاجز ایم .
و در نتیجه و اثر همین مباینت ( حسی )
است ، چیزیکه در نزد من خوب است در
پیش دیگران بد باشد . و هم چنین شیئی
را که شرقی خوب تلقی میکند ، غربی
آنرا بد و زشت تلقی میکند . و بطوری
این اختلاف تلقیات بشر مبرهن و بدیهیست
که انسان نمیتواند از آن تمرد و انکار
نماید .
و بر روی اساس همین کیفیت مباینت حسی
طبقات مختلفه بشر است ، که در کائنات

هیچ چیزی بدر حسن يك كيفيت متبدلی
موجود نیست .
و از ینروست که تعریف قدما در باره
حسن از روی اصول صحیح و درست
شناخته نمیشود ، وفقط چیزیکه درین
باب در نظر گرفته شده است ، همان
اینست که اشیاء مولد هیجای بدیهی ، ماحسن
دارای يك ارتباط و علاقه ایست ، که در
ما اشتباهاً به آن ها صفت ( حسن ) را
داده اند .
و اینکه درین علاقه جزئی استناد کرده
صنعت را حسن دانستن ، سر تا سر دور
از صحت بوده عاری از حقیقت است .

صنعت یا تقلید : از آنجائیکه صنعت
دارای يك مناسبت بزرگی میباشد ، بنا
بران تعریف متداول ( که صنعت عبارت
از تظاهرات مختلفه حیات است ) خیلی ها
کرم بنظر میطورد چه در صورت زیر مطالعه
قرار دادن ما يك لوحه اثر یکرسام را
می بینم که رسم مذکور در رسام کردن
تمام اشیاء شامل آنلوحه هیچ گاهی صرف
نظر کرده باشد نیست بلکه تمام اشیائی را که
آن تابلو حاریست از قبیل کوها ، درختها
و انسانها همگی از وی يك مهارت عمیق
یار عایه و زیر نظر گرفتن خواص و
میاسنات طبیعی آن ها ( طراوت و پژوده
گی و گلها و نباتات ظباهر بودن آثار
وعلائم حزن والم از چهره انسان ها )
از اشیاء طبعیه تقلید ورسم شده است
و گر کاملا سرتاسر تقلید نشده
باشد ، انگاه می بینم که همان رسام فکر
خود را بطرزی از روی يك مناسبت طبیعی
تزیید و بواسطه آن تزیید ( یا تغییر )

بشكل يك لوحه زیبا دلکش بوجود
آورده است ، که از تماشای خود ما
را محظوظ می نماید .

ودر بصورت نترهمان تقلید از صورطبعی
است در آن منظره که ما را از دیدار خود
محفوظ نمود ، چه در صورت عدم تقلید ور
عایه از آثار طبیعی ، ممکن نبود که آن
لوحه در روح ما توليد يك هیجانی کرده
بتواند . وهكذا در مجسمه سازی .
و از این بخوبی ظاهر شد که در حقیقت
يك عده علایق ومنا سبات بزرگی بین
صنعت و تقلید وجود دارد که نمیتواند هیچ
صاحب صنعتی خواه رسام و خواه هیكلتراش
باشد ، از آن صرف نظر بنماید .
واگر سوال کرده شود ، که درست
است در رسم ومجسمه سازی تامك اندازه
تقلید از اسیاء طبیعی ضروریست ، اما
دريك آهنگ موسیقی که آن نیز از جمله
صنایع مستطرفه است ، کدام آثار طبیعیه
موجود است ، که برای جذابی ودلکشی
آن، يك خوانند ( موسیقى شناس ) تقلید
می کند برای تردد جواب این سوال
چیزی را که ما در باره صنعت در فوق
بیان کردیم ( اعنی بین صنعت وتقليد يك
رابطه بزرگی موجود است ) کفایت
میکند ، چرا ، مادر آن گفته خود
( عبارت بودن صنعت از تقلید را ) نفی
کرده ، بوجود يك رابطه بین آنها
( صنعت وتقليد ) معترف شديم . و برای
ارائه واثبات قول مايك مثالی كافيست که
ذکر کرده شود .

مثلاً يك فوتو ( عکس ) اگر ملاحظه
کرده شود ؛ بابر اینکه آن ( فوتو )


صفحه ٤ ( شماره ٧ ) مجلد پنجم

عبارت از کابی اصل است ، به جز از اصل
آن شی دیگری را در آن موجود نمی یابیم
( تقلید بدرجه اتم در آن موجود است )
لیکن باوجود تقلید تام در آن هیچگاهی
از آن حس بدیعی ما متهیج نشده نtext
احساس حظ یا الم نمیکنیم .

بخلاف آن اگر يك رسام همان منظر
فوتوى مذکور را بواسطه قلم و رنك بوجود
بیاورد ، ظاهر میشود ، که این لوحه
اثر رسام ، از روی تناسب و تشابه اثر
فوتو کرده هم زیاده تر مشابهت به اصل
رسانیده ، حس بدیعی ما را بهیجان
آورده از تماشای خود ما را محظوظ یا متالم
می نماید .

