بسم الله الرحمن الرحيم
( و شاورهم في الامر فاذا عزمت فتوكل على الله )

جزوه نطقی اعلیحضرت
( محمد نادر ) شاه غازی به تقریب
افتتاح اولین مجلس عالی
شورای ملی

کابل

مطبعه عمومیه
[ILL] ۱۳۱۰ [ILL]


قال الله تبارک و تعالی
(و شاورهم فی الامر فاذا عزمت فتوکل علی الله)

عیناً نطق اعلیحضرت
(محمد نادر) شاه غازی به تقریب
افتتاح اولین مجلس عالی
شورای ملی
افغانستان

یوم دوشنبه (۱۹) صفرالمظفر ۱۳۵۰ ق
مطابق (١٤) سرطان ۱۳۱۰ ش


[BLANK PAGE]


(۲)

بسم الله الرحمن الرحيم

این مجلس شورای اسلامی را بنام خدای قادر توانا
که بخشاینده سعادت دنیا و آخرت است افتتاح میکنم
و از بارگاه ایزد متعال برای حکومت و ملت افغانستان
توفیق میخواهم که بسایه شریعه مطهره حضرت محمد
علیه الصلوة والسلام باین خاک پاک اسلام خدمات برگزیده
ابراز کنند و بار دیگر در اعلای کلمة الله و ترقی و
تعالی افغانستان موفقیت و کامیابی جاوید حاصل نمایند
عزیزان من ! لله الحمد که بار دیگر افغانستان را
از مصائب و نوائب نفاق و خانه جنگیها مصئون و
مامون می بینم ! و بخاطر آسوده و دل پر از امید شروع
به تاسیس این موسسه شورای ملی مینمایم میخواهم معنی
شورای ملی را بشما شرح کنم الحمدلله همه ما و شما مسلمان
هستیم مشوره اساس کارهای ماست ما بحکم قرآن عظیم


(٣)

الشان ( وشاورهم فى الامر فا ذاعزمت فتوكل على الله )
بمشوره کردن مکلف بودیم و هستیم و خواهیم بود
حضرت محمد عليه الصلوة والسلام در حل مسائل مشوره
میفرمودند! خلفای راشدین رضى الله تعالى عنهم بمشوره
کار میکردند خلفای بنی امیه نیز مشوره میفرمودند!
لیکن خلفای بنی عباس مشوره را اساس متینی برای
پیشبرد امور قرار دادند وکلای ملت به دربار خلفای
عباسیه حاضر می بودند و حکومت تمام کار ها را با
وکلای ملت مشوره میکرد. بعداز خلفای عباسیه سلاطین
اسلام مشوره را منافی قوت واقتدار خود دیده باین
اساس ترقی و تعالی کمتر توجه نمودند بنابرین خیلی
دور های انقراض وتغیر وتبدل در عالم اسلام واقع شد!
در افغانستان مشوره از قرنهای مدیدی باینطرف
دوام میکند چنانچه جرگۀ افغانها را حاکم عادل ملت
افغانستان گفته میتوانیم برای ماملت مشوره چیزنونیست
سلاطین گذشته اگر بمشورۀ ملت کار نکرده باشند لیکن
ملت درقبائل وعشائر خویش جرگۀ خود شان راتا
امروز متروك قرار نداده اند وحكم جرگه درقبائل
وعشائر نافذ است امان الله خان شورای دولت تشکیل


(٤)

