[ILL]
سراج التواریخ
مؤلفه
[ILL]
[ILL]


پروگرام

مکاتب رشدیه

در سنه ۱۳۰۲ شمسی

بمطبع وزارت جلیله معارف بچاپ رسید

طبع اول (۳۰۰) جلد


[BLANK PAGE]


تشکیلات مکاتب رشدیه

مکتب رشدی منقسم بدو قسم است: قسم (ا) ، قسم (ب) .
شاگردانیکه از قسم (ا) خارج میشوند: در سال اول یعنی صنف دهم
دورهٔ ثانیه مکتب امانیه و یا دیگر مکاتب تالیه مماثله داخل شده اکمال تحصیل میکنند.
و برای تحصیل عالی در یک دارالفنون حاضر میباشند.
مدت تحصیلیۀ قسم (ا) چهار سال است، قسم (ب) که یک قسم مسلکیت
پنج شعبه دارد: شعبۀ اداره، شعبۀ زراعت، شعبۀ تجارت،
شعبۀ صنائع نفیسه، شعبۀ ماشین و الکتریک .
مدت تحصیلیۀ هر شعبه پنج سال امتداد دارد :
در سال اوّل مکتب رشدی دروس اختصاص نمییابد،
بالعموم دروس مشترک است .
شاگردان در سال دوّم در یکی از دو قسم سالف الذکر داخل میشوند.


۲
شاگردانیکه در شعبه های اختصاص تحصیل می کنند با شاگردان قسم (۱)
دروس مشترکه را تا سه سال تعقیب می کنند. اما بالآخره یک سال دیگر
فقط بتحصیل دروس مسلکیه و دروس لسانی اشتغال می ورزند
در هر مکتب رشدی تاسیس این همه شعبات ضروری
نبوده یک یا دو شعب کشاده می شود .
در هر دو قسم بجز شعبهٔ ادارهٔ تجارت، صنایع نفیسه در سال
اول، دوّم، سوّم، چهارم، دروس آتیه یعنی :
قرآن کریم و دینیات .
اخلاق و معلومات مدنیه .
فارسی .
حسن خط .
تاریخ .
جغرافیا .
ریاضیات (حساب جبر، هندسه) .
دروس اشیا .


۳

فزیک وکیمیا .
تاریخ طبیعی ( حیوانات ، نباتات، علم الارض ) .
رسم .
موسیقی .
مشترکاً خوانده می شود .
بجز شعبه تجارت در دیگر شعبه با لسان ترکی و یا اردو تدریس می شود.
تنها در شعبه تجارت انگریزی خوانده خواهد شد. هر درس ۴۵ دقیقه امتداد دارد.
از صبح تا بظهر ۴ درس و بعد از ظهر ۲ درس خوانده می شود.
روز های سه شنبه و پنجشنبه بعد از ظهر درس خوانده نمی شود
اگر روز های پنجشنبه بعد از ظهر هوا خوب باشد شاگردان بخارج مکتب
تطبیقات می بیند اگر هوا خوب نباشد با در درون مکتب با محاظرات
و بازی های تربیوی و بدیعی اشتغال می شود .
در یک هفته ۳۲ درس خوانده می شود .

قسم (۱)

در صنف ششم قسم (۱) علاوه بر ۳۲ درس مشترکه چنانکه یا دو درس عربی و ۲ درس لسان اجنبی


۴
تدریس می شود.
در صنف هشتم قسم (۱) علاوه بر هم ۲ درس مشترک و مذاکره ها ۲ درس عربی و ۲ درس لسان اجنبی
تدریس می شود.
در صنف نهم قسم (۱) علاوه بر هم ۲ درس مشترک و مذاکره ها ۲ درس عربی و ۶ درس لسان اجنبی تدریس میشود
قسم (ب)
در شعبه اداره علاوه بر دروس مشترکه در صنف هفتم (۴) و در صنف هشتم (۳) و در صنف نهم
(۳) لسان ترکی یا اُردو و در هر صنف (۵) دروس مسلکیه (قواعد کلیه مجله احکام عدلیه،
حقوق اداره، مختصر حقوق جزا و تجارت، معلومات اقتصادیه مالیه و کتابت رسمی تدریس میشود.
در شعبه زراعت علاوه بر دروس مشترکه در صنف هفتم (۴) و در صنف هشتم (۳)
و در صنف نهم (۳) لسان ترکی یا اُردو و در هر صنف (۵) دروس مسلکیه.
(معلومات عمومیه در باب علم زراعت، تدقیق انواع تراب، تاثیرات
اقلیم، پارو ها، آلات و ادوات و ماشین های زراعتی؛ اصول زرع
و تربیه حبوبات؛ نباتات نسجیه، نباتات تلوّنیه، نباتات عطریه؛ چیله ها
پیوند ها، باغبانی سبز ها، امراض درخت، اداره زمین داری،
علم مواشی، تربیه و پرورش مرغ، تربیت و پرورش زنبور عسل، پیله کشی،


۵
صنائع زراعیہ، محافظہ خوراکه باب و میوه جات تدریس می شود .
در شعبه تجارت علاوه بر دروس مشترکه در صنف هفتم (۴) و در صنف
هشتم (۳) و در صنف نهم (۳) درس لسان انگریزی و در هر صنف
۵ درس مسلکیه (حقوق تجارت ، حسابات جاریه ، جغرافیای اقصاوی ،
معلومات اقتصادیه، اصول محاسبه و دوک تیلوگرافی) تدریس میشود .
در شعبه صنایع نفیسه علاوه بر دروس مشترک در صنف هفتم (۴)
و در صنف هشتم (۳) و در صنف نهم (۳) لسان ترکی و یا اُردو و در هر صنف
(۵) درس مسلکیه (رسم ، هیکل سازی و یا موسیقی) تدریس می شود .
در شعبه ماشین و الکتریک علاوه بر دروس مشترک در صنف هفتم (۴)
و در صنف هشتم (۳) و در صنف نهم (۳) لسان ترکی و یا اُردو و در هر صنف
(۵) درس مسلکی (فن ماشین و الکتریک نظری و عملی) تدریس می شود .
در شعبه های زراعت و ماشین و الکتریک یک قسم درس ها باید در خارج مکتب عملی باشند
در شعبه اداره ، تجارت ، و صنایع نفیسه باید دروس فزیک و کیمیا
و جبر حذف و بعوض این دروس دروس مسلکیه تزئید شود .
کذلک در شعبه های زراعت در صنف نهم عدد دروس تاریخ و جغرافیه را تنقیص


۶
و دروس جبر را بالکل خذف کردن و در شعبه ماشین و الکتریک دروس تاریخ
و جغرافیا را تنقیص نموده و بعوض آنها دروس سلکیه را تزئیه کردن ممکن است
برای شاگردان قسم ( ا و ب ) که از ملک های دور می آیند باید دارلئیلی
تاسیس شود. یعنی برای اعاشه در پالیش شعبه شان باید در خود مکتب سرشته شود.
نصاب دروس مشترکه مکاتب رشدیه
صنف ششم. قرآن کریم: بقرار قاعده های تجوید خوانده میشود
(نصف تجوید مختصر حفظ میشود) نصف آخر پاره عم با ترجمه خوانده میشود.
دینیات: حقیقت مبانی اسلام - فرض عین و کفایه
و واجبات عمومیه اسلامیه .
اخلاق : تعریفات خصائل حمیده و اضداد آنها .
صنف هفتم قرآن کریم: بقرار قاعده های تجوید خوانده میشود.
(نصف تجوید باقی مختصراً تمام میشود) نصف اول پاره عم با ترجمه خوانده میشود.
دینیات. احکام مجمله عمومیه اسلامیه .
اخلاق : فضائل اخلاقیه اسلامیه بطور عملی تلقین میشود .


