( شماره ۳ ) مجلد پنجم

اطاعت نه می توان کار گرفت چه برای استعمال لوازم مذکور ازهمه اولتر گردن نهادن عسکر به مقابل امر قوماندان لازم است . واگر بالعکس قوماندان چیزی بخواهد وعسکر ازان منحرف شود و تمرد ورزیده به کار دیگری اقدام کند نتیجه بجز بربادی وتباهی بی جا دیگر چیزی نخواهد بود ، وسلسله انضباط بکلی ازمیان برخواسته تمام مطالب را در بین هرج ومرج واختلال به بدترین صورتی خواهند باخت .

به عقیده ما اولین درسی که به عسکر باید بدهند واولین صفتی را که دروجود او باید تنمیه کنند عبارت از « حس وفا داری واطاعت است » و تمام صفات عسکری دراطراف این دو حس مفید چرخ می‌زند .

شجاعت ، حمیت ! فداکاری ، انتظام تحمل پافشاری همه در نتیجه دارائی این دو حس لابدی درعسکر پیدا می شود . واگر این دو حس مکمل عسکریت در قلوب افراد عسکر جاکزین نباشد به خوبی و با دلیل های قاطع تاریخی وتجربی می توان گفت که عسکريت ناقص وغير مكمل مانده به حال يك مملكت ابداً مفيد واقع نخواهد شد ، وحکومت دراجرآت امور خود و حفاظت ناموس وطن ازوجود عسکر و سرباز طرفی برنخواهد بست .

پس ازین مقدمات ممکن است باصحت جواب سوالی که عنوان ما متضمن انست بگوئیم که « عسکریت ازهمه مقدم تر وفا واطاعت می خواهد » .

(...)

صحيات

لاغري علل و علاج آن

اغلب جوانا ن و دوشیزه گان از نحافت و لاغری شکایت کرده و عقب چاره و علاج های که او لاغری نجات شان بدهد میگردند و در حقیقت لاغری هم چندان مستحسن نیست ، چه چاقی و فربوت و نشاط يك جوان دليل صحت و قوت جمالش میباشد . و جوانانیکه دارای بنیه ضعیف و لاغر میباشند در مبارزه حیاتی غالباً مغلوب آمده و از سلامه بدن و سلامت ذهن که لازمه جوانان است خوب استفاده نمیتوانند و لاغری هم بسه طبقه تقسیم می شود:

۱ - طبقه اول اشخاصی هستند که با مراضیکه جسم را میکاهد و مهم ترین آنها مرض التهاب رئوی که آثار ان از انحطاط قوای بدن ظاهر می شود و سرفه خفيف و سوء هضم و انیمیا ( کمی خون )

مبتلا میباشند که در مثل این احوال پیشتر از همه چیز ها استشاره دکتور لازم است .

۲ : طبقه دیگر اشخاصی میباشند که اجسام شان با جهاد غدود های افرازی مثل غدد نخاعی ، و غدد کلوی و تناسلی و غیر آن دچار می شوند ، و این غدود ها در عوض اینکه کمیت لازمه از مفرزات ضروريه جسم ر ا افراز نماينديك مقدار زیادی از آن را در بیرون میریزند و درین حال عائق باعضای جسم از قیام بوظائف آن ورسیدن حصه غذا درحسص لازمه بپداء شده غذا درمعده تخمه وترش شده وعمل هضم برایش سنگین می‌شود دکتور درمثل چنین احوال بعلاجی میپردازد که این غده ها را بقیام بوظایف اعتیادیش و افزار کمیات ضروریه ازجسم باز گرداند.

۳ : طبقه سوم عدد اکثریت را تشکیل میدهند وشامل اشخاصی می شود که دائماً بسعی وعمل وکار کردن مشغول بوده واجسام شان ضعيف ولاغر می شود مخصوصاً اشخاصيكه بخانه های خود ها شب ناوقت رفته وصبح وقت برمیخیزند درینصورت به أجسام شان غذای کافی نرسیده وراحت لازمة که حصة غذای خودرا گرفت وقوائی را که خسته کی کار ضعیف ساخته میباشد تجدید نمایند به جسم نمیدهند . درحاليكه معلوم است جسم يك جوان يادو شيزه محتاج براحتی میباشد که متوسط ان دريك شبانه روز باید ده ساعت شود . وهروقتی که درراحت کردن نقص پيداشد درصحت


صفحه ۱۰
شخص تأثیر سوء ان واقع می شود ضمناً بران ما بمقام جوانه دوشیزه گان نصیحت مینمائیم که در اثنای کار وعمل شان هر وقتی که فرصت را نیافتن ممانعت ننماید راحت نمایند ولو خیلی مدت کوتاهی هم باشد ، و بهتر است يك مدت کمی را در حین کار خسته روز خویش مخصوص راحت کردن نماید ، چه این راحت کردن دومرتبه قوای شان را برای اینکه بانشاط تمام بکار شروع نمایند تجدید مینماید ، و مناسب تر همین است که بعد از صرف غذا يك مدت کوتاهی استراحت یا خواب نمایند چه این کار در نمو زیادت وزن و امتلای جسم كمك ميكند چنانچه اغلب اشخاص تنبل و کسانی که بعملی مصروف نمیباشند چاق و فربه دیده میشوند و علت انهم تنها مداومت شان بر استراحت و خواب کردن میباشد که اکثر اوقات شان باین دو چیز مصروف شده و چربی بدن شان زیاد و جسمها فربه می شوند بنابران ما را مواخذه نخواهید کرد اگر لاغر ها را توصیه نمائیم که بامر کسالت و استراحت و خواب مداومت نمایند تا شاید چیزی از نحافت شان کاسته و به فربهی آنها افزوده شود ، صرف نظر از مضرات بدی که کسالت و تنبلی دارد و معلوم است .
يك عامل قوی دیگری نیز در زیادت لاغری میباشد که عبارت از رفتار و گردش زیاد است چنانچه اطباء اشخاصی را که بچاقی زیاد مبتلا میباشند توصیه مینمایند که خیلی پیاده روی نمایند و باین سبب

برای لاغر ها اجتناب از ان لازم است و هر گاه میخواهند که در هوای آزاد گردش و سیر نمایند بهتراست سوار کالسکه و یا اتومبیل وغیر آن گردند .
مسئله تغذیه یکی از مهم ترین علل چاقی یا لاغری در جسم است و برای لاغر ها لازم است غذائی را میل نمایند که در ان مقدار کافی از مواد مغذی مثل حبوبات و نان و قند ، گوشت های چربی دار و روغن زیتون و امثال آن موجود باشد و چربی این ماده غدار است چه علاوه بر اینکه بحجم غذا میرساند به نشاط عضلات و تقویه قلب کمک میکند . برخلاف این مواد بعض ادویه های مقوی نیز میباشند که بهترین آنها جان های است که از روغن ماهی و جو تحضیر شده ترکیب یافته باشد و ان هم فراموش نشود که ورزش خالص روغن یکی از مهم ترین مقویات برای جسم است هر گاه با مقداری کمی از آنرا بعد از غذا صرف کنند برای رفع عطش خود را خصوصاً کسانیکه مبتلا به کمی خون باشند به دادن یک مقدار کمی از زواینج معالجه مینمایند تا وظایف مختل شده غده های افرازیه را اصلاح نماید .
در اینجا یک اعتقاد شدیدی در افکار بعضی ها موجود است و میگویند بعد از صرف غذا در شب بلا فاصله خوابیدن مضر است و باین سبب بدون صرف غذا خوابیدن را ترین ترجیح میدهند و گمان میکنند که بعد از خوردن خوابیدن موجب سوء هضم و خونهای هولناك و اختناق و غیر آن می شود در صورتیکه

این مسئله تماماً موهوم و حقیقت ندارد بلی افراط در خوردن اشیا قبل از خوابیدن لازم نیست ولی بهتر است که شخص لاغر بر القور يك خفیفی از ماکولات مغذی و سهل الهضمی که در پشتتر ذکر کردیم بدهند و هر گاه این اغذیه را خوب جویده و با دهان خود لعبد و لعابها اطمینان میدهیم که پس از طرف این غذا خوابی راحتی نموده و هیچ نوع خواب پریشان یا اوهامی آنرا اخلال ننماید .
خلاصه قراریکه ذکر کردیم مهمترین علل لاغری اشیا است .
(۱) اختلال هضم ...
(۲) ماندگی و سعی عقل و جسم
(۳) قلت راحت و خواب
(٤) عدم انتظام در اوقات صرف غذا و عدم فایده گرفتن از مواد مغذیه
و بهترین راهی برای علاج آن نیز طرق ذیل است :
(۱) استشاره دکتور و او یکمرتبه هم در سال باشد .
(۲) دوری جستن از عاداتی که شخص انرا بجسم خود مضر می بیند .
(۳) وقت خوابیدن و دیر برخاستن
(٤) خوردن مغذیاب و بازی کردن تخم مرغ که از چیز هایکه بهیجان شهوت می افزایند اجتناب نماید .
(ترجمه از جرائد مصری)
عبدالرشید


( شماره ۳ ) جلد پنجم

عینا نطق علیحضرت غازی
راجع به ترقیات عرفانی افغانستان

روز سوم عید ضحی موقعیکه اعضاء
هیئت وزارت معارف مدیر ها ، سر معلم
ها و معلمین مکاتب و يك يك نفر از
طلبه نمره اول هر صنف مکاتب حسب
ابلاغیه وزارت در باره برای شرف یابی
حضور و تقدیم تبريك عيد در قصر دلگشا
بوقت معینه ، حاضر و مشرف شدند
اعلیحضرت غازی از جمله محصلان نطق
غرای ذیل را ایراد فرمودند :

ه ازین ملاقات شما خورسند شدم
و برای همه شما تبريك این عید سعید را
میگویم .

ه اهمیت معارف را خوب میدانم که
برای يك ملت و حکومت و خود معارف
بهیچ وجه قدر و قیمت ندارد ، یعنی شان و
شوکت ملت ها و حکومت ها وابسته به
ترقیات عرفانی شان است ـ بهر درجه
که در معارف خود بلند هستند ، همان قدر
منزلت و استحکام برای ملك و حکومت
شان حاصل است ـــ ازین جا ظاهر
شد که حیات قوم ، شرف قوم ، ترقی
وتمدن قوم واستحکام حکومت وابسته
به معارف است .

ه برای اینکه معارف بر اساس صحیح
و بنیاد های متین در يك مالك كه برايش
اين قسم يك انقلاب مدهش پیدا شده
باشد ، از سوء اداره حکومت معارف

بنظر ملت بصورت نا پسندیده معرفی شده
مفقود باشد ، و این چنین حالت ، نمباده
شود ـ اولا بر حکومت لازم است که
امنیت عمومی را قائم نماید ـ وافکار ملت
را که در اثر انقلاب منقلب شده بحالت
اصلی بیاورد ـ و در فراهم آوری هر نوع
اسباب موفقیت و طن و وسائل پیشرفت
ملت بذل مساعدت کند .

ه چنانچه حکومت موجوده شما تا حال
مساعی انفرانی بخود را برای رفع اثرات
انقلاب مصروف نموده تا برای کامیابی
معارف حقیقی افغانستان راه درستی پیدا
شود و معارف بدون تردد و زحمت بکار
خود مشغول شده بتواند .

ه با وجودیکه حکومت در امنیت مملکت
و استحکام حکومت وفراهم آوری موجبات
رفاه و آرامی ملت مصروف بوده ـ درعین
زمان در افتتاح و اجری مکاتب و جلب نمودن
معلم های خارجه و ترویج اسپورت و غیره
هم کوتا هی نکرده .

ه بحال که بحمدالله از هر طرف امنیت
کامل حاصل و ملت عزیزم حکومت موجوده
را برای خود موجب سعادت دانسته بروی
اعتماد زاید دارند ، میخواهم که توجه
خصوصی خودم را پیش تر لطرف وزارت
معارف وتعليم وتربية اساسی ابنای وطن
محبوبم مبذول کنم تا خدا بخواهد از
فیض معارف حقیقی جوانهای صاحب علم
و ادب و اخلاق و تربیه صحیح برآیند و خدمت
وطن خود را چنانچه شاید و باید بنمایند .

ه برای حصول این مقصد عالی من

بوزارت معارف هدایت میدهم که در تعلیم
و تربیه اساسی متعلمین افغانستان نهایت
ساعی باشند و در امور تعلیمیه و اخلاقیه
شا گردان ، مکتب ها طرزی را اختیار
کنند که تعلیم و تربیه هر دو مساوی
باشد . زیرا که تنها تعليم يك شخص براى
جامعه ووطن منفعت بخش شده نمی تواند
و ضرور است که این علم او بلزوم تربیه
و اخلاق نیز آراسته باشد تا بحيث يك شخص
کامل برای وطن خادم صحیح ، و برای
ملت خویش نافع ، وکارهای درستی را
انجام داده بتواند .

ه اگر معارف ما این قسم جوانهای
صاحب علم و اداب و اخلاق و تربیه را
پیدا کرد یقین است که افغانستان را سعادت
و ترقی پایداری استقبال ومملت و حکومت
اطمینان کلی حاصل میشود و هر شعبه که
بدست این اشخاص صاحب تعلیم و تربیه
سپرده شود نه تنها حکومت از ان طرف
مطمئن می شود بلكه آن کار به بسیار
خوبی اجراء ورو به ترقی گذاشته اسباب
خاطر جمعی حکومت وتسلى ملت و شرف
و افتخار وطن حاصل می گردد .

ه اهمیت مکتب که در حقیقت فابريك
آدم سازی مهیا شده خیلی بالااست .
حقيقتاً به اندازه که در ساختن اجزاء
و پرزه های این ماشین انسان سازی دقت
بکار برده شود و بکوشند که تمام متعلقات
آن عالی و درست باشد ، به همان اندازه
انسانهای که کاملاً به صفات عالیه موصوف
باشند ، ازان اخراج و خدمات جبهه ملك


صفحه ۱۲ ( شماره ۳ ) جلد پنجم

و ملت را به لیاقت و کفایت خود اداره و انجام میدهند ،

مثلا بشما این مطلب تعلیم و تربیه و عکس آنرا خاطر نشان میکنم : هم چنان که يك قلم و ساعت معمولی از حیث وضعیت ظاهری و رنگ و قواره خود با يك قلم عالی و ساعت درجه اول چندان فرق نمی کند ، ولی از نقطه نظر کار کردن و متانت و پایداری و قیمت و غیره صفات گاهی با قلم و ساعت خوب هم سر و برابر گفته نه میشود هم چنین محاسن و مزایای تعلیم با تربیه در مقابل تعلیمات ناقصی که در ان رعایت اخلاق و اداب درست و معنویات صحیح طلب نشده باشد خیلی فرق و تفاوت دارد ، در حالیکه این نقص و خرابی متعدی تعلیم بدون تربیه و اساس عائد است ، بهمین فابریکه انسان سازی که از ان خدام صادق وطن و رجال صحیح قوم و مامورین حکومت می آید لهذا من به تمام منسوبین وزارت معارف تأکید و آنها را به این نکته متوجه می سازم تا نهایت زیاد توجه خود ها را به حسن تدبیر امور تعلیمی شاگرد ها ی مکاتب نموده بمسائل تربیوی و اخلاقی آنها بیش تر اهمیت و بذل مجاهدت نمایند – زیرا که همین شاگردان امروزه که تحت تربیت مکاتب است پدرهای فردای این وطن مقدس ما میباشند ، و نه تنها زمام حکومت بدست همین اولاد وطن سپرده خواهد شد ، بلکه

تمام مقدرات اقبال و سعادت قوم و مملکت على الیقین به کف با کفایت آنرا امانت گذاشته می شود زیرا که شخص صاحب تعلیم و تربیه و اخلاق حسنه را دائما عزت و احترام استقبال ، و بدون اینکه جویای جاه و عزت شود ، عزت و جاه و مراتب رفیع بچنین شخصی عرض احتیاج می کند پس اگر همین فرزندان امروزه را قابل و لایق ساخته عنان اختیارات بدست شان سپرده شد فکر کنید که حکومت موجوده چقدر يك خدمت بزرگی را از بن دادن کار باهل آن برای ملت و وطن انجام داده است که در ان صورت يقينا وطن مسعود میگردد .

اگر خدا نا خواسته توجه کلی درین موضوع مهم حیاتی نشود و اشخاص فضول از مکاتب بر آید و کار بدست نا اهلان بیفتد ، يك خيانت بزرگت خواهد بود و موجب تباهی هستی وطن و بر بادی افراد بی کفایت خواهد گشت . چرا که در موقع حدوث فلاكت کسانیکه کار بدست شان باشد بیشتر مورد تباهی و در معرض بر بادی زیاد واقع می شوند ازین جهت باید به معارف اهمیت زیاد داده شود و اهتمام بسیاری بدرستی آن بنمایند و برای پیدا کردن اشخاص لائق انتهائی کوشش گردد .

من به اخوی عزیزم صدر اعظم سر دادم تا توجه خصوصی خود را بالنسبه

وزارت معارف مبذول نموده بهر سرعتی که ممکن باشد همین نظریه مرا عملاً بمرحت خدا وند در معرض تطبیق گذارد راجع به سپورت که آن هم از جمله ضروریات و از حصص مهم معارف و برای حفظ صحت و تربیه بدنی و غیره نهایت مفید است ، نیز توجه مکمل مبذول گردد و از تهیه لباس های درستی برای متعلمین که همیشه آنرا در بر داشته باشند ، کرده شود و هم راجع به ترسیل طلبه که دوره تعلیمی خود ها را خلاص می کنند جهت تحصیل و تكميل علوم فنون مطلوبه به او روپا و یا امریکا از حالا تهیه بگیرند تا بفضل خدا طلاب ما به مخارج حکومت در آن جا رفته تعلیمات عملی و نظری خود ها را تمام و و برای ملك و ملت خود آمده مظهر خدمات درستی بشوند .