از مشاهده این امر بخوبی مطمئن
می شویم ، که صنعت در نفس الامر عبارت
از تقلید نبوده ! بل چیزیکه مارا در
در اشتباه انداخته بود ، همان رابط آن
( صنعت ) با تقلید بود ، که ما بطوریکه
باید و شاید انرا تفکیک میکرد ، نتوانستیم.
و نیز در اینجا ازین اغفال نباید کرد
که در هر صنعت اول یکدوره تقلید
موجود است ، که از عدم رعایت و لحاظ
آن خود داری ممکن نیست .
چرا که هر صنعت کار برای اکمال و کامرانی
در ساحه صنایع مستظرفه ، در اول وهله
به پیمودن مراحل تقلید طبعی مجبور است
و در روی همین اساس مذكور است
توضع پروگرام مدارس صنعتی در ممالک
دنیا .

چه ، برای کامیابی هر شخص در صنایع
مستظرفه که آرزو مند باشد ، لازم
و لا بدی است در آغاز کار ، همان مودل
ها و آثاریرا که معلم به تقلید آن او را
وا دار ساخته است بدون هيچ يك تصرف
تقلید بکند .

و این تقلید رفته رفته به اندازه او را
در تقلید صاف میسازد میکند ، که در
تقليد يك لوحه مهم اثر يك رسام ماهر
نیز کامیاب می برآید .
و پس از تکامل دوره تقلید (وصله خروج
از مکاتب عالیه صنایع مستظرفه ) استعداد
طبیعی او انکشاف کرده ، پس از ممارست
زیاد و طو لانی در آن فن ممکن است
که بمقام ارجندی فائز و نائل بشود .
و همچنین ادبیات نیز در و تقلیدی
رادارا است ، که شخص ادیب شونده مجبور
است که از روی قواعد آن رفتار کند
چنانچه بهترین نمونه و مثلهای آن در
اسلوبها و پیروی از قوانین صرف و نحو
بلاغت وغیره در هر پا چادری آشکار است
و تصور نمی رود که این طور هیچگاهی
شده باشد ، که شخص در اول وهله بدون
تقلید و اتخاذ سر مشقی برای خود در ساحه
ادبیات به تحریر و وجود آوردن يك شاهکار
مهم ادبی کامیاب بر آمده باشد .
لیکن بعد از تکامل دوره تقلید ، بعضی ها
هستند که استعداد طبیعی شان آهسته آهسته
رو به انکشاف رفته ، اخیراً بدرجه در
آن فن مهارت و ید طولانی را ما لـك
میشوند که ابداً به اتخاذ شاهکار های
فنی استادان برای سر مشق اهمیت و
اعتنائی نکرده ، از دماغ و مخیله خود
بمایه استعداد و فطانت ها آثار زیبا و
مهمی بوجود می آرند ، که از ملاحظه آن
انسانرا بهت و حیرت استیلا میکند ، و
اینها صنعتکار های اصلی بوده ، مبدعین
اشیاً مولد هیجانات مدایحی بشمار میروند
و برخی دیگری اشخاص هستند ، که
در همان حالت انحطاط ( با تقليد ) مانده
بدون نمونه و سرمشق نمیتوانند که چیز
پیش برند ، اینگونه اشخاص مقلدین نا
پس مانده کان در صنایع بوده ، قابل آن
نیست که به آنها گاه ارجمند ( آرتیست )
یا صنعتکار را استعمال نمود .
و غالب نویسنده های امروزه
( به استثنای بعضی شان شایان و
سزاوار قدر و تمجید بوده ، ردیف
اول را در قطار صنعتکاران اشغال
نموده اند ) که آثارشان بنظر می خورد ،
همان است که مدتها، او شان بنابر بعضی
عوامل خارجی یا غیره در دوره انحطاط
ادبی ( تقلید ) مانده مجبورند به تقلید از
آثار دیگر آن ، تا ایشان را بدست
مقلد نامید .

از ایضاحات فوق ظاهر شد که صنعت
تقلید نبوده لیکن در اوائل وهله بك
مناسبتی را با تقلید حاوست .


