[BLANK PAGE]


بسم الله الرحمن الرحیم

اصولنامۀ کار و کارگران
دملی صنعتی مؤسسو
مؤسسات صنعتی ملی
د کار او کارگر و اصولنامه

مرام و مقصد این اصولنامه اساس ارتباط
هائیست که صنعت بین کارگران، مستخدمین
و کار فرمایان بوجود می آورد.
این اصولنامه بالای دو مطلب مهم ذیل
اتکا یافته :

ددی اصولنامی مقصد او مرام دهغو ارتباطو
اساس دی چه صنعت ابی د کار گرو، مستخدمینو
او کار فرما یونکو په منځ کی پیدا کوی :
دا اصولنامه پر دوو لاندی پنیو مهمو مطلبو
ولاره ده :

الف : آزادی در انتخاب مسلك صنعتی.
هر شخص برای انتخاب مسلك صنعت مشروعۀ
خویش آزاد است. مشروط بر اینکه قبل از
عملی نمودن آن ذریعۀ پیشنهاد تحریری،
اجازۀ وزارت اقتصاد ملی را حاصل
نموده مطابق اصول موضوعۀ دولت رفتار
نماید.

الف : دصنعتی مسلك په غوره کولو کی آزادی.
هر څوك دخپل روا صنعت دمسلك په غوره
کولو کی آزاد دی، په دی شرط چه دغه
ترعملی کولو دتحریری لی پیشنهاد په ذریعه
د اقتصاد ملی د وزارت څخه اجازه وا خلی
او ددولت دوضع شویو اصول سره سم تگ
وکړی.

ب : حمایۀ کارگران به ترتیب ذیل : -
الف : رسیدن حق الزحمه طور کامل و بدون
موانع بکارگران.

ب : د کارگرو حمایه په لاندی ترتیب :
الف : کار گروته بی له کومه مانعه پشپره
مز دوری رسېدل.

ب : تلاقی خسارات واردۀ جسمانی کار
گران در حین اجرای وظایف شان.

ب : د کار گرو دوظیفو د اجرا په وخت کی
د دوی د جسمانی پېښوشو یو خساور تلافی.

ج : تعیین وقت کار طور منصفانه.
د : استراحت هفته وار.
ه : حفظ ما تقدم از خطر.
و : حفظ الصحه.

ج : په منصفانه ډول د کار وخت ټاکل.
د : هفتنی استراحت.
ه : له خطر څخه حفظ ما تقدم.
و : د روغتیا ساتنه.


(۲)
فصل اول
مقررات کار
لمړی فصل
د کار مقررات
١ - کار فرما شخصی را گویند که در نتیجه
عقد يك قرارداد ، در محل کار خود شخص
دیگریرا جسماً یافكراً ويا جسماً وفكراً بكار
بگمارد .
١- کار فرمایونکی هغه چاته وایی چه دخپل کار په
محل کښی دیوه قرارداد دترون په نتیجی کښی
بل څوکټ جسماً یافكراً ويا جسماً او فكراً
کار ته و گماری .
٢ - مستخدم شخصی را گویند که در نتیجه عقد
يك قرارداد در محل کار يك شخص دیگری
جسماً و فكراً ، بکار گماشته می شوند .
٢ - مستخدم هغه چاته وائی چه دیو بل چاد کار په محل
کښی دیوقرار داد دترون په نتیجه کښی جسماً
او فكراً کارته و گمارل شی .
٣- استاد کار شخصی را گویند كه يك عده
کار گر ، و شاگرد تحت مراقبت و هدایاتش
واقع شده باشد استاد کار در مسایل حقوقی
مربوط این اصو لنامه حیثیت کار گر را
دارا است .
٣ - د کار استاد هغه چاته وائي چه یوشمیر کار گر ،
او شاگردان دده تر مراقبت او لار ښوونی
لاندی واقع شوی وی ، د کار استاد په حقوقی
مسئلو کښی چه په دی اصولنامه پوری اړه لری
د کار گر حیثیت لری .
٤ - کار گر شخصی را گویند که در نتیجه عقد
يك قرار داد در محل كاريك شخص دیگری
جسماً یا فكراً ويا جسماً وفكراً بكار گما شته
می شود .
٤ - کارگر هغه چاته وایی چه دبل چاد کار په محل کښی
دیو قرار داد د تړون په نتیجه کی جسماً یافکراً
او يا جسماً او فكراً کارته گمارل کیږی .
ه - شاگر د شخصی است که از خود پیشۀ معینه
نداشته و برای آموختن يك پيشه جدید آوارد
کار گر دد : و مقصدش آموختن پیشه
مذکور باشد .
ه - شاگرد هغه څوک دی چه له ځانه کومه ټاکلی
پیشه نلری او دیوی نوی پیشی دزده کولو
دپاره په کار گوتی پوری کړی او مقصد آی
ددغي پيشي زده کول وی .
٦ - عقد تحریری قرار داد بین کارفرماو کار گر
و بین کار فرما و مستخدم حتمی ولاز میست
قرارداد کار قرار دادی را گویند که دران
کار گر و یا مستخدم بمقابل حق الزحمۀ معينه
تعهد میکند که در یک محل کار داخل کار
گردیده و بالمثل ، کار فرما متعهد میشود
که حق الزحمۀ معینه را بکار گر و یا مستخدم
موصوف بپردازد ، و در قرار داد مزبور
موافقه جانبين حاصل میباشد .
٦ - د قرار داد تحریری تړون ، د کارفر مایونکی
او کار گر تر منځ او د کار فرمایونکی او مستخدم
تر منځ حتمی او لازمی دی ، د کار قرار داد هغه
قرار داد ته وایی چه په هغه کښی کار گر
یا مستخدم دټا کلی حقا لز حمي په مقابل کی تعهد
کوی چه د کار په یوه محل کی په کار کی داخل
او همدارنگه کار فرمایو نکی متعهد کیږی
چه ټاکلی حق الزحمه دی هغه کار گر
او یا مستخدم ته ور کړی او په دی قرار داد کی
به ددواړو خواو موافقه حاصاه شوی وی .


(۳)

تبصره
قرار داد به دو نقل تحریر گردیده، بین
کارفرما و کارگر و یا مستخدم مبادله
میگردد .
۷ـ ۱ـ اگر قرار داد منعقده موافقه جانبین بدون
تعیین موعد باشد ، و یا قرار داد موعد
داشته باشد ، در هر دو صورت حین خواهش
فسخ قرار داد طرفیکه خواهش فسخ قرار داد
را داشته باشد یکماه قبل ، خواهش خود را
بطرف مقابل اطلاع دهد .
۸ ـ ۱ـ مؤسسات صناعتی اصول شرایط استخدام
کار گران و مستخدمین را با تعیین
حق الزحمه آنها بغرض اطلاع عامه اعلان
مینمایند استخدام کار گران و مستخدمین
بموجب حکم اصل (۶) اختیاری و بموافقه
طرفین است .
۹ ـ ۱ـ کارفرما حین گرفتن شاگرد مؤظف است
قرار دادیکه باسم قرار داد شاگردی موسوم
است باشاگرد مذکور عقد نماید ، قرار داد
شاگردی قرار دادی را گویند که بین یک
شخص نو وارد بکار که سن آن از پانزده
سال کم نباشد و کارفرما صورت میگیرد
ودر ان کارفرما آموختن پیشه را شخصاً
و یا توسط استاد کار و یا کار گر مربوطه
خویش به شخص نو وارد متعهد گر دید ،
و بالمقابل شخص نو وارد تعهد کار را تحت
اداره کار فرما بوقت معین می نماید .
تبصره نمبر (۱)
موعد قرار داد شاگردی سه سال است.
تبصره نمبر (۲)
شاگرد انیکه عمر شان از پانزده سال کمتر
باشد طور اجوره بکار داخل شده و به آنها
قرار دادی شده نمی تواند .

تبصره
قرار داددوه نقله لیکل کیږی، دکارفرمایونکی
او کار گر اویامستخدم په منځ کی سره مبادله
کیږی .
۷ - ۱ که تړلی شوی قرار دادددو اړوخواوپه موافقه
بی دوخت له تعینه وی ، اویاقرار دادوخت ولری
په دوړو صورتو کی دقرار داد دفسخ دغوښتنی
په وخت کی ، هره خواچه د قرار داد دفسخ
خواهش و لری یوه میاشت د مخه دی خپله
غوښتنه هغه بل خواته خبر ور کړی .
۸ - ۱ صناعتی مؤسسی دکار ګرو او مستخدمينو
داستخدام دشرایط اصول دهغو دحق الزحمی
د ټا کلو سره دعامه خلکو د خبرولو د پاره
اعلانیږی ، دکار ګرو اومستخدمینو استخدام
د (۶) اصل د حکم په موجب اختیاری او
د دواړو خواو په موافقه سره دی .
۹ - ۱ کار فرما یونکی د شاگرد د نیولو په وخت
مؤظف دی، دهغه قرار داد تړوی چه دشاگردۍ
قرار داد بنامه یادیږی دشاگردسره و کړی ،
دشاگردۍ قرار داد هغه قرار داد بولی چه
کارته دیوه نووارد سړی چه سن لی تر پنځلسو
کالو کم نه ی اود کار فرما یونکی په منځ
کی تړل کیږی، اوپه هغه کی به کارفرمایونکی
شخصا او یاد کارداستاد او یاخپل مربوطه کار ګر
په واسطه ونووارد سړی ته د کاردښو دول پر غاړه
اخيستی وی او همدارنگه به نو وارد سړی
پږ ټاکلی وخت د کار فرمایونکی تراداری
لاندی د کار تعهد کوی .
(۱) نمبر تبصره
دشاگردۍ دقرار داد موعد دری کاله دی
(۲) نمبر تبصره
هغه شاگردان چه عمر لی تر پنځلسو کا لو
کم وی د اجورې په تو گه کارته داخلیږی
او دهغو سره قرار داد نشی کیدلای .


(٤)

١٠ ـ کارگر و شاگرديكه بايك فابريكه داخل
قرار داد بوده وبکار کار فرمای دیگری
داخل شود ، هر گاه قبل از اتمام قرار داد
و يا بدون آنکه از مهلت اخبار مذکره
اصل (٧) رعايت کرده باشد کار خود را
ترک کرده و بکار کارفرمای دیگری داخل
شود ، علاوه ازمسئوليت کارگر ویاشاگرد
از ضرر وزیانیکه از این مورد بکارفرمای
سابق میرسد کارفرمای جدید نیز علیحده
نظر بدرجه که مقام مربوطه تعیین کند ،
مسئول می باشد بشرايط ذيل : ـ
الف : ـ هرگاه کارفرمای جدید باعث اين
حرکت کارگروياشاگرد شده باشد .
ب : ـ کارفرمای جديد اين حرکت
کارگر و يا شاگرد را دانسته واورا
بکار خود گماشته باشد .
ج : ـ کارفرمای جديد بعدازانکه از چنين
حرکت کارگر و يا شاگرد فهميده
باشد و باز هم بکار گرفتن ازان
دوام داده باشد .

فصل دوم
تکالیف کارفرمایان
١١ ـ تعیین حق الزحمه کارگرومستخدم بموافقه آزاد
کارفرماوکارگرومستخدم بوده وپس ازمعین
گردیدن آن وامضای قرارداد کارازطرف
جانبین کارفرمامکلف است که حق الزحمه معينه
راحسب قرارداد طور کامل وبه اوقات منظم
بکارگر ومستخدم تادیه نماید.
١٢ ـ حق الزحمة کارگر ومستخدم به پولیکه رسما
ازطرف حکومت درمملکت رایج است تادیه
میگردد، تاديۀ حق الزحمه به جنس و يا تکت که
تادیۀ آنرا بجنس مجاز بداند کاملا ممنوع
است واحیانا اگر قراردادی هم باین ترتيب

١٠ ـ کارگر او شاګرد چه د یوی فابريکې سره
په قرار داد کې داخل وی او دبل کار
فرمایونکی په کار کې داخل شی ، نو که
دقرار داد تر تماميدو دمخه او يا بې له دې
چه د ( ٧ ) اصل دا خبار د مهلت رعايت
وکړی خپل کارپریږدی اودبل کارفرمایونکی
په کار کې داخل شی ، بر سیره د کارګر
او شاګرد پر مسئوليت دهغه ضرر او زيان
چه له دې کبلہ پخوانی کار فرمایونکی ته
رسيږي نوی کارفرما یونکی هم لحده
هغو مره درجه که مربوطه مقام ئې وټاکی
مسئول دی په لاندې شرطو : ـ
الف : ـ که نوی کار فرمایونکی د کارګر
یاشاګرددې حرکت باعث شوی وی .
ب : ـ که نوی کارفرمايو نکى د کار ګر
او یا شاګرد په دی حرکت پوه شوی وی
اودی ئی کارته ګمارلی وی .
ج : ـ نوی کار فرمایونکی وروسته ترهغه چه
د کارګر اویا شاګرد په دي حرکت
پوهیدلی وی اوبيا ئي ددوی څخه کار
اخستنی او دوام ئې ور کړی وی .

دوهم فصل
د کار فرمایونکو تکالیف
١١ ـ د کارګر او مستخدم دحق الزحمی ټاکل
دکارفرمایونکی او کارګراومستخدم په آزاده
موافقه پوری اړه لری اوتر هغي ترټاکلو
اوددواړو خواو د قرارداد تر امضا وروسته
کارفرما یونکی مکلف دی چه ټاکلی شوی
حق الزحمه د قرارداد سره سم په بشپړه توګه
پرمنظمو وختو کارګراو مستخدم ته ورکړی .
١٢ ـ دکارګر اومستخدم حق الزحمه دهغو پيسوڅخه
ور کول کيږي چه په مملکت کې رسما دحکومت
له خوا رايجی وی، جنس او یا تکټ چه تادیه ئې په
جنس سره مجاز و بولی په حق الزحمه کې ورکول
پخی ممنوع دی، او که چېری په دی ترتيب


(٥)

عقد شده باشد از اعتبار ساقط است مستخدمین خارجی از این امر مستثنی بوده و به آنها مطابق قرار دادیکه مستقلا عقد میگردد رفتار میشود.
١١٣- حق الزحمۀ کار گران و مستخدم بایستی در ماه يك دفعه تادیه گردد. واگر کدام کار گر و یا مستخدم به نسبت ضرورت خویش معاش پانزده روزۀ خود را خواهش کند، کار فرما در صورت امکان نباید مضایقه نماید.
١١٤- کارفرمایان مجازند که برای کار گران و مستخدمین مربوطۀ خود در مؤسسات صناعتی خویش طعام خانه ها بوجود بیاورند مشروط بر اینکه ترتیب ذیل را مدنظر داشته باشند.
الف:- کار فرما حق ندارد که کار گران و مستخدمین موسسات متعلقۀ خویش را در طعام خانه ها مجاناً و یا با معاش بکار بگمارد.
ب:- فروش خوراکه باب به قیمت تمام شده بوده و کار فرما مفادی از ان بر نخواهد داشت.
ج :- طعام خانه ها تحت کنترل هیئتی خواهد بود که اقلا سوم حصۀ آن از کار گر و مستخدم موسسه تشکیل شده باشد.
١١٥- حق الزحمۀ کار گر و مستخدم بشخص خود کار گر و مستخدم تادیه گردیده و کار فرما حق ندارد که قرضداران آنها را اعتبار داده و حق الزحمۀ شانرا باینطور اشخاص بدهد، اگر حکم کدام محکمه موجود باشد کار فرما می تواند كه يك حصۀ معاش کار گر را به قرضداران بدهد.
١١٦- کار فرما اگر بالای کار گران و مستخدمین قروضی داشته باشد در موعد شش ماه الی یکسال از حق الزحمۀ آنها وضع نماید.

کوم قرارداد هم شوی وی هغه داعتبار څخه ساقط دی خارجی مستخدمين له دي امر څخه مستثنی دی اود هغو سره دهغه قرارداد په مطابق چه مستقلا ترل کیږی رفتار کاوه شی.
١١٣- د کار ګر او مستخدم حق الزحمه باید په میاشت کی یوه پلا تادیه شی او که کوم کار ګر او یا مستخدم دخپل پوضرورت په نسبت خپل پنځلس ورځنی معاش وغواړی، دامکان په صورت کی باید کارفرما یونکی مضایقه ورسره ونکړی.
١١٤- کا رفرمایو نکو ته دا مجاز دی چه پخپلو صناعتی موسسو کی د خپلو مربوطه مستخد مینو او کار ګرو دپا ره دډو ډۍ خونی جوړی کړي، په دي شرط چه لا ندی ترتیب په نظر کی ونیول شی:
الف:- کار فرما یونکی حق نلری چه دخپلو متعلقه مؤ سسو مستخد مین او کار ګران دډوډۍ په خونو کی مجا نا او یا په معاش سره کار ته و ګما ری.
ب :- دځورو دشیانو خر څول په هغه قیمت چه تمام شوی وی، دی، او کار فرما یونکی به دهغه څخه مفاد نه اخلی.
ج :- دډوډۍ خونی به دیوه هیئت تر کنترل لاندی وی چه لږ تر لږه به ددي هیئت دریمه برخه د مؤسسی د کار ګر او مستخدم څخه تشکیله شوي وي.
١١٥- د کار ګر او مستخدم حق الزحمه به پخپله کار ګر او مستخدم ته ور کوله کیږی او کار فرمایونکی حق نلری چه د دوی پورو ړوته اعتبار ورکړی او حق الزحمه ئې داسی اشخا صوته ور کړی، که دکومی محکمی حکم موجودوی کار فرما یونکی کولای شی چه د کار ګر د معاش یوه برخه پوروړوته ور کړی.
١١٦- که کار فرمایونکی پر کار ګرو او مستخدمینو پورونه ولری دشپږو میاشتو په موعد تر یو کاله پوری دی ددوی دحق الزحمه څخه وضع کړی.


