{"book": "adl0726", "page": 1, "text": "الحمد لله رب العالمين\n[ILL]\nکتاب مبادی اسلام\n۱۳۱۵\n[ILL]\nمطبعه دارالسلطنه کابل"}
{"book": "adl0726", "page": 2, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0726", "page": 3, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0726", "page": 4, "text": "Djomada II 1315 / nov. 1897\n\n۳۵"}
{"book": "adl0726", "page": 5, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0726", "page": 6, "text": "فتبارك الله أحسن الخالقين\nالفرمان الواجب الاذعان پيشگاه حضرت ضياء الملة والدين مجاني غازي أمير عبد الرحمن خان\nالمسمى بـ\nکتاب مبادی العلوم\nسنة ١٣١٥\nکه از زبان انگلیسی بفارسی ترجمه شده بسعی و اهتمام کل محمد خان مهتمم زیور طبع پیراست\nدر مطبع دار السلطنة كابل طبع شد\n١٣١٥"}
{"book": "adl0726", "page": 7, "text": "۲\nبسم الله الرحمن الرحیم\nحمد مجید برای ذات مقدس آن خالق ارض\nوالسموات شایان و سزاورست که وجود هستی را\nبقدرت کامله خود بظهور آورده و درود نامعدود بر روان\nپاک آن سرور واجب و زیباست که ان الله\nوملائکته یصلون علی النبی یا ایها الذین آمنوا صلو علیه\nوسلمو تسلیما شمه شان واجب الاکرام اوست و صفت\nیا رب\nونثار"}
{"book": "adl0726", "page": 8, "text": "۳\nو ثنا و نعت و دعا میراث آن پاکان و شاهبازان\nدین متین اوست که اصحابی کالنجومی بایهم اقتدیتم\nاهتدیتم شاهد و هادی و اراکین صراط مستقیم بودن\nایشان است بعد ها التماس بنده عاصی پر معاصی\nخادم آستان هدایت بنیان سلطان محمد میر منشی\nآنکه چون در زمانۀ رونق و ترقی اسلام بعهد سلطنت\nحضرت بندگان خدیو دوران دُر دُزان پادشاه\nدانشمند سخن پرور سخن سنج سخن شناس بلکه روح و\nروان علم و سخن؛ ضیاء الملت والدین امیرالمومنین\nوالمسلمین امیر ابن الامیر ابن الامیر امیر عبدالرحمن خان\nجاهد غازی خلد الله ملکه و سلطانه امر مبارک"}
{"book": "adl0726", "page": 9, "text": "۴\nبر ترجمۀ کتب و تصانیف علوم و فنون و کمالات و\nصناعات غراصدار یافته بود رسالۀ ہذا مسمّی بمبادئ\nالعلوم که بنیاد باغاز علوم کیمیاوی و طبیعی بود بترجمۀ\nمحمد حسن خان که یکی از زمرۀ ترجمانان مقرّر خدمت\nترجمانی بود بانجام پذیرفت حضرت حق جلّ جلالہ\nوجود سعادت و فیض آمود این پادشاه علم پرور را\nبرای پرورش و نوازش معلمان و متعلّمان علوم\nعام و خاص رعایا و خدام سالهای بسیار و قرائن بیشمار\nمحفوظ و مصئون داشته باشد بالنّون و الصّاد و آله\nالامجاد زیاده و الدّعا بالخير فقط بسم الله الرحمن الرحیم\nمبادی العلوم | در بیان موجودات و علم"}
{"book": "adl0726", "page": 10, "text": "۵\nاول حواس اشیا\nغور و توجه فرمائید که مایان و شمایان که درین دنیای\nخودها را بسر میکنیم محض یک خبر میباشیم تا زمانیکه پیدا\nمیباشیم بذریعه حواس مدام قدری قدری کیفیت\nدنیا را معلوم و دریافت کرده میتوانیم مثلاً که مایان\nمیشنویم یا چیزی میبوئیم و گر تاریک نباشد هر چیز را\nمی بینیم و گاه گاه لذت و مزه چیز را می چشیم یا بقطه\nاوقات بعضی اشیا سرد و گرم سخت و نرم معلوم\nمیشوند پس این چنین هر کیفیت که معلوم و ظاهر میشوند\nآنرا حس میگویند پس این چنین حس که در دل مایان\nپیدا میشوند میگوئیم که آواز چیزی میآید یا بوی میآید"}
{"book": "adl0726", "page": 11, "text": "۶\n\nیا چیزی بنظر میآید یا ضایقه معلوم میشود یا بعضی اشیا\nسرد و گرم یا سخت و نرم معلوم میشوند مثلاً که آواز\nخاص را شنویده میفهمیم که یکی راه میرود وقتیکه بوی\nخاص را بوی میکنیم پس میگوئیم که این بوی\nپیاز است و وقتیکه یکصورت خاص بمقابله چشم ها\nمایان می افتد گفته میشود که یکدرخت بنظر میآید و\nهرگاه یک لذت و مزۀ خاص معلوم میشود میگوئیم\nکه این لذت از سیب است پس این چنین هر اشیا\nکه مایانرا بوسیله حواس دریافت و معلوم میشوند\nآنها را اشیا یا چیزها محسوس می نامیم\n\nدویم علت و معلول"}
{"book": "adl0726", "page": 12, "text": "وقتیکه باز بعضی حس در بعض اشیار پیدا میشوند آن\nحس را نتیجه یا معلول آن شیار میگوئیم و این اشیا\nعلت یا باعث حسّ مذکور گفته میشوند مثلا که\nوقتیکه آواز خاص بگوش مایان میرسد گفته میشود که او\nاز بگیسیت که در سرک میرود یعنی آواز که از سرک می آید\nنتیجه گذشتن بگی هست و اگر در بعضی اوقات بوی\nسوختن اشیار میرسد می فهمیم که چیزی سوخته ست و\nاین بوی نتیجه سوختن اوست و فی الفور این طرف\nو آنطرف نظر می اندازیم که بوی مذکور از کجا می آید و\nسبب او چیست و یا اگر کدام درخت بنظر می اید فقر\nمیکنیم که در رو بروی مایان بمیدان نظر چیزی"}
{"book": "adl0726", "page": 13, "text": "موجود است که باعث او صورت این درخت بنظر میاید\nسویم وجه توجیه\nوقتیکه بوی سوختن بعضی چیزی میرسد و ما بان\nاین طرف و آن طرف دیده دریافت میکنیم که در\nچیزی در نقش میسوزد در ان حالت این چنین\nمیگوئیم که باعث این بوی معلوم شد یا اینکه دانسته\nشدیم که این بوی چرا می آید چونکه هر شیا ر که باعث\nیا سبب بعضی اشیا ر میشوند پس همان چیز نتیجه دیگر\nاشیا ر میباشد مثلاً فرض کنید که بوی سوختن بعضی\nچیزی می آید و ما بان این طرف و آن طرف دیده\nدریافت نمودیم که چیزی خس و خاشاک سوخته میرود\nکه باعث"}
{"book": "adl0726", "page": 14, "text": "۹\n\nکه باعث بوی همت فی الفور تفحص مینمایم که این ها\nچرا سوختند و باعث سوختن آنها چه بود شاید که معلوم\nگردد که کسی گوگرد انداخته جنس مذکور را سوخانده است\nناچار درین صورت خواهیم گفت که گوگرد در داد\nباعث سوختاندن جنس شد پس این چنین خیال پیدا\nمیشود که گوگرد خود بخود در میان جنس های مذکور\nبچه صورت افتاد ضرور کار کدام شخص خواهد بود یا\nباعث بعضی شخص گوگرد در میان جنس ها افتاده\nخواهد بود بعده این خیال را مد نظر خواهیم گرفت که\nشخص مذکور چرا گوگرد را در میان جنس های مذکور\nانداخته است ایا تا از بی پروائی یا ارادتاً و اگر ارادتاً انچنین کرد"}
{"book": "adl0726", "page": 15, "text": "۱۰\nپس وجه او چه بود و این چنین کار چرا کرد غرض این چنین\nیک سوال سوال دیگر پیدا شده میروند پس این سلسله\nهمین چنین خواهد رفت و هیچ گاه ختم نخواهد شد پس\nاز همین خاطر در دل ما یان یقین پیدا میشود که هر اشیا\nنتیجه بعض دیگر اشیاست که پیش اول بوقوع آمده است\nو این چیز دیگر که درین صورت سبب شده است نتیجه\nبعض دیگر اشیاست غرض این چنین یک سلسله\nعلت و معلول بسته میشود که هر قدر دراز بکنیم هرگز\nختم نشود و وقتیکه باعث بعض اشیا را دریافت میکنیم\nیعنی این را مد نظر داریم که وجه بودن او چیست پس\nاین چنین میگوئیم که کیفیت این اشیا ر ظاهر شد\nما لوحه"}
{"book": "adl0726", "page": 16, "text": "۱۱\nیا توجیه شد و اگر سبب باعث بعض اشیا ر معلوم شود پس\nدرین حالت توجیه زیاده تر میشود غرض که هر قدر\nسراغ سلسله علت و معلول را در از کرده بروید همانقدر\nتوجیه بعض اشیا ر زیاده کرده شده میرود و کیفیت\nظاهر میشود مگر یا د باید دشت که توجیهیچ اشیا ر مکمل\nو پوره نمیشود چرا که بطریقه در یافت نمودن ابتدائی\nاشیا نسان اگر بسیار سعی کند تا هم علم شخص مذکور بقدر فاصله را\nرفته عاجز میماند\nچهارم خاصیت یا قوتها\nوقتیکه در یافت مینمائیم که از بعض اشیا همیشه نتیجه خاص\nپیدا میشود پس این نتیجه را بعض اوقات خاصه ا"}
{"book": "adl0726", "page": 17, "text": "۱۲\nاشیاء و بعضی اوقات قوت آن میمانیم مثلا بوی پیاز\nرا خواهیم گفت که خاصه پیاز است چرا که وقتیکه پیاز\nرا نزدینی پیش میکنیم پس مدام از پیاز مذکور همان\nبوی خاص می آید و همچنین در سُرب خاصیت\nوزن میباشد چراکه هرگاه یکه سُرب را بدست میگیریم\nمدام سنگین معلوم میشود همچنین در مار قوت گشتن\nو مهلکه میباشد چرا که از گزیدن مار انسان میمیرد\nپس خاص خاص نتیجها و اثرها که از اشیاء پیدا میشوند\nآن ها را خاصیت وقوت اشیاء مینامیم\nپنجم اشیاء مصنوعی و قدرتی\nنیچر یعنی موجودات ایزدی و یا قدرتی هر اشیائیکه\nباز هم"}
{"book": "adl0726", "page": 18, "text": "۱۳\nبذریعه حواس بمایان معلوم میشوند بسیاری ازینها\nمصنوعی میباشند مثلا پلنک سگی ومکانات وغیره\nوسبب گفتن مصنوعی اشیا مذکور نییست که انسان\nاز حکمت وهنرخود ساختند مکردر دنیا هر قدر اشیا\nمصنوعی که ازحکمت انسان ساخته شده انددیگر\nصدها اشیاءاند که در ساختن آنها انسانرا هیچ\nمداخلت نیست چرا که اگرانسان در دنیا موجود\nنمی بود تاهم آن اشیا بهمین نوع می بودند که حان\nمیباشند مثلا آسمان : باد: آفتاب : ماهتاب\nستاره : سمندر : کوه : وجمیع خودرونباتات و\nجنگلی حیوانات پس این چنین اشیار را چیزهای قدرتے"}
{"book": "adl0726", "page": 19, "text": "۱۴\nمیگویند و نام مجموعه این جمیع اشیای غیر طبیعی موجودات\nایزدی یا قدرتیست در حقیقت نیز اشیای مصنوعی جزء\nقدرتی میباشند محض همین قدر فرق است که انسان\nاشکال اشیا قدرتی را مبدل نموده اند و شکانده\nپیوند کرده موافق ضرورت خود تیار نموده اند اگر چه\nدر اشیای موجودات ایزدی صنعت انسانی و قدرتی\nو مصنوعی به بسیار آسانی تمیز کرده میشود اما بیاد داشت\nکه در اصل هر اشیاء که نزد انسان میباشند همه بخشش و عطای\nقدرت ایزدیست هر اشیای مصنوعی را که ما بآن نام\nساختن انسان موسوم میکنیم آن ها هم در حقیقت اشیای\nقدرتی میباشند بلکه انسان محض اشکال آنها را\nمبدل"}
{"book": "adl0726", "page": 20, "text": "۱۵\nمبدل نموده اند مگر در پیدا کردن بعض اشیا که مشترا\nبهیچ صورت موجود نباشند پس انسان طاقت موجو\nکردن این چنین اشیا را هرگز و بهیچ صورت ندارد\nدر حقیقت که انسان اشیا قدرتی را تغییر و تبدل\nنموده مصنوعی میسازند باعثش محض نسبت که این چنین\nخاصیت ها یا قوتها در اشیا قدرتی موجود میباشید\nو در حقیت هر قدر اشیا مصنوعی که در دنیا موجود اند\nانسان آنها را از اشیا قدرتی مبدل نموده تیار نمود\nاند و خود انسان هم یک جزو موجودات ایزدی یا\nقدرتیست پس جمیع اشیا مصنوعیرا یک جز قدرتی\nکه نامش بهت از دیگر اشیا قدرتی تیار نمود مثلا است"}
{"book": "adl0726", "page": 21, "text": "١٦\n\nکه ساعت ساز ساعت ساخته دست خود را دید\nخوش میشود مگر نمیداند که چند اشیار قدرتی مثلاً طلا\nو نقره و آهن وغیره را گرفته پرزها ساخته ترتیب داد\nساعت ساخته است غرض که موچی معمار و دیگر قدر\nکه صناع و دست کار اند از قوت و خاصیت\nخاص خاص اشیار قدرتی نیز از سلسله علت و\nمعلول این قدر واقفیت حاصل کرده اند که\nاشیار قدرتیرا تغییر و تبدل داده بهر صورت که بخوا\nمفید مطلب خود ساخته میتوانند چرا که اگر زرگر نمیدا\nکه طلا و نقره ملایم میشوند و اگر خم داده شود خم میخورند\nو بآسانی آب میشوند پس بچه صورت زیور های قمتام\n\nساخت"}