صفحه ه
( شماره ٧ )
جلد پنجم

اوضاع مصر
انتخابات مصر ــ اقدامات دولت ــ
مصر وارد أخرين مرحله سياست خود
گردیده ومحافل سياسي انكليس را كاملا
متوجه خود نموده است زيرا نتيجه اقدامان
صدقى پاشا رئيس الوزرای مصر متوقف
بر اینست كه در این مرحله يك صورت
قطعی بقضیه داخلی داده هیئت پادليا
وكيل مقاء جودرا تحكيم و رويّه را كه تا
كنون بر طبق آن مشى نموده است
حفظ و حساب خود را باو فدبها تسويه و
آنها را بجای خود نشاند یا اینکه برعکس
وفديبها فاتح و مظفر بیرون آمده و او را
در میدان سياست شکست داده و زمام
امور را بدست گیرند .
این مرحله اخيرى كه ما بدان اشاره
نمودیم مرحله انتخابات پارلمانی مصر است
كه اينك صدقى پاشا بشروع بمقدمات آن
کار نموده تا صدقی پاشا در اين قاب ضمن
مصاحبه كه نماينده روز نامه ديلى تلكراف
با او بعمل آورده است چنین اظهار داشته
( موفقيت كامله من زنده حكومت
را در دست كرفتم مفكر و اعلام داشتم
كه حكومت من در آن بيك دولت قانونی
بوده و مطلقا در صدد آنست كه طرز
حکومت او تو كراتی را اتخاذ نمايد . بلكه
كارهای خود را با وجود پارلمان انجام
دینمايد ولى چون منظور نظر تعدیل قانون
اساسی بود تا در يك دوره تا الكتريتر از
يك دوره اختلال و انحرافی بوجود نیاید که در
خلال آن مقداران اصلاح قانون اساسی و
و تهيه وسائل لازمه براى انتخابات جديد
را فراهم آوریم ، این مرحله نزديك
بانجام است و اميدوارم كه اساس انتخابات
را بر پايه محکمی گذارد و دولت بتواند
در اواخر ماه آوريل شروع بامر انتخابات
نماید .
( جل ميل داشتم که دشمنان سیاسی
من از ( همواره اکثریت مملکت را
با خود موفق میدانند در این انتخابات
شرکت جسته تا بلکه باین رو شی را
برای صحت ادعاى خود اقامه كرده باشند ،
و لیکن عدم شرکت در انتخابات را تصميم
نموده اند . )
( در این قسمت بايستى متذكر شد كه
اين بيانات رئيس الوزرای مصر بيشتريد
و مخالفین اومان وفدیها و متدلين التاى
مصر هستند . ولى اميد نيم حزب واسطه
كه اساسا بقانون انتخابات توجه نموده از
طرف صدقی پاشا بر ایندسته اعتمادی جلوه
خواهند توانست در اجرای قانون مزبور
با معاونت دیگر انتخابات شرکت نمايند ما
چه شرکت آنها يك معرف معنى نسبت
بقانون مزبور است .
همان طورى كه حـزب ماوق بمصر
( وطنى ) چون قانون اساسی و قانون
انتخابات ١٩٢٣ از بین رفته بود در دو تمام
دوره های انتخابات از شرکت نموده و در
اينصورت ميل داشتن رئيس الوزرای مصر
بشرکت در انتخابات وفديها واحرارها و
مخالفين ديكرشى معلوم نیست از روی چه
سجنه بوده . مگر اينكه معتقد شويم تا
شركت آنها معنويش اعتراف عملى وطرف
آنان نسبت بقانون مزبور بوده است . م . )
رئیس الوزراء مصر راجع بجلو گیری از
تظاهرات و اجتماعات چنین میگوید .
( د ولت عملیات وحشت انگیز مجاز
نخواهد بود . وباین جهه به این سیاسیون
( مقصودش احزاب وفد و آزادی خواهان
است ) اجازه ميتينك و تظاهرات وعقد
اجتماعات داده نمى شود ، زيرا تنها مقصود
آنها از این اجتماعاء تحريك توده مردم
بر علیه قوانین مملکتی است ، شکی
نیست که دنیا خواهد ديد كه دسته دسته
مصريان برای شرکت کردن در انتخابات
خودرا حاضر ساخته و شركت خواهند
نمود ، و باین وسيله نیز دنیا خواهد
دید كه علاقه و رابطه وفد بتوده ملت
همان علاقه اسمی است و لیکن اثر حقیقی
تحت محمدات ترساء فى آنها بعمل ميآيد
و مر موقع كه پارلمان مجدداً تشکيل كرديد
و موجوديت خودرا تامیاً بدست آورد
من اميدوارم كه دولت بتواند با حکومت
بريطانيا برای عقد قراز داد مصر وانكليس
كه تا کنون معوق مانده است اقدام
نماید ،
وفد بنها و احرارها خود را نسبت بامر
انتخابات از ( بنى سو يف » میخواستند
شروع نمايند و ليكن صدقى پاشا برای
عقیم گذاشتن عمليات آنها پيش از آن
آنها بمحل مزبور بروند شخصاً به بنی
سویف حركت كرد در آنجا نطقى ايراد
و وفداينها را اقتصاد کرده و در ضمن
اين نطق است كه ميگويد .
( بر خود حتم نموده ام كه حقيقت


