Afghanistan Digital Library
adl0711
http://hdl.handle.net/2333.1/bzkh18f2

This is a PDF version of an item in New York University's Afghanistan
Digital Library (http://afghanistandl.nyu.edu/). For more information about
this item, copy and paste the "handle" URL above into a web browser.
When referring to or citing this item please use the "handle" URL
and not this document or the URL from which you downloaded it.

All works presented on New York University's Afghanistan Digital Library website are, unless
otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely
reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.
NYU Libraries, Digital Library Technical Services, dlts@nyu.edu


۶۰
۱۷۲
وزارت معارف
سلسله
۱۲۸
ریاست دارالتالیف
اخلاق و تربیه
۱۱
۲۰
مسائل هر روزه تدریس
برای استفاده معلمین مکاتب
(اثر پروفیسر اوشی)
و ترجمه محمد حسین خان رئیس تدریسات
و تصویب
ع. ج فیض محمد خان وزیر معارف
طبع اول — تعداد: (۱۰۰۰)
۱۳۰۶
مفید عام پریس لاہور


[BLANK PAGE]


وزارت معارف
سلسله
۱۲۸

ریاست دارالتألیف
اخلاق و تربیه
۱۱

مسائل هرروزهٔ تدریس

برائی استفادهٔ معلمین مکاتب
اثر
پروفیسر اوشی
و ترجمهٔ
محمد حسین خان رئیس تدریسات
و تصویب
ع- ج فیض محمّد خان وزیر معارف

طبع اوّل ——— تعداد (۱۰۰۰)
۱۳۰۶

مطبوعهٔ مفید عام پریس لاهور


مسائل هر روزه
۳
بسم الله الرحمن الرحیم
فصل اول
مسائل حکومت درسخانه
اهمیت انتظام خوب } باطمینان میتوان گفت که اکثریت مدرسان بهر ماه ستمبر در مکتب ہائے خود میروند بحالیکه درباره یک مسئله از همه متفقا بیشتر پریشان میگردند، مسئله حکومت است در درسخانه - غالباً، از ده نه متولی و اعضائے مجالس مدیریه از ہر چیز دیگر بلند تر تکریم (انتظام خوب) را در تدریس مینمایند در بعض جمعیت ہا یگانه مبحث مکتب که مذکور میشود انتظامیست که مدرس نگاه میدارد۔ او موفق شمرده میشود عیناً بآن پیمانہ کہ اطفال را ملتفت و دل شان را بمضمون متوجہ می کند۔ یحتمل که این ست


مسائل هر روزه
۴
چنانچه باید زیرا رانتظام قانون اول کبریائی ) است،
لاجرم باید قاعدهٔ اول مکتب باشد، چنانچه اکثر مردم
می انگارند ـ در مفهوم بسیار حقیقی، انتظام خوب
مطلقاً لابد است بیک اسلوب سلیمی در مکتب.
یا برای آن معامله بهر جائی که باشد ـ این مطالبه
مینماید که مردم جوان و پیر، حتماً باید چنان خودها را
اداره کنند که همگنان بموثریت، کارهائی را که بدست است
بجا آورده بتوانند ـ چون یک مجمع اشخاص بیرون انتظام
باشند، آنها با هم بسر آورده نمیتوانند، آنها بیکدیگر
مداخله مینمایند، و هر دو وقت و قوت ضایع میشود.
ماسوای آن، درباره نوجوانان، عادات بد میتوان تشکیل
یافت که من بعد برای شان محال میگرداند تطبیق خودها را
بقوانین و قواعد جمعیتی که دران زیستن شان مقتضی ست
پس این محیر نیست که والدین واقربای مکتب انتظام
خوب را در تدریس با فوق هر رعایت دیگر نهاده اند. این
ظاهر میکند که آنها بوضاحت کم و بیش ضرورت
اصولی را در جمعیت بشری، در درشخانه یا بیرون آن تقدیر
نموده اند +
طریقه های ایام سالفتر ـ محرر را بیاد پس می برد


مسائل هرروزه
بمکتب علاقه که در آن تجربهٔ اول تدریس حاصل کرده بود
یکخط منقش بر فرش بود بمحاذ اطاق این را یک نسل تمام
پیشینیان برائی حصول انتظام خوب در قرائت ها استعمال
کرده بود، چون یک جماعت خواسته میشد طلبه پیش میآمدند
سوئی مکتب رُخ میداشتند، که این خط را بشصت پائی
خود مساس میکردند، یا پایهای شان که بیک زاویه شصت
درجه گشته بودند، رُخ بمحاذ و دستها پس پشت گرفته،
الا چون یکی بگرتن کتاب احتیاج داشت. آنگاه این رواج بود
که در هر قرائت بیں انضباط حرکت دار همه اطفال اصرار نماید.
مدرسین آن ایام از تعلیم اصلی بیشتر توجه بانتظام میدادند. آنها
اوقات را انتظاماً دانشتند چون همه طلبه را در نشیمن پایشان
پانزده دقیقه بدون وقفه استوار با بازوها بسته و هر عضله
کشیده می نشانیدند. در میان ساعات مکتب همه مراودات
ممنوع بود، حتی احیاناً یک کلمه دوستانه هم با پهلو نشین
مجاز نبود. سلوک ساکت و نمایش لباسی دار همواره
مد نظر می بود. و با وجود آن در مکتب ها انتظام بدیلی
زیاد بود که این یک نمونهٔ آن بود. علی الرغم سزائی
متواتر شاگردها بی تاب بودند و اکثراً بترصید موقعی میبودند
تا یک بغاوت برپا کنند. مدرس در آن مکاتب همیشه


مسائل سهرروزه ۶

در خوف اغتشاش می زیست، و کمتر بوقوع نمی پیوست
که او مجبور میشد تا از در سُخانه بیک شتاب غیر مقبول
بدر آید، و درین معامله دِکچه های کلان امدادش مینمودند
در صورت بهترین، در مکتب نمونه دار علاقه نیویارک لبست
و پنجسال قبل یک بیطرفی مسلح دائمی بود *
اما امروز در مکتب مذکور یک وضع بیسیار مختلف است
یک عمارت جدید بعوض سابق، بدور آن خط منقش ایستاده
است- اکنون در آنجا راجع به انتظام داری مدرس بیسیار شنیده
نمیشود - شاگردها بهتر گشته اند، از پیش بیشتر، من حیث مجموع
در مکتب خوش اند، و با مدرس صمیمنا وقت گوارا میگذرانند -
اکنون بندرت یک بچه درّه زده میشود، حالانکه در ایام گذشته
یک مکتب بغیر درّه زدنهای وافر مستثنا بود بعض قارئین
این صفحات غالبا گواه این امر خواهند بود که در ربع آخر
قرن در مکاتب دناتی سیاست های متحده انقلاب در مناسبات
معلمین و متعلمین واقع شده است *
مسئول این تغیر چیست ؟ } وجوهیکه در حکومت
مکتب یک سیاست جدید را بر پا کرده اند، دو قوت
است که بتعامل باهم این نتیجه بخشیده است. در محل
اول حالا تدریس مطالعات اِهم از سابق مرغوب تر است

مسائل هرروزه امریکای شمالی شماره دوم


مسائل هر روزه ۷

ثانیاً مدرس ها از پیش زیاد تر نازبرداری فعالیت های
بی اختیاراته طلبه را مینمایند - اکثر مردم حالا یقین دارند
که انتظام خوب بکار ندارد که اعمال جذباتی اطفال را بشدت
مفرط مسدود سازند - درین نقطه آخر یک دلیل مینماید
من از یک بچه پنچساله سوال میکنم که بیک زینه
نگاه کند و او اغلب است که ببالا شدن آن اقدام
نماید - اگر من یک انجن نشانش بدهم او پف میکند
بر نشان دادن یک سگ، او عوعو میکند، بیک شیر
او می غرد و قس علی هذا - چیزیکه در حواس میگذرد،
مستقیماً بعضلات میدود، بس طفلیکه دلش بفعالیت
تحریک می یابد، (مطلقاً ساکن) مانده نمی تواند، الا وقفه
های مختصر بیک وقت، من حیث مجموع ، هر قدر که
تا بلوغ بچه کلان میشود، بیشتر زیر اداره میآید،
ثابت تر، متوازن تر، و مودب تر می گردد - افریقی
تجربه چنانش می سازد - از اینهمه این است که یک
نظام بزرگ انسدادی تدریجاً در نظام عصبی مرکزی
قایم میشود و نتیجهٔ میتوان قوت ها از طرق مخصوص حرکتدانه
در مقدارهای افزون تر بر گردانید +
پس برای انتظام کلمه عملی چیست؟ (۱) اول کل، توجه


مسائل هر روزه

شاگردان تانرا در قبضه بیارید - لمحه که شما توجه ایشان
را از دست بدهید، طاقت در عضلات شان بس خواهد
رفت و شما قانونی نمی توانید ساخت که منع آن بیقراری
او را بنماید که متعاقب آن خواهد آمد - و شما چگونه توجه
شان را در قبضه آورده می توانید ؟ پیشتر از روی
قوت، مادیت، و زنده دلی تدریسات تان - شما گاهی
بی ترتیبی را در اطاقی ندیدید که آنجا تدریس محتشم جاری
بود - خلاقاً شما گاهی تا یک طوالت زمان ترتیب را
ندیدید در جائیکه تدریس ضعیف بود - این را قانون نخستین
انتظام خوب بدانید *
از ده صورت، در نه، غالباً شاگردیکه بفعالیت های مکتب
متوجه نیست، موقتاً یا شاید دائماً محکوم است، بسلاسل
غیر متعلق خیال یا احساساتیکه نتائج قریبه تجربه ها اند -
برای مثال فرض کنید، که شما یک جماعت در تاریخ
دارید، که آنجا طلبه رأساً از جماعتی میآیند که دران ادبیات
درس داده می شد - بگوئیم که درین جماعت سابق
بحث مذاکره برای همه افراد مرغوب بود و بر ایشان یک
تاثیر عمیق نمود - این حسیات شان را تحریک داد که البته
میلان استقرار داشت بعد از آنکه محرکات انگیزه رفع

سائر نتایج روزمره تدریس که محسوس میشود


مسائل هر روزه
۹
شده بود ـ شاگردان در جماعت شما میآیند و تعلیم
تان احساس زنده دلانه را بیدار می سازد عوضاً ناکام
میماند درینکه خواه در خیال یا در اوضاع احساسی طلبه
ایجاب را تولید کند ـ چون اثرات جماعت سابقه در آگاهی
قایم شده بود، رجحان خیال بعضی یاکل طلبه را تعیّن میکند
این یک قانون اصولی طبیعت بشری است که یک فرد
تابع خواهد شد بدعوتها مرغّب و مقتدر ترینی که بآگاهی نموده
شود ـ بدیگر هیچ طریقه، او نمیتوان خود را تطبیق داد
بحالیکه دروی زید ـ گما هی البته بهتر میباشد که او
مقاومت محرکاتی را بنماید که باو حکماً دعوت میدهد لیکن
قانون است که او باراده خود نمیتواند ذی اهمیّت نمودار
ساخت اشیائی را که غیر مؤثر، غیر مرغوب و بی لطف
اند ـ محضاً این گفتن بس نخواهد کرد که « توجّه عمده
بدهند یا اگر توجّه نمیکنید قسماً از اطاق بدر میروید »
یا همچنین سخنان ـ این تدابیر مؤقتاً میتوان اوضاعی
بر انگیخت که حسّیّات مضطربانه را بقرار آرد، لیکن این
امتناع مدتی دوام نخواهد کرد اگر دیگر چیز نباشد که جذبه
قوی را ایقاظ نماید و پس توجّه را ادعا کند+
مسائل مزید در تأمین توجّه ـ راجع بنظم و نسق یک

مسائل هر روزه دهمین کلاسه و محمودیه


مسائل هر روزه ۱۰

جماعت بسیار تفصیلاتی است که مساعدت میکنند
برائی استقرار و تغلب مرغوبیت هائیکه بکار ساعت
اجنبی اند . اگر اندرون شنوائی طلبه کدام جائی غوغاهائی
معنی دار نمیشود ، اغلب است که آنها سلسله هائی
غیر متعلق خیال و جذبه را بجنبانند . غوغائی متواتر
یا کمتر غیر متغائر چون غریدن آبشار و باد وغیرہ، غوغائیکه
بطلبه کدام ماضی خاصی یا تجربه متوقعی را نشان نمیدهد،
کمتر توجه را پریشان می سازد ، از غوغا هائی موقوته
که اشتیاق را می انگیزانند مانند قدم یا سخن زدن مردم
در ایوانی بیرون درسخانه و امثال آن . هر آواز یا حرکتی
که بر حواس شاگرد دارد آید و آن بکدام واقعه مرغوب
یا مهم در زندگانیش مصحوب باشد ، اغلب است
که او را از افکار درسخانه بسلاسل غیر متعلق خیال براند
طبیعت بشری برین نقشه متشکل شده است که
اجزائی آن به نهایت مکملیت در سالهای ابتدائی
می شود *

نفوذ چشم در توجّہ یک شاگرد . یکدیگر منبع بے
التفاتی در درسخانه هائی زیاده این است. یک شاگرد
در نشستگاه خود بسبب سرتا پیش رویش از نظر معلم


مسائل ہر روزہ
۱۱

پوشیده نشسته می تواند - اکنون، این یک امر بسیط
طبیعت بشری است ، که لمحه که شما نگاه تلانده را از
دست دهید ، شما قبضه قویترین را بر ایشان ترک
می کنید - در چنین حالات مواقع پیش میآید که محرکات
شما بجماعت بزودی کاملاً ضعیف خواهد گشت ، تجارب مرغوبتر
خارج در آگاهی شان تفوق خواهد جست، باین نتیجه که توجه
شان اداره خواهد گردید، اکثراً شاگردها عموماً آنانکه بکار جماعت
کمترین جلب میشوند، گوشه ہای در خانه را بعید از استاد
اشغال میکنند تا که شخصیت او ، چنانکه از میان چشم او
لہجہ صوتش، اظہارلت متغیّت چهره اش، مکشوف میگردد، بر
جذبات و سلاسل خیال غیر مکتبی شان تاثیر کرده، آنها را در
قابو نگاه کرده نمیتواند - البته اگر معلم کار خود را چنان
مرغوبیت بخشد که همه محو آن شوند، این بہر حال شاگردهای
آواره را ملتفت خواهد ساخت ، زیرا کیفیت ہای جذباتی
را بیدار خواهد کرد که نهایت عمیق اند، لیکن عموماً چیز نویکه کسی
در جماعت پیش میکند بسیار ضرورت کمک دارد که بمعیّت
اظهار آن بواسطہ آواز چہرہ و چشم حتّی اوضاع جسمانی داده
شود تا این توجہ طلبہ را تسخیر و اقامہ کردہ بتواند (و شاید چشم
در ادارہ موجب عظیم تمرین است)
سال دوازدہم شماره پنجم ششم مجتمعاً


مسائل هر روزه ۱۲

تربیه بی اتفاقی ما ـ آمد و رفت مردم در یک درسخانه
بعد از شروع کار همیشه یک منبع اضطراب است
یکدفعه که اعلام آغاز وظائف ساعت داده شد، احدی
بجماعت راه داده نشود، بجز در ضرورت نهایت
مؤکد ـ رواج بعض مکاتب که هر وقت هر شخص بخواهش خود
داخل جماعت می شود، پر از تضیع است و اوضاع
متوجهانه طلبه تباه می کند ـ بعض اوقات مدیرها عادت
دارند که معلمان را در اثنای کار شان در جماعت
پیغامها میفرستند و نتیجه بد بسی این میشود که در میان تمام
مکتب یک وضع بی اتفاقی منتشر میگردد چون چپراسی
باستاد یک پیغام میرساند که بکاغذ نوشته میباشد همه طلبه
تصور می بندند که مضمون آن چه خواهد بود ـ بیقین میتوان
گفت که در میان سرگرمی درس هر پیغامی که که بمعلم میرسد اقلاً
پنج دقیقه متعلم را ضایع می سازد، کل ساعت را هم برباد
دادن میتواند *
دروازه باز یک درسخانه تمام جماعت را در یک حالت دائمی
بی اتفاقی گذاشته می تواند، اگر کدام قسم حرکت بیرون در ایوان
باشد ـ این بدیهی است ـ جمعیت های جوانان هم همیشه راغب اند
باشخاصیکه در مجالس دیر میایند، یا بآنکه میگذرند از پهلوی