{"book": "adl0726", "page": 22, "text": "۱۷\n\nساخته میتوانست حاصل کلام نست که واقفیت فن\nو هنر بواقفیت قانون علت و معلول میباشند\nو هر قدر که علم خاصیت ها و قوتهای اشیای\nقدرتی زیاده دستیاب شوند همانقدر از خاصیتها\nوقوتهای اشیا وتعلقات باهمی علت و\nمعلول و از صنعت وحرفت ترقی بسیار خواهیم کرد\nهستم\nبسیاری اشیای کارخانه قدرت و بسیاری سلسل\nهای علت و معلول از فهم و قیاس ماها بیعاند\nمتذکره بالابیان نموده ایم که اشیای قدرتی بعض\nایشان این چنین اند که در قابو می آیند و مایان"}
{"book": "adl0726", "page": 23, "text": "۱۸\nاز اوشان فایده حاصل کرده میتوانیم مکر در\nموجودات هر قدرشیا که بزرگتراند و بندها\nعلت و معلول که باهم پیوسته اند همه اوشان\nاز فهم مایان بعید اندچنانچه که آفتاب طلوع و غرو\nمیشود و مهتاب و ستاره ها در آسمان گردش\nمیکنند گاه آسمان صاف معلوم میشود و آفتاب\nطلوع میشود و باد نرم نرم میوزد و بعضی وقت\nباران میبارد و همچنین هزارها اقسام نباتات\nو حیوانات پیدا و ناپیدا میشوند انسان تماشای\nقدرت را دیده حیران میشوند مگر اینقدر طاقت\nندارد که قدر تغیر و تبدل کرده بتو اند:"}
{"book": "adl0726", "page": 24, "text": "۱۹\nنظام قدرت چیست در دنیا اتفاق هیچ نیستی\nو از اتفاقی هیچ شی بظهور نمی آید وقتیکه انسان\nمطالعه صحیفه موجوداترا شروع نماید سبق اول\nکه یاد میگیرد این است که بعض واقعات مدام بموجب\nانتظام معینه بظهور می آید و از بسیاری علتها مدام معلولان\nپیدا میشود مثلا که آفتاب از یکطرف آسمان طلوع\nمیشود و بطرف دیگر غروب و همچنین ترتیب زیاد\nو کم شدن مهتاب بهیچ صورت بهیچ وقت مبدل\nنمیشود و مدام بیک نمونه بنظر می آید و بعضی\nستاره ها اینچنین اند که از جائی که مایان میکشیم"}
{"book": "adl0726", "page": 25, "text": "۲۰\nاز همانجا مدام بنظر می آید و هیچ وقت غروب نمیشوند\nتغیر و تبدل موسم ناکم وبیش معین اند و آب مدام\nبطرف نشیب بی اختیار نزول و جریان میکند و آتش مدام میسوزد\nغرض اینچنین واقعات را دیده رفته رفته در دل انسان\nاین خیال پیدا میشود که در قدرت انتظام است\nو مدام از علتهای خاص معلول های خاص پیدا\nمیشوند و در ترتیب اینها گاهی هیچ فرق واقع نمی شود\nو از هر چیز که اینچنین انتظام معلوم گردید و نشان\nعلت و معلول هویدا شد پس در خصوص آنها دانست\nمیشود که کیفیت بظهور رسید و توجیه شد مگر در\nاشیائیکه از سبب نامعلوم علت و معلول\nوقتی"}
{"book": "adl0726", "page": 26, "text": "۲۱\nتوجیه آنها کرده نشد پس میگویند که از اتفاق بظهور رسیده اند مگر هر قدر که بموجودات ایزدی زیاده تر معلومات پیدا شدند همانقدر در قدرت موجودی انتظام معینه زیاده تر مشرح و هویدا گردید و اگر در کاریکه اول بی انتظامی و بی ترتیبی خیال کرده میشد صرف در انحالت میگویند که انتظام این امر پیچیده است شاید که درین زمانه هیچکس اینچنین نادان و بیعقل نخواهد بود که بگوید که بعض امور از اتفاقی بظهور می آیند یا اینچنین حادثه بظهور می آید که در حقیقت هیچ باعث نداشته باشد و اگر بالفرض کسی اینچنین گفت که فلان کار از اتفاق"}
{"book": "adl0726", "page": 27, "text": "۲۲\n\nواقع شد پس هرکس خواهد دانست که مراد گوینده\nاین است که سبب کار نمیداند اتفاقی صرف نام\nلا علمیت فرض کنید که از دریچه می بینیم که بیرون\nبارش رحمت میبارد و باد بزور میوزد و شاخهای\nدرختان می جنبند و یک شخص زیر درخت نشته است\nکه از بارش خود را محفوظ کند درین اثنا طوفان\nو باد بسیار پیدا شد که شاخ درخت شکست و بر\nشخص افتاده صدمه بسیار باو رساند پس اینچنین\nواردات و حادثات را میگویند که اتفاقی است\nو اگر از شخص مذکور بپرسید خواهد گفت که را تفا\nاز خانه برآمده بودم و اتفاقی زیر درخت نشسته\n\nبودم"}
{"book": "adl0726", "page": 28, "text": "۲۳\n\nبودم و اینچنین حادثه بظهور آمد مگر درین صورت\nمذکور اتفاقی نام کدام شئی بود سبب باران و\nباد و شکستن شاخ نتیجه اسباب قدریست سبب\nایستاده شدن انسان آخر عمل سلسله علت معلول\nاست چرا که در سلسله علت معلول هر عمل و باعث\nنتیجه او بعد یکدیگر موافق انتظام قدرت بظهور\nمی آیند چونکه صاف کردن سلسله های پیچیده و\nدریافت کردن علت معلول از فهم قیاس مایان\nبعید ست پس اینچنین حادث را اتفاقی مینامیم\nفهم قوانین قدرت قانون باعث میشوند\nوقتیکه به بسیار غور مشاهده کرده دریافت مینمائیم"}
{"book": "adl0726", "page": 29, "text": "۲۴\n\nکه از بعض اشیا مدام نتیجه خاص پیدا میشود یا بعضی\nاوقات بعض واقعات مدام موافق نظام\nترتیب قدرت بظهور می آیند پس اینچنین حقیقت را\nقانون قدرت میگویند مثلا که اگر چیزی سنگین\nبا وزن را محکم کرده نشود بر زمین خواهد افتاد غرض\nدر خصوص اشیای قدرتی و انتظام موجودات\nهر قدر که میدانیم قانون قدرت گفته میشود مگر یا\nباید داشت که قانون قدرت باعث انتظام\nموجودات نمیباشند و در باب انتظام موجودات\nهر قدر که میدانیم محض بیان او را قانون قدرت\nمیگوئید ذکر نموده ایم که قانون باعث و سبب\n\nنمیاند؟"}
{"book": "adl0726", "page": 30, "text": "۲۵\n\nنمیباشد پس درین باب قانون قدرت مخفی است\nبآن قوانین مشابه اند که پادشاه بجهت رعیت خود\nبفرضیکه رعیت بآرام باشند میسازند مثلاً برای\nانتظام سلطنت اینچنین قوانین مقرر میباشد که هیچکس\nخون نکند و دزدی نکند و محصول سرکار را ادا\nپس اگر کسی که دزدی نمیکند یا خون نمیکند قانون مذکور برای\nنامبرده مقرر نیست از قانون مراد نیست\nکه اگر کسی دزدی کند یا کسی را بکشد یا سرکاری\nمحصول را ادا نماید پس اینچنین اشخاص موجب\nقانون مقرر میباشد اگر کسی محصول میکند یا خون دزدی میکند\nپیش خوف است که بر خلاف قانون سزاوار سزائی"}
{"book": "adl0726", "page": 31, "text": "۲۶\nخواهد شد و از قانون انسانی معلوم میشود که بعض\nاوقات خیال امید انسان بجهة امید روز کار\nیا نجات یافتن سزا میشود مگر از قانون قدرت\nظاهر میشود که بعض صورت خاص از اشیای قدرتی\nچه نتایج بظهور می آیند غرض از هر دو اقسام قوانین\nبرای مایان هدایت بشود مگر لیکن باید که بکوش\nدل بفهمیم : فرق در میان قانون انسانی و قدرتی\nاینچنین است که انسانی قوانین برای آن عاملها\nکه خودشان هم عقل و تمیز داشته میباشند بطور\nحکم صادر میشوند خواه قبول بکنند یا نکنند و اگر کسی\nآن قوانین را قبول نکرد یا خلاف او کار کرد"}
{"book": "adl0726", "page": 32, "text": "۲۷\n\nپس قوانین باطل میشوند ـ فکر قانون قدرت\nحکم نیست محض بیان این امورات اند که درنظام\nقدرت تغییر و تبدل نمیشوند و هرگز گفته نمیشود که\nقوانین قدرت متغیر و تبدل میشوند چرا که قانون قدرت\nهمیشه قاعدۀ کلیه میباشد پس در صورت که قاعدۀ\nکلیه باشد مستثنی او نمیباشد ـ فرق دیگر در میان\nقانون انسانی و قانون قدرتی نیست که قانون\nانسانی همراه جماعت انسان میباشند جائیکه انسان\nنباشد پس در انجا قانون عبث و بیکاره می شود\nو با عام انتظام قانون قدرت که انسان جزو\nقلیل اوست تعلق داشته میباشند"}
{"book": "adl0726", "page": 33, "text": "۲۸\nدهم از علم نیچر یعنی موجودات قدرتی\nبرای انسان در کار و بار دنیا و هدایت بسیار پیدا\nوقتیکه معلوم شد که از اتفاقی هیچ عمل بظهور نمی آید بلکه\nدر دنیا هر امور موافق انتظام معینه بظهور می آید و\nکیفیت انتظام قدرت که بابیان معلوم میگردد\nدر قوانین قدرت در الفاظ صحیح و درست\nمیشوند پس باید که حتی المقدور از قوانین قدرت واقفیت\nبسیار پیدا نمائیم تا که در کار و بار دنیا وی هدایت\nو امداد حاصل کنیم یازدهم علم یعنی\nواقفیت قوانین قدرت که از مشاهده\nو تجربه و دلیل حاصل میشود در عام واقفیت\nاشیاء"}
{"book": "adl0726", "page": 34, "text": "۲۹\n\nاشیائیکه مردم ناخوانده را وعلمی واقعیت که مردم\nخوانده را میباشد در اصل فرق نیست و همچنین در\nعام دلیل وعلمی دلیل امتیاز نیست در اصل\nهر دوی شان یک چیز میباشند در حقیقت صحیح\nو درست واقعیت ہر اقسام را علم میگویند و دست\nو صحیح دلیل ہر اقسام را علمی یا منطقے دلیل میگویند\nطریق مشاهده و تجربه که در علم سخن های عجیب دیا\nشده اند محض طریق کار و بار روزمره ہر شخص\nمیباشد همین قدر فرق است که در مشاهده و تجربه\nعلمی صفائی وصحت زیاده میباشد مثلاً کسی را که\nچیزی جدید بدست می آید خاصیت و صفت را"}
{"book": "adl0726", "page": 35, "text": "٣٠\n\nملاحظه میکنند همچنین مدام مشاهده و تجربه بهر اشیاء را که\nمی بینیم کرده میرویم لکن کسانیکه کوشش و سعی خیر را\nبصحت و درستی مشاهده نکرده اند وقتیکه پوره پوره\nکیفیت عمل مشاهده معلوم شود حیران میشوند که بسیار\nکار سخت است و در علمی مشاهده خصوصیت شر\nو صحیح باشد و انجنین نتیجه داشته نباشد که مردم\nنافهمیده میگویند تجربه نام مشاهده آن کیفیتی\nکه اشیای قدرتیه را بارادتا بکدام ترتیب خاص جمع\nنمایند یا از یکدیگر جدا نمایند پس علمی تجربه آن علمی مشاهد\nکه در حالتیکه خود انسان تجویز کرده است کرده\nشود عام سخن مشاهده است که آب بعضی اوقات"}
{"book": "adl0726", "page": 36, "text": "۳۱\nمنجمد میشود لکن اگر تحقیق نمائیم که آب بچه صورت منجمد میشود\nبرف میشود پس اینچنین مشاهده را علمی مشاهده میگویند\nنیز یک عام سخن تجربه است که چوب در آب فرو نمیشود\nبلکه ایستاده میباشد مگر از علمی تجربه معلوم میشود که وقتیکه\nچوب در آب ایستاده میباشد برابر وزن خود آب\nاز زیر خود پس میکند اشیای ماده اشیای مادی\nیعنی معدنی اشیا\nدر بیان ادوار دهم\nآب اینچنین چیزی قدرتیست که در هر جای موجود\nمیباشد و هر شخص در کار و بار روزمره خود می آورد\nپس ازین جهت هر شخص در بابت آب قدرتی عالمی"}
{"book": "adl0726", "page": 37, "text": "۳۲\nواقفیت داشته باشد با الفرض واقفیت پوره و\nکامل نباشد مگر یقین است که هر شخص را که حالت آب\nمعلوم است به بسیاری امورات او دلداده توجّه\nکرده نخواهد بود و ظاهر است کسانیکه کمر بسته درین باب\nکوشش نکرده اند که به بینم که چه کیفیت دریافت\nکرده میتوانید اینچنین اشخاص را قوتها و خاصیتها\nو قوانین قدرت که از آب بظهور می آیند معلوم\nنخواهد بود پس از همین وجه اگر کیفیت آسان\nامورات آب از اشان پرسیده شوند بالکل\nنشان نخواهند داد پس مناسب است که مایان\nعلمی تعلیم را از حال آب اغاز و ابتدا نمائیم\nکلاس"}
{"book": "adl0726", "page": 38, "text": "۳۳\nسنیزیم گلاس آب\nنزد مایان یک گلاس شیشه است که در نصفش\nآب پرست میدانید که گلاس چیز مصنویست\nچرا که باین نمونه ساخته شده است که بعض اشیا\nقدرتی را یکجا نموده در میان آتش انقدر در میانه\nاست که آب شده شیشه ساخته شده و این شیشه را\nکاریکر گلاس تیار نموده است پس این گلاس\nمصنوعی چیز ست آیا آب هم چیز مصنو عیست\nنه هرگز نه آب قدرتی چیزیست از دریاست یا\nاز تالاب یا از چاه آمده است و یا شاید که از آب\nبارش باشد آب خاصیتهای بسیار دارد"}