(٦)

۱۷ - در صورت افلاس یک مؤسسه راجع بطلب حق الزحمه کار گر و مستخدم مطابق اصول نامه افلاس و ورشکست رفتار میشود .
١٧ - د یوی مؤسسی د افلاس په صورت کی دمستخدم او کار ګرد حق الزحمی په باره کی د ورشکست او افلاس د اصولنامی په مطابق رفتار کیږی .
۱۸ - کارگران مؤسسات منافع عامه که توسط اجاره داران بکار گذاشته میشوند مستحق اند که در صورت بدیده شدن اجاره دار و یا قطع معامله آنها با حکومت و یا یک موسسه و یا یک شخص حق الزحمه خویش را از پول طلب اجاره دارا گر بالای حکومت ، یا موسسه و یا شخص باشد بعد قناعت اجاره دار از حکومت یا موسسه یا شخص اخذ نماید .
١٨ - د عامه منافعو دمؤسسو کارګران چه داجاره دارانو په توسط سره و کار ته ګمارل کیږی مستحق دی چه د اجاره دارد بدیده کیدو یا د دوی د معاملی د قطع کیدو په صورت کی دحکومت یا دیوی مؤسسی یا دیوه سړی سره خپله حق الزحمه داجاره دارد طلب پیسوڅخه که یی پرحکومت یا پر مؤسسه یا پرسړی وی وروسته د اجاره دار تر قناعته له حکومت یا له مؤسسی یا سړی څخه واخلی .
۱۹ - خطریکه در اثنای اجرای وظائف بکار گر و یا مستخدم پیش می میشود کارفرما را مکلف می سازد که مطابق مواد آتی اصولنامة هذا جبران خسارات جسمانی وارده بر کارگر و یا مستخدم را با ستثنای فقرات الف ، ب ، ج اصل « ٢٦ » بنماید .
١٩ - هغه خطر چه د وظیفو د اجرا کولو په منځ کی و کار ګر یا مستخدم ته پیښ شی کارفرمابونکی مکلف دی چه ددی اصولنامی در اتلونکو موادو سره سم دمستخدم او کار ګر د بدنی خسارو جبران پر ته د (٢٦) اصل دب، او ج، د فقرو څخه وکی .
۲۰ - مواردیکه خطر در کار در آنها اعتبار داده میشود از قبیل ذیل اند :
٢٠ - هغه موارد چه په کار کی خطر په دوی کی اعتبار ور کول کیږی په لاندی ډول سره دی :-
الف : - صنايع تعمیراتی از قبیل بنائی ، نصب گادر های سقف و استخوان بندی تعمیرات سنگ کاری ، نجاری ، نصب آهن جامه ، پلاستر کاری ، رنگمالی و غیره.
الف : تعميراتی صنايع لکه بنائی ، دپام د ګادرو نصب ، د تعمير اتو استخوانبندی د ډبرو کار ، نجاری ، د آهن جامو نصب ، دپلاستر کار ،رنګمالی اونور .
ب : - تعهدات حمل و نقل انسان و مال التجاره
ب : - د انسان او د تجار و دمال دحمل و نقل تعهدات.
ج : - تعهدات بار کردن و یا پان کردن مال التجاره .
ج : - د سودا ګرو دمال د کښته کولواو بارولو تعهدات .
د : - مغازه های ملی و گدام های عمومی
د : - ملی مغازی او عمومی ګدامونه .
ه : - معادن و منابع سنگ کشی .
ه : - معد نونه او دډبرو کښلو منابع .
و : - موسساتیکه در آنجا مواد احتراقیه از قبیل بارود، و دینامیت وغیره ساخته شود .
و : - هغه موسسی چه هلته اور آخيستو نکی مواد لکه باروت اودینامیت اونور جوړیږی .
ز : فابریکات و موسسات میکانیکی خورد و بزرگ بلااستثنا والحاقیه های میکانیکی موقتی .
ز : - لوی او وړی میکانیکی فابریکی او موسسی بیله استثنا او موقتی میکانیکی الحاقیي .


(۷)

ح۱ - تمام موسسات ، یا حصهٔ مؤسسا تیکه قوهٔ محرکه را توسط آب ، گاز، بخار ، تیل و برق تولید می نمایند.
طا - موسسات تجارتی.
ی۱ - موسسات زراعتی مشروط بر اینکه خسارات وارده توسط آلات میکانیکی و ماشین ها، صورت گرفته باشد.
۲۱ - تحمیل جبران خطر در کار بريك کارفرمای كوچك که بيك تعداد کم کار گر استعمال می نماید و بريك کار فرمای بزرگی که به تعداد کثیر کار گر ومستخدم را شامل کار دارد یکسان می باشد، لیکن شخصیکه طور عادی تنهاییته را اجراء نموده و بعضی اوقات طور فوق العاده برای امداد و کمک کار گری را موقتاً استخدام می نماید کار فرما گفته نمی شود، و بهمین ترتیب اگر صاحب يك منزل بعضی اوقات کار های خویش را توسط مزدور اجراء می نماید ، تحت مسئولیت خطر در کار نمی آید، راجع بوقوع خطر در کارهای زراعتی شخص مسئول همان است که مالك ماشين وآلات میکانیکی می باشد.
۲۲ - استفاده کنند گان جبران خطر در کار اشخاص ذیل اند: -
الف :- مستخد مین.
ب : - کار گران.
ج : - شاگردان دارای حق الزحمهٔ معینی که سن شان (۱٥) سال و یا از یا نزده بلند باشد.
د : - شاگردان اجوره کار که سن شان از (۱٥) سال کمتر است و مقید بعقد قرارداد شاگردی نمی باشند.
۲۳ - اجاره دار انیکه ما لکين موسسات منافع عامه گفته می شوند و ادارهٔ منظمی را بفرض کار طور دایمی بوجود آور ده باشند

ح۱- هغه ټوله موسسی یا یی یوه حصه چه محر که قوه داو بو، گاز ، بخار، تیل او برق په ذریعه سره تولید کوی.
طا - تجارتی موسسی.
ی۱- زراعتی موسسی په دی شرط چه وارده خسارات دماشینو او میکانیکی آلاتو په ذریعه سره صورت نیسی.
۲۱:- په کار کی دخطر د جبران تحمیل بریوه کوچنی کار فرما بونکی چه لږ تعداد کار گر استعمالوی او بریو ملوی کار فرما بونکی چه ډیر کار گر او مستخد مین په کار کی لری یو ډول دی مگر هغه څوك چه په عادی ډول سره یوازی کاراجرا کوی او کله کله په فوق العاده ډول سره دكومك اومد د دپاره یو کار گر مو قتی استخدام کوی کار فر ما یو نکی نه بولل کیږی پرهمدی ډول که د یوه منزل خاوند کله کله خپل کا رو نه دمزدور په ذریعه سره اجرا کوی دکار دخطر مسولیت لاندی نه راخی، د زراعتی کارو دخطر دپیښیدو په باره کی مسئول سړی هغه دی چه دماشین اومدیکا نیکی آلا تو خاوند وی.
۲۲:- په کار کی دخطر د جبران استفاده کوونکی لاندی کسان دی:
الف:- مستخدمین.
ب :- کار گران.
ج :- دټاکلی حق الزحمی لرونکی شاگردان چه عمرتی (۱٥) کاله یاتر پنخلس لوړ وی.
د :- اجوره کاره شاگردان چه سن تی تر (۱٥) کاله لږوی او دشاگردی دقرارداد په عقد سره نه وی مقید.
۲۳ :- هغه اجاره داران چه دعامه منافعو دموسسو خاوندان بلل کیږی اود کار په غرض سره تی په دایمی ډول سره یوه منظمه اداره ود رَ ته


(۸)

کار فرما گفته می شوند . اگر اجاره
داران موقتی بوده و اداره منظمی را دارا
نباشند کار فرما نامیده نمی شوند و مسئول
جبران خطر در کار نمی باشند .
٢٤ - ۱ نماینده های تجارتی اگر برای يك موسسه
خدمت می نمایند از جبران خطر در کار
مستفید میگردند ، لیکن نماینده های مزبور
اگر بيك موسسه مستخدم نبوده و به متعدد
مو سسات مقابل کمیشن کار می نمایند از
جبران خطر در کار مستفید نشده
و به آنها اطلاق نماینده مقابل کمیشن می شود .
٢٥ . عللیکه اسباب خطر در جریان کار شمرده
می شوند حسب ذیل اند : -
الف - وقوع خطر ، مقصد از وقوع خطر
صدمه وارده ظاهری و یا داخلی
است که توسط عمل فوری و شديد يك قوه
و یا سبب خارجی بجسم وارد آید، وباعث
مرگ و یا ناتوانی در کار علاوه از موعد
يك هفته گردد از قبيل يك ضربه شديد ،
انفلاق ، تولید زهریت توسط انتشار
گازات غیر قابل تنفس وغيره .
ب - باید خطر در اثر کار و درحین کار واقع
گردد مقصد از خطر در کار این است
که سبب مستقیم وقوع آن کاری باشد
که کار گر و یا مستخدم مشغول آنست
و خطر در حین کار اینست که کارگر
و یا مستخدم مشغول کار بوده توسط
خطریکه در اطراف و نواحی آن واقع
میگردد صدمه بردارد و یا تلف شود،
گرچه این خطر در اثر کار مستقیم کارگر
و یا مستخدم بوقوع نرسد . اگر صدمه
مذکور سهواً توسط دیگر کار گران
و مستخدمین هم بوقوع برسد

را ایستلی وی کار فرمایونکی گڼل کیږی
او که، وقتی اجاره داران وی او منظمه اداره
و نه لری کار فرمایونکی نه بلل کیږی
او په کار کی دخطر دجبران مسئول نه دی .
٢٤ - تجارتی نمایند کان که دیوی موسسی
د پاره خدمت کوی په کار کی دخطر
دجبران مستفید گرزی مگر دغه نمایندگان
که په یوه موسسه کی مستخدم نه وی او په
متعدد و موسسو کی د کمیشن په مقابل کی
کار کوی په کار کی د خطر دجبران څخه
نه مستفید یږی و دوی ته د کمیشن په مقابل کی
دیوه نماینده اطلاق کیږی .
٢٥ - هغه علل چه د کار په جریان کی دخطر اسباب
گڼل کیږی په لاندی ډول سره دی :
الف : دخطر وقوع ، مراد دخطر دوقوع څخه
داخلی یا ظاهری وارده صدمه ده چه
دیوی قوی دسخت اوفوری عمل په سبب
یا په خارجی سبب و بدن ته پیښه سی اود
مرگ یا په کار کی دناتوانی علاوه تر
یوی هفتی سبب و گرزی لکه یوه سخته
ضربه، انفلاق دزهرو تولید دهغه غازاتو
دانتشار په سبب چه دتنفس وړ نه وی اونور .
ب - خط باید د کار په اثر اود کار په وخت کی
پیښ سی په کار کی دخطر څخه مقصد
دادی چه دهغه د پیښید ومستقیم سبب هغه
کار وی چه کارگر یا مستخدم په هغه
سره مشغول دی اوخطر د کار په وخت
کی دادی چه کارگر یا مستخدم په کار
مشغول وی دهغه خطر په ذریعه چه دهغه
په گوټو او اطرافو کی پیښیږی صدمه
ور پیښه سی اویا تلف سی که څه هم دا
خطر دمستخدم یا کارگر د مستقیم کار
په اثر پیښ نه سی، که دغه صدمه دنورو
کار گرانو او مستخدمینو په واسطه هم
سهواً پیښه سی داد کار په و خت کی


(۹)
خطر در حین کار شمرده می شود
اگر خطر در منزل کدام مشتری
موسسه و یا در عرض راه منزل مشتری
موسسه واقع گردد تحت عنوان خطر
در کار می آید، لیکن اگر خطر در حین
آمدن کارگر و یا مستخدم به محل
کار و یا در مراجعت آنها از محل کار
در منازل شان بوقوع برسد خطر در حین
کار گفته نمیشود و نیز خطرائیکه
در اثر حوادث طبیعی از قبیل صاعقه
سیلاب زلزله و غیره بظهور برسد
خطرات کار نمیباشد ؛ اگرچه این
خطرات در حین کار هم واقع شود.
٢٦ - کار گران و مستخدمین در مواقع ذیل حق
استفاده از جبران خطر در کار را نداشته
و کارفرما مکلف به تلافی آن نمی باشد : -
الف - درصورتیکه صدمه وارده به علت تاثیر
مسکرات و ادویۀ مخدره باشد.
ب - در صورتیکه عمداً احکام وقواعدیرا که
مخصوصاً برای حفظ آنها وضع شده
رعایت ننمایند :
ج - در صورتیکه عالماً و عامداً وسایل و وسایطی
را که برای حفظ آنها تعبیه شده مراعات
ننموده و عمداً وسایل مذکوره را تغییر
داده و از کار بیندازند.
٢٧ - کار فرما مکلف است که مراقبت صحت عمله جات
مربوطه خود را نموده و در صورتیکه آنها در حین
اجرای وظیفۀ خویش مریض و یا مجروح شوند
معالجه آنها را از صندوق احتیاط متذکره
اصل (٣١) بنماید.

تبصره
عمله جات عبارت از شاگرد، کار گر و مستخدم
میباشد.

خطر گڼل کیږی، که خطر دموسسی
دیوه مشتری په منزل کی یا دموسسی
دمشتری دمنزل په لار کی پیښ سی داهم
د کار دخطر تر عنوان لاندی راځی
مګر که خطر د کارګر یا مستخدم در تلو
په وخت د کار ځای ته یاد تلو په وخت
کی د کار دځایه څخه کورته ددوی په
منزلواو کی پیښ سی داد کار په وخت کی
خطر نه بلل کیږی ، همدغه رنګه هغه
خطرات چه دطبیعی حواد ثو دپیښیدو
په سبب پیښ سی لکه ټکه، سیلاب، زلزله او نور
د کار خطرات نه دی، که څه هم دا خطرات
د کار په وخت کی پیښ شی.
٢٦ - مستخدمین او کار ګران په لاندی ځايو کی په
کار کی دخطر دجبران څخه داستفادی حق نه لری
او کارفرما يې نګی دهغه په تلافی سره مکلف نه دی.
الف - په هغه صورت کی چه وارده صدمه
دمسکر اتواو دمخدره دواودعلت په اثروی،
ب - په هغه صورت کی چه په کست سره دهغو
قواعد واو احکامو رعایت ونه کی چه ددوی
دساتنی دپاره ایښو شوی وی.
ج - په هغه صورت کی چه خبر هم وی او په کست
سره دهغو واسطو او وسایلو مراعات
ونه کی چه ددوی دساتنی دپاره تعبیه
شوی دی او په کست سره دغه وسایلواوته
تغییر ورکی او د کاره څخه ئی واچوی.
٢٧ - کار فرما پوه نګی مکلف دی چه دخپلی مربوطه
عملی دصحت مراقبت وکی او په هغه صورت
کی چه دوی دخپلی وظیفی داجرا کولو په وخت
کی ناجوړه یاتپی سی ددوی معالجه دی د(٣١)
اصل د احتیاط له صندوق څخه وکی.

تبصره
عمله عبارت دشاګرد، کارګر او مستخدم
څخه ده.


(۱۰)

۱۲۸ کار فرما مکلف است که صدمات وارده
در کار و در حین کار عمله جات مربوطهٔ
خود را به تفصیل ذیل جبران نماید.

الف - کسانیکه در نتیجه صدمه وارده دائماً
از کار بیفتند و یا دو دست یا دو چشم
یا دو پای آنها مفقود و یا دائماً از کار
بیفتند، علاوه بر حق المعالجه، معادل
دو سال آخرین حق الزحمه خود را
دفعتاً مستحق می شوند ؛ مشروط
بر اینکه حد اکثر این مبلغ
از (۱۲۰۰۰) افغانی تجاوز ننموده
و حد اقل آن از (٤۰۰۰) افغانی
کم نباشد.

ب - کسانیکه در نتیجه صدمه وارده دست راست
شان از آرنج ببالا مفقود و یا دائماً
از کار بیفتد (۳۵) در صد ، دو سال
آخرین حق الزحمه خود را علاوه
بر مخارج معالجه مستحق میگردند ،
مشروط بر اینکه حد اقل این مبلغ از
(۳۰۰۰) افغانی کم وحد اکثر آن
از (۸۰۰۰) افغانی متجاوز نیاشد.

ج - کسانیکه در نتیجه صدمه وارده به فقدان
یا از کار افتادن دائمی دست چپ
از آرنج به بالا و یا دست راست
از آرنج بپایان و یا یک پای از زانو ببالا
دچار شوند، (۳۰) در صد، دوسال
آخرین حق الزحمه خود را
علاوه بر مخارج معالجه مستحق می شوند
مشروط بر اینکه حداقل این مبلغ از
(۳۰۰۰) افغانی و حداکثر آن
از (۷۰۰۰) افغانی تجاوز ننماید.

د - کسانیکه در اثر صدمه وارده به فقدان
و یا از کار افتادن دائمی دست چپ
از آرنج بپایان و یا یک پای از زانو بپایان

۱۲۸ کار فرما پونکی مکلف دی چه د خپلی مربوط
عملی وارده صدمات چه د دوی د کار په وخت
کی پیښ سی په لاندی تفصیل سره جبران کی:
الف - هغه کسان چه دوارده صدمی په نتیجه
کی ل د کاره څخه لویږی او یا ئی
دوه لاسونه ، یا د وی سترگی ،
یا دوی پښی تلف شی او یا تل د کاره
څخه ولویږی ، علاوه د معالجې پر حق
د دوو وروستنیو کالو په برابری سره
د خپل حق الزحمی د ستی مستحق ګرځی
په دی شرط چه دغه مبلغ اکثر حد تر
(۱۲۰۰۰) افغانیو تیری و نه کی او کم
حدئی تر (٤۰۰۰) افغانیو کم نه وی.