مسائل هر روزه ۱۳

دروازه باز جماعتیکه در آنجا آنها جمع اند این یک قانون
طبیعت بشری است علی السویه صادق بصنوف دارالفنون
و شاگردان مکتب عالی یا ابتدائی که مردم مشغول کار
نزدیک ما جلب توجه مان می نمایند این یک امریست
کم و بیش بی اختیاری یا شاید جبلی که بهمین سبب اداره
آن دشوار تر میشود *
در بعض مکاتب دروازه های درسخانه آئینه دار میباشند
تا که یک مدیر نگهبان ، یا زائر هر لمحه دیده بتواند که در
جماعت چه میشود ، عموما دروازه ها در چنین وضعیت میباشند
که منقش در چشمهای طلبه نگریسته میتواند و طلبه بزائر دیده
میتواند و عینا همین خواهند کرد مادامیکه او روی خود را
بآئینه چسپانیده است - گاهی این کلام شنیده میشود که طلبه
باین گونه چیز سهلا متعود خواهند شد ، لیکن تجربه حیات
روزمره ، قاعدتا این بیان را باطل ارائه میکند یک معلم کلیتا
حق خواهد داشت که بالای آئینه های دروازه های
جماعتش پرده ها بیاویزد، بشرطیکه مافوقانش بشدت مفرط اعتراض
نکنند ـ او یقینا بهتر کار خواهد کرد که همه اثرات این قسم
اختلال را نفی سازد *
طرز نشانیدن طلبه اکثرا در یک درسخانه ذریعه اختلال


مسائل هر روزه ۱۴
می شود. شاگردها در یک نیم دائره ترتیب دادن تا که
یکی چهره های دیگر ها را بتواند چون آنها قرائت میکنند، بسیار
مساعده میکند که اوضاع متوجهانه را بکار سوست مبذول
سازد - چون یک شاگرد تمام ساعت در عقب اطاق
بنشیند و فقط پشت سر هم صنف های خود را بنگرد ،
اینچنین ندرتاً رویهای شان را ببیند چون آنها تکلم میکنند
نیز از مدرس دور باشد ، مواقع این اند که او مدتی بوظائف
ساعت التفات نخواهد داد - ماسوای آن چون یک شاگردیکه
نمی خواند ، دیده می تواند روی آنرا که می خواند او یک تحریک
متواتر می یابد ، که بدیگر صورت اعتنا نخواهد داد بآن چیزیکه
گفته می شود *
دیگر! چون شاگردها نزدیک آنانی می نشینند که بیرون
مکتب بایشان تجارب محتهجانه رفاقت دارند ، این غالب
است که این رغبت های غیر مکتبی در آگاهی شان
متفوق خواهد گشت ، چون آنها در درسخانه باشند محض
موجودیت جسمانی رفقای صمیمی تحریک مراوده مینماید که
بتجارب معمولی دنیائی شان متعلق میباشد این بهر مرحله حیات
مهم است ، لیکن این بالخاصه در سالهای ابتدائی چنین
است - پس معلمیکه از همه شاگردانش توقع توجه دارد


۱۵
مسائل هر روزه
حتما کدام تدبیری را تشکیل کند که در جماعت چنان تقسیم شوند که رفیق های دیرینه بچنان مسافه ننشینند که بیکدیگر مخاطبه کرده بتوانند *
یک چاره قابل عمل و موثر ـ این پیشتر گفته شده است که حتما مکتب در انتظام باید داشت ورنه تدریس ناممکن خواهد بود در عین زمان هر سعی که بتشتت مخاطبه را مسدود سازد نسبت بعلاج مرض، موجب افزونی آن خواهد شد - آیا کدام طریقه هست که این مشکلات را متوازن گرداند؟ بسیار اساتذه امروز این مسئله را بیک طرز بسیط و گوارا حل میکنند - آن در مغز این است - تلامذه بوظایف مکتب فقط وقفه های مختصر متوجه و مشغول گردانیده می شوند، در جماعت های ابتدائیه دراز تر از پانزده دقیقه، نه، یا بخارج بیست دقیقه بیک وقت بدون استراحت در وقفه های سه تا پنج دقیقه شاگردها بآزادی مکالمه و مخاطبه کرده میتوانند - آنها بقراریکه انتخاب کنند هر سو حرکت کرده می توانند و بیک معنا در بی نظامی مکمل بوده میتوانند - باین اسلوب رغبت مراوده برای آن وقت بتکمیل میرسد - تجارب وقت گذشته را بیکدیگر بیان میکنند و باین طریق از آن تضییق تخفیف می یابند که بدیگر طور تحمل آن اگر


مسائل هر روزه
١٦
برائے بچہ ہا محال نبود دشوار بود *
معلمیکه این تجویز را نیازموده است یعنی وقفہ
ہای مختصر اشتغال مرکوز که عقب آن وقفہ ہای
کوتاه تفریح مکمل باشد ، ہنوز اکتشاف نکرده است
که چگونه بطرز بهترین وظایف مکتب را اکمال کند و
در عین زمان بموافقت طبیعت طفل کار کند صحیحاً
تجربه ہزارہا سال در تدریس متضمن این دعوائی میشود
که محال است یک مکتب عادی اجرا شود ۔ اگر
بچه ہای خرد بیک وقت یک نیم ساعت بنشند و در
ضبط داشته شوند چون برائے این عمل کوشش کرده
میشود اغلب است که در نتیجہ مابین معلم و متعلمان
تنازع واقع آید که برائے ہر دو مفید نیست، اگر
کدام معلمیکه تدبیر مجوز را نیازموده است ، چنین بکند ،
باید اقلاً شاگردہای خود را توضیحاً بفهماند که چون آنہا
در مطالعه مصروف اند حتماً ہمہ طاقت خود اشتغال
کنند، آنگاه فرصت بازی آزاد کامل خواہد آمد و دران
وقت بیکدیگر خوب اختلاط کنند ۔ ما می توانیم ہر طریق
زیاده تر حاصل کرده ، ( در تقدم ذہنی طلبہ در باز
داشتن تنازع مابین استاد و شاگردہا و در


۱۶
مسائل هر روزه
ساختن مکتب یک موضع خوب تر برای بچه ها اگر ما کار کرده
بتوانیم متوازه خطوطیکه در فوق بیان شد است *
یک سبب مقتدر بی وقفه های تفریح قیمت
دارند: نه صرف ازین
لطفی و نیز بد انتظامی در درسخانه ها جهت که شر مراد ده
و غیره متعلق را تقلیل میکنند بلکه فایده خاص آنها این
است که فشار عصبی را میکشایند که همواره در درسخانه یک
مصدر زحمت میباشد . یک بچه که در حالت فشار باشد عموماً
یک شاگرد غبی و غیر مؤدب میگردد . چون اکثریت طلبه در
یک اطلاق بحالت فشار بیایند ، خوب نزدیک مایوسی میرسد
که یک نتیجه موثر از کارشان گرفته شود . یک چیز این
است که آنها بیتاب میشوند ، آنها هر سو حرکت میکنند.
بی اختیارانه و بدون مقصد تا تخفیف آن تضیق بنمایند
یکی تا مدت معتد به (ساکن نشسته) نمی تواند چون عضلاتش
بکش در آورده باشد طبیعت تقاضا میکند که طاقت عصبی
او را از تبدیل وضعیت بر قرار داشته باشد . و نتیجه فشار هایش
بالعموم رفع خواهد شد . مشاهده کنید که یک مجلس فرضاً یک
ساعت متوجه بوده است . بنگرید حرکات بی غایت را
که نمودار شدن میگیرد و آنها اعمالاً افزوده میروند تا بدرجه


مسائل هر روزه ١٨

بد نظمی میرسند. درین چنین موقعیت یک خطیب مجرب چه
میکند؟ او یک حکایت ظریفانه میگوید که عضلات سامعین
را مستریح می سازد. و این چنین حقیقۀ آرام شان میدهد
و امداد شان می نماید که باز بر خود ها قبضه کسب کنند. یعنی
منتظم گردند. معلم چیزی از مثال ناطق عمومی آموخته میتواند چون او
در می یابد که اطاقش غیر منتظم شدن گرفت او یک توقف کوتاه داده میتواند چنانکه با لا تجویز
شد شاگردان خود را اجازه بدهد که هر قسمی که بخواهند آزاد گردند البته از شرارت عمل و
بی قانونی ممنوع باشند ترجیحا باید آنها دو یا سه دقیقه بیرون در یا برای
دویدن بروند. این کافی خواهد بود که عضلات فشار دیدۀ
شان را بکشاید و شش های آنها را بهوای تازه پر کند
و دوران خون را سرعت دهد. درین وقفه ها استراحت
شاگرد های خود را بممانعت ها محصور مسازید. حتما با ید اراده
های شان گذاشته شود که حظ های پابندی اقل را تعقیب
کند. که مراد ازین است. به تعمیل قواعد احکام یا هدایات
مبذول مدارید. توجه شان را در قبضه بدارید ما دامیکه
شما مناسب میدانید تا در پروگرام تان دروس منضبط
را یاد بگیرند، پس برای یک وقفۀ محقر آنرا
مطلق بگذارید. این موثر ترین و مقصد ترین
طرز های عمل است .

مسایل هر روزه شماره بیستم


۱۹ مسائل هر روزه

وقفه های استراحت متواتر حتماً مقضیاً است
اطفال در جماعت های اول، دوم، سوم باید وقفه های وافر استراحت داشته باشند هر بست دقیقه بعد غالبا ـ بیشک این مقصود خواهد بود اگر کسی کار را چنان منقسم بسازد که یک تنوع فعالیت های صنعت دستی باشد، که بچه های پس از هر مطالعه فکری، اختیار کنند، زیرا اینها برای سبک ساختن عضلات فشرده خدمت خواهند کرد ـ لیکن با وجود این چنین ترتیب بچه ها حتماً بدفعات متعدد در اثنای هر دوره چند دقیقه برای بازی بی اختیاری داشته باشند ـ شاگرد های در جماعت های بلند تر وقفه های خورد اقلاً بعد از هر چهل پنج دقیقه کار دماغی داشته باشند ـ این بهتر خواهد بود اگر اینها استراحت سه دقیقه بعد از هر سی دقیقه توجه بدروس خود بیا بند *
آیا شما گاهی بیک درسخانه فرضاً یازده نیم بجه رفته اید چون معلم شاگردها علی السویه آزرده بودند زیرا مانده شده بودند؟ اگر چنین است بیشک شما یکی از وضعیت های نهایت وخیم را ملاحظه کردید که در کار مکتب بر میخیزد ـ بیقین میتوان گفت که شاگرد ها بهیم لا از انتظام


مسائل هر روزه ۲۰
خارج» میکشند ، وقت و طاقت استاد برای تادیب افراد سرکش بیشتر مصروف میشد . توبیخ و تهدید بسیار بود . آواز معلم اشتغال میداد و او در باره سلوک و کار طلبه شکایات متواتری نمود . یقیناً برای نارضامندیش دلیلی بود ، چه طلبه در مسائل شان غلطی ها میکردند ، هجاها ذمره درست نبود . جمیع تحقیقات بر تعب در سمانه تائید نموده است که میلان طلبه درین حالت این میشود که در کار شان غلطی ها را فرو میگذارند . آنها بکاریکه در دست دارند متصلاً ملتفت شده نمی توانند هاکذا بداهتهٔ خطاها از آنها سر میزند . آنها اغلب است که (بی پرواه) نیز شوند . آنها می توانند کتابچهای نقل خود را داغدار سازند ، اشیاء را بر فرش اندازند ، یا سیاهی خود را باطراف میزهای شان بزنند و قس علی هذا . زود تریا دیر تر، استاد ازین همه اغتشاش مختل میشود . آنگاه او فقط بدتر میسازد حالتی را که پیشتر بد بود. آیا نمی بیند که اکثر فاجعه های در سمانه در چنین اوقات وقوع می پذیرد چون هر دو استاد و شاگردها در یک مقیاس ادارهٔ خود ها را از دست داده میباشند ؟
سایر ایام در مدارس چه سر میگذشت


مسائل سریروزه	۲۱
اگر شما کدام وقت در چنین موقعیت واقع باشید،
بیان نمائید تدبیر بیان کردن کدام حکایت دلچسپ را
بمکتب خود در صورتیکه شما وقفه تفریح داده نتوانید
آیا شما گاهی ملاحظه کرده اید اثریرا که بر یک مکتب
غیر منتظم میاندازد ، نظم خوبیکه ایستاده گی خوانده شود
و شاگردها بجمعیت بی اختیارانه «خود» ها را دران بیندازند
بسا اوقات بسیار مد است که کلکین ها را وا کنید و
سه دقیقه ورزش تنفس بگیرید هر قدر عمیق که میتوانید
شاگرد ها را بگذارید که چون نفس میگیرند دستش
های خود را آواز دهند ، این همه برای کشایش
امداد میکند . من دیده ام مکتب غیر منتظمی را که
باین حیله ساده بانتظام معقول مسترد شد . هیچ کسی
خفه نشد و همه موقعیت بس بهتر شد او آنگه اگر معلم
عمل میکرد باصولیکه شاگرد های توانند مؤدب شده
اگر فقط اراده آن دارند . و چیزیکه آنها بکار داشتند
این بود که اراده هایشان تحریک بیابد . تجربه ها ظاهر کرده
است که در حالات مانده گی اراده کم و بیش غلط میگردد
و یک شخص واقعاً نمیتواند کاری کرد که در اوقات
بهتر بسهولت میتوان کرد - ما باین ملاحظه میرسیم که برای


مسائل هرروزه
۲۲
اراده حالات خوب بدنی خصوصاً حالات خوب عصبی مطلوب
است تا همه مواقع موثراً عمل کرده بتواند . شاگردهای
خود را بنامهای درشت میخوانید که دران شرارت ارادی
و قصدی مضمر باشد ، چون آنها قوهٔ امتناعی خود را از
دست دهند ، بلکه سعی کنید که ثبات عصبی شان باز قائم
گردد ، و اگر شما موافق آمدید شما در خواهید یافت که آنها
مبادرتًا خود ها را بقواعد و ضوابط مکتب تطبیق خواهند داد.
یک مثال ظاهر بسیار قریبا ، محر یک موقع نمودن
یک مکتب غیر منتظم ملاحظات بر یک درسخانه یافته
بود که دران هر چیز براه غلط
میرفت . طلبه فوق معمول (بیقرار) بودند کویا قابل نبودند
که بوظائف خود ها را اشغال نمایند ـ یک ساعتی که در جماعت
بودم ، معلمه بر شاگردهای خود الزامات کوتاهی های مختلف می نهاد
حسب بیاناتش آنها شوخ ، نافرمان وسست بودند
بالمختر آنها مطلقا قابل ماندن در مکتب نبودند ـ ظاهراً چیزی
استحقاق این شکایات بود ـ زیرا بچه ها در همه کار خود
بسیار بیکاره بودند ـ در یک جماعت بست طلبه که
جغرافیه میخواندند یکی درس را نمی فهمید که بهمین یک
نطق معقول کرده می توانست ـ اکثر طلبه ظاهراً بیخبر


مسائل هر روزه ۲۳

بودند عملاً از هر چیزیکه در سبق بود - این معلمه را بسیار
آزرده میساخت: در صورت، چهره، وضع او نارضائی
نمایان بود را ابراز میکرد - در اکثر قرائت های خود بچه ها « احمق »
بودند - آنها بوفور غلطی ها میکردند، در همه درسهای خود
آهسته و بی ربط میخواندند +
این جماعت خاص ماتحت دیگر معلمات شهرت بغباوت یا
بد نظمی حاصل نکرده بود، بر خلاف آن یک عدد شاگردان درخشان
در جماعت بود . لیکن بدین موقع آنها مثل دیگر هم صنفان
شان کند مینمودند . چه اسباب این حالت معاملات بدبختانه
تولید کرده خواهد بود ؟ حاجت ماندن در جماعت مدت
زیاد نبود تا یکی وجوه این خموش و بد نظمی را دریابد که
ظاهر بودند - بمحل اول ، معلمه در صحت خوب نبود -
دفعه اول که طلبه او را دیدند بعض شان به شکل لاغر شده
اش ملاحظات نمودند حتی آنها گفتند که گمان شان
نمیآید که او برای تدریس مکتب قوت کافی داشته باشد
او در کار خود دور نرفته بود که خنک زده گی واقعش شد
چنان او خودش خیال کرد، غالباً آن بسبب مانده گی
بود - این را خنک زده گی پنداشته او اصرار کرد که همه
در ها و دریچه های درسخانه جاریاً بسته باشد حتی در میان وقفه