صنف هشتم. دینیات: احکام نکاح و طلاق و سهویه
اخلاق: فضائل اخلاقیه بطور عملی تلقین میشود.
صنف نهم. دینیات: توضیحات مسائل و احکام اعتقادی
و اخلاقیه و اجتماعیه .
صنف هشتم: در هفته یک درس تنها اخلاق (قرائت حکایه مکالماتیکه
خادم انکشاف حسیات اخلاقیه باشند و آن حسیات را تقویه کنند و نیز بر تمایلات مخالفه
مضره غلبه نمایند) .
صمیمیت: خالصیت و فکر مکر و حیله . ــ راست و دروغ گوئی .ــ حقیقت و ظاهر شخصی .ــ
ریاکاری . ــ
جسارت . ــ آدم جسور و غیور و آدم جبون و دنی . ــ عزم و متانت . ــ
تحمل، اقدام و ثبات، بوالهوسی و تلون مزاج . ــ مقاومت برای مقاصد منافع و قناعت
ذاتیه . ــ جسارت بر تسلیم کردن تقصیر شخصی و جسارت بر اتهام نفس. ضعف اخلاقی.
رقت اخلاقیه . ــ نفرت حظوظات غلیظ .
درستی و استقامت . ــ اخلال و تجاوز بر حقوق غیر، سرقت . ــ رعایت
تعهدات . ــ استقامت شاگرد .
مغالطه عبداله


نیکوئی ۔ محبت ابوین ، محبت برادران ۔ رفاقت خوب ۔ دوستی و مخالفت ۔
نزاکت ۔ رحم و شفقت و ظلم و اعتساف ۔ علو جناب سماحت ۔ نیکوئی نسبت محیوان
بنفس ۔ حسن شرف و حیثیت اخلاقی ۔ حاکمیت بنفس خود ۔ متانت طبع و بیغرضی ۔
نفوذ و حاکمیت داخلیه وجدان و رعایت اصول و قواعد اخلاقیه ۔ آدم وظیفه شناس ۔
صنف نهم در هفته دو درس ( ۳ ) اخلاق و معلومات مدنیه .
(قرأت ، حکایه و مکالماتیکه خادم تفهیم و تقدیر علل و مقاصد غائیۀ آدم
در جمعیت باشند) تساند (تعاون و تناصر در میان افراد وطن) ۔ تقابل تأثیرات
در میان افراد یک جمعیت ۔ شیئی که فردی از جمعیت میگیرد ۔ تأثیر و نتیجۀ افعال
یک فرد در دائرۀ اجتماعیه ۔ وظائف تساند و ظائف و تکلیقاتیکه شخص
از تربیه و تعلیم کسب میکند . . عدالت و اخوت اجتماعیه ۔ حقوق انفرادی ۔
آزادی تفکر ۔ تسامح ۔ معاونت و مظاهرت . عائله . ۔
وظیفه اجتماعیه و اخلاقیه عائله .
مسلک . ۔ وظیفه اخلاقیه و اجتماعیه سعی و کوشش ۔ سعی مسلکی مانند
وظیفه اجتماعی ۔ فضائل مسلکیه . ۔ فکر تشبث شخصی و فکر اشتراک و اجتماع .
ملت . ۔ تفکر وطن . ۔ تربیه وطن پروری : خدمات وطنیه . حس پیری افکار


تشکیلات مکاتب رشدیه

مکتب رشدی منقسم بدو قسم است : قسم (ا) ، و قسم (ب) .
شاگردانیکه از قسم (ا) خارج میشوند : در سال اوّل یعنی صنف دهم
دورهٔ ثانیهٔ مکتب امانیه و یا دیگر مکاتب تالیهٔ مماثله داخل شده اکمال تحصیل میکنند.
و برای تحصیل عالی در یک دارالفنون حاضر میباشند .
مدت تحصیلیهٔ قسم (ا) چهار سال است، قسم (ب) که یک قسم مسلکیت
پنج شعبه دارد : شعبهٔ اداره، شعبهٔ زراعت، شعبهٔ تجارت ،
شعبهٔ صنایع نفیسه ، شعبهٔ ماشین و الکتریک .
مدت تحصیلیهٔ هر شعبه پنج سال امتداد دارد :
در سال اوّل مکتب رشدی دروس اختصاصیه نمیباشد؛
بالعموم دروس مشترک است .
شاگردان در سال دوّم در یکی از دو قسم سالف الذکر داخل میشوند.

مقابله شد عبدالاحد.


۲
شاگردانیکه در شعبه های اختصاص تحصیل می کنند با شاگردان قسم (۱)
دروس مشترکه را تا بسه سال تعقیب می کنند، امّا بالآخر یک سال دیگر
فقط بتحصیل دروس مسلکیه و دروس لسانی اشتغال می ورزند
در هر مکتب رشدی تاسیس این همه شعبات ضروری
نبوده یک یا دو شعبه کشاده می شود.
در هر دو قسم بجز شعبۀ ادارۀ تجارت، صنایع نفیسه در سال
اوّل، دوّم، سوّم، چهارم، دروس آتیه یعنی :
قرآن کریم و دینیات.
اخلاق و معلومات مدنیه.
فارسی.
حسن خط.
تاریخ.
جغرافیا.
ریاضیات (حساب جبر هندسه).
دروس اشیا.

مقابر قریه خوجا عبید


۳
فزیک و کیمیا .
تاریخ طبیعی ( حیوانات ، نباتات ، علم الارض) .
رسم .
موسیقی .
مشترکاً خوانده می شود .
بجز شعبۀ تجارت در دیگر شعبه با لسان ترکی و یا اردو تدریس می شود.
تنها در شعبۀ تجارت انگریزی خوانده خواهد شد. هر درس ۴۵ دقیقہ امتداد دارد.
از صبح تا بظهر ۴ درس و بعد از ظهر ۲ درس خوانده می شود .
روز های سه شنبه و پنجشنبه بعد از ظهر درس خوانده نمی شود
اگر روز های پنجشنبه بعد از ظهر هوا خوب باشد شاگردان در خارج مکتب
تطبیقات می بیند اگر هوا خوب نباشد، در درون مکتب با محاضرات
و بازی های تربیوی و بدیعی اشتغال می شود .
در یک ہفتہ ۳۴ درس خوانده می شود .
قسم (۱)
در صنف هفتم قسم (۱) علاوه بر ۲۴ درس مشترکۀ مذکورہ و درس عربی و ۷ درس لسان اجنبی


