مسائل هر روزه ۱۹۴

برایش (طبیعت ثانی) خواهد گشت. این عبارت است ازینکه پیش او تنوع زیاد موقعیت های مادی خواهد آورد که در آن کدام اصول عائد کردنی است و هرقدر که معلم در ترغیب و عملی گردانید آن مسائل نه باو هنر باشد بهمان انداره تعلیمش در حیات شاگرد مامون خواهد شد و در اطلاق اصولات مهارت پیدا خواهد کرد. مثلاً در معلوم کردن رقبه، معلم باید در مکتب‌خانه و خارج آن این قدر مسائل بدهد که عادت دریافتن رقبه بی‌ارادی طبع ثانی گردد. لیکن اگر مسائل چند کتابی یکهفته امسال و چند مسائل سال دیگر داده شود در استعمال این مسائل روانی بے اختیاری حاصل نمیشود. این تدریس اصولی در همه عملیات حساب باید جاری گردد *
قطره تجزیه مفرط- بسیار معلمان می پندارند که در حل کردن هر سوال، کدام قیمت فوق العاده برای شاگردان در تجزیه است. اکثراً یک شاگرد مناسبات را فوراً دیده بدون تاخیر حل مینماید، لیکن چون او بیان میکند که حسب اصول مسلمه چه کرده است او آهسته و ناقص مینماید. محرر یک شاگرد در امیداند که در تجزیه پست است زیرا او میلغزد و میافتد و اصطلاحات صحیح را انتخاب کرده نمیتواند که استاد برایش نشان داده است. او بطرز خود توضیح داده میتواند که بهرکس
مسائل مروزه در تدریس گر مسمی بکتاب


مسائل ہر روزہ
۱۹۵
عیان باشد - لیکن دلش گویا اصول خاصی را قبول نمیکند که
استناد و استعمالش را میخواهد - او بہر سوال بسرعت زیاد پیش
آمده میتواند و بالکل صحیح میباشد ، لیکن معلمش می پندارد
که امر عالی همان اسلوبیست که او نشان داده است و اگر چه شاگرد
بدیگران بمنزل واصل شده میتواند اما معلم نمونه رسمی
را هم می انگارد که برای شاگرد تجویز نموده است تجزیه
مقام خود دارد چون شاگرد کدام چیزی را حل کردن میگیرد
که مناسبات نود کار رسائی ہای نو را پیش میارد - لیکن قیمت
این فقط در نیست که این مناسب را بطریق درست ادراک
نماید - بلکہ که این را کرده نتواند باید تجزیه خود را وداع گفته
تربیه سرعت و سهولت را بنماید - باید او مطلقاً از کدام اصول
دل آگاه نباشد - و اگر او بر تجزیه گذاشته شود در تکاملش مزاحمت
خواهد شد - آن شاگردیکه در کار حسابیش مقدار زیاد تمرین را
القا کرده بتواند بشرطیکه نتایج صحیح برسد بیشک از تعلیم خود
استفاده زیاد تمرین کرده است - چیزیکه باید ما در کار حسابی
مقصد داشته باشیم صحت و سرعت است و همه علمیات غیر
ضروری مفقود باشد - اگر یک بچه متخبطاً یک مسئله را حل
کرده بتواند که دران کدام نوع مناسبات حسابی مفقود باشند
باید به او تکلف تجزیه داده نشود این امریکه او حلش کرده میتواند


مسائل هر روزه
۱۹۶

شهادت کافیست که او مناسبات را ادراک نموده است - بسیار کمتر باید ازو مطلوب شود که بقرار یک صورت خاص تجزیه نماید که آن معلم را می پسندد ما بآن درجه نزدیک رسیده ایم که آنجا تعلیم بسبک رسمی و محنتی قیمت ندارد یعنی در سر انجام دادن اشیا بطرز خاص وقعت نیست اگر مدعا فقط این باشد که ما مکمل و موضح بگردیم هر قدر که چیز های زائد را دور کنیم بهمان اندازه ترقی در تحصیل بیشتر خواهد شد - از حساب زیادتر در هیچ مضمون این اصول ضرور نیست +


مسائل هر روزه ۱۹۷

فصل هشتم
تدریس فنون مخاطبه

چگونه بچه بمعنی کلمات بالغ می‌شود. مشاهده کنید یک بچه را که
شش ساله باشد. چون او فقط شروع کرده است. که درین کلمات و چیزها
و یا تجربه هائیکه آن ها علامه شان اند تعلق بدهد :
اگر بدقت بنگرید خواهید دید که در ابتدا او در باب معنی سراغ
خود میآید از اظهار چهره و جسمانی متکلم و نیز از لب و لهجه آوازش کلمات
او را حالات جذبانی به بچه نشان میدهد. وجذبات را میتوان تحقیق
کردند بذریعه اظهارات صوتی و بدنی آسان تر و صحیح تر از وسیله خالص
علامات. اغلباً این صادق میآید بحال جوانان مثلیکه این راست است
بر صورت بچه و بر بعض حیوانات، چون سگ و اسپ لیکن غیر
مشابه بسگ و اسپ بچه اگر او سطاً متکامل میآید میتواند که کلمات را
بطور علامات رسمی و رواجى با اشیا ء ومظاهر وخواص معین تصاحب
دهد. چیز اولیکه از ملاحظه بچه شیر خور چون او بمعنی علامات زبانی ما پلے


مسائل هر روزه
۱۹۸
میبرد ظاهر می شود این اینست که او بصحت تمیز کرده نمے
تواند که الفاظ ما چه تعبیر دارد. او فرضا بیرون دریچه بظاهر طرف
آسمان می بیند و من میگویم آسمان، آسمان، و بر آن اشاره میکنم
و سوی آن مینگرم وسعی میکنم که او هم آن سو ببیند. این طریقه ایست
که معمولاً با شیرخوار اختیار میکنند. زیرا خیال مینمایند که او تعلق خواهد داد
چیزهای را که می بیند با آنکه می شنود و این چنین بسته خواهد کرد بهم آن
کلمه را و آن چیزیرا که مطلوب است این گویا خوب منطق است اما خلل در
صغرا و کبرایش است. این مفروض شده است که بچه می بیند آنکه
متکلم میکند. و این مفروضه معمولاً یک غلطی مدہش است بچه مثل
من آسمان را از هر چیزیکه در سلسله رویتش میباید متمیز ساخته نمے
تواند. اگر ابر ہا پیش نظر باشند آنها شامل میشوند. اگر دور در هوا طیران
کرده باشند در توجهش این زیادتر جایگر میگردد نسبت به نیلگونی سماوی
که من جلب نظرش را بر آن میخواهم - اگر در منظر یک درخت
یا خانه باشد غالبا این ها از آسمان آشکار تر خواهند نمود
چون روز دوم میپرسمش که آسمان کجاست؟ و او
بدو دکش خانه مقابل انگشت نمائی میکند حیران میشوم
زیرا اینقدر زحمت گرفته درسش داده بودم که آسمان
از دیگر چیزها علیحده است. او لازماً غبی است - از نقطہ
نظر استعداد بالغ که از کل عموم اشیاء یا خواص معین


مسائل هر روزه
199
را تمیز کرده میتواند شیرخوار غبی است زیرا او نمی‌تواند
اگر می توانست پخته می بود زیرا همین یک فرق خامی
است این اصول تا یک حدی اطلاق دارد بعمر پنج
ده و پانزده، چنانکه مقایسه شود به پختگی بلوغ آنرا چنین
واقع می شود که معلم بیک شاگرد کدام موقعیت جدید
را نشان میدهد که خیال میکند مثلیکه خودش آن را
تقدیر میکند و میداند شاگرد هم همچنان ادراک خواهد کرد
روز دوم چون او جواب گفته نمی‌تواند معلم او را
پیش دیگر طلبه بطور یک احمق و غبی استهزا بنماید. غلطی
خاص این است که باید همان چیز معین را مفصل
ساخته بشاگرد ارائه دهیم. این یک قانون بسیط روحیات
است که توجه همیشه آن خط مشی را تعقیب میکند که
دران اقل امر زحمت باشد و آن خطوطی میباشد که
قبلاً تعقیب شده است. پس واقعاً مجبور کردن داریم
که توجه از آن ها تمیز و انحراف نکند. این مجبوریت از تحریکات
ظاهری جسمانی مؤثر نیست. این دانا ندن توجه
هنوز منتشرش خواهد ساخت. پس جلب آن باید
کرد که قابلیت تدریس همین است، در باره تصحیح
یک ساله بچه که آسمان را با بخاره‌ی سقف یا ابر مختلط


مسائل هر روزه ۲۰۰
مے سازد چه باید کرد ؟ برایش توضیح باید داد که این چیز ها جدا نام دار . و علیحده است . و آسمان مختلف است لازم است که او کلمه را استعمال کند . یا ار تجاع کند به استعمال آن که دیگرے بنماید و چون دیگرے اظهار کند . او می تواند گفت که صحیح است محض تعرف رسمی یک کلمه بمعلم موقع داده نمی تواند که بداند یک شاگرد بدل خود چه معنی برای آن داده است حقیقةً یک بچه کلمات آموختن میگیرد موثراً فقط آنگا هیکه شروع استعمال آن ها مینماید و ملاحظه میکند که چگونه مردم بر آن ارتجاع میکنند . یک بچه خورد تصویری را می بیند که بران یک سپاهی و یک خراست مع این نوشته که او برخصت خود خانه میرود اومی نپدارد که رخصت نام این حیوان است لیکن چون این استعمال کرد از وضع مردم چون این را شنیدند دانست که غلط است و خواهش میکند که معنی صحیح آن را بفهمد . اکثر تعلیمات ازین شروع می شود که چون بچه استعمال کلمات مینماید می بیند که این چه تاثیر بر سامعین کرد و از وضع آن ها نصیحت کلام بالغ میشود . استعمال در عین زمان معیار فهم و تحریک اکمال فهم کلام است !


۲۰۱
مسائل هر روزه
کلماتی که اولا بچه می آموزد و صحیح یاد میگیرد آنست که
بتجارب جای حیات تعلق دارند. آن ها همیشه مادی میباشند
حواس معیار آنهاست و از یکدیگر متمیز میشوند. چون او باصطلاحاً
میرسد که از حیات هر روزه دور اند یا بکیفیت معنوی یا تصویر
وسیع یا تعمیمات بزرگ دارند او دو چار زحمت میشود مثلاً
کلمه نکوئی را بعد از مدتی یک بچه بلکه یک بالغ هم صحیحاً فهمیده
می تواند. اول خود شما تعریف آن را بنمائید پس شش یا هفت
نفر دیگر را بگوئید که تعریف آن را بنمایند پس اختلافات را
در مفکورات خود را خواهید دید این اصطلاح قبلاً آن معنی
نداشت که حالا مردم میدهندش و بعد از یک صد سال این
معنی همه تبدیل خواهد شد. چون نوعیت تکامل می پذیرد
اصطلاحات تغییر می یابد و عمومی تر شده میرود. اولاً آنها مادی میباشند
و همین حال بچه است بمعانی کیفی تدریجاً میبالند پس باید دربارهٔ
آن یا تخمینات قانع باشیم چون بچه معانی این ها بیان نماید. از بچه
ده ساله این توقع عبث است که از تعریف یا بکدام دیگر طریقه معانی
صحیح اصطلاحات عمومی را بیاموزد :
ازین جا بحث آموختن معانی بواسطهٔ تعریفات شروع میشود. در
مجالس علمی این موضوعات پیش آمده است و هنوز معلمان بدریافتن
این موفق نشده اند که از کتاب لغات چه استفاده شود :


مسائل هر روزه ۲۰۲
اکثر معلمان تاکید میکنند که لغات نظاماً از جماعت چهارم آغاز
گردد و آنها میگویند که چون بچه ها کلمات را نفهمند باید بلغات
رجوع کنند و چون معنی را از لغات یافته نتوانند باید برای
شان زبانی نشان داده نشود تا که عادت دیدن کتاب لغات
را حتی الوسع زود حاصل کند کم مصنفان اند که در لغات
عقیده دارند و میگویند که پایان از جماعت هفتم یا هشتم باستعمال
آن بچه ها نکنند ـ حامیان لغات دلیل دارند که چگونه یک بچه
معنی یک کلمہ مجهول را بدون یا گرفتن تعریف آن حاصل
کرده می تواند و چون او حفظ اش می نماید ادراکش
کرده می تواند +
این خیال ادراک صحیح نیست زیرا در کتاب لغات تعریفات
چنان داده شده نمیباشند که بچه خورد از آنها استفاده نتواند -
بلکه اصطلاحات و الفاظ بزرگی مندرج میباشد که مطلقاً آنها
را فهمیده نمی تواند و این قطعاً یک طریقه عبث است که
بچه از کتاب لغات اثر مفید بیابد و هر قدریکه کتاب لغات
محقر و خوردتر باشد همانقدر وقت بچه را ضائع خواهد
ساخت زیرا مادیت را الغاکرده فقط اصطلاحات عمومی را
نشان خواهد داد که برای بچه فهمیدن آنها دشوار است . اگر برای بچه
کتاب لغات تیار شود. باید همراه تعریف امثله آشنا برای استعمالات


مسائل هر روزه ۲۰۳
آن نیز داده شود !
یک بچه که اسپ را گاهی ندیده از حفظ کردن تعریف خواص
عمومی آن چه فهمیده میتواند
است یا نشنیده است بچه شیرخوار معنی کدام لفظ را
ازین می فهمد که همه اظهارات متکلمان را ملاحظه میکند و بحساب میارد همه
اقوالی را که بهریک آن لفظ استعمال شده است . باین طریق او مفهوم آن ها
حس میکند او بچه که نشسته از محض حفظ کردن تعریف معنی را آموخته نمی
تواند تدریجاً کدام لفظ را بمناسب آن در بین آن واشیا و حوادث احوال
محیط ملاحظه کرده بمعنایش میرسد و اگر کدام کلمه را از هر چیز مادی منفصل ساخته
نشانش بدهید نخواهدش فهمید - نیز در یک مکتب عالی یک شاگرد الفاظ را
چنان یاد میگیرد که چگونه آنها در تنوع زیاد موقعیت ها استعمال میشوند و این
چنین از جهت مناسبات متن کتاب حس کردن میگیرد که چه معنی دارد !
علاقه های عبارت کتاب نه تعریفات رسمی لغات
شاگرد را بمعانی سراغ میدهد. شاگردی که اگر دیگر شرائط مساوی
باشد بسیار زیاد میخواند و مطالعه کتب مینماید لغتاً و صمیماً
معانی کلمات را یاد میگیرد برعلیه کسیکه کم میخواند شریک سلسله
وسیع معانی شده نمیتواند هرچند زیاد مطالعه کتب لغات
بنماید . با وجود آن بهتر می باشد اگر او چنان کتب
لغات را مطالعه کند که در تفصیلات کلمات رفته امثله


مسائل هر روزه ۲۰۴

استعمال آن بتوضیح میدهند:-
پس باید معلم بر کار منطقش زیادتر اعتماد نماید از کتاب لغات تا که شاگردها معانی الفاظ را یاد بگیرند و در صنوف بلند نیز بر لغات عقیده زیادتر نهاده نشود. با بچه های خورد درباره معانی کلمات باید بسیار دقیق نشوید و بسمت کامل ننگرائید اولا آنها باید محض یک شائبه معانی را بیابند. سپس بمناسبات صحیح برسند. چیزیکه آنها میخوانند بگوئید که مدعایش را بفهمند و چون مطلب یک عبارت را فهمیدند پس بجملات توجه شان را مرکوز سازید و ازان جا بمعانی کلمات شان برسانید. تا مفهوم شان را حس کنند در بسیاری کلمات این حس کافیست و ضرورت ندارد که معانی آن را از روی تعریفات بدانند، شاگرد را محض رسمیت خواهد داد و از عناصر اصلی و حقیقی دور خواهد انداخت *
محرر کار یک معلم را مشاهده کرده است که یک درجن کتاب لغات است و شاگرد هائیکه در جماعت ششم می خوانند بحکم او هر روز ده کلمه با علامات تحریری و تعریفات لغوی می نویسند بسیار وقت و توجه نشان صرف می شود اما کارشان ماشین وار است، فقط تعریفات را نقل میکنند و اکثراً الفاظ را صحیح تلفظ کرده نمی توانند.