مسائل ہر روزۂ ۲۷

ہم او اجازه واکردن آنها نمیداد ۔ در انجام آن، ہوائے
اطاق نا قابل تحمل شد ۔ یک چیزیکہ معلمہ را مشتغل میساخت
فاژہ کشی بچہ ہا بود ۔ چنانچہ در اثنائے سیر یک ساعتہ من
او بکبرات متعدد گفت کہ فاژہ ہائے خود را بند کنید و
بکار متوجہ شوید ۔ اگر شما بسبق ہائے خود راغب باشید
شما در نشیمن ہائے خود بخواب نخواهید رفت ۔ دو بچہ شکایت
سر درد نمودند و معلمہ الزام شان نهاد کہ آنها سُست
بودند و از سبق ہائے خود گریختن مے خواستند مناسبات
در بین او و شاگردانش چنان در فشار آمد کہ ہیچ تدریس
موثر در اطاق شده نمے توانست *
این گفتن سخت مے نماید لیکن باید گفت کہ معلم
در چنین حالت جسمانی درسخانہ متمتع باشد ۔ این صحیح نیست
کہ بست بچہ وقت خود را ضایع کنند و بهوشی دو چار شوند
کہ غالباً آن عادتہایے را در آنها تکامل دہد کہ رذیل و
مشتعلانہ باشد ۔ از طرف معلم این است کہ اگر او مفرطاً
مانده شده باشد، خردمند می خواهد بود کہ کار خود را بکوتاهی
قطع کند تا وقتی کہ قوت کافی پیدا کند برای اجرای کار
بطرزیکہ مطلوب است ۔ اگر او در چنان حالت نازک سست
کہ ہوائے تازه را ہم در اطاق راه داده نمے تواند یقیناً


مسائل هر روزه
۲۵
بهتر است که بیرون در شتانه باشد و طلبه را باحوالی تابع
نسازد که بحیات مکتب معاند شان بگرداند *
استراحت معلم - در زمانه قریب ، محرر یک مکتب خوبی را
معاینه کرد - که دران یک اطاق جداگانه برای معلمان
بود چون آنها فارغ میبودند - این سامان بسیط داشت
اما کافی دلکش بود که آرام و استراحت را نشان میداد
چون معلمان ساخت خالی دارند در آنجا میروند آنرا
بسیار می پسندند - معلمان میگویند که اگر بعد از تعلیمات
نیم ساعت قدر فرصت راحت بر ای شان میسر
باشد باقی دقت روز بهمت و تازه گی تدریس کرده
می توانند - بر بنای حکم اقتضای ، می ارزد که در
هر قسم مکتب چنان یک اطاقی باشد - معلمان بشیراند و
ماشین بشری چنین ساخته شده که بعد از فشار بلند وقفه
های فشار پست میآید اگر ماشین بموتریت تمام کار
میکند - چون معلم پیش روی جماعت خود میآید هر
حاسه اش باید چست باشد - او باید متحرک باشد و درعین
زمان بر نفس خود قادر وخوب متوازن باشد - اما چون
جماعت فارغ گردد او بوقفه ها از لواح جماعت بیرون
بلغزد و در جای مختلفی برود که آنجا آرام کند *


مسائل هر روزه ۲۶

این بهتر است برای طلبه و اساتذه که کدام وقت در اثنای اجلاس تدریس از همدیگر جدا باشند - اطاق استراحت برای معلم یک قسم حیات محفل درمیان روز مهیا میکند و بعد از محظوظ شدن در آنجا کارش تازه و زنده تر خواهد شد - غالباً او پیشتر مرغوب خواهد گشت و چون کار روز بانجام میرسد کمتر مانده و آشفته خواهد شد *

لیکن ما این مفکوره را وراثت یافته ایم که تدریس یک امر بسیار متین و زاهدانه است و چون بر وظیفه باشند مدرسان باید استراحت نکنند - این خیال راست است که خوب تعریف نشده است و بسیاریکه ظاهرآ این را یقین دارند اعتراف آن نخواهند کرد چون مثل فوق واضح بیان شود یک نگران مکاتب در یک شهریکه خوب وسعت دارد یک مثال این نکته مسئول فیها را پیش میکند او خیال کرد که معلمان هیچ حاجت تفریح ندارند بلکه باید در ساعت خالی در درسخانه مانده کاغذ ها را بخوانند و دروس آینده را مطالعه نمایند و بجز شامهای جمعه و شنبه بدیگر روزها در محافل هم شرکت نورزند - نگران موصوف یک شخص صادق و خیرخواه معارف است - اما اصول فطرت را نمی فهمد بلکه از اقتصاد و موثریت تازگی و فرحت معلمان


مسائل هرروزه
۲۷

بیخبر است زیرا که در صورتیکه معلمان تازه و فرحان باشند یعنی
از ساعت های تعلیمی وقفه های راحت داشته باشند ، خوبتر
تدریس کرده می توانند این معامله به احتیاط و وسعت
سنجیده شده است و بطلبه و اساتذه علی السویه تعلق
دارد .
موسم طغیان شیرین هنوز اسباب بی انتظامی در طلبه
تماما بیان نشده است - یک نظر
در سال مکتب یه مرغوب عام است که آنها در بهار
وظیفه بیکاره شیرین را بجا میآرند اینکه بعد از کار در از سرما
بچه ها مانده میگردند و چون برف گداختن میگیرد آنها ازادی
بردن دراز را خواهان میشوند - بعضی تحقیقاتیکه در داخل
خارج مملکت کرده شده است ارائه میکند که بچه ها نسبت
به نومبر در مئی بیشتر مانده میگردند که بیشک باین سبب
منسوب است که در دوره مکتب آنها زیاد تر طاقت اعصابی
را خرچ می نمایند از آنکه تولید میکنند و نتیجه این تقلیل تدریجی
قوت وتحمل میشود تا که ماشین حیات بآن همواری و سهولت
جاری نمیشود که در فشار بلند طاقت معمولش بود لیکن با
همه نقصاناتیکه در تدریس طلبه در بهار موجود است ، غالبا نقصانا
عظیم تر است درین که از خزان تعلیم داده شود چه در بهار مانده گی


مسائل هر روزه ۲۸

میباشد و در خزان غیر منتظم است ، آیا شما مشاهده نکرده اید
که چون مقیاس الحرارت در اثنای روز زیر نقطه انجماد می ماند
طلبه چگونه بی قرار و بی توجه میگردند . آنگاه دریچه های مکتب
و نیز از خانه بسته می ماند تا که طلبه فقط آن هوائیرا تنفس میکنند
که حرارت منصنبع داده شده است بلکه اکثراً حرارت مفرط و در
هوا گرد خراشنده هم آمیخته می باشد . این هوا معمولاً بسیار یابس
می باشد و بالکل مختلف است در اثر آتش بر نظام عصبی ، از
هوائیکه در فضای کشاده بآفتاب گرم شده است دیگر در
خزان طلبه بوتیره مکتب فقط بآهستگی تطابق می یابند ، چه
آنها مطلقاً عادت نگرفته اند که ساعت های دراز در آن بنشینند
درمیان تمام ماه های گرما آنها عموماً از روی عضلات بسیار
فعال میباشند . هر عضو رئیس فایده تحریک صحت بخش
یافته می باشد چه ریاضت جسمانی متواتراً میسر میآید . در
یک حیات فعال متحرک هشتش ، هر روز هزاره ها کثرت تماماً
هوا پر میگردند . حالانکه در مکتب آنها باستثنای چند
دقیقه که در زمین بازی صرف میشود ، در میان کل دوره
موسم یک دفعه هم امتداد نیافته بودند نظامهای جسمانی
که بهضم اخراج فضلات بآنها مربوط است ، زیر پابندی
های مکتب نهایت ماؤف میگردند ، خصوصاً در زمانیکه


۲۹
مسائل هر روزه

دوباره اداره شروع میشود - نظام عصبی که در یک بچه ننمود
ورزش را خواهان است، در یک نشیمن مکتب بحالت
بی عملی وغیره طبیعی گذاشته میشود ـ لمحه که شاگرد بعد از رخصت
مشروع کارش مینماید ، فعلاً از همه نظام او مطلوب میشود
که یک وضع کاملاً مختلف را اختیار کند و وظائف مختلفی را
بجا آرد از آنکه در اثنای نشو و نما کرده بود هرگاه یک فردی
جوان یا پیر در طرق زندگانی خود یک تغیر اصولی را راه میدهد
یک زمانه معتد بها همیشه بکار میشود که دوباره تطبیق خود
بآن بدهد - درعین این زمان تغیر، او بیتاب و بیقرار است
و می تواند درد واقعی کشید زیرا اعضاء قابلیتی ندارند که
وظائف سابقه خود را فراموش کنند، وخود ها را بطرز جدید
زیست مطابق سازند - این بالخاصه بیک بچه صادق میآید
که در حالت نمو است - اگر شما او را نزدیک اول اکتوبر در
مکتب مشاهده کنید بعد ازینکه او دو یا سه هفته در مکتب مسدود
مانده است و خصوصاً اگر باد وقت زیاد برای ورزش ها و
بازی وهوای کشاده داده نشده است شما او را بیقرار
بی قناعت خواهید یافت که توجه بکارش بزحمت زیاد
میدهد وبعضاً اقل مطالعات خود را ترک میدهد برای
رغبت هائیکه عضلاتش می پسندد - اگر موسم تقاضا دارد

سال چهارم اداره سراج الاطفال شماره ششیم


مسائل هرروزه
۳۰
که دریچه ها بسته شود و هوای تازه بطلبه خیلی کم برسد،
بچه فعال شکایت سرگرفته کی خواهد نمود و موثریت کار خود را
کرده نخواهد توانست بعض اوقات اکثر طلبه را خواهید دید که
در یک در سخانه گذر های تنفس شان بعضا یا کلاً مسدود
گشته است و ازین جهت چه در شب چه در روز بآسانی
تنفس کرده نخواهند توانست. این بدبخت ترین موسمها برای
شاگرد است *
شاگرد ها را بتدریج در این یک خطای
بزرگیست که در هفتهٔ دوم
خزان بکار مکتب بیارید
ستمبر کار بتمام کر فر شروع
کرده شود و هر طلبه پنج ساعت یا زیاده در یک نشستن باشند
یک جوان هم بدون اخلال زیاد جسمانی بخود همچنین ثقل حالت
را در طرّ حیاتش کرده نمیتواند یقینا برای یک طفل محال
است که این را بغیر صعوبت بسیار حتی بغیر مداخلت وخیم
بقوای رئیسه خود سر انجام دهد. این خوب معروف است
که امراض مکتب خصوصاً در زمان بعد رخصت رونق
می پذیرند . لیکن اگر ما تدریجا در خزان طلبه را بزندگانی
مکتب رهنمائی کنیم ما آن ثقل را صورت می توانیم داد بدون
اینکه بافعال جسمانی تشدّد ورزیم . باید ممکن باشد که چنین


۳۱ مسائل هر روزه
پروگرام تشکیل کرده شود که از روی آن مثلاً شش هفته
اول سال طلبه نصف روز در مکتب باشند بعد ازان دوره
یک دو ساعته طرف دیگر افزوده شود اگر جهت تکمیل مقدار ضروری
کار حاجت آن باشد - درین گفتن خطری نخواهد بود که باینطریق
در آخر سال همان قدر کار تمام شده خواهد بود که در صورت
وقت دوچند میشد و متعلم از روی حالت جسمانی بهتر خواهد بود *
مسئله تعطیل - شاید این بهترین زمان و محل است که
اندراج یک احتجاج نموده بر علیه طریقی حاضر که مکاتب نه ماه جاری باشد
و بچه ها سه ماه بیکدفعه آزاد گذاشته شوند - باحوال معاصرانه نظام
موجوده مابد موافقت دارد این بیک زمانی ابتدا شده بود که ما
یک قوم دهاتی بودیم واز بچه های ما مطلوب بود که برای منفعت
در حین شهور گرما مزدوری کنند . ما با تبدلات خفیف این نظام
را دوام داده ایم تا وقت حاضریکه تقریباً هفتاد صد طلبه مکتبی
ما در جمعیت های شهری اند که آنجا آنها هیچ موقع اجرای
کار های نافع ندارند . که در حقیقت آنجا آنها هیچ کار
برای کردن ندارند - چون مکاتب در تعطیل باشند
بعض بلاد بزرگتر تقدیر این مسئله را کردن گرفته اند و مکاتب
تاسیس میکنند لیکن از ده نه جمعیت های ملک ما که
باید در گرما کار مکتب میداشتند ازان نوع هیچ ندارند *


مسائل هر روزه ۳۲
محرر از بسیار می پرسیده است که سبب این تعطیل دراز چیست چون بعضی این معامله را خارج اقتدار شان گفتند دیگران این را برای تفریح طلبه لازم قرار دادند لیکن تجربه و تحقیق حاضر علی السویه تصدیق این تجویز می نماید که از تعطیل طویل بهتر این است که وقفه های مختصر و متواتر برای طلبه داده شود درین صورت صحت و ترقی دماغی شان بیشر است یوم کوتاه مکتب ، اما ایام زیادتر مکتب در سال از نقشه موجوده یوم دراز مکتب با سه ماهه ترک مطلق کار مکتب با قوانین علم النفس و حفظ الصحه خوبتر تطابق دارد بخیال محرر بهترین است که در هفته شش روز کار باشد و هر روز سه یا سه و نیم ساعت علاوه بران ، کار باشد و در سال چهل هشت هفته باشد، ازینکه روز مکتب شش ساعت داشته باشد و سه ماهه زمانه تعطیلات باشد یا ساعتهای معین که یک شاگرد باید در مکتب در سال صرف کند، باید بآن ساعتهای در کل سال متوازیاً تقسیم شود، بهتر است ازینکه آنها در هشت و نیم ماه مجتمع شوند*
مسئله اداره اطفال در یک جمعیت خیلی آسان تر خواهد شد اگر آنها کم


۳۳
مسائل ہر روزۀ
کار در اکثر روز های سال داشته باشند . این مفید
خواهد بود که آنها یک دو هفته را آرام چهار کرت در میان
سال داشته باشند، اما تعطیل ازین دراز تر نباشد. معامله
با نوجوان مختلف است . آنها در تعطیل طویل مفاد ہای
جدید را می پرورانند و دران مشغول میگردند اما اطفال
خصوصاً در شهر ها از رخصت دراز پیچ استفاده نمی توانند. بلکه
حیران می مانند که چگونه وقت خود را صرف کنند لہٰذا مکاتب تعطیلی
برپاشده است تا در گرما چند ساعت روزی یک کار ظاہر و
مادی برای بچه ہای خورد مهیا باشد +
نقائص جسمی و مشغلات بطور قبل از اختتام این باب
مناسب است که اقلاً
اسباب غباوت و بے انتظامی ۔ تلبیح نموده شود بان اثریکه
احوال فوق المعمول جسمی بر روش و کار دماغی دارد. از مطالعه حاضره
اطفال یک تیقظی پیدا شده است درین امریکه نقائص و کوتاہی ہائے
ذہنی مبنی می باشد بر موجبات جسمی که علاج پذیر اند. در ده سال
گذشته این قدر امثله ثقلب ذہنی وجذباتی در اطفال منسوب
بباصره و سامعه ناقص ارائه شده است که بعض مردم این فکر
کرده اند که همه ابلهی و شرارت از نقص قوای دیدن و شنیدن
تولید میشود نیز در فعالیت ذہنی و حالت دندانها مناسب ظاہر