۱۴

تدریس می شود.
در صنف هشتم قسم (۱) علاوه بر هم ۲ درس مشترک و مذاکره ها ۲ درس عربی و ۲ درس لسان اجنبی
تدریس می شود.
در صنف نهم قسم (۱) علاوه بر هم ۲ درس مشترک و مذاکره ها ۲ درس عربی و ۶ درس لسان اجنبی تدریس می شود.
قسم (ب)
در شعبۀ اداره علاوه بر دروس مشترکه در صنف هفتم (۴) و در صنف هشتم (۳) و در صنف نهم
(۳) لسان ترکی یا اردو و در هر صنف (۵) درس مسلکیه (قواعد کلیه مجله احکام عدلیه،
حقوق اداره، مختصر حقوق جزا و تجارت، معلومات اقتصادیه مالیه و کتابت رسمی تدریس می شود.
در شعبۀ زراعت علاوه بر دروس مشترکه در صنف هفتم (۴) و در صنف هشتم (۳)
و در صنف نهم (۳) لسان ترکی یا اردو و در هر صنف (۵) دروس مسلکیه.
(معلومات عمومیه در باب علم زراعت، تدقیق انواع تراب، تاثیرات
اقلیم، پارو ها، آلات و ادوات و ماشین های زراعی؛ اصول زرع
و تربیۀ حبوبات؛ نباتات نسجیه، نباتات تلوینیه، نباتات عطریه، چیله ها،
پیوند ها، باغبانی سبز ها، امراض درخت، ادارۀ زمین داری؛
علم مواشی، تربیه و پرورش مرغ، تربیت و پرورش زنبور عسل، پیله کشی،


۵
صنایع زراعیه، محافظه خوراکه باب و میوجات) تدریس میشود.
در شعبه تجارت علاوه بر دروس مشترکه در صنف هفتم (۴) و در صنف
هشتم (۳) و در صنف نهم (۳) درس لسان انگریزی و در هر صنف
۵ درس مسلکیه (حقوق تجارت، حسابات جاریه، جغرافیای اقتصادی،
معلومات اقتصادیه، اصول محاسبه و دوک تیلوگرافی) تدریس میشود.
در شعبه صنایع نفیسه علاوه بر دروس مشترک در صنف هفتم (۴)
و در صنف هشتم (۳) و در صنف نهم (۳) لسان ترکی و یا اُردو و در هر صنف
(۵) درس مسلکیه (رسم، هیکل سازی و یا موسیقی) تدریس میشود.
در شعبه ماشین و الکتریک علاوه بر دروس مشترک در صنف هفتم (۴)
و در صنف هشتم (۳) در صنف نهم (۳) لسان ترکی و یا اُردو و در هر صنف
(۵) درس مسلکی (فن ماشین و الکتریک نظری و عملی) تدریس میشود.
در شعبه های زراعت و ماشین و الکتریک یک قسم درس ها باید در خارج مکتب عملی باشند.
در شعبه اداره، تجارت، وصنایع نفیسه باید دروس فزیک و کیمیا
و جبر حذف و بعوض این دروس دروس مسلکیه تزئید شود.
کذلک در شعبه های زراعت در صنف نهم عدد دروس تاریخ و جغرافیه را تنقیص


۶
دروس جبر را بالکل حذف کردن و در شعبه ماشین و الکٹریک درس تاریخ
و جغرافیار اننقیص نموده و بعوض آنها در وس مسلکیه را تزیید کردن ممکن است
برای شاگردان قسم (۱ و ب) که از ملک های دور می آیند باید دائره لیلی
تاسیس شود . یعنی برای اعاشه در پایش شعبه شان باید در خود مکتب ترتیه شود.
نصاب دروس مشترکه مکاتب رشدیه
صنف ششم . قرآن کریم : بقرار قاعده های تجوید خوانده میشود
(نصف تجوید مختصر احفظ میشود) نصف آخر پاره عم با ترجمه خوانده میشود
دینیات : حقیقت مبانی اسلام ـ فروض عین و کفایه
و واجبات عمومیه اسلامیه
اخلاق : تعریفات خصائل حمیده و اعداد آنها
صنف هفتم قرآن کریم : بقرار قاعده های تجوید خوانده میشود .
(نصف تجوید باقی مختصراً تمام میشود) نصف اول پاره عم با ترجمه خوانده میشود
دینیات . احکام مجمله عمومیه اسلامیه .
اخلاق : فضائل اخلاقیه اسلامیه بطور عملی تلقین میشود .


صنف هشتم: دینیات: احکام نکاح و طلاق وسیرنبویه
اخلاق: فضائل اخلاقیه بطور عملی تلقین میشود.
صنف نهم. دینیات: توضیحات مسائل و احکام اعتقادیّه
و اخلاقیه و اجتماعیه
صنف هشتم: در هفته یک درس تنها اخلاق و قرأت حکایه مکالماتیکه
خادم انکشاف حسیات اخلاقیه باشند و آن حسیات را تقویه کنند و نیز بر تمایلات مخالفه
مضره غلبه نمایند).
صمیمیت: خالصیت و فکر مکر و حیله. - راست و دروغ گوئی. - حقیقت و ظاهر یک شخصی --
ریاکاری. -
جسارت: - آدم جسور و غیور و آدم جبون و دنی. - عزم در حوادث. -
تحمل، اقدام و ثبات، بوالهوسی و تلون مزاج . - مقاومت رای معانی بنابر قناعت
ذاتیه . - جسارت بر تسلیم کردن تقصیر شخصی و جسارت بر اتهام نفس. ضعف اخلاقی.
رقت اخلاقیه . - نفرت حظوظات علیه
درستی و استقامت . - اخلال و تجاوز بر حقوق غیر، سرقت . - رعایت
تعهدات. - استقامت شاگرد .

مطابعه شرعیه عبدالاحد


۸
نیکوئی ۔ محبت ابوین، محبت برادران ۔ رفاقت خوب ۔ دوستی و مخالفت ۔
نزاکت ۔ رحم و شفقت و ظلم و اعتساف ۔ علو جناب سماحت ۔ نیکوئی نسبت حیوانات
بنفس ۔ حسن شرف و حیثیت اخلاقی ۔ حاکمیت بنفس خود ۔ متانت طبع و بینغمی ۔
نفوذ و حاکمیت داخلیه و وجدان و رعایت اصول و قواعد اخلاقیه ۔ آدم وظیفه شناس ۔
صنف نهم در هفته دو درس ( ۳ ) اخلاق و معلومات مدنیه .
( قرأت، حکایه و مکالماتیکه خادم تفهیم و تقدیر علل و مقاصد غائیه آدم
در جمعیت باشند ) تساند ( تعاون و تناصر در میان افراد وطن ) ۔ تقابل تاثیرات
در میان افراد یک جمعیت ۔ شیئی که فردی از جمعیت میگیرد ۔ تاثیر نتیجه افعال
یک فرد در دائره اجتماعیه ۔ وظائف تساند و وظائف و تکلیفاتیکه شخص
از تربیه و تعلیم کسب میکند ۔ عدالت و اخوت اجتماعیه ۔ حقوق انفرادی ۔
آزادی تفکر ۔ تسامح ۔ معاونت و مظاهرت . عائله . ۔
وظیفه اجتماعیه و اخلاقیه عائله .
مسلک ۔ وظیفه اخلاقیه و اجتماعیه سعی و کوشش ۔ سعی مسلکی مانند
وظیفه اجتماعی ۔ فضائل مسلکیه ۔ فکر تشبث شخصی و فکر اشتراک و اجتماع .
مٌلت ۔ فکر وطن ۔ تربیه وطن پروری : خدمات وطنیه . حس پذیری افکار