« باید وزیر صاحب معارف توجه زیاد نماید تا معلمین و مدیر های که از خارج به افغانستان آمده اند و برای ترقیات عرفانی وطن ما خدمت می کنند وزارت معارف با آنها سلوك نهایت خوب نماید ، زیرا که من ازین معلمین خارجی که خدمات مفوضه خود ها را بکمال جدیت و همدردی در افغانستان چنان انجام میدهند مثلیکه در او طان خویش برای او لاد وطن خود کوشش می کنند ممنون و متشکرم و امید وارم که زیاده بر زیاده توجه آنها بسوی پیش رفت تعلیمات طلبه مبذول خواهد شد و حکومت


صفحه ١٣
( شماره ٢ )
مجلد پنجم

معارف و ثمر گرفتن ازین نهال های است که
تحت نظارت و تربيه همچوشما يك باغبان دلسوز
وطن میباشد چرا که بدون تامین امنیت
و فراهم آوری رفاه و آسایش عامه و نبودن
نظم و نسق امور وعدم جستجو از ضايع
واردات موفقيت معارف خيلى مشكل
می بود !
با این توصیه اعلیحضرت را که با تعلیم
تربيه را الزم میدانند ازدل و جان قبول
وجدا در تفصیل آن میكوشيم زيرا اثرات
آنرا در انقلاب بچشم ديديم كه يك
تعلیم یافته بی تربیت خانه وهستی استاد
خودرا بتاراج دزدان داد و حیات او را در
خطر انداخت و دیگر شاگرد با تربية
مكتب بقصد كشتن سقو زاده عزم بالجزم
کرد ولی قبل ازموفقیت خود شهید راه
حریت شد .
چون از تعلیم بلا تربیه در وطن عوض
اصلاح ماده فساد بوجود می آید وزارت
معارف هم زیاد تر توجه خود را بحسن
اخلاق و تربيه وتعليمات صحيحه متعلمين
مکاتب مصروف داشته وميدارد و به اين
هم متحسس هستیم كه بار مسئوليت
منسوبين وزارت معارف خیلی سنگین
است خدا کند كه ما اين بار گران را
بحسب مطلوب به منزل مقصود برسانیم و
از مكاتب خود چنان طلاب صاحب تعليم
و تربيه را ثمر بگیریم که ازحسن اخلاق و
خوبی رفتار ونیکی کردار خویش تعلیمات
نظری خود ها را عملاً در محيط تطبيق
داده رضای خدا و خوشنودی شما را

آن فرض هر فرد ملت خصوصاً از علاقه
مندان اهل عرفان است .
اعلیحضرتا بر فکر رسای شما پوشیده
نخواهد بود که در انقلاب گذشته بمعارف
صدمه بزرگی از دست جهالت دزدان
رسيده كه تلافی آن خالی از اشکال نیست
باز هم از عزم بالجزم و اراده پاك
اعلیحضرت وصدر اعظم صاحب ما منسوبين
معارف از صمیم قلب متشکریم که با همه
آن مشکلات و موانع در جسم بی روح و
روان معارف باز نفس تازه دميده ، و
درین بستان بی خزان عرفان سر از نو
گل و ریا حین سر کشیدن آغاز کرده
است .
معارف خواهان افغانستان ازین مساعی
جمیله اعلیحضرت که در راه پیش رفت
معارف انجام داده و می دهند ومكاتب
متعددی را در مرکز و هم چندین در
ولا يات و حكومت اعلی سر از نو در
همیچه فرصتیکه اشکال آنرا هر شخص
صاحب بصيرت بدون تامل فهمیده می
تواند تشکیل و اجرا نمودند و هم نیت
پاك و عزم عالی شما در صدد ایزاد و
توسعه مكاتب مزيد افغانستان یکی بعد از
دیگری میباشد . نهایت مشکور و از صمیم
قلب بدعای موفقیت اعلیحضرت شما به تمام
مقاصد حسنه شان می پردازند .
اعلیحضرتا اقداماتی را که حکومت
متبوعة ما درين يك سال و شش ماه در
شعب مختلفه نموده اند اگر بنظر غائر
دیده شود تماماً برای پیدا كردن زمينه

هم به اندازه زحمت کشی های شان نظر
محبت خود را از آنها دریغ نخواهد کرد .
افکار و نظریات وزارت معارف را
را جمع به تشكيل يك « انجمن اد بی »
با تعیین و طائف و ساختن رو گرام آن
می خواهم تا اگر خدا بخواهد این انجمن
برای عالم ادبيات وطن خدمت و احساسات
ادبی ملت را تقویت ، وشجاعت و حماست
جبلى ابنای وطن را مضاعف ، و اثرات
مهمه را برای مملکت مرتب ، و تحریرات
و منشورات وطنیه را بيك اسلوب مفيدو
سبك صحيحی بگذارند .
به شاگردان مكاتب امر و توصیه اکید
می نمایم تا در پا بندی وقت و اطاعت
معلمین خویش ساعی و در تعلیمات خود
نهایت سعی و غیرت کنند که ازین مصارف
حکومت که از ملت شان برای آنها وداده
می شود ، ثمر و نتیجه خوبی را گرفته
گرفته کاملا كامیاب با اخلاق و صاحب
تعلیم و تربیه دوست شوند خود ها
را اهل و مصداق آن امیدها و آرزو هائیکه
حکومت و وطن از تعلیم تربیۀ این
فرزندان خود دارند ، ثابت کرده خدمات
خوبی را برای ملت خود انجام دهند .
(خلاصه معروضه وزیر صاحب معارف)
پس از اتمام این نطق شرای فوق الذكر
شاهانه که با جمال آن اشاره شد
وزیر صاحب معارف معروضه مفصلی بیان
نمودند كه خلاصه مطلب آن ذیلاً مرقوم است
این فرما یشات ذات شاهانه باندازه
روشن ومسلم و بلیغ می باشد که تسلیم
نمودن و پیروی و تعمیل هر جمله آن


بسم الله الرحمن الرحیم
مژده انیس
باهل عرفان

محض به استقبال نشاط و روح گرمی که در ارباب قلم و محررین خود می بینیم، سر
ازین هفته صفحات انیس را افزودیم، یعنی قبل ازینکه در ۱۲ صفحه صادر می شد
بعد ازین صفحات انیس ۱۶ صفحه خواهد بود و طبیعی است که این نشاط و گرمی
تازه ما را بيك مستقبلی مشعشع ترقی عرفان و مطبوعات امید وار می سازد . چه علاوه
بر نطق بلیغ و عمیق ملوکانه راجع به معارف که در این شماره آنرا نشر کردیم، از مهم
ترین اقدامات عملی که حکومت سنیۀ ما درین ماه فرموده است مسئله تاسيس يك
مطبعه خیلی قوی و استعداد [ که در شماره آتیه انشا الله تفصیلی ازان خواهیم داد ]
ونيز تشجیعات مکرره و متعدده با تسهیل وسائل برای محررین وار باب قلم بوده
است . چنانچه یکی از تاثیرات فوری این اقدام بلیغ همین بوده که تا جائیکه خـبـر
داریم در ظرف این چند ماه اخیر از ده مجلد کتاب مختلف المضمون را شوقمندان
تحریر تالیف و تر جمه نموده اند . وطبعاً از تاثیرات این تشجیع بود که محررین روز
نموده و جریده شریفه « اصلاح » ونیز « انیس » مجبور بتزئید صفحات خـود
گردیدند .
پس بعد اعتراف بحقوق شکرانه که نسبت باین اقدام مقدس شهریاری بر ما حقاً
وصد قاً واجب شده است عموم اهل قلم خود را بزیاد شدن صفحات ملتفت ساخته عرض
میکنیم که جریده برای استقبال و درج احساسات ایشان با تمام فعالیت و اخلاص آماده
است . وعلى الله الاتكال .

نشان میدهد که مقدار مجموعی طلای بانك
در اتا زونی فعلاً به ٤ میلیارد و ٦٨٥
ملیون دو لار که معادل یکصد و هفده
هزار ملیون فرانك بالغ می شود .
( رویتر )

حاصل و خدیات واجبه ملك و ملت را آدا
کنند : در خاتمه بحضور عرض میکنم که
تمام مامورین وزارت معـارف بـهمیـن
اساسیکه اعليحضرت هدايت فرمودند
والی لان کار کردند و بعد ازین هم همین
نظریات مقدسه شاهانه را تاسی خواهند
کرد ، امید واریم که خداوند اعلیحضرت
را موفق گرداند تا ابنای وطن محبوب
شان را به تعلیم و تربیه حقیقی حسب دلخواه
شان مشاهده فرمایند .

خبر هاي خارجي
راجع به معاهده گمركي
المان استريا
اوضاع فرانسه
پاریس - در اثنای مباحـثه بودجـه
وزارت خارجه در شورای ملی را جـع
به اتحاد گمرکی المان واستريا مـذا كره
مطولی شد .
بریان وزیر امور خا رجه چنین اظهار
نمود « خبر انعقاد این اتحادیه به من خيـلی
گران آمد . اگر چه معاهده مذكور يك
اقدام مهم است ولی اجرای ترتیبات مجوزه
آن که قطعاً خلاف سیا ست اتحاد دول
است که من در نظر دارم ، مبهم تر است»
چندی از اهل مجلس بیان کردند که
تردد برطانیا راجع به این مسئله عیـاً مانند
تذبذب « در ١٩٢٤ است که جنک عمومی

دنیا را بریاد نمود . به هر حال این اتحادیه
بعد از اساس ۱۹۱۸ خطری بزرگی است
که به امنیت دنیا وارد خـواهـد آمـد .
بریان بجواب شان گفت : که تا حال
بطور قطعی معلوم نیست و لی اگر من
بر اقتدار باقی ماندم ، اراده قـوی دارم
کـه معاهده مذکو را فسخ کنم . »

پس انداز طلاي اتا زوني امريكا
واشنگتن ۲۹ مارچ - بانکت احتیاطی


صفحه ۱۵
( شماره ۳ )
مجلد پنجم

مؤلف : له پلا نیه فرانسوی
مترجم : حبيب الله طرزی
ما دام سان ژين
( ناول )

چند کلمه مترجم : -
بمد از ادای ما وجب علينا - مشاهير عالم در دنیا مدارجی را حاصل کرده و می کنند که تا ابد نام نيك شان زبان زد خاص و عام می ماند . اشخاص نابغه که آرام و راحت خود شانرا برای مفاد ملت و تعالی و ترقی وطن خود قربان می کنند در قلوب حساس هم وطنان خود نه تنها بلکه در انظار حقیقت پسند عالم مواقع بلندی را حائز گردیده محبوب عوام و خواص میگردند .
یکی از بر جسته ترین و محبوبه ترین اشخاص که تاریخ فرانسه نی بلکه دنیا بآن ناز میکنند ، « ناپولیون بناپارت » است که از روز اعتلای خودش تا به این دم كتب متعدده و رسایل متکاثره راجع باحوال و کار نامه های شان دار آن هیرو نوشته شده و در هر عصر نوشته شده میرود ، باز هم شمه از فضایل او را تکافو نه می کند و هنوز هم در ادبیات عالم جای فراخی برای این موضوع موجود است ، علی الخصوص در ادبیات شرقيه زيرا تواریخی که بزبان فارسی نوشته شده خیلی کم و آن هم محدود به حکایات افواهی است که از ان ها اوصاف هیروهای که در تاریخ گذشته است به خوبی فهمیده نه می شود . علاوه بر آن از صدی هشتم اینطرف که « ناپلیون » از
تنگ نای گمنامی بر آمده عالم را از سطوت و دبدبه فتوحات شاندار خود بلرزه در آورده و بالاخره تمام دول او روپا را مجبور ساخت که در میدان ( واتر لو ) او را از میان بر دارند و به محبس جزیره ( سنت هيلين ) بسته رانند هيچ يك مورخی نداریم که ازین واقعات شمه نوشته باشد . بر خلاف آن در همین عرصه کم از صد ها جلد کتاب زیبا ده بزبان های او روپای تحریر شده و بطبع رسیده که انسان را وا له وحيران میدارد . ازین آثار متعدده یکی هم بقه پارسی ترجمه نشده که ابنای وطن از ان مستفید گردند و اگر هم کدام کتابی ترجمه شده باشد انقدر مغلق و خشك مضمون است که خواندن آن بجز در مکاتب و مدارس بطور مطالعه ووقت گذرانی بکلی ممکن نیست .
این است که بنده هیچمدان که از فائده تاریخ بالاخاصه احوال مشاهير عالم بی خبر نیست این کتاب مختصر را جع بيك حصه احوال « ناپلیون بناپارت » را که بصورت ناول نوشته شده است و ازان صحنه تيا تر وفلم نيز بعمل آمده است ، بفارسی ترجمه نمودم تا در خواندن سهل و مرغوب باشد وهم استفاده از ان شده بتواند .
زحمات و تکالیفی که در راه ترجمه این کتاب بر داشته ام از حيطه بیان خارج
است . اولاً بدبختانه محیط وطن ما مشوق این گونه کارها نیست ، اگر یکی اظهار می نمودم که چنین کتابی را در زیر ترجمه گرفته ام بعوض اینکه مرا تشویق کند از بی قائده گی اینکار و ضیاع وقت سخن رانده صدمه شدیدی برحوصله من وارد می نمود ، واگر ورقی از ترجمه خود بکسی نشان میدادم بعوض اینکه از نظر استحسان و تمجيد به بيند بانگاه تنقید و خورده گیری بران می نگریست . ولی با وجود همه این تکالیف و گرفتاری های شاقه که در امو رات رسمی و شخصی داشتم کتاب را تمام کردم، باك تو اس و جلد نمودم . روز اولیکه آنرا برای مشاهده ببعضی از دوستانم خودم با خود گرفتم در همان روز کتاب را از دستم در ربوده ، وغصب کرده خوردند ! این صدمه از جمیع صدمات مهم تر بود که خیال میکنم هر کسی می بود باز پیرامون این کار نه می گشت . ولی من حوصله را از دست نداده باز دیگر بترجمه آن شروع نمودم و اينك به فضل پروردگار آن برای دفعه ثانی به حیثیت کتاب در آورد، وا به صاحبان ذوق سليم و مربیان معارف سپردم تا به خواندن آن مرا بنوازند و از قبول آن برمن منت گذارند و خطاهای که در آن به بینند به اغماض تطی بپوشند .

پیش تر از اینکه این کتاب از تحریر برآید ، واقعه مدهشه انقلاب و ارتجاع ۱۳۰۷ و ۱۳۰۸ وطن بیچاره را با دود


صفحۀ ١٦
(شماره ٣)
مجلد پنجم

وآتش بيجانيده منجر بفرار اعليحضرت امان الله خان وتخت نيشنى معين السلطنه وفرار او وبادشاهى دزد شرير حبيب الله مشهور به بچه سقاو گرديد . اين واقعات صدمات مهلكی بود كه استخلاص وطن و تحرير كتاب را بكلی غير قابل امكان قرار داده بود . اميد خفيف يگانه كه براى يك آتيه روشن موجود بود ، همانا موجوديت مجاهد يگانه ووطن پرست ملت خواه اعليحضرت نادر شاه و براداران شجاع او بود كه از تمام اشخاص بانفوذ و مقتدر وطن تفوق ومردانه گی نشان داده براى استخلاص وطن از چنگت دزدان وخائنان پسر ومال ايستاده بودند .
اعليحضرت نادر شاه با وجود خرابى صحت وعدم استطاعت چون ديد كه وطن پاسی گت دست و گريبان ومُشرف به موت يقينی است ، راحت ، مداوا ، هواى با فضاى « نيس » را با استقامت قلب وسلامت فكر بدرود گفته در حاليكه تب شديدی بجان داشت بيجم؟ نشسته وبه نجات آن شتافت بمجرد رسيدن بتكاليف شاقه از بی پيرى بی ثباتى ملت افغان ومردم خيلى قبايل سمت جنوبى گرفتار آمده وصدمات مدهشى از هر طرف ديد كه اگر شخص ديگر لي غير از ذات خجسته صفات با استقامت ودرا يت شان می بود ، يك لحظه هم تحمل نتوانسته جنجال وگيرو دار را باقبايل جاهل ترك كرده براحت ومحيط عيش و عشرت اوروپا مى شتافت. [ ولى اعليحضرت نادر شاه از ان اشخاص كم تجربه ، سست عنصر ومتردد المزاج ، وعيش پرست نبود كه
براى خاطر اين چيز ها وطن را به آتش ميگذاشت !
همان بود كه محض به سايهٔ ادارهٔ متين وعزم آهنين وبركت ثبات واستقامت وفدا كارى به مقصد خود ومرام ملت كامياب گرديده بتاريخ ٢٣ ميزان ١٣٠٨ با يك مشت مجاهد سمت جنوبى كابل را فتح و بچه سقاو و همراهان غدارش كشيده يكی فرار كردارشان رسانيد ، وطن را از وجود ناپاك شان پاك ساخت : خدمت قابل قدر وشايان ستايش اين مجاهد حقيقى وطن را هيچ يك فرد بافكر تا به ابد فراموش كرده نه مى تواند .
ده افغانان ـ كابل ١٩ حمل ١٣٠٩
( حبيب الله طرزى )
بسم الله الرحمن الرحيم
فصل اول
( دوكسپال )
هنگامه ها در ماه جولائى ١٧٩٢ شروع مى شود . لوئى شانزده هم اگرچه هنوز اسماً پادشاه فرانسه گفته مى شود ، ولى از هياهوى انقلاب وعمهٔ حريت خواهان كه سرتاسر كوچه هاى پاريس را فرا گرفته بودند در تشويش وهيجان مانده بود . هر كسى بكمال آزادى در دسته هاى انقلابيون شامل شده وعلم مخالفت را بر ضد حكومت بدست می گرفت . مردم منتظر رسيدن بطاليان عساكر ( مارسيلز ) بودند تا قوت يافته با قدام جدى آغاز نمايند واراده مصمم گرفته بودند كه بر قصر سلطنتى « توياری » حمله برده حكومت را از ميان بردارند !
شاه پروس وامپراطور اطريش ازين ، كشمكش انقلابيون باحكومت استفاده كرده وفرانسه را ضعيف دانسته بنای حمله را بر پاريس داشتند . « داوك دو برونزوياك سپهسالار عساكر امپراطورى وشاهى » اخطاريه مشهور خويش را در « كوب لنتز » به الفـظ برجسته ومطمطمن ذيل شـايع نمود : « اگر بر قصر تويلرى تعرضى از طرف انقلابيون بظهور برسـد ويا خفيف ترين اهانتى بشاه وملكهٔ فرانسه وارد آيد ، امپراطور اطريش وشاه المان مجبور خواهند شد كه اهالى پاريس را بكيفر كردارشان رسانيده وپاريس را با خاك يك سان سازند »
پاريس كه هميشه به آزاده لى مشهور است اين مبادزه طلبی گستاخانه را به تأسيس مظاهره كه در تاريخ بشورش دهم اگست مشهور است جواب داده ودر عين زمان از عشرت وطرب تاريخى خودش ذره هم نكاهيد در حقيقت همان ناى ونوشى كه در زمان امنيت برپا بود در اثناى انقلاب هم به همان اندازه فرحت وانبساط جارى مانده بود .
بمجرديكه كه ديوارهاى قلعه ( با ستيل ) مى افتاد محفل رقصى بر خرابه هاى آن برپا مى شد . . .
خواندن نشيدهٔ ملى ( مارسييز ) ومارش (كار ماوال ) از جملهٔ لوازم خوشى هاى تفريحى پاريسيان شده مانده بود . .
خانه رقصى بزركى كه « بركسهال » مشهور بود ، در يكى از شب هاى اواخر
( باقى دارد )

مطبعۀ انيس


[BLANK PAGE]


احمد شاه
تاجر ماشین ها و عموم لوازم علمی و فنی

تیلفونهای اریکسون
اریکسون فابریکه است که در سنه ١٨٦٦ تقریباً در تاریخ اختراع تیلفون
تاسیس شده و اکنون در اکثر ممالک دنیا قریب پنجاه فابریکه بزرگ بنام
اریکسون وجود دارد که سامان تیلفون و تلگراف جدید ترین سیستم ها
را می سازند فابریکه مرکزی اریکسون در ستاك هالم ( سوید ) و شعبات
او علیحده فابریکه ها یست در فرانسه انگلستان لهستان ، اسپانیا
استریا چکوسلاواکیا هالیند هنگری - ایتالیا پولاند و علاوتاً
بتقریب پنجاه نماینده گی در ممالک بزرگ دنیا دارد .
فراموش نشود که احمد شاه تاجر هم نماینده گی فابريك اريكسون را
دارا ست و بهترین سیستم تیلفون های دنیا را با لوازم مکمل آن بمناسبترین
قیمتی به طالبین فروخته و رضایت مشتریان را از همه حیث فراهم خواهد آورد
خواهش مندان و طالبین اینگونه تیلفون ها و غیره سامان آن بتجارت
خانه او که واقع بازار جنوبی ارگ کابل است رجوع خواهند فرمود .