مسائل هر روزه ۲۰۵

که برای تعریف دیگر الفاظ استعمال شده اند - بسیار بهتر
میشد و مفید تر اگر آن ها بسیار تر وقت خود را در مطالعه
آن چیزی صرف میکردند که اندرون دایره ادراک شان
بود باین طریق معانی را می فهمیدند، کتب لغات بعض اوقات
شاگرد را چنان بضلالت میبرد که از تعریفات استعمال غلط
الفاظ را یاد میگیرند مثلاً، پیچ و تاب، کج طبع، ترش روی
اوقات تلخ وغیره بصورت های مادی ومعنوی استعمال
می شوند - واگر متعلم استعمال این ها را فقط از کتاب لغات یاد
بگیرد از تعریف این ها بدون لحاظ موقع استعمال غلط میتوان
رفت، در کتاب لغات یک معنائی نماید. این خواند کسی که بحکم اکتفا
کند پس شخص کم علم را وآنرا که کم عبادت کند زاهد بگوید
یا در لغات یک معنائی کافر را زارع بخواند و هر دهقان
را باین کلمه خطاب کند البته استعمال درست این کلمات
نخواهد بود :-
مثال ها را از انگلیسی بفارسی در انگلیسی دیگر کلمات بود که بفارسی یا عربی نظیر لغت نداشت، مترجم منتقل کرده آوردیم زیرا
اساس اجتماعی برای آموختن لسان - در تدریس لسان چون ذریعه مکالمه یک بچه سه مله را بنگرید که درین عمر یک


مسائل هر روزه ۲۰۶
سکوت را عادت ساخته است !
بطریق جبلی او ضروریات اساسی خود را ظاهر می سازد اما ابراز
خواهش مکالمه با دیگران نمی نماید او باشیای گرداگردش
بنظر حیرت می بیند لیکن سعی نمی کند که بآنها مخاطبه نماید
بماه سوم اما او بالتدریج شروع میکند . که اظهارات مادرش را
ایجاب کند ، چون او بکلمات محبت آمیز صدایش میکند ۔
یک کوشش ضعیف جواب او می نماید . فقط حضور مادر یا شاید
پدر یا برادر یا خواهر این کوشش هایش را جلب خواهد کرد
این خواهش مخاطبه و مکالمه اقدام اول در آموختن لسان
است در ظرف شهور متعاقب همه فعالیت لسانش علاقه
باشخاصی دارد که بآنها خواهش مکالمه مینماید ، بعد او تجارب خود
را با سگ و دیگر جانور های اهلی مشارک کردن خواهد خواست
اما محرک در هر حال اظهار این خواهش است که با دیگران
مکالمه کند ۔ یا در تجربه خود شریک شان سازد ۔
لسان اول ، آخر و همیشه یک آله اجتماعی است . این
از همه با فضیلت تر ذریعه بهره گرفتن در تجربه است که
تحریک آشکار ترین درجات طفولیت است و میان همه
سنین ابتدائی چون بچه در اصطلاح اظهارات لسانی ملکه
کسب میکند یک ترغیب دائم این ضرورتش است که حیات


مسائل هر روزه
مدرکات و تمناهای خود را اظهار سازد. از شروع تا انتها حصول یک لسان یک مجادله شدید است و بچه ازین گریز نخواهد کرد اگر ضرورت سخت تقاضای قوی حصول آن برای مطالب اختلاط اجتماعی نمیکرد. بچه هائیکه تنها پرورش مییابند گاهی در لسان مهارت نقد و موثر پیدا نمیکنند مثل آنانکه با دیگران مناسبات جانی دارند و برای این مقصد یکه با مردم گذران خوشحالانه بنمایند لازم است که مالک ذریعه اظهار گردند که وصول مطلب راه نهایت مستقیم است!
چون بچه داخل مکتب می شود او هنوز رغبت اساسی در زبان من حیث وسیله مراوده دارد. اگر او ادراک نماید که برای ضروریات خود خود را خوبتر ظاهر خواهد کرد. او بر هر قسم صعوبت در تحصیل لسان حمله آور خواهد شد بیرون مکتب بچه اکثرا کلمات و جملات هر ساعت نو استعمال میکنند که آنها را از مردمی شنیده اند. که دریشان مفاد و دلچسپی دارند و میخواهند که از آموختن اینها بایشان خوبتر مکالمه کرده بتوانند. بر علیه من گاهی یک بچه را نشنیده ام که استعمال محاورات شخصی بنماید که درو هیچ رغبت ندارد چون بچه ها بی اختیارانه تکلم میکنند همین تحریک اساسی را واضح میسازند.
سال سیم روزه در تدریس ترسمی کاتب ۲۰۶


مسائل هر روزه
۲۰۸
یعنی ضرورت مراوده با رفقا و احبا . اگر در مکتب همین حس در طلبه تولید شود که با موقعن بعض صورت های کلام تحریراً یا تقریراً آن ها با دیگران بصحبت مکالمه کرده خواهند توانست ، بخوشی و بزودی آن صورت ها را یاد خواهند گرفت محرر اکنون مشاهده یک جمع بچه ها را مینماید که بر خیال اشاعت یک جریده کمر بسته اند . هر فرد باید یک چیزی برای اخبار بنویسد . این بچه ها پیش هرکس رفته میپرسند که این یا آن خیال را چگونه اظهار کنند و کدام کلمات برای یک اظهار خاص بهترین است . آنها بیک وضع قلب واقع اند که طریقه تحریه موثر و موجزه را بیاموزند باین لحاظ در مساعی نوشتن اخبار آنها در تکامل لسانی روز بروز ترقی کرده میروند حالانکه هیچ آگاه دلی ندارند که برای این آموختن لسان چه مقصد نشان است ازین جهت باید در مکتب خانه یک آزادی بدل طلبه تولید شود که اظهار خیالات را ظاهر کرده بتوانند *
محرک تحصیل فن بیان - دشواری زیاد در تدریس لسان در اکثر مکاتب این است که برای تحصیل طرز های نو و موثر بیان هیچ محرک حقیقی نمی باشد. یک بچه را بگوئید که برای محض اصلاح کلامش حرف بزند

ما تخمسی را که روزه در بند پسی [؟] کمر همی کا رند ثبت [؟]


مسائل هر روزه
۲۰۹

چون بهیچ فایده واضح نیست تا بحدیکه او دیده بتواند او
دین تکلم با دیگران کم تقدم خواهد نمود. اکثراً در مشق ہای
تحریری بچه چیز ہارا می بیند که از حاجات روز مره بعید
اند او دائماً وضع مخاصمت با کار خود میگزیند و چون یک
شاگرد از فریضه خود اجتناب کند او در صنعتی است که
تعلیم را بی تاثیر و سراسر ضیاع میسازد معلمیکه پیش روئے
شاگرد ہا آن قسم اشیا تحریه نهاده بتواند که روز مره بکارش
می آیند و این خواهش را در ایشان تولید کند که روز افزون
ذرائع بہتر بیان را اکتساب نمایند در مساعیش موفق خواهد
آمد در سال ہای اوائل چون بچه نقشه طبیعت را در
تکامل لسانی تعقیب می نماید. او بسیار با صورت خود بازی
میکند حتی چون تنها است متواترأ صدا ہا میکشد و بر همه
الفاظ و بیاناتش ترکیب ہای مختلف عبور می نماید. بدیهیاً
دین فعالیت نقشه طبیعت اینست که او ریاضت لسانی را
برای حاجات عنین زندگانی ما بعد بهترین کند کلام
منضبط معین تدریجاً ازین بازی بی اختیارانه بلسان خواهد
مالید بچه که لساناً بازی ندارد یا ازین بازی منع کرده می شود
در وسائل مراووه مهارت نمی کند و در اظهار خیال قلت
سهولیت و روانی را ایراز میدہند مطالبات استعمال موثر


مسائل هر روزه
۲۱۰

کلام یا کتابت در بلوغ تقاضا مینماید که در اوائل یک
ثروت عظیم بیان بی‌اختیاری را حاصل کرده باشد :
یک فکر کهرای مدرس لسان :- محرر یک معلم جوان
را پنهن دارد که از طلبه خود استعمال محاورات معین رسمی
را بخواهد او یقین کرده است که اگر طلبه را در استعمال کلمات
بی‌اختیارانه شان بگذارد همه کلام شان ملوث خواهد
شد لہٰذا او اصرار مینماید که فقط الفاظ معین روایی را استعمال
کند که او نشان داده است - او می خواهد که بچه فوراً
باستعمال کلمات غیر مروج مکتب بشتابد و باز سعی کند
که الفاظ صحیح را بگوید :-
محاورات بیرون مکتب را او مطلقاً نمی گذارد که بزبان
طلبه بیایند او برای شاگردانش امثله زبان خوب را از صرف
و نحو بیان میدهد و فقط لسان کتابی را برای شان می
خواهد که بیاموزاند :- این یک فلسفه غیر سالم تعلیمی است.
او دعوی دارد که باید ”بہترین“ پیش بچه ها نهاده شود و
”بہترین“ خود آنست که شخص بالغ بسیار قیمتش می نماید
یا آنکه در کتابهای مروج گشته است ، هر قسمیکه در باره
دیگر امور باشد برای بچه ها یقیناً غلط است که طرزہائے
معین و غیر متبدل را یاد بگیرند - این در بیان شان قابل
مسائل روز مره مدرسین مکتب متوسطه


۲۱۱
مسائل هر روزه

نمیسازد در مکتب خانه این معلم شاگردان بیان موثر صحیح
ندارند آنها خود ها ظاهر نمیسازند- آنها محاورات بسته و مسدود
را میآموزند و بیرون مکتب رفته آنرا بر باد می افکنند بمعلمان
بچه های خرد تشجیع نماید بچه ها را تا خیالات خود را بوضاحت
و قوت و سرعت بیان کنند و برای شان آنگاه فکر بدهید
که اغلبیت قبول آن باشد از روی روحیات راجع بالفاظ
مناسب تر و اصطلاحات موزون تر از آنکه استعمال کرده اند
اما بچه را در استعمال محاورات بی اختیاری متقاعد و امتناع
ننمائید - آزادی و دلیری استعمال محاوره را تشجیع
دادن بهتر است حتی اگر غلطی ها هم بکند و محاوره عامی هم بمیان
آورد از اینکه از اصرار بر رسمیت اظهار بی اختیارانه محقق
نشود - بچه هائیکه لساناً ترقی می نمایند کسان اند که بسرعت
و بی درنگ حرف میزنند و او بعض اوقات بلغزند بیفتند-
این طرز طبیعت در همه بکامل جاریست، بلاشبه بعض قارئین
اکنون میپرسند : ایا ما متخل تکلم غیر مروج حتی عامی را در مکتب
خانه های خود بنمائم؟ من از معلومات مقامات مختلفه امریکه
ویورپ اقتباس کرده میگویم که محاورات عامی مسلم نیست
بعض محاوراتی را عامیانه می گویند- که دیگران آنها
را شائسته و منور می پندارند :-


مسائل هر روزه ۲۱۲

در می می می الفاظیکه عامیانه گفته خواهد شد -
در شیکاگو یا سن سنائی یا اوکلینڈ مقبول شمرده خواهد شد.
مدرسان اوکسفورڈ بیانات را جاہلانہ خواهند انگاشت که
درائین یارگیی بخوشی و مخرمی تسلیم شان کرده در محاورت
خود جاگزین خواهند ساخت - درائین یک نوع کتاب
لغات شایع می شود که دران محاورات جدید و بدیع را
درج میکنند ، من اینقدر دریافته ام که اکثر علما، محد و بفضل
و آنانکه یک نمود لیاقت و استعداد علمی دارند اکثر
محاورات را عامیانه قراری دهند و بیشک بعض آنها
حقیقةً چنان اند ـ اما اکثر اشخاص متنور از استعمال آنها
بکدام اوقات مناسب محظوظ می شوند ـ و لسان را از چاشنی
اینگونه جملات غیر مروج لذت میدهند که احیاناً بدیگر
الفاظ معین الاستعمال حاصل نمی شود ـ اینچنین کلمات
نو را بچه ها بزبان اورده میروند تا بعمر شش رسیده
متامل می گردند - چون یکی علی السویه در عضلاتش
در حجرات دماغش و در افکارش استقرار گرفتن
شروع مینمایند تمنای خاص او منع بدعات است
در هر چیزیکه مفاد جای دارد ـ سیاست این اجتماعیات
لباس و تکلم زیبا او نقداً و حاضراً بطرز های جدید

سراپل هیروز در تترشیس کلوسره اکادمیس


مسائل هر روزه
۲۱۳
تخیل و عمل خود را مطابق گردانیده نمی تواند چنان
شخص بشدت مدافعت خواهد کرد هر انحرافی را که او از
رو آداب شائسته کلام می پندارد - این وضع ذهنی
بعضی زود حاصل میکنند و بس بہیت رسیده سبک
و اسلوب جدید و مبتدع را نمی پسندند
مدرسان و وزیران در اکثر جمعیت ها رسم و رواج را
بعمل می آرند و آزادی کلام وغیرہ را گوارا نداشته
بمقابله آن میبیند لیکن مدرسان و وزیران بس
کمتر پابند رواج اند . از آنکه ۲۵ سال قبل بودند
یک امریکه در آزادی لباس و اوضاع و نیز در کلام
مشاهده میشود - بعض محاوراتیکه پیشتر مستعمل نبود
حالا آنها هم زبان زد دارند - رسم و رواج زنان
را از مردان بیشتر محتاط ساخته است و آنها اسبک
جدید بیان را خوش ندارند . لیکن زنهای متعلمه
در مدارس عالیه نسبت بدیگر خواهران شان کمتر
پابند رسمیات اظهار کلام میباشند ، در مردم
پر جوش و جوان ہر فعالیت جائے بکلام عام
بیانات متحرک را اضافه میکنند . این یک
اصول ساده در روحیانست که یک دماغ لطیف