۹
ملت پرورانه اعلیحضرت غازی امیرامان الله خان حس وطنی در حین ایفائی طائف
مسلکیه دولت و قوانین و نظامات . - قانونیت و مشروعیت .
وظائف و خدمات دولت و کلانترها ، امام ها ، پاسبانان ده ، ژندارمه ها
پولیس ها ، عسکرها ، محکمه ها ، مامورین ملکیه ، مکتب ها ، سرک ها ، بلدیه ها .
مصارف حکومت :ـ مالیات ( وارداتیکه بمصارف حکومت تقابل
می کند بواسطه مالیات تأمین کرده می شود . مالیات حکم قرض را دارد
هرکس که مالیات خود را ادا نمی کند به بی ناموسی مشابه است
که قرض خود را نمی دهد) .
سرک ها ، و بیشه ها : سرک ها مال هر فرد ملت است .
کسانیکه بسرک ها تجاوز کنند از دزدان هیچ فرق و تفاوت ندارند .
بلدیه ها : اطاعت به تنبیهات بلدیه ها، طرز استفاده از باغ های عمومی .
تشکیلات حکومت ، تشکیلات قریه ، تشکیلات علاقه ، تشکیلات
حکومت کلان ، تشکیلات حکومت اعلیٰ، تشکیلات نائب الحکومه گی
دوائر مرکزیه ، دولت علیه مستقله افغانستان صلاحیت های
حکومت : حقوق و صلاحیت های ذات شوکتمات حضرت پادشاهی
قانون ها ، لزوم اطاعت و انقیاد بقوانین و بفرمان اراده پادشاهی
از ذات اقدس همایون صادر می شود ، اطاعت با وامر عموم


۱۰

مأمورین دولت (پناهگاه برای باغی‌ها و اشقیا نباید شد).
محکمه‌ها: طرز و اصول شکایت بحکومت، محاکم اصلاحیّه، محاکم حقوق
و جزا، محاکم استیناف و تمیز. خدمت عسکریه: مدت عسکریّه،
شرف عسکری.
وطن افغانی: خدمت وطنیّه. فداکاری و جانسپاری برای وطن.
حرمت بعلم، حرمت بمؤسسه‌های دینی و ملی، حرمت باجداد
و بآثار اجداد، حرمت به بزرگان ملت. حرمت بمعلمین. انسانیت -
مناسبات مللی در ما بین شان. عدالت بین الملل. - مدنیت
بشریّه. - آزادی شخصی و انضباط اجتماعی. - متوطن خوب.

(۴) فارسی:
صنف ششم سال اوّل در هفته سه درس: قرأت و انشا از برکردن
پرچه‌های مناسب ادبیات ساده و انشاد.
صنف هفتم در هفته دو درس: قرأت منتخبات آثار ادبیّه منظوم
و منثور. از برکردن پرچه‌های مناسب ادبیات انشا و انشاد.
(۵) حسن خط:
تنها در صنف ششم در هفته یک درس (قواعد حسن خط تعلیم کرده خواهد شد)

مطابق شده عبدالله


١١

(۶) تاریخ

صنف ششم در هفته دو درس قرون اولی و تاریخ انبیا مجملاً تدریس کرده میشود
یعنی اولاً مصر، نینوا، ادیان، اخلاق و عادات، آبدات،
خطوط قدیمه مصریه، کلدانستان، آشور، بابل، آبدات، نوشتجات، علوم،
موسویان، قدمای انبیای کرام که اسمای شان تاریخ مذکور است.
حکام موسویه، معابد، انبیای عظام تا به ولادت حضرت عیسیٰ
علیه السلام، تاریخ هند قدیم، تاریخ چین قدیم، تاریخ ترکستان قدیم،
فنی کیان، تجارت و مستعمرات شان
تاریخ قدیم کابل، ایرانیان ـ پیشدادیان ـ کیانیان، اشکانیان
ساسانیان، ادبیات و صنایع نفیسه ایران .
ثانیاً :
یونانستان . تروا . مسن . معبود ها و قهرمانان .
اسپارتا و اتی نا . شکل و اصول تربیه در اسپارتا، ملوکتا و اسپارتا
ازمنه ابتدائیه حکومت اتی نا، سولان، تاسیس مستعمرات یونیه
محاربات میدیه، ماره تون، ترموپیل، سلامین .
مدنیت اتی نه . بلده، اسریٰ، آبدات صحنه های تمثیل جشن ها،
عصر پرکلس .


۱۲
انقراض اتی نه ، قبض و تسخیراتی نه . سقراط .
مقدونیه. فلیپ و اسکندر . فتوحات در آسیا .
ثالثاً
اطالیا . اتروسک ها . لاتین ها . روایات راجع به تأسیس دولت روما
دین رومن ها . عبادت های شان
اردو . انضباط قشون ها . اردوگاه . ظفرها (تری او مف)
فتوحات رومن ها ، پیروس، انی بال ، محاربات پیون .
صورت گذران رومن ها ، مسکن ها ، لباس ها ، طعام ها، مراسم
تدفینیه جمعیت رومن ها . اسری ، اصل زادگان، سناتو
اداره ولایات .
آشوب تشویش داخلی . گراکوس ها . ماریوس، سیلا، پومپه،
قیصر . فتح گول . در سن ژی تا رکیس .
رابعاً :
تأسیس دولت امپراطوریه رومن . اوگوست. تی بر. نیروم،
ویس پازین، تراژان ، مارک اوریل .
مدافعه حدود ملک روما . آبدات، سرک ها . اخلاق و عادات
صحنه های تمثیل ، سرک . پومپئی .


۱۳
ظهور خریستانیت . عمر حضرت عیسی مظلومین خریستانیه .
دور فترت . استیلاها . دیوک لیسین، قسطنطین
قبول شدن خریستانیت بطور دین رسمی دولت . ته اودوز.
صنف هفتم در هفته دو ساعت قرون وسطی و تاریخ
اسلام مجملاً تدریس کرده میشود. یعنی اولاً :گول قدیم. اقوام اصلیه دین
و اخلاق و عادات
تبدلاتی که رومن‌ها در گول بوجود آورده‌اند . شهرها، آبدات،
سرک‌ها . انتشار خریستانیت درگول . رهبان .
مستولی شدن باربارها . اخلاق و عادات جرمن‌ها . استیلای
ہن ہا برگول . فرنگ‌ها، کلوویس تشکیل کرالیت فرنگ‌ها
و تجزیه این کرالیت . اخلاق و عادات دور مرو و نژین .
عرب‌ها و جزیره عربستان . اعتقادات سخیفه و اخلاق و عادات
عرب‌ها، نبی آخرالزمان حضرت محمد صلی الله علیه وسلم .
صورت گذران طفولیت و شبابست و هنگام بعثت پیغمبر
ذی شان . صورت تأسیس و انتشار دین مبین اسلام .
حادثات و وقائعی که در حین عمر حضرت رسالت پناه بوقوع آمده است.
خلفای راشدین رض . ائمه و مجتهدین کرام خلفای امویه و عباسیه طوائف ملوک