{"book": "adl0726", "page": 39, "text": "۳۴\n\nمثلاً آب شفاف میباشد یعنی اگر سطح آب چیزی\nافتاده باشد دیده میتوانید سرد میباشد و تشنگی را\nمینشاند و اگر قند در میان آب انداخته شود آب\nمیشود لکن اینچنین خاصیتها که باعث شروع\nحال آب شوند نیستند چهار دهم آبجای میگیرد\nمزاحمت میکند ـ وزن داشته میباشد حرکت\nخود را بدیگران با منتقل کرده میتواند پس آب صورت\nماده است ـ ملاحظه فرمائید در گلاس تا نصف\nاو آب پرست پس آب در نصف جای گلاس\nجای احاطه میکند یا اینچنین بگوئید که هجوم آب\nهمین قدر است حال اگر یک گلاس دیگر اگر فق\nدر"}
{"book": "adl0726", "page": 40, "text": "٣٥\n\nمیان این گلاس بنجنین بیندازید که جای شود پس سر\nگلاس دیگر که در سطح آب برسد خواهید دید که آب بجهت\nخواهد کرد و تا وقتیکه از گلاس مذکور همه آب برآید گلاس\nدیگر را زیاده پایان نخواهد ماند که فرود آید وقتیکه کسی از بآن\nپایان در آب خیز میزند در آنحالت شخص مذکور صدمه\nروز میرسد پس ثابت شد که آب بجهت میکند و اگر از گلاس\nمذکور آب بریزانند نسبت پیشین بسیار سبک معلوم خواهد\nشد پس ثابت شد که آب وزن داشته میباشد واگر\nآب گلاس را بالای اینچنین اشیا که بکدام چیزی\nدیگر آویزان باشد بیندازید وقتیکه آب برو\nخورد آن چیز را خواهد انداخت پس معلوم شد که آب درجها"}
{"book": "adl0726", "page": 41, "text": "۳۶\nواشیا ر خود منتقل کرده میتواند پس اینچنین حالات\nکه از آب پیدا میشوند نتیجه آب گفته میشوند و در هر\nاشیاء که اینچنین خاصیتها بظهور می آیند که\nجای بگیرند مزاحمت کنند وزن داشته باشند\nیا وقتیکه با دیگر اشیاء خورده حرکت خود را درو\nمنتقل کرده بتوانند پس اینچنین اشیاء را اشیای ماده\nیا اجسام ماده یا خاص ماده میگویند در ینصورت\nآب نیز یک قسم ماده است یا یک صورت ماده است\nپانزدهم آب مایع یعنی یک چیز جاریست\nآب اگر چه جای را احاطه میکند مگر شکل او معین نمیباشد\nبهر ظروف که بیندازید همان قسم شکل اختیار میکند\nفطرت"}
{"book": "adl0726", "page": 42, "text": "۳۷\nخاصیت او را به بسیار آسانی دیده میتوانید چراکه\nاگر در یک گلاس مدوّر آب انداخته راست ایستاده\nکنید پس شکل سطح آب نیز مدور دیده خواهد شد و\nاگر گلاس را کج کرده استاده کنید نیز شکل سطح\nآب فی الفور مبدل شده بیضوی شکل را\nاختیار خواهد کرد همچنین هر قسم ظروف که مطلقاً\nباشد اگر آب انداخته شود آب بکناره ظرف\nمذکور خواهد چسپید پس معلوم شد که اجزای آب\nبیکدیگر به بسیار آسانی حرکت میکنند اگرچه اجزای\nآب بی تکلف حرکت نمیکنند مگر قدری گرفت\nو قدری پیوستگی نیز داشته میباشند مثلاً اگر"}
{"book": "adl0726", "page": 43, "text": "۳۸\nسطح آب را همراه انگشت خود ممس و بعده انگشت را\nآهسته آهسته با احتیاط بردارید پس همراه انگشت\nشما یک خورد خط باریک آب پیدا شده خواهد رفت\nهمین طور اگر وقت صبح در باغ رفته نظر بیندازید\nکه بر برگهای سبزه قطره های خورد و مدور از شبنم نظر\nخواهد آمد پس وجه مدور بودن قطره ها این سبب است\nکه اجزای آنها میخواهند که با هم پیوسته باشند\nپس اینچنین اجزای ماده که با هم حرکت میکنند\nکه در هر ظروف بخواهید که بیندازید با پهلوی\nظرف مذکو بچسپند و وقتیکه تکیه داده میشود جابجا\nمیشود پس انچنین ماده ها را فلوید یعنی سیال\nبمعنی اینچنین"}
{"book": "adl0726", "page": 44, "text": "۳۹\n\nمیگویند پس سیالهائیکه اجزای آنها از یکدیگر علیحده\nشده حرکت میکنند بلکه مثل اجزای آب باهم پیوسته\nمیباشند این قسم سیال را لیکویڈ یعنی مایعات میگویند\nپس آب مایع است\nشانزدهم بر آب زور کرده نمیشود\nحجم آب مانند دیگر مایعات از زور کردن قریب\nقریب بالکل کم نمیشود یعنی اگر بسیار زور زده\nشود حجم آب شاید که قدری کم شود باید که از شنیدن\nاین عمل حیران شوید که آب بظاهر اینقدر نرم\nمعلوم میشود اگر حجم آب را کم کردن مطلوب و داشته\nباشد پس اینچنین مشکل می افتد به قسمیکه در نرم کردن"}
{"book": "adl0726", "page": 45, "text": "۴۰\n\nآهن و سرب و اینچنین است که آب شکل\nخود را به بسیار آسانی مبدل میکند و معلوم کرده شده\nاست که آب را در بعض ظروف بند کرده اگر این\nقسم زور کرده شود که هر یک مربع اینچ برابر وزن\nپانزده پونڈ زور باشد پس حجم آب برابر بیست\nہزار حصه کم خواهد بود مثلاً که یک دهن پوتک\nبوتل را بک پچکاری گرفته بر نل او اینچنین بحسیان\nکه خوب بچسید حال سر پچکاریرا در آب غرق کرده\nدهن پوتک را بطرف بالا کش کنید داخل\nپچکاری آب پر خواهد شد باز سر پچکاری را بآوا\nکشیده دهن پوتک را بطرف زیر این قدر زو\n\nکنید"}
{"book": "adl0726", "page": 46, "text": "۴۱\nکنید که قدری آب از سوراخ پچکاری بیرون آید یعنی\nکه باد پچکاری بالکل خارج شود و در میان نل\nمذکور محض آب بماند حال سوراخ پچکاری را\nهمراه انگشت خود خوب مضبوط بند کنید تاکه\nآب بیرون خارج نشود پس اگر دهن پوتک را\nزور کنید پیش نخواهد رفت و اگر از بسیار زور زدن\nقدری درون شد درین حالت از پهلوی دهن\nپوتک قدری بیرون خواهد ریخت حقیقت اینست\nکه اگر سطح دهن پوتک یک اینچ مربع و در نل\nبرابر جای میشود درین صورت اگر در پچکاری\nیک اینچ آب باشد و آن دهن پوتک را همرا"}
{"book": "adl0726", "page": 47, "text": "۴۴\n\nسی هزار پوند که بوزن کابل قریب بیصد و هفتاد\nپنج من میباشد زور کرده شود پس دهن پونک عشر\nو هم حصه انچ خواهد لغزید\nهفدهم مراد از وزن چیست\nمیدانید که در هر چیز خود وزن داشته میباشد الی\nغور باید کرد که وقتیکه از زمین چیزها بردارید قدری\nضرورت زور بکار می آید پس میگوئیم که چیز مذکور\nسنگین است از زمین مراد صرف سطح زمین است\nو هویداست که هر قدر اشیای وزندار بدون محکم\nکردن بر زمین می افتند پس گفته میتوانیم که اشیاء\nوزندار را رجوع افتادن بر سر زمین میباشد و دیار"}
{"book": "adl0726", "page": 48, "text": "۴۳\n\nمی‌شود که بارش از قطرهای آب ساخته شده است\nپس اگر در هندوستان یا انگلستان و یا امریکه\nبارش بظهور آید همان قطرهای آب از طرف\nآسمان بسوی زمین راست عموداً باریده بطرف\nزمین آمدن نظره ایند آمد و میدانید که زمین هموار نیست\nبلکه یک مدور کره هست و ملک امریکه از ملک نابان\nبطرف سمت الاقدام یعنی بالکل بطرف دیگر واقع\nاست واگر ممکن میبود که در هندوستان اندرون\nزمین آهن را داخل کرده کنده میفرستیم که تا اضلاع\nمتحده شمالی امریکه میرسیدیم پس اگر در هندوستان\nو اضلاع متحده بیک وقت بارش بظهور آید"}
{"book": "adl0726", "page": 49, "text": "۴۴\nخواهید دید که رخ قطرهای بارش یک ملک از قطرهای بارش ملک دیگر مخالف بنظر خواهند آمد یعنی بهر دو ممالک قطرهای بارش بطرف مرکز زمین خواهند بارید مختصر بیان کرده میشود که هر اشیای وزن دار بطرف مرکز زمین میل و رجوع افتادن داشته میباشند پس این میلان اجسام را که بطرف زمین می افتد وزن میگویند چرا که وقتیکه میگوئیم که فلان چیز سنگین است یا وزن دارد ازان مراد این است که اگر چیز مذکور گرفته نشود بالای زمین خواهد افتاد و اگر بالفرض گرفته شود بقدر ضرورت زور خواهد بود\nافاده"}
{"book": "adl0726", "page": 50, "text": "۴۵\n\nهنر دویم کشش زمین کشش ثقل\nمعلوم کرده شده است که هر چیز را زمین بطرف\nخود کش میکند پس اگر کدام چیز را بغیر محکم کردن\nبمانیم فی الفور بطرف زمین می افتد بگر تجربه‌های\nبشمار و مشاهده‌های بسیار ثابت شده‌اند که کشش\nهمراه زمین مخصوص نیست بلکه قاعده کلیه یا\nقانون قدرت است چرا که مانند قطره‌های باران\nجمیع اشیای ماده بطرف یکدیگر خود کشش میدانند\nحقیقت اینچنین است که کدام دو اشیای ماده را\nبگیرید ماده آنها خواه هر قسم که باشند اگر مزاحمت\nیا ممانعت نباشد پس هردوی شان بطرف"}
{"book": "adl0726", "page": 51, "text": "۴۶\nبیکدیگر خود حرکت خواهند فرض کنید که در دنیا اشیاء\nماده صرف دو مدور قطره ای آب اند و قطره\nهر یک دهم حصه انچ است پس حجم هر دو قطره برابر\nبکدیگر اند و هر قدر ماده که در یک است همانقدر\nبدیگر است پس در میان این هر دو قطره هر قدر\nفاصله که باشد بطرف یکدیگر خود حرکت خواهند\nکرد و هر قدر که نزدیک شده بروند همانقدر\nتیز شده خواهند رفت و فاصله که در میان\nآنهاست عین در میان فاصله مذکور آمده\nبا هم یکجا خواهند شد و اگر حجم هر دوی شان برابر\nنباشند بلکه خورد و کلان باشند پس قطره کلان\nبه"}
{"book": "adl0726", "page": 52, "text": "۴۷\nبه نسبت قطره خورد آهسته حرکت خواهد کرد پس مقام\nیکجا شدن هر دوی شان نزدیک قطره کلان\nاینقدر قریب میبود که رفتار قطره خورد از قطره کلان\nزیاده میبود پس ظاهر شد که اگر یک قطره آب\nبرابر زمین باشد و قطره دیگر برابر قطره بارش\nپس رفتار قطره کلان بطرف قطره خورد اینقدر\nکم خواهد بود که بالکل بخیال آمده نخواهد توانست\nپس معلوم خواهد شد که قطره کلان گویا بالکل\nساکن است و قطره خورد را بطرف خودش\nکرده می رود وقتیکه قطره بارش از طوفان\nکه بلندی یا فاصله او فرض کنید که یک میل است"}
{"book": "adl0726", "page": 53, "text": "۴۸\n\nبر سرزمین می‌افتد پس بالای یک خط مستقیم که\nدر میان مرکزهای زمین و قطرها باشد پس زمین\nنیز در حقیقت بطرف قطره حرکت میکند قسمی که\nقطره بطرف زمین حرکت میکند لیکن هر قدر\nفاصله خط مستقیم مذکور ازین هر دو اجسام ها\nهر یک\nطی میکند بمقدار ماده اجسام نسبت معکوس داشه\nمیباشد یعنی هر قدر که جسم کلان باشد همانقدر\nفاصله کم طی خواهد کرد پس نسبت که مقدار ماده\nنسبت\nزمین را از مقدار قطره بارش است همان\nاز یک میل بآن فاصله است که زمین بطرف\nقطره"}
{"book": "adl0726", "page": 54, "text": "۴۹\n\nقطره طی میکند پس اگر سوال حل کرده شود دیده خواهد\nشد که مقدار چهارم اربعه متناسبه یعنی جواب\nسوال اینچنین قلیل کسر انچ می برآید که بخیال آورده\nنمیشود چونکه هر اشیا که بطرف زمین می افتد\nمقدار ماده در آنها بنسبت زمین بسیار قلیل\nمیباشد پس باید دانست که وقتیکه اشیا از طرف\nبالا بر سر زمین می افتد بمقابله اشیا مذکور زمین گویا\nبیحرکت معلوم میشود پس نتیجه اش ثابت شد\nکه قانون قدرت است که در ماده هر اقسام\nکشش میباشد یعنی دو اجسام مادی که باشند\nبطرف یکدیگر خود میلان حرکت داشته باشند"}
{"book": "adl0726", "page": 55, "text": "و هر قدر که در یک جسم نسبت دیگر مقدار ماده\nزیاده باشد همانقدر رفتار آهسته خواهد بود و قدر\nکه هر دو اجسام مذکور بطرف یکدیگر خود حرکت گیرند\nبروند رفتار آن ها نیز شده خواهد رفت\nقانون های را که عموما قانون کشش ثقل میگویند\nمحض بطور مکمل بیان همین واقعات است\nتو زد هم وزن آب متناسب حجم آب ها\nمی فهمید که در گلاس پر از آب نسبت به گلاس خالی\nوزن زیاده میباشد چرا که گلاس پر نسبت به گلاس\nخالی سنگین میباشد باز هر قدر که زیاده آب\nدر گلاس باشد همانقدر زیاده وزن داشته میباشد\n\nواگر"}
{"book": "adl0726", "page": 56, "text": "اه\n\nواگر از جای گلاس کوزه پر از آب برداشته شود\nزیاده تر ننگین و وزن دار معلوم خواهد شد\nحالانکه اگر همان کوزه خالی پر از آب باشد سبک\nیا کم وزن معلوم خواهد شد پس معلوم شد که هر قدر\nحجم آب زیاده باشد همانقدر وزن او زیاده خواهد\nبود چرا که اگر بر سرکف دست یکقطره آب باشد\nپس در قطرهٔ مذکور هیچ وزن معلوم نمیشود آیا\nدرست است که در قطرهٔ آب وزن نیست چرا\nکه قطرهٔ آب فوراً بالای زمین می افتد صاف\nظاهر است که درین قطره نیز ضرور قدری وزن است\nو اگر همچنین دو چار هزار قطره ها باشند گلاس"}