۴

انیس

جریده ملی

* قیمت اشتراک *
در افغانستان ۱۲ افغانی
محصول پوسته اطراف و ولایات داخله ۲ «
طلبه معارف ۷ «
در ممالک خارجه ۲۰ شلنگ
لطفاً پول اشتراک که بتوسط خزائن دولت فرستاده میشود باید
رسید عوض و معاوضه باشد

( مطبعه انیس )


شماره (٤)
اشتراك سالانه ١٢ افغاني
محصول پوسته ٢ "
خارجه ۲۰ شلنك
سراج
الاخبار
افغانيه
تأسیس ١٣٠٦
مجلد ( ٥ )
اداره : كابل جاده ارك
مؤسس و نگارنده مسئول
محيي الدين
٢ شنبه ٢٨ ثور ١٣١٠
وظیفه ما به نسبت
رجال آتيه وطن
شاید این عنوان مادر نظر اول جالب
دقت بسیار اشخاص گردد ، بلکه سبب
تعجب شان شود ، چه طبیعی است
رجال آتي عبارت از رجالیست که بعد
از گذشتن این طبقه ، یعنی ما لك
و ساكن این سر زمین خواهد بود ،
و چیزی که درین جا باعث تعجب میشود
همین است که از چیزی میخواهیم بحث
نمائیم که در نظر اکثر مردم ( خصوصاً
در مملکت ما ) هنوز پا به عرصه وجود
ننهاده است و در مقابل اظهار بي نفوذی
ندارد ، اما در حقیقت چنین نیست ، ما
امروز این رجال آتيه مود را که ( طبعاً
از ما بلند تر و بزرگ تر خواهند بود )
به صورت موجودات كوچكي ديده ازان
بكمال بي اعتنائی صرف نظر ميكنيم ، و نه
مي توانيم معني تأليفت بزرگی را که
در جسم كوچك و وجود خورد آنها
مضمر است در ك تكنيم ، وميدلو
و ور گراوژ را که در پرده قامت های
خورد و اجسام حقير ايشان مستور است
بفهمیم :
مقصود ما از رجال آتيه أن اطفال
صغير و كم سني میباشد که تازه كي چشم
خود را بر روی جهان کشوده اند و هنوز در
کنار امهات خود به حرکات دست و پازدن
های طفلانه مشغولند و یا بر سرکت ها
کوچه ها ازین طرف بان طرف میدوند
و به فریاد ها و هیاهوی طفلانه وخنده
های پر لطافت کودکی قلب نظاره کنان
را فرحتی ، و یا احیاناً بايك كريه سوز
ناك بر عواطف شان صدمه ایراد
می نمایند :
این موجودات خوردکه ما بدون عطف
توجه و دقتی بحال شان از ایشان
میگذریم ، عادتاً آنها را در مقابل سطری
وجاهت خود ، يك چيز بي قدر واهميت
میدانیم ، اگر به حقیقت امر نظر کنیم
و به چشمی که باید بدیشان بنگریم ، هیچ
شک نیست که در مقابل بلندی و علو
و موقف منیع ایشان سر نام خم
خواهیم نمود ، و بر عکس خود را در
جنب نهايت كوچك وپست تر وحقير
مثابه خواهیم دید .
این اطفال کوچکی که امروز اوضاع
۲۹ ذیحجه ١٣٤٩
و حرکات آنها را به نگاه حقارت و
واحیاناً تمسخر می نگریم ، در حقیقت
از ما بار ها بزرگ تراند ، چه این
ها كساني هستند كه در يك محيط مترقي تر
امروز حیات خواهند نمود، وحيات
اجتماعی شان فوق حیات ما خواهد بود
و پدران و مادران اطفالی خواهند شد
که ما با ایشان هيچ نسبي نخواهيم داشت
و این ها وقتی مستعد ما مرد شده در
حيات قدم خواهند نهاد که نزدشان
حاسن و علائم تمدن بیش تر از انکه در
نزد ماست و جود خواهد داشت ، و
انسانیت شان از ما مكملتر ، اخلاق
عمومی شان از ما بلندتر و حیات شان
قیمت دار تر و به اسم انسانیت از ما
بیش تر مستحق و سزاوار خواهند بود
پس به عقيده من ظلم بزرگیست که باین
چنین نگاه های سطحی ( که مردم ماعادت
دارند ) بر آنها ها نگرینه میگزریم
و در حقیقت چدبودن شان تعمق وتحقيق
( چنانچه که می کنیم ) نکنیم .
این اطفال كوچكي كه در
مملکت بی علم مابه حیات آنها قيمتي نه
می گذارند . از مدت های مدیدی جالب


صفحه ۲ (شماره ٤) مجلد پنجم

انظار علما و متفکرین گردیده کتاب ها و آثار بزرگ و قیمت‌داری در اطراف حیات، موقعیت، اهمیت، و استعداد شان نوشته و سخنان بسیاری گفته شده است. و هنوز هم چه چیز های دیگر که نوشته و گفته خواهد شد، این موجود کوچکی را که ما غالباً تحقیر میکنیم انسانهای حقایق و صحیح، مجموعه استعداد، برگزیده و دسته امکانات، بی قاعده، «انسانهای حقیقی» می خوانند. و هم چنانکه می گویند فی الواقع اهمیت و مقام ایشان را درك نموده، دانسته، و اثبات کرده اند. دانشمندان و مدققین در حرکات طفلانهٔ شان بسیار چیز های محیر القواع را مشاهده می کنند که هنوز ما ندیده و از اوضاع کودکانهٔ شان معانی بسیار بزرگی را استخراج می کنند که هنوز به کشف آن موفق نیامده ایم.
بلی همین اطفال خُرد موجود، روزی در صحن این، وطن صورت پدران بزرگ گردش خواهند نمود، و مانند خود، عدهٔ از اولاد های كوچك را مالك خواهند گردید، و موقعی را که پدران امروزهٔ مملکت ما دارند (نی بلکه يك موقع بلند تر ازان را) اشغال خواهند نمود.
همین اطفالند که روزی بزرگ شده از کارهای ما یادی خواهند کرد و چنانچه ما بر کار های ایشان (بیجا) می خندیم آنها کار ها و اوضاع ما را (بجا) مضحکه قرار خواهند داد.
همین اطفالند که روزی در میدان حیات داخل گردیده مصروف کار خواهند شد و گاه گاه از بین دریچه های تاریخ نظری به ما نیز افکنده به بسیار کارهای که ما امروز می کنیم، خنده های مستهزیانه نموده و بسیاری از اوضاع و حرکات ما را تحت تنقید قرار خواهند داد. و در آن وقت طبعاً مرد خواهند بود.
اما تنها دانستن این امر، یا محض تفسیر عنوان مقاله ما کفایت نمی کند یعنی تنها اینکه بدانیم رجال آتیهٔ ما همین اطفال كوچك اند کافی نیست بلکه لازم است بدانیم چطور مرد می شوند و چه چیز آنها را مرد می کند و ما درین امر وظیفه داریم یا نه؟
اگر در حقیقت امر نظری کنیم دنیا برای يك وظیفهٔ خلق شده است و سر تا سر آنرا وظائف اشغال نموده ولهذا هیچ چیزی نیست که محض از دانستن آن وظیفهٔ ترتیب نکند و بدوش ما بار نگردد بسیار چیز هائیست که دانستن آن ما را به پرهیز و کناره جوئی ازان وا دار می کند. و نیز بر عکس دانستن بعض چیز ها یا اتکاء بدان و کردن آن و دانستن بعض چیز های دیگر به بدست آوردن مکلف می سازد یعنی هیچ نوع «دانستن» در دنیا نیست که ازان يك نوع وظیفهٔ بدوش ما نیفتد. و به همین صورت دانستن معنی و حقیقت طفل از يك طرف و دانستن اینکه رجال آینده عده اطفال موجوده اند از طرف دیگر بر ما وظیفهٔ را تحمیل نماید، و آن وظیفه اینست که به ایشان در مردشدن امداد و كمك كنيم یا به عبارت واضح تر آنها را برای مرد شدن تربیه نمائیم: اين يك وظیفهٔ ایست که چه از روی لیاقت و چه از روی قوانین موضوعه اجتماع و دائره بشر و هم از روی عقل و منطق صحيح ادا نمودن آن برای ما واجب و لازمست و هیچ چیزی وجود ندارد که در صورت ادا نکردن این وظیفه برای ما عذری تشکیل کند. و بدان وسیله معاف و معذور دانسته شویم.
ما نه می گوئیم که در مملکت خود با عدم ثروت و قلت وسائل و هم چنان عدم علاقه با علم و معارف می توانیم اولادان خود را به چنان صورتی تربیه کنیم که ممالك مترقيه يورپ و امريك می کنند. معهذا ما نمی توانیم انکار کنیم که اقلاً، اگر بخواهیم و میل داشته باشیم، و بکنیم میتوانیم از تربیه محض يك نوع خدمت را برای سعادت آتیهٔ اولاد خود مراد دانسته کاری کنیم که اولاد ما به علم و معرفت آشنا شوند و در عین حال اخلاق مصلح و صحیحی پیدا کنند، و بدین وسیله خود و وطن و محیط و عائله خود را در حیات نيك بخت و مسرور بسازند. به کار خوب هر صورت و در هر موقع و زمان که اقدام نموده شود خوب است. ما نیز می توانیم به قدر وسع خود در تربیه اولادان خود بذل همت و مجاهدت کنیم و نگذاریم
(بقیه در صفحه ۹)


صفحه ۴
( شماره ٤ )
مجله پنجم

بقلم آقای میر غلام محمد خان :
یادی از شعرای وطن
دقیقی بلخی
( ٢ )
نصف قرن چهارم هجری
ابو علی محمد ابن احمد دقیقی بلخی :
محمد دقیقی البلخی از ام البلاد بلخ پا بعرصهٔ شهود نهاده ، و در دامان رافت امیر ابو المظفر فخر الدوله احمد بن محمد چغانی پرورش یافته ست . این امیر چغانی ممدوح شعرای مشهور منجيك ترمذی و فرخی سیستانی نیز بوده . چنانکه فرخی در باره او گفته :
فخر دولت بو المظفر شاه با پیوستگان
شادمان و شاد خوارو کامران و کامکار
این از قصیده مشهور فرخی در وصف دامگاه امیر چغانی ست که باین مطلع شروع شده :
چون پرند نیلگون بر روی پوشد مرغزار
پرنیان هفت رنگ اندر سر آرد کوهسار
و فرخی بهمین قصیده در مقدمی چغانی سائل شده و در یکروز چهل و دو اسب صله گرفت صاحب چهار مقاله این قصیده را به تنها مآ قید می کنند .
اما ابو الحسن علی منجيك در قصیده که این مطلع دارد و قسما در مجمع الفصحا مسطور است :
هوی قصاست هوا را بحیله نتوان زد
چه برمیان بپر تیر او چه زآهن سد
در حق امیر چغانی میگوید :
آیا بدیع شهی کیست نظیر نه بجهان
میان خلق چو سیمرغ مفردی مفرد

و الحاصل دقیقی معاصر امیر نوح مأنی بن منصور هشتمین پادشاه سامانی بوده که در ٢٦٦ ﻫ جلوس و تا ٣٨٧ ﻫ سلطنت کرده است . دقیقی در مدیحه سرائی ها و داستان کوئیا اختصاص داشته قصاید غرای او در مدح امرای چغانیان و امرای سامانی زیاد است و ازان جمله است قصیده که در مدح ابو سعد مظفر یکی از امرای چغانی سروده است ، این قصیده از بهترین قصاید دقیقی و در تذکر ها و فرهنگ ها پراکنده بوده ، فاضل طهرانی عباس اقبال آشتیانی آنرا جمع و در حواشی و توضیحات خویش در اواخر کتاب مشهور حدائق السحر فی دقائق الشعر - رشید و طواط بلخی مینویسد . این چند بیت ازوست :
بربچهره بتی عیار و دلبر
نگار سرو قد ماه منظر
سیه چشمی که تا رویش بدیدم
سرشکم خون شدست و بزمت جیر
اگر نه دل همیخواهی سپردن
بدان مژگان زهر آلود منگر
و گرنه بر بلا خواهی گذشتن
بر آتش بگذر و بر درش مگذر
بسان آتش تیز است عشقش
چنانچون دوزخش همرنگ آذر
بسان سرو سیمین ست قدش
ولیکن بر سرش ماه منور
فرش آن روی دیبارنگ چینی
که رشک آرد برو گلبرگ تربر
فرش آن لب که تا اندر نیامد
زخلد آئین بوسه نامد ایدر

ازان شکر لبانست اینکه دایم
گدازانم چو اندر آب شکر
ازین لاغر میانست آنکه عشقم
چنین فربه شده ست و صبر لاغر
بچهره یوسف دیگر ولیکن
بهجرانش منم یعقوب دیگر
اگر بتگر چنان پیکر نگارد
منم بران خجسته دست بتگر
و گر آزر چنود دست کردن
درود از جان من برجان آزر
الخ ...
فروغی در تاریخچه فارسی خویش در مقدمه کتاب بدیع میگوید نتیجه تمام مقدمات دور های ادبیه صفاریه و سامانیه و جود استاد رودکی بخاریانی و دقیقی بلخی است . دقیقی از رودکی پنجاه سال بعد داود ، زیرا رودکی معاصر امیر نصر ثانی بن احمد چهارمین پادشاه ال سامان بود که در سالهای ٣٠١ ﻫ - ٣٣١ ﻫ سلطنت کرده است . ادبیات فارسی در عهد سامانیان و بعدها از اساتید ثلاثه استاد شهید بلخی و استاد رودکی و استاد دقیقی منت عظمی بگردن دارد . ش . سامی تورك در قاموس الاعلام خود بعد از انکه دو بیت از دقیقی نقل میکند مینویسد فردوسی در عالم معنی نظم نمودن شاهنامه را از دقیقی فرا گرفت . ابو ریحان بیرونی در ماللهند میگوید دقیقی از شاهنامه هشت هزار بیت بنظم آورده و فردوسی بقیه آنرا تکمیل نمود . مقصد ابوریحان ازین نظم همان گشتاسپ نامه ئی است که صاحب مجمع الفصحا و خود حکیم


جلد پنجم
( شماره ٤ )
صفحه ٤
فردوسی در شاهنامه خویش بدان اشارت کرده اند. گویند دقیقی گشتاسب نامه را بفرموده امیر نوح سامانی منظوم نموده و حضور سلطان محمود غزنوی را درك كرده است صاحب مجمع الفصحا رضا قلیخان نیز همین عقیده دارد .
فردوسی داستان سرائی دقیقی را نه پسندیده ، و در گشتاسب نامه او با نظر تخفیف نگاه كرده ، چنانكه ميگويد
چو این نامه افتاد در دست من
بماهی كرا نیده شد شست من
نگه کردم این نظم سست آمدم
بسی بیتها نادرست آمدم
بهر حال دقيقي بعلاوة قصايد مشهود خود اشعاری هم داشته كه بعضاً تذکر ها ازان نقل ميكنند چنانکه قاموس الاعلام از و مینویسد :
گویند صبر کن كه ترا صبر بر دهد
آری دهد ولیک بعمر دگر دهد
من عمر خویشتن بصبوری گذاشتم
عمر دگر ببايد تا صبر بر دهد
هکذا عوفی در لباب الالباب می آرد
کاشکی اندر جهان شب نیستی
تا مرا هجران آن لب نیستی
زخم عقرب نیستی از جان من
گر ورا زلف مقرب نيستى
ور نه بودی کوکبش در زیر لب
مونسم تا روز کو کب نيستى
ور مرکب نیستی از نیکوئی
جانم از عشقش مرکب نیستی
ور مرا بی یار باید زیستن
زندگانی كاش يارب نيستى
مجمع الفصحا این دو بیت او را مدح امیر چغانی محمد نقل ميكند :
ای کرده چرخ تیغ ترا پاسبان ملك
وی کرده جود دست ترا پاسبان خویش
شیر کوش مر تو دارد ز آسمان
در بارقصد دست تو دارد زگان خویش
و در پایان آن دو بیت ، اضافه می نماید :
جهانا همانا فسونی و بازی
که بر کس نپائی ، كس نسازی
یکی را نعیمی ، یکی را جحیمی
یکی را نشیبی ، یکی را فرازی
چرا زیر کانت بس تنگ روزی
چرا ابلهانند غرق نیازی
چرا عمر طاوس و دراج كوته
چرا مار و کرکس زید در درازی
بدو اند ساله يكي مرد غرچه
چرا شصت و سله زیست آنمرد غازی
اگرنه همه کار تو باژ گونه ست
چرا آنكه تا كني تو او را نوازی
وله ايضا :
زده چیز گیرند مر مملکت را
یکی از غولی بیکی بخطری
یکی زر نام ملك وينشسته
دگر آهن آب داده یمانی
که را بويه وصلت ملك خيزر
یکی جنبشی بایدش آسمانی
زبان سخنگوی و دستی کشاده
دلی همش کینه همش مهربانی
که ملکت شکاریست کورا نگیرد
عقاب پرنده نه شیر ژیانی
دو چیزست کورا به بند اندر آور
یکی تیغ هندی دگر زرگانی
بشمشیر باید گرفتن مراورا
بدینار بستش پای آرتوانی
که را تخت و شمشیر دینار باشد
بباید تن تن سرو پشت کیانی
خرد باید آنجا و جود و شجاعت
فلك مملکت کی دهد رایگانی
متاسفانه این شاعر بزرگ تاریخی با همیتی که در عالم تاریخ ادبیات پارسی دارد ، از جهته تاریخ شخصی محتاج بدیده ست ، تاريخ تولد او و تذكره های مهم ذکر نکرده اند ، حتى تاريخ وفات و محل ومدفن او را نيز مجهول گذشته اند . تنها ز اینكه دقيقی بدست یکی از غلامان محبوب توزکی خود بکشته کشته شده ، سخن میرانند . مجمع الفصحا میگوید در سال ٢٤١ هجری شهید گردیده . ظاهراً این تعیین سال صحیح نباشد ، چه این تاریخ مصادف بسالهای اخیر سلطنت امیر نوح اول بن نصر پنجمین پادشاه سامانی ست. بطوری که فروغی ذكاءالملك میگوید حیات دقیقی مصادف بود با ایام سلطنت امير نوح ثانی بن منصور كه از سال ٣٦٦ تا ٣٨٧ ه حكومت كرده ست .
قاموس الاعلام مقتل او را مرو میداند. و دیگران درین باب هیچ نمیگویند .
عجالة با این اختصار از ترجمه حال استاد ابو منصور محمد بن احمد دقيقی بلخی اكتفا رفت .
و متوقع ست توجه فضلای محترم با تصحیح و تفصیل این اختصار پرداخته ، سخن را درين زمينه ها بپایان کشند و دامن جستجو را وسعت دهند تا اسباب استفاده ابنای وطن گردد . ( انتهای )