مسائل هر روزه ۲۱۴

اکثراً علاقه های دقیق را در میان اشیار ادراک میکنند که ظاهراً هیچ ربط بیکدگر ندارند خصوصاً چون امور دماغی اخلاقی یا معنوی کدام قسم زیر مذاکره باشند. یک دل کمالات منزل امثله را در موقعیت های جسمانی و طبعی اکتشاف مینماید که مردم عموماً بآنها آشنا اند. یک خطیب بلیغ پس متواتراً تصوراتی را باستعمال خواهد آورد که از حیات بری و بحری یا از کشت زار یا جبال یا بازار های مملو شهر یا جنگل و غیره مستعار خواهند بود تا مواقع پیچیده و عقده دار را بواسطه آنها تنویر و توضیح دهد. تالسان بموقعیت عیان استعمال شود از تنوع نیاد بیانات استفاده کردن لازم است که بتجارب - هیچ روز مره استدعای مرافعه مینماید اگر اوامر دین را واعظ بمحاوره عام آمیخته بیان نکند سامعین متاخر نخواهند شد و اگر او بنفرت ازین گونه محاورات عامیانه پرهیز کند البته نصیحت بلیغ کرده نخواهد توانست تجربه تلخ مجادله حیات بسیار محاورات را مروج ساخته است که اولاً عامی بوده حالا صورت عالمانه گزیده اند مثلاً راستبازی که در ابتدا بسبب کلمه بازی عامیانه


۲۱۵ مسائل هر روزه
بود و حالا نیست مغلوب منکوب و غیره بحر و غیره
مستعمل اند که اولا بمقابله دشمن استعمال مثلاً مغلوب
الغضب ، منکوب الخمر ؛ ۱
باید متفق نشوم باینکه اشخاص غالبا رسمی باید محاوره
عامی را استعمال نکنند بلکه حسب عادت و مفاد خود باید
مذمت آنرا بنمایند. - جلب شان کلام بهیئت فرجام جوانی نوآموزان
خواهد نمود .چون ایشان در همه معاملات خود آداب متین و سنگین
را بروی کار آورند. البته زبان شان هم بمطابق آن باید جدی
و دور از خفت شباب باشد. اما ایا این ها نمونه جوانان
گردند . و بچه های نو آموز که جملات بدیعه را دوست دارند
تقلید آنها بنمایند ؟
طفولیت و نوجوانی دوره حیات است که طبیعت دران هرگونه
چیز های جدید را میآزماید اما مردم بزرگیکه از ان مرحله گذشته
بیک راه افتاده اند بچه ها را بنیش و از استعمال کلمات روان
و سبک و بدیع باید منع نکند در نوجوانی مقصد همیشه
تازگی و ابتداع است البته درین یک خطر است زیرا
یکی میتوان در حرکت طرف چپ و نیز جانب راست برود
۱ بعض کلمات انگلیسی در ترجمه بفارسی تطبیق داده شد و در بعض تغیره داده ترجمه شده است.


مسائل هر روزه ۲۱۴

لهذا رهنمائی مطلوبست که جادهٔ محفوظ را بدانند اما تقدم دائمی
در خطرات است و اگر ازین ها اجتناب شود مردم بزودی پیش رفته
نمی توانند. اکنون بهترین چیزیکه برای نوجوانان تکامل آن ضرور است
مذاق خوب است تا که در هر موقع و مقام موافق آن حرکت
کنند. یقیناً ممکن است که در جوانان یک حساسیت تولید کرده
شود که در آداب کلام و دیگر امور نیز از آزردگی مردم پرهیز کلی
نمایند و از سخنانیکه بحضور شان زده می شود و باعث رنجیدگی
شان می شود اجتناب شود علی هذا القیاس کلامی که در مکتب و
مجلس علماء استعمال می شود. البته متغائر انان در محفل جوانان و میدان
بازی باید استعمال کرد بهمین نهج در بعض مقامات موافق آن باید روش گزید.
باید بزبان افزودنی های لغات و محاورات نمود شود
بقرار خیالات احساسات و سیرت خود باید کلام خود را رنگ و بوی
خوب بدهیم. اکثراً «مصفیان» بنام هیچ تبدلات را در تقریر
و تحریر روا ندارند. این مردم فراموش میکنند از صد ها
سال لسان ما تابع تغییر بوده است: و اصطلاحات و محاوراتیکه
اساتذه قدیم استعمال کرده اند فی زماننا ناقابل تحمل
است زیها قویٰ مغیره عصر حاضر زبان هم اثر می
اندازند. و آنرا طاقت ایجاب اختراعات و ابتداعات میبخشند
و ما سد راه آن شده نمی توانیم. نوجوانان خود را باید اجازه


۲۱۶ مسائل هر روزه

استعمال زبان وسیع بدهیم اشخاص معمر نیز باید ازین خط ببر دارند اگر دیگر ضرر برای حیثیت شان داشته نباشد اما جوانان را باید بمطالبات محیط شان حساس بگردانیم تا خود را بآن مطابق سازند و مانند لباس و فعل اقرار کلام ندهند بلکه تازگی جدت وقوت اظهار را برانه نمایند، باز باید نگذاریم که چنان کلمات و محاورات استعمال شود که بے معنی و شاذ و غیر مانوس و آزاده است و بعض مردم فقط ازین جهت استعمال شان مینمایند تا از دیگران مختلف گردند نه اینکه معانی آن ها موثر و متحرک است. لسان حقیقةً بدیع و با صنعت از یک نهج بلند ذهنی سرمیزند. اما کلام غریب از یک ماخذیست می بر اید عنایت تفکر را ظاهر میسازد. لهذا این را مذموم میدانیم و صنعت های ادبی را اگر موافق محیط استعمال شوند تصویب می نمایم:-
ازینجا مسئله بزرگتر تدریس طلبه در اظهار موثر شروع میشود استعمال صحیح لسان مناسب فقط یک مظهر است و حکما در تدریس اهمیت اقل دارد . یک مظهر مسئله عام از مکتوبی ظاهر می شود که یک معلم مشاهده در جماعت هشتم می نویسید.


مسائل هر روزه
۲۱۸
دشواری زیادی که دربارۀ شاگردان خود میابم هنگام
تکلم و قرائت طبیعی ساختن شانست در عصر هر ماه مشق های
عام و تمرین های ظاهر داریم که والدین ها بآن مدعو میشوند ـ همیشه
شاگرد ها بعضی منتخبات قرائت میکنند ، اما فیصله کرده ام که این
عادت را ترک دهم زیرا طلبه دائماً بد وضع و آگاهل گشتۀ تصنع را
نشان میدهند ـ آیا همه بچه ها اینچنین میباشند ؟
ایا کدام طریقه نیست که آنها را طبیعی بگردانیم در هر چیزیکه روبرو
دیگران میکنند ؟ این یک مشاهده عام است ـ بچه هایکه
در میدان بازی حرکات بی اختیارانه مینمایند ـ پیش
سامعین وضع متصنع میگیرند و متکمل مینمایند ، خاصهً پیش
مدعوین مضطرب میگردند ـ البته باید اعتراف کنیم که همه ما یک مقدار
ام بحضور یک جمعیت میراث یافته ایم چون آنها را هدایت
یا ضیافت نمایم ، غالباً اکثریت مردم نیز در بلوع کاملاً طبعی
می باشند چون در عموم نطق یا سرائیدن یا نواختن بذمه شان افتد ـ
در خطبۀ عمومی پیش یک مجلس رسمی ، همین تصنع واگاهلی
در هر اظهار در چهره جسم صوت و حرکت ارائه می شود
آگاهدلی این امر که دیگران متوجه ، و نگرانند در عضلات
در آمده بنظام عصبی سرایت میکند :-
بسا بیار بچه های خرد دیده می شوند ـ که تیلی


مسائل هرروزه
۲۱۹
آگاهدل نیستند چون پیش دیگران قرائت یا نطق کند تجربه من
اینست که در مکتب اگر گفتگوی زیاد مجاز باشد بلکه
ترغیب مکالمه باشد . این بد وضعی و اضطراب کمتر
میباشد برعلیه آن .اگر در کل قرائت شان اوضاع
رسمی معین گزیده می شود و بتکلم رواجی تشکیل تاکید
کرده می شود آنها بهیچ موقع سهولت و طبیعت را
اختیار نخواهند کرد . اگر بیک بچه گفته شود که از نشیمن
خود پیش آمده پیش هم صنفان خود بوضیعت مربع
ایستاده در یک طرز ماشین وار جملاتی را بخواند که او
حفظ کرده است این تجربه او را طبیعی نخواهد ساخت .
در صورت و اظهار بشره طبیعت نمی آید . تآکل وجود
وضع سهل و معتدل نگزینید . سبیکه مردم در کدام موقع خود
آگاه میباشند اینست که آنها دران بی تکلف نیستند.
و بیگانگی حس میکنند اندرین احوال هرچیزشان فشار
میآید و همین معنائی بد وضعی و اضطراب است بعوضی
هفته دو روز این وضعیت بد وضعی و اضطراب احتمالاً
از خواندن منتخبات پیش دیگران باسلوب معین بیشتر
تولید می شود اگر یک شاگرد . هنگام قرائت مذکوری
سد و هر رسیده می شود ، شاید این عادت نگردد


مسائل هر روزه
٢٢٠
اگر شاگرد اعتماد زیاد تر درین باره حاصل کرده نمی تواند باید از و صرف نظر شود که پیش مردم قرائت نکند:-
عین فعل پیش آمدن رو بروی اهل مکتب برای قرائت یک رسمیت است که حیات رم و ضبط را در بسیار بچه ها تولید می نماید . اگر آنها از نشیمن های خود یک یک دو دو قطعه از نثر و نظم بخواند و اجازه داشته باشند که در وضعیت های خود طبیعی باشند . البته بی پرواه وکامل نباشند این تجربه متغلبانه نخواهد بود و باین نهج بسیا ر بچه ها هم موقع قرائت خواهند یافت بتکرار این تجربه تربیه سهولت و رعائی کلام بی تصنع صورت خواهد بست :-
در بعض مکاتب ما سبق های رسمی در فن بیان داده می شوند . قواعد آموخته می شوند که مقصد آنها چنین استعمال کردن آواز است ! که خیال بهترین صورت اظهار یابد . معلمان بعض اوضاع بدنی را بطلبه نشان میدهند که چنین قرائت اختیار کرده شوند . قاری باید گڑی های خود را بسته ایستاده شود-کتاب بدست راست گرفته و دست چپ بشائستگی در پہلو آویخته باشند - یک معلم که این قواعد را نشان میداد خودش یک نظم طویل را بطور نمونه قرائت کرد و مشکلاً یکبار در اثنای خواندن سوی جماعت


۲۲۱
مسائل ہر روزه

قوه دید تا که خیال نظم را موثر بسازد کل بیانش چنین
معلوم میشود که طلبه را در فکر ندارد نتیجه یک متعلم هم تعقیب
رونه نمود و معلم در ابلاغ ناکام ماند بهمین سبب است که اکثر
معلمان و خطیبان ناکام میمانند چه سامعین را در فکر نمی گیرند
که بکدام مقامات ضیافت تنویر یا ایقاظ شان ضرور است *
اندیشه میرود که کل نظام تکامل بیان در مکاتب حاجت احیا
دارد۔ آموختن قواعد درباره نطق خوب با فراوت بلیغ از عبث بہتر است
زیرا ناطق یا قاری قواعد آموخته قاعده را در دل نگاه میدارد- و
این در میان او و سامعین حائل میگردد - اصولات بیان که حقیقتاً
کامیاب میشوند آنها اند که شاگرد بدون آگاهی بی بی اختیاره
یاد میگیرد و تلفظش چون بقول یا قرائتش ایجاب و توجه می
نمایند نشانش میدهند که این طریقه موثر است زیرا مقصد کلی
بیان اینست که سامعین واضح بدانند و بمطابق آن عمل کنند
این قانون باید طرز آموختن بیان را تعین دهد منتظر یک دوره
زندگانی عمومی از ابتدا الی انتها در تربیه خود باید آگاه باشد که
مردم شونده چیزی را که او میگوید بفهمند حس کنند و محظوظ گردند
یک معلم طرز طبیعی متکلم را تدریس میکند طلبه متاثر
می شوند چون او حکایتی بیان میکند محو استماعش میگردند
برای خود شان نیز همین قسم تعلیم مینماید که برای سامعین

مسائل ہر روزه در تدریس
متوسط مکاتب *


مسائل هر روزه
۲۲۴
لحاظ داده کلام خود را مؤثر سازند - دیگر معلم خودش هم رسمیات
اختیار میکند و طلبه خود را هم بدون آنها نمیگذارد که نطق کنند
آنها ماشین وار گویا جمناستک مینمایند اما در فن بیان ترقی حاصل
نمی کنند - اگر چه بنظر مسطحی برای بعض ذائین مکتب این
طرز موخر محبوب بنماید اما تاثیر و افاده پائدار را مالک نیست
بعض معلمان کدام قطعات نظم را برای حفظ کردن میدهند
و طلبه خود آنرا بدون فهمیدن معانی و مطالب آن شروع
ضبط می نمایند - چون این حفظ کردن مبنی بر اصوات
کلمات میباشد اگر بزحمت شاق حفظ هم بکنند برای
شان ضرر مینماید - باید اقل طلبه را نظم من حیث المجموع
نشان داده شود و از مدعای آن آگاه کرده شوند - سپس
کلمات مشکل آنرا خوب ادرک کنند بالآخره هر قطعه آن را
نیک بفهمند و چون از معانی کامل آن آگاهی کسب نمایند
بحفظ آغاز کنند و در میان حفظ معلم از هر قطعه جداگانه
بپرسد که طلبه بالفاظ خود آن را بیان نماید - تا از
مقصد نظم خط ببرند ضمناً از ترکیب مصرعه ها هم بحث
رانده شود که برای قافیه کلمات موخر مقدم آورده
می شوند !
تا از هیچ چیز در نظم بخیر نمانند - پس برای بچه های جماعت


۲۲۳
مسائل هر روزه

چهارم چون حفظ کدام نثر یا نظم را شروع کنند لازم است
که موقعیت هر حصه آنرا نیک بدانند و از اول الی آخر نظم
همه اجزایش را فهمیده ضبط کردن گیرند :-
ثانیاً خیال شاعر را ببینند که چگونه آن را تکامل داده است
بدینطریق تضیع اوقات که در حفظ کردن واقع می شود کم
میگردد و اهمیت معانی و ترجیع آنها بر الفاظ جاگزین دلش
می شود +