کرد و کلای ملت بمرکز حاضر شدند لیکن آن شورا
یا جرگۀ افغانستان مفید ثابت نشد!
خیر! از خدا میخواهم که بار دیگر آنچنان واقعات
سیاه در افغانستان رو ندهد و این موسسۀ «شورای ملی»
ما و شما را موقع و فرصت و درایت عنایت
فرماید که تمام موجبات شکایات را از بین ملت و
حکومت رفع نمائیم تاملت بر رغم سابق حکومت
خویش را از ملت و خادم بهبود و ترقی کار مملکت بداند!
«شورای ملی» امروز مثل شورا های سائر ملل که
بمرور ایام ترقی و اصلاحات بخود حاصل کرده یک نمونۀ
ترقی شورا های سابقۀ ماست اگرچه ملت تا امروز
اینطور يك چیزی را خواهش نکرده لیکن چون من
«شورای ملی» را اساس ترقی و وسیلۀ مخصوص اصلاح
مملکت میدانستم و میدانم روز اول در «خط مشی» خود
اعلان کرده ام شکرلله که درین فرصت پر امن افغانستان
بافتتاح آن موفق شدم و قتیکه شما کتابچۀ حقوق
«شورای ملی» را مطالعه کنید واقف میشوید که «شورای ملی»
امروز با شوراها و جرگه های پیشتر چه فرق دارد اگر شما
حقوق خویش را صحیح استعمال کنید و همیشه رفتار
و روش حکومت را مراقب باشید و برای اصلاحات


( ٥ )

همیشه سعی بلیغ بفرمائید «شورای ملی» افغانستان بانی امنیت
و مؤسس ترقی و تعالی مملکت خواهد شد و بامید خدای
عزوجل خانه جنگیها و نفاق و شقاق برای همیشه ازین
وطن معدوم خواهد گشت ! مسائل شخصی باعث زوال و
اضمحلال این سلطنت اسلامی نخواهد شد! و همه وقت
این ملت آسوده خواهد ماند! تغییر و تبدیل سلطنت سبب
استیصال ریشه‌های ترقی و تعالی ملك و ملت شده نخواهد
توانست! به اشقیا نوبت حکمرانی نخواهد رسید! همیشه
زمامداران نيك وحكام صادق و محسن ملك وملت در
خدمت افغانستان انتخاب و مشغول خواهند شد! استبداد
بدعت پرستی و رشوت ستانى يك قلم در قلمرو این
مملکت رونما نخواهد گردید !
گفته میتوانم روزیکه وکلای ملت در «شورای ملی»
حقوق خویش را شناختند وخیر وشر را ازروی مفاد
عمومی امتیاز کردند و اغراض وتفرقه از میان رفع شد
ازهمان روز دور سعادت افغانستان آغاز خواهد کرد
من از خدا مسئلت دارم آن روز سعادت وطن عزیز
ماوشما همین روز اول افتتاح شورای ملی باشد خدا
قادر است رحیم است کریم است همانطوریکه افغانستان
را باینفرصت کم ازيك انقلاب خانه برانداز نجات داد و


( ٦ )

بملت افغانستان امنیت، عزت و توانائی و اتحاد، سراز نو بخشید،
از درگاه بخشایش ایزدی مایوس نیستم و امید واثق دارم
که انقلاب گذشته آخرین دور فترت و نکبت ماملك
حساب خواهد شد وانشاء الله تعالی برای همیشه خاتمه یافت
و این روز افتتاح « شورای ملی » روز اول دور سعادت
افغانستان خواهد بود که تا ابد دوام خواهد کرد !

وکلای محترم ملت ! مایوس نباشید، اینچنین ادوار
ظلمت را که ما و شما گذرانیدیم تاریخ ملل عالم در
حیات سائر ملل دنیا نشان میدهد بعد از هر سختی
آسانی است و پس از هر تنزل ارتقا و اعتلا آمدنی است
بشرطیکه بندگان خدا از جادۀ حقیقت و انسانیت
منحرف نشوند وعیب را هنر و اسباب تنزل را وسیلۀ
ترقی نشنا سند .

فرزندان و برادران عزیز من ! آنچه از اجرا آت
این دوره را میخواهم خود من بشما بیان کنم سیاست
خارجی امروزۀ افغا نستان است، تا شما از سیاست
خارجی حکومت امروزه خود خوبتر واقف و مسبوق
شوید باقی مسائل را که در ظرف یکنیم سال و چند ماه
شده صدر اعظم صاحب و وزراء بشما معلومات خواهند


( ۷ )

داد میخواهم از ابتدای ورود خود بخاك پاك افغانستان تا امروز آنچه بادول متحابه معامله ومکاتبه کرده ام بشما اظهار كنم تا بر شما سياست خارجی من پوشیده نماند .