ب - هغه کسان چه دوارده صدمی په نتیجه کی ئی
ښی لاس تر څنګلی پورته تلف سی او یا تل
د کاره څخه ولویږی علاوه د معالجې
پر مخارجو په سلی کی (۳۰) ددوو
وروستنیو کالو د خپلی حق الزحمی مستحق
کېدل کېږی په دی شرط چه ددی مبلغ
کم حد تر (۳۰۰۰) افغانیو کم او اکثر
حدئی تر (۸۰۰۰) افغانیو تېرنه وی.

ج - هغه کسان چه دوارده صدمی په نتیجه کی
ئی کیڼ لاس تر څنکلی پورته یا ښی
لاس تر څنګلی کښته و یائی یوه پښه
تر زنګانه لوړه په فقدان اخته سی یا تل
له کاره ولویږی علاوه د معالجې
تر مخارج په سلو کی (۳۰) دد وو
وروستنیو کالو د حق الزحمی مستحق
ګرځی په دی شرط چه ددی مبلغ کم
حدتر (۲۰۰۰) افغانیو او اکثر حدئی
تر (۷۰۰۰) افغانیو تیری و نه کی.

د - هغه کسان چه دوارده صدمی په اثر ئی کیڼ
لاس تر څنکلی کښته او یائی یوه پښه
تر زنګانه کښته په فقدان اخته یا تل د کاره


(١١)

و یا از کار افتادن قوای سامعه دچار را ویژی اویا دږن سی علاوه دمعالجې
میگردند ٢٥- در صد، دو سال آخرین پر مخارجو په سلو کی ( ٢٥ ) ددوو
حق الزحمة خودرا علاوه بر مخارج وروستیو کا لود خپل حق الزحمی
معالجه مستحق میگردند مشروط بر اینکه مستحق گرزی په دی شرط چه ددی
حداقل این مبلغ از (٣٠٠٠) افغانی مبلغ كم حد تر (٣٠٠٠) افغانیو
و حدا كثر آن از (٦٠٠٠) افغانی او اكبر حد ئی تر (٦٠٠٠) افغانیو
تجاوز ننماید. تیری و نه کی .
هـ - کسانیکه در نتیجه صدمه وارده به فقدان یا از هـ - هغه کسان چه دوارده صدمی په نتیجه کی لی
کار افتادن دائمی تمام انگشت های ددواو لاسو یوله ګوتی په فقدان اخته
دودست دچار میگردند ٢٥٠ در صد یا از د کاره ولویږی علاوه دمعالجې
دو سال معاش آخرین حق الزحمة پرمخارجو په سلو کی (٢٥) د دوو
خودر اعلاوه بر مخارج معالجه مستحق وروستیو کلو ده ماش دخپل حق الزحمی
میگرفند مشروط بر اینکه حداقل این مستحق گرزی په دی شرط چه ددی
مبلغ از (٣٠٠٠) افغانی و حدا کثر آن مبلغ كم حد تر (٣٠٠٠) افغانیو
او اکثر حد ئی تر (٦٠٠٠) افغانیو
از (٦٠٠٠) افغانی تجاوز ننماید . تیری و نه کی .
و - کسانیکه دراثر صدمۀ وارده به فقدان وـ هغه کسان چه دوارده صدمی په اثریی یوه
یا از کار افتادن دائمی يك چشم دچار ستر گه په فقدان اخته یائل د کارو ووزی
می شوند ١٥ در صد در سال آخرین نو علاوه دمعالجې تر مخارجو په سلو کی
حق الزحمه خودر اعلاوه بر مخارج (١٥) د دو و روستیو کاود خپل
معالجه مستحق میگردند . مشروط حق الزحمی مستحق گرزی په دی شرط
بر اینکه حداقل این مبلغ از (٢٠٠٠) چه ددی مبلغ كم حد تر (٢٠٠٠) افغانیو
افغانی و حدا کثر آن از (٤٠٠٠) افغانی اوا کثر حدئی تر (٤٠٠٠) افغانیو
تجاوز ننماید . تیری و نه کی .
ز- کسانیکه در اثر صدمه وارده به فقدان یا از ز- هغه کسان چه دوارده صدمی په اثر لی دلاس
کار افتادن دائمی شصت دست دچار په گوته به فقدان اخته یاتر د کاره
میشوند ۱۲ درصد . دوسال آخرین ووزی علاوه دمعالجې پر مخارجو په
حق الزحمة خود را علاوه بر مخارج سلو کی (١٢) ددوو وروستیو کاو
معالجه مستحق میگردند مشروط بر اینکه دخپلی حق الزحمی مستحق گرزی
حداقل این مبلغ از (١٥٠٠) افغانی په دی شرط چه ددغه مبلغ كم حد تر
وحد اکثر آن از (٣٠٠٠) افغانی (١٥٠٠) افغانیو او اكثر حدئی تر
تجاوز نکند . (٣٠٠٠) افغانیو تیری و نه کی .
ح- کسانیکه در اثر صدمۀ وارده به فقدان دائمی ح: هغه کسان چه دوارده صدمی په اثر دپښو
تمام انگشت های پای دچار میگردند دټولو ګوتو په تل فقدان اخته سی علاوه
١٠ در صد دو سال آخرین حق الزحمه دمعالجې پرمخارجو په سلو کی (١٠)
ددوو وروستیو کالو دخپلی حق الزحمی


(۱۲)

خود را علاوه بر مخارج معالجه مستحق مستحق کرزی په دی شرط چه د دغه
میشوند مشروط بر اینکه حدا قل این مبلغ کم حدتر (۲۰۰۰) افغانیو او اکثر
مبلغ از (۲۰۰۰) افغانی حدا کثر آن از حدلی تر (۴۰۰۰) افغانیو تیری ونه کی.
(۴۰۰۰) افغانی تجاوز ننماید . ط - هغه کسان چه دوارده صدمی په اثر د یوه غوژ
ط ۔ کسانیکه در اثر صدمۀ وارده به فقدان يك به فقدان اخته شی علاوه دمعالجى پر مخارجو
گوش دچار میشوند ـ ۷ در صد، دو په سلو کی (۷) دد ووور وستنيو کلونو
سال آخرین حق الزحمه خود را علاوه دخبلی حق الزحمى مستحق کرژی په
بر مخارج معالجه مستحق میشوند مشروط دی شرط چه د دغه مبلغ کم حد تر
بر اینکه حداقل این مبلغ از (۱۰۰۰) (۱۰۰۰) افغانیو او ا كثر حدلی تر
افغانی وحدا کثر آن از (۱۵۰۰) (۱۵۰۰) افغانیو تیری و نه کی .
افغانی تجاوز ننماید . ی ـ هغه کسان چهد دوارده صدمی په اثر
ی ـ کسانیکه در اثر صدمۀ وارده به فقدان د سبابی کوتی دیوه بند یا د پښی د یی
دائمی يك بند انگشت سبابه و یا شصت کوتی به دایمی فقدان اخته سی علاوه
پای د دچار می گردند ۵۰ درصد دمعالجى پر مخار جو په سلو کی (۵) ددوو
دوسال آ خرین حق الز حمۀ خود را وروستنيو کلو دخبلی حق الزحمی مستحق
علاوه بر مخارج معا لجه مستحق می گرزی په دی شرط چه ددغه مبلغ کم
شوند مشروط بر اینکه حداقل این مبلغ حدتر (۱۰۰۰) افغانیو او اکثر حدلی
از (۱۰۰۰) افغانی وحدا کثر آن تر (۱۵۰۰) افغانیو تیری و نه کی .
از (۱۵۰۰) افغانی تجاوز ننماید . ك - هغه کسان چه دوارده صدمی په اثر
ك ـ کسانیکه در اثر صدمۀ وارده به فقدان دلاس د کوتو دیو ی کوتی به فقدان
دائمی یکی از انگشت های دست ، غیر اخته سی پرته له سبابی کوتی علاوه
از انگشت سبابه دچار می شوند دو نیم دمعالجى پرمخار جویه سلو کی (دوه
درصد ، دوسال آخرین حق الزحمۀ نیمی ) ددوووروستنيو کلو د خبلى
خود را علاوه برمخارج معالجه مستحق حق الزحمى مستحق گرزی په دی
میشوند ، مشروط بر اینکه حد اقل شرط چه ددغه مبلغ کم حدتر (۸۰۰)
این مبلغ از (۸۰۰) افغانی وحد افغانیو او اكثر حدلی تر (۱۲۰۰)
ا کثر آن از (۱۲۰۰) افغانی افغانیو تیری ونه کی
تجاوز ننماید . ۲۹ - هغه کسان چه تردوو کالو لی کم کار
۲۹ ـ : کسانیکه از دوسال کمتر کار کرده باشند کړی وی ددوی دوه کلنی حق الزحمه ددغه
حق الزحمۀ دوسالۀ آنها به تناسب آخرین وروستنی معاش په تناسب سره چه دوی ته
معاشیکه دریافت کرده اند محسوب می شود. ورکړه کیژی حسابيږی .
۳۰ - : کسانیکه در اثر مجرای وظیفه به یکی از ۳۰ - هغه کسان چهدد و ظیفی داجرا کولو په
امراض داخلی دچار میگردند بعد از اینکه اثرد داخلی ازوغو په یوه ناروغی سره اخته
مدت معالجه آنها ، از طرف داکتران سی وروسته تر دی چه د دوی دمعالجى مد، در سمی
رسمی معین گردید ، مرجع صلاحیت دار داکترانو له خوا و تا کل شوه د حکومت صلاحیت


(۱۳)

حکومت يك مقدار في صدی را در نظر گرفتن
مفاد فقرۀ الف اصل ۲۸ به تناسب مدت معالجۀ
شان به عنوان حق العلاج تعیین خواهد نمود
که برای آنها پرداخته شود .
۳۱ - تمامی موسسات صنعتی مکلف اند که بغرض
جبران خسارات وارده بر عمله جات خودها
يك مقدار پول در یکی از بانکهای مملکت به
صندوق احتیاط بگذارند .
۳۲ - پول برای صندوق مذکوره اصل ۳۱
به ترتیب ذیل جمع می شود : -
الف : هر موسسۀ صنعتی مکلف است که
معادل عمله جات خود فی هر عمله (٥٠٠)
افغانی بصندوق مذکور تحویل نماید .
ب : هر شاگرد و کار گر مکلف است که
از معاش خود فی صد یک بصندوق
مذکور بپردازد .
ج : هر مستخدم فابریکه مکلف است که از
معاش خود فی صد دو بصندوق مذکور
تحویل نماید .
د : کسرات معاش که بقرار اصل ٤٦ گرفته
می شود در این صندوق تحویل می شود.
۳۳ : پول های جمع شده از منابع فوق در بانک
بمفاد گذاشته می شود .

تبصرۀ نمبر ۱
از کسرات معاش کار گران ، مستخدمین
وشا گرد ان نصف آن بصندوق احتیاط
تحویل شده و نصف دیگر آن به حساب خود
فابریکه باقی می ماند که نصف اخیر الذکر
بمصرف معالجۀ عمله جاتیکه در اثنای کار مریض
می شوند و نیز بغرض تاسیس معاینه خانه ها
وشفا خانه ها و غیره موسسات صحی مربوطۀ
فابریکه رسانیده میشود .

ارونکی مرجع په سلو کی یومقدار چه د
(۲۸) اصل د الف فقری مفادهم په نظر
کی ونیسی ددوی د معالجی دمدی په تناسب
سره دحق العلاج په عنوان دوی ته ټا کلای
سی چه دوی ته لی ور کی .
۳۱ - ټوله صناعی موسسی مکلفی دی چه پر
خپلو عمله و دوارده تاوانو دجبران په غرض
يوه اندازه پيسى دمملکت په یوه بانک کی
د احتیاط په صندوق کی کښږدی .
۳۲ - د (۳۱ ) اصل ديا دشوی صندوق دپاره
پیسی په لاندی ترتیب سره جمع کیږی :
الف : هره صناعتی موسسه مکلفه ده چه دخپلی
عملی معادل په هره عمله (٥٠٠) افغانی
و ذکر شوی صندوق ته تحویل کی.
ب : هر شاګرد او کار ګر مکلف دی چه
دخپل معاش څخه په سل کی یوه و دغه
صندوق ته تحويل کی .
ج : د فابریکی هر مستخدم مکلف دی چه
دخپل معاش څخه په سل کی دوی و دغه
صندوق ته تحویل کی .
د : هغه دمعاش كسرات چه د ( ٤٦ )
اصل په قرار آخستۀ کیږی په دغه
صندوق کی تحویلیږی .
۳۳ - ا دغه ټولی شوی پیسی ددغوپوړ ته منابعو
څخه په بانک کی د ګټی دپاره ایښوولی کیږی.

۱ - لمبر تبصره
د شاګردانو او مستخدمينو او کار ګرانو
دمعاش کسرات نیمی د احتیاط وصندوق ته
تحویلیږی او نیمی ئی بخپله دفابریکی په حساب
کی پاتیږی چه دغه وروستنی پیسی دهغه عمله و
په معالجو کی چه د کار په منځ کی ناجوړه
کیږی او هم دمعاینه خانو او شفا خانو او د فابریکی
نورو مربوطه صحی موسسو دتاسیس په غرض
په مصرف رسيږی .


( ۱٤ )
تبصره عصر ۲
اگر يك كار گر يا مستخدم باشا گرد در تمام
موعد قرار داد خود . از جبران خطر در کار
استفاده نمايد حنيكه قرار داد مد کور فسخ
میگردد و يا موعد آن خاتمه يافته و تجديد نمی شود
آن حصه کسرات معاش خود را که در صندوق
احتیاط جمع شده بدون مفاد آن یکدم حق دارد
که از صندوق مذکور بگیرد
٣٤ هنگاميكه مفاد پول ودیعه گذاشته گی خود موسسه
و کسرات معاش عمله جات سر جمع اصل پول
ودیعه گذاشته گی مؤسسه را پوره نمود در انوقت
موسسه حتدارد که باجازه مرجع صلاحیت دار
اصل پول خود را از بانك خارج نمايد .
۱۳۰ کر پول گذاشته شده در صندوق احتیاط جبران
خسارات وارده عمله جات فابریکه را تکافو
نمي نمود در این صورت فابریکه مکلف است
که جبران باقیمانده را از حساب خود فابریکه
بپردازد.
٣٦ تاديات جبران ها بعملجات با مضاى رئيس فابریکه
و شخص صلاحیت دار وزارت اقتصاد ملی
خواهد بود .
۳۷ هكا ميكه يك فابریکه ورشکست می شود
اگر فابریکه مذ کور پول ودیعه ماندگی خود را
از صندوق احتیاط نکرده باشد اصل
پول مذکره برای فابریکه تادیه شده
وراجع به بقيه پول طور آتی رفتار می شود:
الف : كسرات معاش موجود در صندوق
احتياط آنطور عمله جانيكه از جبران
خطر در کار استفاده نمودہ باشد
بدون مفاد آن برای عمله جات مذکور
داده می شود .
ب : باقیمانده پول اگر در صندوق حیاط
بماند قرار مقررات موضوعه مخصوصه
بمصرف مفاد عامه رسانیده می شود .
۲ لمبر تبصره
که چيری يو کار يگر يا مستخدم يا يو شا کرد
دخپل قرارداد په توله مده کښی د کار د خطر له
جبران څخه استفاده و نکړی ،نو کله چه قرارداد
تی فسخ کيږی او يائی نبته ختميږی او بیانه
وی کیږی ، په هغه وخت کښی حق لری چه دخپل
معاش د کسر و نو هغه برخه چه داحتياط په صندوق
کښی جمع شوی ده ، بی له گٹی څخه په یووار
اددغه صندوق څخه واخلئ .
٣٤ هغه وخت چه دمؤسسې دامانتی پیسو گټه او د عملی
دمعاشونو کسرونه ددغی موسسی د اصلی امانتی
پیسو اندازی ته ورسیږی، په دغه وخت کښی
مؤسسه حق لری چه دصلاحیت دار ځای په اجازه
خپلی اصلی پیسی له بانك څخه وباسي.
٣٥ که چیری داحتیاط په صندوق کښی ایښولی پیسی
دفابریکی دعمله ؤ دزیانونو دجبران دپاره له بس
کیدی په دی صورت کښی فابریکه مکلفه ده چه د
پاقی زیان تاوان دفابریکی له حساب څخه ور کاندی.
٣٦ د کار والاوته دد زیانو و تاوان دفابریکی
در ئیس او د اقتصاد د وزارت دصلاحیت دار سری
به لاس ليك ور كول كيږی .
۳۷ - هغه وخت چه یوه فابریکه بی پیسو کیږی،
که چیری دغی فابریکی خپلی امانتی پیسی داحتیاط
له صندوق څخه نه وی اخستی، نودغه پیسی
ور کول کیږی او د نورو پیسو په باب به وروسه
دول رفتار کیږی :
الف : داسی کاروالا چه د کار د یو خطر له
جبران څخه نی استفاده نه وی کړی ،
ددغوی د معاش کسرونه چه داحیاما
په صندوق کښی موجود وی بی له گنی
څخه دوی ته ور کول کیږی .
ب : داحتياط په صندوق کښی نوری پاتی پیسی
دخاسو وضع شو و مقرراتو سره سم ،
په عمومی فايد و کښی لگول کیږی .