سال چهارم عدد دهم این عکاسی مکاتبه


مسائل هر روزه ۲۲۴

فصل نهم

میلان های اساتذه نو در تدریس

محرر چندی قبل بروسا و نظار یک صد مکتب عالی در غرب
وسطی، مکاتب فرستادم باین ادعا که تجارب خود را با معلمان جدید بیان
نمایند و توضیح نقاط قوی وضعیف شان را درباره کار عملی شان برسمانه
تحریر دارند از انکه اینچنین حاصل شد مقایسه کردم بنقاط قوی وضعیف
یکصد از معلم که یک مجلس خاص یک دارالفنون دوستی بعد از معاینه محتاط
کشیده بود روسا و نظار شکلاً باستثنای اعلام کردند که معلم مکتب
ثانوی نو وارد از مدرسه عالیه عموماً در موقعیت کوتاهی می نمایند ازین
جهت که او تصور کافی مقصد مکتب ثانوی ندارد چون او شروع
می کند بنوع کار مکتب همدردی نمی پروراند. دیگر ادراک حقیقت
این امر دارد که علاقه صنوف رو پا دیگر صنوف مکتب ثانوی یا عالی چه باید
بوده نقش این است که مضمون خود را بدون اعتنا با همیت تناسب
برای شاگردان مکتب ثانوی پیش برد. او خیلی کم توجه بدروس


۲۲۵ مسائل هر روزه

مکتب ثانوی داده است و قیمت های آنها را کما حقه
نمی داند که یک پروغرام متوازن خوب برای مکتب
عالی تشکیل کند . او هنوز بفکر تکمیل طبیعات با لسان
قدیم یا الجبر است و دلش کاملاً از ضروریات مجموعی طلبه مکتب
عالی عاریست *
چنین معلمان اصرار می نمایند بتند و برینکه طلبه کار خاص
و قز را یاد بگیرید قبل ازینکه نظر عام یک مضمون را حاصل کرده
اند. یک مشتاق طبیعات تمام سال را بر درس روشنی یک عالم
حیات برضفدع فاضل لسان قدیم بر صیغه های صرف خواهد کرد تا
طلبه خام درین چیز ها اختصاص حاصل کند همین حال همه دروس
است چون معلم خودش از مرحله نظر عام مضمون گذشته و ضرورت
تغورامعان در کدام مسئله خاص حس میکند او آرزومند است که
بسر حد رفته در ملک غیر معلوم نگاه انداز و طبعاً می سنجد که چیزیکه
برای خودش رغبت بزرگ دارد باید برای دیگر ی همچنین باشد
اینک باز ظاهر شد که اکثر فاجعه های درسخانه از همین بر میخیزند که
معلم بنقطه نظر متعلم خود را مطابق ساخته نمی تواند و نتیجه این می
شود که شاگرد از تعلیم هیچ متاثر نمیگردد *
هشتاد و پنج از جمله روسا و نظار یک نقص سوم بسیار
عام را در معلمین مکتب عالی خصوصاً بیان میکنند،


مسائل هر روزه ۲۲۶

آنها بشاگرد های خود تقریر سبک رسمی می نمایند و درین نشان ندادن از بالای سرهای شان میگذرانند درین نطقهای معین چون شاگرد ها تعقیب کرده نمی توانند. و تقدیر آن نمی کنند ملزم شان قرار می دهد و توبیخ شان می نماید که کارش توضیح حقیقت است و فریضه متعلمین جذب کردن آن . او وظیفه خود را ایفا می نماید ، چون حکمت را در پیش این نوجوانان خام منتشر میسازد! تذکرات بر یکهزار معلم که مفتشان دارالفنون نمودند، شش هفت نواقص مشترک را بیان کردند که یکی از آنها مکرراً پیش نهاد شده و آن تدریس بروح است - اسباب آن بیشمار است، اما کار خشک کتاب نصاب تنه اکثر آنست - یک نمونه استاد مصر است برینکه متن کتاب لفظاً یاد گرفته شود که اگر بسیار خوب یاد بگیرند فقط بادراک بعضاً یاد گرفته می توانند ! طلبۀ محض ترجمه لفظی کتاب را فهمیده بمعانی بالغ شد نمی توانند از یکهزار معلم یک صد و سیزده بدین طریق تعلیم بیجان می نمایند - طلبه در میان اجزای درس خود هیچ علاقه را نمی بینند و بدترین همه چیزی را که آنها ضبط می کنند دیده می شود که بموقعیت


۲۲۶ مسائل ہر روزه
ہائے حقیقی حیات روزمره ربطی ندارد. چنین معلمان
که بعض شان هیچ مقصد واضح از کار در نظر ندارند
بغرض انضباط رسمی مغلوباً والبته اند. بغیر قوای ذہنی
طلبه را تکامل میدهند طرز حصول این بخیال
شان اینست که متن کتاب را بیآموزند و لفظاً
آن را پس بدهند. اینگونه کار بزعم معلمان عادات
را تکامل خواهد داد که بحیات ما بعد اہمیت عظیم دارد
یعنی خصائل التفات ثبات صعوبت (جدید و لو معلم باین
رسمش نخواهد خواند) و استعداد کردن کار ہائیکه
غیر مرغوب و ناگوار باشد. زحمت اکثر و قناعت در آن
و طاعت در بجا آوردن اعمال شاقه و چون حیات یک
مجادله طویل است در تعمیل امور منفور باید یک شاگرد
در خود مکتب بآن متعود گردد :
اغلب است که ہمان معلمان جدید خصوصاً انکه در
مکاتب عالی درس میدهند از بعض ساعت منحوس
بری خواهند شد و رہنمایان مساعد و حماء نوجوان خواهند شد
اگر آنها را چنین تفهیم درس بدهند که بمحیط شان بکدام
مظهر آن تعلق حقیقی و یقینی داشته باشد و باینطریق در آن
مضمون مهارت و غلبه کسب کنند. ده سال نگذشته


مسائل هر روزه ۲۲۸
معلمان ابتدائی در باب تدریس بطرز رسمی اینقدر مذاکرات
شنیده اند که لا محاله از آن متاثر شده باشند. لیکن برحال معلمین
عالی صادق نمی آید بسیاری از ایشان که ناکام می مانند ازین
جهت است که بتدریس لفظی ماشین و تعریفی مطمئن میگردند
یعنی محضاً بتعریف اصطلاحی اکتفا می ورزند همین سبب
است که در صنوف این معلمین جدید پیشرفت کار سست است و
شاگردها مشتاق اند که بختم ساعت از جماعت بدر روند - آنها از روی
صورت می نمایند در چهرۀ شان قلت ذهانت و تقدیر کار، ظاهر
میباشد آنها بهر موقع آماده شکایت میباشند- وحیات استاد را
پر از مصیبت میگردانند و در جماعت های شان بی قناعت
وضیق و فشار حکفرما میباشند. این نمونه معلم علاوه بر تضیع اوقات
مکتب را نزد متعلمان منفور می سازد*
خطای دوم که صنفشان بنهایت کثرت میگیرند از اصل کاملاً
مختلف است اینست تنگی نظر معلمان گاهی بتفصیلات دقیق داخل
می شوند و شاگردها را بمسائل بزرگ مربوط دلالت نمی کنند - باز
شاگردها غرقۀ رسمیات تعریفات و ضوابط گشته بمضمون مطلوب
آنها بالغ نمی شوند آنها در روح مضامین مطالعه خود داخل
نمیگردند- این نقص در تدریس ادبیات و لسان اجنبی زیادتر
ملاحظه می شود اگرچه در تاریخ وغیره هم مشاهده میگردد
مسائل هر روزه در مدارس مخصوص مکاتب


مسائل هر روزه
۲۲۹

درین دروس که اینقدر از رغبت های بشری مملو اند
معلم جدید شاگرد ها را براه غیار پر محدود ساخته بر بلندی های
نشان نمی یابد و تا مناظر نواح را تماشا کنند *
البته این نقص مقدماً منسوب است باینکه معلم تقدیر
وسیع و صمیم دروس خود کما ینبغی ندارد. او پوست علم را خورده
مغز حقیقی آن ذائقه بژده است او زبان را یک مجموعه
اشکال لفظی میداند که این قواعد صرف و نحو و بیان بیکدیگر
مربوط اند - او خیال میکند که این قواعد بذات خود یک
قیمت قطعی دارند تاریخ نزدش انقدر داستان حیات
بشری نیست که یک فهرست نامها و جداول تاریخ
است . ادبیات برای چنین معلم مقدماً یک تصویر موقعیت
های مادی حیات بشری نیست این در اصولات صرف
و نحو و بیان یک کتاب مشق و تمرین است *
بعض معلمان منظر وسیع این اشیاء برای خود یافته
اند اما هنگام تدریس آن را ترک داده بقواعد و ضوابط
و تواریخ و اسما و تعریفات همه تن مشغول میگردند *
ثانی در فهرست ناقلیت ها میاید علم غیر صحیح که بسیار
تر در تدریس لسان اجنبی و تاریخ یافته می شود . بعض
اوقات معلم در لسان اجنبی درس میدهد و خودش به ان


مسائل هر روزه ۲۳۰

کتاب آنکه در مکتب خوانده است نه بیرون تکلم بآن کرده
است نه مطالعه آن نموده است. و بصورت جدی موقع
استعمال آن نیافته است نه در ان فکر بکثرت اوّل
نموده است. یا خیالی را درین تعبیر کرده است
نتیجه اکثر خصائص لطیف ذاتی آن لسان و علامات
فارقه آن از دیگر السنه بتدریس شامل نمی شوند. و لسان
اجنبی ماشین وار متضج میگردد *
چیزیکه در تجربه هم ونفسی معلم نیامده باشد و آن را در
تطبیق به محیطش قیمت دار نیافته باشد بوقت تدریس خشک
بیحس و عبث خواهد گشت، دماغ انسان چنان متشکل است که
فقط در ان موقعیت ها موثرانه کار خواهد کرد که عدم موثریت
برایش زحمت برساند اگر نتائج مساعیش معتنا بها نباشند و
مردم بر وای صحت و کمال آن مساعی ندارند او کوشش نخواهد
کرد که در ان کار دقیق و فعال گردد. پس معلمان باید
هنگام تحصیل لسان اجنبی در چنان مواقع گذاشته شوند
که دقاقست و صحت مطلق را از تجربه تلخ خود بیاموزند سپس
متعلمان را تدریس لسان اجنبی بهمان طریقی نفسی بدهند *
مفتش های مذکوره اکثراً بیان یک نقص را مینمایند.
که روسا و نظار مکاتب بسیار عام و و خیمش می پندارند

مساعی پر از دقت و تمرکز کار محمود نیست


۲۳۱ مسائل هر روزه
این تذکرات ظاهر میکند که بسیار معلمان در گرفتن کارے
از شاگردان شان ناکام می مانند. "معلم از حد زیاد
عیان است" همه "تکلم را او مینماید" "همه آلات را او
استعمال میکند"، " شاگردی را میگوید که یک سوال حل کند
پس خودش حل میکند" همه امثله را خودش ترسیم می نماید. وغیره
نقص درین کار این است که طلبه ایجاب و ارجاع بر درس
خودے ورزند و آن را از خود نمی انگارند- طلبه ابتدائی و
عالی هر دو اینقدر تجربه داشته می باشند که دروس خود را بنظامات
تفکر و عمل سابقاً قایم شدگی خود تطبیق بدهند. لهذا باید
اکثر دروس خود در جماعت خود شان حل کنند آنها یک علل
طبیعات را ادراک کرده نمی تواند تا که خودشان برای
اجرای آن همه آلات را خودشان ترتیب ندهند ورنه از
منظریکه از آن تجربه پیدای شود بیخبر می مانند :
پس این تدریسیکه معلم گفته برود و متعلمان روز بروز در
نشین های خود محض نشسته باشند بسیار بیکار است مقصد
غائی در تدریس طبیعات یا دیگر سائنس در مکتب عالی
وغیره باید البته این باشند که شاگرد مظاهری را تاویل کرده
بتواند که بیرون مکتب واقع می شوند. باید او دلالت کرده شود بدین
اینکه واقعات تتنوع بی انتها دورش اند و عقب آنها قوانین واصولاً


مسائل هر روزه
۲۳۲

بزرگی است که حقیقۀ عالم را بسیط میسازند و بدینطریق دران
مظاهریکه متوحش می سازد او توازن ثبات و اعتماد خود را نگاه
میدارد . لیکن این مقصد حاصل نمی شد اگر متعلم محض
تماشابین باشد در اطاق یا طبیعاتخانه و در تولید و تعبیر واقعات
فعالیت نفسی داشته نباشد +
یقیناً معقول خیال است اینکه معلم فوق آنست که از شجاعاً
مناسب را از تدریس خود پیدا کند و بداند که چگونه طلبه بتعلیم
او ایجاب نمایند در ساعت خود تدریس خود کرده برود اما چون
حس کند که طلبه اعتماد نمودند که بتمام وقت خودش درس داده
خواهد رفت همان لحظه از آن ها سوالات پرسیده فعال
نشان بگرداند ـ این را قانون احساسی تدریس میتوان
گفت ! که تعلیم موفق نمیشود ما دامیکه طلبه بمضمون
درس وضع متحرک داشته نباشد فلذا باید فعالیت نفسی شان
اقامه شود و در تدریس لسان و دیگر مضامین خود شان مواد
را بهم آرند که یاد میگیرند +
حقیقۀ این بسیار اهمیت ندارد ایا معلم سوالی میپرسد
که جوابش بلی یا نه باشد که هوی علم التعلیم است . بشرطیکه
سبک تدریس رو مجموعاً طلبه را بایجاب و از شجاع بیارد
و جماعت از درس شان غافل نگردد بلکه خود در حل


مسائل هر روزه
۲۳۳

کردن مشکلات اماده باشند، تحریر یک معلم معرفتة الارض را
دیده است که کرتی کشیده بدست های درشت و غیر نظیف در
جای تعلیم میداد که اشیا و آلات همه دور او جمع بود و نقشه ها
آویزان در پرسیدن سوالات لا و نعم بعض قواعد علم التعلیم
را بقتل میرسانید اما معلوم کردم که شاگردها معرفتة
الارض را یاد میگرفتند، محض الفاظ را و تدریس او نهایت موثرانه
بود . مطلب خود همین است نه قواعد تعلیم *
معلم باید بیطرف نباشد . بعض معلمان بجز پرسیدن
سوالات در جماعت دیگر کار نمیکنند و خیال شان
این است که کل کار جماعت خود بکند آنها از سوالات
گویا طلبه را آزار میدهند و خود هیچ چیزی نوشان
نشان می دهد این قاعده را در مکاتب ابتدائی و عالی علی السویه
ادامه میکنند حالانکه طلبه کلانشان چون تجارب زیاد حاصل
کرده می باشند حاجت ندارد که از ایشان متواتراً
سوالاتی پرسیده شود که از طلبه خردسال ضرور است . پس معلم
باید که از طلبه کلان چیزی نپرسد چون بداند که بسبب
مشاهدات سابقه خود آنها درس نو را ادراک کرده اند، در این
از لب و لهجه نی بلکه از بشره و چهره و وضع متعلمان می شود و
معلم متجرب فوراً فهمد که طلبه مضمون را دانسته اند *