{"book": "adl0726", "page": 57, "text": "۵۲\n\nپر خواهد شد پس اگر در صد هزار قطره تا وزن میباشد\nنیز در یک قطره ہزارم حصہ وزن خواهد شحقیقت\nاینچنین است که باید برای دریافت نمودن\nاشیا که وزن اشیای مذکور صحیح و درست معلوم\nکرده شوند یک این قسم اوزار باید داشت\nکه نهایت اشیای سبک را نیز اندازه وزن\nکرده بتوانیم بیستم در میان امتحان کردن\nوزن یعنی ترازو - ترازو نام چیزیست که بدان\nصرافها و پساریها و غیره برای دریافت نمودن\nاندازه وزن میباشد و در میان او یک سوراخ\nمیباشد مگر در دسته ترازوی انگریزی سوراخ"}
{"book": "adl0726", "page": 58, "text": "۵۳\n\nنمیباشد صرف بذریعة یک قسم سوزن که در میان\nدسته چسپیده میباشد حرکت میکنید بهر دو سر آنتی\nپلهای تراز وا ویزان میباشند تا وقتیکه پرو\nپلهای تراز و خالی میباشند دسته تراز و برابر\nیکسان بیک وزن میباشد لیکن اگر یک پله\nتراز و چیزی مانده شود پس ہما نوقت پله مذکور\nکج میشود و پله دیگر ر ہت میشود و اگر پله خالی رابطه\nکجیش زور کنید برای برابر کردن دسته بهمانی\nزیاده زور حاجت خواهد شد واگر در یک پله\nتراز و بمقدار یک تولہ خیر باشد پس پله دیگر را\nصرف ہمر اه یک انگشت خود زور کرده وسته را"}
{"book": "adl0726", "page": 59, "text": "۵۴\n\nبرابر پله مذکور برابر کرده میتوانیم مگر اگر بجای یکتوله\nیکپاوچیزباشد پس برای برابر کردن دستۀ\nزیاده کوشش و زور کردن خواهد شد و اگر وزن\nنصف آثار باشد پس طاقت کل دست\nبضرورت خواهد افتاد و اگر دو پا چارمن وزن بماند\nشود پس پله خالی را هر قدر که روزبکنید کج کرد\nنخواهید توانست مگر درپله خالی بعوض زور زدن\nدست چیزی سنگ وزن دار انداخته شود\nپس وقتیکه وزن هر دو پله ها باهم مساوی\nو برابر نباشند دستۀ ترازو هرگز با هم برابر\nنخواهند شد پس درینصورت هر قدر که یک پلۀ ترازو"}
{"book": "adl0726", "page": 60, "text": "۵۵\nرا میلان خم شدن بطرف زمین باشد همانقدر\nپله دیگر را خواهد بود و چونکه یک پله بغیر کم و زیاده\nکردن وزن پله دیگر خم نمیشود پس معلوم گردید که\nوزن هر دو پله با هم برابر میباشند\nمبحث یکم مقدار آب با وزن حجم در حالتها\nیکسان همیشه برابر میباشند. مقدار ماده\nکثافت - دو پیمانه شیشه بگیرید که درجه ها دا\nباشند و هر دوی شانرا در پله های ترازو مانده\nبرابر وزن کنید پس اگر در یک پیمانه مذکور صرف\nیکقطره آب بیندازید اگر ترازو نهایت صحیح و در\nباشد پله مذکور فی الفور خواهد شد پس ثابت شد"}
{"book": "adl0726", "page": 61, "text": "۵۶\n\nکه در یک قطره آب نیز وزن میباشد و اگر در پیمانه ها\nمذکور صحیح و درست نشان های درجه ها ساخته\nشده اند پس هر قدر آب که در یک پیمانه انداخته\nشده است تا وقتیکه در پیمانه دیگر موافق وزن تمام\nاول آب نیندازید پلا تر از و بهیچ صورت باهم\nبرابر نخواهند بود یعنی وزن حجم آب در حالتهای\nیکسان همیشه یکسان میباشد یکشاری گیلن وزن\nده پوند داشته میباشد و بهمین وجه یکشاهی پنٹ\nبرابر چهارم حصه پوند میباشد حجم هیچ جسم همیشه یکسان\nنمی ماند چرا که وزن کم و بیش کرده میشوند پس\nحجم نیز کم و بیش کرده میشود خصوصا وقتیکه حرارت"}
{"book": "adl0726", "page": 62, "text": "۵۷\n\nجسم کم و بیش میشود حجم جسم مذکور نیز کم و بیش میشود\nلاکن وزن اشیا نا وقتیکه بر مقام سطح زمین میباشند\nبهیچ صورت مبدل کرده نمیشوند پس اندازه مقدار\nماده جسم بذریعه وزن او کرده میشود و ظاهر است که\nاگر وزن جسم معین باشد پس هر قدر که حجم او زیاده\nباشد در هر مکعب اینچ او همانقدر وزن کم خواهد بود و هر قدر\nکه حجم او کم باشد در هر یک مکعب اینچ همانقدر وزن زیاده\nخواهد بود پس در هر یک مکعب اینچ هر قدر مقدار\nماده که زیاده باشد همانقدر کثافت آن جسم زیاده\nخواهد بود در کثافت های دو مختلف اجسام باهم ان\nنسبت میباشد که در مقدار ماده یک مکعب اینچ آنها"}
{"book": "adl0726", "page": 63, "text": "۵۸\n\nمیباشد یا اینکه در وزن های یک مکعب اینچ آنها\nمیباشد پس اگر کثافت آب را یک فرض کنیم کثافت\nبعض اشیا این قسم معلوم کرده میشوند که وزن حجم\nاشیا مذکور را گرفته همانقدر حجم با وزن آب مقابله کرذه میبینند\nنسبت و دویم در حالتهای یکسان در مساوی حجم اشیا\nکردن مختلف میباشند یعنی اشیای مختلف کثافت\nمختلف داشته میباشند معدنیات نسبت\nآب زیاده کثیف میباشند چرا که در یک گلاس\nشیشه آب میندازید و تا حدیکه در کلاس آب\nباشد بالای او بطرف بیرون برابر سطح آب نشان\nکنید بعده کلاس مذکور را سبک پله ترازو بمانید و پله\nدیگر"}
{"book": "adl0726", "page": 64, "text": "۵۹\n\nدیگر سنگ وزندار مانده پوره و مکمل وزن نمائید\nبعده آب گلاس را بریزانید و گلاس را خشک نموده\nتانشان آب در گلاس مذکور ریت باریک بیندازید\nظاهر است که باعتبار حجم ریت برابر آب است\nمگر سنگهای وزندار که آب را وزن نموده بودید\nاگر همان سنگها را در ترازو انداخته ریت را\nوزن نمائید پس دسته ترازو با هم برابر نخواهند\nبود لاکن ضرورت دیگر سنگهای وزندار خواهد\nشد پس معلوم شد که اگر در یک پیمانه اول ریت\nمیندازیم و بعده در همان پیمانه آب میندازیم پس ریت\nبه نسبت آب سنگین خواهد بود بنسبت و نیم"}
{"book": "adl0726", "page": 65, "text": "٦٠\nاز الفاظ سنگین و سبک چه مرادست وزن\nمخصوص وقتیکه الفاظ سنگین و سبک را با ستعمال\nمی آوریم میفهمیم و خیال میگوئیم که اشیا را که بآسانی می برداریم\nسبک میگوئیم و اشیا را که بسختی و دشواری می برداریم\nسنگین میگوئیم مثلا که ذره های ریگ را که در هوا بطرف\nو بطرف بنظر می آیند سبک میگوئیم و کنده های\nچوب را سنگین میگوئیم لاکن متذکره بالا\nذکر کرده شده است اگر حجم آب و ریگ برابر\nگرفته شود ریگ به نسبت آب سنگین خواهد بود\nالفاظ سنگین و سبک را اینقسم استعمال مائیم\nدر اشیای سنگین و سبک مکمل و پوره تمیز کرده\nنشود"}
{"book": "adl0726", "page": 66, "text": "۶۱\n\nنمیشود چرا که اشیائیکه در حقیقت سنگین میباشند سبک\nمیگویند و اشیائیکه سبک میباشند سنگین میگویند\nبرای رفع نمودن اینچنین مغالطه عمل کرده شده است\nکه وزن حجم اشیاء مائع یا ٹھوس بر حرارت\nبعضی منجمد باشد\nدرجه معینه نسبتی که با وزن حجم آب داشته میباشد\nآن نسبت را وزن مخصوص آن اشیاء میگویند\nپس آب را اگر یک یا اکائی قرار بدهید پس\nوزن خاص حجم اشیاء همانقدر از وزن آب دوچندان\nخواهد بود و وزن مخصوص اورا دو خواهیم گفت\nو اگر سه چند باشد وزن مخصوص را سه خواهیم گفت\nو علیٰ ہذا القیاس پس از وزن مخصوص اجسام"}
{"book": "adl0726", "page": 67, "text": "۶۲\n\nمایع یا تهوس ظاهر میشود که در حالتهای یکسان\nبمقابله آب چه قدر کثیف است وزن مخصوص براده\nچوب - تیل دست شراب به نسبت آب کم\nمیباشد مگر وزن مخصوص ریت و پاره به نسبت آب\nزیاده میباشد وزن مخصوص هر اشیا که از آب زیاده\nباشد در میان آب غرق میشود و وزن مخصوص\nهر اشیا که از آب کم باشد در میان آب ایستاده\nمیباشد فرض کنید که دو کلاس آب اند در یک کلاس\nقدر ریت بیندازید و در کلاس دیگر قدری براده چوب\nملاحظه فرمائید که ریت در ته آب خواهد نشست و\nبراده بالای سطح آب ایستاده خواهد ماند آب را\nنوز"}
{"book": "adl0726", "page": 68, "text": "۶۳\nخواه هر قدر که حرکت بدهید ریت بهر صورت که باشد\nدر ته آب خواهد نشست و براده چوب بالای سطح\nآب خواهد آمد پس معلوم شد که اشیائیکه از آب\nمساوی الحجم سبک میباشند در بالای آب ایستاده\nمیباشند و اشیائیکه از آب مساوی الحجم سنگین میباشند\nدر میان آب غرق میشوند همچنین اگر در آب قدری\nتیل انداخته شود بالای آب ایستاده خواهد ماند\nو اگر رنگدار است شراب با حتیاط در آب انداخته\nشود نیز بالای آب ایستاده خواهد ماند لاکن اگر\nراب با پاره در میان آب انداخته شود در ته آب\nخواهد نشست - دو خاصیتهای آب بسیار کار آمد"}
{"book": "adl0726", "page": 69, "text": "۶۴\nاند اول اینکه اشیای سبک درمیان آب ایستاده\nمیباشند دویم اینکه ذرهای آب به بسیار آسانی\nحرکت میکنند پس اگر در آب خاصیت متعالی مکو\nنمی بود درمیان ممالکها ئیکه سمندر حائل\nآمد و رفت و تجارت بکدام صورت میبو\nچراکه بدولت خاصیت آب این چنین اشیا\nسنگین معلوم نمیشوند که بالای آب ایستاد\nکرده توانیم صرف همینقدر است که در ظرفی که\nچیز مطلوب مانده شود باید انقدر کلان باشد\nکه ظرف مذکور و وزن چیز مذکور با هم کی باشند\nمساوی الحجم آب سبک باشند و اجزای\nدر خرد"}
{"book": "adl0726", "page": 70, "text": "۶۵\n\nآب اینچنین حرکت پذیراند که وقتیکه چیز مذکور را\nبالای آب ایستاده کنیم پس حرکت یا زور باد چیز مذکور را\nدر آب از یکجای بطرف جای دیگر به بسیار\nآسانی کش کرده می برد بسبب و پنجم هر چیزیکه\nدر آب ایستاده میشود همیشه برابر هموزن آب\nغرق میباشد- یعنی هموزن خود آب را پس کرده\nبجای آب خود چیز مذکور دخل میکند- وزن\nیک مکعب انج آب قریب ۲۵۲٫۱ گرین میباشد\nگرین نام پیمانه انگریزی است} فرض کنید که\nیک صندو قچه ٹین چار گوشه است و حجم صندوقچه\nمذکور صد مکعب انج است پس وزن آب"}
{"book": "adl0726", "page": 71, "text": "۶۶\nمساوی الحجم صندوقچه ۲۵۲۵۰ گرین خواهد بود و اگر\nبالفرض وزن صندوقچه ۱۶۸۱۶ گرین باشد پس سوم\nحصه صندوقچه در آب غرق خواهد شد واگر وزن\nصندوقچه ۱۲۶۲۵ گرین باشد پس نصف حصه جسم\nصندوقچه مذکور در میان آب غرق خواهد شد\nوعلی هذا القیاس - و وقتیکه صندوقچه مذکوره\nدر آب ایستاده باشد بطرف بیرون صندوقچه\nبرابر به آن مقام که برابر سطح آب است نشان\nبکنید حال آن جسم صندوقچه را که بطرف درون\nسطح آب است دریافت کرده میتوانیم فرض کنید\nکه حصه مذکور ۳۰ مکعب انچ است پس وزن کل"}
{"book": "adl0726", "page": 72, "text": "۶۷\nصندوقچه ۳۰ × ۲۵ ، ۷۵۰ یعنی ۷۵۰ گرین خواهد غرض هر قدر حصه اشیا که در آب ایستاده می باشند در آب که بذریعه اشیاء مذکور پس کرده میشوند دخل کرده میتوانند گویا همین حصه غرق شده قایم مقام آب گفته میشود و اگر در آب صندوقچه را که در میان آب ایستاده است بطرف پایان زور کنید اینچنین معلوم خواهد شد که بطرف بالا حرکت کرده ظاهر خواهد شد و اگر صندوقچه مذکور را بگذارید فی الفور بطرف بالا خواهد آمد پس معلوم شد که هر اشیائیکه در آب ایستاده میباشند آب زیر اشیاء مذکور آنها را بطرف بالا حرکت میدهد"}
{"book": "adl0726", "page": 73, "text": "٦٨\n\nو در پهلوی آنها نیز زور میکند چنانچه اگر پهلوهای\nصندوقچه بسیار باریک باشند بذریعه زور آب\nبطرف اندرون خواهند رفت و اگر بکدام بوتل\nخالی خوب مضبوط دهن تک بچپانیم و بعده\nدرمیان آب عمیق بیندازیم پس بذریعه زور آب\nدهن تک اندرون بوتل خواهد رفت یا بوتل\nتکڑا تکڑا یعنی ریزه ریزه خواهد شکست بیست و\nششم زور آب بهر طرف میباشد\nاز تجربه متذکره بالا معلوم کرده شده است که\nهر اشیائیکه در آب غروب میباشند از هر طرف\nآب بالای آنها زور میکند اگر یک نل دراز از چوب\n\nباز هم"}