۱۴
سامانیها - سلجوقیها - غزنوی ها - غوری ها - خوارزمی ها - آل چنگیز
و تیمور - خلافت و عالم اسلام - مدنیت اسلامیه
دولت امپراطوریه فرنگ . شارلمان - صورت گذران امپراطوری .
دربار ها اردو مکاتب انحلال دولت امپراطوری فرانگ . تاسیس ولایات
مختلف - استیلاها - نارمن ها - فرانسه . سلطنت هیوک کاپه اخلافش .
فلیپ اوگست . سن لوئی . فلیپ نوبل انگلتره : فتح نور من ها .
برات مشروطیت . شورای ملت .
جرمنی . اوثن کبیر . فریدرک اول . تشویش و آشوب در جرمن .
ثانیاً :
احوال کلیسا در قرون وسطی . تغلب و استبداد رهبان . مجازات های
دینی ، انکی زی سیان جنگ های اهل صلیب .
احوال جمعیت در قرون وسطی . دهقانان ، شوالیه ها، شاتو ها .
صنف متوسط اهالی ( بورژواوزی ) . ارباب صنائع - تجارت میله ها .
مدنیت غربیه آبدات رومان و کوتهک . مساکن . لباس ها ، ایجادات
و اختراعات عصر های چهار دهم و پانزدهم .
ثالثاً
والو آها و محاربه صد ساله . کریسی ، کالی ، پوات ئی ، ژاندارک .


۱۵
احوال فرانسه در عصر چهاردهم و پانزدهم .
احوال انکلتره، جرمنیا، اطالیا در عصر پانزدهم .
سلجوقی ها. ترک ها. تأسیس سلطنت عثمانیه، فتوحات پادشاهان مشکین، تشکیلات
و تنظیمات داخلیه. ینی چری ها. فتح قسطنطنیه از طرف فاتح سلطان محمد خان.
صنف هشتم در هفته دو ساعت قرون اخری مجملا تدریس کده میشود
یعنی اولاً : کشفیات بحریه و تأسیسات استعماریه . بهارات و معادن ذی قیمت.
دور انتباه . صنعت کاران و آبدات .
احوال اروپای غربی یعنی فرانسه، اسپانیه، المانیه، اطالیه،
و انکلتره در آخر عصر پانزدهم مجادله در میان خاندان های
فرانسه و آستریا.
دولت ایمپراطوریه شارلکن .
اصلاحات دینیه (ریفارمه) لوتر و کلوین . انکلی کینزم .
اصلاحات در مذهب کاتولیک : جمعیت مسیحیه و انجمن
روحانیان .
محاربات دینیه . کلوی نیزم در فرانسه . سن مارتل می.
فرمان نانت .
حرکات و معاملات اسپانیه در زمان سلطنت فلیپ دوم .
مقابله شد عبدالله


۱۶
نتائج محاربۀ سی ساله . اردوها . معاهدات ویست فالیا و پیرنه .
ثانیاً :
احوال فرانسه در زمان سلطنت لوئی چهاردهم و لوئی پانزدهم و لوئی شانزدهم.
رهبان، اصل زادگان مشهور و بلاد، دهقانان. ادبیات و صنائع نفیسۀ عصر ۱۷.
احوال انگلتره در عصر هفدهم و هجدهم. انقلاب های سنه ۱۶۴۸ و سنه ۱۶۸۸ پارلمنتو.
پروسیا . فرید رِک دوم .
آستریا . مری تیریژ ژوزف دوّم .
دولت علیّۀ عثمانیه . از زمان فتح قسطنطنیه تا بعصر آخر میلادی یعنی عصر نوزدهم.
تاریخ سلاطین مغول دهلی و ملوک صفویه و نادر شاه .
دولت امپراطوریه روسیه . پتر کبیر - کهترین دوّم .
سیاست خارجیه در عصر هجدهم. مجادلات در میان پروسیا و آستریا. تقسیم لِهِستان.
مجادلات در میان فرانسه انگلتره . هندوستان و کَنَیْدا . استقلال حکومات متحدۀ امریکہ.
صنف نهم در هفته سه درس. تاریخ عصر اخیر میلادی یعنی عصر نوزدهم
و تاریخ دولت علیّۀ افغانستان تدریس کرده میشود یعنی اوّلاً در یک صورت مجمل:
اصول عتیقۀ اداره در فرانسه . جمهوریت . کون وان سیون، دیرک توارکان مسوله.
دولت امپراطوریه. ناپلیون بوناپارت . حکومت لوئی فلیپ .
جمهوریت دوم . دولت امپراطوریۀ دوم . احوال فرانسه در عصر نوزدهم.


۱۷
اتحاد دولت اطالیہ. اتحاد دولت جرمن. محاربه ۱۷۲۱ در میان
فرانسہ و جرمنی.
احوال عمومیه دولت علیہ عثمانیہ در عصر اخیر میلادی یعنی عصر نوزدهم.
تحدث مسئلۀ شرقیہ. حکومات جدیدہ بلقانیہ.
احوال عمومیہ دولت علیه ایران در عصر اخیر میلادی.
ثانیاً:
تبدلات در خصوص صنائع و تجارت . بخار الکتریكیت .
صنائع عظیمہ . طرق . مناقله بین الملل. راه های آهن
راه های سیه. و سفر بحری . کابل .
توسع نفوذ و قدرت اروپا . تاسیس مستعمرات انگلتره و فرانسه.
مهاجرت .
اقصای شرق . سائبیریا. چین. ژاپونیا .
ثالثاً:
انگلتره . اصلاحات در خصوص حاکمیت عامہ. احوال آیرلند
در عصر میلادی نوزدهم دولت امپراطوریه جرمانین مشروطیت.


۱۸
الزاس و لورین .
استریا و مجارستان . مجادلات در میان ملل و اقوام آن .
روسیه اصول حکومت . حریت اسرای ارضیه .
احوال حکومات متحده امریکا در عصر نوزدهم میلادی .
رابعاً :
در یک صورت مفصل تاریخ دولت علیه افغانستان تدریس میشود
(جغرافیه)
صنف ششم در هفته دو درس اولا جغرافیای عمومی یعنی :کرهٔ
ارض حصه شمسيه ، قطب ها ، حرکات کرۂ ارض ، روز و شب،
مواسم، مناطق ارضیه . اقسام بحر ها ، وبر ها .
کوه .سطح مرتفع ، میدانها ، کوه های آتش فشان .
بحر . حرکات بحر . تاثیر جریانها . حیات عضویه در بحر ها .
جو ہوا. حرکات ہوا ، تاثیر باد ها .
باران . جریان آب ها ، دریا ها .
اقلیم . اقلیم بری و بحری .

سنگ طبع مطبعه ضياء شمس


۱۹
ساحل ، اشکال اساسی سواحل .
طبیعت ، و حیات حیوانیه . نمونه های مهم . دشت .
کوه . عروق و اقوام مختلفه بشره ، السنه ، ادیان ، حیات
مدنیه و وحشیانه .
ثانیا :
احوال طبیعیه ، سیاسیه و اقتصادیه قطعه افریقیه و مناسبات
آن قطعه با اروپا و امریکا تدریس کرده می شود .
صنف هفتم ، در هفته دو ساعت احوال طبیعیه ، سیاسیه و اقتصادیه
قطعه امریکا (خاصتاً ممالک متحده امریکا میکسیکو
برازیل ، چیلی ، ارجنتاین) و مناسبات آن قطعه با
آسیا ، اوقیانوسیا و اروپا . مهاجرت بقطعه امریکا ،
احوال طبیعیه ، سیاسیه و اقتصادیه اوقیانوسیه -
استرالیا . نیوزیلاند ، جزائر مهم بحر محیط کبیر
صنف هشتم - در هفته دو ساعت احوال طبیعیه ، سیاسیه و اقتصادیه
قطعه اروپا .