مسائل هر روزه ۳۴

شده است - سابقاً از ملاحظه اطفال مکاتب در آمد در منچستر
ظاهر گشت که دندانهای ناقص بر احوال ذهنی طلبه اثر وخیم
داشت و این نتائج تصدیق یافت از امتحانات وسیعه که در ممالک
اجنبی نموده شد - استعمال مسواک برای دفعیه امراض دندان لازم
است - باید هیچ گاه ذرات خوراک درین دندان جمع نشود و در
صورت درد یا مرض فوراً بمعالجه پرداخته شود ورنه تمام صحت
خراب و درد شدید، طفل را از کار خواهد کشید+
علاوه بر مضرتیکه بشکل قبیح دندانهای ناقص پدید میآرد
تنفس ناقص نیز بر فعالیت های ذهنی و روش اطفال اثر مضر
میاندازد - مردم عموماً تقدیر میکنند که مناسبات فریبه در میان
تنفس خوب وصحت جسمانی و دلی موجود است - لیکن کسانیکه
با طلبه تعلق دارند اکثراً ازین بی پرواه مانده اند زیرا احوال
متداخل تنفس بزودی شناخته نمیشود مثلاً یک بچه دهان
واکرده تنفس بآن می نماید و معلوم میشود که در تنفس او نقص
است اما او اگر دهان خود بسته داشت نقص او را نه والدین
معلوم کرده میتوانند نه معلمها اما بشب چون نظام عصبی کمی
سست میگردد نتائج تنفس ناقص وخیم تر می شود +
محوره نقصیت اعمال دو متعلم را نموده است که در
شب تنفس شان مختل می شد - یکی بسیار غبی بود و


۳۵ مسائل هر روزه

هیچ توجه بدروس داده نمیتوانست و روز بروز غافل و کاهل شده میرفت - دیگر تند بود و باندک حرف می رنجید بلکه بیک اشتغال عادی میگریست - بسیار سعی کردند که در طعام شان ترتیب نیکو آوردند اما سودی حاصل نشد - بیتابی شانرا در خواب بخرابی صحت شان مربوط پند اشتند اما فکر کسی منتقل باین نشد که کل علت در تنفس بود - بالآخر بعد از امتحان طبی محقق شد که سدهای ضخیم در راه تنفس پیدا شده بودند چون از عملیات در گلون آنها برداشته شدند - هر دو طفل انقلاب کلی در اطوار خود یافتند - یکی چست و چالاک گردید و بتمام امور مکتب دلچسپی کرده یک متعلم درخشان شد و دیگر اگر چه کم ترقی نمود، اما فرق هویدا از خصلت او ظاهر گشت و بر نفس خود قابو یافت - علت در هر دو متعلم این بود که در خون شان هوای نیمی کم داخل میشد و تنفس ناقص پیدا شده در خواب بیتابی میآورد و آن طبیعت شان را بیقراری داشت - باید آکسیجن کافی بخون برسد و قابلیت تنفس آسان حاصل شود ورنه اثر بد کمی اکسیجن او خواهد داد و از آن بتر است اثر عصبی برینکه تنفس درست نباشد اهمیت این امر مطالبه دارد که تحقیقات


مسائل هرروزه
۳۶
مکمل دربارهٔ قصبات الریه و حنجرهٔ طلبه در مکتب نموده شود
واگر مسدودیت معلوم گردد به ارتفاع آن پرداخته شود
اگر این معامله بخود والدین گذاشته شود، در صدی یک
هم علاج نخواهد شد زیرا مردم همیشه متخاصم اشیای جدید
میباشند - در هیچ شهر امتحان چشمها و گوش های طلبه نشده
است که در آنجا معلمان و متخصصان با والدین ها بعد از مجادله
ملاحظه نکرده باشند - در یک شهر مترقی چون متخصصان
امتحان دندانها وگلوهای طلبه می نمودند اینقدر اعتراض
از والدین رسید که مجلس معارف از ملاحظه مذکور صرف
نظر کرد - امّا با وجود این مخالفت و علی الرغم والدین این معاینه
طبی لابد است و در بعض بلادیکه این معاینه بانجام رسیده
است بالاخر والدین از نتایج خرم گردیده اند+
صحیفه مکتب
سال اول روزه دوم محرم الحرام


۳۷ مسائل ہر روزہ
فصل دوم
مسائل تادیب
یک بچه خراب شده - آنست که مواظباً با مردم نواح خود خوب نیست یا متخاصم است بقوانین روش جمعیتی که دران می زید - نسبتاً و درجهٔ هر جانور غیر بالغ کم وبیش بمحیط خود غیر مطابق میباشد . بلوغ یا پختگی این معنی دارد که تطابق مکمل حاصل آید - یک بچه را بگیرید که خراب شده تصور میشود سنش هشت سال است و با هیچ کاری برضا و رغبت متفق نمیشود الا آنکه کاملاً بقرار خواہشاتش باشد او سرکش و سینه زور است بزرگان و خوردان علی السویه احکام صادر میکند و ماہر است درین که اقسام فنون استعمال کند تا فرامین او نفوذ یابد و هر بچه بدرجه زیادتر یا کمتر این حیله ها یاد دارد . مردم بنزدیکش حس میکنند که باید باو تن ندهند لیکن حالا مقاومتش کرده نمیتوانند باظهاراتش


مسائل ہر روزه
۳۸
در خشم چنان شدید و مدید میباشند که همه از شنیدن
و دیدنش متاثر شده ندرتاً تا آخر باو مسابقه کرده میتوانند
البته این ظاهر میکند که تیزی و ثبات طبیعی دارد و این
اوصاف قابل تحسین است اگر در اظهار آنها با طریق
موجوده نظام اجتماعی موافق باشند . از چشمه اخلاقش هیچ
فعالیتی سرنمی زند که با رادهٔ خودش کسی را اطاعت نماید
نظر به حیاتش که البته هنرمندانه است، این است که مردم
ندیمش بکار آرند و آرزوهایش همیشه اول در لحاظ آورده شوند
طبیعت باین مزاجش آراست و مربیانش طبیعت را باکمال
رسانیدند . نتیجه چیست ؟ یکی این است که اوگاهی
خوش و خرم نمیباشند .
بچه خراب شده مشکل گاهی اکثر وقت او باکرامی تنازع
خوش میباشد { دارد زیرا بسیار مردم بدون
مجادله تابع او نخواهند شد . او خیلی بیقراری جسمانی
بر خود وارد میکند زیرا هر چیز برا که می بیند و میخواهد
میخورد و پروائی ندارد که بزرگانش دران باب چه
هدایت میدهند . بعضاً بسبب زندگانی طغیانی و جذباتش
و بوجه عاداتش که اعتنا بقواعد حفظ الصحه نمیدهد، قدش
از معمول پست است . در مکتب او ترقی هیچ ندارد
سائل هر روزه پیرید اگرس چاپ مکاتبات


مسائل هر روزه ۳۹

زیرا او مطیع و قابل تربیه نیست . او وضع آموزنده ندارد
او بمنزله آقاد سرکش و اینچنین اشخاص سبق نمیآموزند
آنها خود را بتجارب دیگران توفیق داده نمیتواند چنانکه
در مکتب پیش میشوند ، فلهذا این بچه بدبخت غبی
است و در جماعتش از همه پست تر میماند در عین زمان مرد میکه
دورش اند نیز کم و بیش بدبخت اندچه هر لمحه احتمال نزاع
میرود . در تمام راه این یک موقعیت مکملاً ناگوار است
آیا اجتناب ازین میتوان شد . یک کُره یا سگ چوچه
طبعاً کمتر مطابق است از طفل که اهلی گردد معاهذا اسپها
و سگها معمولاً تربیت کرده میشوند تا بنظام حاضر امور
بسیار خوب موافق میگردند ، آنها غالباً از حیات مقدار
خوب مسرت میگیرند و بکسانیکه مناسبات دارند ، آنها
را نیز خوش میسازند زیرا زود تر سبق تطبیق اخذ را
می آموزند . مسئله تربیه طفل پیچیده تر است اما
اصولات میلانها همان اند . تربیه همیشه فقط یک چیز معنی
دارد یعنی یک فرد را ، در اجراآت ذهنی ، میلانهای اخلاقی
و عاداتش چنان متاثر کردن که او خود را مطابق
سازد در مناسبات خوشگوار به محیطش اجتماعی باشد

یا بدنی *


مسائل ہر روزۀ ۴۰

میلان های اعلیٰ و ادنیٰ دیگر جای دیده ایم که طبیعت در حصه معتد بها فرد را آراسته میکند، بیشک در حصه کلان ذبین اتکه او یک زندگانی بسر آرد که بیشتر ابتدائی بیشتر خود پسندانه بیشتر جذباتی است از آن که برای زیستن در هیئت اجتماعی معاصر مطلوبست، لیکن او نیز آراسته اش میسازد با مکانات تطبیق با حوال مرکب اجتماعی، تربیه مشتمل است بر این که میلانات اعلیٰ تقویت و ادنیٰ اضمحلال یابد. خوش بختانه طفل و دیعت یافته است خواصیکه ما آنها را برای تکمیل مقصد خود استعمال کرده بتوانیم. او نقال تولد شده است و نیز بسرعت تمیز کرده میتواند که کدام تجارب در آخر برایش مفید و کدام مضر است حیوانات خاصیت مؤخر الذکر دارند اما بمضامین مناسب از مقدم الذکر عاری اند، پس بنای تربیه شان کلاً باید بهمین خواهش باشد که از درد پر ہیز شود و خوشی افزوده آید. برای کدام حیوانات جنس بلند تر واضح سازید که یک فعل معین مثلاً عوعو کردن سگ برا ہر وان همیشه و بداہۃً نتایج ناگوار خواهد آورد و او بزودی یا دیری آن فعل را ترک خواهد داد ولو آن عمیقا جبلی باشد، آن حیوان بسبب این تقدیر کمتر خوش نخواهد گشت. این راست است که بعض تحریکات در حیات بشری -


مسائل ہر روزہ
۴۱
چنان صمیم و مؤکد اند که آنها ابراز داده خواهد شد اگرچه در
تأصیل آنها جان برود، لیکن غالباً از ده نه فعالیت یک
سگ معیناً و دائماً ازین طرنز بسیط مذکور تخصیص میشود
که اصول حقیقی آن این است که حیوان حتماً باید حس
کند که نتایج متیقن بداشته از فعالیت های خاص می زاید *
آیا سگی یا اسپی در دست آموزگاران غیر دانشمند بآسانی
خراب شده می تواند - باز مثال سگ عوعو کننده را براهروان
بگیرید - محرر تغییر را دیده است که در یک سگ جوان
بسبب تربیة خوب هویدا شد، لیکن قبل ازینکه افعالش
تقرر یافت، آنرا بیک خانه نو منتقل کردند که دران اطفال
متعدد بودند - دو سگ در جوار عادت عوعو کردن را
تکامل کرده بودند و چون او در صحبت شان آمد میلانی
ظاهر کرد که بحس اصلی خود تابع گردد - جوانان این خانه نو
برای تقویت ممانعت سزایش میدادند تا عادات خوب
را نگاه کند، اما بچه ها تحمل مصیبتش را کرده نمیتوانستند
آنها برایش عذر میکردند و میگفتند که دیگر کرت آن خطا
نخواهد کرد و اگر میکرد خود شان منعش مینمودند - چون
یک بچه زجرش میکرد دیگر ایلایش میداد تا در یکسال
آن سگ مثل سابق خراب شد فقط این باعث که درو کم


مسائل هر روزه ۴۲
موجوده‌اش را دیده نمیتوانستند تا دردمند دائمی ساختندش.
کوتاه‌بینی در تربیه اطفال - بسا اوقات اداره اطفال مثل سگ مذکور میشود و نتائج همان می برآید شاهدان اجنبی میگویند که ما امریکائی تا از همه زیادتر در تربیه اطفال ناکام میمانیم - چون اطفال ما هنوز شیرخور میباشند ، آنها بر بزرگان شان حکمرانی میکنند - آنها در اختیار کسی نمی باشند و بهر موقع پیش قدمی مینمایند و حال خود شان و از آنانیکه دور شان اند، ابتر میگردد - این قدر مردم در تربیه شان مانند اطفال مذکور و سگ اند یعنی کوتاه‌بین اند و خیال را در سلوک طفل راه میدهند ! از مشاهده سال ما محقق میشود که فلان قسم تربیه نتائج بد را منجر خواهد ساخت - محرر یک مادری را می شناسد که بچه خود را خراب کرد - چون او خرد بود گذاشتش که باراده خود هر چیزی را که بخواهد بکند و همسایگانش نیز بر حرکات تیز او خوش میشدند زیرا طفل یک دو ساله اگر بی ادبی و بی قاعدگی بکند چه ضرر خواهد رسانید لهذا همه در خراب ساختن او متفق شدند. چون چهار ساله شد با برادران و خواهران و همجولیانش جنگ و جدل کرد - اکنون بنصیحت گرائیدند اما سود نکرد تا بچه مذکور در عادات آزادانه خود قوی تر شده مخالف قوانین اجتماعی گردید


مسائل هرروزه
۴۳
حیوانات چگونه آموخته میشوند؟ در آموختن حیوانات همیشه
یک مزع اراده است لیکن یک بار که آموز کار درین کامیاب
میشود که حیوان آنرا بکند که از و خواسته میشود غالباً من بعد زحمتی
باقی نمیماند، اما اگر او ناکام ماند، وحیوان تن داد. بعد از ان
غالبش خواهد گشت اما فقط در صورتیکه نسبتًا وقت بسیار زیاد و
بهر دو جانب طاقت عصبی افزون را خرچ نماید - دلیل ظاهر است
هر چیزیکه نتیجه تجربه اول این قسم باشد، حیوان آنرا بطور رهنمائی
عمل آتی زیر احوال تشابه قرار میدهد، د و بچه هم نتیجه این تجربه
اول را رهنمائی عمل آینده خود می پندارد زیرا در باره این گونه
معاملات غیر متفکر است) پس یک بچه پنجساله که از گهواره بعد
برمردم دفع تحکم مانده است مشکلاً این حس را مغلوب کرده میتواند
که او هر وقتیکه مطلبش باشد هم چنان فرمان روائی نموده میتواند
چون او طفل بود مردم بر حرکات کلان کاری اش میخندیدند و
هنوز برین اطوارش تشجیعش میدادند و عملش را مرکز توجه خود
می ساختند و همین چیز است که هر متنفس انسانی از گهواره الی
گور عموماً میخواهد، کل نظام ، او بدن ، ذهن ، جذبات،
تماماً بمزاج محکمانه سرایت می یابد اگر شما اصلاحش نمائید
باید ، حتماً یک شخص جدید را از سرنو تخلیق نمائید اینست
که از یمین شروع تربیت طفل را بمعقولیت ، مقتضی

سایا بر روزه پترس پات


مسائل هر روزه ۴۴
میگه داند *
ضرورتاً باید اطفال از حال
بیشتر آزاد گذاشته شوند
چیز اول درباره طفل این
است حتی الامکان آزاد
گذاشته شود و بالخاصه
همسایگان و همه بیگانه گان تقریباً کلی دور باشند تا والدین بعض
عادات اصولی ایجابی را بتامین دور مستقر سازند. یقیناً درین
گفتن مبالغه نیست که مادر امریکا با اطفال خود بسیار بی تکلف
ایم و بسیار مردم بجدی ناز برداری اولاد خود میکنند که در هر
خیالش آزاد میگذارند و هر قدریکه مادیین خیال نازش میدهیم
بهمان اندازه ادبی قناعت میگردد ـ نا علم محر ، اطفال مسرور الحال
در امریکا بحیات امروزه آنان اند که از آغاز فقط در آن کارها
آزاد گذاشته شدند که زیر همه احوال تعمیل آنها بآزادی
خواهد بوده آنانکه گاهی پایبند بيا حس نکرده اند. حقیقه بچه
بچه مصیبناک آنست که هیچ اختیار را از دیگرے مشرف نگشته
نتواندراً در پی اجرای منصوبه های خودش است هر قدر که
او مردم را مجبور میکند بهمان اندازه بیشتر موازانه جذباتی اش
را ضایع میکند باعتبار علوم معاصر و نیز بلحاظ تجربه اقوام شرقیہ
میتوان گفت که یک جانور خام است اختیار دار دانشمند را
مطلوب دارد ، لیکن در نوجوانی حاجت این پابندی زیاد