وقتیکه من در خاك افغانستان قدم گذاشتم خودم وشاه وليخان، وشاه محمود خان را در سمت جنوبی و محمد هاشم خان و محمد گلخان را در سمت مشرقی تعیین نمودم ! در ین موقع در سمت جنوبی آثار نفوذ سقويان ظاهر نبود وهیچ کس حکومت سقوی را وقع و اعتبار نمیداد اما همینکه امان‌الله خان در حدود قلات ومقربا عساکر قندهار نمودار شد و دو باره عزم استیلای کابل را باطراف واکناف مشتهر گردانید اهالی سمت جنوبی قدری متردد شدند وگمان كردند كه من بابرادران خود بطرفداری امان‌الله خان خدمت میکنم هر چند زیاد وا نمود کردم که مطلب من شخصیت هیچ کسی نیست حتی خودمن وبرادران من برای اثبات شخصیت خود نیامده ایم مامیخواهیم در افغانستان امنیت قائم شود وخانه جنگی از میان رفع گردد وهر شخصی راکه تمام قوم وملت افغانستان به پادشاهی انتخاب کنند همانشخص پاد شاه شود .


( ۸ )
امابا آنهمه اصرار من اهالی سمت جنوبی باظهار من
متردد بودند مطمئن نشدند چه من مجبور بودم که اعلان
پادشاهی خود را بدون اعتراف وتصویب تمام اهالی
افغانستان رد کنم !
هر چند در مواقع بزرگ و در اوقات ظهور
ناکامی وشکست این مطلب را بمن تکلیف می نمودند
من نسبت به نام پادشاهی بنام خدای توانا تو کل
میکردم ومهربانی ولطف کردگاررا برامدادیکه از نام
پادشاهی بمن وا نمود میشد مرجح میدانم و میدانستم
تا اینکه در اکثر طبقات اهالی سمت جنوبی تشتت
افکار تولیدشد وسقویان در سمت جنوبی قدرت کامله
یافتند گردیز واکثر حصص خوست وارگون وغیره جاها را
استیلا نمودند من درینوقت اراده کردم تا از اقوام
افاغنهٔ سرحد آزاد استمداد کنم میخواستم از قوم
ارکزائی استعانت نمایم درین وقت راه مواصلت من
وارگزائیها دردست انگریز ها بود بواسطهٔ حاجی
محمد اکبر خان باحکومت انگلیز داخل مذاکره شدم
حکومت بریتانیا موافقت نکرد وعذر غیرجانبداری را
پیش کرده راه دادن ارگزائی را منافی اعلان غیر
جانبداری خود وا نمود کرد وبه مین مضمون بمن نامهٔ


(۹)
حکومت بریتانیا رسید که این نامه تا هنوز موجود
است با این همه مایوس نشدم ودست از کار نکشیدم
قوم با غیرت جاجی وهم يك حصهٔ منگل و احمد زائی
در دست من بود بالاخر فیصله کردیم که از قوم وزیر
که برای امداد من ونجات افغانستان کمر همت بسته
بودند وغیرت اسلامی وافغانی آنها بجوش بود استمداد
کرده شود وزیریها دعوت مرا پذیرفتند وبه حضورم
حاضر شدند دولت بریتانیا براین مسئله بیشتر با من
درشتی کرد به حاجی میرزا محمد اکبر خان برین مسئله
بسیار اصرار نمود که باید وزیریها را از جاجی به
وزیرستان خارج کنم وواپس بفرستم! وهم اعلانات
ومکتوبات خود را اسمی اهالی قندهار واقوام قبائل
آنولا بواسطه عبد الغنی خان از راه چمن فرستاده
بودم آن همه دعوت نامه های من با قوام قندهار واچکزائی
های غیرت مند رسید اما خود عبدالغنی خان را
حکومت هند مانع شد وانسداد سخت برای پیشرفت
او نمود واورا در قندهار نگذاشت همانست که بمجرد
گرفتن اعلانات من اقوام و قبائل ولایت قندهار قیام
نمودند و عرائض خوشوقت گردیدن شان نسبت به
مجاهدات من و آماده گی شان در مقابل سقویان و


