هو الفتاح
خلاصه طرز بياني تعليم ابتدائي
مفتاح التعليم
در جزئيات الفباء و بشرح ركوع بايد اموختگي
گويا جريان رسالت افزائي و پاكنويسي با
املاء و انچه در ابتداي بايد نوشت تا
شرع را بفهمد و بقدر نظر راه ببرد قرآن
با خط تمام دستخطي مكاتب تعليم ميتوانند .
انتخاب با شرح را ديده و كارگر و [ILL] بفرمائي


۱
هُوَ المُسْتَعَانُ
خلاصهٔ شرح طرز امانی در تعلیم ابتدائی
مُسَمّیٰ به
مِفْتَاحُ التَّعْلِیم
در جُزئیّات، ضرور بشرح رجوع باید نمود، چنانکه گوید جیم را در حالتِ افرادی و یا ترکیبی با ”ای و“ چگونه بمبتدی باید نوشت، تا شرح را نبینند، و رفتار قلم را در هر قسم آن ملاحظه ننماید به محض تخمین قدیم نمیتواند. إلّا آنکه بارها شرح را دیده و کار کرده و چنان


۲
اگر محتاج آن شود بازهم خود دیده و یافته می‌تواند،
مگر ازین می‌اندیشد که در ترتیب کار غلط نکنم، پس
ازین خلاصهٔ متصله به متن بخوبی کار کرده می‌تواند
یعنی در طبع ثانی که از بهر عموم مبتدیان محض
متن بدون شرح چاپ شود، لازم است که
این باشد، پس معلم هرچند نوکار باشد
بترتیبات واقعهٔ این اوراق و تعداد صفحهٔ
شرح هر کار که در آخر هر مدعا درینجا معین دانسته
شده بمعاونت شرح بخوبی کار کرده می‌تواند
بلکه بعض کارها اضافه بر شرح درینجا آمده و
ترتیبات کار اینکه :-


٣
۱:- ابتدا چون مبتدی شامل مکتب شود
کار روز اوّل و دوّم وسوّم الیٰ ہفتم آن واقع
ورق اوّل متن کتاب "طرز امانی در تعلیم ابتدائی"
بدون کتاب باو کار کرده میشود ، بمعاونت
این صفحات شرح ۲۱۱ تا ٢٧٤ وچون
در شرح تعلیم خط متوازی در لفظ «طا» میشود
و حال تعلیم حروف هم آواز، در آخر کل میباید
و دانستن متوازی را در ابتدا حاجت است
از انرو باید که شروع کار را بتعلیم
متوازی نموده اوّلاً با جانب راست چپ
تخته یعنی چنین ااااا و باز با جانب چپ


٤
بالا و پایان آن خطوط متوازیه را نشان
بدهد.
٢ :- جمیع الفاظ موقوف بعد الف که تقریباً
دو صد لفظ است با دو لفظه و اضافت دار
از روی کتابچه دو ورقه، باو میخواند و خوب
ضبط نموده تا بزبان صاف و لهجهٔ درست
خوانده باشد و در نوشته همان نوزده
لفظی که از بهر موقوف بعد الف معین گشته
و تا پنجاه کرت تکرار آن لازم دانسته شده
مکرر بر مکرر تکرار باید نمود، تا در نوشتن جمیع
الفاظ موقوف بعد الف صاف دست دایر با صفحه ٢٧٤


ه
۳ :- اگر فریق باشد حصۀ چوبدار را برای شان
آویخته و یا از روی کتاب ہذا بر تختۀ کلان
نوشته اگر تنها باشد در خود این کتاب
از اصل و زائد ہر حرف گرفته الیٰ حرف بهمراه
« ی » ہر چند ورق کہ میشود برساند ، و سه
قاعدۀ لازم الحفظ خط کہ درین روز در بین کار
می آید ، ہمان است کہ در جریان کار ہر یک را
بر موقع خود دو سه کرت بایشان تکرار نماید
نه زیاده ، و چون تا آخر سبق در ظرف
سی چہل دقیقه بفصاحت تمام میرسد ،
لہٰذا بعد از ختم سبق یک یک از سه قاعدۀ مذکورہ را