صفحه ٤ ( شماره ٤ ) پنجم

علوم و فنون و صنائع

ترجمه از مجلات علمی
مترجم : عبدالرشید

معماهای ابدی

آیا علم میتواند پرده از روی اسرار
آن بر دارد ؟ و آیا اینها آثار مدنیت های
منقرض شده است ؟
در هر ناحیه از نواحی عالم آثار
مدنیت های مرده و مندرس
شده است، و در هر ناحیه ظواهر
جغرافیایی یافت میشود که
نمیتوان جز بفرضیات دور و
درازی بحقیقت آن پی برد. درین
مقاله بعضی فرضیاتی است که علما
برای تعلیل ، این معماها و راز
ها مینمایند.
آیا مدنیتهائیکه تاریخ نشان میدهد
به تنهائی مدنیت هائیست که بر روی این
کره خاکی یافته شده است ؟ یا اینکه
زمین مدنیت های دیگری را نیز دیده
است که فعلاً مندرس شده و از آنها
جز بعض آثاری که شبیه بطلسم ها بوده
و هنوز علم باستجلای آنها موفق نشده
است چیزی باقی نمانده؟
این يك سوالیست که شاید بفکر
هر متفکر و بصیری برسد و برای آن جواب
مثبت یا منفی در فکر خود یافته نتواند. چه
هنوز علمای تاریخ آخرین فیصله خود
را درین مسائل نداده و شاید قرنهای
متمادی دیگری بگذرد و نتوانند آخرین
نظریه خود را بعالم بشریت پیش کرده
و پرده از روی این اسرار بر دارند.
در همین آخرها کولونل لندبرگ
هوا باز مشهور امریکائی در بالای جنگل
های مكزيك پرواز نموده و از همان ارتفاع
بلند خود بعض آثار شهر های و ما یا
که مرور زمان از آنها جز خاکی توده
های باقی نگذاشته است دید. این آثار
از انظار قرنهای متمادی مستور بوده تا
اینکه لندبرگ آنرا دیده و از وجود
آن بعالمیان خبر داد.
واقعاً بشريت همیشه در تطورات عجیبی
گام میزند. اکر وقتی آثار قدیمه را در روی
زمین تجسس میکرد، فعلاً از بالای زمین
و از روی هوا آنرا میپالد. و شاید باین
ترتیب مدت زیادی نگذرد که پرده از روی
بسیاری از آثار مدنیت های مرده و مندرس
شده بردارد.
تاریخ گذشته ها هنوزهم بنظر علما
مغلق و پوشیده است و چیزهائیکه ما از
احوال گذشته گان اطلاع داریم در مقابل
بسیار چیز هائیکه نمیدانیم هیچ قابل تذکار
شمرده نمی شود مثلاً تمام اطلاعاتی که
از تاریخ اهرام مصر داریم اینستکه آنرا
برای مقبره و مدفن بعض سلاطین مصری
بنا نموده اند، همچنان چیزی را که
ما از ابوالهول میدانیم ( ابوالهول مجسمه
است در مصر که سر آن مثل انسان و
بدن آن بصورت شیر بوده و از پرونژ
ساخته شده است ) اینستکه تمثالی برمزی
از اسرار خلود در نزد قدمای مصریان
بوده است . اما حقایقی که در ورای
این اسرار خفته است هنوز نمیدانیم.
معذالك حب استطلاع و کنجکاوی
صفت جبلی انسان ها است و هر چیز پرا
که دیده و بکنه آن پی نبرد سعی میکند بعلت
اصل و کنهیت آن پی برده و حقیقت
آنرا بنظر خود روشن سازد ولی در غالب
احوال باین مقصود خود ها کامیاب
نشده و شاید تا ابد هم کامیاب نگردند.
اينك بعض از آن معما ها :
مغاره مونتسپان
مونتسپان قریه در شمال جبال پیرنه
و در جوار نهر صغیری است که از مغاره
تاريك و مظلمی بیرون شده و چوپانها در
آنجا گله های خود را آب میدهند. در
همین آخرها جوان فرانسوی موسوم
به ( نوربيركازتريه ) خواست داخل
آن مغاره که نهر از آن بیرون می شود گردد
برای این مقصود لباس های خود را کنده
و شمع در دست گرفته و بداخل آب
غوطه زد و بعد از داخل مغاره بشناوری
روان شد، بعد از لحظه سنگی سد راهش
شده حس کرد بر روی آب شناوری
دارد، بنا بران مجدد آدر آب غوطه
زده و از زیر سنگ عبور کرد و خود را
در مغاره تاریکی یافت که آب از آنجا


صفحه ٦
( شماره ٤ )
مجلد پنجم

شعرای این وطن بتفدیم و شرح حال و آثار هر يك را هر زمانی كه يك روزنه امید و مجرای انتشار یافته ام فورا باكال میل و بدون خود فروشی تقدیم کرده ام
بلی : نتیجه و کرد ار خوب كه فصیح ترین منادی حقیقت است ، از هر کس در هر کار و پیشه که باشد مقبول و ممدوح تاریخ است . به سابقه همان عشق سوزانی که دارم و گفتم اینک به تشریح و نگارش دوا وین بی نام و گم شده که در مدفن تاریخ وا غوش روز گار غنوده حتی مختفه بیوفائی ادبی ما يك پرده ستبر فرا موشی هم بر روی آن کشیده است و اينك این پرده تاريك را عقب زده شروع بکاوش های تاریخی و مراجعه به محفظه ادبی هموطنان خود نموده نتیجه اطلاعات و دست آورد گی های خود را به عنوان ( در های یتیم ) در دو شماره قبل يك رشته لولوی های گرانبها را برشته کشیدم و در خاطر شایقین و دوست داران ادب و ادبیات وطن یاد گارا سپردم . اکنون نیز بوعده خود وفا نموده پاره اطلاعاتی که از هر طرف فراهم آورده ام به نگارش قبل خود علاوه می نمایم . بعقیده نگارنده هر شاعری از خرد و بزرگت سزاوار همیقدر و بیش ازین مطالعه است و روزی باید اوقات یکی از عشاق ادبیات را بخود مشغول بسازد . این نکته را نیز نهفته نگذارم که اغلباً نگارندگان ما حاضر نیستند که بر نگارشات ایشان کسی تعرض کند

در های یتیم
( ۳ )
متبع ترین باب ها و نفیس ترین فصا لهای ادب تحقیقات در احوال و آثار شعرا و سخنوران يك اقلیم است . علاوه بر مشغولیت خاطر و مطالعه دروس ادبی بر لذت روحی انسان افزوده از يكطرف با نسجام و استحکام مبانی ادبی وتشبهات خیلی بکر و احیاناً ساده و نزديك يفهم و عذوبت الفاظ بر میخورد ، و از طرف دیگر روح تواضع و انكسار و هم چنين غرور ملی وحماسه ، عشق ملتهب ، عفت و تقوی ، مناعت و سر کشی در مقابل رزایل ودنا يا ، احياناً باريك ترين نكات و اسرار در بارهای سلاطین گذشته که فهم و احاطه مورخین هم در تملك و تصرف آن قاصر است دیده می شود . من از وقتی که شعر نگاه میکردم و مختصر ذوقی داشتم مطالعه دوا وين شعرا وتحقيقات در این فصل را لذت بخش ترین کار ها میدانستم زیرا باندازه مشغول کننده و و شور انگیز است که انسان مجبور است بگوید : بوی گام چنان مست کرد که دامنم از دست برفت .
در سایه همان عشق و جنون تا اندازه دست نداده بهترین سرمایه های جان و جوانی که سرمایه چشم و فکر باشد درین راه صرف نموده خدمت ناچیزانه خود را باندازه که در خورم بود به پیشگاه

شجاعات ادبی :
بیرون می شد و هیچکدام از علمای ژو لوژی از وجود آن اطلاعی نداشته بعد ها معلوم شد که به اقل ترین حسابی که تقدیر شود عمر آن کشر از بیست هزار سال نمیباشد مشاهداتی که کارتر به درین مغازه نمود :
در حوالی این مغاره تمثال های حیوانات مفترسه از قبیل شیر و پلنگ و خرس و گاو میش بری قرار داده بودند که از زیر دست يك صنعتکار ماهری بر آمده و درین شکی نیست که این تمثال ها در عهد يك مدنیتی که مندرس شده است ساخته شده و تا امروزه ما از آنها هیچ اطلاعی نداریم و هنوز هم عالمای ژو لوژی درین مسئله بحث و تدقیق داشته و شاید وقتی راهی برای استجلای سر آن بیابند . بلی اشخاصیکه این مجسمه هارا ساخته اند رفته و آثار شان مندرس شده و از بین رفته است و درین چیزی قابل تعجب نیست بلكه حيرت وتعجب درینجا است که دو اثر از بین رفتن ایشان مدنیت نیز منقرض شده و از آثار آن چیزی باقی نمانده است که از روی آن بحقیقت آن مدنیت پی برد .
ورد سورت شاعر انگیسی ، مترو کات و آثار را که گذشته گان عادتاً بعد از خود میگذرانند توصیف نموده میگوید :
« شاید خیلی از چوپانها در دشت هائی گردش نمایند که از هر چیز خالی است الا از یاد گارها وشبح زمان و تقالید گذشته ها » ( باقیدارد )


صفحه ۷ ( شماره ٤ ) مجلد پنجم

یا انتقادی بنویسند ولی انتقاد نکردن در تألیفات و نگارشات خاصه نگارشات ادبی و تاریخی مضر است زیرا انسان بر نیک و بد نوشته های خود واقف نمی گردد . بنده بکمال میل و شعف از تمام همکاران بلکه از دوست عزیز خود فاضل محترم حافظ نور محمد خان دار التحریر شاهی که نظریات و اطلاعات شان را درین موضوع کامل تر و دقیق تر میدانم خواهشمندم هر خوب و بد یا خشک و تری که درین تکتار شات تاریخی من بنظر شان برسد مورد انتقاد قرار داده تا من هم به عیوب خود دانسته و هم احوال شعرای نامدار و فراموش شده این وطن قرین صحت و اصلاح گردد علاوه برین از خامه سیال و فکر دقیق شان توقع می رود که بنوبه خود اندوخته های تاریخی و ادبی خود را در معرض نمایش در آورده از وجود شعرا و رجال نامی و آثار برگزیده ایشان که این اقلیم بخود دیده و بدنیا داده و اکنون از خاطره ها فراموشند اطلاعات پایدار و قیمت دار خود را دریغ نفرمایند .
١٦ - دیوان افغان اثر میر هتک خان افغان که یکی از رجال بزرگ و تاریخی افغانستان است و در عهد اعلیحضرت تیمور شاه با میر زا عاجز و میرزا خان و عزت و جایز و غیره که شعرای هم عصر و هم روزند مشاعره و مکابره داشته است حتی باواقف و شیدای هند مراسلات شعری و مکاتبات ادبی داشته سبک سدیگر را در زمینه های روی وقافیه
های شعری استقبال میکنند . افغان دیوان مکمل و مرتبی دارد قیمت دار ترین آثار او قصا یدیست که رزیم در بارهای شاهان سدوزائی و مخصوصاً وقایع حوزه های حکومتی آن را نشان میدهد و از باريك ترين نکات آن اغفال نمی ورزد . دیوان افغان با قصاید و قطعات ادبی و تاریخی او بخط خود آن مرحوم بكتاب خانه نائب السلطنه مرحوم موجود بوده و خیلی ها به آثار این شاعر شهیر محبت و علاقه نشان میداد ولی تاکنون معلوم نیست که دست تطاول روزگارآن دیوان را چه کرد اما نقل همان دیوان موجود و تنافی دارد بميرزا محمد شفیع خان پسر میرزا محمد ابراهیم خان حکیم مرحوم .
به تخلص این افغان يك افغان دیگرهم از شعرای نامی و مبارز وطن ما بوده است و بنده در شماره دوم « نسیم سحر » ٤ سال قبل برین شرح حال وتمام نكات دل آویز و دقیق حیات او را نوشتم اما از داشتن دیوان او اشاره نرفته بود صرف بد و غزلی که از نمونه ادبیات تاجيك و تذکره تحفته الاحباب نقل نموده بودم اکتفا کردم اکنون باز با شاد همان تحفته الاحباب که می نویسد : دیوانی دارد بسیار مقبول ، معانی اش دلبند الفاظ و عباراتش بلند اشعارش قریب به ۲۰ هزار رسیده این نکته را نیز علاوه میکند که بعد از شغل سپاهیگری بترتیب دیوان خود پرداخته است .
۱۷ - دیوان عاجز، در قسمت سابق نگارش خوداشتباهاً تخلص بدورا به پسر ندادیم شاید کسانیکه اطلاعات ادبی دارند، درین نگارش بنده اعتراض کنند حق هم دارند اکنون خودم اصلاح لغزش خود را به اطلاع موثوقی که از جناب مرزا عبد النبی خان حکیم که از متأخران بزرگان است گرفته ام می نمایم . عاجز تخلص شعری میرزا لعل محمد خان حکیم که بدو میرزا عبد الواسع خان مرحوم است بوده و میرزا عبد الواسع خان فقط به واسع شهرت ادبی داشته اند ـ عاجز ز من تیمور شاه شاه شجاع و شاه زمن را بخوبی یافته است و مخصوصاً دیوان مرتب خود را که دارای غزلیات و قصاید عصری و مدایح دودمان سلطنتی وتهانی مولود شهزادگان و شهزاده بیگمان و موگیری ها و عروسی های شاهی و تهانی اعیاد و جشن های در باری واحیاناً مراثی خانواده شاهی است در سالهای آخرین سلطنت شاه شجاع بپایان رسانیده است و يك قطعه تاریخی این شاعر توانا تا اکنون بر لوح مزار جهان اوا دختر هفت ساله شاه زمن منقور است با آنکه تصاریف زمن و تحولات گیتی و اثرات باد و باران مغشوشش کرده است باز هم حقیقت تاریخی آن را این سنگ صامت و جامد و در عین حال باوفا در سینه خود حفظ کرده و نگاه داشته است از اشعار او که بهترین تذکره و خوبترین آینه حقیقت نمای اوست معلوم می شود که نسبت به تمام همکاران و هم قطاران خود


صفحه ۸ (شماره ۴) مجلد پنجم

غوربند حافظش مقرب بارگاه روضه
ملك الشعرای آن عهد را هم عهده دار
بوده است .

۱۸ - دیوان میرزا خان که در زمان
تیمور شاه و از خوانین مادی آن شاه
با صد سوار خاصه بوده است میرزا خان
از مشاهیر عصر خود محسوب و دارای
طبع عالی و قریحه وقاد و مضامین دلپسند
است او قراريكه ميرزا عبد الله خان مدير
صاحب بلدیه که نواسه آن مرحوم است
میگوید : گویا ترتیبات اداره ئی و امورات
کشوری و لشکری آن شاه نرسی و
ریخته فکر روضته اوست خلاصه بر
مشاغل رسمی و مهمات دولتی که عهده دار
بوده است دارای دیوانی که مملو از
غزلیات ، قصاید ، ترجیعات ، رباعیات
مراسلات و غیره پارچه های ادبی و
و شعری میباشد آبادی موجود ، حصیز
از بنای های او است . تاریخ مدوکیت
آن مقام که ملک طوائفات ناصریان را
کرده است بقلم غلامحسن خان که برادر
زاده میرزا خان است رقم یافته کلیات
میرزا خان را نایب السلطنه عم مرحوم از
خانواده شان گرفته نزد خود نگاه
میداشت ، ولی نقل بعضی اشعار و قصائد
و مراسلات شان که رقاع و ترتیبات بی
عهد و انتشاق میدهد در نزد میرزا عبد الله
خان مدیر صاحب بلدیه حاضر است .
( فقیراود )
( سرور كويا، عضو انجمن ادبی )

از هر طرف

امراض از کجا پیدا می شود
غالباً انسان به بعض امراض غریبی
دچار می شود و نمیداند مبدأ سرایت آن کجا
بوده یکی از اطباء البیان میگوید امراضی
که میکروب آن بواسطه مسكوكات از
يك شخص به دیگری منتقل می شود خیلی
زیاد تر از امراضی میباشد که بدیگر و
وسایل بانسان سرایت میکند : و درینجا
تنها مقصود از مسکوکات معدنی نیست
بلکه نوت های کاغذی نیز درین زمره
شمرده می شود و اینهم پوشیده نیست که
تداول استمراری مسکوکات از يك دست
بدست دیگری وسیله آسانی رای انتقال
امراض میباشد . دكتور البانی که این
خبر را از وی نقل میکنیم میگوید : از
روی احصائیه های که جمع کرده ام معلوم
می شود که مسکوکات معدنی بیشتر مستعد
نقل میکروب ها نسبت به نوت های
کاغذی میباشند بنا بران برای والدین
لازم است که اولاد های خود را مجبور
نمایند که در هر موقعیکه نوت های معدنی
یا کاغذی را بدست میگیرند پس از ان با
صابون دست های خود را بشویند مخصوصاً
پیش از موقعیکه بر سر غذا حاضر میشوند.

مصارف تربیه اطفال در امریکا

امریکائی ها بعمل ورغبت شان بگرفتن
احصائيه ونشاندادن حقایق برقمهای برجسته
شهرت دارند و اخیراً بحث و تدقیق در
مصارف تربیه اطفالیکه در امریکا از روز

تولد تا موقعیکه بسن دوازده سالگی میرسند
نموده و اساس تحت حالت يك طفل را از
طبقه متوسطه که دخل سالیانه آن ۲۵۰۰
ریال یا ۵۰۰ پوند باشد قرار داده ونتیجه
بصورت ذیل برآمد :
مصارف اولیه : ۵۰ پوند
غذا : ۵۰۰ "
غذا و لباس : ۶۸۰ "
تعلیم : ۱۰ "
صحت : ۵۷ "
ورزش : ۲۶ "
تأمین حیات : ۱۰ "
مصارف متفرقه : ۱۱۴ "
مجموع : ١٤٤٧ پوند
این مبلغی است كه بريك طفل در امريكا
که از طایفه متوسطه باشد مصرف
میشود تا موقعیکه بسن ۱۸ سالگی رسد
واز روی این احصائیه قلت مبلغی که
برای تعلیم تخصیص داده شده است تا
موقعیکه طفل بسن هژده سالگی رسد
خوب معلوم می شود در صورتیکه شش
سال اولیه را از آن جدا كنيم فقط ده
پوند می شود . و در حقیقت حیل مصرف
ان در تمام مدت به ۳۲۰ پوند بالغ میگردد
ولی مجامع و مراکز که عهده دار تعلیم می
باشند جزء اعظم آن خرج را با خود
متحمل می شوند .

آغاز رفع بحران اقتصادی
از امریکا

در آمریکا کسادی بازار تجارت که
امروزه تمام عالم را استیلا نموده است


صفحة 9
( شماره ٤ )
جلد پنجم

در اخیر سال ١٩٢٩ شروع شده و از آنجا بدیگر نواحی دنیا منتقل شده و گوئی مانند صاعقه بود که بر بازار های عالم فرود آمد ولی امروز که میرود این بحران از امریکا رفع شود با يك حدى بر دل ها اول را تولید کرده است و شاید این بحران اقتصادی از تمام دنیا بزودی رفع شود چه از روی اخبار اخیره که از امریکا رسیده است معلوم میشود که در این آخرها تقریباً یکصد هزار نفر بیکاران در مرتبه جدید بکارها عودت کرده و در فابریکه های فورد فعلا یکصد و پنجاه هزار مشغول کار است ، و قیمت مواد اولیه که در صناعت لازم است مثل اشك ، و آهن و سرب و مس نیز بلند شده است .

درختی که دارای شانزده رقم میوه میباشد

بشر رسا نیدن شانزده رقم میوه های مختلفه بيك درخت ثمره تربیت و دست مستر و میس م . و ، ماکیلان از اهالی او کلیند در کالیفورنیا میباشد . که این دو تا در مدت چندین سال برادر تطعیم و پیونديك درخت كوچك هالو به شاخه های میوه های مختلفه گذاشته اند ، و امروزه این درخت هالو شانزده رقم از هالو و زرد آلو و تاك و بادام حاصل میدهد .