(۱۰)

۳۸ـ کار فرما مکلف است که بوارث شرعی
عمله جائیکه در کار یادر اثنای کار هلاك
میگردند معادل دوسال آخرین حق الزحمه
متوفی را یکدم تادیه نماید مشروط براینکه
حداکثر این مبلغ از (۱۲۰۰۰ ) افغانی
تجاوز ننموده وحداقل آن از (٤۰۰۰) افغانی
کم نباشد. اگر متوفی از خود وارث
شرعی نداشته باشد باشخاصیکه تحت نفقه اش
می باشند پول مذکرۀ فوق را بپردازد

۳۹ ـ کار فرما مکلف است که با در
نظر داشتن مفاد اصل ( ۳۸ )
اگر عمله جات مربوطه اش در محل کار
هلاك میگردد مصارف تجهيز وتكفين آنها را
نیز از صندوق احتیاط متذ کرۀ اصل ۳۱
بپردازد .

٤٠ ـ برای اثبات استحقاق واستفاده از تلافی
خطر در کار لا زم است که را پورتي
با مضا و تصدیق استاد کار ونگر ان شعبه
و کار فرما و داکتر صحی یا دا کتر معتمد
محلی مرتب ودرمركز بوزارت اقتصاد ملی
ودر ولایات بنائب الحکومه های مربوطه
ودر حکو مات بحکام محلی تسلیم گردد.
را پورت مذکور باید حاوی تمام اطلاعات
لازمه و تفصیل قضیه باشد مخصوصاً اینکه
حادثه در کارودر اثنای کار واقع گردیده ،
در را پورت مذكور وا ضح درج گردد.
این را پورت بایستی در ظرف دوالی سه روز
باستثنای روز های تعطیل و جمعه
بمراجع معينه فوق برسد .

٤١ ـ رسید کی در را پورت های متذکره
وتشخيص استحقاق كسیكه تقاضای تلافی خطر
در کار را می نماید مربوط بنظریۀ کمیسیونیست
که بصورت ذیل از سه نفر تشکیل میگردد -

۳۸ـ کار فرمایونکی مکلف دی چه دهغو کاروالاو
شرعی وارث ته چه په کار یا د کار په وخت کښی
مړه شی ، دمر شوی د وروستی حق الزحمی
دوه کاله دور کا لوحق الزحمه ور کړی اخوپه دی
شرط چه ددی پیسوا کثر حدله ( ۱۲۰۰۰ )
افغا نوریات او کم حد ئې له ( ٤٠٠٠) افغانو
څخه کم نووی . که چیری مرشوی کومشرعی
وارث نه درلود، نو دغه پیسی به هغه چاته ور کوی
چه نفقه ئې دده پرغاړه وی .

۳۹ـ کار فرمایونکی مکلف دی چه د ( ۳۸ )
اصل د مطلب د رعایت سره که چیری کار
والا ئې د کارپه ځای کښی مړه شی، نو په
۳۱ اصل کښی د احتیاط له ذ کر شوی
صندوق څخه د هغوی دتجهیز او تکفین دپاره
پیسی ور کوی .

٤٠ـ د کار دخطر دتلافی داستفادی او حق ثا بتولو
د پاره لازم دی چه داوستا کار، دشمې دنگران،
کار فرما یونگی او دصحی دډا کتر یا دهغه
ځای د اعتمادی داکتر په تصدیق اولاس ليك
یورا پورت تیار کړی شی او هغه په مر کز کښی
د اقتصاد ملی وزارت ته او په ولاياتو کښی
نائب الحکومه گا نوته او په حکو ما تو کښی
حا کمانوته وسپارلی شی دغه را پورت باید
چ ټول لازم اطلاعات اود قضی تفصیل ولری
خصوصاً داچه دغه حادثه په کار اود کار
په اثنا کښی پیښه شوی ده باید چه واضحاً
پکښی درج وی. دارا پورت ښایی چه په دوو
دریو ورځو کښی در خصتی او د جمعی دورځو
څخہ پرته پورته معلو مو مخانو ته ورسیږی .

٤١ ـ خوك چه د کارد خطر دتلافی خواهش کوی
دهغوی داستحقاق معلو مو نه او دهغوی په وړاندی
را پورتونو باندی غور کول د دی وروسته
دری نفری کمیسیون په نظر یه پوری مربوط دی .


(١٦)

الف : در مرکز از نماینده وزارت اقتصاد ملی الف : په مرکز کښي د اقتصاد ملي د وزارت
وکارفرما و يك نفر از عمله جات له نماينده کار فرمایونکی اویو نفر
با نتخاب وزارت اقتصاد ملی . عمله څخه چه دغه وزارت به انتخابوی
ب : در ولایات یا حکومات از نماینده ب په ولایاتو او حکومتو کښی دنائب الحکومه کی
نا ئب الحکومه گی یا حکومت ها و کارفرما یا حکومتو نوله نماینده ، کار فرمایونکی او
ويك نفر از عمله جات بانتخاب نا ئب الحکومه دیوتن عمله څخه چه دنایب الحکومه کیو
گی ها و حکو مت ها . او حکو متونو په انتخاب وی

٤٢ :- کار فر ما مکلف است که شخصاً یا توسط ٤٢ :- کار فر ما یونکی مکلف دی چه په خپله یادیو
یک نفر استاد کار و یا یکنفر کار گر مطابق اوستا کار او یا دیو کار يگر په واسطه دخپل
تعهد خویش بالتدریج پیشه و کسب معینه را تعهد مطابق ، په تدريج سره دغه معلوم كسب
بشا گرد بیاموزاند ، و با ستثنای کدام تعهد او کار شا کردانوته وورده کاندی ، بی له کم
مخصوصی که در اول مرحله صورت گرفته مخصوص تعهد څخه چه په اول کښی سره
باشد کار فرما نمی تواند که شخص نو وارد را شوی وی کارویونکی نشی کولای چه نوي
بکدام کار دیگر بالخصوص بكار شخصی سړی په کم بل کار او په تیره په خپل شخصی
خود بگمارد و مجبور نیست که اسرار و کار باندی مقرر کاندی ، دا رنگ به دي هم
خصوصيات مخفی فابریکه را به شخص مذکور مجبور ندی چه د فابريکی پټ رازونه دغه سړی ته
افشاء نماید . ښکاره کاندی .
٤٣ :- کار فرما مقابل شا گرد وظیفه مربی را ٤٣ :- کار فرما د شا گرد په مقابل کښی دپالونکی
دارا بوده ، و بایستی از عادات و اخلاقش وظیفه لری او بو یه چه دهغه دعادتونو او خویونو
مراقبت کامل داشته باشد و در موقع لزوم پوره مراقبت کوی ، دغسی د ناوړتیا او
و یا مریضی مکلف است که والدین شاگرد لزوم په وخت کښي مکلف دی چه ددغه شا گرد
مذکور را مطلع سازد . مور او پلار خبروی .
٤٤ :- کار فرما مکلف است که تمام مواد ٤٤ :- کارویونکی مکلف دی چه د شا گردی
قرارداد شا گردی را مراعات نموده مطابق د تړون د ټولو مواد و مراعات به کوی او دهغو
آن رفتار نماید . سره سم به چلیږی .
٤٥ :- کارفرما مکلف است که بعد اتمام موعد ٤٥ :- کاروینکی مکلف دی چه د قرار داد د نیټی
قرار داد و تدقیق لازمه ختم موعد شا گردی د پوره کيدو او لازمه تدقیق څخه وروسته
و لیاقت شا گرد را طور تحریری تصدیق دشا گرد لیاقت او دشا گردی. نیټه په تحریری
نموده و تصدیق نامه را برای شاگرد موصوف ډول تصدیق کړی او د تصدیق پاڼه دغه شا گرد
بسیا رد لکن دقت نماید که تصدیق نامه مذکور ته ور کاندی . لیکن دقت دي كوى چه دغه
تصدیق بی حقیقته نه وی او که بی حقیقته و و
عاری از حقیقت نباشد و در عدم آن مسئولیت نده مسئولیت به ئی د تصدیق کوونکو او کاروینکی
بدوش مصدقين و کار فرما می باشد . پر غاړه وی


(۱۷)

فصل سوم
تکالیف کارگران ، مستخدمین و شاگردان
در یم فصل
د کاریگر او مستخدمینو اوشاگردانو تکالیف
٤٦- کارگران و مستخدمین مکلف اند که مطابق قرارداد خویش کار ووظیفه معینه محوله خودرا مرتباً انجام دهند و در عدم آن کارفرما مجاز است که به تناسب وقت تلف شده ، از حق الزحمة آنها کسر نماید در صورت تکرار کارفرما میتواند که بعد موافقه مرجع صلاحیت دار قرارداد مذکور را فسخ نماید .
٤٦- کاریگران او مستخدمین پردي مكلف دي چه دخپله قرارداد سره سم په خپله ور سپارل شوی وظیفه په مرتب ډول سرته رسوی او که داسی و نکری نو کاروونکی اختیار لری چه د تلف شوی وخت په تناسب سره ددوی حق الزحمه كسر کاندی اودتکراريد و په صورت کښی کار وېنکی کولای شی چه دصلاحیت دار لمحای له موافقی څخه وروسته دغه قراردادفسخ کری.
٤٧- گرچه کار فرما در کسر معاش کار گر به مقابل جرم مجاز است مگر ازین کسرات خود کارفرما حق استفاده نداشته وكسرات مذكور در صندوق احتیاط مذکرة حصه (د) اصل ٣٢ نهاده می شود.
٤٧- خه هم کاروونکی دجرم په مقابل کښی د کاریگر دمعاش دكولمو لو اختيار لری مگر له دغو کسرونو څخه په خپله کاروېنکى د استفادی کولرحق نه لری اودغه کسرونه به د۳۲ اصل د(د) په حصه کښی داحتیاط په ذکر شوی صندوق کښی اچول کیږی .
٤٨- کار گران و مستخدمینیکه عمدأ بباعث خرابی سامان و افزار و ماشین تسلیم شده خود گردند و یا مواد مصنوعه که به ساختن آن موظف اند ناقص باشد مکلف اند که بحکمیت مرجع صلاحیت دار که در مرکز وزارت اقتصاد ملی و درولايات نائب الحكومه ها و حکام اعلی و کلان است جبران خسارات وارده را بکار فرما بنمایند و برائت حاصل کنند.
٤٨- هغه کاریگران او مستخدمین چه په قصد سره خپل ورسپارل شوی سامان آلات او ماشین خراب کاندی او یا هغه جوړشوی مواد چه په جوړولو ئې مکلف دی ناقص او خراب وی په دي صورتو کښی مکلف دی چه دصلاحیت دار و محایو په حکمیت سره د رسیدلی زیان تاوان کاروېنکی ته ور کاندی اوبراأت حاصل کری. دغه صلاحیت دار محایو په مرکز کښی داقتصاد ملی وزارت اوپه ولایاتو کښی نایب الحكومه كان اعلا حا كمان اولوی حاکمان دی .
٤٩- کار گران و مستخدمین مکلف اند که اسرار ساختمان مواد مصنوعه فابریکه را محفوظ نگهداشته و بمفاد شخصی خود استعمال ننمایند و اگر مرتکب شوند دراثر تقاضای کارفرما مرجع صلاحیت دار به تناسب وخامت ارتکاب جرم برای اشخاص مسئول مجازات لازمه تعیین خواهد نمود.
٤٩- کاریگر ان او مستخدمین مکلف دی چه دفابريكي د مصنوعی موادو دجوړېدنی رازونه پټ وساتی او په خپل شخصی مفاد کښی استعمال نکری او که چېری داسی کارثى وكړ نود کار وېنکی دغوښتنی په اثر به ، صلاحیت دار محايو نه د جرم د وخامت په تناسب پر مسئول وخلکو لازمه جزا کانی مقرروی .


(۱۸)

٥٠ - رخصتی های اصولی کارگران ومستخدمین
در سال بیست روز رخصت ضروری و یکماه
رخصت مریضی می باشد که حین ضرورت
به آن کارگران و مستخدمین مکلف اند که
کتبا" کارفرما و یا آمر موسسه را مطلع
سازند ، علاوه بر ایام رخصتی های اصولی
اگر کار گران و یا مستخد مین غیر حاضر
میشوند برای پنج روز اول در مقابل یکروز
غیر حاضری دو روز معاش آنها کسر
میشود و کار فرما بوسایل ممکنه کوشش
نماید که شخص غیر حاضر را بالای وظیفه
اش حاضر سازد ، در صورتیکه غیر حاضری
از پنج روز تجاوز نماید در مقابل يك روز
غیر حاضری يك روز معاش آنها کسر میگردد،
اگر مریضی کار گر و یا مستخدم از یکماه
تجاوز نماید و یا تکرار غیر حا ضر شوند
کارفرما بموافقة مقام صلاحیت دار حکومت
میتواند که قرار داد را فسخ نماید .
تبصرة نمبر ۱
اگر جلب غیر حاضران از قدرت کار فرما
خارج باشد بمرجع مر بوطة اطلاع نماید تا
راجع بجلب آنها اقدامات لازمه بعمل آید .
تبصرة نمبر ۲
در صورتیکه کار گران ومستخدمین در طول
یکسال از رخصتی های ضروری خود استفاده
ننمایند ایام استفاده نشده را علاوه بر حق الزحمه
دوازده ماهه پول نقد معادل حق الزحمه خود
مستحق میگردند .
٥١ - رخصتی های اصولی شا گردان در سال ١٥
روز رخصت ضروری ویکماه رخصت مریضی
می باشد که حین ضرورت به آن ، شاگردان
کارفرما ، یا آمر مؤسسه را بایستی مطلع

٥٠ - د کار ګرانو او مستخدمینو اصولی رخصتی
په کال کښی شل ورځی ضروری رخصت
او یوه میاشت دمریضی رخصت دی . ددغی
رخصتی د ضرورت په وخت کښی کار ګران
او مستخدمین مکلف دی چه کاروندی او یا
دموسسی آمرته په تحریری خبرور کوی که
چیری کارګران اومستخدمین د اصولی رخصتی
پرور نجو علاوه غیر حاضر شی نو په اولوپنځو
ورځو کښیئی د یوی ورځی غیر حاضری
په سر دوه ورځی معاش کسر کیږی
او کاروندی به په ممکنه و سیلو سره کوشش
کوی چه دغه غیر حاضر سړی خپلی وظیفی ته
حاضر کړی که چیری ئی غیر حاضری ترپنځوورنجو
زیادشی ، نو په دی صورت کښی دیوی
ورځی غیرحاضری په سر دد و ی دیوی
ورځی معاش کسر کیږی ، که چیری د کارګر
او یامستخدم مریضی له یوی میاشتی څخه واوړی
اویا دوباره غیر حاضرشی نو کاروندی
دصلاحیت وال ځای په موافقه کولای شی چه
قرار داد ورسره مات کاندی .

۱ لمبر تبصره
که چیری دغیرحاضرانو جلبول د کاروندی
په وس کښی نه وی نو مربوطه ځای ته دی
خبرور کوی چه دهغوی دجلب په باره کښی
لازم اقدامات و کړی شی .

۲ لمبر تبصره
په هغه صورت کی چه یو کال کار ګران
اومستخدمین دخپلو ضروری رخصتیو څخه
استفاده ونکی نوعلاوه ددولسو میاشتو پر
حق الزحمی دخپلی حق الزحمی معادل ددغوتا
استفاده ورنحو دنقد پیسو مستحق ګرځی .
٥١ - د شاګردانو اصولی رخصتی په کال
کی ١٥ ورځی ضروری او یو میاشت مریضی
رخصت دی چه دهغو د ضرورت په وخت کی
شاګردان باید کارفرمایونکی ، یاده موسسی


(١٩)

بسازند - باستثنای ایام رخصتی های اصولی
اگر شاگردان غیر حاضر میشوند برای ده روز
اول در مقابل يك روز غیر حاضری یکروز
حق الزحمه و یا اجوره آنها کسر می شود
واگر غیر حاضری آنها از ده روز تجاوز
نماید کار فرما میتواند که قرار داد آنها را
فسخ نماید .

فصل چهارم
فسخ قرار داد کار و قرارداد
شاگردی

٥٢ - ؛ در حال عدم اجرای مواد قرار داد کار
که توسط یکی از طرفین کار فرما و کارگر
ومستخدم باشد قرار داد بیکی از صورت های
ذیل فسخ می شود .

الف، هر گاه کار فرما حق الزحمه کارگر
يا مستخدم را به ترتیبیکه در قرار داد
کار فیصله شده تادیه ننماید .

ب ، اگر کار گر یا مستخدم متواتر
غیر حاضری نماید.

ج، در صورتیکه کار گر یا مستخدم سرقت
و یا نقض اعتماد نماید.

د، ا گر کار گر مواد مصنوعه و آلات
وافزار را ناقص سازد .

ه ، هر گاه کار گر ویا مستخدم در اثر
اظهارات و پرو پا گند رفقای خود را
از کار باز دارد و یا با آنها سلوك
خوب نداشته باشد .

در موارد پنجگانه فوق فسخ قرار داد
بموافقة مقام صلاحیت دار صورت گرفته
و طرف مسئول مکلف است که بقضاوت
ومنصفی ، مرجع صلاحیت دار حکومت
بطرف مستحق تلافی معینه را بنماید .

آمر خبر کړی داصول رخصتیو په استثنا
که شاګردان غیر حاضر یږی دلمړیولسو
ورځو دپاره دیوی ورځی غیر حاضری په
مقابل کی یوه ورځ حق الزحمه بیا ددوی
مزدوری کسر کیږی او که ددوی غیر حاضری
تر لسو ورځو تیری و کی کار فرما پونکی
کولای سی چه ددوی قرارداد فسخ کړی .