صفحه ٦
شماره ۷
مجلة پنجم

مقاصد وفديها را برای مملکت خود مکشوف ساخته و نقشه آنها عقیم را گذارم که ملت تماما از خفایای اعمال آنها مطلع شود ، و این مقصود را در تمام نطقهای خود گفته ام ، و شایدر دیده اید که چگونه آنها را مجاب ساخته که نتوانستند کاملا جواب مرا دهند و اکنون هم فرصت غنیمت شمرده که بقیه ادعای آنها را رد کرده و بطلان آخرین عقیده آنها را بثبوت رسانم و يك قسمت دیگر از اغراض و مقاصد آنان را مکشوف سازم.
«از من شکایت میکنند که من اجازه مسافرت را برای خود جایز دانسته و به آنها اجازه حرکت از نقطه بنقطه دیگر نمی دهم و جلو گیری میکنم علت این کار خیلی واضح و روشن است و اگر چنانچه لجاجت آنها مانع نبوده ، با عقیده من همراه و تصدیق میکردند که شکایت آنها در این مورد بی اساس است ، زیرا من که این قبیل مسافرت هارا مینمایم برای اینستکه اصول و مبادی را بمردم مژده داده و آنها را قانع نمایم که اصول و مبادی مزبور يك اصول اصلاحی حقیقی است که نتیجه متواصل و غیره منقطع خواهد داشت ، من تمام را دعوت مینمایم که در میدان انتخابات با من وارد شده ، من آنها را محکوم خواهم ساخت یا آنها مرا ، و پس از بدست آمدن آراء و عقاید عموم یا آنها حاکم خواهند شد یا من حاکم خواهم بود ، و باین ترتیب همه باهم برای باز گشت حیات پارلمانی
با همدیگر تشريك مساعی و كمك نمایم ولی نمیخواهند که در این باب كمك كنند زیرا مردم را بعدم شرکت در انتخابات دعوت مینمایند معنای دعوت آنها تاخیر تجدید حیات پارلمانی رای مدت نامحدود خواهد بود .
« کاش میدانستم مقصود شان از این مسافرتها چه بوده ، اینها که عدم شرکت در انتخابات را از چندین ماه اعلام نموده و جراید شان هم صدها مقاله نوشته اند آنها گمان میکنند که مردم تنها جراید آنها را میخوانند و بمحض اینکه صدای خود را بلند کردند ملت هم دعوت آنان را لبيك اجابت گفته است ، در این صورت چه احتیاجی باینهمه بذل مساعی و کوشش دارند .
آیا این دلیل بر این نیست که دعوت آنها غیر معقول و در نزد مردم پذیرفته نشده و آنها را قبول نکرده اند .
« آقایان شکی نیست که اینها میخواهند در مملکت ، و اینطرف و آنطرف گردش کرده و مردم را بانقلاب و شورش ، هتك قوانین مملکتی ، استخفاف دولت و تحقیر او وادار نمایند و این کاری نیست که هیچ دولتی که خود را محترم میشمارد و وظیفه خود را تشخیص داده است اجازه دهد و در مقابل اقدامات آنها دست بسته بایستد
« با وجود این هنوز با يك آهنگ پاس آمیزی فریاد زده میگویند :
« مرا بچه از مسافرت ما بولات
میترسید شما که مدعی هستید ملت از وفديها بر گشتند ، جواب این حرف را گفته های فوق میدهد و علاوه مینمایم که ملت از نقشه و طرز رفتار آنها متنفر گردیده سیاست عقیم آنها را دیگر دولت ندارد و با آرامش و سکونت خاطر گرد ما جمع شده است . ولیکن هنوز در مملکت يك اقلیتی و جود دارد که نسبت بعموم سیا سی ما عاطفه دارند و امید وارم که آنها را نیز بسوی خود جلب نموده که مبادا يك روزی آلت دست محركين و آشوب جیان مملکت شود»
« گمان میکنند که اهالی بنى سويف غیر از اهالی سایر شهر ها بوده و مرکز و فدیها بوده و باینجهت نخستین نقطه مسافرت خود را اینجا تعین و قرار داده بودند من نمیدانم که زارعین بنى سويف از زارعین سایر ولایات چرا با یستی در درك حقايق كم فهمتر باشند مصریها که همه يك جنس و دا رای عادت و یکعقیده وا حد وا مننجه منشا به هستند باینجهت شخص نمیتواند تصدیق کند باینکه اهالی بنى سويف کمتر از اهالی سایر ولایات عملیات دولت را تشخیص نداده ، هر گاه مصریها در واقع از مللی مختلفه ما نند اطریش و مجارستان قبل از جنگ بوده و در یکموضوع با يك نظر مختلف ومتعارض نظر داشته آنچه را که دشمنان سیاسی ما میگفته قابل تصدیق بود ، ولكن مصریها خدا را شکر اینطور نیستند و باینجهت معتقدم که بنى سويف هم مانند