(١٠)
اظهار استعداد شان باجرای اوامرم من بسمت جنوبی
برایم رسید! با وجود آنهمه اعتراضات دولت انگریز
همینکه حاجی میرزا محمد اکبر خان را برای اظهار
دلائل عدم امکان واپس فرستادن وزیریها به پاره چنار
فرستادم من، شاه ولیخان و شاه محمودخان و محمد گل خان را
بادگر سر کرده های اقوام ووزيريها ويك عده جاجی
و منگل و احمد زائی و جدران و طوطا خیل
وگردیزی برای محاربة کابل ولهوگرد اعزام نمودم هنوز
دولت برطانیابر دلائل عدم امکان واپس فرستادن
وزیریها قانع نشده بود که خبر فتح کابل رسید
خلاصه قبل از فتح کابل بین من ودولت بريطانيا بر مسئله
مشارکت وزیریها خیلی تیره گی و پیچیدگی موجود بود
من بحكم تقدير مجبور بودم كه از هر قوم وقبيله افغان
که امداد گرفته میتوانستم تشبث میکردم از من و زندگانی
بجز نیم نفس چیزی باقی نمانده بود تهدید دولت
برطانیانسبت به مشارکت وزیریها وهم مظالم سقو
در نظر من اهمیت نداشت زیرا عرصۀ حيات برمن
تنگ شده بود من حیات باشرف یامرگ خود
و خاندان خود را تصمیم کرده بودم ! اهیل غرض
بعد از فتح کابل پروپاغند میکردند که گویا مرا در
موقعی که در سمت جنوبی بودم دولت بر طانیا امداد


(١١)

داده است و من بدولت انگلیز امتیازاتی داده ام !
من امروز بحضور شما و کلای ملت اعلان مینمایم که
من بجز فضل ورحم خدای قادر مطلق وفدا کاری
اهالی افغانستان بامداد هیچکدام دولت اجنبی کابل رافتح
نکرده ام موفقیت من در نجات وطن بفضل خاص
الهی وهمت وغیرت عموم ملت افغانستان بعمل آمده است
آن اشخاص و اقوامی که باحکومت امانیه مخالفت داشتند
وهم چنین آن وزراء ومامورین وعسكر وروحانيون ،
واعزه ملت که با اعمال ضرر افزای شخص امان الله خان
موافقت نداشتند ، مسلم است که این عدم توافق آنها با او
برای خیر وطن وسعادت ملت بوده میخواستند که او را
از ان حرکات ناعاقبت اندیشانه شهرت پسندانه اش بازدارند
که دران ابد أ لحاظ جذبات ملی ومذهبی کرده نمی
شد ، چنانچه به مشاوره چند نفر اشخاص كوتاه
بین، ملت را از خود متنفر واثر ورسوخ همه خدمتگاران
وطن را که درموقع مخاطره برای خیر جامعه باید خدمت
میکردند ، دور نمود .
عزیزان من ! بنده خیلی متأثر شـدم وقتیکه
یاوه سرائی مغرضین را شنیدم، سیاست من در افغانستان
سروراز نداردسیاست من درافغانستان سیاست آشکارا
است من میخواهم هر چیز را بشما واضح کنم تاشما از
هرچیز واقف باشید وبکارهای خود بدانید .