۶
به ایشان حفظ نماید، اگر اطفال خورد سال باشند،
دو قاعده اوّل آنرا بهمین روز، و سوم را بروز دیگر
حفظ نمایند، صفحهٔ ۲۸۰ تا وسط ۲۸۸
٤ :- مشق هر حرف بهمراه «ی» را با الفاظ آن
کار نموده بعد موقوف بعد «ی» را به ایشان
بخواند ، و مشق الفاظ معیّنهٔ آنرا که رفتار قلم در هر یک
بخوبی نشان داده شده پنجاه بلکه بسیار تکرار نمایند
تا در نوشتن آن خوب صاف دست و دلیر گردند صفحهٔ ۲۸۹
٥ :- مشق هر حرف بهمراه «و» را شروع نموده
با الفاظ موقوف بعد از ان کار نموده الفاظ معیّنهٔ
آنرا نیز الی پنجاه کرت و یا زیاده تکرار نمود تا در نوشتن آن


۷

نیز صاف دست و دلیر گردند صفحه ۲۹۹
۶ :ـ حصهٔ دوم به ایشان شروع نموده خط را
تقریباً متروک بدارد، چنانکه اگر خود مبتدی
خارج از وقت مکتب ازان هر حرف همراه
« ا ، ی ، و » مشق کردگی خود چیزی بنویسد
مختار است، والا در مکتب همان است که کار خواندن
میشود تا آنکه بسبق «ایمان کلمه گفتن» برسند،
و از ابتدای سبق التخوز تا سبق مذکور هر کیفیت را بخوبی
دانسته شان نموده و در بعض جاها معنی سبق را هم
برای شان خوانده و لهجهٔ شانرا چنان درست داشته
باشد که معنی هر مدعا در صدا وی معلوم باشد


۸
و سبقها را خوب ضبط داشته و صاف خوانده
باشند؛ از اوائل صفحه ۳۰۷ تا ۳۲۲ و ۳۳۲
تا ۳۵۹
۷ :- درین ایام خواندن صرف ربع وقت را
بحساب بدهد تا فقره ساده را خوب
ضبط نموده و بی تکلف نوشته باشد، هرگاه
تا سبق « ایمان کلمه گفتن » در کل عدد نویسی
درست شوند، هنوز بهتر، والا تا هر جا که رسیده
باشد؛ صفحه ۱۸۷
۸ :- سلسله «بر پیر جام جم » را چون
بر موقع خود بهمانروز سبق تلفظاً حفظ نموده باشد


۹
حال که هر لفظ سلسلۀ مذکوره را بایشان دست
نماید، پس متعلقۀ هریک را از قرار ذیل به
ایشان کار نموده باشد که این سلسله در حقیقت
فهرست کل مشقهای آتیه است، هرچند
که این سلسله در ضمن الفاظ متعدده پخته شود
سبب آسانی کار مشق های آینده میگردد
والفاظ متعلقۀ هر یک این است :-
”بر“ ابرو، بزاز، برباد، نردبان، نزده،
سایر، صابر، ایران، دیروز، ترازو، تریاک
تره، پروان، پریروز، ثروت، پرکار،
بابرپادشاه، ترکان، نرخ .


۱۰

«پیر» پیره، بیر، نیز، نیزه، تیر، تبر، بتر،
تبراق، پیزار، پیرو .
«جام» جای، چای، خان، جان، چال .
«جم» حج، کاچی، رحم، ترحم، بیرحم، زخم،
جمال، خم .
«جنت» رخت، جو، احوال، خط، چوچه .
«جزا» جرم، خزان، خراب، چرم، چرا،
حرام، چرب، چرخ، زجر، آخرت، آخر .
«صد» صدر، صاحب، قاصد، غاصب،
صدف، صدق، صادق .
«سرود» سرور، سردار، سزاوار، سرک،


۱۱
اسرار، سرکار، سر درد، شرط، شراب،
شرم .
«حاضر» ناصر، صرّاف، ضرور، قاصر، ضر،
ضرر .
«ناظر» قاطر، طرف، ظرف چای،
طراق، خاطر.
«علم» شاغل، عداوت، عار، زاغک،
غلام علی .
«عقل» ساعت، عجز، واعظ، عقرب، غفور،
عرب .
«بعد» نعت، نعره، تعداد، بغداد،