صفحه ۷ (شماره ۷) مجلد پنجم

سایر ولایات دارای تعقل در امور میباشد .
این خلاصه از بیانات رئیس الوزرا ،
مصر در بنی سویف بوده .
در حقیقت این نقطه مرکز و قلبها و
میدان عملیات واقعی آنان شمرده می شود
و همان طوریکه خود صدقی پاشا هم اشاره
مینماید از مسافرت وفدی ها باین نقطه
جلو گیری شده . مسافرت آنان برای
دولت مصر که تازه میخواهد قانون
انتخابات جدید را بجریان اندازد قطعاً
فایده نداشته و متضمن زیان و خسارت خواهد
بود و هم چنین اجتماعات آنان نیز بی فایده
بوده و برای دولت گران تمام میشود هر
قانونی در بدو اجراء دو چار مشکلات
می شود ، خصوصاً این قانون که خصوم
سیاسی و مخالفین منتقدی هم داراست
در هر حال مطابق اخبار واصله مقدمات
انتخابات مصر را صدقی پاشا فراهم
نموده و قریبا شروع بکار خواهند نمود
تا چه اندازه در این کار موفق میشود
معلوم نیست ولی مقدماتی که او فراهم
نموده تصور میرود نتیجه بگیرد و بهر
نحوی که هست پارلمان را تشکیل دهد
پس از تشکیل پارلمان آیا قرار داد انگلیس
و مصر منعقد خواهد شد ؟ اين يك مسئله
ایستکه صدقی پاشا وعده انعقاد آن را پس
از تشکیل پارلمان داده است !
(کوشش)

محما های ابدی
( ۴ )
جزیره اتلانتید
چیزی که درینجا بیشتر از همه قابل ذکر
میباشد اینستکه درین قضیه بعضی اساطیر
و روایاتی است که این نظریه را تقویت
مینماید ، زیرا بعضی از مورخین میگویند
که قاره موسوم به اتلانتیس یا اتلانتید در
قدیم بوده است که روزی با تمام موجودیت
خود از بین رفته و آثار آن در پائین امواج
اوقیانوس كبير بكلى محو و زایل شده است
اما بعضی آسمان نوردان که از جمله
آن ( ولیم سب ) نیز میباشد عقیده دارند
که قصه اتلانتید بتمام ها افسانه موهوم و
خرافی نبوده و اگر هم باشد جزئی از آن
است که شاید دور از حقیقت بوده خیالی باشد.
یونانیها در افسانه های خود زعم داشتند
که در بحر محیط اتلانتيك يا بقول عربها
(بحر ظلمات) جزیره بزرگی بود که
از روی حجم قريب يك قطعه گفته
میشد ، این جزیره از طرف شرق
بین اروپا و از طرف غرب به امریکای
شمالی و امریکای مرکزی واقع بود .

در ده هزار سال قبل درین جزیره ملتی
صاحب مدنیت عالی سکنی داشتند ، اما
بين يك روز و شب ، تاریکی ، آتش
فشان های این جزیره به اشتعال آغاز
نهاده زلزله شدیدی حادث شد ، و در
حین زلزله بحر نیز طغیان نموده و در نتیجه
جزیره با ساکنین آن يك جا محو شده و
از آن جز همین خاطره هاییکه در افسانه
ها نامبرده میشود چیزی باقی نماند .
اما در قصه های اهل افریقای شمالی
و اروپای غربی ، و بلاد بحرالروم طوری
دیگر یاد شده که در وسط بحر محیط ایلا
نتيك بلادی معمور و سرسبزی بوده است
که آب های بحر بدان طغیان کرده آنرا
غرق و اهالی انرا هلاك ساخت .
همچنان در قصه هایی که اهل ( مایا )
و ( از تيك ) وامریکای مرکزی نقل
میکنند نیز ذکری ازین جزیره بمیان
آمده و آنها میگویند که اسلاف شان
از همین جزیره آمده اند ؛ بعضی از علما
آثاری در سواحل فرانسه غربی کشف کرده
اند که شاید بعضی چیزها بکه قضیه اتلانتیس
یا اتلانتید را تائید نماید در لیز آن یافت شود .
تفصیل آنهم بقرار یستکه در ساحل
فرانسه غربی در همین نزدیكی ها يك
سنگ بزرگی را کشف کرده اند که در
آن سیما های انسانیکه شباهت تمام به
سیماهای اهالی ( مایا ) و (آزتيك ) امریکای
مرکزی دارد نقش میباشد درین سنگ نقش
های پای انسان میباشد آتش گیر وسم های
اسب نیز بروی سر، مارسیل بودین ( سکرتیر
عمومی مجمع علمی فرانسوی موسوم به


( شماره ۷ )