مسائل هرروزه
۴۵

نخواهد بود اگر ما در بارۀ طفل از شروع در همه امور
هم اوضاع منصف سرگرم باشیم. اگر ما در اطوار اخلاق
خود کاملاً یک رنگ باشیم، در اجرای احکام خود محکم باشیم
بچه زودتر روش خود را خواهد گزید تا در راه هموار باشد و
درین انتخاب او خُرم خواهد گشت. لیکن ضرور است که ما صحیح
حرکت آغاز کنیم تا که هر بچه در عین دروس اولینش یاد بگیرد
که چه او بی تامل کرده میتواند و در چه او باید خویشتن را منع داشت
با تنبیۀ معقول اکثراً تشدد کردن لازم نخواهد شد، اگرچه بسا بهتر
خواهد بود که یکدو کرت برای یک میلان غیر مطلوب سزای
سنگین داده شود نسبت باینکه بچه را امروز و فردا و پس آن
از او بگذارید حتی در انجام لزوم افتد که هر روزه در آن فعل
سرزنش یابد *
شاگرد عزیز . به بینیم که در بعض حالات نمونه داره، اصول ما
چگونه عمل خواهد کرد. آیا این مفید است برای معلمی که
مراعاتش کرده شود تا کارهای او از دیگر هم صنفانش سبک
تر واز خطیاتش در گذر کرده شود ؟ بعض مادر ها در موجودگی
محرر این مسئله را مذاکره داشتند. در جمعیت شان یک بچه بجماعت
ششم بود او را حماقتیانش می پنداشتند که نزد استاد عزیز است
او پسر نگران مکاتب بود و مادرها خیال میکردند که معلمہ برو

مسائل هرروزه نمبر ۳ بحر طویل است


مسائل هرروزه
۴۶

مثل پسران خود شان درشت بنود، اگر او خوب نمیخواند معلمه اغماض کرده تلافی آن نرمی را بر سختی دیگران مینمود و روش شوخ او هم در معرض عفو میافتاد حالانکه بدیگران مجازات داده میشد فی الجمله آن بچه نزد معلمه وقعتی داشت که دیگران نداشتند این مادرها حسرت میخوردند که کاش پدران پسران شان اعضای مجلس معارف یا ارکان معززه حکومت می بودند. تا در حق بچه های شان نیز رعایت می شد. بزعم این زنهای احمق آن بچه از پسران شان بیشتر استفاده میکرد زیرانظر شان از تجربه آن لمحه در آتی نمیافتاد. اگر آنها دور اندیش میبودند شکر میکردند که چیزی باعث سفارش پسران شان بخدمت معلما نبود*
از همه مصائبی که بر یک بچه غلبه کند، کم اندکه این قدر بدبختی وارد آرند مانند مراعات برای وجوه تضییع - پسریکه اغلاطش بسبب رتبه اجتماعیش معاف میشود، تا انجام حیاتش متحسر خواهد ماند شاگرد رذلیدیکه مؤاخذه او نمیشود برینکه با معیار های در سخانه مطابق نیست و در هر صورت اصولی زیر بار خواست نیست، قابل رحم است نه تبریک. یک معلمه که پسر یرا عزیز می پندارد که ازین سبب که پدرش یک رکن معارف یا رئیس بلدیه یا حاکم ولایت است اگر بخبر است اما دشمن بدترین


۴۷
مسائل هر روزه
آن بچه است. او میتواند یک مسرت عارضی حاصل کرده اما بالاخره ناکامی اش در کار اولینش موجب بر بادی او خواهد گشت +
این یک امر آشکار است که پسران اشخاص ممتاز و مشهور در جمعیت اکثراً از والدین شان کمتر در قابلیت می برآیند و در مراد هایشان از هم صنفان های خود پست تر می مانند. بهر کیفیت متواتراً، این بچه ها لیاقت های جبلی داشتند که در مکتب و نیز در خارج آن تکامل نیافتند زیرا به سبب امتیاز پدران شان بسلوک ملایم دو چار شده بودند. بآنها اجازه داده می شد که دائماً به آن خطوط مشی حرکت کنند که کمترین مزاحمت داشت و نتیجه بدیهی این برآمد که بعد از آن آنها چیزیرا باکمال رسانیده نمی توانند که دران مشغولیت قایم جد وجهد و تمرکز قوة مطلوب باشد +
در بعض مکاتب بچه مزدور اگر غلطی ها کند معاف نمیشود لیکن از پسر حاکم میتوان باز خواست نشود، چون این حال چند سال دوام میکند، آن پسر باین کمال میرسد که غلطی هایش همیشه در معرض در گذر خواهد ماند و برایش ضرور نیست که مثل دیگران احتیاط ورزد. لیکن چون این فرد در عالم جای خود را اشغال خواهد کرد. مردم از خطهایش چشم پوشی


مسائل هر روزه
۴۸
نخواهند کرد. آنها مسؤلش خواهند دانست بهر کاری که
او میکند. چون معلمان جبان و بطل پرست بگذارند که پسر
حاکم از میان مکتب بگذرد، حریفانش در کلانی نخواهند
گذاشت که از میان دنیا بگذرد.
بدین وجه خوب خواهد بود که مکتب با پسران مفتشان
مکاتب و اعضای مجلس معارف از دیگر شاگردان معامله
درشت تر بنمایند. یگانه طریقه مراعات یک بچه اینست که
تربیتیش صحیح باشد نه اینکه از کوتاهی هایش در گذر شود.
و بقرار استعدادش از و کار گرفته نشود. همه میلان لحاظ و
خاطرداری می پرورانند لیکن هر قدر که محرر تعلیم و حیات
را می بیند بهمان اندازه بیشتر یقین میکند که در در سجا نه
گنجایش خاطرداری نیست. یکجای برای جمعیت و مسرت
نیکو و محظوظیت است که در آن همه آن اوصافی ابراز می
یابد که طلبه را محرم و نافع میسازد. لیکن حق اظهار این
لحاظ داری نیست که از روی آن کمال آتی فدا شود
ازین خیالیکه مسرتنمائی مشتبه لمحه داده شود. برای شما
ضرور است که مزاحمت این میلانی را بنمایند ترغیب
مراعات یک بچه را می نماید او در شهر بیک کوچه مطنطن
یا در مسکن قصر نما بود و باش دارد یا والدین او


مسائل هر روزه
۴۹
شما را بدعوتها یاد میکنند و غیره +
اعصار جدید مسایل جدید در حیات اجتماعی ما تبدلات
را در تربیه پدید میآرند. صمیم رخ میدهد و
این لازم می سازد
که به پرورش معقول و سلیم اطفال پرداخته شود زیرا
این پرورش نهایت مشکل گشته است ـ بعض تبدلات
در دیگر مدنیت ها واقع شده است و برخی ازان ها نتوانستند
اند که مسائل متعلقه را حل کنند، این اقوام در تنزل افتاده
اند عینا بهمان مقیاسیکه حیات جمعیت عالیه مترکب میگردد و تنعم
زیاد میشود، در همان مقیاس این خطره زیاد می شود که اطفال خراب خواهند
شد ـ این همیشه صادق آمده است که چون مردم نسبتایک زندگانی ساده بسر میبرند
بچه با شروعای آموزند که برضا و مسرت خود ها را مطابق سازند بآن
نظامیکه در گرد و نواح شانست ـ چون ضرورت این است
که کار بطریقی سرانجام شود که مردم بخواهش خود برسند
برای بچه هم این احساس آسان است که باید حتما باین
کار کرده شود . او باید خود را موافق سازد با آنانکه برای
کردن آن مسئول اند ـ لیکن با تنمو حیات شهری،
اطفال غالباً این ضرورت را حس نمیکنند که وظائف
منضبط بجا آورده شود و متابعت بزرگان نموده شود


مسائل هر روزه ۵۰
چنانکه آنها بسهولت در حیات بسیط تر میکنند -
در سخت احوال شهری امروزه خدام تربیت
اطفال مینمایند بس زیاد تر از آنکه چون حیات
اجتماعی کمتر مرکب بود و خدام برای این میباشند
که احکام بجا آرند نه اینکه اطاعت شان کرده شود - هم
چنان مادر در شهر عصر حاضر بسبب فشار اجتماعی اکثراً
بدرجه تیزی کوک خورد میباشند که نه او فرصت و طاقت
دارد نه رعیتیکه موقعیت های اخلاقی اولادش را حل کند
و کاملاً تعقیب شان نماید نا آشنا را عادت تطبیق بدهد
و حسب حالات نشان بر رسوم و موسسه های جمعیت موافق
گرداند - او معمولاً عصباتی و در شتاب افتاده میباشد - مانند
اطفال باسک (در قصه مذکور) مسائل را مبنی بر ضرورت
فوری نه برآتی فیصله می نماید - هر کدام شخص صاف
دل مشاهده کند که چه قدر وافراً اطفال در امریکا در یک
خانه شهری رشوت داده میشوند تا برای لمحه خود را مطابق
یک قاعده روش بگردانند - او متأثره نخواهد شد از طرزیکه
فشار اجتماعی بر بچه وارد میشود و خرابش میسازد قابل
تذکار است که تا کدام حد این کار رشوت در بعض
عائله ها اجرا می شود لیکن یک وقتی میآید که این رشوت بس نخواهد


۵۱
مسائل هر روزه
گردد آنگاه کیفیت شهر انگیز اینگونه تربیه مکشوف میگردد. این
بدو خواهد داد که از دشواری حاضر برآرد ، این کل نتیجه اخلاقی
بچه را ملوث میسازد و برای حیات جمعیت موجوده ناقابلش میگرداند
الغای ذکوریت از تبدل نهایت متین که در حیات
اجتماعی واقع شده میرود چنانکه
تربیه اطفال ـ متعلق تربیه اطفال است ، نفی
صریح مردها از کل کار در شکاگومک مجمع ذوات کریم این
معامله را متذکار داشتند . هر شخص بجز یکی اقرار کرد که
در حین هفته فقط عصر های شنبه و صبح های یکشنبه اولاد
خود را دیده میتوانم و اکثراً این را هم ملاقاتهای مردم
مانع میآید ـ در دهات همچو در شهر شاگردهـا اکثراً امروزه از
میان مکاتب میگذرند و هیچ مرحله تقدم شان زیر نفوذ
یک مرد نمیآیند. اخبار تام بنتایجی داده که از نفوذ اناثیه
در تربیه طفل خوشگواریها امیداند ، باز هم بدون شرط
میتوان گفت که از ده نه بچه کم یا بیش خراب خواهند شد.
اگر یک حصه معتد بهای حیات شان در مکتب و بیرون آن
زیر اداره ذکوریه نیایند. بیک زن نمیتواند نمو تربیت بعض اسباقی
را درس داد که باید یک بچه کاملاً بیاموزد تا باحوال خاطره خود مطابق
سازد . معلمه میتواند درباره روش او تکلمش کرد لیکن او نمی تواند تکلم

مسائل در تبدل عسجده حیات است


مسائل هر روزه ۵۲

خود را چنان قوت و حرکت داده که بر جذبه قبضه کند و موافق
احوال آنرا مسدود یا منحرف گرداند *
در ممالک ماوراءالنهر که در آنجا همه تدریس را مرد ها می نمایند
بیک شاهد امریکائی در مکاتب یک درسی غیر مناسب بنظر میآید. در
بعضی از اینجاها یکی غایب می ببیند همدردی را با طفل خورد و
صبری را که در میان مشکلات مددش مینماید چون زنها بکاتب
محله آوردند طریقه های درشت و تیاری مرتفع شدند که در
بعضی ممالک عالم عتیق اکنون نافذاند و پنجاه سال قبل در
ملک ما جاری بودند این یک ملاحظه عام است که مرد در روش
خود با خورد ها چنان معامله میکند که از زنها مختلف است و این
اختلاف در سختی است یعنی کمتر لطیف است و عضلاتی است
یعنی بیشتر قوت دارد ـ او برای حصول مقاصدش زیادتر بر اجبار
انحصار میورزد و زن بر ترغیب . در درسخانه یک زن قاعدهٔ خود
را باظهارات بی اختیارانه اطفال مطابق ساخته می تواند
و از مرد ها درین امر سبقت میبرد . در طبیعت ذکور این
جبلّت است که کسانی را بقواعد و ضوابط انطباق
بدهند که از آنها انحراف میورزند لیکن طبیعت اناث بآسانی
تحمل کرده می تواند که در خوردها خصوصاً درجه بیشتر مرتب باشند
چون تکامل ملایمت در مکاتب ما قابل تحسین است آیا


مسائل هر روزه ۵۳

هنوز این خوفیست که از حد نگذرد؟ آیا این حتمی است که یک مقدار معین سختی و درشتی در انتظام شاگرد بالخصوصاً بچه تا باشد؟ بچه نمونه وار عضله را از نرمی بیشتر وقعت میدهد و لحاظ قوت را از لطافت و هر دیگر اوصاف زنانه زیادتر می پروراند - یک شاهد غیر متعصب نظام تعلیمی ما نمیتواند قطع نظر کردن از دیدن بچه ها در مکاتب ما که رو بخرابی نهاده اند زیرا در دوره مکتب شان هیچ گاه زیر دست یک مرد قوی نیامدند هیچ چیز بدون تمکن ذکور که آن از حد زیاد متمکن نباشد چنین بچه ها را متاثر ساخته از راه های بدنشان مانع آمده نمیتواند. و نه صرف بچه ها این اثر را جهت تکامل سلیم خود بکار دارند بلکه احتیاج بآن در حیات دختر هم بنماید اگر چه نظر به مرغوب عام این است که هرگاه بچه باید اثر ملایم نفوذ زن را داشته باشد، دختر در انجام صحیح و سالم خواهد برآمد ولو از ابتدا الی انتها یکی از جنس خودش تعلیمش نماید *
در اعصار حاضره مردم با ظهارات طفولیت بسیار عجیب گشته اند - بسیاری از ما خجل شده نمیتواند که بطریقه های خشنه با اطفال معامله شود زیرا احوال حیاتهای ما بانگونه چیز حساس مان گردانیده است. پیشینیان ما که از ما درشت


مسائل هرروزه ۵۴

تر کار و بار داشتند در روش شان با خوردان قوت وحرکت را زیاد تر استعمال میکردند. حساسیت های شان خصوصاً تیز نبودند در ایجاب مصیبت ظاهری بچه که درخانه مکتب و کلیسا بقواعد ضروری روش موافقیت نمیکرد. ممکن است که حساسیت های شان وافی نازک نبودند. لیکن این بیشتر غالب است که حساسیت های ما مفرطاً فعالیت گزیده میروند تا که ما بتکاهل تن داده میرویم باطفال حالانکه آنها برای بهبود خود اشان مزاحمت، انضباط و اداره مؤثر را احتیاج دارند- راجع بعدد زیاده طلبہ مکاتب یقیناً این صادق میآید و هر فلسفہ خاصیکہ نزاکت را در معامله ایشان تائید اکید بنماید - مضر ثابت خواهد شد نه تنها به بچه ها بلکه بجمعیت اعم - هرکیف ، خوف خفیف است که یک تنفس تذکر مثبت القلب در مکتب منفی خواهد ساخت بدرجہ مضر نرمی اناثیه را که دران باشد*

سزائ بدنی، حساسیت های ما که در سلوک با خوردان بحد افراط رسیده است درین میلانی دیده میشود که سزای بدنی ممنوع گردد. هر کدام صورت اصلاح جسمانی برای فتا کاری در بعض بلاد ملک قانوناً ممنوع شده است. در فرانس قریباً یک قانون وضع شده است که از روی آن در مکاتب عمومی هیچ شاگرد محکوم بجزای


مسائل ہر روزہ
۵۵

بدنی شده نمیتواند حالانکه در جرمنی جزای بدنی بالکل مروج است یک مقایسه مکاتب هر دو ملک ظاهر می سازد که در فرانس درمیان بچه ها از جرمنی زیاد تر ارادیت است لیکن درعین زمان شاگردان اول برای قواعد و ضوابط مکتب نسبت ثباتی کمتر لحاظ دارند و جرمنان بیشتر منقاد اند و زیاد تر کار را سرانجام میدهند ۔ یکی مشکلاً شک کرده میتواند که در یک مکتب فرانسوی مفید تر خواهد بود اگر در انتظام کمی زیاد تر تشدد باشد از ان جهت بچه ها کمتر خوش خواهند بود و در انجام زیاد تر خوبتر کار بتکمیل خواهد رسید *
طریقه های نرم در تربیه ۔ این قصد نیست که یک حجت آورده شود برای جزای بدنی که بست پنجسال پیش در مکاتب ما جاری بود ۔ لیکن این خطای غلطی مینماید که آنرا قانوناً منع سازید تا که بهیچ احوال استعمال شده نتواند ۔ مردم بسیار حساس باستعمال عصا معترض اند ۔ زیرا آنها ادراک میکنند که که این وحشیت میآرد ، لیکن این تداخل حساسیت بالغ است در اطفال خورد که در تربیه سلیم شان بسیار غیر مفید است ۔ البته اطفال باداره حساس تر شده میروند و سریعتر با ثرات لطیف ایجاب میکنند ، اما این گفتن بیهوده است که آشنا چنان