{"book": "adl0726", "page": 74, "text": "۶۹\nساخته راست عموداً ایستاده کرده بطرف سر\nپایان نل مذکور یک این قسم دهن تپک به پیچانند\nکه بسیار محکم بچسپد و از طرف بالا نل مذکور را\nاز آب پر کنید پس اول آب از دهن تپک\nبقدر فاصله بطرف بالا حرکت خواهد کرد و قدری\nزور بر سر دهن تپک خواهد کرد اگر بر سر نل\nمذکور بجای دهن تپک کف دست خود را بچسپانید\nآب نل بطرف پایان زور خواهد کرد و برای\nممانعت زور قدری قوت معلوم خواهد شد بعد\nهر قدر که آب در نل مذکور زیاده شده برود\nبطرف پایان نیز زور زیاده شده خواهد رفت"}
{"book": "adl0726", "page": 75, "text": "۷۰\n\nآخر انقدر زور پیدا خواهد کرد که خواه دست باشد یا خواه\nدهن تپک علیحده خواهد شد و آب نل بر سر زمین خواهد رخت\nپس درین صورت زور آب بطرف پایان برابر وزن\nاو میباشد حال فرض کنید که نل مذکور مدور نیست بلکه مربع\nاست و بطرف اندرون هر یک پهلوی او یک انچ است\nبدرازی یک انچ نل مذکور پوره یک مکعب انچ آب جامی\nخواهد شد و بیان کرده شده است که در یک مکعب انچ آب\n۲۵۲ گرین وزن میباشد پس اگر در نل مذکور\nقریباً تا بلندی ۲ فٹ ۳۱/۲ انچ آب بیندازیم\nپس وزن مذکور یک پونڈ ۷۰۰ گرین\nخواهد شد و اگر پانزده پونڈ آب در نل مذکور بندیم\n\nپس"}
{"book": "adl0726", "page": 76, "text": "۷۱\n\nپس بلندی آب در نل ۳۴ یا ۳۵ فط خواهد شد\nپس بهر صورت زور سلاخهای آب در نل مذکور\nبر یک مربع اینچ برابر همو زن خود خواهد بود\nیک این قسم نل چوبی بسازید که در پهلوهای نل مذکور\nیک سوراخ باشد بذریعۀ دهن تپک در سوراخ\nمذکور یک این چنین نل از شیشه ساخته بحا[نیه؟]\nکه بطرف بالا شکل زاویه قائمه بسازد بجر د چنان\nنل شیشه آب نل چوبی به نل شیشه خواهد آمد\nو تا هر قدر بلندی که نل چوبی بود هما نقدر به بلندی\nنل شیشه خواهد رسید پس ظاهر شد که زور آب\nبکدام مقام به اطراف درست هما نقدر میباشد"}
{"book": "adl0726", "page": 77, "text": "۷۲\n\nهرقدر که بطرف پایان میباشد و اگر یک قسم خانه\nنلی از شیشه بسازید و در میان او آب بیندازید\nپس بهر دو شاخهای نلی مذکور آب مدام بیکسان\nبلندی دیده خواهد شد شاید دیده باشید که در\nبعضی شهرهای کلان مثلاً کلکته لاهور بمبئی\nوغیره نلهای آب ایستاده میباشند و بهر خانه‌هائی\nنل ها آب میرسانند و در منزلهائی که از حد\nزیاده بلند باشند بذریعه نل آب میرسد و در هر\nخانه که نلهای قسماقسم میباشند صرف بذریعه\nنلهای مذکوره کلان آب می آید و اگر نشان\nنلهای بازار و کوچه ها را بپرسید بشمایان معلوم\n\nخواهد"}
{"book": "adl0726", "page": 78, "text": "۷۳\nخواهد شد که بچه قسم بزیر سرک کج و پیچ خورده از\nحوض مقرره آب می آید بعده خواهید دید\nکه در حوضی که این جمیع آب نلهای مذکور\nآمده یکجا میشوند حوض مذکور اولاً ضر ور بمرتفع\nمکانات شهر بلند میباشد بالفرض اگر بلند نباشد\nپس یک این چنین ترکیب است که بذریعهٔ\nآن ترکیب از حد زیاده بلندتر منرلهای\nمکانات که باشند آب رسانده می تواند\nو در حوض مذکور بهر قدر بلندی که آب باشد\nبهمانقدر بلندی در نل خانه آب بلند میشود\nبیست و هفتم آن آب که حرکت داده است"}
{"book": "adl0726", "page": 79, "text": "۷۴\n\nمیباشد حرکت خود را در شیار دیگر منتقل کرده\nمیتواند یعنی در بیان صدمه آب متحرک - فرض\nکنید که یک پیپه چوبست و در او قریب سوراخ\nدر پهلوی یک دهن نلک چسپیده است\nکه سوراخش یک مربع انچ فراخ است -\nدر پیپه انقدر آب بیندازید که از دهن نلک\nپنج یا ده انچ آب بالا بیاید اگر دهن نلک پیپه\nبند باشد پس بالای دهن نلک ۲۵۲۵۰\nگرین یعنی از سه پوند زیاده زور خواهد بود\nاگر دهن نلک پیپه را دور کنیم پس آب که\nمتصل او باشد بطرف رخ بیرونی او"}
{"book": "adl0726", "page": 80, "text": "۷۵\nچیزی ممانعت نخواهد ماند پس زوریکه از طرف\nاندرون است بحرکت خواهد آورد و آب از\nاندرون دهن پپک بیرون خواهد آمد پس در آب\nمتحرک که این چنین قوت باشد که چیزی ساکن را\nبتکلیف حرکت داده بتواند سببش این است که قوت\nصدمه یا قوت حرکت داشته میباشد یا باید داشت\nکه موج آب که از هوا چین چین میشود هوا مزاحمت\nآب را میکند پس قوت حرکت آب از همین سبب\nکم میشود شاید که خیال کنید که هوا زور آب را کم\nمیکند صحیح است که هوا بحر چار طرف موجود است"}
{"book": "adl0726", "page": 81, "text": "۷۶\nو یک چیز نهایت لطیف و لچکدارست مگر به بیا\nآسانی دیده میشود که وقتیکه بعضی اشیا را از هوا میگذار\nباد چیز مذکور را قدری مانع میسازد مثلاً وقتیکه پکه\nمیکنیم این چنین معلوم میشود که پکه با د قدری مانع\nمیکند پس قسمیکه هوا مزاحمت پکه را میکند همان\nقسم موج آب را نیز مزاحمت میکند و قوت حرت\nموج آب را کم میسازد- لاکن وقتیکه موج آب از\nاندرون سوراخ پیه بیرون می آید در ین وقت اگر\nباد نباشد و نیر کشش زمین معدوم باشد پس قوت\nحرکت آب قایم خواهد ماند و موج او برابر متوازی\nاُفُق خواهد رفت سمیت و ششم خاصیت‌های\nآب"}
{"book": "adl0726", "page": 82, "text": "۷۷\n\nآب مبدل نمیشوند همیشه یکسان می باشند\nوقتیکه بارش می بارد اگر قدری آب در ظرفی\nبیندازید معلوم خواهد شد که خواصهای آب که\nمتذکره بالا ذکر نموده ایم در آب مذکور خواهید\nدید که آب بارش خواه از انگلستان باشد\nخواه از هندوستان باشد یا خواه آب تازه\nامروزه باشد و خواه از هزار دو هزار سال باشد\nبهیچ صورت خاصیتهای آب مبدل نمیشوند\nو هر خاصیت که در آب امروزه است همان\nخاصیت در آب هزار ساله میباشد غرض گفته\nمیشود که در نسبت خاصیتهای آب انتظام قاطی"}
{"book": "adl0726", "page": 83, "text": "۷۸\n\nمعین است بهیچ صورت مبدل نمیشوند مراد\nاین چنین نیست که خواص آب بهر حالت یکسان\nمیباشند چرا که آب یک اینچنین چیز است که\nموافق حالتهای مختلف در خاصیتهای اوفر\nبسیار پیدا میشوند البته در حالتهای یکسان خواص\nآب یکسان می ماند پس گفته میتوانیم که در نسبت\nآب انتظام قدرت معین است علهبت دوم\nوقتیکه آب را گرم میکنیم اول در زیاده کردن\nحجم حرارت صرف میشود بیان کرده شده است\nکه حجم خاص وزن آب در حالتهای یکسان\nمبدل نمیشود بلکه یکسان می ماند حال غور باید کرد\n\nکه برا"}
{"book": "adl0726", "page": 84, "text": "۷۹\nکه بر آب گرمی یا سردی قدری اثر داشته میباشد\nچرا که آب در جای گرم مانده شود و بعده بجای\nسرد برده شود پس حجم او کم میشود یعنی خشک میشود\nو اگر آب مذکور را خوب گرم کنیم پس حجم او زیاد\nمیشود یعنی تر میشود - بذریعه خاصیت مذکورۀ\nآب یک مفید اوزار ساخته شده است که نامش\nمقیاس الحرارت است و مانند یکخور شیشه بنا\nگرده شده است و بطرف پایان او یک مجوف\nگولی و بطرف بالا یک دراز باریک نل میباشد\nو در گولی مذکور و بقدر فاصله در نل مذکور\nسیماب یا سیت شراب پر کرده میباشد در گولی"}
{"book": "adl0726", "page": 85, "text": "۸۰\n\nوقتیکه بباب یا ست شراب راگر می میرسد پس حجم\nاو زیاده میشود و در نل مذکور بطرف بالا می آید\nوخط پا را یا ست شراب اندرون نل زیاده\nبلند میشود و برخلاف این اگر پارا یا ست شراب\nگولی را سردی بر سد پس حجم او کم میشود و باره\nنل بطرف پایان فرود می آید و در نل مذکور\nبلندی خط کم میشود - اگر گولی اوزار مذکور در میان\nآب مانده شود و پارا یا ست شراب نل زیاده\nشده بمقامیکه در نل بالا شود نشان کرده شود\nوبعده در میان برف مانده شود و از سردی او\nپارا وغیره خشک شده بمقامیکه فرود آید تیر نشان\nکرده"}
{"book": "adl0726", "page": 86, "text": "۸۱\n\nکرده شود و فاصله که درمیان هر دو نشانهای مذکور\nباشد به یکصد و هشتاد حصص برابر تقسیم کرده شود\nپس هر یک حصه مقیاس الحرارت یک درجه\nخواهد بود سحرارت یکسان پاره نل مقیاس\nالحرارت همیشه بیک درجه میماند پس از همین سبب\nبذریعه آواز مذکور اندازه حرارت کرده میشود آب\nگرم نسبت آب سرد سبک میباشد ثبوت این مدعا\nفرض کنید که یک حوض است که دو راه دارد\nو اگر هر دو راه حوض واز شوند و از یک راه آب\nگرم و از راه دیگر آب سرد در حوض بیاید و باهم\nشور داده نشود پس آب حصه بالا به نسبت آب"}
{"book": "adl0726", "page": 87, "text": "۸۲\nحصه پایان بسیار گرم خواهد بود تسلیم می کنیم\nحرارت زیاده شده آخر کار آب بخار میشود\nاگر قدری گرمی به آب رسانده شود ضرور قدری\nتغیر و تبدل در خواص آب پیدا میشود و اگر زیاده\nحرارت بآب رسانده شود زیاده تر تغیر و تبدلی\nدر خواص آب واقع میشود - دیده خواهید بود\nکه وقتیکه در چای جوش آب پر کرده بالای\nآتش میمانیم و زیرا و آتش میدهیم آب گرم\nشده بجوش می آید و آخر وقتیکه حرارت او\nبدرجه دو صد و دوازده میرسد بخار میشود و بخار\nمذکور در هوا غائب میشود و اگر چای جوش را"}
{"book": "adl0726", "page": 88, "text": "۸۳\n\nتا بسیار دیر بالای آتش مانده زیرا و آتش داد\nبر وید آخر کار آب بالکل غائب میشود بظاهر معلوم\nمیشود که گویا از حرارت آتش آب معدوم\nشد اما بحقیقت یکذره آب معدوم نمیشود\nصرف حالت آب مبدل میشود حرارت\nمائع حالت آب را مبدل نموده بخارات\nمیسازد سی و یکم وقتیکه حرارت از بخار بیرون\nمیشود آب گرم میشود یک قاشق سرد را\nگرفته مقابل یک جای جوش که از و بخار\nمی برامد کانگ را بگیرید وقتیکه قاشق را دور\nکردید بالکل ترخواهید دید و قطرهای آب گرم"}
{"book": "adl0726", "page": 89, "text": "۸۴\n\nاز قاشق مذکور خواهند ریخت و قاشق سرد\nگرم خواهد شد پس معلوم شد که حرارت از\nآتش در چای جوش می‌آید و از چای جوش\nدر آب بعده آب زیاده زیاده گرم شده میرود\nآخر وقتی که یک خاص مقدار حرارت پیدا\nمیشود پس بخارات میشوند و وقتیکه بخار با سرد\nقاشق می‌چسپد پس حرارتیکه حاصل کرده است\nتواضع قاشق سرد را میکند و حرارتیکه آب را\nبخارات ساخته بود و قتیکه سرد قاشق حرارت را\nکشش میکند پس آب بخار تیار می‌شود پس معلوم\nگردید که بخار و آب یک چیز هستند یعنی آب"}
{"book": "adl0726", "page": 90, "text": "۸۵\n\nدو مختلف حالات دارد و مقدار حرارت که در\nآب میباشد از حرارت پیدا میشود سی و دویم\nوقتیکه آب بخار میشود پس حجم آب هفده صد\nحصه زیاده میشود بیان کرده شده است که وقتیکه\nدر چای جوش آب پر کرده بالای آتش\nبمانیم آب بخار شده می پرد اگر قبل از ماندن\nچای جوش بالای آتش اندازه وزن و\nحجم آب را بکنید خواهید دید که حجم بخار نسبت\nحجم آب هفده صد حصه زیاده خواهد شد مکر وزن\nهمانقدر خواهد ماند که از آب بود ۔ یکخور د پیاله\nچهار گوشه بشکل کعبتین بسازید که هر گوشه پیاله"}