۲۰
صنف نهم ـ در هفته دو درس در یک صورت مفصل احوال
طبیعیه سیاسیه اقتصادیہ قطعه اسیا و جغرافیای طبیعی،
اداری و اقتصادی افغانستان تدریس کرده میشود.
(ریاضیات)
صنف ششم ـ در هفته چهار درس (حساب، هندسه)
حساب نظری (نظریه تعداد، نظریه اعمال اربعه حسابی،
و کسر اعشاری و عادی و نظریاتش)
هندسه. درین سال درس های هندسه عبارت از رسم
خطی خواهد بود. از نقطه و خط شروع کرده شاگردان
جدول و گنیه و پرکار و منقله استعمال کرده خاکہ ہا بسازند و رنگ
نیز بدهند.
صنف هفتم ـ در هفته چهار درس (حساب و هندسه)
حساب : مقیاسات و مسائل در باب مقیاسات نسبت
و تناسب . فائض بسیط. اسکونتو. بحث های ترکیب
و خلیطه (عموم مباحث حسابیہ باید کہ بطرز حل مسائل تدریس


۲۱
کرده شود )
هندسه : خط مستقیم و سطح . زوایا . تناظر نسبت بیک خط مستقیم .
مثلث ها مثلث متساوی الساقین .
حالات تساوی در میان مثلث های متساوی الساقین .
عمود . خط مائل . حالات تساوی در میان مثلث های قائم الزاویه
خطوط مستقیمه متوازیه . مجموع درجات زوایای یک مثلث .
متوازی الاضلاع مستطیل . معین . مربع .
دائره . قطر . وتر . قوس . مماس .
وضعیات نسبیه دو دائره .
ترسیم زوایا و مثلث ها
ترسیم عمود ها و خطوط متوازیه .
ترسیم دائره ها و مماس ها (مباحث هندسیه باید که بطرز حل مسائل
بسیط تدریس کرده شود )
صنف هشتم - در هفته چهار درس ( حساب و هندسه )
حساب . قاسم مشترک اعظم . مثل مشترک اصغر . جذر المربع .


۲۲

جذر المكعب. سلسله عدديه. فائزه مركب. اصول تجاريه راجع
بحساب فائض اسكوتو. حسابات جاريه.
هندسه : نقاطی که یک خط مستقیم را در یک نسبت معینه تقسیم کنند.
خطوط متناسبه. ناصف های یک مثلث.
مثلث های متشابه. تعریف حبیب و تمام حبیب.
ذو كثيرة الاضلاع متشابه.
رابع متناسب و وسط متناسب.
ذو كثيرة الاضلاع منتظم : مربع، مسدس، مثلث
متساوی الاضلاع.
مساحه یک محیط دائره.
مساحه سطحه مستطیل و متوازی الاضلاع و مثلث و شبه منحرف
و ذو کثیر الاضلاع ها.
مناسبت مساحه سطحیه دو ذو کثیر الاضلاع متشابه.
مساحه دائره.
مسائل.


۲۳

صنف نهم - هفته سه درس (جبر و هندسه)
جبر:- اعداد مثبته ومنفیه.
ذوحد واحدها، ذوحد و کثیر ها.
جمع، طرح و ضرب ذوحد واحد ها و ذوحد و کثیر ها.
تقسیم ذوحد واحدها.
معادله عددیه درجه اول محتوی بر یک یا دو مجهول.
معادلات درجه دوم، مناسبات درمیان متنا[سب؟]
و جذر ها.
استعمال جداول لوگارتم سلسله هندسیه فائض مرکب.
هندسه:- سطح و خط مستقیم در بعد مجرد.
زوایا مستویه و خطوط مستقیمه و سطوح متوازیه بسطح عمودی.
ترسیم یک کثیر الاضلاع.
تعریف زوایای ذوکثیر الوجوه ، منشور، اهرام.
سطوح و حجم های منشور و اهرام.
اسطوانه، مخروط، سطح مماسس.

صنف نهم هندسه هـ[فت؟] هفته سه درس هندسه [؟] مجـ[؟] [vertical text on the side]


۲۴

کره قطب نما .
ترسیم نقشه نما ، فن مساحت اراضی ، مساحت بمقیاس استوا .
دروس اشیا
صنف ششم - در هر هفته دو درس ،
حالات ثلاثه اجسام ، اجسام عضویه ، اجسام غیر عضویه .
محروقات : چوب ، انواع ذغال .
مواد مستعمله برای انشا آت : تخته ، خشت پخته ، چونه ،
سیمنت ، پلاستر .
پیشه نما ، محصولاتی که از پیشه ها گرفته میشود .
مواد کلسیه ، تباشیر، مرمر .
معادن مشهوره : آهن ، رصاص ، توتیا (آهن چادر ) نحاس ،
برنج (برونز ) ، نقره ، طلا .
حیوانات : شاخ حیوانات ، استخوان حیوانات ، پوست
و پوستین حیوانات ، دباغی ، تانن .
مواد مستعمله برای منسوجات ، پنبه ، کتان ، کنویر ، پشم ،
مقایسه شد عبد الصمد


۲۵

نخ ، ابریشم ،
مواد مستعمله در صنایع : دندان فیل ، شیشه ، بلور ،
پورسلن ، فیانس ، ثوره .
الماس . مروارید ، فیروزه ، نیلم ، یاقوت ، لعل ، سنگ جورو
سنگ شاه مقصود
قهوه ، چای ، کوکو ، نمک . نشایسته ، مواد شکریه ، کحول ،
گلسرین .
مواد شحمیه ، انواع شمع ها ، صابون ها .
عطریات . کوچوق . قطران . بنزین . ساحق سیاه . (نیتوم)
نفت (پترول) اسفلت .
رنگ ها . ( باید که اوصاف مواد عضویه و غیر عضویه فوائد آنها و طرز
استعمال آنها در صنایع مختصراً تعلیم و تدریس کرده شوند ) .


۲۶
فزیک و کیمیا
صنف هشتم در هفته ۳ درس
فزیک :
جاذبه . - اثقال . - شاقول . آلت تصفیه . سطح افقی .
مرکز ثقلت . - شرایط موازنت یک جسم معلق یا تکیه
کرده بچیزی .
قوت : استقامت ، نقطه تطبیق ، شدت . سعی میکانیکی ،
کیلوگرا میتر.
وزن با آلات مستعمله : قنطار ، ترازو .
مساحه حجم یک جسم صلب یا مایع (استعمال بشقاب های درجه دار)
موازنت مایعات و غازات . بشقاب های متواصل .
توزیع آب در شهرها .
قانون اشمیت . اثبات تجربی . اجسام سابحه .
تضییق هوای نسیمی . مقیاس الهواء مقیاس الانجره .
حرارت . مقیاس الحراره زبیقی .