څلرم فصل
دشاگردۍ دقرارداد اود کار
دقرار داد فسخ

٥٢ - : د کار د قرار داد د موادو د عدم اجرا په حال
کی چه دیوی خوا د کار فرمایونکی او کار ګر
او مستخدم په توسط سره وی قرار داد
دلاندیوصور تو په یوه صورت سره فسخ کیږی.

الف : که کار فر مایونکی د مستخدم
یا کار کر حق الزحمه په هغه ترتیب سره
چه د کار په قرار داد کی فیصله شویدی ور نکړی.

ب : که کارګر یا مستخدم پرله پسی غیر
حاضری کوی .

ج: په هغه صورت کی چه کار گر یا مستخدم
غلا او یا دخان و یساو اخلی .

د: که کار گر افزار او آلات او مصنوعه مواد
ناقص او نیمګړی جوړ کړی.

ه: که کار گر یا مستخدم داظهار اتو او پروپا گند
په اثر خپل ملګری د کار دو او ګرزوی
او یا ددوی سره ښه گذاره ونلری.

په دغه پورتنیو صور تو کی دقرار داد
فسخ دصلا حیت داره مقام په موافقت
سره کیږی او مسئوله خوا مکلفه ده
چه دحکومت د صلاحیت داره مرجع
په قضا وت او منصفی سر ه و مستحق
خوا ته ټا کلی تلافی و کړی .


(۲۰)
٥٣ ـ مانع فوق العاده : مانع فوق العاقه کیفیتی را ۳ ۵ د تر طاقت لوړ مانع : ـ تر طاقت لوړمانع هغه
گویند که يك شخص تعهد کننده بدون قصد تعهد کیفیت ته وایی چه یو تعهد کوونکی خوله
خودرا انجام داده نتوانسته و اجرای آینه آن بخله قصده خپل تعهد و پای ته نسی رسو لای،
بطور قطع از قدرتش بالا باشد در همچه او دهغه راتلونکی اجرا په قطعی ډول سره
موارد فسخ قرارداد کار بدون مسئولیت یکی دده ترواك اوړه وی نو په داسی ځایو کی
از طرفین صورت گرفته می تواند موارد مزبور د قرار داد فسخ بيله مسئوليته د يو ي خوا
از قبیل ذیل اند: صورت نیولای سی، هغه ځايونه دادی :
الف :فوت کار گرويا مستخدم : الف : دمستخدم یا کار گر مرگ:
ب :مریضی دایمی کار گرویا مستخدم و یا مبتلا ب : دمستخدم یا کار گر دائی ناروغی یا په
شدن بکدام مرض ساری . کومه ساری ناروغی اخته كيدل .
ج : معبوبیت که جریان آینده وظیفه کار گر ج : داسی معیوب والی چه د کار گر یامستخدم
یا مستخدم را اجازه ندهد . د وظیفی دآينده جریان مانع سی .
د : محو گرد یدن موسسه در اثر حریق و یا د : دسو ځلويانو روطبيعي پیښوپه اثر سره
حوادث طبیعی . دموسسی محو کېدل .
ه : فوت کارفرمای اصلی ( درصورتیکه موسسه ه : د اصلی کار فرما یونکی مر گ : په هغه
به شخص کارفرما تعلق داشته باشد » صورت کی چه مؤسسه په خپله کار
فرمايونکی پوری اړه لری »
و : ورشکستی و یابند شدن موسسه در اثر فروش و : دموسسی بند يده یاور شکستی دخر څلون
مشروط برایکه ما لك جد يد تعهد په اثر په دی شرط چه نوی خښتن یی
نگهداشت عمله جات را نکرده باشد . دععلی دساتنی تعهد نه وی کړی .
ز : فسخ امتیاز یکه موجب بندش فابریکه ز : دهغه امتیاز فسخ چه د فابريكي دبند يدو
موجب و گرزی .
گر د د .
ح : د کار فرما یونکی ، کار گر یا مستخدم
ح : احضار بخدمت عسكر ی کار فرما ، احضار و عسکری خدمت ته .
کار گر یا مستخدم .
ط : د کوم جنایت پیښیده که کار فرمایونکی
ط : وقوع کدام جنایت که کار فرما یا
یا کار گریا مستخدم په هغه سره محکوم
کار گریا مستخدم بان محکوم گردند سی او خپل ووظیفو ته دوام سی ور کولای.
و بوظایف خویش دوام داده نتوانند. په هغه صورت کی چه مؤسسه دخپل کار
در صورتیکه موسسه محل کار خودرا محل و کم ښارته نقل کړی او کار گر
بکدام شهر دیگر نقل بدهد و کار گر سره د معقول عذر لرلو د نقل مکان
بداشتن عذر معقول موافقت به نقل مکان سره موافقت و نه لری .
نداشته باشد .
٤ ٥ ـ : فسخ قرارداد شاگردی در دو ماه اول ٥٤٠ دشاگردی. دقرار داد فسخ که دقرارداد
په دووامړيو مياشتو کی دیوي خوا په غوښتنه
قرارداد بخواهش یکی از طرفین بدون کدام
سره بيله د كمي خساوی دجبران څخه صورت
جبران خساوه صورت گرفته می تواند . نیولای شی .


(۲۱)

٥٥ - ١ - قرار داد شاگردی بدون کدام
جبران خساره در موارد ذیل بفسخ شده
میتواند :-
الف : در اثر فوت کارفرما یا شاگرد .
ب : در اثر احضار بخدمت عسکری کارفرما
یاشاگرد .
ج : در اثر وقوع کدام جنایت که
کار فرمایـا شاگرد به آن محکوم
گردند ونتوانند که بوظایف خود
دوام دهند .
د : در اثر مبتلا شدن شاگرد بمرضی که
اورا طور دایم از کارمانع گردد .
٥٦ -١- قرارداد شاگردی در اثر خواهش یکی
از طرفین بصورت های ذیل فسخ شده
میتواند:
الف : در صورتیکه مواد قرار داد را یکی
از طرفین ، مراعات ننمایند .
ب : در صورتیکه همیشه از طرف شاگرد
اخلاق ناشایسته سر بزند .
ج : در صورتیکه مؤسسه ، محل کــار
خود را بکدام شهر دیگر نقل بدهد و
شاگردموافقت به نقل مکان نداشته باشد .
در سه موارد متذکره فوق فسخ
قـر ا ر داد بمو افقه و ا جـازهٔ
مرجع صلاحیت دار حکومت صورت
گرفته وطرف مسئول مکلف است که
بقضاوت و منصفی مرجع صلاحیت دار
حکومت بطرف مستحق تلافی معینه
را بنماید .

تبصره

راجع بحصهٔ ج اصل ٥٦ کار فرما
مکلف است که علاوه بر تادیهٔ تلافی
معینه مدت کار کرده گی شاگرد را

٥٥ - ١ - دشاگردیـ قـرار داد بیله د کـمـی خـساري
دجبران څخه په لاندی ځايو کـي هم فسخ
کیدلای شی :-
الف: دشاگردیا د کار فرما یونکی دمرگ په سبب.
ب : په عسکری خدمت کی دشاگردیا د کار
فرما يونکی د احضار په سبب .
ج : د کم جنایت دپیښي په سبب چه شاگرد
یا کار فرمایونکی په هغه سره محکوم
سی او نسوای کولای چه خپلی وظیفی
ته دوام ور کی .
د : دشاگرد داخته کیدو په سبب په داسی
ناروغی چه دی تل د کارڅخه وباسی.
٥٦ - ١ دشاگردیـ قرارداد ديوي خوا د غوښتني
په اثر په لاندی صورتو سـره فسخ
کیدلای سی .
الف : په هغه صورت کـی چــه یـوه خوا
دقرار داد دموادو مراعات ونکړی .
ب : په هغه صورت کی چه دشاگرد له خـواتل
ناوړه خويونه پيښيږی .
ج : په هغه صورت کی چه موسسه دخپل
کار ځای وبل ښار ته نقل کی اوشاگرد
ددی نقل مکان سره موافقه ونه لری په ۳
دغو درویادو شو د صورتو کی دقرار داد
فسخ د حکومت د صلاحیت داره مرجع په
اجازه او موافقه سره صورت نیولای
سی او مسئوله خوا مکلفه ده چه دصلاحیت
دارم مرجع په منصفی سره ومستحق خواته
هغه ټا کلی تلافی وکړی

تبصـره

د (٥٦) اصل د (ج) برخی په باره کی کار
فرمایونکی مکلف دی چه علاوه د معینی تلافی
پروز کړی دشاگرد د کار کولو د مـدی


( ٢٢ )

تصدیق تحریری بامضای خود برایش
بدهد تاشا گردبموجب تصدیق مذکور
ازایام از کرده گی خودحینیکه در يك
موسسة ديگرشامل کارمیشود استفاده
کرده بتواند .

فصل پنجم
تنظیم کار

٥٧- کار گرانیکه عمرشان از (١٨) الی(٢٠)سال
باشد علاوه ازهفت ساعت در روز نمی تواند
که در کارهای تحت الارضی مشغول باشند
ودربین این هفت ساعت کار، اقلا يك ساعت
استراحت نیز شامل است .

٥٨- کار گرانیکه عمرشان از ١٨ سال کمتر
باشد در کارهای شب کاری شرکت ورزیده
نمی توانند .

٥٩- وقت کار روزانه درشش ماه اول سال شمسی
( ٩ ) ساعت ودرشش ماه اخير سال هشت
ساعت می باشد كه يك ساعت استراحت در بين
ساعات مذکور نیزشامل است .

٦٠ -ا کرد راثر وقوع حوادث طبيعي وياغير
مترقبه و یافوق العاده در جریان کار وقفه
رخ دهد و کار معطل گردد ، در صور تیکه
وقفة تعطیل يكروزه کار را باعث گردد -
افزودی ساعات کارزیاده ازوقت معینه اصل
٥٩لازم نیست واگروقفة مذکور تعطیل کار
زیاده از يك روزرا دربر گیرد در آن صورت
باجازة مرجع صلاحیت دار ساعات کارافزود
شده می تواند مشروط براینکه افزودی ساعات
کار ازدوساعت درروز تجاوز ننماید .

٦١ -به هرصورت که باشد تخفیف در ساعات کار
موجب كسر حق الزحمه نگردیده و بالعکس
حق الزحمة ساعات افزودی کارفی صد (١٠)
الی فی صد (٢٥) از معاش ساعات عادی
کار زیاد باشد .

تحریری تصدیق په خپله امضاسره وده ته
ور کړی چه شاګرد په دغه تصدیق سره
دخپلو کار کواودورځوڅخه کوم وخت چه د بلی
موسسی په کار کی شاملېږ ی استفا ده
و کولای شی .

پنځم فصل
د کار تنظيم

٥٧- هغه کارګرچه عمر یی د(١٨) څخه تر (٢٠)
پوری وی په ورځ کی تر او و ساعتو زیات
نشی کولای چه په تحت الارضی کارو کی
پخت وی اوپه دی اوه ساعته کار کی لږ تر
لږه یوساعت استراحت هم شامل دی .

٥٨- هغه کارګرچه عمر یی تر ١٨ کالو کم وی
دشپی په کار کی ګډون نه سی کولای .

٥٩- دورځنی کار وخت دشمسی کال په لومړیو
شپږو میاشتو کی(٩)ساعته اود کال په وروستنیو
شپږو میاشتو کی اته ساعته دی چه یوساعت
استراحت ددغوساعتوپه منځ کی هم شامل دی .

٦٠ -١ که دفوق العاده یا ناپیړه طبیعی حواد ثو
دپېښو په سبب د کار په جریان کی وقفه پېښه
سی او کار معطل سی نو که وقفه دیوی ورځی
د کار دتعطیل سبب و ګرځی د (٥٩) اصل
ترټا کلی وخت زیات د کاردساعتو زیاتول لازم
نه دی او که دغه وقفه د کار تعطیل تر یوی ورځی
زیات کی نو په دغه صورت کی دصلاحیت لرونکی
مرجع په اجازه سره د کار د ساعتو زياتول
کېد لای سی په دی شرط چه دکار دساعتو
زياتوب تر دووساعتو په ورځ کی تیری و نه کی .

٦١ - په هرصورت چه وی د کار په ساعتو کی
تخفیف د حق الزحمی د کسر موجب نه ګرځی
او بالعکس د کاردساعتو دزياتوب حق الزحمه
په سل کی (١٠) ترپه سل کی (٢٥) پوری
د کار د عادی ساعتو تر معاش زیات وی .


( ٢٣ )
٦٢ - افزودي لازمه ساعات كار براي مستخدمينيكه وظایف شان بذات خود استراحت را در بر دارد از قبیل مفتشین ، محافظین ، موتروانها ، تحویلداران ، پیاده ها و غیره مجاز است ، و معاش ساعات افزودي کار نیز برای اینچنین مستخدمین داده نمي شود .
٦٣ - موسسا تيكه در اثر حوادث غير مترقبه و یا طبیعی و یا فوق العاده برای چندی تعطیل میگردند راجع بتاديه حق الزحمه فعله جات خویش مکلف اند که مطابق ذیل رفتار نمایند : -
الف : اگر تعطیل موسسه یکماه دوام نماید حق الزحمه طور كامل بفعله جات تادیه گردد .
ب : اگر تعطیل موسسه دو ماه دوام نماید حق الزحمه ماه دوم مناصفه بفعله جات تادیه گردد.
ج : در صورتيكه تعطیل موسسه از دوماه تجاوز نماید در آنصورت بموافقه طرفین یا الی دو باره دایر گردیدن موسسه مناصفه معاش بفعله جات تادیه گردد و یا قرارداد فسخ شود .
٦٤ - هيچيك موسسه صنعتی و تخنيكي مجاز نمی باشد که یکنفر کار گر و مستخدم و شاگرد را علاوه از شش روز در هفته مشغول بکار بیاورد .
٦٥ - در يك هفته بیست و چهار ساعت استراحت متواتر تعیین شده .
٦٦ - استراحت هفته وار بروز جمعه که تعطیل عمومی است صورت میگیرد .
٦٧ - موسسا تیکه وقفه در ان باعث زیان و یا ناقص گردیدن مواد مصنوعه میگردد ، از قبیل فابریکات برق و یا فابریکات مواد ار تزاقیه و امثال آن مجازاند که ساعات مجموعی
٦٢ - د کار د ساعتو لازمه زياتوب دهغه مستخدمینو دپاره چه ددوی : وظیفو کی ذاتا استراحت کدوی لکه مفتشان، محافظین ، موتر وانان، تحویلداران پیاده گان اونور مجازدی او د کارد زيا توب د ساعتو معاش هم دداسی مستخدمينو ته نه ور کول کیژی .
٦٣ - هغه موسسی چه دفوق العاده یا طبیعی یا نابیړه حادثو په اثر دڅو عمر دپاره تعطیل کیږی دخپلی فعلی دحق الزحمی دور کړی په باره کی مکلف دی چه په لاندی قرار سره رفتارو کی-
الف : که دموسسی تعطیل یوه میاشت دوام و کړی بشپړه حق الزحمه دی و عملی ته ور کړه سی.
ب : که دموسسی تعطیل دوی میاشتی دوام وکړی ددوهنی میاشتی حق الزحمه دی نیمه و فعلی ته ور کړه سی .
ج : په هغه صورت کی چه دموسسی تعطیل تر دوو میاشتو تیری و کی نوبه دغه صورت کی د دواړو خوا په موافقت یا دی دموسسی ددوهمی پلا تر چلیدو پوری نیمی معاش و فعلی ته ور کړه سی او یا دی قرار داد فسخ سی.
٦٤ - هیڅ تخنیکی اوصناعتی موسسی ته مجاز نه دی چه یوشا گرداو کار گر او مستخدم په هفته کی تر شپږوورځوزیاب په کار اخته کړی .
٦٥ - په یوه هفته کی څلیر ویشت ساعته پرله پسی استراحت تاکل شوی دی .
٦٦ - هفتنیز استراحت د جمعی په ورځ چه عمومی تعطیل دی کیدای شی .
٦٧ - هغه موسسی چه په هغو کی وقفه دزیان یا ده مصنوعه موادو دنقص سبب گر زی لکه دبرق فابريكي يادارتزاقیه مواد و فابریکي او داسی نوری مجازدی چه دهفتېز استراحت


(٢٤)

استراحت هفته وار را بموافقه جانین بالای
روزهای هفته تقسیم و یا در دیگر روز های
هفته عملی سازند .
١٦٨ ـ تقلیل در استراحت هفته وار در موارد ذیل
صورت گرفته می تواند :
الف، برای چالاندن جنریتر ها و موتر های
برق .
ب، برای تیل دادن ماشین ها و معاینه شافت ها
و چرخ ها .
ج، برای صفائی اطاقهای فابریکه ها ، اداره ها
و تحویلخانه ها .
١٦٩ ـ در تقلیل استراحت هفته وار متذکره در
سه موارد فوق و حق الزحمه کار گران
مطابق اصل ٦٢ رفتار میگردد .
١٧٠ ـ اگر دفاع ملی مملکت بکار فوق العاده
متواتر بدون وقفه هفته وار ضرورت داشته
باشد تمام عمله جات و موسسات طرف احتیاج
مکلف اند که بامر حکومت و بقدر ضرورت
از استراحت هفته وار خود باستثنای اوقات
نماز صرف نظر نمایند .