( بقية صفحه ٢ )
وظیفه ما به نسبت رجال آتیه وطن مانند خود ما اشکالی و خرافات پسند شود . تا شاید بتوانند در عالم حیات طریقی برای زنده گانی با شرط یه و مردانه پیدا کنند . شك نیست محض اینکه انسان هستیم و يك اندازه از عقل بهره داریم ما را به حیات ولادت و آتیه شان علاقه مند میسازد و نه تنها حال بلکه سالیان مدیدی قبل ازین نیز چنین ما را وا دار می نمود که برای رسانیدن به ولاد خود و آموختن سود ایشان ، آنقدر هایی را استخدام نموده تعالیم ( و یا قرار عقائد خود ما ) مشايعة انرا بدست او بسپاریم ، یعنی بيك صورتی از صور برای پسران خود به اندازه که خود ما معلومات داشتیم و وسایل ترقی و پیش رفت شان را در حیات فراهم می آوردیم و حالا هم می آوریم و میخواهیم بیاوریم . مگر يك چيز ديگر نیز هست که نباید نا گفته بماند و آن اینست که همیشه هر چیزی را دانسته ایم مگر چرا و با يك تحقیق در پی آن نیفتاده ایم . و ازین جا است که بجای که می رسیم و نرسیده ایم .
یکجا با تأسف باید فریاد کنیم که « سطحی بودن در امور » به ما بسیار خساره های مادی و معنوی رسانیده و از بسیار چیز های قیمت دار و گرانبها به علت آن محروم شده ایم . و نباید بیش تر ازین درماموجو باشد و موجب هلاکت و ادبار ما گردد . کلمات فكر تدقيق ، و تعمیق عبارت از کلماتیست که در قاموس مملکت ما جای آن خالیست و وجودی ندارد . و به همین سبب است که هیچ گاه درك اهميت اموری که در اطراف ما جریان دارد و یا به تقدیر اشیائی که در انظار ما بعرض وجود میکند موفق نیامده ایم ، و ندانسته ایم که يك چیز را چطور می توان از سوء استعمال نجات بخشید. حسن استعمال نماییم ، اگر از پدران بپرسید که آیا سبب کشیدن زحمت و باسیع نمودن ثروت در حیات چیست ؟ هیچ شك نیست كه در جواب علت اولی به صورت مجبورات و تکالیف خود تار عیال داری و و جود طفل را ذکر خواهند نمود . ازینجا معلوم می شود که به عیال و اولاد خود علاقه قلبی داشته و سعادت و رفاه شاه را خواستاریم ، مگر تدقیق نموده ایم که سعادت حقیقی چیست ، چطور حاصل می شود ؟ اکثر آ پدران ما سعی می نمایند برای اولا دان خود مبالغ زیادی بارث بگذارند وهم میگ ارند ، و در عین زمان چنان می انگارند که همان پول در دنیایی تواند باعث خوش بختی او شود . ولی اگر يك اندازه ازین مسئله تعمق می نمودند شاید می فهمیدند که این کار باعث آرایی او نشده بلکه بر خلاف محتمل است ، در صورت فساد اخلاقی ، سبب زحمات و مشقات زیادی برایش گردد .
اساس مسلمی است که پول دانش بذاات خود چیزی خوبی نیست و نه می تواند مایه مضرت گردد ، بلکه چیزی


( شماره 4 )
پول را قیمت دار می سازد ، حسن
استعمال آن است ، و این کار است مخصوص
اشخاص تربیه یافته و هوشیار و دارای
اخلاق خوب . اگر شما اینقدر در اطراف
مسئله دقت می نمودند ، خود بخود متحسس
می شدند که به جای تهیه نمودن پول زیاد
بهتر است آن پول را جهت تعلیم وتربیۀ
او صرف نمود و سعی کرد که خودش
در دنیا صاحب بازوی توانا گردیده برای
خود پول تولید کند . وبا آن همه گونه
سا مان رفاه وراحت خود را مهیا سازد
و این سبب میگر دید که با آن پول پسر
خودرا به یکی از دارالعلوم های بزرگی
فرستاد از تعلیم و تربیۀ استادان و مربیان
بزرگ مستفید سازد .
گذشته ازین شاید تجربه داریم که
اکثر اشخاص در مملکت ما سعی می کنند
هر چه زود تر ممکن شود برای پسران
خود کار و یا مورتی پیدا نموده باصطلاح
خود شان صاحب جار پیسه بخواه بسازند
و برای این کار حتی حاضرند پسر خود را
از عین تعلیم مکتب خلاص نموده، کو
شش ورزند که در یکی از ادارات حکومتی
و یا کدام جای دیگری برایش کاری
پیدا کنند . و آن را دیگر چیزی سبب نه می
شود بجز قرار قول خود شان که آرزو
و هوس خودرا به نسبت اولاد خود پوره
کنند . و گاهی هم يك چیز دیگر ایشان را
بدین امر مجبور می سازد یعنی در عین آنکه
پسر به تعلیم مصروفست برای او زن میگیرند

و پس ازان که پسر صاحب خانم شد
دیگر چاره ندارد بجز اینکه از همه چیز
گذشته پول پیدا کند ، و وسیلۀ جهت
ارتزاق خود بیاورد . اعتراف داریم که
پدران ما این کار را به جهت آن نه می
کنند که به پسر خود نقصانی را ایجاد
نمودن میخواهند ، و یا به نسبت او عداوتی
و مخالفتی داشته باشند ، بلکه از عین
شفقت و دوستی اقدام می نمایند اما باید
گفت که این سوء استعمال آرزو وهوس
و یا شفقت و محبت است و پسر بیچاره را
این کار در حیات به عقب می اندازد .
مقصود ما از ذکر مثال های فوق
اینست که اگر جداً در صدد تحقیق این
مسئله برایم شاید بسیار کار های دیگر
نیز از همین قبیل بیابیم که می توانیم
آنرا به اندك فکر و دقت حسن استعمال
نموده و برای پسران خود به صورت يك
خدمت خوب حیاتی به کار ببریم : مگراین
چیز در اثر علاقه وفكر صورت میگیرد
و یا اگر می خواهیم اولا دان خود را
تربیه کنیم که در آینده رجال خوبی
شوند باید در باب این مسئله قدری پیش
تر باريك بين شويم ، و با يك نوع ميل
قلبی و صداقت در صدد این کار بر آئیم ، و
دران صورت نمی توان تصدیق نکرد که
راهی برای آن پیدا می کنیم و می توانیم
اعمال خود را نیز باین فکر تطبیق دهیم
و خانه های خود را برای اطفال به معنی
حقیقی آن تربیه گاها بسازیم .
گفتیم که ممکن است نتوانیم او لادان

خود را مانند او روپا از هر جهه تربیه
کنیم یعنی هر طرف و هر جا را به صورتی
استعمال کنیم که برای اطفال ما تربیه
گاه شود ، یا کندر گارتن ها و چه و چه
ها داشته باشیم ، مگر اقلا می توانیم از
تعلیم مکتب که در سایه مساعی حکومت
ما برای همه رایگان باز است و پسر ن
ما در آن جا با صمیمیت و حتى مشكوريت
پذیرفته می شوند ، ایشان را محروم نسازیم
و بگذاریم در انجا رفته کسب تهذیب نمایند
وما نيز يك قسمت وظیفه را که وجود
اولاد بر دوش ما می گزارد ایفا نموده
باشیم .
سیر تکامل اين يك مسئله را بها تمام
می کند که اولادان ماهر صورت از ما
پیش تر باین مسائل و مسائل دیگر توجه
خواهند نمود . و طبعاً در صدد آن
خواهند برآمد که بدانند ما برای خود
شان ووطن شان چه کرده ایم ؟ و چه
کاری از ما در صفحات تاریخ برای شان
مر قوم مانده است ؟
اگر می خواهیم دران وقت رحمتی
به ما بفرستند ، امروز فرصت آنرا بدست
داریم و خود را مستحق آن بسازیم . ورنه
ثابت است که ما را اجداد وظیفه ناشناس
و نا حق پسند خود خواهند گفت ، و
درین عصر تاریخ وتاریخ نویسی هیچ کاری
نخواهیم کرد که بحقۀ اولادان ما آنرا
درك نکنند و در نتیجه استنتاجات تاریخی
کشف ننمایند و ندانند .
(...)


جلد پنجم
( شماره ٤ )
صحيات

بدقسمتي مريض هاي ما
در جمله مقرراتی که حکومت سنيه ما
در بودجه امسال خود افزوده است
منظوری یکنفر طبیب اختصاصی برای
امورات بلدیه میباشد . بدیهی است که
این قرار عالی یکی از حسنات بزرگی است
که حکومت محبوب برعایای خود می فرماید
زیرا اصولا این امر معلوم است که
برای دفع امراض پیدا کردن ذرایع
وقایه یعنی جلو گیری از انتشار ووجود
امراض بهتر است از اینکه ذرایع
علاج را تقویت کنیم . وشاید این بهترین
صفت حکومت سنيه حالیه ما باشد که
مسائل را از راههای اساسی ترین علاج
وتدبیر می نماید . این را چنانچه گفتیم
یکی از حسنات بزرگیست که حکومت سنيه
ما برعایای خود فرموده است . ولی این
را صریحاً باید بگوئیم که برای حصول
يك ترقی و یا اصلاح تنها صادر شدن امر
وقرار حکومت کفایت نه می کند ، بلکه

عامل بزرگ و فریضه اهم بر دوش ملت
ورعیت است . مثال این مدعا را از خود
مسئله صحيات عمومی میگیریم تا از مطلب
دور نشده باشیم .
مثلا دولت برای اینکه مسئله صحيات
عمومیه را اهمال نکرده باشد ، در اوائل
سنه تاسیس در پایتخت وولایات شفاخانه
هائیکه فقرا را رایگان علاج کند
تاسیس نمود . این بغیر از شفا خانه های
بسیار واستخدام دکتر های متخصص
ورفع محصول گمرکی از ادویه ، حتی برای
تبلیغ ونشر نصائح صحى مجلة هم صادر
نمود . گویا درین راه وظیفه که بر دوش
داشت ایفا نمود .
ولی آیا این اقدامات متعدده و آخری
برای رفع ودفع امراض کفایت میکند
معلوم است که جواب نفی ! میباشد
زیرا مثلا اگر یکنفر بمرض مهلك
وچتل سفلیس ( آتشمك ) دچار شود
حکومت برای علاج ونجات شفا خانه های
مفت و داکتر های متخصص رایگان
تهیه نموده است . ولی اگر این مریض
خدای خود را حاصر ندیده و در حمامهای
عمومی رفته لنگ و دستمال های عمومی را
استعمال کرده صد ها نفر دیگر را باین
بلای بی درمان و یا کم درمان دچار ساخت
آیا حکومت چه کرده می تواند ؟ و یا
اینکه تقصیر حکومت در مبتلا شدن
دیگران چیست ؟
على هذا القياس در باب عفونت میگوئیم
که حکومت برای تنظیقات عمومی میتواند

بلدیه خود را باندازه لزوم تقویت بدهد
ولی دائره این مساعدتهای او شهر وکوچه
و سرکها و معبر های عمومی خواهد بود
فرضاً شخص درون خانه خود عفونت را
داده حولی یا زیر خانه های خود را مصدر
مکروبهای که موجب انتشار مرض ها در
آن منطقه میگردد ، آیا حکومت در درون
این چنین حولی ها چه دست درازی کرده
می تواند ، تا خلق خود را از بلا و شر
آن نجات بدهد ؟
مانند این مثالها که ثابت می کند که
وظیفه اهم در اصلاحات بر دوش خود
رعیت و اهالی میباشد ، خیلی زیاد است .
حصه مهم دیگر وظایف حمایت صحيات
عمومی بر مامورین صحی بلدی است که
این را باید ملتفت بود که این ماموران
جزء همین ملت هستند که در مذاکرات
ایشان قبل از زمان ماموریت دقت کنیم
خواهیم شنید از يك سلسله آرزو ها و
پیش نهادات برای ترقی و تعالی مملکت
میباشد . وشاید مامور شدن آنها بهترین
فرصت برای حصول آن آرزو ها بشمار
میرود ، و اگر اندك اعمالی بنمایند ، در
حقیقت کفران نعمت کرده می باشند .
والحق اگر دقت کنیم امراض در مملکت
ماخیلی بد قسمت میباشد ، وشاید اهمترین
حصه های بدقسمتی امراضهای ما مقصر نشدن
دو با باشد . که این جا بقرار نظریه سابق
خود میگوئیم که تنها صادر شدن اوامر
حکومت کفایت نه می کند ، بلکه
وظیفه شناسی و خدا شناسی کسانیکه


صفحه ۱۲

(شماره ٤)

سال پنجم

هست احضار ادویه بآنها مفروض میباشد
شرط اهمیت است :
آیا حکومت علاوه بر اینکه برای تاسیس
شفا خانه و تورید ادویه بودجه مکفی
منظور کرده است ، و به معارف طبیه
امن و باجاره تاسیس یک دواخانه داده
است . و یا اینکه برای تشجیع و تقویت
دوا فروشان محصول دوا ها را معاف کرده
است ، چه کرده می تواند ؟
ولی باز هم در دوا خانه های کابل رقم
و ازان بیجاوه های که مرضیم در شفا
های شان داخل شده ، یکی از چندین
نفر ان شفا خانه را ده را از بهترين نعمت
های الهی که عبارت از صحت باشد محروم
ساخته باشد بوضع رقت بار تسليم يك
نسخه شفا از طرف دوافروشان بهانه
که دوای این نسخه یافت نمیشود رد
می کنند ؛ و غالباً دگر این دوا خانه ها
را يك تفتیش افی بگذاریم غیر از چند قلم
دوای خیلی ابتدائی که بودن آنها در دواخانه
شرط است ؛ دیگر چیزی نخواهیم یافت
این بمیر از نسخه های من دیگر فاش
کردن در آنها تخصصی ما نیست . ولی
طبعاً آنها را از روی مشاهدات درك كرده
می توانم
عیب دیگر که ان دوا خانه ها آورده شده
این است که در چندین سال پیش ازین
که شاید اوائل نظر بود قاعده عادلانه
گذاشت که نرخ عمومی غرض ادویه
بار قی روپیه ۶ خوراك باشد در حالیکه
هر شخص که به قیمت دوا ها بلد باشد
بنقس بزرگی این نرخ اقرار می کند در

در یاد داریم که سنه گذشته در موسم
بهار که دقت شدید مرض ملا ریا (تب
لرزه ) است ، با بعض از مامورین صحی
شکایت کرده مسئله جلو گیری از این
موذی که قرار بیان بعض داکتر ها که در
کابل و نواحی آن در موسم بهار وحزان
مريض ها در صد ، ۶ و ۷۰ غرض
ملا ريا ( تب لرزه ) گرفتار می باشند
نموديم ، و معلوم است اولین چاره اینا
انشاء ترين اليفان الو بيادة تفليح خندق ها
و رفتن آبهای ایستاده ، و استعمال خنیرای که
دارسنه علاج این خندقها آما اخیراحات
جواب عجیبی داد که :
با الظاهر چون هشت حصه، می شود ،
و یا اینکه روزی با این دوا فروشان در
موضوع تسهيلات حکومت برای تجارت
دوا فروشی نموده است ، در مقابل این
افضانات ایکونه دوا خانه های ما دروقه
هذا کردیم ، جواب داد : : ما رادر
این قدر هم غنیمت دانیم :
بلی اگر مسئله فردی می بود جواب آن
شخص اولی که اهمال خود را قانون
طبعی می سازد ، و یا این شخص دومی
که کمی و نقص را غنیمت می شمرد
صحیح بود ولی در مسئله عمومیات این
جواب ها به جا افتاد محض است :
ما زار ببار شکرانه توجه دولت
تماثل منیات عمومی این نظریه خود را
یاد آوری میکنیم . بعد ازین تا مان و
العان حکومت بمـسائل شقـایق اگر
افغان ، نقص و الع دوا ، توط است ،

کفران نعمت بلکه مصداق بستگی ها
شمرده میشود و نزد خدا و حکومت
مسئول خواهیم بود ، مقابل اینکه در
وظائف که به ، ومیات تعلق دارد اهمال
کردیم . یا مجبورات کم و ناقص را در
حق عموم بسیار وغنیمت شمرديم .

مجله اقتصاد

مجله اقتصاد که در هر پانزده روز
یکمرتبه ادامه می یابد و بلحاظ مطالب
علمی، تنها مجله ایست که تا کنون
انتشار یافته و اگر میل دارید از مطالعه
مقالات علمی آن استفاده نماید در مواضع
ذیل واجب فروشی میشود :
۱ : بازار کتاب فروشی :
الف : دکان ملا عبد الاحد خان کتاب
فروش
ب : دكان ملا شير گل خان ، ،
۲ : بازار کته خورای چندول : دكان
حاجی عبد الله خان سیدسوا .