مجلد پنجم

جميع ماقبل تاريخ ) قالب های این رسم
ها را برای تدقيق وملاحظه برداشته و پس
از تحقیق و تدقیق نتيجة که گرفته این بود
که : سنگت مذكور مذهبی برای عبادت
بوده و آنها ئیکه آنرا نقش کرده اند
اسلاف ماياه و یا از قبیل « مايا که
اسلاف بریطانیای قدیمه بود است
زیرا همه آنها از اصل واحد میباشند در
قدايم سنگت مذکور در بالای آب بوده
است تا اینکه جزیره با قاره که متصل
بامریکای مرکزی بوده و یا از انجل بطرف
بك زمین ری که امروزه از آنها جز کوها
و جزایر انتيل وكمتر باقی نمانده است ممتد
می شد غرق شده واهالی آنرا در زیر آب
هلاك شده اند .
(۱۰) افلاطون واتلانتید
شاید اولین کسی که اتلانتیس یا اتلا
نتید چیزی ذکر کرده است افلا طــون
فیلسوف مشهور یونان ، شاگرد سقراط
باشد، افلاطون این را ثابت کرده است
که اخبار اتلانتیه بین مردم متداول بوده
وصولون حكيم آنرا از يك كاهن مصری
نقل نموده است ، خلاصه چیزی که
این کاهن ذکر کرده اینستکه يك دولت
بزرك و وسیعی در زمانه های خیلی قدیم
ایتالیا را فتح کرده و میخواست او روپا و
آسیا را نیز حیطه تصرف خود بیارد ، این
دولت اصلا از يك جزيره که در بحر
محيط اتلانتيك و در ناحیـه بـوغاز جبل
طارق واقع بود جدا شده بود ، و جزیره
مذکور خالقه وصل يك سلسله جزاير
دیگری بنز بشمرده می شد که سوار بخریین
آن جزاير اتلانتیس یا اتلانتید بوده است
درین جزايره يك امپرا طوری عظام
انشانی بوده که بر تمام این جزايره وجزائر
دیگری که تابع وی بود. نيك قسمت
از قاره مقابــلش حکمرانی میکرد .
ساکنین این جزیره از جهت بوغاز جبل
طارق لبيـا و ایتالیا را وسپس فتح نموده
سپس دامنه فتوحات خود را وسيع نموده
وبدل هجوم با بونان را داشتند ولی موفق
نشده و مجبور به تخلیه جميع بلادی که
در اطرف بحر الروم استیلا نموده بودند
شدند .
این کاهن مصری که صولون حكيم از
وی این روایت را شنیده است ذکر میکند
که بعد ازین حوادث زلزله ها و ترکابهای
آتش فشانی زیادی واقع شده واز ان
کشایی بارید و در نتیجه جزيره اتلانتیس
غرق شده اهالی آن هلاك گرديدند ،
افلاطون مینویسد که اهالی این جزیره
بساختن مجسمه ها وقصه ها وبنای شاصلی
ها اشتغال داشتند .
در همین آخر ها کتابی بعنوان ( قاره
اتلانتیس ) بقلم پروفيسر لوائس سپانش
که از علمای مشهور میباشد در انگلستان
طابع شده و بعقيده عالم مذکور ، اتلانتیس
اصل همان قصه طوفان است که در توریت
باقصه نوح پيامبر عليه اختلاف پیدا کرد بی
زبان ها يك جا ذکر شده است و هالی
اتلانتیس اولین قومی است که بخلود
بعد از موت معتقد شده وازایشان مصریها
پرستی آلهة خود را اخذ کرده بودند
افلاطون بین میگوید که اتلانتیس در
نتیجه يك سلسله زلزله ها و آتشفشان ها
خراب شده و سپانس عقیده خود را طوری
دیگر اظهار میدارد که : قبل از پانزده
هزار سال يا کمتر از آن بنفـی مـواد
آتشفشانی از بحر محیط اتلانتيك پيـدا
شیده و حالتی بود که معلوم می شد از بر
کانهای اتش فشانی جدا شده و قبل از
سقوطش مرتب دوهزار مرد شده باشد ،
واز روی این عقیده يك قسمت بزرك
بحر او قیانوس اتلانتيك موجود، پانزده
هزار سال قبل بالای آب بوده است .
وشايد اوقيا نوس اتلانتی کی ماخوذ از
اتلانتیس شده یا شاید اسم اتلانتیس مشتق
از اسم او قیانوس باشد .
پلادمير
درین جا قصیـه دیگری نیز هست که
به قصه اتلانتيد مشابهت داشته و در
بلاد يمير که کوه و نواح اوقیانوس كبير
واقع است شيوع دارد ، اين يك محل
نیست که بلادمير وسعتی از پیرو ، قريباً
هزار میل بحری دوری داشته او غلبـه
هندو ها و اهالی پیره عقیده دارند که بحر
فاصل بین ایشان، در اصل بلادی موسوم
به « مو » بوده ومو عبارت ازيك چیزی
( باره ) برروی اوقیانوس كبير بوده
است ، اما روزی آبهای بحر در آن بلند
شده آنرا غرق ساخت و هرای آن هر
چه از حیوانات ونباتات که بود نیز
غرق گردید هر چند که نزد علمای ژو
لوژی دلیل برای صحت این قصه ندا باشد
اما اکثر کثرت زلزله هایکه در ژاپان و سوماتو