مسائل هر روزه ۵۶

ارتقا یافته اند که للہ احتیاج اداره بذریعه درد جسمانی فوق تر رفته اند - بدست یک معلم بسیار درشت ، سزای بدنی غالباً در مکتب ضرر میرساند ، لیکن واقعه این است که چنان معلمان اکنون در مکاتب شعبه او زیاد یافت نمیشوند چنانکه در ایام ما سلف بودند ، داخل بعد بعضی از ما که این صفحاتی را خواهند خواند ، خون درد جسمی یگانه مصلح حقیقی است که بعضی بچه ها نقد به گروه میتوانند - اگر آنها اوسطاً تکامل مییابند ، ازین مرحله میگذرند ، لیکن این کاملاً معتدل است و غالباً اخلاقاً شفا بخش بیک زمان معین در تکامل شان عصا مذکور شده است اما دیگر وسائط استعمال تحریکات جسمی است برای اصلاح که ازین بیشتر موثر است - عصا و حاکم غالباً از اصلاح زیادتر اشتغال میدهند - چیزیکه یک بچه سرکش ضرورت دارد این است که او ادراک کند که پیشی قانون وحکمی که استاد وکالتش مینماید ، یک قوه وسیعه ایست که از و لحاظش خواسته میشود - این قوت باید لازماً بواسطه فکر زیادتر برو اثر انداز گردد و میتوان این را بطاقت زیادتر براز دادند رائع که از ضرب مختلف اند *

مفروضاً یک بچه شریر یکه بروح مکتب متخاصم است بیک مجلس با معلم مدعو میشود و او آن متعلم را در بازوی

قال در مدارس فرموده است


مسائل ہر روزہ
۵۷

خود گرفته یک چاشنی آن قوت مدہشی را نشان میدهد که
اگر تماماً برو صرف شود تباهیش خواهد شد . آن بچه درین
تجربه آسیب نیافته است . لیکن از طاقت عظیم آگاه گشته
است که هر وقت بر علیه او رخ داده میشود اگر او در سرتابی
از متابعت قواعد وضوابط مکتب اصرار نماید. سزا ازین جهت
که موثر شود حتماً باید یک معامله توقع باشد . یکی مقاومت
در حقیقتی را کرده میتواند چون این میآید. لیکن چیزیکه بر یک
مجرم اصلاح میآرد یک پیش بینی امر بدیهی است که غالباً ضرر
متعد به رسانده میتواند هیچکس گاهی یک مؤدب خوب
نیست که متواترا اقتدار خود را تماماً صرف میکند . تادیب حقیقته
موثر ندرتۂ بمانه داده میشود بلکه هر کس که زیرا داره آن باشد
احساسش بینماید *
در تادیب هیچ وقتیکه اعتراض مؤکد وارد کرده میشود بر اینکه
قانوناً ممانعت سزای بدنی نباشد تا که این
اکسیر نیست را میتوان در حالات انتهای اشتغال ساخت
معافیه چون برای معالجه نزغبت های زشت تنها برین
نکته کرده شود ، این بداہتةً مایوسی ثابت خواهد شد.
والدین و معلمان یک فکر نافع ازین امر میتوانند
گرفت که چون دوا فنی تر میشود و معالجات شکل علمی

تأمل در مدرسہ کی محمود غائب


مسائل هر روزه
۵۸
اختیار میکنند ، اطبا درباره نظریات شان متعلق مرض کمتر
متعصب میگردند د ادعایے مثبت نمی نمایند بلکه در محافظات
شان بجسم انسان بیشتر محتاط ومتفکر و ساکت میشوند ۔ طبیب مبادر
دعاوی همیشه میداند که چه خواهد گردید او مجلہے موقتی را از دست نمیدهد
کہ ادویه یا نشتر خود را استعمال نکند ۔ ہر وقتی کہ او علتی را مے بیند
مستقیما حملہ آور میشود و این را ملحوظ نمیدارد که میتوان این نتیجه
باشد از خللهایے بسیار پیچیدہ ودقیقہ کہ از نظر دور نہفتہ اند۔
کارروائی یک نیم حکیم کاذب همیشه بنا دائقان ساستکارانه مستقیم و
بسیط مینماید ۔ اگر شما زمان منکشف نشانش بدهید او اظهار
این علم میکند که سوهضم دارید یا جگر خراب ، پس شما باید بہ کرات
متعدد روز مره یک قاشوق دوائی محقق او بخورید ۔ اما طبیب
حاذق میفهمد که بمقیاس زیاد تر یا کمتر ، کل نظام بدن در
یک مرض خاص مبتلاست ۔ بکدام سبب این قوای مراجع
را ضائع کرده است یک علاج تامین میتوان کرد فقط ۔ در
صورتیکه اینها بحال اصلی بیایند که عبارتست ازینکه پرو عزام
کامل هر روزه زندگانی ملحوظ گردد*
طبیب لایق همیشه آن شروطی را میجوید که طبیعت را از استعمال
اثر مقویش منع ساختہ اند یا از مجرائے معمولہ اش آنرا منحرف
گردانیده اند ، آنگاه او جهد میکند که آن شروط را تبدیل نماید این


مسائل هر روزۀ

۵۹

دلالتش میکند که در حفظ الصحه عقیده زیاد تر بنهد، و مفهوم
اوسع آنرا بداند، و بادویه کمتر اهمیت بدهد ولو این در وظیفه اش
عقده‌ها تولید میکند و این را در نظر مریض و تیمار دارانش کمتر مرغوب
و پسندیده قرار میدهد از تظاهر فنی آتشین که طبیب خام مینماید چون
شخصی علیل است اوی پسندد که کدام چیز بسیار مختص برایش کرده
میشود که در آن قوت و حرکت زود تر متصور باشد. این یک دلیل است
که چرا قطار گلاسها وقنی ہای حبوب پہلوی بستر بیمار این قدر مرغوبیت
عام پیدا کرده است. چون یکی در چنگال مرض است او اکثر اشیای را بلع
خواهد کرد که هیچ چیزی در تناول آن ترغیبش داده نخواهد توانست چون او
برای تحملش در حالت بهتر باشد او امید میکند که انچنین تدابیر بها ورانه
بسرعت رو خواهد کرد آنرا که شاید در سالها مجتمع شده است او بطرز
هنرمندانه اش استدلال میکند که معامله بدن انسانی و ماشین مساویست
یعنی یک اثر بزرگ تولید میتوان کرد اگر طاقت کافی افزوده شود
(مثلیكه از برق و بخار میشود)
خامکاً در تربیه اخلاقی ۔ روح را در صحبت نگاه کردن و در
حالت عت پس بصحت آوردنش بعضا تشابہ دارد بمعالجه بدن.
خامکار و سیرت دائماً تیار است که مداوی شاهانه اش بتمام خطیات
طفولیت و شباب بنماید. نسخه ہایش نیز در انظار بسی معلمان و والدین
چنان موزونیت آشکار دارند که شوره اش باشتیاق


مسائل هر روزه ۶۰

حسبه وتعذیب کرده میشود عموماً، نظام فلسفه اخلاقی وتعلیمی
باین تحلیل می یابد. چون یکبچه خطا میکند اراده اش شرارت
دارد یا غفلت، باید از درد ها ومجازات کدام نوع خالص
کرده شود یا تحریک داده شود. یک مادر بمحرر گفت
چون بچه هفت ساله اش درحالت دزدیدن چیزی
مبلغ گرفته شد:- من اورا خوب لت محکم کردم.
اوتفکر یک لمحه نداد که اثرات محیط را تبدیل کند که این
عمل را دریچه اش پرورش داده بودند. او فقط نسخه
خاصش را صرف کرد چون مرض عیان شد، احوال
پیچیده و ما سبق گذاشته شدند چنانکه پیشتر بودند +
کل مطالعه طبیعت طفل بتاکید افزون ترارائه
مان میکند که روش در کدام حالت خاص نتیجه
حسیات وتحریکات نهایت دقیق و پیچیده است و هر
قدر زیاد که یکی منابع روش را در طفولیت تحقیق مینماید
کمتر اعتماد حس میکند در قابلیتتش که ہدایات نقد
بدهد تا پیروی آنها درباره کدام مثال خطاکاری
نموده شود. او حس میکند همان خوفیکه طبیب
ذہن دارد در مداخلت بنظامیکه فقط ناقص مفہوم شده
است داد اشتباه میکند که آن امر معمولا این قدر عقده ها دارد که


مسائل هر روزه
٦١
بطرز بسیط و جسورانه بآن سلوک نمیشود که یگانه باعث تسلی
مردم عام فهم است. لت کردن یا عتاب نمودن برای همه
تجاوزات اخلاق یک طرز عمل ارزان و سهل را پیش میکند
و این حیات آن محافظان اطفال را قرار میدهد که بخیال شان
اصلاح در طبیعت یکی بز در میآید و نتیجه تجارب شدید میباشد
لیکن متعلمان منصف این گونه مجازات متفق اند که در اکثر
حالات این ناکام می ماند. اگر بهتری بیارد همین قدر است
که اثر آن عارضی میباشد و فقط حصص بیرونی سیرت را مساس
دارد نه بمنابع آن حکومت انکشاف نموده است که حبس و دُره
گاه مجرمان نوجوان را باصلاح نمیارد هیچ چیز این را صورت نمیدهد
بجز یک زمان دراز تربیه که از ته آن شروع میشود و انتهای یک عمارت
جدید اخلاقی را ایستاده میکند. این طریقه آئینه است و در نگ رویش
خوشگوار نیست لیکن طبیعت بشری با شاره کلاه منقلب شده نمیتواند.
متعلمان تکامل طفلی تائید خاص برین مینمایند که در تربیه خوردان
نسبت بتدابیر معالجانه بدفع اسبابی پرداخته شود که مولد مرض میشوند
این ها ادراک میکند که بسال هشتم یا نهم بچه درباره بسیاری بلکه اکثر
حصه سیرتش میلانش کسب کرده میباشد فی الواقع او در سال
سوم خود غالباً بنای تعمیر اخلاقیش را نهاده میباشد حتی تا اینوقت
او کشف کرده است که آیا او اطاعت اوامری را میکند که راجع


مسائل هر روزه ۶۲

بجمعیت والدینش ظاهر کرده اند، یا او قواعد مسافت خودش را تعقیب
نخواهد کرد. زمان برای اقامه عزت بزرگان و یک مزاج متابعت
شان بغوریت و قناعت عبثاً آنست چون توقعات و عاداتش
استقراری می یابند. چه درین وقت این کار مقالیته کم مشکلات
پیش میکند. اما یک طریقه نهایت مضر و غیر موثر تربیه اینست
که بطفل سر داده میروند تا وقتیکه او در عالم می بر آید که
آنجا اعمالش اهمیت عمومی دارند و آنگاه تفش شروع میشود
با فعاليکه تا حال باجازه آنها بود.
از نقطه نظر شاگرد - مذاکره مادر باب تادیب، باین حد تماماً
از نقطه نظر بالغ جاری مانده است که مسئول است برای اینکه
شاگرد را رهنمائی کند تا او خویشتن را بنظام اجتماعی توفیق بدهد که
دران خود را در می یابد، لیکن چندی بعض این مسائل را بلحاظ
نظریچه بنگریم که مجبور کرده شود تا لقواعد و ضوابط موسومۂ مردم
مُسن موافق نگردد اینک یک مثال مادی نمونه وار. یک مدیر
مكتب صرف ونحو شاگردان خود را در صنوف سوم چهارم سرزنش
میکرد که در وقفه تفریح در کوچه بازی میکردند و گلی را که بسبب
باران در آنجا جمع آمده بود همراه خود در در سحانه ها آورده بودند ازینجهت
معلمان و مدیر آزرده شدند بطور مجازات حکم شد که یک هفته از ان
تفریح محروم گردند. اگر چه شاگرد ها بشدت مدافعه کردند اما سودی


مسائل هرروزه
۶۴

بخشید. در اثنائے عمل آن درمیان تلامذه واساتذه نزاع باقی مانده
طلبه گفتند که بغیر از کوچه دیگر جای بازی نبود ولای را آنها
قصداً نیاورده بودند. معلمان گفتند که حاجت بازی چه بود و بعد
از مکتب وقت کافی برای آن داشتند. در مکتب باید سلوک
خوب روا میداشتند. عیناً درین نقطه فاجه میآید. معلمان بازی
میخواهند بلکه استراحت میکنند و یکدیگر را می بینند. آنها فهمید ه
می توانند که چرا طلبه همان رضامند نباشند. این معلمان حس میکنند
که سبب خاص بیقراری بچه ها این است که آنها بی پروا و شوخ
اند اگر خوش اطوار میبودند در محل ولای نمی در آمدند. غالباً اکثریت مردم
بالغ و معمر تقدیر آن ضرورت مطلق نمیکنند که از روی راه یک
بچه اظهار خیال خود بنماید بطریقیکه از بالغان مختلف است. آنها
باختلاط یکدیگر خوش اند چه مفاد های دارند که از محض تکلم مشارکت
شان میشود. لیکن طبیعت یک بچه جماعت سوم یا چهارم را مثل
بالغان بآن مناسبات اجتماعی آراسته نساخته است بلکه میگوید
شان که بازی کنید. فقط با رفقای تان سخن میزنید بلکه بایشان
بدوید در سرعت رفتار مسابقه کنید وغیره وغیر، در بعض عبارات
یک بچه کم قوت دارد که خود را اداره کند. چون طبیعت مضر باشد
موقتاً البته می تواند که جذبه خود را ضبط کند اما نهایت مشکل است که
یک مکتب پنچصد بچه در بین دفعه پانزده دقیقه میلانهای بازی خود


مسائل هر روزه ۶۴

را در قالب داشته باشند *
طریقه‌های مثبت در تادیب - در موقعیت مذکوره چه می
بایست کرد؟ آیا مجازات شاگردان برای بی‌فکری جائز بود:
آیا استاد پیش بینی میکرد و آن فعالیت‌های را نشان میداد که
باعث امتناع آن حادثه می شد، یقیناً بدوش معلمان الزام فرود
میآید شاید استحقاق بود که مجازات بخاطر تکامل مسئولیت در بچه داده
شد. لیکن چه قدر خوب میشد اگر ازین موقع اجتناب کرده
می‌شد؟ میتوان بدون شرط گفت که اداره یک جمع کثیر شاگردان
گاھی موفقانه نمی شود اگر بیشتر تدابیر منضیانه اطلاق گردد. اگر بہیچ موقع
برای استعمال ذرایع مثبت نباشد که فعالیت‌های جائزه مهیا
کرده نشود بہتر است که از بعض انواع روش صرف نظر کرده نشود بدیگر
حالات تحمل نمیشند بهر کیف فقط از نقطه نظر بارخ تادیب را نافع ساختن
یک خطای وخیم است توجه غایی استاد حتماً باید دریافتن نقطہ نظر
طفل باشد و بقرار آن انتظام نمودن اگرچہ بضرورت تماماً لحاظ
بچه را بہیچ موقع مکیدن. لیکن ہر نوع طریقہ ہای تادیب
استعمال شود، این گفتن یقینی است که اقل موفق
انفلی محض میلانهای طبیعی خوردانست بالخاصہ بچہ ہا *


مسائل هر روزه
۶۵

فصل سوم

انصاف بازی در درسخانه
یک صورت نمونه دار محتاج اصلاح - در یک شهر معمور
خوب، ایک عمارت مکتب عمومی است که بفاصل دو بازار سر گرم
وقوع دارد - تقریباً هیچ میدان بازی ملحق بمکتب نیست که
در آن بچه ها یا دختر ها تفریح بکنند - بطرف مقابل بازار از ان
عمارت یک حاشیه تنگ زمین گیاه دار است که منتظم بازار
از مداخلت آن بشاگردان ممانعت کرده است در ابتدائی سال
او مدیر مکتب را ابلاغ نمود که طلبه را اخطار نماید چنانچه در
مکتب اطلاع رفت که اگر شاگردی در آنجا داخل شده بود از
وقفه های تفریح محروم خواهد شد - در صنف ششم این مکتب یک
بچه است که با رفقایش مشتاق بازیها و ورزشها است و
در میان هر چند میبرآید - چون جسماً چنان مشکل است که
باید متواتراً بیرون خانه ریاضت نماید، اگر چند بآن پردازد
لازماً احتمال اختلال جسمانی دارد. بعد از اطلاع مذکور که طلبه