۱۲

لغت
«فکر» جگر، نگر، شکر.
«کار» کام، کاروان، گلزار، گلو .
«گرد» کرباس، اگر، گز، گپ، کم .
«مُهر» مهار، مهاجر، ممات، محال، مرگ،
نامی .
«ماش» مَدد، شامل، مادر، خاک،
نمک .
«رسم» اسم، هاشم، قاسم،
موسم، ترسم، پرسم .
«میر» امیرجان، نامت، قامت، موزه،


۱۳
مشاهیر .
« هدایت » زاهد ، شاهد ، اهل ، هارون ،
آهک .
« هشیار » هجا ، آهو ، راهت ، ماهی ،
هجرت .
« به » شانه ، خانه ، خرابه ، خزانه ، پایه ،
هدیه ، بارانه ، دایه .
« بهتر » بهار ، جهان ، ابهت ، نهر ، مهد ،
صفحه ۳۲۳
۹ :- چون بموجب الفاظ مذکوره هر لفظ سلسلهٔ
مزبوره را خوب درست نماید ، بعد خود


١٤

مشق‌ها را از قرار کتابچه که مجدداً اغلب بذریعهٔ
«زینکوگراف» بخط بسیار خوش بطبع میرسد
کار نموده باشند و بعد مشق هر لفظ «جیم چیت»
الفاظ متعلقهٔ آنرا کار نماید ایچنین:-
«جت» رجب ، درخت ، راحت ،
«جس» جس ، رخش . «حس» حبس .
«خص» اخص . «جط» خط ، خطا .
«جح» راجح ، وجع . «جف» خف، خف.
«جق» حق ، ناحق . «حقا» حقارت ، جفاکار .
«جکا» چکاره . «جن» ناخن . «جو» جوار،
جوال . «جه» چوچه ، درجه . «جها» جهاز،


١٥
و در بعض مشق های دراز دیگر هم اگر بعد هر لفظ،
مشق الفاظ متعلقۀ آن را کار کند میتواند و کل
مشق ها را از قراری که در هر سبق با خواندن ممتزج
آمده، مگر کار مشق ها را علی الترتیب در ضمن
صفحات یافته و کار کرده شود، اوائل صفحۀ
٣٣٤ تا ٣٦٢
و بعد از اتمام مشقها امتحان کل مشق ها بعبارت
ذیل یا بمساوی این گرفته شود :-
« مهربانا، در خاطر جمعی، احمد و محمود، ضرور حصول
مدعا باشد، و فکر سردار عزیز الله هم صد کار مشکل را
اجرا کرده قاسم زاهد نیز در خانه ، بهزار کار،


١٦
مشغول است» و یک فقرهٔ دیگر مساوی فقرهٔ
مذکوره در صفحهٔ ۳۳۲ نیز واقع است .
۱۰ :ـ هر روزه سبقهای کتاب را خوانده باشد
تا آنکه رقعه که در رون کار، امر خط بران موقوف است
خوانده شود، و آنرا ضبط نموده بعد بنوشتهٔ او
شروع نموده شود، چون از نوشتن آن فارغ گردد،
باز کتاب را خوانده تا رقعهٔ دیگر خط که بعد ازان
می آید بسبق خوانده شود، و بعد از ان تحریر گردد
همچنین تا آنکه در خواندن بخط شکسته رسد و در نوشتن
از کل کار خط فارغ گردد .
۱۱ :ـ درین روز معلّم پیش تختهٔ کلان نشسته


۱۷
مطابق صفحه ٤١١ تا ٤١٤ تقریر میکند و در خطی
که محتاج نوشتن میشود مینویسد و تجزیۀ الفاظ سلسلۀ
دو خانگی و سه خانگی را هم درین روز میکند، بعد سلسلۀ
یکخانگی را اوّلاً تلفّظاً بمبتدیان حفظ نموده بعد نوشتن
شروع کرده بصاف دستی تمام به انجام میرساند،
بعد رقعه «مهربان نائب صاحب» را چون قبل برین
بسبق خوانده حال از ابتدا تا انتها بر تختۀ سیاه کلان
معلم مرقوم داشته و هر لفظ خانۀ دار آنرا خود شاگردان
بقالبشان منسوب داشته و الفاظ بیخانۀ آنرا همانتا
که جمیع مشقها را کرده، هر یک را بی تأمّل نوشته
کرده میتوانند بعد تخته را پاک نموده یک یکلفظ