مسائل هرروزه ۲۳۴

باید معلمان فن گفتن خوب را حاصل کنند. علم التعليم
هربرتی درین باره جزم کرده است که نسبت بتقرير موثر پرسیدن
سوالات را ترغیب داده است یک معلم راسخ تاریخ در باره
هرسوال آن جذبه ظاهر خواهد کرد گاهی پسندیدگی و گاهی رنجیدگی
را ارائه داده طلبه را برای رهنمائی خودشان واقعات بطرز
حمیت بیان کرده بجوش خواهد آورد و این از پرسیدن سوالات حاصل
نمی شود. در مکتب ها بسیار چیزها تدریس می شود که برزندگانی
حقیقی شان اثری اندازد حتی اگر آنها اصولی را درک کنند
که مقصود اند در اوضاع شان تاثیر عمیق نمی شود در تحریکات
و جذبات شان نقش نمی افتد :
این از شخصیت معلم حاصل می شود. اگر عقائدش در عمل
متشکل گشته اند بطریقی های لطیف از میان صوت وصورت ظاهر
شده موجب تقلید شاگردها خواهند گردید اکثراً گفته می شود که معلم حقی
ندارد بر واقعات تدریس تاویلات خود بنهد و طلبه بداند که او
متحبس شده است این یقیناً نظریه غلط وظیفه معلم است باید
معلم چیزی را که خودش بتطابق صحیح و راست دریافته است
برگوشهوش خود طلبه را برای اختیار آن بیارد اما در چیزیکه اشتباه
دارد طلبه را بتجربه و دلائل خودشان بگذارد. معلمی که عزم
نموده است چیزی را بطلبه نگوید و هر چیزی را از آنها برآرد


مسائل هر روزه
۲۳۵

هرچند کامل و هنرمند باشد خاصتهً در معاملهٔ طلبه کلان
سال، نصف معلم گفته می شود معلمی طلبه را بعض
چیز ها میگوید که در خانه خود شان یاد گرفته و از دیگران
پرسیده بیایند و خودش هیچ چیز ارائه نمی کند بجز اینکه
سوالات بپرسد و اگر جواب ندهند ناکام نشان میسازد. او وظیفه
خود نمی شناسد باید وقت کند که چرا جواب صحیح نمی دهند و دران
امداد نشان نماید تا جواب صحیح بدهند این کار ممتحن است که محض
جواب را ببیند و در پی صحت آن نگردد کار معلم این است که بطرز
موثر و مقتصد ترین بطلبه نو علم جدید بیاموزاند و درین عمل
معلم جرمنی از همه زیادتر سبقت برده است او بطلبه مدد میکند که
علم نو را صحیحاً وبدون تضیع اوقات یاد بگیرند و فقط کار مشق را
بخود طلبه وا میگذار د یا بدیگری که ازو یاد بگیرند البته یک شخص هم
هر دو کار را کر ده می تواند اگر معلمان فقط بپرسیدن سوالات و
شنیدن اسباق اکتفا ورزند و متعلمانی را بگذارند که از دیگران
استمداد کر ده جواب بگویند چنانچه نتیجه بمشاهده پیوسته است با وجود
محنت سالها در تعلیم خیلی کم ترقی مرعی نمایند *
معلمان جدید اکثراً این کوتاهی نمایند که قواعد رسمی را بر اکثر
احوال حاوی میسازند حالانکه موجبات صحیح موجود نمیباشند مثلاً
یک معلمی می خواهد که شاگرد ها هنگام قرائت ایستاده بخوانند و تا

مسائل هر روزه در تدریس طلبه کلان سن و غایت


مسائل هر روزه	۲۳۴
این درجه شدت میگیرد که اگر کلمه واحد هم کسے بگوید باید ایستاده
بگوید حالانکه غیر از تضیع اوقات درین تاکید چیزی منصور نیست
بلکه بعض اوقات طلبه ازین سخت گیری ممانعت شروع
میکنند. بیشک حالاتی است که دران باید طلبه ایستاده
بخوانند. اگر جماعت کلان باشد کسانیکه از متعلم خواننده
دور نشسته اند کاملاً متوجه شده نمے توانند تا او را
بچشم نه بیند و نشنوند. دیگر اینکه چون یک جماعت از
مدتی نشسته است یک منفعت او حیاقی در ایستادن است
نیز اگر متعلمی یک مدت چیزی گفتن دارد بلاشبه او بر خود
بهتر قبضه می نماید و یا قوت تر گفته می تواند اگر برخاسته
بگوید اما وقت بیش بها ضایع می شود چون شاگردها متواتراً
بیک دو کلمه جواب جیده و خیز زده بروند. ازین وضع
در خود قرائت یک خفت رخ می نهد چون جماعت خورد
باشد و معلم بهمه شاگردان خیلی نزدیک باشد از طریق
غیر رسمی قرائت روح بهتر تولید می شود و از مجبور کردن به برخاستن
یک گونه بیگانگی مابین معلم و متعلمان پیدا می شود باز اگر شاگردها
در نیم دائره نشسته اند و یکدیگر را دیده می توانند بهتر است
که نشسته بخوانند بنزیک شاگرد کندل که از برخاستن فشار
محسوس می کند خوبتر قرائت خواهد کرد اگر نشسته بخواند


۲۳۷
مسائل هر روزهٔ
مفتش‌ها نیز ناظر‌ها و رئیس‌ها در اکثر معلمان نو قلت اقتدار
را کوتاهی فجیم میدانند اکثر آنها "دعوت و اعتماد شاگردان‌شان
را بدست آورده نمی‌توانند"، "آنها خوب انضباط کرده نمی
توانند"، "در درس خانه‌های شان بسیار وقت در بی‌نظمی
میباشند"، شاگرد‌ها تعقیب رضای شیرین خودشان را می‌نمایند
"در دل‌های شان کار جدی مکتب چیز آشکارترین نمی‌باشد"
آنها بشوخی آماده میباشند - " بمطالعه نمیگرایند بلکه وقت
قیمت دار را بعبث و بشرارت بر باد میکنند" - و هكذا
الی ماشاء +
معلمائیکه در باره شان بیانات داده شد رفع نقص خود را
کرده بتوانستند زیرا اعتماد نفس نداشتند - آنها شجاعت کافی
را ابراز کرده نتوانستند تا روح شرارت را فرو بکنند که در سینه‌های
طلبہ جوش میزد یا آنها درین تصور طلبہ کابل بودند که ازان‌ها
چه متوقع میباشند یا بعضی خصائل خصوصی داشتند که بر علیه
شان اثر انداختند . در بعض حالات آنها قلت قوت
جسمانی داشتند که برای درسخانه لازم است و این امر
از صورت و وجوه شان مکشف بود - غالباً شدیدترین
نقائص معلم شخصیت ضعیف است - شاگرد‌ها در مکتب
می آیند و میلانها با خود می‌آرند که ضرورت معاوضه آنها

مسائل هر روزه در مدارس ملکیه مکاتب


مسائل هر روزه ۲۳۸

یا دیگر رعیت های چون اندرون مکتب میباشند محرکات
جبلی براهنه بحاذ آمدن می جوئید. و یک قوتی مطلوب
است که متداوماً عمل کرده، بخاموشی اما بیقین تسکین
آن محرکات بنمایند اکنون این قوت که باید بی غوغایی
خلل اما با وجود آن موفقانه اثر اندازد، شخصیت معلم
است این بعض اقسام روش را تائید و دیگر انواع آن
را تذمیم خواهد کرد و چیزیکه یک معلم مقتدر ملطفت می
نگرد. در خیال احساس و عمل شاگرد خواهد بالید و چیزی
را او بملامت می بیند در منابع سیرت متعلم ساکن
افتاده خواهد ماند. این یقینی است که اگر شخصیت معلم
از شاگردهایش زیادتر متحرک و قوی نیست آن ها راه
خود را گرفته براست یا غلط خواهند رفت *
بمقایسه معلم الکن وسست، دیگریست که همه اوضاع
با شاگردان مداخله و مزاحمت مینماید. عموماً در حق
ضعیفان و خاطئان او هجو و طعنه می گوید نذریقه از کوتاهی
های شان در میگذرد و یکمتر از ایفای کل عهد گاهی
رضامند نمی شود. یک متعلم کم دل جوابش مینماید اما
زیر تیر باران تنقیدش مضطرب شده پس پا می شود
درینصورت مناسبات در بین معلم و متعلمان کشیده


۲۳۹
مسائل هر روزۀ

می ماند. و شاگرد ها دائماً در توقع رنجیدگی میمانند دکار
پیشرفت نمی نماید *
بعضی اوقات معلمان خیال می پرورانند که باید -
”از حیات باشند، و در جماعت بسیار کار باشد و بزودی
سرانجام داده شود و طلبه سرعت را شعار خود سازند
چه در هر فعالیت حیات آهسیت مرهمین راست معلم
در کار خود بیتاب است و گفته میرود که زود شوید
یک دقیقه بس است چرا دیر میکنید آن سوال آسان
است باید فوراً حلش نمایند *
اگر متعلّمی سوال حساب را حل میکند معلم بسرش رسیده چیزی
می افشاند و حلش مختل میگردد *
برای معلم خودداری و ضبط نفس لازم است، باید صبر
کرد تا متعلم جواب را بفکر آرد. اگر انتظار کرده نمی تواند
تدریس کرده نمی تواند چون متعلم در میان کار خود متوحش است
که حالا معلم مداخله خواهد کرد این اندیشه بیمارانه بر نمو
دماغی و جذباتي اثر مهلک می اندازد طلبه را اشتعال
آزار و دل شکنی می دهد . باید معلم از چهره طلبه بشناسد
که کسی مددش را محتاج خواهد شد آنگاه پیش آید
ورنه بگذارد خود سوالش را کاملاً حل نماید *


مسائل هر روزۀ
۲۴۰
ظرافت در سمانه، نزد بعض اثر نافع دارد و اگر بر
مواقع مناسب استعمال شود مناسبات معلم و متعلمان
را خوش گوار میسازد محرر این سطور قریباً از میان
بست کتاب بر علم التعلیم گذشت اما کلمه ظرافت
را در یکی از آن ها نخواند ـ در سه کتابیکه حاضراً
تصنیف شده اگرچه بیان مستقیم درباره قیمت ظرافت
نبود اما اعتراف عام شده است که بواسطه این طلبه
منضبط می شوند ـ غالباً در کتاب های تعلیمی آینده
فصول بر مذاکره روحیات مطائبت متوقف خواهد شد
که چگونه خدمت فوق العاده مینمایند تا درس خانه سلیم
شادمان و راغب بماند معلمی با طبع ظرافت بسیار مسائل
شکل انضباط را حل کرده می تواند و معلمی بدون
آن کاملاً ناکام می ماند ـ غلطی های درس خانۀ علی السویه
راجع بکار دماغی و سیرت اکثراً از اختیار کردن وضع
ظریفانه نسبت به فاجعانه خوبتر ارتفاع مییابد ـ نیز در
ضیق و فشار حیات حاضره اطفال استراحت می
طلبند که ظرافت حقیقتهً خوب می بخشد معلم ها
باید عادت کنند تا تجارب بسیاری را که یک شکل
شادمانی بدهند که بدیگر صورت آن ها آزار ده


اسم ۲
مسائل هر روزه

میباشند. نزاع اکثراً از وضع سنگین متین و خشمناک معلم
شدیدتر میگردد. مطائبه فشار عصبی راست میکند.
و احساسات خوب را بعمل میآرد بعد از جذبات قهر و
رنجیدگی هیچ چیز برابر مطائبه تعدیل مزاج را بزودی
تولید کرده نمی تواند . ایا طبع مطائبه اکتساب می شود؟
روحیات حاضر تا حال فیصله نکرده است اما درین گفتن
ضلالت نخواهد بود که یک معلم باید نزدیک خود یک کتاب ظرافت
داشته باشد که بیک وضع کاملاً سالم پهلوی ظریفانه حیات را پیش
میکند در ده سال گذشته بسی کتب مطائبه نوشته شده اند
باید بعد از رنجیدگی در جماعت معلم آنرا مطالعه کند وطرف
خنده را بگیرد غم را تبسم و خشم را بمطائبه مبدل سازد زیرا اگر
جانب اندوه را غلبه دهد. و امید خوبی را بیاس متغیر سازد امور
هنوز تیره و تاریک تر می شوند *

یک معلم دائماً شاگرد های خود را زجر و توبیخ میکند و گلابی
تبسم برویش دور نخورده ، اگرچه متعلمان خورد عموماً پروای پیشیرو
را ندارند اما ازین معلم رنجیده اند. و خودش هم خوش نیست .
همراه این معلم دیگری را دیدم که نهایت بلند دماغ و سینه زور
است وی خواهد که طلبه را بشدت پیش ببرد ، اما یک وصف
متلافی دارد که نقائص دیگرش را غائب و زائل میسازد . اکثر


مسائل هر روزه
۲۴۲

چیزهائیکه در مکتب واقع می شود، او مزاح آن بلا ادیبه یا طلبه
در مطابقه مشارکت می ورزد، و در عمارت مکتب خنده
او باشاگردان شنیده می شود. شاگردان بسیار مشتاق
رویند. واگرچه از استبداد خود بعض شان را از اطمینان قلب محروم
میسازد، وخواب شانرا امیرباید اگر در کار غفلت یا کسالت نمایند
اما او بایشان خنده می کند و آنها حس میکنند که او انسانیت
دارد. مردمیکه باهم خنده میکنند مدتی نمی گذرد که حیات
تندشان بهمدیگر نرمی اختیار می نمایند این معلم بسیار
زحمت کش است، لیکن قابلیت دین امریکه گلها اغماض
کرده می تواند ومزاح را پیشه میگیرد. او را از نتیجه زیادت
کار که خرابی صحت وافتادگی طبیعت می باشد نجات میدهد
اهل تجربه میگویند که سلامت نفس ونوازن قلب ضرورت
دارند. که در استقرار نظام عصباتی تغییر واخر واقع شود، و در
حالیکه برای این تغییر متواتر دیگر طریقه هاست مزاح یکی از
ساده ترین ، سلیم ترین ، گوارا ترین ، ارزان ترین ، موثر
ترین طریقه هاست که تامین آن کرده می تواند *


مسائل هر روزه
۲۴۳

فصل دهم
تعلیم دخترها

پانزده سال گذشت که بسیار کم مردم چیزی در باب منوما نی
میدانستند که یک شهر کوچک در علاقه وسکانس است ، امروز هر شخصیکه
در ترقی تعلیمی راغب است. راجع بآن خبر دارد. اکثر معلمین امریکائی
دائماً جویای احوال انش مینمایند و چون یکی بانگلستان، فرانس ، یا
جرمنی میرود، درباره ترقیات جای مذکور ازو استفساری شود
اکثر قائدان در تقدمات تعلیمی و اجتماعی از هر حصه عالم این موضع را
ملاحظه مینمایند و بچشم خود می بیند ایا نظریات تربیه این موقفانه است
آن روز مستثنی خواهد بود که سیاحان ممتاز بالسنه مختلف گویا پیغام
های تعلیمی درین جا نیارند. چیزیکه جلب عالم را می نمایند اینست که
”ایا این موسسه مضبوط، فی الحقیقت در امور تعلیم و تربیه مسائل
قابل عمل و موثرانه خاصه در تربیه دختر ها ایرائه میدهد.“
زیارت های که به منومانی نموده می شود بهم چنان جذبیات یک