( ۱۲ )
وقتیکه من در کابل رسیدم و شما ملت باصرار
وتاکید مرا پادشاه افغانستان انتخاب کردید وزارت
خارجه فوراً بتمام دنیا اعلان کرد بجواب اعلان وزارت
خارجیه از همه دول متحابه تبريك وشناسائی حکومت
حاضره اعتراف واعلان شد سفیر کبیر دولت علیه
ترکیه در کابل تشریف داشت وسفیر کبیر دولت
بهیۀ شوروی نیز از همه اولتر بکابل رسید دول
متحابه یکی بعد دیگری سفرا ونمایندگان خود شان
را بدر بار افغانستان فرستادند. من بنابر اصول و
قواعد بین المللی تمام معاهداتی را که حکومت سابقه
با دول متحابه عقد کر ده بود تصدیق
کردم دیگر هیچ معاهده سری وعلنی ننموده ام .
البته سال گذشته بعضی از دول بما امداد کردند ،
چنانچه حکومت بهیۀ برطانیا بدون کدام شرایط
بافغانستان امداد کرد ، این امداد عبارت است ازيك لك
وهفتاد و پنجهزار پوند قرض بلاسود ، وده هزار تفنگ
وپنجاه لك كارطوس ، وچون این امداد مبرا از هرگونه
آلایشات سری و علنی است ، و بدون شرایط است
من به ممنونیت قبول کرده ام ، امان الله خان هم موترها و
سیم های تلگراف و غیره اشیاء را از دولت برطانیا


(۱۳)

قبول کرده بود، و در جنگ ملا عبدالله بتجهیز از تفنگ و کارطوس از حکومت هند گرفته است . که این مسایل تا امروز اعلان نشده بود، و هم در وقتیکه امان الله خان در لندن بود، از طرف دولت برطانیا مبلغ نقد و ده هزار تفنگ و بعضی ادوات دیگر هدیه شده بود، و امان الله خان آن هدیه دولت برطانیا را قبول کرده بود، من در سیاست خارجی آنچه کرده ام واضح می گویم، و بشما خاطر جمعی میدهم که حکومت من تا امروز امتیاز و حقوقی بهیچ دولت نداده است و تا من زنده ام انشاء الله بقلم من اینطور چیزی امضاء نخواهد شد . من قطعاً در سیاست خارجی افغانستان سر و راز نمی خواهم داشته باشم، و هم حکومت و ملت خود را توصیه میکنم . که موقعیت جغرافیائی افغانستان هیچ گاه سیاستهای سری را تحمل ندارد، از سیاستهای سری باید همیشه پرهیز کنیم .
بغیر ازین اسلحه که دولت بریتانیا بما امداد کرد ما هجده هزار تفنگ و يك كرور و هشتاد لك کار طوس از فرانسه قرار داد و خریداری کردیم، که ازان جمله قیمت ۹ هزار آن نقد پرداخته شده است، و باقی را هم بمرور ایام می پردازیم


(١٤)
دولت المان هم بما وضعیت دوستانه نمود ، چنانچه
باقی ماندهٔ مبلغ قرض را که با مان الله خان داده بود
بما تسلیم کرد و اقساط تادیهٔ قرض را از شش سال
بهشت سال تمدید نمود . دولت المان پنجهزار تفنگ
و پنجاه لك کارطوس بماداد و قیمت آنراهم بهمان
قرضهٔ که بهشت سال ادا می شود ، قبول کرد ، در
همین اوقات قریب پنجهزار تفنگ و پنجاه لك کارطوس
علاوه ازین اسلحهٔ که شرح داده ام از انگلستان
خریداری نمودیم و پول آنرا نقد تأدیه کردیم .
همچنان ازدیگر دول متحابه برای افغانستان اسلحه
باقیمت مناسب خریداری کرده ایم ، معاهداتیکه
جدید عقد شده و در شرف تعاطی و سردست ماست
یا بمذاکرات آن داخل شده و می شویم ؛
معاهدهٔ جاپان وافغانستان عقد شده است و در
شرف تعاطی است .
معاهدهٔ غیرجانبداری افغانستان وحکومت شوروی
روسیه سرازنو عقد شده است .
موافقه کمیسرهای سرحدی بین افغانستان و ایران
عقد شده است .
به معاهدهٔ تجارتی افغانستان و دولت شوروی روسیه
داخل مذاکره می شویم .