۱۸
رقعه مذکوره را بفصاحت تمام معلم گفته وایشان نوشته
باشند و تحریر آنرا باز تکرار نماید، تا هر لفظ منسوب سلسله
مزبوره را چون هر وقت بشنود بی تأمل نگاشته تواند
برای خواندن ، صفحه ۳۶۰
و برای نوشتن اگرچه هر لفظ آن با یک لفظ نظیر خود از
سلسله دوخانگی در شرح آمده ، مگر شما درین وقت بقرار هدایت
اوراق هذا در هر جا لفظ یخانگی آنرا بمبتدیان خود کار نموده
باشید صفحه ۳۶۸ تا ۳۸۰
١٢:- بعد سلسله دو خانگی « بیابیت » را تلفظاً و تحریراً
حفظ نمایند بلکه اولاً معلم شان بر تخته سیاه کلان
هر لفظ آنرا با نظیر آن از سلسله یخانگی نگاشته


۱۹
و دو خانگی را قصابی هم نموده باشد تا از کیفیت تجزیۀ
«پیر» و هردو «پیش پیش» و «بنی» وغیره
هم خوب بدانند، بعد رقعهٔ متعلقهٔ آن یعنی رقعهٔ
«برادرکرام من از شفقت دینی» را از ابتدا تا انتها بر
تختهٔ کلان نوشته وقالب هر لفظ دو خانگی را
بتوسط مرکب آن خود شاگردان یا باندک معاونت
استاد معین داشته باشند، بعد واپس از تخته
خراب نموده و یک یک لفظ آنرا معلم گفته و شاگردان
نوشته باشند تا آنکه به اختتام رسد صفحۀ ۳۶۸ تا ۳۸۸
۱۳:- حلق ها و گردن حروف را نشان داده و از گردن
نداشتن دو حرف «س ط» از کتابچهٔ خود خط


۲۰
یا از صفحهٔ ۱۸۱ تا ۱۸۲ متن این کتاب فهمانده
بعد رقعهٔ یگانه در بین دو حرف « ارجمند عبدالباقی »
را اگرچه دراز است بر تختهٔ سیاه کلان تا هرجا
که جای شود نوشته و باز باقی آنرا مرقوم
داشته چون گردن حرف سرپوش خانه
هم بر خانه حساب است، لهذا توسط
مرکب هر قالب آنرا از سلسلهٔ دو خانگی گفته
باشند که هر خانهٔ بامعنی با گردن حرف سرپوش
خود دو خانه میشود که بعد از تخته پاک نموده و
بقرار سابق به انجام رسانند .
١٤ : - چون در سلسلهٔ سه خانگی سر لفظ


۲۰
یا از صفحه ۱۸۱ تا ۱۸۲ متن این کتاب فهمانده
بعد رقعۂ یکخانه در بین دو حرف «ارجمند عبدالباقی»
را اگرچه دراز است برتخته سیاه کلان هرجا
که جای شود نوشته و باز باقی آنرا مرقوم
داشته چون گردن حرف سرپوش خانه
هم بر خانه حساب است، لهٰذا بتوسط
مرکب هر قالب آنرا از سلسلۂ دو خانگی گفته
باشند که هرخانه با یعنی با گردن حرف سرپوش
خود دو خانه میشود که بعد از تخته پاک نموده و
بقرار سابق به انجام رسانند.
١٤:- چون در سلسله سه خانگی سه لفظ


۲۲
«عالیجاهان محمد حنیف خان» را که بیاوری الفاظ
سه خانگی نوشته میشود، همان است که بر تخته
نوشته بعد از دهن مورچه ساختن گردن سرپوش،
قالب دو خانگی آنرا معین داشته باشند، اما در
سه لفظ مخصوص چنان گفته باشد که از حلق فلان
حرف «پنیر» یا «بینش» یا «ببین» را نوشته
میکنم و در هر کدام رقعات مذکوره اگر تکرار لازم
داند نماید.
۱۶ :- بعد الفاظ مشتمل بر خانه های کثیره
بیسر پوش باشد یا سرپوش دار، مهمل باشد یا موضوع
مانند «ببینید، ببینینش» یا ده خانه و «ر» مرکب