صفحه ۶
(شماره ۷)
مجلد پنجم

ما را عمده و همچنان آتشفشانهای متعدد و کثیری که در زیلاند جدید و غیره بلادی که درین ناحیه هستند میشود یادآوری نمائیم جز تسلیم چاره نداریم که در قصه بلاد غرقویه اگر بتتبعات علمی قاطعی بدست هم نداشته باشیم ناممکن هم نمیباشد.
در حال اگر قصه های گذشته را که ذکر نمودیم ثابت شود برهان قاطعی بران میباشد که مدنیت را که امروز بدان افتخار مینمایم تنها مدنیتی نیست که این کره خاکی دیده است و آنچه را که درباره مدنیت های عصور قدیمه میدانیم خیلی کمتر از چیزهایست که درین باره قطعاً آگاه نمی باشیم (انتها)
حاجی عبد العزیز خان مشهور به لنگر هم که حضور داشته بنوبه خود گفته اند.
حیرتا مخلصت بشامل گفت
همه پیش سبیل حیران است
٣٥ - دیوان سرور که از شعرای زمان امیر شیر علیخان و امیر عبد الرحمن خان مرحوم بوده است از روی اطلاعات حضرت استادم قاری صاحب که دیوان سرور را در دست داشته و میرزا محمد یعقوب خان مخلص دیوان عم خود گفته از نزد شان گرفته است.
که شور عشق است اکنون هم موجود و تعلق دارد باقای غفور جان رسام .
۳۸ دیوان رقم اثر میرزا محمد حسن خان که از دبیران عصر امیر شیر علیخان و امیر عبد الرحمن مرحوم و یکی از استادان زمان خود در فن نظم و نثر فارسی بوده است چه شعرای عصر خودش باستادی مشار الیه مقر و معترف بوده و میباشند میرزا محمد نبی خان واصل که از شعرای مقتدر و زبردست ماست و شاگرد رشیدی ارسیه کرده اند. راقم علاوه بر دیوان شعر آثار دیگری هم دارد که در رشته نظم و نثر فارسی تالیف کرده است از قرار اطلاعاتی که بنده بدست آورده ام میگویند اثار شان در نزد میرزا عبد الله خان مشهور به نواسه اوزبک خان که اوزبک خان معاصر با رقم بوده موجود و حاضر است .
۳۹ دیوان واصل - اثر میرزا محمد نبی خان دبیر الملک که از شعرا و منشیان زبر دست دور های اخیره ادبیات وطن است اشعارش باندازه جذاب و شور انگیز است که حد بالا تر برایش غیر متصور است علاوه برین ها واصل با يك سجایای اخلاقی و رویه مهذبانه مراتب درباری و تشریفاتی در شہر یار عصر خود را که امیر شیر علیخان و امیر عبد الرحمن خان باشد طی نموده و زندگانی شرافت مندانه خود را با نهایت وقار و عزت نفس به پایان رسانید اگر ترس از همه شعرای وطن نداشتنی اراد به گفتنی که يك سجایای اخلاقی و طرز پسندیده که منافی

تتبعات ادبی :
درهای یتیم
( ٥ )
طفل اشكم زودده غلطان است
سینه ام چاک تا گریبان است
تا نیا میرزا یعقوب خان مخلص گفته است :
دل رها ندن ز دست تو مشکل
جان فشاندن بپایت آسان است
تا انشا شامل جواب داده است
ایرویت کرده عالمی تسخیر
گوییا تیغ شاه مردان است
رابعاً شیخ محمد رضای سهل سروده است
ومن الماء كل شي حي
لبت اي شوخ آب حیوان است
٣٦ - دیوان خطیب اثر میر علیخان آقای خطیب دارای غزلیات شیرین و روان اکنون هم موجود و متعلق است به پسران مرحوم میر محمد علیجان اقای خطیب .
۳۷ - شور عشق اثر حاجی صاحب بایقرا مدار .
با آنکه میگویند حاجی صاحب اثار دیگری هم دارند ولی بنده همین شور عشق شان را که در رشته تصوف وسلوک تالیف کرده اند و اشعار خيلي ها پر نور و در دراود دارند بخط زیبا و جواهر آسای خلیفه صاحب مشهور به خلیفه در مسال که یکی از مجاذیب و رهروان بادیه عشق وجذب بوده اند دریافته و از مطالعه ان لذت روحی و معنوی اندوخته ام زیرا میگویند حاجی صاحب از متقی ترین و پارسا ترين مردمان وقت خود بوده اند این اثر درد آلود شان