فصل ششم
حفظ ما تقدم از حریق و خطر

١٧١ ـ بغرض حفظ ما تقدم از حریق نکات ذیل
مدنظر گرفته شود : -
الف، برای تنویر و تسخین ، استعمال موادیکه
از خود غازات محترقه بروز میدهند،
و این غازات از درجه حرارت ٣٥
درجه یا پائین تر مشتعل میگردند
کاملا ممنوع است .
ب، چراغهای تیلی و غیره که مواد مایع
دران ها استعمال می شود باید قبلا
در روشنی روز ، مملو گردیده در
وقت روشن بودن مملو نگردند .

مجموعی ساعتو نه د دواز و خوا په موافقت
سره دهفتی پر ورځو و ویشی او یا د هفتی په
نورو ورځو کی یی عملی کړی :
٦٨ ـ دهفتیز استراحت لږول په لاندی ځایو کی
راتلای شی :
الف، دبرق دجنر یترونو او دموترو نو دچلولو
د پاره .
ب، ماشینونو ته دتیل ور کولو اودشافتو نو او
څرخونو د کتلودپاره .
ج، د فابریکو ، دادارو او تحویلخانو دخونو
دپاکولو دپاره .
١٦٩ ـ په دری پورته ځایو کی د نوموړی هفتیز
استراحت دلږولواود کار ګر و دحق الزحمی
په باب کی حدم ٦٢ اصل سره رفتار کیږی .
١٧٠ ـ که دمملکت ملی دفاع پر له پسی فوق العاده
کارته بی دهفتیز له دیل څخه اود پیدا شی ټول
هغه کار ګر او موسسی چه اړتیا ورته لیدل
کیږی مکلف دی چه دحکومت په امراوداړتیا
په اندازه دخیل هفتیز استراحت څخه (پړته دلمانځه
له وختونو ) لاس واخلی .

شپږم فصل
داور لګیدلو او خطر څخه نیول

١٧١ ـ د اور لګیدلودمخه نیولودپاره دی لا ندی
تکتی په نظر کی ونیولی شی .
الف ، درڼااو تود ولو دپاره دهغو مواد و
استعمالول چه له ځانه څخه اور
اخستونکی غازونه راباسی او داغازونه
تر ٣٥ درجې تودوالی کښته اور اخلی
کاملا منع دی .
ب، تیلی څراغونه اونور چه مایع مواد په
هغو کی استعمالیږی بایدلا د مخه
دورځی په رڼاکی ډك شی د لګیدلو
په وخت کی دی نه ډ کیږی .


(٢٠)

ج : پزینه ها وممر های خارج شدن از اطاقهای ج : د كار له خونو څخه دو تلو لياري،
كار بایستی از مواد غیر قابل اوزيني بايد داورته آخستونکو
احتراق تعمیر و دروازه ها مواد وڅخه جوړي وي او دروازي
از طرف داخل بطرف خارج باز گردند دي د دننه له خوا د باندي و خواته
وبرای خارج شدن بسرعت ممکنه تعداد پرانيتلي کيږي او په ممکنه ډول سره دي
آنها زیاد باشد . دچابک وتلو دپاره پر شميرډيرې وی .
د: در جمیع اطاق های کار و اطاق های د : د کارپه ټولوخونواودماشینونه خونو او په
ماشینها، و دهلیزها بقدر کافی آله‌های دالانو کی دی د اوروژلو اسبابو ته،
خاموش نمودن آتش نصب و آماده په كافي اندازه نصب او آما ده وی .
بكار باشد .
٧٢ـ : برای حفظ ماتقدم ازخطر باید نکات ذیل را ٧٢ :ـ د خطر څخه دمخه تيا او دپاره بايد لاندي
در نظر گرفت : ټکي په نظر کې ونيولى شي .
الف: لباس كار عمله جات که در پیشروی الف : دهغو کار ګروجام، چه ددستګاه او ماشينونو
دستگاها وماشين‌ها کار می‌نمايند باید په مخ كې کار کوی باید په يوشکل
لباس مخصوص كار ومتحدالشکل باشد اود کارمخصوصه جامه وی ترڅوچه ناپبره
تا بغتنا در بین چرخها و غیره نیامده د څر خونو ترمنځ را نشی او د خطر
باعث توليد خطر نگردد . دپیدا کیدلو باعث و نه ګرځی .
ب : ماشين هالیکه دارای سرعت فوق العاده ب : هغه ماشينونه چه فوق العاده ګړندى توب لری
می باشند بایستى بالغازة حفاظت ملفوف باين دساتنی په پو ښونو كې نغښتی وی
باشند تادرحين كدام پيش آمد، ای څوچه د کومی ناڅاپی پیښی او یادماشينو
وشکستن ماشین پارچه های شکسته بچشم د ما تيدلو په وخت كې ما تی ټوټې
عمله جات تصادف نکرده صدمه نرساند . د کار ګرو ستر ګوته ونه رسيږی
اوصدمه ورونه رسوی .
ج : اسانسورها بایستی درمسیر حرکت خود ج : اسانسورونه بایدخپل دځوځېدوپه لياره كې
طور مساو یانه نصب وخالیگاه های په مساويانه ډول سره ايښي اوبې موجبه
بیموجب گذاشته نشود، مزید بر این تش ځايو نه دی نه پريښودل کيږی .
دروازه های مواضع ایستگاه بعد شروع پرسيرمبيردي دايستګاه دځايونودروازې
بحر كت اسا نسور طور اتوماتیک دي داسانسور دڅو نيد وتر شروع
بسته گردند . وروسته داتوماتیک په تو ګه وټر اپل شی .
د : وقت جریان وپر جلا شدن فابریکه قبلا توسط د : دفابريکې دجریان اوپرچاويدلوپه وخت كې
يك اشارة معين صورت گيرد از قبيل دی دمخه دیوی ټا کلی اشاری په واسطه
طوله فابريكه وغيره . لکه دفابريكي ټو له او نوری صورت ونیسی .
ه : آلات چالان نمودن و پر چاو کردن هـ : دما شينو تو دچا لانو اواو پر چاوید لو
ما شين هادر يك مو ضع خارج خطر آلات دی په یو بی خطره ځاى کې
نصب و بدستر س عمله جات گذاشته شود . نصب او عماي ته دی وسپارل شی


(٢٦)

و : برای تیل دادن وصاف کردن ماشینها و : ماشینونه د گرزیدلو په وقت کی دتیل
حین گردش احتیاطهای لازمه ور کولو او پاکولو د پاره دی
در نظر گرفته شود . لازمی احتیاطونه په نظر کی ونیول شی
ز : زینه ها مستحکم و دارای کناره های ز : زینی دی ټینگی او د قوی کنارو
قوی باشند . لرونکی وی
ح : چاه ها وحوض ها وچقوری ها به ارتفاع ح : کویی اوحوضونه اوچوقوالی دی په (٨٠)
(٨٠) سانتی متر دارای کناره های سانتی متر لوړوالی کلکی اومضبوطی
محکم و مضبوط با شند . کناری ولری .
ط : بین هرما شین وهر دستگاه اقلا" هشتاد ط : د هر ماشین اوهری دستگاه ترمنځ دی
سانتی متر فاصله گذاشته شود . اقلا" اتیا متره فاصله پریښووله شی .
ی : درموسساتیکه دیگ های بخار مستعمل است ی : په هغو موسسو کی چه د بخار دیګونه
لازم است که قبل از بکار افتادن دیگهای مستعمل دی لازم دی چه ترپکار اچولو
مذکورطور دقیق امتحان ومعاینه گردند دمخه په دقیق ډول امتحان او و کتل شی
اولیږتر لږه یکال کی یوخلی دی دهغو
واقلا" در سال یکدفعه مختلف حصص دیګو مختلفی برخی په منظم طور
دیگهای موصوف طور منظم تحت معاینه تر کتنی لاندی قرار و نیسی
ودقت قرار گیرد و دريك جدول معين اویوټا کلی جدول کی دی دهغو
تعداد معاینه واصلاحات آنها درج گردد . دمعاینی او داصلاحاتو شمير وليکل شی .
ك : قرب وجوار ما شین های برقی بایستی ك : د برقی ماشينو شاوخوا ځايونه بايد په هغو
از مواد فر ش باشد که بالا ی آن مواد و فرش وی چه عمله پر ی
عمله جات نلغزند . ونه ښوييږی .
ل : پوش ماشین های برقی به طور صحیح توسط ل : دبرق دماشینو پوش دی په صحیح طور
دبرق دهاد یکانو په واسطه په مځکه
هادی های برق بزمین الحاق گردند .
پوری و نښلول شی .
م : بالای لین های بر ق که دران بر ق م : د برق پرهغولینو نودی چه برق پکښی
جریان داشته باشد قطعا" کار نشود . جاری وی قطعا" کارنه کیږی .

فصل هفتم اوم فصل

حفظ الصحة عمله جات و شرایط صحيه دعملي دروغتیا ساتنه او صحيه شرطونه
مواضع كار وفابریکه جات د کار او فابریکو ځايونه

٧٣ : هريك از كار فرما یانیکه موا ضع كار ٧٣ : هریوله کار فرمایونکوصنی چه د کارځایونه
موسسات صنعتی فابریکه جات تاسیس صنعتی موسسی او فابریکی تاسیسوی
می نمایند باید جهت تامین صحت عمله جات باید د مربوطه عملی دروغتیا د تأمین دپاره دلاندی
مر بوطه شرایط ذیل را رعایت نمایند : شرطونورعایت و کړی .


(۱۷)

٧٤ : در تاسیس فابریکه و نصب ماشین و آلات وجای
رعایش کار گران وسایر اوضاع عمومی کار
بایدامور متعلق به تامین صحت کار گران
مراعات شود :
٧٥ : برای تطبيق اصل ٧٤ باید کارفرما قبل
از تاسيس يك محل كار علاوه از بر وز ها
و پیشنهاداتیکه نسبت به تاسیس موسسه بوزارت
اقتصاد ملی تقدیم میکند یک نقشه محل کار
یا موسسه اش را که دارای شرایط ذیل باشد
بوزارت صحیه نیز ارائه نماید :
الف : نقشه افتاده و ايستاده موسسه که در ان
جهات ار بعه موسسه باملحقات آن
واطاقهای نان ولباس، ودست و رو شوئی
حمام، بیت الخلاء، در صورت لزوم اطاق
های خواب ، مصرح ومعین شده باشد :

تبصره

مقیاس نقشه تعمیراتی از يك بردو صد
ومقياس نقشه موضعی از یک بریکهزار
کمتر نباشد .
ب : در این نقشه باید ار تفاع ساختمانهای مؤسسه
نیز توضیح یافته باشد :
٧٦ : در صور تیکه يك موسسه صناعتی محصول
خودش را به محصول دیگری تبدیل می نماید
باید کیفیت را بو زارت صحیه نیز اخبار
و ايضاح نماید .
۷۷ : مراتبیکه نسبت به حفظ الصحه کار گران
وشرایط صحی عمومی محل های کارو فابریکه
جات باید مراعات شود قرار ذیل است :-
الف : اطاقهای کار وسایل صحی عمله جات.
ب : تهويه اطاق های کار و تجدید هوای
آنها .

٧٤ : دفابر یکی په تاسیس اود آلاتو اوما شينو
په نصبولو اود کار گرانو داوسيد او په مخای
اود کار په نور عمومی اوضاع کی باید هغه چاری
مراعات شی چه د کار گرانو دروغتیا تامین پوری
اړه ولری .
٧٥ : د(٧٤) اصل د تطبیق دپاره باید کار فرما پونگی .
د کار د یو مخای له تاسيسو لوامړی علاوه پرهغو
پروژو او پیشنهادونو چه دمؤسسي د تاسیس
په نسبت يي دملي اقتصاد وزارت ته وړاندی کوی
د کار ځای يا خپلي مؤسسي يوه نقشه دی چه
لاندی شرطونه ولری صحیه وزارت ته هم وښی .
الف : دموسسي پرته اوولاره نقشه چه په هغی
کی د مؤسسي څلوری خواوی سره دهغی
له ملحقاتو اوډوډی۔ اودلباس او دمخ
او لاس پریمینځلو خونی، حمام او بيت الخلا
، د لزوم په صورت کی دخوب خونی ،
مصرح اوتا کلی شوی وی .

تبصره

دتعميراتي نقشی مقیاس دی له یوه پردو.
سرو اود موضعی نقشی مقیاس دی له یوه
پرپوزرلږنه وی .
ب : پدی نقشه کی باید دموسسي دودانيواود
والی هم توضیح موندلی وی .
١٧٦ : په هغه صورت کی چه یوه صنا عتی مؤسسه
خپل محصول په بل محصول سره بدلوی باید
کیفیت یی صحیه و ز ا ر ت ته هم اخبار
او څر گند کاندی .
۷۷ : هغه مراتب چه د کار گرانو در و فتیا
د ساتنی اود کار دخایواو دفابریکو د عمومی
صحی شراطو په نسبت باید مراعات شی په
لا ندی قرار دی :
الف : د کارخونی اودعملي صحی مسايل .
ب : د کار دخونوتهویه او دهغو هوا تازه
کول .


(۲۸)
ج : تنویر وتسخین اطاقهای کار .
د : جای اسکان عمله جات ، در صورتیکه عمله جات در خود فابریکه مجبور برهایش باشند ،
ه : تدابیر حفظ ماتقدم وجلو گیری از سرایت امراض .
الف : اطاقهای کار ومسایل صحی عمله جات :
۷۸ : هر اطاق کار از صحن تا سقف جز در مواردیکه ملاحظات فنی تقاضا کند نباید کمتر از سه متر ارتفاع داشته باشد .
۷۹ : تناسب ارتفاع وسطح کف اطاقهای کار طوری باشد که تا ۱۰۰ متر مربع سه متر وعلاوه از آن در تزاید هر ۱۰۰ متر مربع سطح (۵۰) سانتی متر ارتفاع دیگر ایزاد گردد .
۸۰ : سقف و دیوارها وسطح فابریکات نباید با موادی استر کاری شود که مانع نفوذ حرارت بوده وجلو گیری هر گونه رطوبات را کرده بتواند ودرعین حال با سهولت تطهیر وتنظیف شده بتواند .
۸۱ : اطاق های کار نظر به نوعیت کار موسسه برنگ سبز ماشی یا رنگ نارنجی ویا سفید تلوین گردیده و این رنگها هم در وقت ضرورت تجدید شوند .
۸۲ : موسساتیکه پایان تر از سطح زمین ساخته می شوند صحن و دیوار های آنها با سمنت یا سیاه چونه پلاستر شود .
۸۳ : مواضع کار ، دارای دروازه وپنجره های کافی ، جهت روشنی وجریان هوا باشد .
۸۴ : مجموع سطح دروازه ها وپنجره ها باندازۀ شش يك سطح صحن هر اطاق کار باشد .
۸۵ : در ساختن دروپنجره ها باید پیش بینی گردد که باعث جریان شدید هوا در داخل موسسه نشده وآفتاب هم مستقیماً بروی کار گران نتابد .
ج : د کار د خونو رڼا كول اوتودول .
د : د عملود اوسېد لو ځای ، په هغه صورت کی چه عمله په خپله فابریکه کی اوسېدلو ته مجبوره وی .
ه : دحفظ ماتقدم تدبير ونه اود نار وغی دسرایت جلو گیری .
الف : د کار خونی اودعملی صحی مسایل :
۷۸ : د کارهره خونه له غولی ترچته پوری پرته له هغومواردو چه فنی ملاحظات تقاضاو کړی بايدله دری متره لږلوړ والی و نه لری .
۷۹ : د کاردخونو دغولی دسطح اودلوړوالی تناسب دی پداسی طور سره وی چه تر ۱۰۰متر مربع پوری دی دری متر اود هغه نه زیات په هر ۱۰۰ متر مربع سطح زیاتېدلو کی دی (۵۰) سانتی مترلوړ اوړوالی زیات کړشی .
۸۰ : دفابريکو چت او ديو الونه اوسطح باید په داسی مواد و استر کاری نشی چه د تو دوالی دنفوذ مانع وی او دهر ډول رطوبا تومخه ونیول شی او په عين حال کی په آسانتیا سره یی تطهیر او تنظیف وشی کېد لای .
۸۱ : د کارخونی دی نظر دموسسی د کارنوعیت نه په زرفون ماشی رنگ یا نا رنجی رنگ یاسپین رنگ رنگ کړی شی اودارنگو نه دی هم دضرورت په وخت کی نوی کړل شی .
۸۲ : هغه موسسی چه د مځکی له مخ نه کښته ودانېږی دهغو غولی اودېوالو نه دی په سمنت يا توره چونه پلاستر شی .
۸۳ : د کار ځایونه دی درڼا اودهوا دچلېداودپاره کافی دروازی اوپنجرې ولری .
۸۴ : ددرو ازو اوپنجرو مجموعی سطح دی دکار دخونی دغولی دسطح شپږمی برخی په اندازه وی .
۸۵ : ددرو ازی اوپنجرو په جوړولو کی باید پیش بینی وشی چه دننه په موسسه کی د هوا د شدید جریان باعث و نه گرزی او همد کار گرانویې مخ مستقيماً لمر و نه لگیږی .


(۲۹)

٨٦ ـ هر پنجره دارای جالی‌های سیمی کافی باشد تا از ورود مگس و پشه و سایر حشرات جلو گیری نماید .
٨٦ ـ هره پنجره دی کافی سیمی جالی ولری څوچه د مچ او غوماشی او نور و حشر و د ننوتلو مخه و گرزی .

٨٧ ـ هر فابریکه که در ان عمله‌جات ناجار یسکوت باشند حمامها به تناسب عدۀ کارگران خود داشته باشند .
٨٧ ـ هره فابریکه چه په هغی کی عمله استو گنی نه ایږدی دخپلو دکار گرانو دشمیر په تناسب دی حمامو نه ولری .