{"book": "adl0726", "page": 91, "text": "٨٦\n\nمذکور یک اینچ باشد پس در پیاله مذکور یک مکعب\nاینچ آب جامی خواهد شد اگر پیاله مذکور را از\nآب پر کرده حرارت برسانیم آب بخار شده\nقریباً یک مکعب فِط جائی احاطه خواهد کرد\nچرا که در یک مکعت فِتُ هفده صد و بیست\nهشت مکعت اینچ میباشد و وزن یک مکعب\nاینچ آب ۲۵۲۱/۲ گرین میباشد و وقتیکه بخار شود\nتا هم همین قدر وزن میباشد پس گفته میتوانیم\nکه بخار چیست بخار در اصل آب است که از\nحرارت زیاده شده بخارات میشود بدون\nمخصوص بخارات به نسبت آب هفده صد"}
{"book": "adl0726", "page": 92, "text": "۸۶\n\nحصه کم میباشد پس ظاهرست که بخار کثیف\nشده وقتیکه آب میشود پس حجم آب برابر ۱۷۰۰/۱\nحصه بخار میماند و وقتیکه آب بخار میشود بسیار\nزور زیاده میشود شئی سویم کاسین بالجمله ارسال هوا\nیک شیشه گردن دراز و دهن کشاده است\nدر او آب پر میکنیم و قتیکه آب تا کنارهای\nشیشه میرسد میگوئیم که شیشه از آب پر شد بعداً\nاگر آب شیشه را بریزانیم میگوئیم که شیشه خالیست\nپرسان میکنیم که شیشه در حقیقت خالیست شیشه\nخالی را در یک ظرف آب پایان کرده زور\nکنید اگر شیشه واقعی خالیست چه سبب است"}
{"book": "adl0726", "page": 93, "text": "۸۸\n\nکه آب تا گردن شیشه آمده بفاصله بلندی که\nبطرف بیرون شیشه است همانقدر به بلند\nطرف درون آب نیامده در همین ظرف یک\nنل شیشه را که خالی باشد و بر نل مذکور واژ\nباشند غرق کنید خواهید دید که بلندی سطح آب\nاندرون و بیرون نل یکسان خواهد بود و اگر\nقبل از غرق نمودن نل در آب سر طرف بالای\nنل را همراه انگشت خود اینچنین بند نمائید\nکه یک بند ظرف تیار شود پس آب در نل\nصرف تا قدری فاصله بالا خواهد شد همین قسم آب\nدر شیشه نیز صرف بقدر فاصله بالا شده بود\n\nپس"}
{"book": "adl0726", "page": 94, "text": "۸۹\n\nپس ظاهرست که اندرون نل خالی و شیشه ها\nچیزی موجود است و چیز مذکور ماده است چراکه\nهمین ماده جای را احاطه کرده بود و آب را از\nآمدن طرف بالا مانع میکند و مزاحمت میکند\nاصل این است که شیشه از قسم ماده که هوا میگویند\nپرست و بشکل کره هوائی زمین را از هر چهار اطراف\nاحاطه کرده است - هوا نیز وزن دارد و نیز\nحرکت خود را بدیگر اجسام منتقل کرده میتواند\nپس معلوم شد که در هوا خاصیت های اشیا ر ماده\nموجود میباشد علاوه براین هوا سیال است\nچراکه در هر ظروف که باشد موافق شکل ظرف\nیعنی آب جستن"}
{"book": "adl0726", "page": 95, "text": "۹۰\nمیباشد اجزای هوا به بسیار آسانی حرکت میکند و اگر\nحرکت نمیدشت پس هر دفعه وقت حرکت\nدست و پای ممانعت معلوم میشد. هوا لچکدار\nسیال یا گاس است سی و چهارم بخار لچکدار یا\nیعنی ماشین\nیا گاس میباشد _ خاصیتهائیکه متذکره بالا-\nیعنی باد و بخار\nذکر نموده ایم در جمیع شان آب در حالت بخار\nلچکدار سیال یا مانند هوا گاس میباشد اگر شیشه\nقدری آب انداخته شود در باقی حصه خالی\nباد میباشد اگر شیشه را گرم کنیم آب گرم شده\nشده آخر کار بجوش خواهد آمد و طه هامی بخار\nنه شکست\nدر آب نمودار خواهند شد و در سطح آمده خواهند"}
{"book": "adl0726", "page": 96, "text": "۹۱\nو هوائیکه بالای آب در میان شیشه بود آهسته آهسته\nکل هوا بیرون میآید و اگر تمام شیشه گرم مانده شود\nپس خالی حصه او از بخارات آبی پر خواهد شد\nبخارائیکه از دهن شیشه می برآید صاف و بی رنگ\nگاس میباشند مگر جلد سرد میشوند و کثیف شده\nمانند ابر ذره های سیال آب تیار میشوند مانند\nسبک اجسام آب که بالای سطح معلوم میشوند\nبخارات در هوا بطرف بالا میروند سی و سوم\nدر میان گاس و بخارات ـ خواه سردی ـ\nبه بسیار شدت باشد و خواه نهایت سخت\nگرمی باشد در گاس هیچ فرق نمی آید لکن"}
{"book": "adl0726", "page": 97, "text": "۹۲\nاگر حرارت هوا بسیار کم کرده شود و نیز زور\nبسیار کرده شود پس مانند آب رقیق میشود پس\nظاهر است که در میان هوا که نهایت سختی کثیف میشود\nبخارات که در کثیف گاسها به بسیار آسانی کثیف میشود در جففت\nفرق نیست صرف فرق بدرجه میباشد و در\nمیان این دو گاسها برای سهولیت اینچنین\nتمیز کرده میشود که گاسهای مانند بخارات باسا نى\nکثیف میشوند آنها را بخارات میگویند و در این\nبخارات کل آب بدرجه جوشیدن بحالت\nگاس میباشند و اگر حرارت بخارات از\nرساندن خنکی از درجه جوشش خوردن قدرى"}
{"book": "adl0726", "page": 98, "text": "۹۲\nکم شود پس بسیاری حصه بخارات کثیف شده آبی\nکرم تیار میشوند لاکن یاد باید داشت که اکرچه خاصی\nصورت بخارات آبی نامش بخارات ست بدرجۀ\nجوشیدن آب با بالا میباشد تا هم آب تا درجۀ منجمد شدن در حات\nبخارات میماند لیکن چونکه هر قدر حرارت که شده میرود\nهمان قدر حجم وزن آب که کم شده میرود\nپس ظاهرست که هر قدر حرارت کم شود همانقدر\nکثافت یا وزن مخصوص بخارات آبی کم خوا\nشد علاوه بر این بدرجه جوشیدن بخارات\nآبی یا بخار مانند هوا به بسیار زور مقابله میکند\nمگر هر قدر که حرارت کم شود همانقدر به بسیار"}
{"book": "adl0726", "page": 99, "text": "۹۴\nآسانی بخارات آبی زور کرده میشوند یک خس گرفته\nبه چای جوشیکه از آب گرم پر باشد بسته کنند اگر\nخس مذکور را برابر چایجوش جوش خورده گرم\nبمانید پس کل خس خواهد پندید و با وجویکه از هر\nاطراف زور هوا خواهد بود مگر تا هم صورت\nخس پندیده خواهد ماند و اگر خس از چایجوش\nجدا کرده شود تا وقتیکه حرارت خس مذکور\nبرابر آب جوش خورده باشد تا هما نوقت\nپندیده خواهد ماند و اگر بمانید که سرد شود پس قدرا\nکه حرارت کم شده برود همانقدر روز بخارات\nآبی کم شده خواهد رفت پس باعث زور هوی"}
{"book": "adl0726", "page": 100, "text": "۹۵\n\nبیرونی خس مذکور آهسته آهسته پخپتی شده میرود\nپس همین وجه است که بنده گرم شیشه را سرد\nکرده وقتیکه دهن او را واز میکنیم پس ہوا به بسیا\nزور در شیشه مذکور داخل میشود سی و ششم\nتبخیر آب به حرارت معمولی - اگر درمیان ظرفی\nقدری آب انداخته در کمره سرد یا کشاده هوائیگما\nخواهید دید که بعرصه کم غائب میشود- رخت تررا\nوقتیکه بالای طناب ہموار کنیم بسیار زود\nمیگردد و اینکه درخت باشد غائب میشود بانجا\nرات شده می پرد در اصل بخار آب میشوند که\nکثافت آنها موافق حرارت میباشد و این بخارا"}
{"book": "adl0726", "page": 101, "text": "٩۶\nآب مانند دیگر گاسها در هوا شامل میشوند\nیعنی بخارات و باد\nچونکه از سمندر مطابق حرارت همیشه بخارات\nآبی پیدا شده در هوا شامل میشوند پس در هوا همیشه\nبخارات آبی موجود میباشند - وقتیکه بعض\nمعینه مقدار هوا مثلاً در صد مکعب اینچ انقدر بخارات\nکه بدرجه حرارت بحالت گاس قایم میماند\nدرینصورت هوا را مرطوب میگویند در حالت\nمرطوب اگر حرارت هوا قدری کم شود پس\nبخارات آبی مبدل شده آب میشوند در\nموسم گرم و مرطوب این قسم کیفیت بنظر\nمی آیند چرا که اگر در گیلاس شیشه آب تازه\nسرد"}
{"book": "adl0726", "page": 102, "text": "۹۷\n\nو سرد از چاه کشیده بیندازیم بطرف بیرون\nگلاس بالای سطح قطره‌های خورد مثل قطرات\nشبنم نمودار میشوند سببش این است که از\nسطح سرد گلاس بخارات آبی بدرجه سرد میگردند\nکه بحالت گاس نمی‌ماند و قدری بخارات\nکثیف شده بر سطح گلاس مانند قطره‌های شبنم\nتیار میشوندسی و هفتم وقتیکه آب گرم\nسرد کرده میشود اول خشک میشود بعده قشر\nمیشود وقتیکه آب گرم کرده میشود اول آهسته\nآهسته قدری منتشر شده میرود مگر وقتیکه بحرارت\nجوش میرسد دفعةً بشدت بسیار منتشر میشود"}
{"book": "adl0726", "page": 103, "text": "۹۸\n\nپس آب نمی ماند گاس میشود بر خلاف این اگر\nآب گرم را سرد کنیم آهسته آهسته خنک\nشده میرود تا حدیکه حرارت تا معمولی حرارت\nموسم میرسد - لاکن اگر خنک بسیار باشد\nیا آب را بکدام ترکیب سرد نمائیم بحرارت\nدرجۀ خاص یعنی بدرجۀ سی و نه آب خنک\nشده خواهد رفت و بعده منتشر شده خواهد رفت\nخاصیت آب که بدرجۀ حرارت معمولی\nسیال میماند پس بر حرارت سی و نه درجه خالص\nکثافت آب با وزن مخصوص زیاده تر\nمیباشد و در حجم آب بدرجۀ حرارت مذکور نسبت به"}
{"book": "adl0726", "page": 104, "text": "۹۹\n\nبعض دیگر درجه وزن زیاده میباشد پس اگر آب\nظرف تا درجه سی و نه سرد کرده شود تا سطح آب\nمیرسدی و هشتم آب اگر زیاده تر سرد کرده\nشود پس شفاف ٹھوس یعنی یخ میگردد\nدر موسم سرما شبیکه خنک زیاده باشد اگر\nگلاس را پُر از آب کرده بیرون کمره\nیعنی مکان بمانید پس آهسته آهسته آب سرد\nشده خواهد رفت تا حدیکه حرارت آب بدرجه\nسی و نه خواهد رسید و آب هر قدر که از درجه\nمذکور پایان شده برود همانقدر سرد شده خواهد\nرفت و بسبب کم شدن کثافت بسطح"}
{"book": "adl0726", "page": 105, "text": "۱۰۰\nیکجا شده خواهد رفت و حرارت برابر کم شد\nخواهد رفت تا حدیکه مقیاس الحرارت که\nدر گلاس مذکور مانده شده است سیماب\nاو بدرجه سی و دو خواهد رسید آب که بالای\nگلاس است و از درجه سی و دو پایان است\nسرد شده منجمد میشود و بعد یخ میشود و یک ته باریک\nمانند بلور در سطح آب نمودار میشود سی تم نیسیم\nوزن مخصوص یخ از اینکه تیار میشود کم میباشد\nیخ که در گلاس است اگرچه وزن آن همان قدرت\nکه از آب بود مگر حجم یخ مانند حجم آب نمی باشد چرا\nکه آب بحرارت درجه سی و نه رسیده منتشر میشود\n۹"}
{"book": "adl0726", "page": 106, "text": "١٠١\n\nو وقتیکه ٹہوس یعنی یخ میگردد پس حجم آب که\nبدرجه سی و نه بود قریب یازدهم حصه درجه سی ونُه\nزیاده میباشد پس فرض کنید که وزن مخصوص آب\nبحرارت درجه سی و نه یک است پس بحالت\nیخ وزن مخصوص آب ٩٠٦ خواهد بود چهل\nبخارات آبی که در هوا می باشند وقتیکه کثیف\nشده مانند قلمهای یخ تیار میشوند قلمهای یخ\nمذکور را ژاله میگویند در موسم سرما وقتیکه بعضی\nاوقات آسمان صاف میباشد و سردی\nزیاده میباشد وقتیکه صبح بیدار میشوید میبیند\nکه در سقف مکانات و بر شاخهای درختان چیزے"}
{"book": "adl0726", "page": 107, "text": "۱۰۲\nسفید سفید افتاده بنظر می آید چیز سفید مذکور را ژالا\nمیگویند در اصل هوا از سردی منجمد شده تیار\nمیشود هوای اندرون مکان نسبت هوای پرون\nزیاده گرم میباشد بخار انیکه از دم گرفتن خارج\nمیشوند مقدار یکه بحرارت درجه که در حالت بخارات\nقایم میمانند بهمان مقدار در هوای مکان شامل\nمیباشند و چونکه شیشه های دریچه نازک میباشند\nاز سبب هوای سرد بیرونی بسیار جلد سرد میشوند\nو بخارات آبی که اندرون مکان میباشند\nوقتیکه همراه شیشه های مذکور می چسبند کثیف\nشده قطرهای خورد از آب تیار میشوند هر قدر که\nیخ"}
{"book": "adl0726", "page": 108, "text": "۱۰۳\n\nشیشه‌های مذکور سرد شده میروند همانقدر قطره‌های\nخورد منجمد شده میروند چهل و یکم یخ گرم شده\nوقتیکه حرارت درجه سی و دو میرسد باز از سر نو\nآب میشود- اگر در موسم سرما قدری یخ\nبیرون که هوای کشاده باشد بمانید ممکن است\nکه حرارت بدرجه سی یا بیست یا بعض اوقات\nکم باشد بعده اگر یخ را بمکان گرم بمانیم تا وقتیکه\nحرارت آن بدرجه سی و دو نرسد آهسته آهسته\nگرم شده میرود و وقتیکه حرارت یخ بدرجه\nسی و دو رسید آب شده میرود در اثنای\nآب شدن حرارت همان درجه یعنی درجه"}