مسائل هر روزه
٦٦
دران جای قدم ننهند، این بچه را یکی از معلمائش در آنجا
گرفت . دیگر بچه ها هم بسیار نزدیک خطره بودند اما تنها
او بر جرم اقدام کرده بود چون معلمه اش گفت که یک ماه برای
تفریح از درسخانه نبرآید - او جواب داد که اگر چه بظاهر گنه کارم
اما در حقیقت دیگر بچه ها مرا بزور در آنجا انداختند - این اغلباراست
بود زیرارفقایش درشت و مشتاق جسارتها بودند . نه آنها مایل
باعتراف خطای خود بودند . نه از یشان کسی پرسید لہٰذا آن بچه
مورد مجازات شد و روح انصاف بازی در مکتب تکامل
نیافت +
بعد از دو سه روز والدین آن بچه استدعا خلاصش
نمودند باین عذریکه صحتش نهایت خراب خواهد شد اما معلمه اش
جواب داد که چون یک قانون مکتب را شکتانده بود - لاجرم
باید جزائیش را تحمل کند . بعد از یک هفته آنها او را از مکتب
علیحده کردند، اما چند وقتیکه بیرون مکتب بود بحال خود قناعت
نداشت باز او را در مکتب داخل کردند و اوقات تفریحش را
نیز دادند. اما والدین او مدتها اندیشه دادند که مبادا بار یک
حرکتی از و سر زند که موجب تکلیف و زحمت و نزاع
با معلمه شود +
ای قاری مجرب ، نعما که از میان فتنه های زیاد


مسائل هر روزۀ

در سجا نه گذاشته اید درینقسم صورت چه میگردید ؟ آیا برای
مدیره بهتر بود که از طرف شاگردان خود مدافعه میکرد و بر
علیه منتظم بازار احتجاج نموده ، بشهریان التجا میبرد ، زیرا آن
مطالبه غیر منصفانه مسئله اداره مکتب را بسیار دشوار ساخته
بود ؟ اگر تخفیفی ازان باز کردن حاصل نمیشد آیا معلمه
بر فیصله والدین رجوع کرده ، جزای آن بچه را بدیگر
سزا تبدیل میکرد ؟ معلمه حسب مسئله نتایج طبیعی عمل
برانشد که دران مردم زیاد عقیده دارند یعنی اگر شاگردی آزاد
بوده اطاعت قوانین مکتب را کرده نمیتواند پس او حتماً باید
نظربند شود تا دیگر موقع شکستن قوانین را نیابد - اگر
معلمه مطالبات والدین تن میداد آن بچه را آزاد میگردانید
آیا من بعد برایش ممکن بود که بر مکتبش اداره کرده میتوانست
آیا اخلاقاً برای آن بچه مضر بود که معاف شود اینچنین از ضرورت
تادیه تاوان برای خطایش سبکدوش گردد چون والدینش
بخاطر او استرحام کرده بودند ؟ نیز اگر اجرای این سزا صعوبت
ثابت میشود و بیک عبارت نا انصافی بود ، آیا آن
بچه در آتی اندیشه های خصوص نی پرورانید تا دوباره
در مصیبت نیفتد ؟

تامین تعاون طلبه در معاملات تادیبی مفروطاً این


مسائل هر روزۀ 68
مسئله را از یکدیگر نقطۀ نظر جمله نمائیم - آن بچه ادعا کرد در حقیقت
او خطاکار نبود بلکه هم مسلکانش او را فرمان فعل شریرانۀ
نشان ساخته بودند - مفروضاً معلم یا مدیره آن معامله
را پیش تمام مکتب می نهاد و هر قدر وقتیکه میتوانست
داد انرا کاملاً مذاکره میکرد و چون بوضاحت و صداقت آن
را بیان می نمود همه اهل مکتب میدانستند که مدیره
در نفوذ قوانین خود فقط پیروی ہدایات حکام شهر را
نموده بود. یقیناً طلبه از صنف چهارم بالاترین راے رہنمائی
یافته می تواند که چون حکام احکام صادر میکنند اگر آنها
نامنصفانه هم بنمایند باز ہم اطاعت آنها واجب است ما
دامیکه واضعان قوانین قایل ساخته نشوند که آنها عادلا نه
نیستند فلذا باید مسترد شوند . اگر این واضح می نمود که حکم
گذران بازار غیرمنصفانه بود و باید منسوخ شود آیا مدیرمکتب را تسکین
باین خیال آورده نمیتوانست که هر دو طرف را بسنجند ؟ آیا او شاگردانش
را امداد کرده نمی توانست که تا یک عریضه بحکام شهر دربارۀ تنسیخ
حکم شان کشیده شود آنها منتظر نتیجه باشند - این بهر
کس عادلانه می نمود . بعد از ان اگر یکی نافرمانی میکرد
آن برخلاف منشای تمام مکتب میبود . پس ازان اگر
یک جمعیت بچه ها یکی از خود را در زحمت انداخته بودند


۶۹ مسائل هر روزه

می بایست آنها در مجازات کشیده میشدند لیکن بعضی معلمان
خواهند پرسید که چگونه سراغ جمعیت مجرم رسانیده و گناه شان
بر آنها بار کرده شود ؟ در هر کدام مکتبیکه معقولاً حیات سلیم
باشد ، بچه ها اصرار خواهند کرد که در موقعیت های مذکوره انصاف
بازی باشد این یک عاملیت در تادیب که دائماً ملحوظ می
توان داشت و ازان استفاده میتوان کرد شعور خوردان از
هفتم یا نهم سال ببعد برای معامله مربعه است در یک مفهوم
عام این درست است لیکن معاقبه در زندگانی ساده
میدان ورزش آنها مطالبه انصاف بازی خواهند نمود حتّی
جمعیت های بچه هائیکه رسوم و قوانین هیئتی را شکستانده اند
که دران بود و باش دارند و برای اصلاح در دیگر مکاتب و
موسسات فرستاده شده اند ، این چنین جمعیت ها هم در بین
خود یک معنائی عنصری انصاف بازی را ابقا میکنند *
با شاگردان در تادیب در شهرها و در دیهات بهر حصه
ملک مدیران و معلمان یافت
مسابقه افکار نشود میشوند که بشاگردان خود مرافعه
میکنند خصوصاً در جماعت های بلند تر تا باین طریقه روح
عمومی معامله مربعه غلبه میتوان کرد . البته خیالات بچه ها و
دختر ها عموماً اینقدر دقیق و تیز نمیباشند که در جوانان است.


مسائل هر روزه ۷۰

لیکن کافیست که از بسیاری مشکلات میدان بازی اجتناب
شود چون سعی کرده میشود که مناسبات بچه ها را از خارج اداره
کنند چون مدیر شاگردان در مکتب آگاه می سازد که نگرانی
آنها کرده میشود - و اگر آنها در غلط کاری گرفته شدند مجازات
خواهند دید، اغلب است که ازین روش او یک میلانی در
آنها تکامل نماید که آنها مقابله افکار خود را با در نمایند که کدامین
سبقت می برد . اگر آنها از و پیش قدمی میورزند، این
را کاملاً استحقاق خود میدانند، کسیکه موقع فهمیدن تکلم بی
اختیارانه طلبه را یافته است خصوصاً از بچه هائیکه دور از مکتب باشد
ازین ایقان گریز ندارد که بسیاری از انتظام ما چنین کیفیت
دارد که اوعای نماید بطلبه که اگر آنها بتوانند سبقت ببرند . محرر
مکاتبی را میداند که در آنها در صنوف ششم هفتم و هشتم احساس
انصاف بازی چنین قوی گشته است که هیچ گروه بچه های بیباک
یک طفل بیچاره را در زحمت انداخته نمیتواند و دروغ را
در باره آنها نشر داده نمیتواند تا دیگر بچه های صنوف شان
الزام و ندمت بریشان وارد نکنند . شاگردان من حيث
المجموع میدانند که چه در معرض اجرا است - آنها گفته
میتوانند که کدام اشخاص با گروه ها غالباً اختلال
تولید خواهند کرد نیز اگر معلم آن را دریافته نتواند

مسائل در تدریس پسر های مکاتب


مسائل هر روزه
۷۱

چون یک التجا باین معنائی انصاف بازی برده میشود و معلم بدون بیانات اخلاقی فقط بیک طرز سیمی وصمیمی امدادشان میجوید چنان فاجعه میدان بازی که قبلاً بیان شده است میتوان مجتنب شد. اگر آن بچه حقیقتهً شکار جرم نشان گردیده بود آن گروه اعتراف خطای خود ها مینمود اگر آنها جرم کرده دعوای بیگناهی مینمودند بر مکتب من حیث مجموع اعتماد کرده می شد که مؤثراً دران باره عمل میکرد *
ولی گروهی قبل از وقوع این تنه کار خاص باید در نظر گیریم یک حیله هم طفولیت را که اکثراً موجب زحمت زیاد در درسخانه میگردد. یک مثال مادی را برای تو ضیح میگیریم: یک بچه ده ساله بر مراجعت بخانه از مکتب شکایت شدید معلمہ خود نمود که ساعت ها او را مجازاهً بعد مکتب نشانیده بود چه او درباره یکی از رفقایش اطلاعات خطا کاریش نمیداد او با صرار از اطلاع مذکور را انکار کرد و معلم بهمان اصرار هر شب نیم ساعت بعد مکتب نشانیدش تا او مطیع شده احکامش را بجا آورد. او محسوس میکرد که گذرانش با طلبه سخت خواهد شد اگر برعلیه یکی ازیشان چغلی نماید و معلمه خیال میکرد که او قصداً نافرمان بود چه امدادش نمیکرد در تحقیق کسیکہ قانون و نظام مکتب را شکتانده بود این یک صورت نمونه


مسائل هر روزه ۷۲

دار است که در انتظام بسے مکاتب بر میخیزد واکثراً منبع اختلال
و ملال قیم میباشد باستاد و نیز بشاگردان هر کسیکه قاعده
های ضمنی حیات بچگانه را میداند میفهمد که چغلخوری تقریباً
بد‌ترین جرمهای ممکنه در یک اعضای مکتب یا گروه شمرده
می شود. یکی از دروس اولین که گروه های بچه ها و اکثراً دختر ها
نیز، یک نو وارد را درا میآموزانند این است که او بانیوه
ایستاده گی نماید و سخن کسی را چیده بالا نگوید. حتما باید أواسرارش
را بر علیه همه مدققان نگاه کند، استاد باشد وزیر یا پولیس.
وفادار بودن باعضای جمع تان، یک قانون اصلی هر گروه
است و این در تکامل جمعیت مفید بخیر ثابت شده است. با وجود
آن. اکثراً بچه ها بالخاصه این را بحد مفرط می برند و اخفای
راز های مینمایند که برای چیز انبوه اعلامشان مناسب و نیز
برای انتظام مؤثر در مکتب و در کوچه ضرور بود.
اما این یک روش دانشمندانه نیست که معلم درپی یک
شخص افتاده احساسش را مغلوب سازد که برای حمایت
مجرمیست که یکی از گروهش واقع شده است غالباً بیشیتر قابل
تسلی ثابت می شد اگر معلم همگنان معامله کرده مفهوم
انصاف بازی را دریشان تکامل میداد و یک حس تمیز معادله
را در آنها راجع بخود تولید میکرد تا یک فرد حس نمیکرد


۷۳
مسائل ہر روزه

که اگر افشای سر مجرم را بنماید از حلقه جمعیت شان برانداخته
خواهد شد بلکه بعوض اخراج رضامندی شان را حاصل
خواهد نمود. یک گروه مکتب ممکن است که ادراک این امر را
بنماید و معلم میتواند تقدیر این را در دلهای شان جاگزین
ساخت که قواعد ضروری منقضیتاً تعمیل شود و برای هر کس بهتر
است که بدون قضا پابندی اینها شود. انگاه اگر یک اعضای
آن گروه بقوانین موافقت نکند و در پنهانی خلاف ورزی نماید
روش او حتما باید اعلام شود تا که بپاداش واجبی خود برسد. یک طرز
عمل مانند این وفاگروهی را اقامه خواهد کرد و در عین زمان تعاون
شاگردان را بمعلم عطا خواهد نمود تا مجرمان را بکیفر کردار شان
برساند و یک مزد برای چغل خوری متعین نگردد. تعقیب این
گونه کاروائی بموفقیت اعظم در موسسه ها همچو جماعت های
بچه های اشاری نموده میشود و این بچه ها نسبت بطلبه
مکاتب کمتر مایل میباشند که بانصاف بازی بفهمند و بـ
پردازند *
استحصال عزت طلبه - بسیاری ازین مسایل که در
بحث آورده ایم ازین واقعه تولید میشوند که طلبه عزّت
مناسب معلمان را بجا نمیآرند بهر سببیکه باشد. آیا شما گاهی
بیک گروه شاگردان دفعة درآمده اید که بآزادی درباره شما


مسائل هر روزه ۷۴
و در باب کار شما مذاکره میکردند؟ اگر انها را شنیده باشید که خورده
گیری شما میکردند روش شما راجع بآن چه بود علی السویه جانب
آن طلبه و جانب خطاهای شما که آنها شکایت آنها مینمودند؟ آیا شما
برین مفروضه عمل کرده اید که باید شاگردان شما عزت شما فقط ازین
حیثیت بکنند که شما بمنزله معلم شان می باشید؟ آیا شما استدلال کرده
اید که آنها اکرام شان نمیکنند ازین جهت که بدرستی تربیه نشده اند؟
یا ازین سبب که فطرتاً شریر اند؟ و آیا شما سعی کرده اید که در آنها
روش های مختلف الکامل بدهید از مجازات شان یا از اصدار
تقریری پیش مکتب اتان که ببحث آن احترام معلمان بوده
است؟
درینگونه معامله شما میگردید؟ یک گروه بچه ها اوسطاً یازده
ساله هم صنفان اند در جماعت ششم مکتبی که در یک شهر غرب درجه
عمومی دارد. آنها از خانواده های بهترین آن شهر میآیند. آنها از شیر
خوارگی بکلامهای گوش گرفته اند که بر مضامین مختلف بحث رانده است
و متعلق وقایع حاضره بود است بحوادث تاریخی بالفنون و موسیقی
بمظاهر طبیعت بسیرت معنوی و اخلاقی و امثال آن آنها مواقع
یافته اند که در هر قسم ورزش ها و بازی ها مشغلت ورزند.
اکثر بچه ها آلات جمناستک در خانه خود شان داشته اند و در
استعمال آنها ایشان مهارت و جسارت کسب کرده اند.