مسائل هر روزه ۲۴۴
صد ساله قبل را بیاد میدهد - چون پتالوزی در اطالیه اصولی
را توضیح میداد که بچه‌ها بعوض آموختن الفاظ باید در کل تعلیم‌شان باشیای
واقعی معاملت نمایند این تفکر بسیار و نیز اصطلاحات مهم را که فروبل در کپل‌ها
ترویج داد یعنے شاگرد بجای تقلید محض معلم باید در کل کار خود فعال نفسے
باشد این یکبار دیگر تفکر میدهد در ملک خودمان کار عصر گردانے را
که پنجاه سال پیش شیلڈن در روس ویگو ، و پارکر در کونسی
جاری کرد ۔ هر یک ازین مواضع در بوم خود مکه مصلحان تعلیمی
بود و هر کدامی بدرجه مهم بترقی تعلیمی اشتراک ورزیده
بعض طرز‌های نهایت قیمت دار عالی امروزه درین
مقامات آزمایشی اولا عملاً آزموده شدند - آن حصه
کار که در "موسسہ مضبوط" جلب توجہ مے نماید ، دوره
خانه ساز است دوره های تربیه در صنعت‌های دستی و فن
خانگی برای انان اند که این شعبات را تدریس کردن مے
خواهند ، لیکن دوره در خانه سازی برای آن دخترانی
مقصود است که هیچ مقصد معلمی را ندارند و فقط
در این راغب اند که مسائل خانه را فناً مطالعه کنند - دروسیکه
درین دائره تعقیب مے شوند راساً بیکے یا دیگر منظر
حیات خانگی علاقه دارند ولو برخی توجہ بہمچنین
مطالعات هم داده مے شود مانند تاریخ و ادبیات


۲۴۵
مسائل ہر روزه
اما فهرست دروسی که در دوره خانه ساز است، برای
یک دختری عجیب معلوم خواهد شد که در مکتب عالی مروج
تعقیب دوره های رسمی را می نماید. درین دوره هیچ اله
اجنبی نیست و ریاضیات فقط این قدر که بمسايل حیات
خانگی مادیاً اطلاق دارد نیز هیچ دوره های مقرره در
سائینس نیست و أُو کار بسیار زیاد در اطلاق سائینس
است بمسايل غذا حفظ الصحة وصفای صحییه وغیره *
در دوره خانه ساز، توجه مقدم داده می شود بمذاکره
مسائل عملی راجع به اغذیه اجناس غذا قیمت های تعذیه
و بازاری نشان خبرگیری و نگهداشت آنها اغذیه که برای
اشخاص مختلف السنین والمشاغل مساعداند طریقه های
تیار کردن اجناس غذا برای اشخاص در صحت و در مرض
و طرز های بهترین چیدن اطعمه بدستر خوان وغیره . ثانیاً
دخترها اموری را مطالعه می نمایند که تعلق بمنسوخات
ساختن البسه و اشیای دارد که برای زینت وجود مستعمل
اند. باز مضامین است که بر مسائل تهییه سامان و آرایش
خانه بحث میراند . ضروریات اشخاص مختلف الاستطاعت
دائماً زیر نظر می باشند . تا که یک دختر آموخته
بتواند که بموافق مبالغ حاضره اش خانه خود را


مسائل هر روزه ۲۴۶

کشفدار ساخته بتواند - یاد تعلیم داده می شود- در بارۀ طریقۀ مناسبیکه بآن خریده بتواند چیزیکه در اقامۀ یک خانه لازم است موازنۀ مصارف برای مطالب مختلف در خانه و طرزهای موفقتانۀ حساب و کتاب در تنبیۀ کار و بار خانگی - او مطالعه میکند ، مناسبات خانه های منفرده را با جمیعت او معلوم می نمایند . که کدام جمعیت های محلی یا عمومی علاقه بخانه دارند - و روش این چه باید با موسسه هائیکه بچیز صنعتی ، اخلاقی ، معنوی اعضاییش تعلق ندارد +
آخراً هر دختر دور های را تعقیب می نماید - که بطرزهای مناسب خبرگیری اولاد راجع است و با عضای عائله چون آنها بیمار باشند یا در حالت افاقه اند مرض باشند - او طرزهای بهترین دایه گری خانگی را میاموزد - در حوادث عادی چه باید کرد، استعمال اشیای ضد عفونت طریقۀ های موثر صحیۀ خانه وغیره از ین جهت که این مضامین عملی مبنی بر اساس محفوظ شونده از طلبه مطلوب است که علومی را بخواند بر آنها آن مضامین بنا یافته اند یعنی علم کیمیا طبیعات علم جراثیم ، روحیات ، و مطالعۀ طفل اما این علوم از دیگر مکاتب عالی مختلفاً پیش کرده می شوند بر محض علم اصطلاحی آن ها تاکید کرده نمی شود . چیزیکه


۲۴۷
مسائل هر روزه

غرض غائی است، مهارت آن اصولات اساسی است که
بنهایت مستقیمیت بر مسائل واقعی حیات عائد اند. دران
موسسه یک فضای خانگی است. دخترها مشارکت
می ورزند در فعالیت های واقعی که دران شریک شدن
مفید خواهد بود. چون انها بخانه های پدران شان
برگردند یا خانه های خود را قایم سازند. فضای مکتب عالی
علمی است اکثر احفظ کردن محض بکار آن هیچ یا کم تعلق
دارد باحوال واقعی خانه یا دفتر یا دکان یا مخزن یا کشتزار
اهل مکتب گفته اند که این بهترین نقشه است زیرا
این مضامین قیمت دارد خواهد بود بهر متعلمیکه اخراً او
اداره یک خانه، یک مخزن، یک دفتر یک کشتزار را بدست
گیرد یا نه دلیل این آورده می شود که چون مضامین
درس داده میشوند بدون حواله با طلاق عملی شان
انها دماغ متعلم را تنبیه خواهند کرد، و او میتواند
که بعد تنبیه خود را اگرچه علم خود را نه بخرچ آرد در هر موقعیتیکه
در بلوغ نهاده شود.

مردم مشاهد کار و باری، و نیز متعلمان طبیعت بشری
این مسئله را ترک داده اند که مقصد تعلیم باید تربیه
دماغی باشد بدون لحاظ ضروریات محققه ایکه یک فرد در


مسائل هر روزه ۲۴۸

حیات حقیقی دارد. مردم در دنیا مینگرند و می بیند
اشخاص را که از دورهٔ طویل مکتب مروج در مضامین
گذشته اند که چنان پیش شده اند که هیچ مناسبت
بمسائل هر روزه حیات ندارند، و این دیده شده است
که این مردم معمولاً بی‌کس می‌مانند در کدام موقعیت
عملی، تا وقتیکه از تجربه واقعی یاد نگیرند که خود ها را
چگونه بآن تطبیق دهند. اکثراً آنها عملاً از سر نو شروع
کردن دارند و مهارت کسب کردنی دارند. در هر چیزی که
در حیات واقعی دو چار شان می شود. یک
شخص غیر متعصب خیلی این چنین مردم را از میان
آشنایان خود یافته می‌تـواند. و این اصول خاصّهٔ
بخانه قابل اطلاق است متعلمان این معامله از مدتی میگفته
اند که مطالعات رسمی در مکاتب عالیه چنانکه تدریس می‌شوند
کافیاً یک دختر را آماده نمی‌سازند که در حیات خانگی خود
خوشحال و موفق باشد، اگر چه درین شک کرده نمی
شود که آن ها یک قیمت ذهن دارند. و مفید خواهند
بود برای دخترانیکه بمعاملات حیات نه رغبت
دارند نه ضرورت اشتغال عموماً مشاهده شده
است که دخترانیکه از مکاتب عالیه شهادت نامه


مسائل هر روزه ۲۴۹

میگیرند خوب گذران اعلی مینمایند . اگر خانه دار ی
را ترک داده بتدریس کتابتی و مانند آن پیشه میگیرند
(موسسه مضبوط) یک مظهر مادی بے اطمینانی
تاریست باثر مضامین رواجی مطالعه برغبت وقابلیت
دختر در خانه :
این باید یاد داشت که در ماضی تربیه مکاتب عالیه
این غرض داشت انضباط بنام قوای ذهنی را مکمل
سازد . نه طرف موقعیت های عملی را بگیرد . بنبر چنان
نظام یک دختر چیزیرا که حاصل میکند بمسا ئل
حقیقی جهان عائد شناخته نمی تواند - مثلاً یک دختر نصف
وقت خود را در مکتب عالی بلسان اجنبی و مطالعات
صرف و نحو صرف میکند و معما فیه نمی فهمد که چگونه یک
طفل بنهایت سرعت در اظهار تقریری و تحریری تکامل
پیدا میکند او یاد میگیرد اسمای مصنفان را تاریخ
های تولد و فوت شان را نامهای کتاب های
شانرا و اوصاف اسبک و آسایب شان را که در
کتاب نصاب مندرج اند . و هنوز احتمال دارد که
او حکایتی گفته نتواند بیک بچه که در ان دلچسپی بیاید
یا مدو ببیند یا استعمال کرده نتواند ، محاورات


مسائل ہر روزہ
۲۵۰
خوشگوار و موثر را چون با اطفال یا ہمسایگان خود مصاحبت
نماید ! ہر شخصیکه چشمهایش را وا دارد و عقائد سابق در
چنان امور ندارد ، زنانی را مشاهد کرده می تواند که در
شعبات عالیه ریاضی مہارت دارند اما در خانه های خودشان
صحیحاً حسابات را نگاه کرده نمی توانند و بسیار مسائل
عملی مانی را موفقانه حل کرده نمی توانند ۔ کہ بآنہا
ہر روز تعلق دارند باز نسبت بقاعده این استثناست
کہ دختر ہا بسیار تواریخ و اسما ء تواریخ آموخته حقیقةً بغربت
ہائے سیاسی و اجتماعی حاضر را چنان بفهمند کہ
بمعقولیت در ان تکلم کرده بتوانند یا در قیام حکومت سلیم
در جمعیت ہائے مداخله کرده بتوانند کہ در آن ہا بود و
باش دارند ۔ زشک کننده این موقعیت را در جمعیت
خود مطالعه نماید و ملاحظه کننده کہ آیا زنانیکه حقیقةً
’ چیز ہا میکنند‘ بطرز بہترین من حیث خانگی یا
اجتماعی و آنانکه از زندگانی بہترین استفاده می نمایند
آیا آنانند که مبلغ زیاد ترین تعلیم رواجی حاصل
کرده اند ۔ البتہ مسلم خواهد بود، کہ تربیہ رسمی از ہیچ
چیز بهتر است ۔ بس بہتر لیکن این ہرگز مطلب
نیست ۔ ہیچ دلیلی نیست کہ چرا تعلیم بضروریات


۲۵۱
مسائل هر روزه
زمانه تطبیق داده نشود . بهیچ وجهی نیست که چرا این
دوام کند دور از مسائل واقعی که دو چار زنان می شود
و آنها را حل کردن دارد تا که خود نشان استفاده زیاد
ترین از حیات بکند و کسانی را بر آن ها متوکلند مستفید
کرده نتوانند*
ضمناً میتوان بیان کرد که دفتر های منومانی و همچنان
مکاتب نسبت بکار خود وضع مختلف دارند از اکثریت دختر
اینکه بنام دور های (تربیه) را تعقیب می نمایند. اکثر دختر
های مطالعه کننده لسان اجنبی ریاضی، سائینس، فننی
تاریخ و ادبیات رسمی در مکاتب عالیه معمولاً درباره
کار خود بسیار حمیت ندارد ـ او در مهارت آن جُهد نخواهد
ورزید اگر از تمنای حصول شهادت نامه تحریک
نیابد. یا از کدام دیگر ترغیب کم و بیش خارجی او در باب
آنکه در مکتب می آموزد بی اختیارانه و غیر رسمی تکلم
نخواهد کرد. زیرا مکتب یک چیز است و زندگی
یک چیز دیگر و مختلف کسیکه باین چنین دختر ها
بیار و چار می شود ازین استفسار خود درای
کرده نمی تواند که چرا آن چیز هائیکه در مضامین روانی
می آموزند در تفکر و تکلم هر روزه شان سهم بیشتر
مسائل هر روزه دخترهای رسمی مکاتب


مسائل هرروزه
۲۵۲
ندارد اما در موسسه «مثل مکتب مضبوط یا قوی» معامله
مختلف است، بهر مشاهده این اختلاف را می نگرد. این جاه
دخترها نیز خرم می نمایند در باره کار مکتب خود آنها زیادتر
بی اختیارانه و با جمعیت وضع دارند. بعض دختر ها
درینجا اند که بدیگر جا یها در مکاتب عالیه وضع موافقت
نداشتند. بآن ها چاپلوسی و تحریکات بکار می شد!
تا سعی کافی بنمایند ، و از مکتب کشیده نشوند- لیکن
آخر بیدار شده اند بعضاً ازین سببیکه اینقدر کارشان
حالا استعمال دست ها بکار دارد و نیز ازین جهت
که کار مادی است ، و اطلاق مستقیم بمسائل
هر روزه دارد. اقلاً بسیار دختر ها این را گوارا و
دلچسپ مییابند که بر حفظ کردن دروسی مائل
نمی شدند. که از همه موقعیت هائی عمل
طلاق یافته بود+
نوع کاریکه در فوق سفارش یافت در همه مکاتب
عالی مترقی ترویج کرده شده است .و او بمقایسه
دروس روایی در اکثر جایها امتیاز ندیده است. در
مکتب جدید متوسط در فن خانگی کار داده می شود
و در بعض مکاتب در مضامین کار و بار برای دختران


۲۵۳
مسائل هر روزه

مسائل هر روزه در مدارس ملکیه امریکا

دورهای خوب است. در دارلفنون های ممتاز خاصه دولتی نصاب های زیاد در باره فنون خانگی موجود است. اما حصه معتد بها هنوز رسمی است و دور از ضروریات واقعی دختر ها. فن خانگی اکثراً در یک طریقه لفظی و ماشین وار تدریس می شود. و در معاینه یک مکتب دیده می شود که بعض دختر ها چنین مطالعه این مضامین واقعاً ادراک نمی کنند که تعلق این ها با اداره یک خانه است. یک مثال نمونه دار این اصول را توضیح خواهد داد. دختری در مکتب عالی غرب وسطی در فن خانگی چهار سال در هفته یک بار درس داشت او یک کتاب را پر کرده بود باصولاتیکه راجع بترکیب اجناس غذایی بود، چون کچالو، آرد حبوب وغیره، و راجع نیز بطرز های تهیه آنها برای دسترخوان روزی بدسترخوان طعام ازو پرسیده شد، که درین موقع قیمت غذایی اطعمه حاضره چه بود، آیا این اغذیه خوب موازنه یافته بود ـ آیا برای اشخاص مختلف حاضره ضروریات خاص را ایفا می کرد ـ آیا اشیا خوب پخته شده بودند ـ آیا اغذیه موافق بودند، بموسمیکه دران خورده میشدند ـ و بروزیکه در آن تناول می شدند، و آیا استعمال شده بودند در مقدار های متناسب عناصریکه برای تغذیه مناسب