{"book": "adl0726", "page": 109, "text": "۱۰۴\nسی و دو میماند اگر قدری برف گرفته در آتش\nبیندازید تا وقتیکه یک ذره برف باقی باشد\nحرارت آن همان درجه سی و دو خواهد ماند\nچهل و دویم برف - آب - بخار اشیاء قدرتی\nمیباشند و حالت هر یک بیک خاص\nمقدار حرارت منحصر است - برف - آب\nو بخار - سه اشیای جدا اند با یکدیگر خود هیچ تعلق\nندارند پس وقتیکه میگوئیم که هر سه شان حالات\nمختلف\nحالات آب اند مراد و مطلب گفتن مایان\nاز گفتن اینچنین اصل مراد مایان این است\nکه اگر یک خاص مقدار آب مثلاً یک مکعب"}
{"book": "adl0726", "page": 110, "text": "۱۰۵\nانچ گرفته اول یخ بسازیم و بعده بخار باوجود\nتبدیلات بعض اشیا در هر دوی شان یکسان\nخواهند ماند و این اشیار اول اشیای مادی یعنی\nوزن آب است و در یک مکعب انچ آب\n۲۵۲ ۱/۲ گرین وزن میباشد پس یخ که از\nاشیار ماده یعنی وزن آب مذکور ساخته میشود\nوزن یخ نیز ۲۵۲ ۱/۲ گرین میباشد و بخاریکه\nپیدا میشوند نیز وزن آن ۲۵۲ ۱/۲ گرین میباشد\nدویم اینکه در یکسان قوت یخ آب بخار\nیکسان حرکت درجه میباشد و در حالت حرکت\nهر سه اشیای مذکور اگر بکدام حرکت پذیرا شیار"}
{"book": "adl0726", "page": 111, "text": "١٠٦\n\nبچند پس از هر یک اثر یکسان پیدا\nخواهد شد سوم وقتیکه از علم کیمیا قدری قوت\nپیدا کردید بشمایان معلوم خواهد شد که از برف بخار\nآب همیشه یکسان مقدار آکسیجن و هیدروجن\nگاس پیدا میشوند از هر مکعب انچ آب هفده صد\nمکعب انچ بخار پیدا میشود و از ١/٢ ١ مکعب انچ\nیخ ١/٢ ٢٨ هیدروجن و ١/٢ ٢٢٢ آکسیجن\nپیدا میشوند چونکه از یک خاص مقدار آب\nبخار یا یخ که تیار میشوند وزن آنها برابر وزن\nآب میباشند و فرق نمی آید پس ظاهر است\nکه برای پیدا نمودن این قسم مختلف حالات"}
{"book": "adl0726", "page": 112, "text": "۱۰۷\n\nحرارت که در آب زیاده کرده میشود یا خارج\nکرده میشود هیچ وزن داشته میباشد پس\nحرارت اگر چیز ماده است همچنین ماده است که وزن نداشته میباشد\nچهل و سوم مختلف اثر حرارت از تیز حرکت\nاجزای ماده پیدا میشود هیچ شک نیست که از\nحرکت حرارت پیدا میشود و هرکس میداند که اگر\nدو تکه های برف را با هم بمالیم بعد از مالیدن\nبسیار حرارتی که پیدا میشود آب میگردد. پس\nاز اجزای حرارت ماده که جنبش دارد بقسم\nآواز پیدا میشود. از حرکتیکه حرارت پیدا میشود\nاین قسم حرکت نمی باشد که از و اجسام گرم میباشد"}
{"book": "adl0726", "page": 113, "text": "۱۰۸\n\nمجموعی جنبش بیابند لاکن حرکت از اجزای اجسام\nمیباشد و هر جز در جهت حرکت نمی کند مگر جنبش او\nبیک جای بطرف پیش و پس این قسم میباشد\nکه حرکت چکر درست کردن والای ساعت را\nبالنگر ساعت را می بینید در اصل یک قسم\nلرزان حرکت میباشد چهل و چهارم شناخت\nآب بیان کرده شده است که آب خالص\nبالکل صاف و شفاف میباشد بظاهر ساخت\nیا بناوٹ آب معلوم نمیشود چرا که بذریعه چشم\nذره های آب در نظر نمی آیند لاکن بسیار شیان\nمیباشند که بالکل یکسان و یکجای نظر می آیند"}
{"book": "adl0726", "page": 114, "text": "۱۰۹\n\nپس اگر بذریعه کلان نما شیشه نظر میندازید\nساخت آن ظاهر میشود مثلاً که سطح باریک و\nسفید کاغذرا که می بینید ظاهراً بالکل صاف\nوهموار بنظر می آید مگر وقتیکه بذریعه اوسط درجه\nکلان نما شیشه سطح مذکور کاغذ را به بینید پس\nخورد خورد ریشه های سطح کاغذ سفید باریک\nبنظر می آیند و بعده اگر بذریعه یک تیز خوردبین\nکاغذ مذکور را ببینید همان ریشه های خورد سطح\nکاغذ سفید و باریک ولک و دانه دار معلوم میشوند\nگفته میتوانیم که اجزای آب این قسم ذره های خورد\nمیباشند که بذریعه خوردبین بلکه قطر اشیا را"}
{"book": "adl0726", "page": 115, "text": "۱۱۰\nچهار پنجم از حصص کلانتر نشان میدهند\nبخوبی نظر نمی آیند چهل و پنجم در بیان\nمفروضات یا قیاسات واستعمال و فایده انها\nاگر در مشاهده واقعه قدرتی از حد خاص پیس\nگذشته نتوانیم پس در ان حالت فرض کرده\nاین قسم که اگر مشاهده یک قدم پیش کشته\nمیتوانست و ما یان را کیفیت واقعه مذکور معلوم\nمیشد پس این قسم فرض را قیاس میگویند و این\nقسم فرض اکثر جایز بلکه بسیار مفید میباشد\nو هر قدر که زیاده توجیه واقعات را بذریعه\nقیاس کرده بتوانیم باعثش را دریافت"}
{"book": "adl0726", "page": 116, "text": "۱۱۱\nکرده بتوانیم همان قدر قیاس زیاده و خوب\nشده میرود فرض کنید که یک شخص پس پشت\nایستاده است و بشما معلوم گردید که یک مشت\nدفعة بر پشت خورد حال ثبوت ندارید که سبب\nمشت خوردن چیست و این را نیز میدانید\nکه اگر شما و شخص مذکور جدا جدا میبودید پس ممکن\nنبود که مشت میخوردید پس درین چنین موقع\nبدل خیال خواهد آمد که آدم که پس پشت ایستاده\nاست مشت زده است پس این قسم واقعه را\nقیاس بلکه جایز قیاس میگویند اگر کار و بار زندگی\nخود را بده حصص برابر تقسیم کنیم پس بنیاد در\nحضور"}
{"book": "adl0726", "page": 117, "text": "۱۱۲\n\nسخن های فرضی یا قیاسی خواهند بود و کامیابی و\nناکامیابی در کار و بار روزمره بدرستی و غلطی\nفرضی یا قیاسی منحصر میباشند وقتیکه بسخن بعض\nآدم یقین میکنید قیاس میکنید که آدم مذکور همیشه\nراست میگوید بوقتیکه در داد و ستد بر کسی اعتبار\nمیکنید بهمین قیاس اعتبار میکنید که شخص مذکور\nراست است پس ظاهر است که هر شخص را\nبرای توجه کردن اینچنین واقعات که سبب آنها\nبه ظاهر هیچ معلوم نمیباشند قیاسهای جدید\nپیدا میشوند و قیاسهای مذکور بقسمیکه در عام کار\nو بار زندگی جایز و ضروری میباشند بهمان\n\nهمان"}
{"book": "adl0726", "page": 118, "text": "۱۱۳\nدر علوم نیز درست و کار آمد میباشند مگر در تحقیقات\nعلمی بخوبی خیال این سخن را باید داشت که قیاس را\nوسیله تحقیقات بدانند نه مدعا و تا وقتیکه توضیح\nنظام قدرت از قیاس باشد بران عمل کنید\nمگر بر خلاف نظام قدرت بمجردی که ثابت شد\nهمانوقت ترک باید کرد چهل و ششم\nقیاس مرکب شدن علیحده علیحده ذره های\nآب باجزای صغیر بیان کرده شده است که\nعلیحده علیحده ذره های آب بنظر نمی آیند مگر\nبالفرض آب با جدا جدا ذره ها مرکب باشد\nتا هم امید نظر آمدن ذره ها نمیباشد مگر آن اگر بدین"}
{"book": "adl0726", "page": 119, "text": "۱۱۴\nقیاس بخوب وجه توجیه آب کرده شود تصدیق\nخواهد شد که آب از ذره‌های علیحدہ علیحدہ مرکب است\nفرض کنید که هر حصۀ سیال (یعنی آبگین) سیال آب\nبا ذره‌های بیشمار مرکب است که قطر آنها از حصه\nده تک اینچ کم بلکه غالبا بسیار کم است پس\nذره‌های مذکور را اجزای صغیر میگویند از غور کردن\nعام خاصیتیهای ماده قیاس درست معلوم\nمیشود که اجزای صغیر با یکدیگر خود میل یکجا شدن\nرا دارند مگر که آب از قدر زور کردن بحق\nمیشود تصدیق قیاس ذیل را میکند که ذره‌های\nآب در حقیقت پیوسته نیستند بلکه در میان\nآنها"}
{"book": "adl0726", "page": 120, "text": "۱۱۵\n\nآنها قدری فاصله است و از یکدیگر خود علیحده علیحده\nمیشوند بقسمیکه در مکان گرد آلوده ذره‌های غبار\nدر هوا جدا جدا بنظر می‌آید سبب جدا بودن\nذره‌های مذکور چه میباشد معلوم دارید که وقتیکه\nآب را به بسیار زور پچق میکنید ذره‌های آب بمجرد\nبا یکدیگر خود نزدیک میشوند پس معلوم شد که مزاحمت\nبرابر زور است که از سبب مزاحمت ذرات\nمذکور علیحده علیحده میمانند – ذره‌های آب را\nکه میلان نزدیکی بیکدیگر داشته میباشند کشش\nاتصال میگویند و ذره‌های آب را که از یکدیگر\nعلیحده میباشند و حس حرارت را که از ذرات"}
{"book": "adl0726", "page": 121, "text": "١١٦\nمذکور پیدا میشوند و یک تیز لرزان حرکت است قوت دافعه میگویند قوت دافعه از زیاده کردن حرارت زیاده میشود تا حدیکه ذره های مذکور بفاصله که اول بودند بهر اطراف به نسبت اوّل دوازده چند زیاده جدا جدا پس میشوند پس زور کشش اتصال کم میشود و ذره ها بهر اطراف میدوند برعکس این از کم کردن حرارت قوت دافعه کم میشود تا حدیکه ذره ها با هم نزدیک میشوند و آب ٹھوس (یعنی منجمد و بسته) میشود پس ظاهر است که قیاس مایان که آب با ذره های علیحده علیحده مرکب است کارآمد است\nایام"}
{"book": "adl0726", "page": 122, "text": "۱۱۷\nچرا که بذریعهٔ قیاس مذکور در توجیه کردن\nخواص آب قدری مدد حاصل میشود\nچهل و هفتم تمام اشیائ ماده غالباً باجزا\nصغیر یا اجزای اصغر مرکب میباشند از\nدلیل نامی که قیاس آب که با ذره های جدا جدا\nمرکب اند اختیار میکنیم بجمیع حالتهای ماده\nقیاس مذکور صادق می آید مثلاً که بنسبت\nسیماب قیاس کرده میتوانیم که بانهایت خورد\nخورد اجزای سیماب مرکب است و موافق\nکمی و بیشی حرارت اجزای مذکور با هم یکجای\nشده ٹھوس مائع یا حالات گاس از سیماب\nیعنی باد و بخار .."}
{"book": "adl0726", "page": 123, "text": "۱۱۸\nپیدا می‌کنند در حالت اول سیماب منجمد می‌شود\nو بحالت دویم بطور معمولی رقیق می‌شود بحالت\nسوم بخارات میگردند اجزای سیماب بهیچ\nصورت گاهی پاره کرده نشده اند پس اجزا\nسیماب را اجزای اصغر یا جوهر فرد میگویند\nیعنی این قسم اجزا اند که تقسیم آنها کرده نمی‌شود\nو خود سیماب را عنصر یا مفرد میگویند یعنی تقسیم\nچیزیست که با دیگر اشیا مرکب نیست. مردمان\nسابق آب را نیز بقسم سیماب عنصر میدانستند\nمگر بخوبی معلوم شده است که آب چیزی مریت\nاجزای آب به بسیار آسانی بدو چیزهای مختلف"}
{"book": "adl0726", "page": 124, "text": "١١٩\nکه اکسیجن و ہیدروجن نامند بهر درجه حرارت\nبحالت گاس میباشند و هر دو گاسهای\nمذکور موافق قیاس با ذره ها مرکب اند و چونکه\nبکدام ترکیب معلومه این ذره ها را پاره نموده\nچیزی دیگر کشیده نمیتوانیم پس مانند ذره های\nسیماب ذره های مذکور اجزای اصغر فهمیده میشوند\nو اگر از روی وزن آب خالص را بنه حصص\nتقسیم کنیم پس مدام هشت حصص اکسیجن و یک حصه\nہیدروجن از حصص مذکور می برآیند پس قیاسی\nذره یا جزو صغیر آب با اجزای اصغر اکسیجن و\nہیدروجن مرکب میباشد که در وزنهای آنها"}
{"book": "adl0726", "page": 125, "text": "۱۲۰\n\nنسبت هشت و یک میباشد نزد محققین علم کیمیا\nدلیل های بسیار که در هر جزو صغیر آب یک جزو\nاصغر اکسیجن و دو جزو اصغر هیدروجن میباشند\nموجود اند پس ترکیب آب زیاده تر پیچیده است\nو هر جزو صغیر آب یک مجموعه است که باسه جداگانه\nاجزای اصغر مرکب است از تعلیم علم کیمیا انیم\nبیانات بخوب وجه مدلل نمایان میگردد\nچهل و هشتم در موجودات جسم مفرد نه معدوم\nمیشود و نه مقدار زیاده میشود بیان کرده شده است\nکه وقتیکه از حرارت رساندن یک مکعب اینچ\nآب بخار شده می پرد نیست و نابود نمیشود"}
{"book": "adl0726", "page": 126, "text": "۱۲۱\n\nبلکه صرف از مائع بحالت گاس بدل میشود\nو در وزن هیچ فرق نمی آید و اگر از همین مکعب\nاینچ آب مذکور آکسیجن و هیدروجن جدا نمائیم پس\nبلا شبه آب مذکور غارت میشود مگر ماده آن قرار\nمیماند و در وزن هیچ فرق نمی آید اگر وزن\nآب ۲۵۲۶۵ گرین باشد پس آکسیجن گاس ۲۲۴۶۷۵\nگرین و ہیدروجن گاس ۲۸۶۰۵ گرین خواهند\nبود ـ تغیر و تبدل که انسان از تدبیرهای خود\nکرده میتواند در وزن معینه مقدار گاسهای\nمذکور فرق نمی آید تا حدیکه میدانیم وزن اجسام\nمفرد بتمام حالتها قایم می مانند بدل نمیشوند"}