٢٧
انبساط اجسام . ذوبان . تجمد . غلیان . تقطیر .
کیمیا :ــ
حالات مختلفه اجسام .
آب صاف ، تحلیل و ترکیب .
مولد الماء .
مولد الحموضه .
هوا . تجربه لووازیه .
آزوت .
تحلیل الکتریکی کلور و سودیوم .
حامض کلورو ماء . کلورها .
ایمونیک .
اجسام بسیطه : شبه معادن ، معادن . اجسام مرکبه .
رموز کیمیاویه .
گوگرد ، حامض کبریت ، حامض کبریت ماء .
حامض آزوت .
معاینه شد عبدالله


۲۸
محروقات طبیعیه وصنعیه - کاربون
نیدریدی کاربون - - حمض کاربون
صنف نهم - هفته ۳ درس فزیک و کیمیا .
(فزیک)
مبحث صوت - - ماهیت و خواص صوت .
مبحث ضیا - - انتشار ضیاء .
آئینه ها . قوانین انعکاس . انکسار ضیاء .
عدسیه : مایکروسکوپ (ذره بین)
فوتوگرافیا (عکاسی) سینما .
مغناطیسیت و الکتریکیت (برقیت) حادثات عمومیه
مغناطیسیت .
جریان الکتریکی - - موصل ها ، مجرو ها .
ایمپر میتر - (مقياس البرق)
مقاومت - - واحد قیاسی مقاومت (اوم)
قوه محرکه الکتریکیه - - والٹ .


۲۹
قانون اوم ـ والٹ میتر .
پیل ، دنیا مو، تلگراف بی سیم . تیلفون میکروفون،
ماشین گرام .
کیمیاء :
کیمیای معدنی
خواص عملیه معادن مستعمله و مشهور خلیط ها : آهن ، فونت ، فولاد
توتیا ، نحاس ، برنج ، رصاص ، الیمونیم ، نقره ، طلا،
خلیط های سکوکات .
کلوروسودیوم و کاربونیت سود یوم .
مواد کلسیه ، چونه ، پلاستر .
حمض توتیا .
کبریتیت نحاس .
حمض متوسط رصاص ، سفیداج (سیریوز)
الیومین .
حمض سیلی سیوم ، چینی ، دو پورسلن ، فیانس ، شیشه ، اوبلور.


۳۰
آب های طبیعی، آب های نوشیدنی .
کیمیای عضوی
مه تان، پترول، نفت، ایتیلین، نیزین،
کحول اتیلی، تخمر کحولی .-
حامض خل، سرکه ، تخمر خلی .
اجسام شحمیه ، حامضات شحمیه .
گلسرین، شمع ها و صابون ها .
سکروز ، گیلوکوز .
تاریخ طبیعی ،
صنف ششم در هفته یک درس (علم حیوانات)
تعریف مجمل انسان .
تصنیف سلسلهٔ حیوانات .
حیوانات فقاریه .- اوصاف اساسیهٔ صنوف خمسه .-
حیوانات ذوات الثدیه .- امثلهٔ مختلفه
طیور .- امثلهٔ مختلفه .- لانه ها .- فوائد طیور .


۳۱

زواحف :ـ تمساح ، سنگ پشت ، چلپاسه ، مارها .
حیوانات ضفدعیه :ـ استحاله .
ماهی ها :ـ ماهی های خوردنی مهم .
حیوانات مفصلیه :ـ حشرات . اوصاف خارجیه شان .
استحاله :ـ بعضی امثله مهمه و مشهوره .
حیوانات عنکبوتیه : عقرب ها ، عنکبوت با بعضی حشرات و هوام منسوب
باین فیصله .
حیوانات قشریه :ـ انواع که صالح اکل هستند .
حیوانات ناعمه :ـ اختاپوت . ـ حلزون . ـ استریدیه
( ماهی گوش ) و میدیه .
دیدانیه :ـ خرطان . جوک .
قنفذالبحر ، ستارهای بحری .
پولیپ ها ، میدوزها ، مرجان .
اسفنج ها ( معلم باید که بتبیین اوصاف و عادات حیوانات مهمترین
مناطق مختلفه کره زمین اکتفا نماید . صورت صید و شکار این حیوانات


۳۲
و صورت استفاده از انها هم اضافه خواهد شد . معلم باید که در صورت
امکان بعضی نمونه ها پیدا کرده آنها را و نیز لوحه های رنگدار
حیوانات را نشان بدهد و بر تخته سیاه تصاویر لازمه را ترسیم کند
معلم باید که به بیدار کردن ملکات جستجو و ملاحظه و مقایسه شاگردان
اقدام ورزد .)
نباتات
صنف هفتم در هفته دو درس
تدقیق خارجی اعضای مختلف یک نبات گلدار .
جذر تشعبات ، جذیر (جذور نالیه) ، اشعار و الیاف امتصاص--
غرس شاخ قلمی . عملیات مرکونا شش ( غرس الغصن )
ساق : ساق های هوائی ، ساق های زاحف ، ساق های پیچان
ساق های تحت الارض .
تنه درخت : نواحی تنمو و انکشاف ، مغز و خشب کاذب .
برگ : تبدلات اساسیه برگ . برخ ها (ازرار)
گل : بنیۀ عمومیه گل -- انواع مختلفه گل . منقعد شدن گل بمیوه .


۲۲

میوه .
بزور تخم ها، انتاش .
اغذیه نباتیه .
تصنیف سلسله نباتات .
نباتات ذات الالقاح الظاهره . ملاحظه مختصره بعضی فصیلهای
بواسطه نباتات مهمترین منطقۀ مکتب .
نباتات ذات الالقاح الخفیه . - ملاحظه مختصره بعضی نمونه ها
سرخیه ، گل سنگ ، جامنکهای بحری .
نباتات نافعه ، نباتات مضره ، سماروق ها مهالکی که از خوردن
بعضی سماروق ها بوقوع می آید . -
( معلم باید اوصاف اساسیه نباتات و بعضی نمونه های آنها را
پیدا کرده و نیز لوحه های رنگ دار نباتات را نشان بدهد
و بر تخته سیاه تصاویر لازمه را ترسیم کند تعلیم باید که حتی الامکان
با تفرج ها اکمال شود . )


۳۴
صنف هشتم در هفته دو درس (علم الارض)
معلومات مجمله هیئتیه ، نظریه تکون عالم . صورت تشکل کره
ارض . حادثاتی که کره ارض بآن گرفتار شد و اکنون بآن گرفتارات
تأثیرات شمس و تأثیرات مایع ناری مرکز ارض . سیلاب ها ،
رود ها ، نهرها ، باد ها ، اراضی لحقیه و منصبهای مثلثی (دلتاها)
ترشحات برفها و جمودیه ها . تاثیرات بحر ، یخ ها . حرکات
روی زمین ، زلزله ها . کوه های اتشفشان . صخور اندفاعیه،
صخور رسوبیه . طبقات ارض مستحاثات (حیوانات و نباتات
زیر زمین پیدا شده)
ازمنه ابتدائیه . اشکال مهمه حیوانیه: حیوانات مفصلیه ،
حیوانات فقاریه ابتدائیه .
اراضی لحقیه نباتیه . اصل و منشاء اهمیت ذغال معدنی صخور
پرمه .
دورثانی . - آمونیت ها ، بیلمنت ها . ذواحف پلیو پیشین .
حیوانات ذوات الثدیه پیشین . ظهور نباتات گلدار ، صخور


۳۵
مهمه .
دورثالث : انتشارحیوانات ذوات الثدیه - تشکل
سلاسل کوه های کلان : صخور مهمه .
دور رابع ... حادثات جمودیه و حادثات برکانیه . انسان
و مجموعه حیوانات دور رابع (معلم در اثنای درس باید
بواسطه اشیای محفوره ولوحه جات رنگ دار وعکس ها و
تصویر با طبقات مختلفه و مستحاثات مهمه رانشان بدهد با تعلیم
باید حتی الامکان با تفرج ها اکمال شود؛ معلم باید خاصه بقبقا
ارضیه محلیه صرف اوقات نماید .
صنف نهم در هفته یک درس (علم حیوانات)
ہضم :- جہاز ہضمی . تحولات اغذیه .
تسم با اغذیه : سماروق ها . اغذیه متفسخه .
طفیلا تی که در گوشت ہا موجود هستند .
دوران خون . - خون . جهاز دوران خون میخانیکیت دوران
لمفا .