مسائل هر روزه ۲۵۴

ضرور است ـ این سوالات معقول بود، و باید جواب
آن ها داده می توانست ۔ کسی‌که چهار سال مضامین خوراک
و تغذیه را خوانده بود اما این دختری‌که در فن خانگی برگزیده
صنفش بود و در مکتب عالی یکی از ممتاز ترین
طلبه بود ۔ بهیچ سوال ما بطمانیت داده نتوانست جواب
هایش ظاهر می‌کرد که توجهش بموقعیت متصل مبذول
نه بود اظهار بشره اش و مباعدت اجوبه اش ابرازی
نمود که او سعی میکرد تا بیاد آرد که در ماضی حفظ کرده
بود ـ چهار سال او واقعات را از کتاب نصاب
یا از تقریر های معلمین حفظ میکرد و در قرائت
هم همین مشق کرده بود معیار عالی لیاقتش قابلیت
کامیاب شدن در امتحان بود نه ملکه اش در اجرای
کاری‌که مطالعه اش می نمود خود او اکثراً در مواقع نیامده
بود که علم خود را می آزمود که آیا چیزیرا که خوانده بود
می دانست و آیا آنرا با مثله مادی اطلاق داده می
توانست اینگونه تدریس البته فقط نتایج لفظی و ماشین وار
داده می تواند *
هنوز در یک مکتب عالی یا مدرسه عالیه دایره فقیه خانگی
اینقدر فضای عائله را استیعاب نمی کند که باید و برین یک نقص


۲۵۵ مسائل هر روزه

شدید نیست که بآسانی رفع شده نمی تواند در موسسه که
آنجا اکثر کار اطلاعات عملی ندارد، شاید اکثریت آنانکه در سائینس
خانگی تعلیم میکنند خودشان خانه های را نساخته اند. آنها مسائل
عائله را از دور مطالعه کرده اند. بعض شان احساس بسیار
زنده دلانه خانه ندارند. چیزیکه آنها در باره خانه حاصل
کرده اند. برای مطالب تدریس کسب نموده اند و نه
باین نظر یکه آنرا در موقعیت های حقیقی باستعمال واقعی
آورند بزیر این احوال محال است که بدختر ها تعلیم
صحیحاً ممد داده شود. بانصاف باید گفته شود که معلمان
سائینس خانگی نسبت بمعلمین دیگر مضامین روش
زیاد دقتی بدرس خود دارند. معلم نمونه دار لسان اجنبی
در ملک ما اکثراً یک قواعد داده میباشد. عموماً او در
لسانیکه تدریس میکند تفکر نمی نماید نه دران تکلم با قرائت
خوب می نماید لیکن او در قواعد آن مهارت پیدا
کرده است. و حصه زیادی همین را تدریس میکند
لسان اجنبی چونکه در ممالک ما یک امر بسیار مهم نیست
مردم ما در بارۀ نوع تدریس آن بسیار تنقید نمی کنند
اگر چه آنها این حس را در کدام طریقی سری نمی پسندند
که دماغ های شاگردان از مطالعه لسانی تربیه و


مسائل هر روزه ۲۵۶
انضباط می یابند +
باز کسانیکه در علم نباتات تدریس می نمایند فقط یک علمی خفیفی بطبیعت زنده داشته گاهی همدردی زیاد بآن نمی پردازند مثل معلمان لسان آنها سمت اصطلاحی آنرا تکمیل کرده اند. و همین را آنها درس میدهند. اکثر شاگرد هایی از مطالعه علم نباتات میآیند که بسیار کم می فهمند احوالی را که بذریه آنها اشجار میآیند چگونه آنها خادم بشر شده می توانند، علاقه شان بحیات حیوانی بگرد شان چیست و علیٰ هٰذا القیاس، و چیزیکه بلحاظ تدریس لسان و نباتات صادق است، بر طبیعیات جغرافیه علم بیان و دیگر مضامین نیز منطبق است +
از تمایلات متعلمان علم التعلیم بمسئله جدال دارند که تدریس را بعوض محض رسمی نقلی بسازند، مقاله آسان است، درس دادن مضمونیکه منطقاً حل گردیده شود در یک سلسله تعریفات و اصولات عامه که علیحده ملحوظ شوند از کوائف مادی که بآن علاقه دارند. همیشه مشکل است بحث راندن بحالات واقعی در حیات بشری یا در طبیعت باینکه بتجارب معامله شود. دنیا چنانکه واقعاً موجود است، اینقدر تنوع دارد که بسیار معلمان را متغلب میسازد. و او بتعمیمات خود التصاق ورزیده میماند.


مسائل هر روزه ۲۵۶
آنرا سادگر اسمی دانند - بسیار مردم مثلاً روحیات تدریس میکنند اما چون بوجودهای زنده بشری روبرو می شوند خود را در ملک اجنبی حس میکنند و چون از ایشان مطالبه می شود که اجورات دلی و رغبت های نفسانیرا بیان نمایند حیران می مانند -
روحیات کتاب نصاب پس چیزی بسیط تر است از یک علم حیات مادی - این امور محضاً برای این ارائه مذکور می شوند که چه قدر طبیعی است برای یک معلم پیش کردن علم در طریق رسمی متباعد و مجرد بطور یک مجموعه قواعد و ضوابطیکه حفظ کرده می شوند اما وضعیت بلحاظ این مضمون در مکاتب در مدارس بالنده یقیناً ترتیب و غالباً بسیار بهتر نسبت از وضعیتکه بلحاظ مضامین قدیمی گزیده می شود. از تذکره سابقه بحدی مفروض شده است که اکثر دخترها بهر حال ضرورت دارند - که حصه معتد بهای وقت خود را در مکاتب عمومی بمطالعه فنی مسائل مختصه خانه صرف نمایند - اما بعض قائلین گمان کرده می توانند که از حد زیاده فرض کرده ایم بعض خواهند گفت -
ما متفکر نیستیم که دخترهای بهیچ وجه در فنون خانگی آموخته شوند - چیزیکه ما می خواهیم اینست که دماغهای شان تربیه بیابد ما از دختر های خود می طلبیم که فکر و فیصله رای حاصل کنند - بصیرت کسب نمایند و باعتبار صحت در تفکر و روانی در بیان


مسائل هر روزه
۲۵۸
انضباط بیابند. ما باین اعتنا نمی دهیم که چه قسم واقعات آنها
می آموزند همه که بآن متفکریم اینست که تربیه خوب بیابند
تربیه چیزیست، نه تحصیل یک مجموعه واقعات در کدام مضمون *
عده زیاده مردم در ملک ما امروز خیال میکنند که یک دختر
در مکتب عالی فقط الجبر هندسه لاطینی جرمنی صرف و نحو علم بیان
تاریخ و ادبیات را بیاموزند این ادعا کرده می شود که بهمین
مضامین تربیه خواهد کرد. در استدلال صحیح در فیصله سلیم، در
ادراک تیز و در حافظه محکم ـ اقلاً نصف مردم ما هنوز ترجیح میدهند
مطالعاتی را که «قوا را تربیه می نمایند» آن ها مطالبه دارند
که هر دختر در مکتب عالی باید مطالعه الجبر را یکم ونیم سال بنماید
که مثال نمونه وار است آن ها میگویند که این در ادراکاتش
تیز خواهد ساختش و صحیح وعمیق در تفکر ـ بطرز اندک تجزیه
این را مفروض نمایند ـ یک دختر روزی یک ساعت در
مطالعه درس الجبر و ۴۵ دقیقه در خواندن اش صرف می نماید*
در تیاری کتاب، او بآن فهمیده بر حروف واعدادی
توجه میکند که بنمونه های معین مرتب اند، در حل کدام
سوال او این حروف اعداد را ترتیب دیگر میدهد وتعقیب
قوانین می نماید که پیشتر حفظ کرده است ـ این حروف و
اعداد گاهی در طبیعت و جوهر تبدیل نمی شوند ـ فقط


۲۵۹
مسائل هر روزه
یک تبدیل مناسبت مییابد و این هم واقع نخواهد شد
تا دختر خود ایفاء عمل ننماید و اگر دختر خیال تبدیلش نیارد
آن ها بحال خود خواهند ماند - او توقع ندارد که کدام انقلاب
درینها پیش خواهد آمد او حاجت ندارد که بجدیت و فوریت
عمل کند او تابع تاوان نمیگردد اگر در تفکر خود مبادرت نمی
ورزد و تفکر دقیق نمی نماید زیرا بران کدام مصیبت منحصر
نیست که اگر غفلت، کجی یا تاتی ورزید زیر صعوبت می آید الا
اگر معلم مقرره داند *
اکنون این دختر چه حاصل میکند که در حیات روز مره
اش ممد خواهد بود غالباً چیزی وقتش را در مطبخ صرف
خواهد کرد- بهر حال ۷۵ فیصد دختران ما در مکاتب عمومی در
مطبخ ها بالضرورت کار خواهند کرد لا اقل نگرانی کار خواهند
کرد برای یک دختر تا در تطبیق خود با موقعیت های پیش
آمدنی تیار و موفق باشد، مثلاً در تحقیق تمیم اغذیه باید نگاهش
سریع و صحیح باشد تا تبدلات را در رنگ - شکل - مساهت
ساخت و ترکیب کیمیاوی اجناس غذائی حاضر ملاحظه کرده
بتواند یک تنوع زیاد در علامات است که باید تقدیر آن را
بنماید تا بدانشمندی در انتخاب و تهیه خوراک بپردازد برای تسریع
ادراک اش الجبر چه حاصل نموده ؟


مسائل هر روزه
۲۶۰

در کتابش او فقط تجربه احساس حروف اعدادی
داشت که از رنگ و تنوع اشکال عاری و از خواص
کیفی مطلق خالی بودند عین امریکه آنها علاماتی اند . ظاهر میکند
که آنها هیچ قسم کیفی ندارند. اما در مطبخ دختر کاملاً بصورتهای
کیفی دو چار خواهد شد و اغلب اینست که الجبرش همان قدر
که مددش گردد سدش هم خواهد گشت . جه این یک امر بسیط
روحیات است که چون چشم یا کدام جس یک و نیم سال بطرز
معین احساس کرده است، میلانش خواهد بود که در احساس
همان قسم دوام کند تجربه دختر باالجبر تقدیر صورت نا ونیم
کیفی را افسرده و مرده ساخته است . اگر او صورت های کیفی
را در علامات تشبیهی و اصلی پیش می خواند مطلقاً در
الجبر تقدم کرده می توانست شرط موفقیت القای همه
کوالیف است، او همه قسم در ساخت و کار و همه اظهار
ترکیب کیفی را دور کردن :
تصور کنید دختری را که فقط تجربه الجبر دارد چه قدر سکس
مطلق او خواهد بود که کدام موقعیت حیات حقیقی ! عینا همان
نتیجه خواهد برآمد از مطالعه علامات لسانی و قواعد آن بشرطیکه
دختر از میان محض علامات و اصطلاح نگذشته است تا که او
مضمون مطلوب آنها را تقدیر کند. البته اگر ضرورت افتد که


مسائل هر روزه
۲۶۱
دختر مهندسی را مطالعه کند تا کدام شعبهٔ طبیعیات یا ماشینات را آنگاه
الجر برایش مطلقاً ضرور خواهد بود اما بیشتر از یک دختر در صد هزار در
مکاتب عمومی ما الجر را برائے مهندس یا ماشینات بکار نخواهد داشت
اکثریت بچه ها شاید ضرورت الجبر را بطور یک آلهٔ محسوس خواهند کرد
و مردم از دختر خواهش کرده میروند چیزی را که برائے بچه مفید
خواهد بود لیکن آنکه عملاً یقینی است که برائے دختر قیمت دار خواهد بود *
بیائیڈ یک مدتی مزیدی در مطبخ با دختری باشیم که
یک و نیم سال در لاطینی دو در جرمنی و شاید چهار در علم البیان
یک در طبیعت ریاضی و چهار در لسان انگریزی صرف کرده است
اکنون او را بمسئله دو چاری بینیم که تعلق به پختن کدام
طعام دارد - برائے موفقیتیش لازم است - که چشمش
تیار باشد برائے ملاحظه تغییر متداوم خواص چیزیکه تابع بحرارت
شده است نه تنها چشمش بمظاهر منقلب حساس باشد بلکه
گوشش و حس شامه رش علی السویه حساس تبدلاتی باشند - که
واقع می شوند - باید یک محکمی داشته باشد که از روئی آن تصمیم کرده
بتواند - آیا تبد لاتی که واقع می شود، باید واقع شود ورنه برائے امتناع
آن ها چه باید کرد- نیز اگر تبدلات مطلوبه رخ ندهند برائے ایقاع
آن ها چه میتوان کرد آیا کسی خواهد گفت که تجربه در نهادن چشم
ها بر یک کتاب الجر برائے یک ساخت روز تا یک و نیم سال


مسائل هر روزه ۲۶۲

چشم یا گوش یا حس شامه یا حس درجه حرارت را برائے
این چنین موقعیت ها تیز تر خواهد گردانید! محض اظهار این امر
بیهودگی مباحثه را منقوش می سازد *
کدام قاری که تا این نقطه تعقیب ما نموده است. کنوں
خواهد گفت که الجبر قوت فیصله دختر را تربیه می نماید. و فیصله
سلیم بالآخر چیزی خاص است که در تعلیم خیال آن کرده
می شود چوں شخص معتقد این باشد. تقریباً محال است که
او را بر مغالطه تفکر روحیاتش قائل بسازید. کل معامله چناں
متعقد است و اصطلاحاتیکه عموماً استعمال می شود چناں عام
و غیر معرف اند که مردم معمولاً در مذاکره آن بسیار تقدم
حاصل نمی کنند. یگانه طریقه برائے وصول حقیقت بلحاظ این
امر این است که یک دختر را در حالات واقعی حیات مفروض
نمائد. در تفهیم قوائے اجتماعی و طبیعی در محیطش یا در صاف
داشتن خانه اش بقرار حفظ الصحه یا در مرغوب ساختن آن
یا در آرایش خودش یا در تربیه و ضیافت اولادش درین
همه موقعیت ها باید حتماً او بطوری استنتاج کند بلحاظ تجربه
گذشته که تعلق مستقیم بآن دارد و نه بذریعه طرز معادلاتیکه
در الجبر استعمال شده است در هزار یکبار هم زنی بچناں
احوال گذاشته نمی شود که دران معادلات الجبر را

ساط یاهم روزه در مدارس ملکیه محمودیه نماید.