{"book": "adl0726", "page": 127, "text": "۱۴۲\nاز همین سبب خواه بهر شکل که باشند شناخته میشوند\nپس ثابت شد که در نظام قدرت ماده معلوم\nکرده نمیشود و مقدار آن هر قدر که باشد همانقدر\nمیماند پس نتیجه این قسم است که اشیای مصنوعی و\nقدرتی بهر دو حال صادق می آیند که با ماده که\nمرکب اند نه معدوم میشود و نه زیاده میشود پس\nبقسمیکه سلسله مصنوعات بوسیله قوتهای آن\nیکجا شدن وعلیحده شدن اجسام قدرتی منحصر\nبهمان قسم سلسله قدرتی واقعات بوسیله\nقدرتی قوتها یکجا شدن وعلیحده شدن\nاجسام مبنی است چهل و هشتم در بیان\nاین"}
{"book": "adl0726", "page": 128, "text": "۱۲۳\nآمیزش آب - بطریقیکه آب را پاره کرده\nمیتوانیم یا دو عنصر آکسیجن و ہئدروجن جدا کرد\nمیتوانیم بیان اینها در ابتدای رساله کیمیا\nخواهید خواند مگر از مطالعه علم کیمیا پیشتر بطور\nتمهید بحالتهای تجزی و ترکیب بغور\nو توجه مفید خواهد بود و تمثیل از آب بیان\nکرده میشود اگر در گلاسیکه نصفش از آب\nپر باشد قدری سیاهی بیندازید که آب\nرنگین گردد و بعده نصف گلاس دیگر آب\nصاف در آب رنگین مذکور بیندازید پس\nہر دو آب باہم یکجا شده کلاس مذکور"}
{"book": "adl0726", "page": 129, "text": "۱۲۴\nاز آب پر خواهد شد و رنگ آب سبک\nشده به نسبت نصف گلاس نصف آب بیام\nخواهد ماند پس ماده آمیزش آب است و\nحجم آمیزش مذکور برابر مجموعه اشیاء مذکوراست\nو وقتیکه آب بخارات شده میپرد پس بخارات\nآبی در هوا یکجا میشوند یعنی ذره های بخارات\nدر میان ذره های هوا یکجا میشوند تا حدیکه مقدار\nهر دوشان بهر جای یکسان میشوند و بر عکس\nبیان بالا تیل و آب با هم آمیزش نمیشوند\nخواه هر قدر که هر دوی شانرا شور بدهید\nوقتیکه آب استاده میشود تیل بسبب سبکی"}
{"book": "adl0726", "page": 130, "text": "۱۲۵\n\nبالای آب می آید همچنین سیماب آب با هم\nآمیزش نمی شوند چونکه سیماب نسبت بآب\nبسیار سنگین میباشد پس در ته آب می نشیند\nنجا هم آمیزش که کثافت زیاده داشته\nمیباشد الکحل و آب بنسبت شراب یا الکحل\nصاف شفاف چیزی سیال میباشد مانند\nآب در نظر می آید گرد و سهل نسبت بآب\nبسیار مختلف است مثلاً که به نسبت آب\nبه بسیار حرارت کم درجه جوش میخورد و\nوقتیکه سوختانده میشود شعله سبز می برآید\nو خاصیت نشه را هم دار دو مانند تیل نسبت به"}
{"book": "adl0726", "page": 131, "text": "۱۳۶\n\nآب بسیار سبک میباشد چراکه اگر رنگین است\nشراب را آهسته آهسته بالای سطح آب بریزانید\nپس ایستاده خواهد ماند چونکه حجم آمیزش از\nمجموعه حجمهای هردو اجزا کم است پس کثافت\nآمیزش نسبت اوسط کثافت آب و الکحل\nزیاده می باید بود یعنی که در حالت آمیزش\nذره‌های آب و الکحل اینقدر جای را احاطه\nمیکنند که بوقت جدا شدن احاطه میکردند\nبذریعه کشید الکحل بغیر شمولیت آب حاصل\nکرده نمیشود تا که چونه یا دیگر اشیا ئیکه آب را جذب\nنماید یکجایی کرده نشود تا که سیال آمیزش"}
{"book": "adl0726", "page": 132, "text": "۱۲۷\nآب را که حرارت رسانده شود آب را\nنمیماند که از حد تجاوز کند پس از آمیزش\nآب والکل این قسم سیال پیدا میشود که\nبحقیقت چیزی جدیدی باشد که اجزای آب\nوالکل قدری اثر یکدیگر خود داشته میباشند\nواصلی خاصیتهای یکدیگر را قدری مبدل\nمیسازند پنجاه و یکم نمک در میان آب\nحل میگردد. اگر یک چمچه نمک در میان\nآب سرد انداخته شور بدهید نمک فی الفور\nغائب میشود بعد از قدری وقت بمان حجم\nبنظر می آید لاکن وزن آب گلاس اگر اوّل"}
{"book": "adl0726", "page": 133, "text": "۱۲۸\n\nپنج پاو باشد وزن نمک دو پاو پس وزن آب\nگلاس هفت پاو خواهد شد و مزه آب نمکین\nخواهد گردید و خواهیم گفت که نمک در میان\nآب تحلیل گردید و حل نمک را شور آب میگویند\nو علاوه براین نقسیم حل را حل متمم میگویند یعنی\nکه زیاده گنجایش حل شدن نمک ندارد چرا\nکه اگر دیگر نمک انداخته شود حل نخواهد شد\nدر حقیقت در میان آب برابر دو حصه نمک\nو پنج حصه آب بجوش گوارئی و تحلیل می آید\nو هرگاه زیاده تر شود از دو حصه نمک و پنج\nحصه آب ناگوار و ناپسند می آید و شور آب را"}
{"book": "adl0726", "page": 134, "text": "۱۲۹\n\nاگر در یک فراخ بشقاب بمانید تا که آب بخارات\nشده بپرد یا شور آب را حرارت رسانیده\nاو را بسوزانید پس خواهید دید که هر قدر آب\nسوخته کم شده برود و برابر پنجم حصه او نمک\nبحالت ٹهوس یعنی منجمد شده آمده اندرون بشقاب\nمذکور جمع شده خواهد رفت و وقتیکه کل آب\nبپرد پس نمکیکه باقی ماند وزن و خاصیتهای\nنمک مذکور درست و برابر همان قدر خواهد\nبود قسمیکه از حل شدن آب پیشتر بود پس نمک را\nدر یکجا نمودن آب بر نمک اثر عجیب شده\nاست معلوم میشود که در خواص نمک میباشد"}
{"book": "adl0726", "page": 135, "text": "۱۳۰\nتهوس صرف تغییر شده است و در باقی تمام\nخواص هیچ فرق نیامده است اگر بذریعه\nحرارت بخواهید که نمک را سیال بسازید\nپس حاجت زیاده حرارت رساندن\nخواهد بود اگر شور آب را آهسته آهسته بنمایید\nکه بخارات شده بپرد پس وقتیکه از ذره های\nآب بیرون براید بشکل قلمهای با قاعده مکعب\nترتیب خواهند یافت و اگر قطره های شوره\nوقتیکه خشک باشد بذریعه خورد بین به بسیا\nغور ملاحظه نمائید پس ذره های نمک را بشکل\nقلم های مذکور مرتب شده به بسیار آسانی\nدیده"}
{"book": "adl0726", "page": 136, "text": "١٣١\n\nدیده خواهید توانست و در قلم های نمک بجز نمک\nدیگر هیچ چیز نمیباشد و اگر قلم های مذکور را\nانیقدر گرم نمائیم که سرخ گردند پس در حالت\nسیال مبدل میگردند و اگر زیاده تر گرم کرده\nشوند پس سیال نمک بخارات یا گاز شده\nدر هوا می پرند پس این قسم عمل را عمل تصعید میگویند\nظاهر است وقتیکه نمک و آب بهم یکجا میشود در نمک\nو آب قدری تغیر می آید چرا که شور آب تا درجه\nدوصد و دوازده جوش نمی خورد بلکه زیاده تر حرارت\nدر کار میباشد گو یا نمک آب را گرفته میباشد و آیندی\nکه قدری شور باشد بدرجه بیست و هفت منجمد میشود"}
{"book": "adl0726", "page": 137, "text": "۱۳۲\nویچ که از آب مذکور تیار میشود بالکل خالص\nمیباشد مگر باقی آب سمندر زیاده تر شور\nمیشود ـ اگر از کشش مراد این ست که مقابله\nآن قوت را میکند که اجسام را جدا کردن\nمطلوب داشته میباشد پس گفته میتوانیم\nکه ذره‌های نمک و آب یکدیگر خود را بطرف\nخود کشش میکنند و این چنین کشش را که در\nاجزای ماده‌های مختلف اقسام میباشند\nکشش کیمیائی میگویند پنجاه و دویم دریان\nچونه و آب یعنی اخلاط کیمیائی ـ چونه از سنگ\nخارای خاکی رنگ ساخته میشود خالص چونه"}
{"book": "adl0726", "page": 138, "text": "۱۳۳\n\nبرنگ سفید میباشد و از حرارت رسانیدن\nدرجه‌های بسیار در حالت مایع و بخارات\nتبدیل میشود و در حل نمودن نمک دیده خواهد\nبود که ٹھوس از تاثیر آب سیال گردیده\nمگر وقتیکه چونه گل کرده میشود پس آب سیال\nدر ساخت چونه سخت داخل میشود و اگر\nاز مقدار آب زیاده انداخته شود پس چونه\nٹھوس مانند نمک حل شده سیال میگردد\nو این حل را آب چونه میگویند پس اگر چنینی\nآب را بخارات پرانده شود مانند نمک قلمهای\nچونینه بظهور می‌آیند لاکن فرق همین قدر"}
{"book": "adl0726", "page": 139, "text": "۱۳۴\nخواهد بود که قطعه های نمک آب بالکل نخواهد بود\nو در قطعه های چونه صرف آب خواهد بود پس\nآب که باین قسم در چونه پیوسته شده چونه مذکورا\nتهوس شکل جدید میسازد و پیوستگی آن\nهمراه چونه این قدر مضبوط میباشد که در جدا\nکردن یکدیگر حرارت درجه سرخی در کار\nمیباشد پس در این صورت میگوئیم که در میان\nآب و چونه اختلاط کیمیائیست اصطلاحی نام\nچونه سوخته در انگریزی - ہنڈریٹ آف\nلایم میباشد - جسم یعنی سنگ جراحت رنگ\nسفید و خشک میباشد اگر قدری آب در سنگ\nوچون"}
{"book": "adl0726", "page": 140, "text": "۱۳۵\nجراحت مذکور خلط کنیم مانند چونه گل نمیشود\nبلکه از خلط نمودن آب سخت میگردد و بسیار\nحصة آب غائب میشود در موجودات\nجسم یعنی سنگ جراحت با فراط یافته میشود\nو شکلش بقسم قلم های خوشنما و شفاف میباشد\nکه در انگریزی سلی نائت و وقتیکه بذریعة\nیعنی قلمهای خوشنما و شفاف\nبسیار تیز خورد بین نازک پوست قلم های\nمذکور را می بینم بالکل یکسان بنظر می آید و\nبرای نتیجه این دلیل معقول موجود است\nکه اجزای آب و سنگ جراحت که با هم\nشامل اند باین قدر مضبوطی با هم پیوسته"}
{"book": "adl0726", "page": 141, "text": "۱۳۶\n\nمیباشند که مانند شیشه سخت چیز تهوس ساخته\nمیشود- اشیار تهوس که در آب حل میشوند واز\nبخارات ساخته بعد از پراندن بشکل قلم میاتید\nو مانند سنگ جراحت و چونه برای مرکب\nساختن قلم های تهوس یک خاص مقدار\nآب خلط میشود پس ظاهر است که دو اجسام\nکه یکی شان آب است ترکیب یافته یک این\nقسم چیز پیدا کرده میتوانند که از هر دو ی شان\nمختلف باشد پس این کلامات ما بان را\nراه نمائی میدهند که از علم کیمیا واقف گردیم\nکه اجسام بچه قسم ترکیب می یابند و از ترکیب"}
{"book": "adl0726", "page": 142, "text": "۱۳۷\nآنها چه نتیجه بظهور می آید و بچه قسم از مرکبات اجزا\nآنها را جدا کرده میتوانیم پنجاه و سویم اجسام\nمعدنی تقسیم خود از شامل شدن اجزا اشکال\nمعین اختیار میکنند و در قد و قامت زیاد\nمیشوند اشیار قدرتی و آب را اشیاء معدنی\nمیگویند اگرچه در استعمال عام اطلاق اشیاء\nمعدنی صرف مراد از آهن پخته و خام ست\nچند مراست ذکر نموده ایم که در بعض حالات\nهای خاص مانند آب دیگر بسیار اجسام\nاند که اشکال باقاعده اختیار میکنند\nدر موسم سرما از یخ بر شیشه های"}
{"book": "adl0726", "page": 143, "text": "۱۳۸\nدریچه تا اشکال خوب صورت که مثل برگها\nو گل دستها بنظر می آیند یک این قسم\nمثال است که هر کس واقفیت داشته\nمیباشد کرتیر ملاحظه کرده اید در نمک عام\nچونه و سنگ جراحت مرکبات که از\nتخلیط آب پیدا میشوند وقتیکه از حالت حل\nپایان می نشینند اشکال قلمها اختیار میکنند\nو اگر یک قطره شوره حل شده را بخارات\nساخته پرانیم و با خوردبین دیده برویم پس\nیک تماشای عجیب و غریب بنظر می آید که\nهر قدر نمک بحالت تهوس آمده میرود"}
{"book": "adl0726", "page": 144, "text": "۱۳۹\nدفعةً در منظر خردبین قلم ها به اشکال\nبرگ و گلدسته بنظر می آیند- در علم که\nذکر قلم های ماده است اگر مطالعه نمائید\nپس معلوم خواهد شد که در حقیقت قلم های\nهر اشیاء که آراسته میشوند برای آنها\nاشکال خاص خاص معین میباشند\nو در وقت ساختن قلم های مذکور از بعض\nخاص اشکال هندسه تجاوز کرده نمیشود\nخاتم الطبع\nحسب الامر شهریار و الاحضرت ضیاء الملة\nوالدین امیر مجاهد غازی امیر عبدالرحمن خان"}
{"book": "adl0726", "page": 145, "text": "۱۴۰\nخلدالله ملکه وسلطنه کتاب مبادی العلوم از زبان\nانگریزی مترجمان افغانیه بزبان فارسی ترجمه\nنموده بودند از حضور والا امر چاپ شده در چاپ\nخانه مبارکه سرکار بسعی و اهتمام خادم آستان\nگل محمد خان محمد زایی مهتمم در\nدارالسلطنه کابل بوضع رسید\nالثانی سنة\nتحریر شهر جمادی\n۱۳۱۴"}