تصحیح

به زیر عنوان «یادآوری از یغمای وطن »
در سط آخر ستون دوم صفحه سوم
شماره سیوم روز نامۀ انیس ، مجله مام
حافد كويۀ دولت شاه در اشتباهاً اسم
بار چهای مقاله عرض شعر قدرته ،
رقم دوم گردیده است. عطف توجه قارئین
مجله به تصحیح این عبوه موقعیت مدعا
پاش ابلا ، که امیر غلامحمد، با هه
شماره ، ص ، ب، ص، ه


( شماره ٤ ) ( مجلد پنجم )

جواهر ات ثمین ۱۲ : آزادی مکار در بالای سر هر سیاستی ٢٥ : اولین دشمن يك ترقی خواه آرزو
یا حاکم است . ها و آمال او ست .
کلمات برجسته یکی از شاگردان معروف ۱۳ : شماهر قدر آزادی خواه باشید ، ٢٦ : جهال مرگ را نسبت بتغیر دادن
سید جمال الدین افغان همانقدر جماعتی که از شما آزادی عادات خود ترجیح میدهند .
مرحوم شیخ محمد خیابانی خواه وند . ٢٧ : امروز آنچه در نظرها مرغوب
در آزادی و استقلال : ١٤ : غرضین آزادی باید مقید به قانون است فردا ممکن است مردود
باشد . باشد . ( این فرمایش حضرت شیخ
۱ : اولین لازمة شرافت يك ملت استقلال ١٥ : خادمین حقیقی ملت باید فدائی ملت راجع بعادات غیر مفید است )
است . شوند .
۸۲ : عوام يك علاقه مفرطی بعادات خود
۲ : استقلال ملت همر فقط فضایل نفس ١٦ : ممالك اسلامی را مسلمان ها باید شان دارند که همین علاقه مانع ترقی
و اخلاق عالیه محفوظ میدارد . آزاد کنند . آنها است .
۳ : حافظ و نگهبان استقلال هر ملتی در تجدد و ترقی :
شجاعت و قهرمانی آنهاست . ۲۹ : مقلد و متعلق عوام در چشم آنها است .
٤ : هر آینه میخواهید آزاد باشید باید ۱۷ : اولین وسیلة ترقی ، داشتن روح ۳۰ : کلاه امروزی شما بقدر کلاه دیروزی
حقیقت را پیشه خود سازید . تجدد است . پدران شما نیست و ممکن فردا هم
ه : بدون حقیقت آزادی میسر نمیشود . ۱۸ : يك ممالك زنده و بیدار هیچوقت بار کلاه امروزی شما را او لادان تان
٦ : يك ملت نمیتواند بدون معارف آزادی خصمانه بطرف تجدد رهسپار نردد . در سر نخواهند داشت .
خود را محفوظ دارد . ۱۹ : رسد ترینه براه رفتن غلط و محال ۳۱ : همان قوه که در موقع خود بشکل
۷ : در راه زنده کانی شرافتمندانه باید است یعنی روش زمانه را پیروی آتش و حرارت متجلی میگردد
از مال و جان گذشت . کن ، خواروزبون نشوی . بعد ازان باید بشکل کار و حرکت
۸ : زنده باد ملتی که برای زنده داشتن ۲۰ : باید زمانه ما را هر کجا هدایت میکند بروز کرده چرخهای تمدن وتکامل
آزادی و استقلال خود زنده کی پی وی تغاثم . راه براه اندازد .
را دوست دارد . ۲۱ : چنانکه زمانه ملت ها را سوق می کند در فلسفة اجتماعی :
۹ : آزادی مستلزم مساوات است ؛ در و آنها هم میروند و پیروی میکنند ،
مقابل قانون همه برابر هستیم . باید ما هم تباید طق زمان خود باشیم . ۳۲ : عوام تابع تبلیغات است و هر گاه
۱۰ : هیچ نوع آزادی را نمیتوان تصور ۲۲ : باید ترقی کردن را لازم دانست ترقی مدیران ومقتدا یان شان مدیر ولایق
نمود که با ما اجازه خطاکاری خواهد نکردن در زمانه حاضر مردن است باشند ممکن است نتایج حسنه از
داد . ۲۳ : هر ملتی که ترقی و تجدد را بنظر عوام گرفت .
۱۱ : عطر گلاب الحصة خاطر را مسرور لا قیدی می بندد ، آن علاقه و دلبچسبی ۳۳ : يك فرد بیعلاقه بجامعه خود کمتر
می سازد ، عطر آزادی در مملکت ندارد دو چار هلاکت خواهد شد . از حیوان است .
بشتر نمایید که دایما يك مملكت را ٢٤ : ما اولاد قرن حاضریم نباید بقرن ***
معطر داشته باشد . خود عاق شوم . این جملات برجسته را از جمله فرمایشات


( شماره ٤ ) مجلد پنجم
حکیم فرزانه آقای شیخ محمد خیابانی شاگرد خردمند سید جمال الدین افغانی بنده انتخاب و به آن نامه ملی اهدیه کردیم
امید وارم مطالعه کنندگان آثار قیمتدار خود استاد بزرگ شرق سید جمال الدین افغانی امثال این جملات را اگر در آثار ممدوح ملاحظه کرده باشند نیز انتخاب کرده و برای استفاده هموطنان من به هدیه آنجریده عالی بفرمایند
ع . ج اعظمی
خبرهای داخلی
وکیل نائب الحکومه مزارشریف
حسب الفرمان ۱۹۷ حضور همایونی رئيس تنظيمه هزار و جعت ع ج محمد ندیم خان والی ، نسبت به علالت مزاج ، رخصت داده شد که به تاشکند برای معالجه برود عوض معزی الیه تا زمان عودتش و ع ج احمد علیخان سابق معین حربیه و رئیس تنظیمه قطغن و بدخشان ، به حیث وکیل نائب الحکومه امورات مزار شریف را اداره می کند .
مدیر عمومی فابریکات
چون امورات فابریکات به وزارت تجارت تعلق گرفته است ، تا حال اداره به نام مدیریت فابریکات بوزارت تجارت موجود نبود که امورات حسابی و غیره آن فیصله شود که لهذا در اثر پیش نهاد وزارت موصوف آقای محمد کریم خان ( برادر
ع ج وزیر صاحب در بار ) از حضور والا حضرت صدر اعظم صاحب مدير عمومی فابریکات وزارت تجارت منظور و منصوب گردیدند . باقی مامورین آن حسب تصویب و انتخاب وزارت مقرر خواهند شد .
معاونه مدیریت شفاخانه مستورات کابل
خانم ش ، گل علیخان گند کمشر که از اواسط مه جدی ۱۳۰۹ الی اخیر سال مذکور بصورت فخری بشفا خانه مستورات خدمت می نمود .
نظر بحسن خدمت و فعالیت اش ، مدیریت مستقله طييه خانم مذکوره را بحيث معاونه شفا خانه انتخاب و از حضور ج ع ج والا حضرت صدر اعظم صاحب منظور گردیدند .
ميرزا سیدال خان کاتب تحویل خانه عمومی مدیریت مستقله طبيه لبطر ، در خواست خودش از ماموریت بر طرف و عوض آن میرزا عبد المجيد خان منظور گردید .
خبرهای خارجی
معاهده مودت فیمابین حجاز ، نجد ، عراق
لندن ١٤ اپریل : ـ نماينده گان حجاز نجد و عراق بتاریخ ۸ اپریل در مکه معظمه . معاهده دوستی و مودت و پرو
توکول ثالث امضانموده اند. نیز مذاکرات راجع به مسائل اوقات برای منفعت حرمین الشريفین و عقد قرار داد پاسپورت و گمرکات جاری است .
چپاول و سرقت بانك فیلادلفی
فيلادلفی ـ ۱۱ نفر دزدان و قطاع الطریق در چهار موتر مجهز از ماشین دار و تفنگچه : به اطاق نقود بانك حمله کرده و مقدار ٤٥ هزار دولار را دزدیدند .
دزدان به اصول عسکری عملیات کردند یعنی دو نفر از اینها مصروف تهدید عمله واجنت های بانك و سرقت . و باقی آنها در مقابل دروازه عمارت بانك با تفنگچه های شان هر کسی که خیال داخل شدن درعمارت را میدشت فیر می کردند .
رویتر
عراق
معاهده دوستي با ماوراي ارون
مسکو، ٢٦ اپریل ـ نوري سعيد صدر اعظم عراق با حکومت ماوراي ارون معاهده دوستی را امضاء نمودند . نوري سعيد که برياست نماينده گري براي مذاکرات درباب تشكيل اتحاد پان عرب حرکت نموده بود مصره عمال دال پارت نموده بطرف مكه براي مذاكرات با ابن سعود رفت مطبوعات ممالک عرب اشاره مینمایند که انگلیس به این اتحاد احتیاج دارد .
تاس


صفحه ۱۵ ( شماره ٤ ) مجلد پنجم

مؤلف: له پلانیه فرانسوی ( ۲ ) مترجم : حبیب الله طرزی
مادام سان ژین
( ناول )

فصل اول
( دوکسپان )
ماه جولای اريک جمعیت مسرور و خندان چهره های بشاش، یونیفورمه های مجلل مملو بود مر د ها اکثراً از دسته سربازان ( گارد نا سیونال ) مركب بوده و حاضر بودند که به شنیدن ضربه اولین نقاره انقلاب بمیدان سر بازی جهیده و در مجادله شرف حصه بگیرند : در میان این سر با زان جوان خوش چهره و ممتازی بود . از علامه تفریقی که بر با زو داشت منصب سار جن او واضح میگردید . از هر جما عه دختران مقبول که با چهره متبسم میگذشت نظر توجه همه شان را بطرف خود ش جلب می نمود . خود اوهم فریفته حسن و جمال يك دخترك مبهوشی بود که چشم های كبود راست بازش باقدری عیاری بطرف گارد قشنگ مینگریست . سار جن جوان با وجود تحريك رفقا باز هم بنکاهه با دخترك متردد بود .
یکی از سپاهیان او را مخاطب ساخته گفت :
« هله له فیور ! موقع را از دست مده این اقدامتی اثر نخواهد ماند . من ضمانت میکنم !»
یکدیگر : اگر تو جرئت کرده نمی توانی من حاضرم که طالع آزمائی کنم »
سومین : « هر کسی می بیند که چشم او بر تست این هم رقص فریكاسه است . . . برو از نزدش خواهش کن ! »

له فیور از شخص چپا ر مین که مانند خودش يك سار جن بود پرسید « برنادوت ، آیا تو مشوره میدهی که ازو رقص بخواهم ؟ »
بر نا دوت : « برو هیچ باك ندارد ويك سر باز فرانسی هیچگاه از مقابل ميك دشمن ويك روى مقبول بر نمیگردد !»
سار جن هم قطاران خود را گذاشته سر راست بطرف دخترك رفت و دست خود را دور کمر او گرفته بطرف خود کشید و در حالی که کوشش داشت او را ببوسد گفت : « منزل ! این فریکاسه را با من خواهی رقصید ؟ »
ظالم قشنگ با کمال سرعت و دلیری خود را از آغوش او کنده و سیلی مضبوط بر خسار سار جن جوان نواخته او را دو سه قدم عقب نشاند . این پیش آمد خفت و حرارت له فیور را قدری سرد نمود ، چنانچه دست خود را به کلاسه کتبچه خودش برده باحترام گفت : « ما مزل ، امید میکنم شما را نیازرده باشم ؟ »
دخترك كه قهرش بکلی برطرف شده بود جواب داد : « اوه ! دوستم حرف آزرده کسی در بین نیست ، خواستم یکدرس بشما بدهم ! دگر دفعه خواهید فهمید که با که مقابل شده اید ! » و بطرف یکی از همراهان خود برگشته آهسته گفت چندان بد رنگ هم نیست . »

بر نادوت با وجودی که رفیق خودش را تحريك نموده بود ازین پذیرائی باطناً مسرور شده پیش رفت و از بازوی له فیور گرفته گفت : « بیا رفیق ، درینجا بکار نیستی . شاید این خانم جوان رقص را یاد ندارد ! »
دخترك از شنیدن این کلمات او براشفته گفت : « این مسئله بشما ربطی نخواهد داشت ! هر وقت و با هر کسی که دلم بخواهم میرقصم ! ولی با شخص شما هیچ گاه نخواهم رقصید ! اگر دوست شما حال بيك وضع مناسب از من خواهش کنند بکمال ممنونیت يك دوره را با او خواهم رقصید و باینصورت دوست های خوبی خواهم شد . چنین نیست سارجن این را گفته دست های خود را بطرف ( له فیور ) برده بدست او نهاد .
له فیور : « بهترین دوست ها ماد موازل . . . من بارهم عفو می خواهم چیزی که حالا واقع شد قصور من نبود رفقا مرا تشجیع کردند ، چیزیکه در معا وضه یافتم مستحق آن بودم . »
دخترك با چهره متبسم ــ : « این قدر عفو ضرورت ندارد . بگو به بینم از اهالی ( الزاس ) نخواهی بود ؟ لهجه تکلمت قدری بآنها شباهت دارد . »
له فیور ــ : « در قریه ( رو فاش ) قریب ( را ین ) تولد یافته ام . » دخترك : « پس ما هموطن و هم سایه هستیم مولد من ( سنت امارمین ) است . »
له فیور ــ : ــ « آیا اسم شما را پرسیده


می توانم ؟ »
دختوك قدری بسرخ شده گفت
اسم من ( كاترين بوشير ) قصاره و در
كوچه «رو پال » رهایش دارم . و له فیور
« من هم ( له فيور ) سابقاً در گارد
های شاهی سار جن بودم وحال در ملیشیا
عضویت دارم . »
دختوك : « این چیز ها را پیشتر
هم فهمیدن ممكن است حال بیا كه ساز
شروع شده است . » این را گفته و
بدون انتظار در اغوش سار جن درآمده
در انبوه رقصنده گان درآمده ملحق
شدند .
در اثباتیکه سارجن و رفیقه مقبولش
رقص کنان از مقابل ناظرین میگذشتند
يك مرد با چهره بسیار زرد و موهای
ژوليده بطرف ( كاترین ) دیده خندید
و گفت : ( سان ژین ) با گارد هـا يك
جا شده است . »
پر نادوت كه ندای او را شنیده بود
پیش رفته ازو پرسید : « آیا این خانم
را می شناسید ؟ »
«بلی ! این دختر قصاره من است
خیلی دلیر ! نيكوكار ، صاف دل ! و
صاحب زبان تیز است . برای نوت گوئی
واطوار بی ساخت شوخانه ش بشما رقرب
وجوار به ( ما مزال سان ژین ) شهرت
یافته است ...
به مجردی که رقص بپایان رسید
سار جن ما منزل خودش را به جایش
رسانید : سكوت وسکوت حكام فر ما
گردیده بود . مصاحبه خمر و نقاله ایشان
هم طرز خصو صیت را اختیار كرده
و آنها را در انظار بهترین دوست ها
جلوه میداد . له فیور برای اینکه
دو ستی خود شان را زیاد ترتی مستحكم
كرد. باشد صرف شامپانی را هم تجويز
نمود .
كاترین جواب داد : ـ بكمال ممنونیت
خاطرم . من منكر تشریفات زیاد نیستم .
تويك شخص مدتی معلومی آئی دلیل
نیست که این نادان مهر بافانه ات رارد
کنم ، بالخاصه كه رقص اشتها را خیلی
تند میسازد . بیا بشتابیم .
له فیور قدری تردد نشان داده گفت :
« ماه مزال میدانید که در نان شازت
ندارم تنها مشروبات بنوشم : »
دختوك بخنديد گفت : « فهميدم ـ
دوستانت را میخواهی دعوت كنى ، خوب
آنها را نیز بخواه . راستى من ـ ود
می توانم آنها را دعوت کنم . » این را
گفته و بر كرسى بر شده بطرف يك جماعة
جوا نان ، این دو نفر را در يك فاصله به
چشم تعقیب می نمودند اشاره نموده
صدازد : « هيه بچه ها ، این جا بیائید .
ما شما را نخواهيم خورد . »
باین دعوت بسیار بی با کانه کاترین چهار
نفر گارد ويك نفر ملیسکی آمده با آنها
ملحق شدند و پیاله ها را پرکرده بصحت
او نوشیدند . درین لحظه ( سان ژین )
وله فيور آنقدو باهم اشنا شده بودند
كه هر دوی شان از يك قدح مشروب
می نوشیدند . سارجن برای دفعه ثانی
جرئت یافته بدو شیدن بوسی تشبث نمود
ولی ( كاترین ) او را به عقب را نـده
گفت : ـ « از بن ممكن نيست . مزاج
مرا حست ، ولی چیزی كه زیاد تر آن
باشد من اجازه نمیدهم . »
جوانیک در لباس ملیسکی بود له فیور
را مخاطب ساخته گفت « گمان ميكنم كه
تو از يك قصاره مشاهده اینقدر پرهیز
کاری را توقع نمیکردی ؟ من میتوانم
بتو بگویم که دد موارل ( سان ژین )
را نه اینقدر آسانی بدسـت آورده نه
می توانی . »
كاترین حقارت مندانه و بايكقدر
زودی ، هیچ گاه . » وبطرف متكلم
دیده علاوه کرد : « هم شهری عزیزم
فوشه ، تومرا از بسیار وقت میشناسی
و این سوم دفعه ست كه رخت های ترا
می شویم . آیا كدام حرف مشتبهی در
باره من شنیده ئی ؟ » فوشه : ـ « لا
ولله هیچ گاه . »
« من از ـ اعت تیری های مشروع مثل
رقصیدی ( فریکاسه ) و یا نوشیدن یا بعض
اشخاص نجیب مانند شما ها خود داری
نه میکنم ، ولی هیچ کس هم ، هیچ گاه
به مقاصد دیگر کفشکی خانه ام را عبور
نکرده است و خوب احتیاط میکنم که هیچ
كس هم بدون يك شخص عبور نكند . »
له فيور دست به سبیل های خود
برده پرسید : « آن سگ خوش قسمت
كه خواهد بود ؟ » ( باقیدارد )
( مطبعه انيس )


[BLANK PAGE]


احمد شاه
تاجر ماشین ها و عموم لوازم علمی و فنی

تیلفونهای اریکسون
اریکسون فابریکه است که در سنه ١٨٦٩ تقریباً در تاریخ اختراع تیلفون
تاسیس شده و اکنون در اکثر ممالک دنیا قریب پنجاه فابریکه بزرگ بنام
اریکسون وجود دارد که سامان تیلفون و تلگراف جدید ترین سیستم ها
را می سازند فابریکه مرکزی اریکسون در ستاک هالم ( سوید ) و شعبات
او علیحده فابریکه هائیست در فرانسه انگلستان لهستان ، اسپانیا
استریا چکوسلاواکیا هالیند هنگری - ایتالیا پولاند و علاوتاً
بتقریب پنجاه نمایندگی در ممالک بزرگ دنیا دارد .
فراموش نشود که احمد شاه تاجر هم نمایندگی فابریک اریکسون را
داراست و بهترین سیستم تیلفون های دنیا را با لوازم مکمل آن بمناسبترین
قیمتی به طالبین فروخته و رضایت مشتریان را از همه حیث فراهم خواهد آورد
خواهش مندان و طالبین اینگونه تیلفون ها و غیره سامان الى بتجارت
خانه او که واقع بازار جنوبی ارگ کابل است رجوع خواهند فرمود .


انیس
جریده ملی

قیمت اشتراک

در افغانستان ۱۲ افغانی
محصول پوسته اطراف و ولایات داخله ۲ «
طلبه معارف ۷ «
در ممالک خارجه ۲۰ شلنگ

لطفاً پول اشتراک که بتوسط خزائن دولت فرستاده میشود باید
رسید عوض و معاومنه باشد

( مطبعه انیس )


شماره ( ٥ ) مجلد ( ٥ )
اشتراك سالانه ١٢ افغانی
محصول پوست ٢ "
خارجه ٢٠ شلنگ
انیس
تاسیس ١٣٠٦
اداره : كابل جاده ارگ
مؤسس و نگارنده مسئول
محيي الدين
٢ سنبله ، جوزا ١٣١٠ ٢ محرم ١٣٤٩

عاطفه و پرستاري
صحت جان در پیشگاه آمال و آرزو های انسان قیمتدار ترین خواهشات انست !
بطوری كه يك انسان صحت خودش را دوست داشته و برای آن قیمتی را قائل است شاید غیر خودش كسی بآندرجه بصحت وی علاقه مند نباشد .
ولی اشخاص شریف نوع پرور كه هر شی قیمتی در مقابل خواهشات نوع دوستی شان قیمتی ندارد ، بسعادت و سلامت و صحت و خوشبختی نوع خود عشق و علاقه مخصوص داشته در نیل این آمال بزرگ شریفانه از هر گونه بذل و ایثار مضایقه نمیفرمایند .
ملل امروزه جهان در سایه همت و شرافت همین گونه اشخاص نوع پرور خود مالك صحت جان بوده ، بسعادت و اطمینان زندگانی مینماید ، ولی در اكثریه بلاد مشرق تا هنوز كمتر اشخاص پیدا شده اند كه باین موضوع حقیقی حیاتی و مسئله بزرگ حفظ و حراست نسلی اهمیتی گذاشته و جان يك ملتی را مر هون احسان خود قرار داده باشند .

هموطنان میدانند كه ما تا چندی پیشتر بچه اندازه فاقد اینگونه موسسات حفظ جان بوده و چگونه حیات و صحت اهالی این خطه معروض سیر حوادث و آفات ، دستخوش امراض و كسالت از بی مبالاتی و عدم پرستاری گردیده بود ، فقط مراحم بیگانه حضرت حكيم على الاطلاق و از فی الجمله مساعدت آب و هوای سالم این خاك است كه ملت ما با آن حوادث مقابله و تلفات سنگینی را كه تهدید بحیات و صحت عمومی جامعه ما می نمود بحمد الله تعالی دو چار نشده و نیم جانی بسلامت بردیم .
ولی باز هم رخساره های افسرده و چهره های پژمرده فقرا و ناتوانان كه بپولی ادویه ، بقیمت قدوت معالجه ندرتند قلب انسان را لرزانده ، عواطف لطیف را به هیجان می آورد .
شاه دل آگاه حاضره ، اعلیحضرت محمد نادر شاه غازی ، كه قلب رؤف و عواطف نوع دوستی و ملت پروری ش پاد شاه قلوب و عواطف دوستداران اهل وطن است !