۲۶۳
مسائل ہر روزه

بعمل آرد . مگه در مظاہر پیش خود را سعی کند که
بصورت معادله تنزیل دهد ازان ها منقلب خواهد گشت
هیچ کسی چنان احمق نخواهد بود که بگوید مطالعه الجبر وی را
بهتر فقره فیصله خواهد داد - در تصفیه اینکه آیا بهتر خواهد بود -
فرستادن پسرش را بمکتب پنج بچه یا تا هفت بچه انتظار
کشد . یا دختر پانزده ساله خود را بدون زن ملازمه همراه
یک بچه بسواری برف - آیا این خوب خواهد بود که دوازده
ساله پسرش را برای غوغا کردن در خانه پیشرو کند - یا بهتر
خواهد بود که در پرورانیدن جذبات مردانه چیزی جلوس
بدهید - آیا او بیشتر بحیات اجتماعی یا بخانه خود متوجه باشند
وقس على هذا إلى ماشاء لیکن دقیقته این مسائلہ
نمو دار است که یک زن باید در زندگانی روز مرہ اش حل
نماید، البته ما ذکر آن زن بسیار نادری را نمی نمائیم که بفن
ماشین میرود و لذا باید در الجبر و دیگر شعبات ریاضی
ملکہ بکمال اکتساب کند - اما فقط در باره آن زنهای حرف
میزنیم که زندگانی نمونه دار زن را بسر خواهند برد و
باید حتما دین دوام کند تا جمعیت آسوده بماند یک
مبلغ مهم صنائع در تعلیم دختر ها که بمکاتب و مدارس عالیه
میروند یا کامی شانست - در نیکه مطالعه کسان اجنبی را موثر


مسائل هر روزه ۲۶۴

بسازند تحقیقاتیکه در مقاماتیکه مختلف نموده شده است ما ورائی
یک شبهه ظاهر کرده است که درینجا یک دختر هم لسان اجنبی را درین
ملک چنین تکمیل نمی کند که برای استحصال یا اظهار فکر یک آلتیار
باشد همه مکاتب عالیه که شهادت نامه های حکمت می دهند شرطی
نهاده اند که متعلم باید علم قرئت جرمنی و فرانسوی را داشته باشد، برای
امیدواران چنان شهادت نامه چیز عادیست که سال آخر این السنه
را باز شروع کرده از یک امتحان بسیط آن بدر آیند و این متعلمان
تشکیل میکنند یک گروه بسیار خورده و برگزیده را که خود را
بتعلم وقف ساخته قصد دارند که حیات عرفانی بسر آرند آنها
این السنه را استعمال نکرده اند. اگرچه قبلا در مکاتب و مدارس
عالیه مطالعه آنها نموده اند. اگرچه چند سال پیشتر خوانده بودند، این
خبر عام است که اشخاص با درجه حکمت میگویند ما بیک مقیاس موفقیت
السنه اجنبی را نخوانده نمی توانم بسیار شاذ است که قبل از حصول
درجه مذکور متعلمی در مکاتب عالیته آنها را نخوانده یا گفته بتواند
حزرانه چنین اکثرا پرسیده است که از یک مقاله کتاب فرانسوی یا
جرمنی مدعا را بیان کنند، و جائیکه یک متعلم بیان خواهد کرد پنجاه
و نه بیستی آن هم بخواهند پرداخت باین دعوائیکه این
یک کار مطلقا بی ثمر و نهایت تعب آور خواهد بود.
اما بعض قارئین که بامور لسانی مشغوف اند گفته می

مسائل هر روزه رقم در مدارس چه محمود نیست


مسائل هرروزه
۲۶۵
نتوانند که باید دخترهای ما در بشریات (علومیکه السنه و
ادبیات را در میگرند) تربیه شوند، مردم امیدها و اندیشه ها
و آرزوهای خود را بواسطه زبان اظهار کرده اند. و این بهترین مواد
است برای تربیه جوانان هر جنس بشریت یک اصطلاحیت که
آن مردم در میان تاریخ قریب بتعلیم تبیین و تمسک نموده اند. تنویر
یک دیگر چنین اصطلاحیت که مردم آنرا استعمال کرده اند بدون
اینکه یک تصور واضح داشته باشند که این چه مراد دارد، من
این را بر صدها طلبه کلانسال و ذهین در دارالفنون آزموده
اند که بپسندید که این را بطور مقصد تعلیم استعمال میکردند. اما
چون پرسیده شد که تجزیه این چیست و در یک دوره مطالعه
چه لازم است که شاگردها تا این این را بنمایند. آنها آواره
خیال شده جوابش را داده نتوانسته اند. اینچنین اصطلاحات
بسبب استعمال غیر مقیده اینها محمول شده اند باحساس
تاریک غیر معرف ، و تمنائی و بهمین مضمون مقصد تعلیم گفته
می شوند یک دختر بشریت را جذب خواهد کرد از مطالعه صرف و
نحو ، یک لسان اجنبی در همان مقیاسیکه علم هئیت را از مطالعه
یک تقویم ، یا روحیات را از یک نقشه سطح دماغ دید حاصل خواهد
کرد. اگر مراد از بشریت مشارکت در حیات نوع بشر باشد - یعنی
مسائل هر روزه در مدارس چه قسم مورد بحث است

ع تنویر بمعنی روییدن وحرث است، و کلیم انیر بمعنی روشن مترجم


مسائل هر روزه
٢۶۶
حیات این، نه محض اشکال مراد ده اش آنگاه می‌توانیم قبول کرد
که این یک غایت شایان برای سعی در تعلیم است. اما امر بسیط
اینست که دخترها در مکتب عالی که بسیار وقت خود را در ان صر ف
کرده اند احتمالاً از حیات حقیقی اجداد ما خیلی کم آگاه خواهند
بود. و هنوز در امریکه مرد مانند که ادعا نموده میبندند چشمان خود را از واقعاقت
بسته که بر علیه آن دلالت می‌کند.
دورۀ دختر فرو در امریکه چه خواهد بود؟ اولاً او عیناً همان
تعلیمی خواهد گرفت با همان معامله که با بچه نموده می‌شود. کسانیکه
اول تقاضای تعلیم را برای بچه‌ها و دخترها نمودند - دعوی کردند
که هر دو مساویاً بهر چیز استحقاق داشتند. و چون فیصله شد که
برای دختران مواقع مساوی داده شود، طبیعی بود که نظام بچه‌ها
را دخترها بگزیدند. مطالعه همواره این بوده است که باید
دخترهای ما مثل بچه‌های ما تعلیم خوب بیایند. و این
عبارت دانسته شده ازینکه بهمان تعلیم بیابند، البته در اکثر
حصه عبارت همین است، اما استثناها هم دارد - در قرائت
کتابت، هجا، و حساب بقدر ضرورت دخترها این اشیا باشرک
تدریس خواهد بود. مکتب عنصری ابتدائی این قسم تعلیم را
برایش مهیا میسازد اما دران مکتب هم چیز کار باقی ماند
است که مبنی است بر تربیۀ قوا. در حساب مسائل پرسیده


مسائل هر روزه
۲۶۷
می شود بدون لحاظ انطباق شان بکدام مظهر حیات عملی
اگرچه مسرورانه در اکثر جمعیت های مترقی اینگونه کارحسابی
ملغی شده است و چیزی که مانده است برای همه افراد
دختر ها و نیز بچه ها قیمت صمیمی دارد اما بجا اینچنین
نیست، در بعض مکاتب ابتدائی و عالی یک دختر
از (۲۵۰۰) کلمه بیشتر هجا نمی کند. اما چنین مکاتب
هم است که هنوز در آن جا تا (۱۰۰۰۰) کلمه هجا
کرده می شود. باین نتیجه که هجای یقینی و بی اختیاری
را طلبه یاد نمیگیرند. اگرچه کلمات بسیط باشند :
اندرون ده سال گذشته تعلیم در مکتب
ابتدائی انقلاب عظیم یافته است، اکنون شاگردان
برای مطلب مسرت و قدر دانی می خوانند و نه
محضاً برای تربیه و (تنوّر) درینجا بطریق مکمل
منظریت نظریہ معقول تعلیم دیده می شود. که
درین ملک تقدم اکتساب کرده میرود:
مکتب ابتدائی در جمعیت های متقدم دختر ها
چیزی تجربه در موسیقی و رسم میدهد، و اذ اینقدر
موثرانه نه که مطلوب است :
اما هر سال درین مضامین هم از رسمیت جدائی

حساب با این پروره در مدارس ملکیه معمول کافیست.


مسائل ہر روزه
۲۶۸
مشهود می شود. از همه مضامین نصاب همین
مضامین اهمیت نفسی برای دختر ها دارند. اگر
زندگانی را از نقطه نگاه بزرگتر بنگرید ضرورت
جای زن تطبیق اجتماعی موزون است در
معامله جالب شدن در صورت ذاتی در استعداد
مرغوبیت ، و بطریقه های گوارا سامان محظوظیت
مهیا کردن *
رسم و موسیقی اگر باین طریق تدریس شوند که
موزونیت ها در همه موقعیت های متنوعه حیات
تقدیر شوند. و استعداد این پیدا شود که چنین
موزونیت ها در صورت و رنگ و آواز و نظام
عام تولید توان کرد ، در هر حصه زندگانی که نصیب
افتاده باشند. برای هر دختر خدمت عظیم بجا خواهد
آورد - اما این مضامین حتماً باید چنین پیش کرده
شوند که فهم نفس حقیقی بعوض محض اصطلاح
حاصل گردد. و این در بسیاری از مکاتب عمومی
این ملک قبلاً احیا یافته است *
قیمت تاریخ برای دختر ازینصورت کسب میشود
که در احوال قوم بصیرت پیدا کند . چون درس تاریخ


۲۶۹ مسائل هر روزه

بطور فهرست ایام دائماً داده می شد تقریظ سخت بر آن وارد آمد. اکنون در اکثر مکاتب این مضمون جالب گردانیده شده است و احوال حقانی آبا و اجداد ما بیان می شود. تاکید برین نموده می شود که تجارب مردم واضح گردند که چگونه آنها همدگر و با طبیعت موافقت و مطابقت نمودند. اینک مطالعه آنهم برای دفتر و نیز برای بچه، لیکن خاصتاً برای دختر، زیرا چون بدرستی نشان داده شود برایش یک تصویر حیات بشری پیش کرده خواهد توانست که دران مناسبات معنوی و اخلاقی آن بیان شده اند درین باره مفادش بیشتر است. بچه زیاده خوبتر موزون راست برای معامله یا قوانین طبیعت بجانب ریاضی و طبیعی و دختر برای آن مساعدت ندارد *

مکتب ابتدائی در بعض مواضع بدبختانه، در اکثر جاهانه جهدی ورزند که شاگردها را با طبیعت توافق بدهد و خصوصاً یا حیات اشجار و حیوانات برای دختر هیچ درس ازین زیادتر قیمت ندارد!


مسائل هر روزه
٢٦٠
مزاجش مستحسناً موزونش ساخته است که طبیعت
زنده را تقدیر نماید سلسله انحفاظش در حیات از دیار
عظیم خواهد یافت چون او طاقت ہائے بزرگی
را ادراک کند که در عالم محیطش پیشتر و بلندتر میروند
او آنگونه بصیرت ضرور دارد که از تعلق قریب
بطبیعت در سالهای ابتدائی عمر حاصل می شود
در ازمنه سابقه طرز حیاتش بیشتر بنابعش
ساخته بود که از انسان کرده بیشتر در تو هم
و توحش باشد . زن ناخوان ہنوز در هراس
مظاہر فطرت مدنی خواهد زیست او بآسانی تفکر
کرده می تواند که واقعات طبیعی از اسباب غیر
شخصی منتج می شوند ـ او میراثاً عقیده دارد که هر
چیز حیات دارد ، اما مطالعه روز مره طبیعت در
کل دورۀ تعلیمی باید بعوض خوف اعتماد و بجای
توہم بصیرت علمی را دلنشینش سازد . ناکامی
اکثر مکاتب ما امروز درینکہ دختر را بتجربه روز مره
بدہند در سراغ رسانیدن قوانین طبیعت
در مظاہر متنوعه ، آن در تعلیم معاصر ضعف عظیم
را تشکیل میکند که باید بدون تاخیر چارۀ آن شود


مسائل هر روزه ۲۷۱

این مضامین را باید دختر مشترکاً با برادر خود در مکتب
ابتدائی تعقیب نماید. این مطالبات اساسی است
بهر حصه زندگانی که دخترها بعد گذاشته شود. اما
بسیار دخترها لازماً اکتساب روزی خواهند
نمود و انها باید پس از عبور مکتب ابتدائی مبادرتاً
تربیه بگیرند. که دران تعلیم اکتسابی ضروری باشد
این دوره دراز نیست برای حصول آن تعلیم
عامیکه برای زندگانی موفقانه و خوب متوازن مطلقاً
لا بد است این فکر میدهد یک مسئله موکده را که
بعض جمعیتها زیر بحث آورده شده است یعنی یکدو
سال دیگر بتجدید دوره ابتدائیه که بتربیه اکتسابی متوقف
گردند. در ملک خود ما باید بالضرور این تجویز بعمل آوره
شود. نقشه هشت ساله تعلیم ابتدائی را قطعی نمیتوان
گفت هیچ چیز در جمعیت بشری یا در طبیعت مقتضی این
ست که اکثر شاگردها با تمام سال هشتم عمر خود مکتب را وداع
نمایند در ماضی احتیاج اقتصادی تقاضا کرد که هشت
سال حد تعلیم اجباری عمومی مکتب باشد. اما حالت حالیه
ما ترقی کنان است، علم بچیزهای وجت ها تقدم می
نماید. واز نسل های نو برآمد بیشتر مطالبات می شود


مسائل هر روزه ۲۷۲
تا آن ها مکتفیاً خود را بتمدن معاصر تطبیق دهند. معنی
کل این اینست که دوره اجباری مکتب حتماً برای دختر
و نیز برای بچه توسیع داده شود! برای آن دخترانیکه
فرصت و استطاعت دارند برای گذشتن از مکتب
عالی در میان مدرسه عالیه را کشاد است که خطوط عملی
پیش برده شود که در مکتب ابتدائی شروع گردیده است
ضروریات اساسی زن بطرز بهترین بهم رسانیده می
شود. بوساطت فن موسیقی تاریخ ادبیات سائینس
(طبیعات و کیمیا) و مضامین که اطلاق مستقیم بر مسائل
اجتماعی و اخلاقی دارند. در یک مفهوم بزرگ مسائل خانه
سازی که دران آهمیت خاص بخبر گیری و تربیه اطفال
داده شود. هر قدر که رغبت مفاد و حال اقتصادیش اجازه
بدهند تا در مطالعات خود دوام کند این میادین وسیعه
برایش امور جالبه پیش خواهد کرد زیرا محال است که
این ها بانتها برسند*
ختم شد
باهتمام بشیر محمد نائله


[BLANK PAGE]


ق ۳۲۰
۳۱۰
[ILL]