صفحه ۱۰
(شماره ۷)
مجله پيمان

اخلاق ومفهوم حقيقي شعر باشناختري نباشد فقط واصل است که در خلال گمان خود جلوه میکنند و در عین حال افکار و اقتدار خود را هم از ان قرون وامنی هزار سال قبل رهای بخشیده وازان بنفاس های خشك وتكلفات عاری از حقیقت جلو گیری نموده خواسته است خود را بصور عواطف و افکار بدیع شاعرانه خویش قرار دهد و در واقعه قوانین عصری نیز اشعاری مهارتی به هم رسانیده حقیقتاً او را با این مبالغه ها واغراق های خیال آلود شاعرانه نکرده است از قراریکه همکار محترم ما آقای اعظمی اطلاع دارند – گویا واصل طرز حیات ولزوم در بار وحوصله سلحمتی امیر شیر علیخان مرحوم را باشرح حال وزرا، ورجال كابينة ان عصر يكجايك تصور کرده است واز دقایق و نزاکت و راز های ان در بار شوط قلب وميزانی که نمونه اخلاص داشته عبض نه کرده است این اثر نفیس وجهت نی قیمت او را همکار فاضل ما آقای اعظمی بفرزند آقای سلیمی داده اند – دیوان واصل با وسایل ثروتائش که دزان از وقایع دربار امير ضياء الرحمن خان تذکار رفته بخط خود یاد گارا به جد بزرگوارم اعتماد الدوله مرحوم اهدا کرده بود و اكنون هم حاضر است.
٤٠ – ديوان فاضل اثر پسر واصل که در شیوه شاعری و سبك نگارش ارث از پدر برده است دیوان فاضل موجود وتعلق دارد بخود نگارنده.
٤١ – ديوان حبيب اثر سردار عبد الحبیب خان مرحوم که از ادبای خوب ما واشنابروش عصر ومحیط ماست سردار مرحوم علاوه بر طبع شاعری از علوم و فنون امروزه عصری مطلع و با خبر بوده لسان انگلیسی را کماحقه تحصیل نموده کتب مفیدی ازین لسان ترجمه کرده اند و در عین حال تراق مرئی را با تمام قواعد وضوا بطان موجعه در نوحه های خود اقتدار خویش را درین لسان اظهار می نمودند دیوان حبیب که بهترین نمونه اشعار عصری ماست با سایر نگارشات شان چه مولفه ومترجمه تعلق دارد به پسر ایشان و بنده همت میدارم که این اشعار نفیس و مفید همین طور في سر وصدا مانده طبع وانتشار نشود.
٤٢ – ديوان تائب اثر میرزا محمد علیخان خوش نویس که در شعر تائب تخلص داشت و اكثر کتاب های منتخبه نایب السلطنه مرحوم را تبیض می نمود دیوان غزلیات حضرت بیدل که اشعار تازه ونوين ان به برابر کلیات مطبوع است و به حضور يك انجمنی از ادبا و شعرا بصحت رسانیده اند بكمال دقت و توجه این دیوان قیمتی و بها دار را تبیض وتسطير نموده از خود بیاد گار گذاشته اند دیوان تائب که داری غزلیات روان و مضامین رنگین است با دیوان حضرت بیدل که بهترین نمونه خوش نویسی آن مرحوم است تعلق دارد بسردار عزيز الله خان.
٤٣ – ديوان مجذوب اثر حضرت حافظ جی نور محمد مشهور به حافظ مجذوب
که از مجذوبان حقیقت براه سلوک وعشق بوده از دنیا وما فيها ترك تعلق کرده قلندرانه زیست می نمودند و با يك روح لاقيد واحياتاً محزون و اندکیائی فی الایش و پارشایانه خود را خاتمه دادند حافظ جی صاحب بكمال آزادی را در اطوار وحرکات خود را لك بود حتي به بزرگترین صدمت حیاتی هم متاثر نمی شد عشقی بکل بلبل اب روان نفعه تازه شعر خوب، منظر لطیف و جمال جمیل اینهرش موجود در قلب سوزان او چنان اشیانه و منزل کرده بود که بقول ابن عربی دربارا يك پارچه حسن و جمال میدید هرچند هوس شعر کوئی نداشت اما قلبی که از تاريك ترين اسرار جلال وجمال ولطيف ترين دقايق محبت وعشق به صانع وخالق مملو شود کجا میتواند مكتوم و سر بسته بماند در عالم احس س صرف همین الفاط بود که از دل سوزان و روح پرتمان او خبر میداد مثلاً :
بي-صورت در تماشا گناه بگذار بیدت
صبح مجذوب تو باشاد غریبان اشنا است.
میگویند در غیاب حافظ جی صاحب بعضی اشخاص بد کوئی شان را می نمودند و يك نفر قسم شوخی به دیوان واقف که دران مجمع حاضر بوده تفاول کرده است که مجذوب خوب است باید این فرد بجواب او برامده است :
بيران طلب این دل دیوانه ضرور است
مجذوب اللمی است حقارت نکشیدش.
اشعار پراکنده و متفرق او ( نرو)