از مبادی جلوس شاهانه ازین منظره تاسف خیز و انحراف صحت عامه برقت افتاده و مسجلاً قدم های جدی درین راه برداشتند .
تشکیل فوری مدیریت مستقله طبیه ، جلب داكتر های متخصص ، تدویر شفاخانه ها تهیه ادویه و ملوازم امور صحیه سهمه ناشی از عواطف سرشار وطن دوستی و ملت پروری این تاجدار رؤف بوده است .
تازه ترین مژده كه روح علاقمندان بصحت و سلامت ، جان هموطنان عزیز را میبالاند تاسیس ، شفاخانه مجانی علی آباد است ، علی آباد واقع چهار می متری كابل ملك و یاد مزروعی و قلعه بزرگی است كه ذات شاهانه بانضمام نشان المراعلی كه در ازای فداكاری و تحصیل استقلال وطن در عهد سپه سالاری ذات ملو كانه خود بطور مكافات خدمت شان از دولت تحصیل كرده ولی آنرا بمفاد شخصیه استعمال نكرده از نقطه وطن خواهی و ملت پروری برای سعادت اولاد این كشور بيك مكتب وسیع تخصیص و تمام مصارف آن مكتب را از حاصلات ملك مذكور تعیین


صفحه ۲
(شماره ۵)
مجلد پنجم

فرموده بودند که مکتب علی آباد مشهور و تا چند سالی دوام ورزید بالاخر در دوره حکومت امانی متاسفانه سقوط نمود.
اکنون آن ملک و قلعه با سعادت که بشرف شمشیر مردانه هدیه شده بمصرف خيلي قيمتي ونظريه عالي جناباته تخصيص يافته بود دوباره احياي شرف وبركات نموده ازطرف اعليحضرت غازي براي تاسيس شفا خانه مجاني مختص ومعين گرديد تا اهالي فقير وبي بضاعت اين كشور را در آن منزل صحت ومأواي عافيت بوده باشد : متخصصين فني از قبیل مهندسین ومعمار تحت نظر جناب رفقي بيگ داکتر حضور همايوني براي تهيه نقشه وتدارك سامان و اسباب لازمه آن مقرر گردیدند تا شروع بکار آن کرده شود.
فعلاً براي تعمير شفا خانه مذكور ووسائل لازمه آن مبلغ دو لك افغاني را حضور همايون اعليضرت از پول شخصي ذات شاهانه خود وضع وبراي انجام اين مقصد عالي تخصيص فرموده اند.
حاصلات مزروعي وبا غهاي ملك علي آباد که هم يک عائد قابلي و پول هنگفتي ميشود براي مصارف سالانه اين شفا خانه از حضور ملوکانه تعين فرموده شد که در صورت لزوم مصارف لازم باز هم مراحم ومساعدت حضور موسس ملت
پرور خود را نیز شفا خانه خیریه نائل خواهد شد .
ما در اداي اين عواطف ملت دوستي وآمال رعيت پروري وغمخواري اعليحضرت متبوع محبوب خود از اظهار شکریه وامتنان قاصر و قلم ما عاجز است که در برابر اینهمه مراحم متواتره وانوارات مشکوره شرافت مندانه اعليحضرت همايوني که نسبت به حفظ جان وسعادت اولاد واهل وطن خود بذل ايثار ميفرمايند شکريه بسزا نمايد.
صرف ما به این جمله قناعت کرده میگوئیم :
زنده باد پادشاهیکه صحت وزندگاني ملت خود را طالب است .

قصیده
شمع قصیده مشهور حكيم خاقاني ومانند قصيده لا هون
اين چند بيت که ترجمان روحیات ملی و در حقیقت ناله های جان گداز تمام افراد این محیط است ، به افتخار خدمت جامعه مقدس اسلامی و به نام معاونت در نشریات مملکت متبوع ما به جريده محترم ( اتفاق اسلام ) تقديم گرديد .
امید است در این زمینه که برای آینده ملت یاد داشت های خونینی را از انقلاب خائنان سود گذشته مجسم نموده وشفقت وعلاقه شان را به حكومت ملي
اسلامی صحیح اعلیحضرت معظم غازی نادر شاه افغان که همۀ آن مفاسد معایب دوره امانی را می خواهد با بهترین صورتی اصلاح نمایند بیفزایند.

خلیلی افغان

دو شینه که شد گردون در پرده شب پنهان
خورشید چو مظلومی سر برد بگریبان

من بودم ودل با من من يکدله او تنها
من خفته و او بیدار من مرده و او نالان

وز سوز سر شگ من گوئی که ببر جان
آتش بسر آتش طوفان بسر طوفان

گاه از غم این کشور نالان بدو صد ماتم
گاه از ستم گردون گریان بهزار افغان

كاين ملك پر از دانش وین خطه پر از بینش
وين مملکت آزاد وین خانه آبادان

گردید چو طشت خون یکسر همه دیگر گون
شد منقلب و واژون شد منهدم و ویران

اين رول ستم بابا از دست غمازی کرد
وین رشته جمعیت از ظلم که شد پژمان

مافخر زمان بودیم آشوب جهان بودیم
در وحدت ملیت در غیرت و در وجدان

در پایه دین بودیم خدمت کن وفرمان بر
درپای وطن بودیم طاعت گرو خون افشان

بوديم يک مذهـب در موقع قربانی
بوديم بيك رشته در حب وطـنخواهان

از بهر چه زد آتش بر مونۀ ما گردون
از بهر چه غم بارید در گلشن ما بستان

فکرم براین سودا آشفته چوزلف یار
عقلم سراین آتش چون درد سیه پیچان
( باقی دارد )


( مجلد پنجم ) ( شماره ٥ ) صفحه ٣

بقلم آقای میر غلام محمد خان :
مشاهیر رجال افغانستان
حکیم ناصر خسرو بلخی
(قرن چهارم هجری)
در صحنهٔ زنده‌گی عاریتیت که فانی و غرور آمیز است ، بشریت وظایف سنگینی بر شانه خویش دارد . این وظایف و دایع و تحملات الهیه است که تا جان در بدن است کشیدن آن ناچاری است. حضرت بیدل بکوششی گفته بود که زنده‌گی بار کردن است و زیستن لاچاری . بر خلاف سایر حیوانات که از هر گونه مسئولیت و محاکمه ئی معفو و لا قید بوده صفحات حیات را آزادانه طی میکنند انسانها در هر قدم زنده‌گی به دفع و جذب غریبی گرفتار است ، شهوت و غضب میخواهد بام کند عقل و وجدان منع میکند ، احساس یکسقین مهر نفس تمایل مینماید ، آئین و ایمان به بستن آن هدایت میفرماید ، خاتمه احوال با این مراتب مجهول و در انظار جستجو مستور است :
در وهلهٔ اول این نظریات از بعض فرقه های بشری سلب حوصله و تحمل مینماید ، و دسته های مردم را برای بلند کردن علم عصیان در برا بر این وظایف الهیه و اوامر عقلیه و وجدانیه ، وا دار میکند ، ازینجاست که موجدین فلسفه های منفی - نفس و ماده پرستی ، خوشگذرانی شهوت و غضب پروری بمیدان اخلاقیات بشریه میبر آیند . ولی خدای را شکر است که دیر نمی پایند و حکومت این فلسفه ها ابدی نیست ، چه سرشت انسان ازینها بالاتر است ، و او دارای نفس ناطقه است و در جسم عنصری او روحی است که بعالم ماورای ماده مربوط است . و در مغز كوچك او عقل بزرگی بازی میکند . این روح و عقل است که جنس او را از سایر حیوانات ممتاز و منفصل میسازد ، و او میگوید که ماده و جسم خود را کنترل کند روح مجرد ابدی است طیب و طاهر نگهدارد ، تمدن و عمران صنعت و فن ، محك و جریان اجتماع را یوماً فيوماً ترقی دهد ، وبسوی تکامل ، آن تکاملی که غیر متناه است سوق نماید باز عقل و روح به آدم امر میکند که روح را به تحصیل علوم الهیه و نفسیه و اخلاقیه با الاخره بادراك معقولات بانیمازه تصورات ممکنه آرام و راضی سازد ، این علوم از معرفت نفس آغاز و بشناخت حق اول یعنی خدای انجام مییابد .
بعلاوه این وظایف جسمی و روحی تکالیف ثالثی نیز را انسان مرتب مینماید که عبارت است از استعمال عدالت و عدالت را خود دانند که عبارت است از عفت شجاعت ، حکمت . مردم غالباً این فرایض ثلاثه را تکالیف شاقه گمان کرده آنگهی تجاهل عارفانه یا تعارف جاهلانه کرده گویند : که این قضایا متناقضین اند در ایجاب و سلب ، جمع میان ماده و روح مجرد از ماده ، دنیا و آخرت نقیضتین است که جمع آنها با هم از محالات است . کدام بزرگواری نیز درین موضوع گفته است :
هم خدا خواهی و هم دنیای دون
این خیالست و محالست و جنون
در صورتیکه این قضایا نه اینکه نقیض همدیگر نیستند فی الحقيقت يك قول مؤتلفی از جانان تراکیبی میباشند که مسلم اند فی نفس الامر و الهذا با عتبار ذات نتیجهٔ برای آنها لازم است که آن نتیجه عبارة است از سعادت بشر در حیات و ممات يعنی تلذذ روح . آری صنعت و فن علم وعدلت ، تهذیب اخلاق ، ایثار وفداکاری ، حلم وحیا ، جودوسخا ، عفت وطهارت اینهمه مقدمه ئی هستند ، که نتیجه آن استراحت ولذت روح ست ادیان سماوية وقوانين علميه مؤيد همین عقیده استند ، برای حصول این سعادت ست که زندگی چند روزه این دنیای دنی ، مبارزه گاه نوع بشر قرار گرفته ؛ شانه خالی کردن ازین رزمگاه ، رهبانیتی ست که در دین اسلام ومذهب سعی وعمل ممنوع وحرام ست . انتحار درزیر فشار های حیات در هر ديانت وعلم نا جوان مردی وضعف ست . پس زنده‌گی عبارت از همان رزم وکار مقد سئی ست که ودیعهٔ الهیه واز حمل آن انسان ناگزیر ست، این ودیعه وتحميلات خدائی را شخص شیراز به یکبار امانت وسنگینی تشبیه کرده وگفته بود :
آسمان بار امانت نتوانست کشید
قرعه فال بنام من دیوانه زدند


صفحه ٤ ( شماره ٥ ) جلد پنجم

در راه ایفای این وظایف الهیه اگر انسان با عزم و جزم ثبات و غیرت خواسته باشد بکوشد، در مده وقتی او قوتهای خارقه ی تعبیه گردیده که میتواند بوسیله آنها در فضای حقیقت پرواز نماید. با هزاران سالی که بشریت مراحل حیات را طی کرده، هنوز از مدرکات و استعدادات متعدده نهانی خویش، جز اندکی را کشف نکرده اند، و قسمت بزرگت الان تقدم های مدنی متعلق به عده و محل بوده است. بسا عواطف و مدرکات و حسیاتی که در نهاد بشر ودیعه ست، ولی تا حال بسنگ مشق و امتحان و محل احتكاك نگردیده اند، و لهذا برق های جلی و حقیقت از آنها نجهیده ست.
استكشافات این مدرکات نهایتیه در میان ملل عالم با نداره دارایی علوم آنها بعمل آمده ست، شك نيست ممالك متمدنه جهان امروز در صدد کشف مدرکات جدید تری و مجهول تری در نفوس خود ها هستند. ولی مر است که امروز و هر روز از هر شی زود تر و پیشتر، برای شناختن این مدرکات نهانی، وتحريك و تهییج آنها در کالبدهای سرد شده خویش، کوشش و انهماك ورزيم . بلکه از آن هم پیشتر بایستی مدرکات معلومه و معطله خواب برده خودمان را بوسایلی که علم تبیین و مقرر کرده ایقاظ نمائیم، و از این راه جامعه بسوی اعتلای مادیه و متعاقباً روحيه براه انداخته شود .
بنام این مقصد نویسنده عجالته عنوان مشاهير وطن را اختیار نمود ، و ذیلا به

تحریر و شرح احوال یکی از مقدمین حکمت و فلسفه افغانستان در نه صد سال پیشتر ، پرداخت. شبهه نیست اکثیر ممالک امروزه باین عناوین آنقدر ها محتاج نیستند ، مادامیکه ما هستیم، چونکه از در و دیوار آنها خوشبختانه مفاخر تاریخیه ایشان میریزد، ارث قديم وافتخار وغرور ملى در آنها بحدی مخلد و پایدار گردیده، که دیگر مغلوبیت قطعه آنها در رز میگاه حیات غیر ممکن و محال ست. اما در مملکت ما که بدبختانه از علل و حوادث سوء چند صد ساله جهان و زمن، تاریخیاتی ملی شاذ و نادر شده بلكه منعدم ومعدوم ست. مسئله طور دیگری ست، درین جا مهر و تحریر درین مضامین وهنا و باین فرض ملی و فرض حتمی ماست ، تا بدان وسیله بتوان در کالبد منجمد مملکت حرارت و روح احساس شرف و افتخار، ور ملی ، دمیده شود، و به تذکار احوال عاظم گذشته گان ملی، در پهلوی حیات جوانان وطن تر یا نه مهیج و نشاء در سبیل سعی و عمل کشیده شود . لاشك اين ذکر های خیر ارث ملی را زنده میکند و نصب العین معنویاتی را تبیین مینماید .
ملت ها که فی المثل ز داشتن این نمونه های تاریخی محروم بوده باشند هم برای تهیج و ایقاظ نفوس خودشان به پیدا کردن این وسایل و امثال آن مجبور و معذورند چه جای افغانستانی که در ممالك آسيا تاریخاً در زمره ملل متمدن بشمار رفته است. چه بر وسر اگر تركم تنور

و فتن چندین صد ساله جهان پرده های مجهولیت بر روی تاریخ این سر زمین کشیده است، این پردها عارضی و موقتی است امروز با فرداست که دست عالم بشريت اینحجاب مظلم را شکافته و از ته هر خشت دیوار ویرانه آن ضیا های افتخار تاریخی و تمدن قدیم با کتریابی بزود گت را در میان مدنیت جهان بلند خواهد نمود .
افغانستان نه اینکه در زمنه های قبل الاسلام، دارای آثار مجیده و فخار تاریخیه بوده بلکه بعد الاسلام هم رجال و نوابغی در مهد استعداد خویش پرورش داده است که در ردیف مشاهیر و توابع ملل اسیاه از هیچ قومی یا کم نمی آوند بلکه انصافاً در بعض موارد حق تفوق و تقدم را نیز مالکیند. مثلا ما در اینجا قسمی مشاهیر وطن را از هر صنف مختصراً باد داشت مینمایم، تا بهترین برهانی بر مدعا بوده باشد و بعد از ان مقصد خود را دنبال خواهیم کرد .
از طبقه حكما وفلاسفرها و علما :
على ابن سينا . حكيم ناصر خسرو بلخی ابو نصر فارابی ابن عباد طالقانی احمد بن طيب سرخسی
از صوفیون : مولوی روم بلخی . حكيم سنائی غزنوی . خواجه عبدالله انصاری قندهاری . شیخ نظام الدین عبد الشكور بلخی حضرت شفیق بلخی . ابو حامد بلخی ابو سعيد ابن ابى حيمته ئی .
( با قیدارد )


صنحه ه
( شماره ٥ )

درینجا وضع کرده اند میتوانیم چیزی
معرفت حاصل كنيم و تمام چیزهائی كه
ما از آنها میتوانیم بفهمیم اینستکه آنها آثاری
است که ساحرین برای تماشای آن آمده
و دهائی را برای رفع مواشی و بهائم
خود ها آنها را استعمال می نمایند .

وقتی انیکه مرور چنین عقیده دارند
(ستون هنج) فقط يك خزصه یی در
گذشته ها بوده است . ولی کدام جز
صفر واز كجا ؟ معلوم نیست ؟

مجسمه ها در فرانسه

همچنانکه در واقعایای کبیر مجسمه
های سنگی یافت می شود ، در دیهایای
غربه فرانسه نیز مجسمه های سنگی
در اثنای دکا در ده سطر بیخورد که
عده باقی مانده آنها تا امروز ، کمتر
از سه هزار نیست و درین هم شکی نیست
که عدد شان در قدیم بیشتر ازین بوده
است ولی دهاتی و اهل نواحی بشکستن
و از بین بردن و خراب کردن آنها کوشیده
تا اینکه همین سه هزار موجوده از آنها
باقی مانده است .

و آگاه این مجسمه ها نظر اندازی
شود اصحاب و اسلوب ساخت و نقرش
مختلفه یی در آنها دیده می شود انسان
وا آنها بدست می دهد ، و هم کوره هم
علما از کثرت و سبب وجود آنها پرسش
می نمایند . و شاید مجموعه شعب ها یا
جای مذابح ، یا آثار معابد و باشی برای
سوختن جسد های قدما بوده باشد یا
شاید مقامات طوری دیگر است ، در هر

ترجمه از مجلات علمی
مترجم : عبد الرشيد
معما های ابدی
( ٢ )

این توصیف چقدر برازنده است اگر
ما به اکثریت بلادیكه مقبره چین های بزرگی
بوده و امروزه معالم آن ها مدوس شده
وجز آثاری باقی نمانده است گردش و
سیاحت نمائیم . مثلا در بعض نواحی
انگلستان در دشت مو سوم به جکل های
( سلسری ) مجموعه از مجسمه های سنگی
است كه به مجسمه های ( ستون هنج )
معروف شده ، در صو رضع این بدست
کار گر های . هری وضع و ساخته شده
است . وهیچ كسی از ارقب وضع آنها
واز هندسه نصب شان و اشخاصيكه آنها
را نصب کرده اند اطلاعی ندارد . باینکه
تا قرن شانزده هم هیچ فردی ازان اطلاع
ومعلو ماتی نداشت ، در حالتیکه آنها
از خیلی مدت ها وشاید قرن ها است که
در آنجا دیده شده است .

في الواقع اگر به این مجسمه ها ، از روی
تد قيق نيز شخص نما ينم نه از حقیقت
شان و نه از غرض اشخاصیكه آنها را

حال یکی از آن معماهای تاریخ میباشد که
عالما نه بطرف آن را حل و روشن
نمایند .