٨٨ ـ وجود بیت الخلا‌ها در فابریکه‌ها ضروری بوده و خلاها باید دور از محل کار بوده و به تناسب هر سی نفر يك مستراح داشته باشد .
٨٨ ـ په فابریکو کی دبیت الخلا گانو وجود ضروری دی او خلاگانی باید د کار له ځایه لیری وی او په تناسب د هر ودیرشو تنو دی داستراحت ځای ولری.

٨٩ ـ نظافت بیت الخلاها همیشه مراقبت و وقتاً فوقتاً باچونه و یاسایر مواد کیمیاوی ضد عفونی شود .
٨٩ ـ بیت الخلاگانی دی تل مراقبت او وخت په وخت دی په چونه یا په نورو ضدعفونی مواد و پاکیږی .

۹۰ ـ اطاق های کار باید همیشه صاف و پاك نگهداشته شده وصحن آن اقلا در روز یك مرتبه بطور مفصل در خارج ساعات کار بمجردیکه محل کار از طرف عمله ترك گردید پاك شده و این صفائی هم توسط آب یا برس‌ها و یا پارچه های نم دار صورت گیرد .
۹۰ ـ دکار خونی باید تل صافی او پا کی ساتلی کیږی اوڅولی دی لږ تر لږه دورځی یومځلی په مفصل ډول د کار له ساعتو څخه خارج هغه وخت چه عمله دکار ځای پریږدی پا کیږی اودا صفایی دی هم په اوبو یا برس یا په نمدا روټکو ټوکړو سره وی .

۹۱ ـ در نقاط مختلفۀ فابریکه تفدانی های حلبی یا مسی برای انداختن افرازات دهن وبینی موجود باشد .
۹۱ ـ دفابریکی په مختلفو ځایو کی دی دڅولی او پزی دافرازاتو اچولو دپاره حلبی یامسی توکدانی موجودی وی .

۹۲ ـ هرفابریکه باید شیردهن‌های کافی آب سرد و پاك داشته وظروف آبخوری هر کارگر علیحده باشد همچنان و جود آب کافی برای شست وشو وطهارت عمله نیز از ضروریات فابریکه محسوب می شود .
۹۲ ـ هره فابریکه باید دپاکو یخو اوبو شیردانو نه ولری اودهر کارگر داوبو څښلو اوښی دی ځانته وي په همدی ډول دکافی اندازی اوبو وجود دپریولو اودعملی داودس دپاره دفابریکی له ضروریاتو گڼل کیږی .

۹۳ ـ کارگرانیکه برای روشن نمودن کوره های ماشین بکار گماشته می شوند باید از صدمۀ حرارت و بخار های متصاعد از مواد سوخت مصئون بماند .
۹۳ ـ هغه کارگران چه دماشنیو د کورو داورلگو لو کار ته گماړل کیږی باید دتودوخی او دسو لوله مو ادوپورته شوی بخاروله صدمی ځنی ساتلی وی .

٩٤ ـ برای جلوگیری از صدمۀ حرارت باید این گونه کار گران وقتاً فوقتاً تبدیل وعندالاقتضاء عينك‌های مخصوصی بچشم بسته و بوت های مخصوص استعمال نمایند .
٩٤ ـ دتودوخی له صدمی څخه ساتنی د پاره باید داسی کارگران وخت پروخت بدلیږی اوعندالاقتضاددی مخصوصی عينكي په ستر گو تری او مخصوص بوټونه دی استعمالوی .


(٣٠)

١٩٥- عمله جاتيكه در کارخانه های پشم شوئی یا
معادن سرب و یا کارهای حروف چینی و
امثال آن کار مینمایند باید به نسبت نوعیت
کار ایشان ، با ماسکه های مخصوص مجهز
گردیده و این ماسکه ها بوسیله کارفرمایان
تهیه و تدارک گردد .

١٩٥- هغه عمله چه دوړی پریمینځلو په کارخانو
یا دسربو په کانویا دحروف چینی په کارویا نورو
داسی چارو کی کار کوی باید دهغوی
دکاردنوعیت په نسبت مخصوصو ماسکی واری
او دا ماسکی دی د کارفرمایونکو په وسیله
تدارك او تهیه کیږی .

١٩٦- در فابريكه جاتيكه صدای زیاد دارد باید
بذرایع لازمه از شدت سنگینی صدا جلو گیری
بعمل بیاید .

١٩٦- په هغو فابریکو کی چه ډیر ژغ لری باید په
لازمی ذریمو سره دژغ د درندوالی د شدت
مخه ونیول شی .

١٩٧- درهر موضع کار بایدچوکی های کافی
که حتی الامکان تکیه گاه داشته باشد موجود
باشد تا عمله جات در هر موقع استراحت و
رفع خستگی کرده بتوانند .

١٩٧- د کار په هر ځای کی باید کافی چوکی چه
حتی الامکان دتکیی ځای ولری موجودی وی
تر څوچه عمله په هر وخت کی استراحت اودمه
ونیولای شی .

١٩٨- کار گران مجبورند تا درحین ضرورت
افرازات دهن و بینی خودها را در حقه های که
بدست رس شان گذاشته شده است بیندازند .

١٩٨- کارګران مجبوردی چه دضرورت په وخت کی
د خپلو خولو او پزوافرازات په هغوتو کدانبو کی
چه دوی ته ایښوولی شویسی واچوی .

١٩٩- کار گران باید قبل از گماشته شدن بکار
تصدیق نامه صحی خودشانرا به کارفرما ارائه
کرده و همچنان کارفرما نیز مکلف است
تا هر کارگر را بعد از ملاحظه ورقه تصدیق
صحت ایشان به محل کار خویش بپذیرد .

١٩٩- کار ګرباید د کارتر ګمارلو دمخه خپله صحی
تصدیق نامه کارفرمایونکی ته وښیی او همدارنګه
کارفرمایونکی هم مکلف دی چه هر کار ګر
و روسته دهغه د روغتیا د تصدیق دپاڼی له
کتلوخپل د کار په محل کی قبول کړی .

تبصره
تصدیق نامه صحی بر حسب مراجعت کار گر
پس از معاینه و تصدیق دكتوران مربوطه
در مرکز از طرف دائره صحى بلديه ، و
در ولایات ازطرف مدیریت های صحیه مجاناً
اعطا میگردد .

تبصره
دروغتیا تصدیق نامه د کار ګر په مراجعت سره
دمربوطو داکترانو تر کتنې اوتصدیق وروسته
په مرکز کی د بلدیی دصحی دایری له خوا او په
ولایتو کی دصحیه مدیریتوله پلوه وړياور کوله
کیږی .

١٠٠- کار گران هر موسسه صنعتی نظر به
نوعیت کار باید لااقل درهر٣-٦ماه ويك سال
يك بار از معاینه صحی گذارش داده شوند .

١٠٠- دهری صنعتی مؤسسی کارګران دی
نظرد کار ونوعیت ته باید لږ تر لږه په هرو
٦-٣ میاشتو او یوکال کی یووار تر صحی
معاینی تیريږی .

١٠١- در صورتیکه كدام يك از کار گران در
اثنای کار مريض یا مجروح گردیده و توان
بکار کردن را نداشته باشد کار فرمامکلف
است که کار گر مذکور را نظر به تصدیق دکتور

١٠١- په هغه صورت کی چه له کار ګرانوڅخنی کوم
یو په مینځ د کار کی ناروغ یاټپی شی او د
کار کولو توان ونەلری کار فر مایونکی


(۳۱)

در شفاخانه خود فابریکه و در صورت عدم وجود
آن در یکی از شفاخانه های رسمی تحت معالجه
بگیر د ، حق العلاج کار گر مذکور در صورتیکه
در شفاخانه اخیر الذكر معالجه شود از پول
صندوق احتیاط متذکره اصل ۳۱ پرداخته
می شود .
۱۰۲- در هر موسسه باید وسایل نظافت از قبیل
وسایل دست و روشوئی و صابون و دستمال
برای کار گران تهیه شود .
۱۰۳- هر کار گر علاوه از دستورات انتظامی و
صحی مجبو راست همیشه از مقررات صحیه
و تعلیمات نامه های صحی فابریکه جات نیز پیروی
نماید . همچنان کار گر مجبور است تا علاوه
از مقررات صحیه متعلق بفابریکه جات از مسایل
عمومی حفظ الصحه نیز رعایت کند .
١٠٤- خوردن نان و نوشیدن چای و امثال آن
در اطاق کار ممنوع است.
ب : تهویه اطاق های کار و تجدید هوای آنهاد
۱۰۵ - ساختمان فابریکه جات باید طوری باشد
که برای هر عمله از (۷) الی ١٤ متر مکعب
گنجایش هوا را داشته باشد .

تبصره

چهارده متر مکعب هوا برای عمله جائیست که
در لا بر اتوار ها مواقع ازدحام مردم و مطبخها
وغیره مشغول کار می باشند .
١٠٦- در فابریکه جاتیکه جلو گیری از غازات
و بخارات مضره آنها مقدور نباشد باید بوسایل
لازمه از سرایت و انتشار آن در فضای فابریکه
ممانعت بعمل آید، فابریکه جاتیکه نظر به
نوعیت کار آنها مواد و خاک سنگین داشته
باشد و این مواد و خاک بوسیله جریان طبیعی
هوا خارج نمی شود باید بوسیله آله اسپیراتور
به تجدید هوای آنها پرداخته شود .

مکلف دی چه نوموړی کار گر دا تصدیق
په قرار پخپله دفابریکی په شفا خانه کی او که
هغه نه وی په یوی رسمی شفاخانه کی تر معالجې
لاندی ونیسی دنوموړی کار گر حق العلاج
چه په روستی شفاخانه کی معالجه شی د (۳۱)
اصل دذ کرشوی احتیاطی صندوق له پیسو څخه
ور کول کیږی .
۱۰۲- په هره موسسه کی باید دپاکی وسایل لکه
دلاس او مخ وینځلو وسایل او صابون او دستمال
د کار گرانو دپاره تهیه شی .
۱۰۳- هر کار گر سربیره پر انتظامی او صحی
دستوراتو مجبور دی د صحیه مقرراتو او دفابریکو
د صحی تعلیم نامو به هم تل پیروی کوی
همدارنگه کار گر مجبوردی چه علاوه دهغو
صحی مقرراتو چه په فابریکه اړه لری د عمومی
حفظ الصحه مسایلو به هم رعایت کوی .
١٠٤- د ډوډی خوړل او چای څښل او همداسی نوری
چاری د کار په خونه کی منع دی .
ب : د کاردخونو تهویه او دهوا تازه کول
١٠٥- دفابریکو ودانی باید داسی وی چه دهر
عمله دپاره له ٧ تر ١٤ متر مکعب پوری دهوا
گنجایش ولری .

تبصره

څورلس متر مکعب هوا دهغی عملی دپاره ده
چه په لابراتوارو او دخلکو دازدحام په ځایو
او د پخلی په ځایو او نورو کی په کار بوخت وی.
١٠٦- په هغو فابریکو کی چه د زیانمنو غازواو
بخار و مخه گرژول مقدور نه وی باید په لازمه
وسیلو دفابریکی په فضا کی دهغو د سرایت
او خپریدو مخه ونیوله شی. هغه فابریکی چه نظر
د هغود کار نوعیت ته درانده مواد او خاوره
ولری او هغه مواد او خاوره دهوا د طبیعی چلن
په وسیله نه ووزی باید د اسپیر اتور د آلی په ذریعه
دهغو هوا تازه کړله شی .


(۳۲)

۱۰۷ -- در چنین فابریکه جات علاوه از آنکه
بحیث عمومی مانند سایر فابریکه ها، هر روزه
طبق اصل ۱۰۸ تجدید هوای شان لا بدیسنت
باید باز گذاشتن بعضی از در و پنجره های آن
نیز برای جلو گیری از فساد هوا صورت گیرد.
۱۰۸ -- هوای اطاق کار باید هر روز دو دفعه قبل
از شروع کار و بعد از انجام آن تجدید شود .

تبصره
تجدید هوای اطاق ها بعد از انجام کار برای فابریکه
جائیست که شب کاری می نمایند .
۱۰۹- برای اینکه هوای داخل فابریکه بدرستی داخل
شده بتواند مقابل پنجره های اطاق های چگونه
حایل از قبیل برنده وغیره وجود نداشته باشد
، جالیهای سیمی که بفرض ممانعت از دخول
حشرات وضع میشود از این امر مستثنی است .
۱۱۰- هوای اطاقها باید از تعفن بیت الخلاء و خندق ها
و دیگر منابع عفونت بر کنار و صاف نگهداشته
شود زمین و دیوار های اطاقها ئیکه دران
مواد عفونی مورد استعمال می باشد باید بايك
محلول ضد عفونی شسته شده و کثافات آن
هماندم برداشته شود.
۱۱۱- آسیاب کردن وغربال نمودن مواد غیر قابل
تنفس باید در آله های بسته بطور میکانیکی
صورت گیرد .
ج - تنویر و تسخین اطاقهای کار :
۱۱۲- در صورتیکه فابریکه محتاج به تنویر باشد باید
نور باندازه باشد که باعث رسیدن صدمه
به چشم کارگر نگردد .
۱۱۳- محل وقوع چراغ باید در جائی باشد که سایه
زیاد نیندازد.
۱۱٤- مقدار تنویر باید به تناسب نوع کار بوده
و در صورتیکه برای کارهای دقیق نور بیشتری
لازم باشد در چراغها شیشه های تباشیری
استعمال شود .

۱۰۷ -- په داسی فابریکو کی سر بیره بردی چه د
(۱۰۸) اصل په قرار دنورو فابریکو په شان په
عمومی ډول یی هوا تازه کول ضروری دی باید
دهوا دفاساد دمخ گزنیو لو دپاره بعضی دروازی او
پنجری هم پرا نیتلی پر یښو ولی کپږی .
۱۰۸ -- د کار د خونی هواباید هره ورځ دوه فعلی د کار تر
شروع دمخه اود کار تر تمامیدو وروسته تازه شی.

تبصره
د خونو دهوانوی کیده وروسته تر کار دهغو فابریکو
دپاره دی چه دشپی کار کوی .
۱۰۹-- ددی دپاره چه هوا په فابریکه کی دننه په ښه
ډول ننوتی نو دخونو د پنجرو په مقابل کی
باید هیڅ یو حایل لکه پرنده او نور نه وی
هغه سیمی جالی چه د حشرانو دننو تو دمنع کولو
دپاره ایښوولي کیږی ددی امر څخه مستثنی دی .
۱۱۰-- دخونو هوا بایددبیت الخلا اودخندق او دنورو
بوی ناکوځایود بوی څخه کوښی او صافه وساتله
سی دهغو خونو مځکه اود یوالونه چه په هغو کی
بوی ناکه او عفونی مواد استعمالیږی باید د عفونی
ضد په محاولو سره ووینځل شی او کثافات
یی په هغه گړی لیری او واخستل سی.
۱۱۱-د هغو موادو او ډول او غلбилول چه د تنفس وړ نه وی
باید په تړلی آلو کی په میکانیکی ډول سره
اجراسی .
ج : - د کار د د کوټو روڼول اوتنویر .
۱۱۲-- په هغه صورت کی چه فابریکه و تنویر ته اڼه وی
باید رڼا په دونه اند از ه سره وی چه د کارگر
وستر گوته ضرر پیښ نه کړی.
۱۱۳- چراغ باید په داسی ځای کی کښیښول سی
چه ډیر سیوری وانه چوی .
۱۱٤-د تنویر اندازه باید د کار دنوعی په تناسب
سره وی او په هغه صورت کی چه ددقیقو کارو
دپاره ډیره رڼا لازمه وی په څراغو کی دی
تباشیری شیشی استعمال سی.


(٣٣)

١١٥ ــ در دهلیز ها وزینه هائیکه محتاج به نور ١١٥ــ په هغه سوپواو زینو کی چه مصنوعی رڼاته
صنعیست باید بقدر کافی چراغ ها موجود باشد. اوتیا لری باید په کافی اندازه سره څراغونه وی .
١١٦ ــ فابریکه در موقع سرما ، باید بابخاری ها ١١٦ ــ دساړو په وخت کی باید فابریکه په بخاریو
تسخین شود و بخاری ها هم باید باندازه زیاد سره توده سی او بخاری هم باید کار گرو
نزديك كار گران نباشد ( بهتر است بخاری ها ته ډیری نژدی نه وی ( ښه داده چه بخاری
از خشت پخته ساخته شوند ) . دیخوښتو څخه جوړی سی ) .

تبصره تبصره
در صورتیکه فابریکه از تسخین برقی کار گرفته په هغه صورت کی چه دبرقی تسخین څخه کار
بتواند ترجیح داده می شود . واخستلای سی ترجیح ور کول کیږی .
١١٧ ــ تسخین نباید بوسیله منقل ها که از آن ١١٧ــ د هغو منقلانو په ذریعه سره چه دهغو څخه غازاو
غاز واحتمالاً دود بلند می شود صورت گیرد. احته الاً دود پورته کیږی باید تود وخی ونه سی
١١٨ ــ حرارت فابریکه باید بانوع کارمتناسب ١١٨ــ دفا بریکی تودوخه باید د کار دنوع په تناسب
بوده ونظر به خفت و شدت کار از (١٠) الی سره وی او د کار د سپکتوب او شدت لمرویه د (١٠)
١٨ درجه سانتی گراد باشد . څخه تر ١٨ پوری دسانتی گراد درجې وی .