( ١٥ )

در موافقه تبادله پست با دولت روسیه داخل مذاکره میشویم
معاهده افغانستان و دولت علیه حجاز عنقریب
تحت مذاکره می آید .
خلاصه آنچه شده و میشود همه را بشما وا نمود
کردم، و بار دیگر میخواهم بشما ظاهر کنم که مفیدترین
سیاستیکه در افغانستان تصور میشود ، و من همیشه دوام
آن را توصیه میکنم ، این است که باید افغانستان
بیطرف باشد و با همسایه های خود و تمام دول متحابه
روش وسلوک خوبیکه منافی مفاد افغانستان نباشد
اجرا کند و همسایه های خود را عملی یقین بدهد که
افغانستان موازنه جانبین را کامل محافظه نموده روش
دوستانه مساویانه با همسایه های خود دارد و خواهد
داشت و همین روش افغانستان برای خود افغانستان
و برای همسایه های افغانستان مفید ترین است .
راجع باقوام سرحد آزاد : این مسئله نا گفته نماند
که مسئله سرحد آزاد يك مسئله معتنی بهای سیاست
افغانستان و دولت بریتانیا ست افغانستان راجع بسلوك
و روش با همی اقوام سرحد و حکومت هند از اندیشه فارغ
نیست میتوانم بگویم اقوام سرحد وما از حیث مسلمانی
و قوميت يك چیز هستیم دولت بریتانیا شاید این همدردی


( ١٦ )

اقوام سرحد را به افغانستان و از افغانستان را بسرحد
از سالهای دراز تجربه و مشاهده کرده است ما بهیچ
وجه ازین همدردی انکار کرده نمیتوانیم چرا
پریشانی اقوام سرحد آزاد در افغانستان بالضرور
اثر می اندازد ازین رو سعادت و رفاهیت اقوام
سرحد آزاد همه وقت آرزو و خواهش ماست
وکلای محترم ! این است سیاست امروزه حکومت شما
که برای تان شرح کردم تا شما بی کم و کاست از حقایق
واقف باشید ، و در کار ها دقیق شوید هر مسئله را
خوب بسنجید و فیصله کنید بی پروائی در امور مملکت
گناه عظیم است شما مقدرات يك ملت بزرگی را
درین مجلس فیصله می کنید سهو و خطای شما سهو
و خطای شخصی شما حساب نخواهد شد خساره آن بيك
ملت و يك مملكت عظيم الشان اسلامی عائد میشود
بسیار مدققانه واحتیاط کارانه در حل مسایل پیش شوید
شما خوب مشاهده کردید که ناعاقبت اندیشی حکومت
سابقه وعدم امتیاز کردن خیر وشر از طرف ملت چه
خساره عظیم وارد کرد هر روز این ملت را دچار
مشکلات ساختن بجز اینکه بگویم خیانت کردن است
دیگر چه تعبیر خواهم کرد .


(۱۷)
چون حکومت متبوعه شما زیاده تر به مشوره
اهمیت میدهد و میخواهد که دایماً مصدر چنان اجراآتی
شود که از آن رضای خالق و خوشنودی مخلوق حاصل،
و بر طبق حسیات عمومی به همه ترقیات مطلوبه خود نائل
شود . اينك بکمال مسرت امروز این ( مجلس عالی
شورای ) ملی را افتتاح کردم و در نظر دارم که به
فضل الهی جبهه معاونت فکری (شورای ملی) و حصول
دیگر مطالب عالى يك «مجلس اعيان» را هم در آتی
تشکیل کنم .
در خاتمه: شما و حکومت و عامه ملت عزیزم را بخدا میسپارم
و از خدا کامیابی و موفقیت مشروع تانرا مسئلت مینمایم.


[BLANK PAGE]