۲۳
اینچنین «سمسم» وغیره را کار کرده تا بقانون
خوب دانسته و در نوشتن آن دلیر گردند،
اواخر صفحه ۳۸۰ تا آخر ۳۸۷
۱۷:- الفاظ امتحان واقع ورق آخر کتابچه خط را
کارنموده باشند، تا آنکه مانند «سبینش» را بهر چهار
قسم ممکنه خود بی توسط قلم شفاهاً نیز بخوبی بیان نموده
باشند .
۱۸:- از املای علمی یعنی الفاظی که بحروف هم آواز
خوانده میشوند، و تحریراً امتیاز تامی در بین خود
دارند، واکثر آن صنف بصنف ، جدا جدا
در آخر متن کتاب هذا از صفحه مرقوم گشته بمبتدیان


٢٤
کار نموده باشند، چون از قلم ایشان برآید
بعد بطریق سوال و جواب بجای هر لفظ آنرا
پرسیده باشد، بلکه محض حرف هم آواز آنرا معین بدارد
و چون همه یکدفعه از قلم خودشان بر آمده اند اغلب
که هرگز غلط نکنند، صفحه ١٥٥ تا ١٥٩
و فهماندن عنوانهای حرفی هم باید است که از
صفحه مذکور ١٥٩ تا ١٦٤ واقع است .
١٩:- در خواندن خط شکست همانست که اکثر سبقها
آنرا قبل برین بخط درست خوانده حال به اندک اشاره معلم
هر حرف شکسته را بمقابل آن خوانده گی خود بزودی
میشناسند، پس رقعه آخری آنرا اگر چه قبل برین بخط


٢٥
درست نخواهنده مگر چون باکثر حروف آن حال بلد گشته
لهذا آنرا هم با ندک معاونت استاد میخواند، و
آنرا خوب تکرار کند که بلیت خط شکست بآن بهتر
حاصل میشود که بخط درست نخواهنده و چون خط مذکور شروع
شود، سه یکه وقت از خواندن خط شکست و دو حصه
آن از حساب و نوشتن بعض فقرات باشد و استاد
قابل در گذاشتاندن وقت یک کار بر کار دیگر
مختار است صفحه (٥٥)
۲۰:- وقتیکه بعربی برسد همان است که جمله ۲۴
سبق میباشند چون هر جای آن حسب القانون
دانسته مبتدی گردد، و لازم الحفظ را حفظ نماید،


٢٦

البته بعد از مرور مدت مذکور چنان میشود که قرآن مجید را
چون از هر جا برای او باز نموده و یک دو سطری
برای وی معین داشته بعد از مطالعۀ چند دقیقه بقرائت
درست خوانده میتواند و استاد اینکار
اگر تجوید دان نباشد و قبل ازین هم کار ننموده باشد
باید که اینکار را از کتاب حام المتن بانجام رساند.
٢١ :— سبق افغانی را چون بخواند، و بحروف
آن آشنا گردد و هر حرف آنرا در مخرج خود ادا کرده
تواند ، گاه گاه کدام سخنی بزبان مذکور با شاگردان
گفته و دانسته شان نموده باشد صفحۀ ۸۱
٢٢ :— از ماه و سال و کیفیت هر کدام و نامهای آن


۲۷
بهر زبان که در سبقهای ما بعد شان می آید
بخوبی دانسته مبتدی نموده باشند و بیت‌ها
هر چه درین کتاب متن از هر باب بیاید بالضروره حفظ
نماید، چون بحساب ابجد رسد، الفاظ آنرا حفظ نماید
بعد اوّلاً احاد را تکرار و حفظ نموده بعد عشرات
و مآت آنرا، و اینهمه کار یکروز است گر برای
آنانکه در کار تعلیم بدانند، امّا آنانیکه طریق تعلیم را
یاد ندارند، اگر بیکباره خودش یاد گرفته باشد هنوز
از جمله خرق عادات میشمارند، صفحه ۹۰
۲۳ :- چون بارقام نه گانه اعداد باقسام مختلفه واقع
صفحه مذکوره ۹۰ رسد، ترکی و انگریزی آنرا بخوبی


۲۸

هوش نماید که در وطن عزیز ما کثیرالوقوع اند چنانکه
مبتدی در اعداد انگریزی اگر پرسیده شود واو بیا
بکدام نشانی بیان آن چنان کند .