تبصره تبصره
در داخل هر فابریکه بايد يك يك درجه سانتی په هره فابریکه کی دننه باید یوه یوه دسانتی
گراد موجود باشد . گراد درجه وی .
د : جای اسکان عمله جات . د : د عملی داسیدو ځای .
١١٩ ــ اطاق خواب عمله جات با ید طوری ١١٩ ــ د عملی دخوب خونه باید په داسی دول سره
ساخته شود که برای هرنفر (١٤) متر مکعب جوړه سی چه د هرسړی دپاره ( ١٤) مکعبه
هوا داشته باشد . هواولری .
١٢٠ ــ اطاق های خواب هر روز يك بار تنظيف ١٢٠ ــ د خوب خونی باید هره ورځ پا کی او
وشست وشو شود . پریوللی سی .
١٢١ ــ نصب کاغذ ها و پارچه ها در دیوار های ١٢١ ــ د خوب د خونو په د یوالو دپاره چواو
اطاق های خواب ممنوع است . کاغذو نښلول منع دی .
١٢٢ ــ هر شخص باید دارای بستر خواب علیحده باشد. ١٢٢ ــ هر سړی باید بیل بیل دخوب بستر ولری .
١٢٣ ــ روجا ئیها باید در هر ماه يك بار شست ١٢٣ ــ روجایی گانی باید په هره میاشت کی
و شوشود . پریوللی شی .
١٢٤ ــ کار گریکه جدیداً عوض کار گر اولی ١٢٤ ــ هغه کار گرچه نوی دلمړیو کارگرو په عوض
داخل می شود باید بستر وروجا ئی کار گر کی داخلیږی باید دیخوانیو کار گر و بستر
سا بق بعد از تنظیف و در صورت لزوم او روجایی وروسته تر پا کولو اودا مکان
وامکان بعد از تعقیم برای کار گر جدید اولزوم په وخت کی وروسته تر تعقیم دنوو
استعمال شود . کار گر ودپاره استعمال سی .


(٣٤)

١١٢٥ - هر کارگر باید دارای يك دستمال ورو يا كك منجده باشد .
١١٢٥ - هر کارگر باید بیل بیل یودسمال اومخ پاکٹولری .

هـ: تدابير حفظ ما تقدم وجلو گیری از سرایت امراض : -
هـ : - دحفظ ماتقدم تدابير اودناروغیودسرایت جلو گیری : -

١١٢٦ - کارفرمأمكلف است تا مقررات صحیه را که از طرف مقامات مربوطه دستور داده شده است در محل کار خود در لوایح مخصوص در جائیکه کارگران دیده بتوانند بیاویزند .
١٢٦ - کارفرمایو نکی مکلف دی چه هغه صحیه مقررات چه دمربوطه مقاماتو له خوا دستور وركړه شوی دی دخپل کار په ځای کي په مقصو صو تختو کي په داسي ځای کي چه کارکرلی ایدلای سی وځړوی .

١١٢٧ - تحمیل کارها ئیکه فوق طاقت جسمانی کارگر باشد ممنوع است .
١٢٧ - دداسی کاروتحمیل چه دکارکرتربدنی طاقت لوړوی منع دی .

١١٢٨ - کارفرمایان مكلف اند تا درحين ظهور وقايع امراض سارية مستوليه از قبيل كوليرا Cholera حمای لکه دار ThyphusExanthematique چيچك Variol جذام Lépra تراخوم Torachom سفلیس Syphilis فرامبوزی Raugéol سوزاك Ghomorhe گریب Frambsisé انسه فالتیس Gryppe Ewcêphalitis توبرکولوز Tubarculose سرخ باد Erysipelle وغيره در بین کارگران مربوطه ، كيفيت را هماندم بشعبات صحيه نزديك خويش اطلاع نموده و سپس وزارت صحیه را نیز مطلع گرداند.
١٢٨ - کارفرمایونکی مکلف دی چه دستولیه اوساریه ناروغیودشکاره كېدو په وخت کي لکه کولیرا حمای لکه دار کوی خوراړه تراخوم شری سفلیس فرامبوزی سوزاك گریپ انسه فالتیس توبرکلوز سرخ باد اونورد مربوطه کارکرانو په منځ کي، دستی كیفیت و خپلو نژدو صحیه شعبوته ابلاغ ورکړی او بیا صحیه وزارت هم خبرکړی.

١٢٩ - کارفرما مكلف است تا در هر سال برای عمله جات مربوطه خويش واكسين ضد محرقه در خواست نموده وآنها را پیچکاری نماید قیمت واكسين ضد محرقه از صندوق احتیاط متذکره اصل ٣١ پرداخته می شود .
١٢٩ - کارفرمایونکی مکلف دی چه هر کال دخپلی مربوطی عملي دپاره دلوپی تبی دضد واكسين وغواړی اودوی پیچکاری کړی ، دمحرقي د ضد واکسین قیمت دی د (٣١) اصل د یادشوی احتیاطی صندوق څخه وركړه سی .

١٣٠ - هر موسسۀ صناعتی که بیش از ٥٠ تا ٥٠٠ عمله دران مصروف کار باشند باید يك( ريور ) صحی نیز برحسب هدایات وزارت صحیه برای عمله جات مربوطۀ خويش داشته باشند .
١٣٠ - هره صناعتی موسسه چه په هغي کی د (٥٠) څخه زیات تر (٥٠٠) پوری عمله کارکوی باید یو صحی (ریور) دصحیه وزارت له هدایت سره سم دخپلی مربوطه عملې دپاره ولری .


(٣٥)
١٣١ - موسساتیکه عمله جات آن بالاتراز ٥٠٠ نفر بوده ومسافه آن بیش از ده کیلو متر از شفاخانهای رسمی باشد بايد يك شفاخانه بر طبق نظرية وزارت صحیه تاسیس نماید .
١٣١ - هغه موسسی چه عمله ای تر (٥٠٠) کسو زیاته وی اود هغی مسافه درسمی شفاخانو څخه ترلسو کیلومتر څخه ډیره وی؛ باید یوه شفاخانه دوزارت صحیه دنظریی سر ه سمه تاسیس کړی.
١٣٢ - موسسات صناعتی که تعداد عمله جات شان کمتر از ٥٠ نفر باشد مجبورند تا یکی دو اطاقیکه بدرد معالجات فوری عمله جاتیکه در موقع کار مریض یا مجروح میشوند خورده و دارای لوازم صحی و ادویه و اسباب پانسمان باشد موجود داشته باشند .
١٣٢ - هغه صناعتی موسسی چه عمله ئی تر (٥٠) کسانو ژوی مجبوری دی چه یوه ودوی داسی خونی چه د هغی عملی د فوری معا لجی په در دوخوری چه دکار په وخت کی ناجوړه یا تپی کیږی ولری او دا باید صحی اوازم او دوای دیپانسمان اسباب موجود ولری.
١٣٣ - تاسیات صحیه رسمی وظیفه خود میدانند تا همیشه با تا سیسات صحیه موسسات صناعتی تشریک مساعی نموده و در تاسیس اینگونه موسسات صحیه كمك و مساعدت نمایند .
١٣٣ - رسمی صحی موسسی دا خپله وظیفه بولی چه تل دصناعتی د صحی موسسو سره کومینی کړی اودداسی صحی موسسو په تاسیس کی كومك او مساعدت وکړی .
١٣٤ - وزارت صحيه ذر يعۀ هیئت هائيكه مستقیماً از طرف وزارت صحیه تعیین می شوند و یا ذریعہ هیئت های ولایتی که بطور غیر مستقیم مقرر میکنند وقته فوقته از امور صحيه موسسات صناعتی تفتیش و مراقبت می نمایند.
١٣٤ - صحیه وزارت دهغو هیئتو په ذریعه سره چه مستقیماً دصحيه وزارت له خواټا کل کیږ ی یا دولایتی هیئتو په ذریعه سره چه په غیر مستقیم ډول سره مقر روی وخت په وخت دصناعتی موسسو دصحيه كار وڅخه تفتیش اومراقبت کوی .
١٣٥ - در مو اضعيكه موسسات صناعتی تاسیس می شود کار فرما باید مسجد هم تعمیر نماید .
١٣٥ - په هغو ځایو کی چه صناعتی موسسی تاسیس کیږی کارفرمايونکی باید مسجد هم جوړ کړ.
فصل هشتم
مواد متفرقه
اتم فصل
متفرقه مواد
١٣٦ - کارفرما مجبور است که در هر تأدیه اجرت کار كر يك ورقه صورت حساب بكار كر بدهد .
١٣٦ - کارفرما یونکی مجبور دی چه د کار کر دهر اجرت په ور کړه یوه پاڼه صورت حساب د کار کر ته ور کی .
١٣٧ - کارفرما مکلف است تابيك تعليمات نامه داخلی «شرایط کاروانضباط» که از طرف کار گران بایستی مراعات شود و ایجابات حفظ الصحه وامنیت کاررانشان بدهد در ظرف سه ماه بعد از نشر این اصولنامه ترتیب نموده و بعد
١٣٧ - کارفرمايونکی مکلف دی چه یوه داخلی تعليماننامه « دکار شرایط او انضباط » چه د کار ګرا بواله خوابايد مراعات سی او حفظ الصحه ایجابات اود کارامنیت وښیی ددی اصولنامی تر نشر دری میاشتی وروسته اود ملی اقتصادا


(٣٦)

دوزارت تر ملاحظی وروسته لئی دفابریکی په لازمه ځایو کی وځړوی .
از ملاحظه وزارت اقتصاد ملی در نقاط لازمه فابریکه تعلیق نماید .

تبصره
تبصره

دتعلیمات نامی باید د کار په ځایو کی په داسی ځایو کی ځوړندی سی چه کار کران ئي لیدلای سی او یوه یوه دی وهغه کار کرانو ته هم وریا ورکړه سی چه غواړی ئي .
این تعلیمات نامه ها در محل های کار در جاهائیکه از طرف کار گران دیده شده بتواند آویخته شده و يك يك صورت آن بکار گرانیکه خواسته باشند ، نیز مجانا اعطا گردد .

۱۳۸ ـ د کار کر نه دی په هغه وخت کی چه دفابریکی نه منفک کیږی یوه پاڼه د کار تصدیق ور کړه سی.
۱۳۸ ـ برای کار گر در صورت انفكاك وی از فابریکه ورقه تصدیق کار داده شود .

۱۳۹ ـ په هره فابریکه کی باید یو دیوالی ساعت ځوړند سی چه په هغه د کار ساعتونه ټاکل کیږی .
۱۳۹ ـ در هر فابریکه يك ساعت دیواری که از روی آن ساعات کار فابریکه تعیین شود باید نصب گردد .

١٤٠ ـ دهر کار کر اومستخدم اوشا کرد دپاره چه معاش ولری یود سوانح دفتر په فابریکه کی هم باید وی .
١٤٠ ـ برای هر کار گر ، مستخدم وشاگرد با معاش يك دفتر سوانح در فابریکه موجود باشد .

١٤١ ـ د شاگردی دقرارداد او د کار دقرار داد پروژه د اقتصاد ملی دوزارت له خوا ترتیب او صناعتی مؤسسو ته دی وسپارله شی چه هغه مؤسسی سم له هغه سره ددی اصولنامی دصلاحیت په موجب دمر بوطه کار کرانو او مستخد مینو او شا گر دانو سره قرار داد و کی .
١٤١ ـ پروژه قرارداد کار و قرارداد شاگردی از طرف وزارت اقتصاد ملی ترتیب و به مؤسسات صناعتی سپرده شود تا مؤسسات مذکور طبق آن بموجب صلاحیت این اصولنامه با کارگران و مستخدمین وشاگردان مربوطه قرار داد نمایند .

١٤٢ ـ دحفظ ماتقدم اودنارو غیو دسرایت دجلو گیری دپاره داقتصاد ملی اود صحيه وزارت له خوا په اتفاق سره تعلیمات نامی تر تیبیږی چه په هغو کی دفابریکو اوصناعتی موسسو او د کار دځایو او د کار کرانو دمتعلقه مستملکاتو لکه ددوی د اوسیدو ځایونه اونور هرډول صحی لازمه شرایط اودچکونگی اوصاف او همدغه رنکه د داسی تدابیرو او وسایلو اتخاذ چه دساریه اومملکه ناروغیو جلو گیری کوی درج وی .
١٤٢ ـ برای حفظ ما تقدم وجلو گیری از سرایت امراض از طرف وزارت اقتصاد ملی و وزارت صحیه متفقاً تعلیمات نامه های ترتیب میشود که دران چگونگی او صاف و شرایط لازمه صحی هر گونه مواضع کار و موسسات صناعتی وفابریکه جات و مستملکات متعلق بکار گران آنها از قبیل اقامتگاه ها و غیره و همچنان اتخاذ تدابير ووسایلی که از امراض ساریه و یا مهلکه جلو گیری می نماید درج می باشد .


(۳۷)

١٤٣ - وزارت اقتصاد ملی در هر موقع که لازم
ببیند موسسات صناعتی را تفتیش می نمایند.
١٤٤ - درمر کز وزارت اقتصاد ملی و درولایات
نائب الحکومه ها و حکام اعلی و کلان در صورتیکه
عملیات يك فابر یکه را مخالف اصول فنی
وانتظامی وصحی و یا بر خلاف مقررات این
اصولنامه مشاهده نمایند کار فرما را برفع
معایب متذکره ویارعایت موادمد کورمجبور
خواهندساخت و یا برای کارفرما مهلت خواهند
داد تا نواقص مزبوره را رفع نماید و اگر
کارفرمادرطول مهلت مذكور نواقص خودرا
رفع ننمود ، وزارت اقتصاد ملی می تواند
که برای مدتی فابریکۀ مذكوررا تعطیل نماید.
١٤٥ - هر گاه عمليات يك فابريكه موجب خطراتی
باشد که تعطیل فابریکه را ایجاب نماید وزارت
اقتصاد ملی برای يك مدت معینی فابریکۀ
مذکوررا تعطیل خواهدنمود.
١٤٦ - اگرمحصول فابریکه برای صحت عمله جات
و همجواران فابریکه موجب خطرات باشد
وزارت اقتصاد ملی تا زمان پوره نمودن شرایطیکه
رفع خطرات مذکوره را بنماید فابریکه را
تعطیل خواهد نمود .
١٤٧ - اگر در مملکت موسسات بیمۀ صحی
در آینده تاسیس شود در مواد اصولنامۀهذا
که ارتباطی به بیمۀ صحی پیدا میکند تجدید
نظرمی شود .
١٤٨ - حقوقیکه بموجب احکام این اصولنامه
برای کار گر ومستخدم داده شده هر گاه
رعایت نشده اضاعه وتلف شود مرجع عرض شان
در مر کز وزارت اقتصاد ملی و در ولایات
نائب الحکومه ها وحکام اعلی و کلان است .

١٤٣ - د اقتصاد ملی وزارت هر وخت چه لازم
و بولي صناعتی موسسی تفتیش کوی .
١٤٤- په مر کز کی داقتصادملی وزارت او په ولایاتو
کی نایب الحکومه گان اواعلی اولوی حا کمان
په هغه صورت کی چه دیوی فابر یکی عملیات
دصحی او انتظامی اوفنی اصولوڅخه مخالف
یاددی اصولنامي دمقررانو څخه بر خلاف ددوی
کارونه ووینی نو کار فرمایونکی ددغه متذ کړه
عـیـبواو یاد یادشو و مواد و په رعایت سره مجبور ،
کوی اویا به و کارفرما یونكى ته مهلت ور کی
چه دغه نواقص ور كـله کړی او کـه کـار
فرمایونکی ددغه مهلت په وخت کی دغه نواقص رفع
نه کړه داقتصادملی وزارت کولای سی چه دیوڅه
مـدی دپاره فابریکه تعطیل کړی.
١٤٥- هر کله که دیوی فابر يکی عملیات دداسی
خطراتو سبب گرزی چه دفابریکی دتعطیل
ایجاب و کی نوداقتصادملی وزارت به ديوي
ټا کلی مدی دپاره هغه فابریکه تعطیل کړي .
١٤٦- كه دفابريكي محصول دعـلي بنـادهمجوارو
دروغتیا دپاره دخطراتو موجب وی نو داقتصاد
ملی وزارت به دهغو شرایطود پوره کیدو تر
وخت پوری چه دغه خطرات رفع کوی فابریکه
تعطیل کړی .
١٤٧ - کـه په مملکت کی په را تلونکی وخت کی
دصحی بیمي موسسي تاسیس شی ددي اصولنامی
په مواد و کی به چه په صحی بیمی پوری اړه لری
نوی نظر وشی .
١٤٨- هغـه حقوق چه ددي اصولنامي د احکامو
په موجب و مستخدم او کار گرته ور کړه شوی دی
که ئی رعایت و نه شی ضایع او تلف سی نو د دوی
دعـرض مـرجع په مر کز کی داقتصادملی وزارت
او په و لایا تو کی نائب الحکومه گان اواعلی
اولوی حاکمان دی.


(۳۸)

١٤٩ - باجرای احکام اصولنامۀ هذا وزارت اقتصاد ملی موظف است .
اصولنامۀ کار و کارگران موسسات صناعتی ملی را در جملۀ دیگر اصولنامه های موضوعه منظور و تعمیل احکام مواد آنرا امر و اراده می فرمائیم مو ر خه ٢٤ جدی ١٣٢٤ مطابق ١١ ماه صفر ١٣٦٥ .

١٤٩ - ددی اصولنامی د احکامو په اجرا سره د اقتصاد ملی وزارت موظف دی .
د ملی صناعتی موسسو د کار او کار گرانو اصولنامه دنورو موضوعه اصولنامو په جمله کی منظور او د احکامو تعمیل ئی امر او اراده فرمایم نیټه ٢٤ جدی ١٣٢٤ مطابق د ١١ د صفری ١٣٦٥ .


[BLANK PAGE]


٦٦