٣٦
تنفس - - جهاز تنفس ، حادثات میخانیکیه، حکمیه ، کیمیاویه -
هوای قابل تنفس ؛
مهالک هوای متفسخ - - موجودیت جرثومه ها در هوا (تجربه
پاستور)
امراض ساریه مهمه : پیچک ، سرخکان ، حمای تیفوایدی، ورم
دفتری، صور انتقالیه این امراض . حرارت حیوانیه
استحصال ، محافظت ، تنظیم حرارت .
جهاز عصبیه - - مراکز عصبیه ، اعصاب . مهالک
منتبهات (کئول پرستی)
چشم و گوش .
جهاز حرکت - - استخوان ، اسکلت (قدید) مفاصل،
عضلات . اوضاع عضلی . (ورزش )
حفظ الصحة جلد .
(معلم در اثنای درس باید خطوط اساسیه وظایف مختلفه
بدنیه را تعریف و ایضاح کرده معلومات متعلقه علم حیاتی که در


۳۷
خصوص تغذی و حفظ الصحت مانند صید و شکار و تازیانه و
تربیه حیوانات لازم باشد هم بدهد .
((رسم))
صنف ششم و هفتم در هفته دو درس .
ا- ساختن تصاویر موافق بمودل ها در در سخانه .
(ا) اشیای مستعمله بسیطه .
(ب) نمونه های حیوانات و نباتات .
(ج) مودل های مستخرجه از تاریخ صنایع نفیسه (در صنف
عمومی ششم از یادگارهای مصریه ، کلدانیه ،
آشوریه ، چینیه ، هندیه ، ایرانیه ، یونانیه ؛
در صنف هفتم از یادگار های برانس ، عرب ، روم،
گوتهیک .)
۲- تزئینات عمارات .
۳- رسم ها و خاکه ها از حافظه .
۴- ساختن رسم ها در خارج در سخانه (قلم سربی، پستس)


۳۸
رنگ آبی وغیره، ترسیم وتزئین وظائف .
۵- قالب سازی .
صنف هشتم و نهم در هفته دو درس
۱- ساختن تصاویر موافق بموداج در درس خانه :
(۱) اشیای مستعمله .
(ب) نمونه های حیوانات ونباتات .
(ج) مودل های مستخرجه از یادگارهای صنعت
قرون وسطی ، از دور انتباه ، از آثار هفدهم
و هژدهم و نوزدهم .
(د) خا که ها موافق بفن مناظر .
۲- تزئینات عمارات .
۳- رسم هاوکروکی ها از حافظه .
۴- ساختن رسم ها در خارج درس خانه (قلم سربی ،
پستل ، رنگ آبی وغیره، ترسیم وتزئین وظائف
۵- قالب سازی .

بقا یه درس هندسه
شمارا ۶


۳۹
( تغنی )
صنف عموی ششم در هفته یک درس .
نوته نشا بد لیه .
صنف هفتم و هشتم و نهم در هفته یک درس :
بازنشید های ملی . وعلاوه بر ان برای شاگردان مستعد و مستعد لها
یکی از آلات موسیقیه تعلیم داده میشود .
تربیه بدنیه
هر روز در میان درس اول و دوم و پنجم و ششم (۲۰)
دقیقه حرکات بدنیه اجرا می شود .


٤٠

جدول دروس مکتب رشدیه

مکتب رشدیه یعنی دوره اولای مکتب سنا
صنف عمومی ششم

عدد درس
یک هفته

۲ قرآن کریم و دینیات
۶ فارسی
۲ عربی
۱ حسن خط
۱ تاریخ
۱ جغرافیا
۴ ریاضیات (حساب و هندسه)
۱ دروس اشیاء
۲ تاریخ طبیعی (علم حیوانات)
۱ رسم
۱ موسیقی
۶ مذاکره
۲۴


٤١
دروس مشترکه
صنف هفتم (ا)
صنف هفتم (ب)

عدد دروس
یک هفته

قرآن کریم و دینیات ۳
فارسی ۶
تاریخ ۲
جغرافیا ۲
ریاضیات (حساب، هندسه) ۴
تاریخ طبیعی (علم نباتات) ۲
رسم ۲
موسیقی ۱
مذاکره

۲۳
۲ عربی ۴ لسان ترکی و یا اردو
۷ لسان اجنبی ۵ دروس مسلکیه
۲۳ مشترکه ۹
۲۲ دروس مشترکه
۳۴
۳۶


دروس مشترکه
صنف هشتم (آ) صنف هشتم (ب)

عدد دروس دینیات
در یک هفته اخلاق
۲ تاریخ
۱ جغرافیا
۲ ریاضیات (حساب هندسه)
۲ فزیک و کیمیا
۴ تاریخ طبیعی (علم الارض)
۳ رسم
۲ موسیقی
۲ مذاکره
۱ ۲ لسان ترکی و یا اردو
۵ ۵ دروس مسلکیه
۲۴ ۲۴ دروس مشترکه
۲ عربی و فارسی ۳۲
۶ لسان اجنبی
دروس مشترکه
۳۲


دروس مشترکه

صنف نهم (ا)
صنف نهم (ب)

عدد دروس
در یک هفته
دینیات
اخلاقیه و معلومات مدنیه
تاریخ
جغرافیا
ریاضیات (جبر و هندسه)
فزیک و کیمیا
تاریخ طبیعی و علم حیوانات شحیم بودن
جهاز تنفس ... الی آخره
رسم
موسیقی
مذاکره

٢ عربی و فارسی
٤ لسان اجنبی
٤ لسان ترکی و یا اردو
٥ دروس ملکیه

٢٤ دروس مشترکه
٢٤ دروس مشترکه

٣٤
٣٤


٤٤
امضای اعليحضرت همايونى
عبدالرحمن - عبدالواسع - محمدحسين - على محمد - وصفى بيك - فسيفر محمود
ويش مرك بنتو رئيس مرك بنتو مدير حبيبيه رفيق رئيسا مستشار وكيل
زكى وليد بك هاشم شايق - محمد اسماعيل محمد اكرم - عبدالاحد - نقشبند
مدير تفتيش مدير مأمورين مدير تحريرات مدير رشداً
ژار - فيورن - عبدالرب - عبدالحق - قاری عبدالله
مؤلف مصحح تأليفات


[BLANK PAGE]