معلم :- یک چطور میباشد ؟ مبتدی :- همان یک سابق است
مگر اندکی کج گشته چپ پایان رفته .

معلم :- دو چطور است ؟ مبتدی :- چون جیم سرچپه
میباشد .

معلم :- سه چطور است ؟ مبتدی :- شبیه بشد است
مگر روی آن بطرف چپ مقابل افتاده .

معلم :- چهار چطور است ؟ مبتدی :- اولاً مثل هفت
نوشته شده و از نوک بالای آن شکل یک


۲۹

پایان گشته من حیث المجموع شباهت به نه
اختیار نموده .
معلم :- پنج چطور است؟ مبتدی :- چون شادی
که قاب لب شکسته را بر سر گرفته باشد .
معلم :- شش چطور است ؟ مبتدی :- چنان
نبی است که بر جای خود دَوْر خورده سر آن پایان،
و پای وی بالا گشته .
معلم :- هفت چطور است ؟ مبتدی :- یک سر
با گردن جیم است و بس .
معلم :- هشت چطور است ؟ مبتدی :- از یکسیم خته
شده در کمر تیر و برگشته ، دو حلقه سر بسر گردیده .


۳۰
معلم: نه چطور است؟ مبتدی: نه سلمانی است
مریخ آن چیزی تاب یافته.
معلم: صفرشان چطور است؟ مبتدی: بطریق
شکل بیضوی طولانی مینویسند نه عرضانی.
٢٤: چون عنوانها رسد معنی هر یک را بخوبی
دانسته مبتدی نموده تحریر را وتلفظاً حفظ او باید نمود
و درینجا مبتدی دو حصه وقت را مستحق است
که خواندن ونوشتن بجای یکچیز خمیر گشته لہذا گاه گاه رقعه
نویسی را بایشان نموده باشد چنانکه بعد از تحریر
عنوان اظهار ما فی الضمیر خود را بهر لفظیکه در دلش آید
بقلم خود ظاهر نماید، بعد اصلاح آن معلم گفته


۳۱

باشد تا در کار آن خوب شوند و گاه گاه اندکی از
انشای کریم، هم درین وقت خوانده باشند
صفحه ۹۱ تا ۹۷
٢٥:- وقتیکه بسبقهای اخلاق رسد هر فقره آنرا
باهمیت تمام دِهُنۀ شاگردان نموده باشند
در صفحه ۹۷ تا ۱۰۲ و در ما بعد چون بحث از صرف و
نحو میشود باید که چنان باهمیت و عمدگی تمام خوانده
و اکثر آنرا حفظ نموده باشد که یکحصه کافی را از
علمین مذکورین چنان گرفته باشد که اگر یک ملاے
کلانے دران بحث کند، او لایق مخاطبۀ آن باشد
صفحه ۱۰۳ تا ۱۱۲


۳۲
۲۶ :- زوائد تتمهٔ حامل المتن چون مشتمل بر چیزهای
خوبی هست، لہٰذا باید که هر کدام آنرا بخوبی دانسته
مبتدی نماید، تا حل هر معما و غیره آنرا هر مبتدی بخوبی
و فصاحت تمام باثبات رسانده تواند صحیفهٔ ۱۱۲ تا ۱۱۶
۲۷ :- چون بمقدمهٔ علم هندسه رسد هر مدعای آنرا
بخوبی دانسته مبتدی نموده از هر کدام آن چون مبتدی
پرسیده شود جواب را گفته تواند، چنانکه
معلم :- مثلث متساوی الاضلاع چرا بجز حادالزوایا
نمی آید؟ مبتدی :- بسبب اینکه تساوای
اضلاع مستلزم تساوای زوایای آنست یعنی
اگر هر سه ضلع یک مثلث برابر باشند بالضروره