در هند چینی

این مجسمه هایکه در فرانسه میباشد
غریب تر از آنهائی نیست که ( موهو )
عالم فرانسوی قریباً ( ١٠ ) سال پیشتر
کشف نمود . این عالم روزی در دشت
های هند چینی برای جمع کردن انواع
پروانه ها و حشرات که درین ناحیه به
کثرت یافت می شود گردش می نمود
در اثنای گردش در داخل بحیره خشکیده
که در جوار آن اثری از بشر دیده نمی
شد رسید در مقابل آن پنج عدد مناره
های مرتفعی را دید که در قدیم ها مناره
های معابد خیلی فخیمی بوده و هنوز دیوار
های آنها بنقوش بدیعه مزین بود ، در
نزدیکی این مناره ها آثار مده و قصور
عظیمی دیده می شود بعد از بحث وتنقيب
ویا پروفيسر ( موهو ) فهمید كه اینها
آثار شهر و مجود ، پایتخت مملکت قدیم
( كمبو د ) است که در قرون گذشته
عده ساکنین آن تخمیناً به هشت ملیون
نفر بالغ شده و ازین سبب از بزرگترین
شهر های عالم بود . غریب تر اینکه
این شهر نیز از زلزله ها وولکان های
آتشفشانی خراب نشده است ، معذالك
اهالی آن روی الهام موجوديت و هستی
خود ها ازین شهر مهاجرت کرده و پس
از آنها این شهر يك ناحيه غیر مسكون
وخاموشی گردیده است ، وانسان ها این


صفحه ٦
(شماره ٥)
مجلد پنجم

شهر را بكلی فراموش كرده حكايات
آنرا از افسانه های خیالی گمان کرده اند
در هر حال هنوزه هم آثار «آنجور»
باقی است و تا امروزه کسی پیدا نشده
است که طلسم مغلق آنرا شناسانده و راهی
برای شنا خت این شهر بمردم نشان
بدهد .
جزیره ایستر
در اواسط بحر محیط کبیر و قریباً
هزار میل دوراز سواحل جمهوری «شیلی»
جزیره است که طول آن قریباً سیزده
میل وعرضش تخمیناً به هفت میل بالغ
میشود، و با دوری که این جزیره از
سواحل عالم متمدن دارد بحریه پیمایان آن
را مشاهده کرده اند سکنه جزیره پر از
مجسمه های بزرگ بزرگی میباشد که
ارتفاع هر مجسمه آن تخمیناً به سی فت
بالغ می شود .
درین جزیره قراب شش صد مجسمه
نیم تنه بر علاوه یکصد و شصت سکه (قاعده)
میباشد که بعض این تمثال های نیمتنه
بر روی آنها قرار گرفته و بعض بمنزله
مقابر میباشد .
در وسط جزیره یکانی (آتش فشان)
میباشد که هنگامه انسان در ان بلند
شده و اطراف آنرا گردش نماید مکان
های سنگی حجاری مییابد که در پهلوی
آنها تمثال های خیلی زیادی است که
ساختن بعض آنها باتمام رسیده و بعض ها
نا تمام میباشد این مجسمه ها يك حالتی
گذاشته شده که گوئی صانعین آن رفته
اند که فردا واپس آمده و مصروف کار
شوند .
شاید حاجت نباشد که بگوئیم این
مجسمه ها سری از اسرار غامض و معمائی
است که تا حال حلها بحل آن موفق نشده
اند. حصر اً عده ساکنین این جزیره
بیشتر از دو صد و پنجاه نفر نمیباشند
شمارشی که درین جزیره دیده می شود
اینستکه در آنجا مقابر یا بقا یا جسد های
یافت نمی شود که دلیل شمرده شود که
این جزیره پر از نفوس بوده و یا اینستکه
اهالی آن بر اثر كدام زلزله مدهش يا
ظهور آتشفشانی هلاک شده باشند مجسمه
هایکه ذكر كرديم بحدی از روی دقت
و مهارت ساخته شده استکه هر صانع ماهری
میتواند برای اکمال آنها بکوشد .
معذالك درين جزیره حتماً بايد
حادثه که منتهی به هلاک ساکنین یافرار
شان شده است واقع شده باشد .
یگانه عالمی که یکی از علما دران
اره نموده و شاید صحیح هم باشد اینستکه
جزیره ایستر در زمینه های قدیم پشته
خاکی بر قله کوه یا اراضی مرتفعه بوده
است که این اراضی در اثر يك زلزله
مدهشی در زیر آب غرق شده و در بالای
سطح آب جز همان قسمت مرتفع آن
چیزی باقی نمانده است و آن عبارت از
همین پشته است که امروزه وجود دارد
و با سم « جزیره ایستر » شناخته
می شود .

( نا تمام )

تبعات ادبی :
درهای یتیم
(٤)
١٩ - دیوان احمد اثر میرزا احمد خان
که پسر میرزا خان مرحوم است بمضمون
الولد سرالابيه شخصي فاضل واديب وداراي
مقام ارجمندی بوده است . و از شعراي
دربار تیمور شاه که خوبترین مربی ومشوق
شعرا است محسوب است . دیوان او موجود
ومتعلق است بمیر زا عبدالله خان که پسران
مرحوم است .
۲۰ - دیوان جایز که از شعرای زمان
اعلیحضرت تیمور شاه وهم عصر با عاجز
وافغان ومير زا وعزت وغيره بوده است
چون اسم این شاعر و اثرش که درامراد از دیوان
اشعارش باشد از دوست عزیزم حافظ
نور محمد خان شنیدم به همین اندازه
قناعت کرده معلومات درست و پایداري را
که مقصد از روشن کردن حیات این شاعر
باشد بخود ایشان میگذارم و میگذرم .
۲۱- : دیوان عزت که این هم از شعراي
زمان شاه زمان، شاه شجاع بوده است یک بیت
این شاعر تا امروز مشهور و بزبان ها جاریست
بعالم رونق خوبی از ان شد
که دوران در کف شاه زمان شد
از قرار اطلا عاتی که از حضرت استادم قاري
صاحب فرا گرفتم گویا حضرت شان
در سنه ١٣٠٦ ديوان این شاعر را بخط


صفحه ۷

( شماره ٥ )

و مجلد پنجم

یکنفر کشمیری دیده اند ؛ و این مصرع را از دیوان او تا امروز بخاطر دارند
عزت فسون دنیا مانع ز حرف حق شد

۲۲ - : دیوان وصفي که از شعراي عهد شاه شجاع و داراي غزلیات متعدد واشعار شیرین آن زمان است وا کثر زمينه هاي غزل خود را به سبک و طرز آن شاه شاعر نواز شعرا سرا ریخته است . مسکن و مولد این شاعر از قرار بیانات پدر مرحوم حاجي محمد افضل خان نجار که بعضی ها از زبان شان شنیده اند که وصفي از مراد خاني کابل است . دیوان وصفي ا کنون موجود وتعلق دارد به حضرت استاد قاري صاحب ولي در ديوان خود از مسکن و مولد خود اشارء ندارد - .

۲۳ - : دیوان عاصي اثر مولانا عاصي که از شورید گان بادیه محبت و سوختگان صحراي سوزان عشق بوده اند اغلبا قلندرا نه زیست کرده گرد افاق چون پر کار میگشتند . از جهان وجهانیان معزول و از طلب مال و منال دنیا ملول ؛ از در گاه شاه و وزیر دل بگسته و در حال تجرد و انزوا روز گار بسر اورده گاه گاه سرودن اشعار که صادق ترین معرف احسا سات شان است میل وافر داشته اند اشعار ایشان نيز واجد رایحه عشق ومحبت ولبريزهيان عواطف وجذبات عاشقانه بوده است مخصوصا علاقه بندي ان يزد گوار که

استقبال از ترجیعات شعراي سلف است خیلی ها مشهور و بزبان ها جاري ومتداول و این چند بیت از ان است :
يا رب بکه شد علاقه بندم
کز جان وجهان علاقه کندم
تا از لب جان فذاش دورم
از آب خضر رسد گزندم
دیگر نکنم هواي طوبی
دلداده آن قد بلندم
آي جاي توهست بشور بازار
از عشوه مرا شور بازار
باشد عملت علاقه بندي
از من بچه رو علاقه کندي
از قرار مسموع دیوان مرتبي دارنده لي در زمان حیات بخیال جمع کردن اشعار خود نبوده اند بلکه بعد از وفات شان يكي از ارادت مندان صادق شان این اشعار پرا کنده و پریشان را مرتب نموده است . خوشبختانه نقل همين ديوان موجود ومتعلق است به حاجي محمد افضل خان نجار علاوه برین مولانا عاصي حافظ قران كريم هم بوده واز اواسط اعليحضرت امير شير عليخان تا اواخر اعليحضرت عبد الرحمن خان حیات داشته اند و در پشاور وفات نموده و اکنون مزار شان هم در انجا است .

٢٤ - : دیوان سالک که از شعراي دربار امیر شیر علیخان مرحوم ومعاصر با الفت ، طرزي وغيره بوده است مولد و مسكنش

بالا حصار کابل دیوان او موجود و تعلق داشت بپیر احمد شاه خان مرحوم وبعضي اشعارش نزد حضرت استاد قاري صاحب هم موجود است .

٢٥ - : دیوان شرر که او هم از شعراي عهد امیر شیر علیخان مرحوم ومعا صر با سالک والفت است . دیوان این شاعر را حضرت استاد قاري صاحب نیز در اثر تتبعات خود یافته وا کنون هم نزد شان موجود است .

٢٦ - : دیوان ولي طراف از شعراي دوره اعليحضرت امير شير عليخان ومعا صر باطر زي والفت وسالک وشرر وغيره بوده است . معاصرین او میگفتند که ولي بي سواد بوده حتی چند سال قبل در یک شماره معرف معارف شرح حال ولي طواف تا اندازه نوشته شده وازيك بيت آن بي سوادي وناخواني این شاعر را از روي تحقیقات لغوي ولفظی نشان داده است ولي به سابقه هیجان عشق ومحبت سو زاني که در کانون قلب او شعله میزد و آخرین درجه حرارت او را نشان میداد بسرودن زیبا ترین ابیات وفصيح ترین اشعار موفق شده و درعین حال از شعراي معروف و نامدار زمان خود سبقت نموده است حتي خوش نویسان عهد او براي انتخاب قطعات خطي اشعار اورا انتخاب برده اند .
یک قطعه خط نهایت مرغوب که مرقوم به یک غزل اوست که مطلعش این است:


صفحه 8
( شماره ٥ )
مجله پنجم

دلم بدست يكي شوخ جاهل افتاده
بسنگ شيشه دل سخت مايل افتاده
تا اكنون موجود و بديوار زيارت خضر
آويخته است . از همه شگفت تر كه اشعار
اين شاعر درعصر خودش به ممالك
همجوار مانند هند و ايران بدون تذكره
وپاسپورت مسافرت نموده مورد نظرو استقبال
شعرای آن سامان گرديده است چنانچه
درجزء پنجم ديوان ايرج مرحوم مشهور
به جلال الممالك كه يكي از غزلسرایان
متبحر وازشعرای مقتدروناموران ايرانست می نويسند
در ۱۲ سالگي اين مطلع را در گي راي
ايرج ميرزا خوانده واورا به سرودن دعوت كرد
مردم از حسرت امور وشأن ریم شدن
من ندانم بچه تدبير بدام آرم شان
اين مطلع مشهور از ولی متوفی
وهر شخص كه اشعار بر گيده ولي متوفی
را هم دارد حتماً اين غزل در جمله همان اشعار
است . و موضوعی نگارنده از میرزا قاسم
جو از سالیان درازيست كه اين غزل
طواف را بيك حنك جذاب وشور انگيز
خود خوانده وميخواند . خلاصه حيات ولي
طواف روشن ونسبت به همعصران خود
خوش بخت زيرا تا حال نام ونشان او مكرراً
در جرايد وطن تذكار يافته و در قلوب قسمت
بزرگ هموطنان خود جادارد واشعار
به خاطر ها محفوظ و بزبان ها جاري ، مزارش
كه آخرين منزل راحتي و ياد گار واپسين
اوست معین ومیتوان رفت و مزار او که موجود

وتعلق دارد به او است . ازمرحوم كه الهم
شاعر وسخن شناس است واشعار متفرق
او متداول ونزد صاحبان ذوق حاضر شرح
حال مفصل این شاعر با قسمت اشعارش از
شماره ١ تا ٤ همین محترم مرقوم ومندرج ،
یا فت دارد .
( سرور گويا، عضو انجمن ادبي )

بحر وماهتاب آسمان و ستاره
شب وسكوت
دريج طرف صدا وندای نیست . آسمان
مانند خیمه کلان قير اندودی بالای سر
این محیط سياه انداخته ، تابش ماه سرد
و كم نور است . شعاع بیجان او در روی
آب تاريك يك ستون كهكشانی ترسيم
ميكند . ستاره ها كورلی روشن در
نقاط مختلفة سمان رخود ميازاند .
درینجا طبیعت در اغماي مختصری با
شكوهي تجلي ميكند . كائنات در بالا
عبارت از آسمانی آبی ، در پایین از آب
سياه گون ست . آسمانی سوای يكدانه ماه
و چنددانه ستاره چیزی ندارد ، دریا
ازین هم عاری ست .
بین آسمان و آب کشتی تحركت
ميكند كه از آن دود ميراند، در حجره
های او اجسامی خفته اند که تازه از
قالب خلاص شده اند :
واقعا عجب سكوتی است ! حتى يك
نسيم خفيف نميوزد ، در روی آب يك
موج كوچك ديده نميشود ، صدای

چرخهای کشتی هم که بکوش نميرسد ،
مثلیکه عالم مرده ، دنيا از موجودات
خالی گردیده باشد .
اين منظر بدون اینكه الم آور ويا هول
پرور باشد ، سرور آمیز هم نيست ، دقت
در هوسها و آر، و ها را ميخواباند ، سوای
انكه ترس ووحشتی تولید کند . توجه
بان عقل و حكمت را كناره ميزاند و
غضب را معدوم ميكند . تنها درین میانه
روح حرکت می نماید و حیات عمق و
دور اندیش میگردد.
اين دريای سياه خيلی امتدادها وسيع
و پهناست ! قرن ها بسيار عبور كرده
اند و این دريا هنوز بيك حال ست . دروی
رو و زیر این دریای عظیم هزار ها پاره اهن
قوی دهیان كوچك را بلعيده و طفال
آنهارا شکم ساخته اند ، ليكن در سطح
دریا خبری از آنها نیست .
صدها بي هزارها سالی گذشت ، بسپار
نوح جديد در میان این بحر پیدا شده
سختی ها بر ده، زحم ها خورده ، عاقبت
بدون اینكه بدانند کجا میروند فانی
گرديده اند ، و اين دريای بی پروا بيك
آهنك موج ميژند . كوهها از هيجان شديد
رفت خسته تلخ شي می سوختند اطفال
معصوم از داسق خوشبوی مادر در ميان
شعار های پرحم قش افتند ، شهر ها
که هیچ گناهی ندارند خراب شدند مگر
اين دريا بهمان حال ست كه بود .
چقدر کشتی های پر اقتدار که از سطح
این دریا مرور كرده اند ، این کشتی ها


( شماره ۵ )
صفحه ۹
حامل چه انسانهای پر امید بودند که هر
يك هوسها داشتند . و از یکسر این دنیای
فسونکار بدیگر سر آن می شتافتند عاقبت
طعمه مردند و کشتی ها شکسته از ایشان
اثری در روی آبها نماند حتی استخوانی
که از کاسه های چشم شان در زیر خاك
نمناك مانده بود پیدا نمیشوند . تنها این
بحر ژرف و عمیق ست که بهمان يك
حال است .

دو شیزه های قشنگی که هر يك ازين
بحر و بیشتر آرزوئی داشتند در کشتی ها
مریض شده ، و با جگر نگران وداعی
نمودند که تران خون می بارید ، کشتی نشینان
اجساد سرد و نازنین آنها را با صندوق
سنگینی در دهن وسیع این بحر انداختند
فردا شب دریا بارار ام بود ، واشعه دوستان
قدیمی خود یعنی ستاره های کهن سال را
منعکس مینمود . افسوس ! هیچ یادی نداشت
که چه وجود های نفیسی را فرو برده است

درین ساعتی که من اینجا نشسته ام
در روی زمین چه احوالهای عجیبی
است ؟
در همین دقایق بسا محافل مجللی که
در آن قهقه و سرور نثار میشود . و
بسا جوانان خود کامی که از لب های
یاقوتی محبوب های خویش میچشند . اما
اسفند ملکه های حسن و جمالی هم که
در بستر نزع افتاده و چشم های پرنور
آنها بفضای بی انتهای ابدیت تماشا
میکند ، و بالاخره با گیسوان سیاه
آمیخته و با کافور سپید در روی خاك تيره
لحد می افتند . حیف !

در همین لحظه چه طفل های یتیمی
که در کوچه ها از شدت خنك با شکم
گرسنه مثل بید میلرزند . و در محابس
چه مجرمین مجبور و بیماری که دقایق بد
بختی ها را شمار مینمایند . راستی هستند
آدم های که در مزین ترین پایه تخت های
جهان باز چه مانی نیافته ، و خود را در
زیر قطار های سنگین ریل ، منزل سگی
فرش نموده ، و از نقات حیات شرارت
بار رهائی می بخشند . آری در همین آنات
حکمیای هستند که مصروف اختراعات
اند و شعرائی که مشغول تصنیفات مهیجه
میباشد . مبر هنی هم هستند که در مسلخ
آنها سر بوشت انسانها تعیین میشود
در میانه اینهمه عوالم بوقلمون تنها این در
یای بیکرانه است كه بيك حال است .
قرن ها گذشت ، و قرن های دیگر
خواهد گذشت ، در طول این ایام
چه جوانان خوش خد و چه پیران مشوش
با چه عمارت ها و چه تیره روزیها که
آمده و خواهند گذشت ، چه مدنیت ها
ووحشت ها با چه فتح ها و مغلوبیت ها
چه آرزوها و آمالها که ، کله های
بشريت ، یکی پی ـ دیگری در مزرعه
حيات ، مثل گیاهای حزنی روئیده ،
و بلافاصله از دم داس بیرحم مرك
درویده شده و خواهند رفت ، خواهند
رفت و از خود حتى سایه هم نخواهند
گذاشت . مگر این دریای بپایان بهمین
يك حال که است خواهد بود !
وقتیکه باین دریای کهنه نظر میکنم و

جلد پنجم

بآسمان بلند نظر می نمایم ، در برابر
سلاسل نامنتهای حوادث این عالم کون
و فساد ، سر گذشت و عمر بشر کوتاه
و آرزو های بنی آدم تباه و رسوا دیده
میشود ، و باز نا امیدی کمر هوسها را
مثل حس خشکی می شکاند . آنگاه بر
گشته باین کشتی نشینان مسافر که هر يك
باری از آرزو ها در پشت بسته دارند
نگاه میکنم ، به بوالهوسی ها و کوته
نظری های شان رقت مینمایم . آیا هیچ
نمیدانند که چیقدر کشتی ها ازینها
پیشتر رفتند و رفته اند که دیگر هیچگاه
بر نخواهند گشت ؟ اینها کجا میروند
چه میخواهند چرا از غارهای کوه ، از
کلبه های محقر ، تاريك خود دور میشوند؟
اینها چرا زن و فرزند خود را تنها
میگذارند ، این چه سرف استعداد بشریت
است ؟ مگر اینها حسادت طفلانه بشر
در مقابل فضای نا متناهی اسرار زنده گی
و رموز مبهم و تاريك خلقت كائنات
چیست !

الى مردم يك لحظه را زیر پردش
و اندیشه نمطو هند گذرانند ، در سطح
این بحر ، این مدفن ، مدر ـ مفهوم
مخلوق تحريه هم بخیالانه رقص میکنند
و از فردای خود فکری نمی نمایند .
حالا که بخود می بینم متحیر، سرگردان
و مات و حتی نادان میشوم ـ در
لمحه یی تباه آرزو ها در دلم قوت غارند
و دنیا و زنده گی از دور ، مثل سواد
شهری که در ظلمت دمنه ها و دود های