۳۳

هر سه زاویهٔ آن نیز باهم برابر خواهند بود، پس اگر یکی از
آنها قایمه خیال کرده شود بالضروره هر سه قایمه خواهند
بود، و حال اینکه در شکل ۳۲ مقالهٔ اول اقلیدس ثابت
شده که هر سه زاویهٔ هر مثلث برابر دو قایمه میباشند
واگر یکی از سه زاویه او را منفرجه فرض کنیم احوال بدتر از
مذکور خواهد بود، که هر سه زاویهٔ مثلث از سه قایمه هم
اضافه شوند، پس چون هر دو قسم اخیر آن ناشدنیست
البته همان قسم بودن آن ضروریست صفحهٔ ۱۱۶ تا ۱۲۰
۲۸:- وقتیکه بنطق امجد خوانان شهرآرا رسد، هر فقرهٔ
آن را بخوبی دانسته مبتدی نماید که درین وقت از برکت
اعلیحضرت غازی» برد لاک و حامی امی حرف از


٣٤
«مرور و عبور و صرف نظر و جدّت و جدّیت و
فعّالیّت» وغیره بر موقع مناسب میزند، پس اگر
شاگرد مکتب فهم سخن آنها را نتواند بسیار نقص
باشد صفحه ۱۲۵ تا ۱۴۳
۲۹:- چون بدستن اندازه زمانه رسد، اگر
کرّه فلکی باشد آنرا حاضر نموده ، از تساوای لیل و نهار
در خط استوا، وششماه بودن شب ، وششماه روز،
در افق رحوی، ودرازی روز، تدریجاً تا اطول النهار
آن در اوّل سرطان وکمی آن تدریجاً تا باقصر النّهار،
در اوّل جدی، در آفاق حمایلی، که وطن عزیز ما هم از
جمله آنست، حسب القانون ببحث مذکور کتاب ہذا


٣٥
مبتدیان را خوب بفهمانند، بعد از ان طلوع و غروب
هر روزه را از ابتدای حمل گرفته تا آخر سال در جدول
دانسته شان نموده باشند بهتر خواهد بود، و الا
بی بودن کُره هم بتکرار زیاد دانسته نمودن شان
ممکن است .
٣٠ :- املای علمی همان است که قبل ازین گفته شده
و از تخفیف القاب مامورین هم باید که مبتدی بداند که
در کدام امری اگر ناچار خط نوشتن بآنها شود، از
اجرای آن عاجز نباشد صفحه ١٤٣ تا ١٥٥
٣١ :- و در آخر چون اکثر وقت بمصرف حساب
میرسد لہذا عدد نویسی را هر گاه قبل ازین درست


٣٦
نموده باشد خوب والا باز از صفحه ۱۸۷ تا آخر بحث
حساب آنجا کار نموده باشند.
و جمع را از صفحه ۳۹۳ و پاړه یعنی ضرب زبانی را
و عمل ضرب و تقسیم از صفحه ۳۹۵ تا ۴۰۰ و دستن
اصل طریق سوالهای عبارتی اعمال چهارگانه مذکوره
از صفحه ۴۰۱ تا ۴۱۰
پروغرام و جدول حاضری را نیز بسبق بخوانند
تا بدانند که ما اینهمه کار های پروغرام را بخوبی
کرده میتوانیم ، هرگاه در کدامے از ان
خود را شست بیند در ان تکرار و کوشش
نماید.


۳۷

و بودن این اوراق در نزد هر معلم « طرز امانی »
حتمی و ضروری است که بقرار مذکور تا نمبر
«۳۱» وقتا فوقتا ملاحظه نموده باشد تا کار
کدام نمبر مفقود نشود ، و غلطی در ترتیب
نیاید ، و توقف بیجا هم ننماید و در هر جا اگر مشتبه
شود بموجب تعداد شرح آن که در آخر هر کار
نشان داده فوراً در شرح یافته و مطابق آن
اجرا نماید و بعضی که در متن نشانداده و شرح
ندارد البته حاجت بتفصیل و تشریح ندارد .
و نیز باید دانست که اولاً کتاب خود را از
غلطنامه که در آخر شرح دارد صحیح نماید


۳۸
اگر چه چند جای اندک اندک است ، مگر
غلطی اندک هم انسان را در فکر زیاد می اندازد .

تمام شد


[BLANK PAGE]