۷۵
مسائل هر روزۀ

آنها جمعیت های فت بال و بیس بال تشکیل داده اند -
من حیث المجموع آنها بر اسپ و بایسکل سوار شده می توانند
بدیگر بازیها و ورزش های عهد با نه سنج مالک بکفش های چوبی،
کشتی رانی شناوری، ماهی گیری، نشان زدن بکمان و تفنگ
یاد دارند، و اوزار را خیلی موفقیت استعمال کرده می توانند، الغرض
آنها (چیز ها کرده) میتوانند اما آنها اینقدر حساب یا تاریخ
یا جغرافیه را یاد ندارند که می باید و آنهای دانند که لسان
خوب را چگونه بتحریر آرند چنانکه آنها بضرورت در بلوغ خواهند
توانست، والدین های شان بمکتب نشان میفرستند تا این
نواقص را اکمال کنند *
معلم درین جماعت ششم اینقدر سنجارب وسیع و تنوع
ندارد که این بچه ها دارند - گو بموفقیت اوزار را استعمال کرده می
تواند یا کشتی رانی یا شناوری یا نشان یا سوار شدن باسپ و
بائیسکل وغیرہ را یاد ندارد وقت تر از همه او بآن وسعت مطالعه
نکرده است و آن قدر کلام تنور نشده است که این
بچه ها موقع یافته اند - فلذا آنها درین اعتبار بازو متفضل
تراند - اوجساً هم مانند اکثر بچه ها قوی نیست و صحتش
هم مثل شان نیست بعضاً ازین وجیکه محنتش زیاد
است و نیز ازین حیثیت که کار خود را سخت می پندارد و

سال دوم سراج الاطفال شماره ششم


مسائل هر روزه
۷۶
بیشتر سببش اینست که او از تهدیدات و کوتاهی های خود آگاه
هست فلذا ضرورت حس میکند که قدری درشت و تندخو
باشد تا مانع بی احترامی طلبه آید :
چرا شاگردها عزت یک معلم بچه با بضعت بدنش تنقید
میکنند و بطرز ناگوار بر
را از دست می دهند ؟ قلت تجارب وسیعه و
مختلفه اش تقریظ می نمایند - او اینقدر سیاحت نکرده است
که بعض شان کرده اند و چون تدریس جغرافیه مینماید عادتاً
بر بیانات رسمی کتاب متوکل است - حالانکه بعض شاگردانش مقامات
و مواضع مذکور را دیده اند و آنها می توانند آن واقعات مادی و
تازه را اندراج کنند که بدبختانه معلم فرومیگذارد چه خودش آنها را نمی
داند . او مایل میشود که نکته چینی شاگرد ها را بنماید اگر آنها کلمات
کتاب را قرائت نکنند و توقف نمایند . این بچه ها اکتشاف کرده
اند خواه از بصیرت خودشان یا از روی تنقیدات والدین های
غیر متفقه که معلم بسبب کوتاهی های خود اینوضع میگزیند این معلم
بحال بدترین خود تظاهر میکند چون سعی مینماید که بچه ها را در
ورزشهای بدنی دلالت کند - اوکوشش بنماید که برای
تقلید شان یک نمونه قایم کند . اما آنها بسیار ماهر تراند در
استعمال بازو ها و عصبهای خود - آنها در اظهار فضیلت خود


مسائل هر روزه
۷۷
کاملاً آماده اند و او درباره لیاقت خود آگاه، بحیثیتی شان سرزنش
میکند. بدیهی است که این درشان معاندت و مدافعت ایقاظ
مینماید و آنها مترصد فرصت های میگردند که بران اظهار بی
احترامی بکنند. این موقعیت برای همه که تعلق دارند بدبختانه
است. وقت استاد فی الحقیقت تلخ است و شاگردهائی از تجارب
مکتوبی فواید زیاده بردارند. فی الواقع بعض شان ضرر می یابند
زیرا روز بجد روزه در نشیمن های خود نشسته عادت بی ادبی و بی
پروائی را محکم کرده می روند. هیچ چیزی ازین آفت رسان تر نیست
که یک شخص عادتاً بی احترام گردد بآنانکه مافوق ترش اند.

حصول معاونت شاگردان قابل
درین حالت خاص کدام روش را
باید معلم بگزیند؟ چیز اولی که باید کرد این
است که پیش شاگردهای خود اعتراف
محدودیت های خود نموده بهیچ کوتاهی خود را پنهان نکند و بر هر
چیزیکه در ان آنها فضیلت دارند، اقرار نماید، مثلاً یک
قرائت را در جغرافیه فرض کنید. اگر او بآزادی و بدون تشنگی
بجماعت خود بگوید که جبل الطارق را یا دیگر جای را ندیده
ام و میدانم که بعض بچه ها دیده اند اگر او بشادمانی آنها
را دعوت دهد که هر چیزیکه در ان باره میدانند بگویند یعنی
موقتا بران مبحث استاد های جماعت گردند، او در حق خود


مسائل هر روزه
VA
نکات متعدد را حاصل خواهد کرد - اعتماد و ارادت مندی طلبه
را حاصل خواهد نمود و غالباً آنها بر اشگونی او تحسین خواهند کرد
بعوض اینکه بر قلت تجربه‌اش خورده‌گیری نمایند - علاوه بران
ازین قسم تعلیم بجماعت نفع زیاد نخواهد رسید - باید یک
معلم مبادرت ورزد درین که آن فعالیت های را در مکتب
کشف نماید که در آنها رهبر حقیقی شده میتواند - احترام طلبه را
بدست آورد آنگاه باید مساعی خود را در آنمعاملات مرکوز
سازد راست گوئی و نیک نیتی در باره نقائص خود اینچنین
موقعیت را خوب حل خواهد کرد و اظهار خشم خطا گیری و انتباه
بانضباط وتدريس على السويه مهلک خواهد بود.
بے انصافی در سخانه بے  {یک معلم اکثراً ازین سبب
                                              ارادت کیشی و اکرام طلبه را
احترامی ره پرورش میدهد} از دست میدهد که در مطالباتش
منصف یا منطابق نیست، مثلاً در جماعت هشتم یک مکتب شهری مشاهد
بود معلم از مکتب عالی اثاثیه شهادتنامه تکمیل یافته بود و معلوم مے شد
که در مضامین درس خود خوب واقفیت دارد، اما او این خیال پیدا
کرده بود که تصحیح و تسریع در تدریس بسیار مطلوب اند و این
اوصاف مطلوبه را در بسیاری کارش خصوصاً در ریاضیات
بجای همه مشق های تحریری حاصل کردن میخواست او سوالات


مسائل هر روزه
۷۹

را بشاگردها املا میکرد و اولاً متنبه شان میساخت که هفت سوال را فقط در بست دقیقه بنویسند وحل کنند . چون شاگردها کار میکردند او بعد از هر سه چهار دقیقه تقاضا مینمود باین گونه عبارات که تعجیل نماید . شما بسرعت کافی کار نمیکنید من درین مکتب هیچ کاهل ها را بکار ندارم بعض شما بهتر است که پس در جماعت هفتم بروند که درینجا باشند . دیگر نظریات محرکانه در اثنای تقدم حل سوالات افکنده میشد . پر اختتام بست دقیقه کل کار بند شد کاغذ ها گرفته شد و بر آنها نشان زده شده . بس بهر محرر داده شد و غلطی ها بشمار آمد . دریافته شد که اکثر طلبه اقلاً یک غلطی نموده بودند بعضی شان بجز غلطی ها دیگر چیز نکرده بودند . پس معلمه بین اشخاص بی نصیب حمله اور شد از ایشان پرسید که چون کار خود را صحیح کرده نمیتوانید چرا دقت کافی نمیگیرید . اگر چیزیست که تحمل آن کرده نمی توانم ، غلطی هاست اگر شما کاراتان را صحیح کرده نمیتوانید بهتر است که بجماعت سوم یا چهارم پس بروید و در انجا یاد بگیرید ::
بعد از مکتب دو بچه را شنیدم که درباره معلمه گفتگو میکردند اگر شما زودی نمی کنید او بشما چیغ میزند . پس اگر زودی میکنید و غلط می ننویسد او چیغ میزند که چرا زودی میکنید . هیچ راهی نیست که شما چیغ زدنش را منع کرده بتوانید


مسائل هر روزه ۸۰

عبرت اینست که اگر کسی بر شاگردان خود پیچ ببندد از آن
چاره نباشد باید که متوازی یک خط پیچ ببندد تا این خیال
بادل طلبه جاگزین نشود که معلم غیر متطابق و بی انصافت *
دیگر امثله . یک مکتب صرف نحو در یک شهر بزرگ بد و
بازار بسیار پر غوغا و با رونق واقع است حتی اگر دریچه ها هم
بسته شود صدا های سم ها، گادی ها و آواز های گادی و آنها
و پیاده ها شنیده میشود بالخاصه در جماعت ششم این غوغا
بتمام ها میرسد . معلم این جماعت عادتاً پشت میزش نشسته
سبق میدهد - بچه ها در آخر اطاق اکثراً نمی شنوند
و اگر دست های خود را بالا میکنند و طور علامه که
آنها نفهمیدند - او میگوید که شما بی توجه هستید و پیش جماعت
تمسخر شان مینماید - آنها مجبور میشوند که دست خود را بالا نکنند
بلکه باین نایل میشوند که سعی شنیدن سبق هم ننمایند نتیجه آن بچه ها
اکثراً غلطی میکنند فقط ازین سبب که الفاظ را نمی شنوند - پس
بر غلطی های شان عتاب نازل میشود *
یک دیگر مثال - یک معلمیکه از سالهای زیاد تدریس
میکند در عادی افتاده است که بافتتاح مکتب هر سال سه چهار
روز امتحانات بگیرد-این امتحانات را سخت می سازد زیرا او میگوید که نمیخواهم در
جماعت من بچه های بی مغز باشند *

معلم پر دردسر


مسائل ہر روزہ
۸۱

بست دقیقه بعد از روز اول مکتب، در صرف و نحو
امتحان میگیرد- ازین بچه های جماعت هشتم سوالات بیشماری
میپرسد که پدرهای شان هم جواب داده نتوانند واد بعض
شان تعلیم یافته بلند اند- این شاگرها اقلاً نه هفته در باره صرف
و نحو هیچ تفکری نکرده اند- مغز هائیکه آنها داشتند عادت صرفی
و نحوی را کم بیش در حیات نه هفته بیرون مکتب ضائع کرده
اند و معلم درین امور همه خود را تیار نموده است تا علم فضل
خود را پیش طلبه آشکار سازد- عقب صرف و نحو یک امتحان بعد
دیگری میآید، چنان که میتواں توقع کرد خوب ناکامی های زیادی رخ
میدهد حتی طلبه بهترین غلطی های بیشمار مینماید- پس موسم نیت
و شکایت آغاز میکند چوں معلم خیالات خود را درباره شاگردها
ظاهر میسازد- بروایت موثوق ترین بیان میکنیم که لااقل دوازده
سال این معلم هر جماعت جدید را گفته است که آنها نادان
ترین جماعت های او بودند و محض بیکاره های که مثل
شان را ندیده ام حتماً باید ثلث یا نصف جماعت را دو یا سه جماعت
پست تر بفرستم که بآن مناسبت شان است عادتاً طلبه متعددی
را در جماعت خود نگذاشته است و چوں یکی را یکبار نمیگذارد
هیچ چیز مانع آمده نمیتواند که آن شاگرد یک سال دیگر جائی بسر
آرد- در ماضی مدیر و مفتش در باب بعضی مداخلت کرده بودند

مسائل در تدریس پرنسیپهای مکاتب


مسائل هر روزه ۸۲

آیا بدون موفقیت زیرا آنها میگویند که در اکثر طریقه نمایش آن معلم چناں قابل و قوی است که در یک صنف بهتر است که که مراعاتش سود *
بعض معلمان خیال میکنند که این یک علامه درجات بلند شان است اگر خطای معلمانی را بگیرند که قبل ازیشان رفته اند و تحقیر هر جماعت نوی را بنمایند که بآنها داده میشود . یک نگران معروف یک مکتب شهری گفت که من بمعلمان خود تاکید کرده ام که کار شما فقط قبول کردن شاگرد جدید است و تعلیم دادنش حسب ضرورتش ، نه که خطای آن چیز را بگیرید که قبل از شما رفته است اگر یک معلم بافتتاح مکتب یک امتحان میگیرد و مدعا این است که چگونه جماعش را تدریس نماید نه اینکه شکایت کند بر انکه نمی دانند در امتحان من فقط یکبار معلم بمن میگوید که بچه بیکارگی معلمان سابق تدریس کرده اند *

جهات کامگاری نه از ناکامی - معلم مذکور مسرت حس میکند درینکه دل بعض بچه ها را بشکنند - او میگوید که مبلغ شان در علم هیچ نیست و غالباً گا ہے نخواهد شد- این روش که بوفور در معلمان مشاهده شده است ، یک اساس بسیار مهم انضباط را ارائه میکند - یک مدرس یک حصه آن را که متعلق نظریه مایوسانه است در یک مقاله بیان میکند - درین زمانه معلمان بر کوتاہی

رسائل در درس تیم ستم که کاتب دارد مدیر سراج


مسائل ہر روزہ
۸۳

ہائے طلبہ زور نمیدہند بلکہ از آنها بخاموشی در گذشته بر خوبی
ہائے شان تائید مینمایند ۔ در زمان من این طور نبود و من نمیخواهم
کہ یک بچہ من کہ گاہے غلط میکند بشنود و بداند نہ اینکہ سبق
صحیحش برای او آشکار نشان داده شود از رواج گفتن غلطی ہائے
قوی تولید مے شدند و از طریقہ ہای حاضرہ شک دارم کہ این حاصل
بشود ۔ رائے مدرس موصوف کاملاً بر عکس فکر منست ۔ این ملیک اصول
ساده طبیعت بشری است کہ از تجہیل غلطی ہائے کسی شما او را
تقویت نمیدہید بلکہ ضعف میدہید اگر یک شخص بہم شہر یایش
پانزده کرت نطق کند و ہر بار ناکام آید عملاً تیقن است
کہ شانزدہم بار و ہر دفعہ بعد ازان ناکام خواهد گشت تا وقتیکہ
نطقش را اتمام نموده چندی حیات موفقیت را میندوزد مادامیکہ
خوف ناکامی قبضہ اش کردہ است مواقع موفقیت برایش کمست۔
این از ہر چیز بیشتر در حیات روز مره ثابت میشود قاعدة چیزیکہ
ما میخواهیم این است کہ دلہائے شاگردان ما را مملو سازیم باینکہ در
ہر چیزیکہ آنها بدست دارند آنها کامیاب گشتہ میروند ۔ البتہ اگر
آنها بے پرواہ بے التفات یا بیباک اند و نتیجہ در کارہائے
خود ناکام میمانند حتماً باید بنہایت تاکید آگاه کرده شوند کہ آنها
ناکامند ۔ اگر احتیاط ورزند و بکار خود توجہ مناسبت بدہند
تا ہر سرعتیکہ ممکن باید باید باین آگاہی ناکامی بر کنده شود و


مسائل هر روزه
۸۴

بجای آن خیال موفقیت نصب گردد. اگر یک بچه هر روز
برای غلطی ها از اول جماعت بآخرش فرستاده شود در انجام بدش
حکم میگردد که با وجود هر کوشش او قابلیت بلندی در جماعت
نیست لہذا بر پستی اقتناع میکند و این خیال بسیار مهلک
است باید معلم چندی بر ناکامی او متوجہش ساخته طرز اختیار
کند آینده کامیابیش بدلش جاگزین گردد
فرضاً اگر کسی بر کار یک روزه اش در مکتب نظر ثانی اندازد
و بنگرد که اکثر کارهایش این بوده است که غلطی های طلبه را
نشان داده است و برای آن تنبیه شان نموده قایل شان ساخته
است که آنها ناکام اند و گاهی کامیاب نخواهند شد نتیجه این بطلبه
چه خواهد شد ؟ معلم جواب این را از تجربه خود بگوید - آیا دشمنش که
خطایش گرفته است یا دوستش که تشجیعش نموده است، زیاد تر
نفع میرساند *
معمولاً تصحیحات باید شخصی خصوصی باشد - اصول آشکار
ساختن موفقیت و سلوک نیکو زیاد تر از مقابل آن در درسخانه
یک مسئله مهم انضباط را پیش میکند که معلمان مختلف تصور
مختلف حل مینمایند. در یک شهر غرب وسطی دو معلم شاگردانی
دارند که سن سیرت عمومی شان تقریباً یکسان است بعضی شاگردان
درین دو جماعت از عائله ها میآیند که آداب و لطافت در آنجا


مسائل هر روزه ۸۵

حکم فرماست و دیگران از خانواده های کاملا مختلف میآیند پس
مسائل انضباط درین در سحانه ها فوق العاده دشوارند بچه های عائله
هائیکه بمحاوره عام بهتر گفته میشوند عادتا خیلی آزادی دارند وعموماً
روش معلم را نمی فهمند چون او عتاب شان مینماید بر سخنانیکه در
خانه نامی شان مجازاند بلکه همان والدین شان تحسین میفرمایند
بچه هائیکه از خانه های کم بضاعت میآیند بتدابیر انضباط معمولی
معلم کم توجه اند و تنقیدات و شکایات شان که معلم درباره معامله
شان مینمایند از دلهای شان می لغزد چنان سهولتیکه آب از
پشت بط میرود*

معلمانیکه این جماعت ها را تدریس مینمایند مفکورات بسیار مختلف
راجع بحل کردن این مسایل دارند. در یک در سخانه معلم همیشه هر
واقعه تصحیح را اشاعت میدهد. اصلاح هر شاگرد را بطریقی مینماید
که هر کس در جماعت نکته چینی هایش را بشنود او عادت دارد
که در شروع مکتب همه را من حیث المجموع خطاب کند و
نمونه وار اقسام بدسلوکی را بیان کند که از ان باید اجتناب ورزید
چونکه در محنت و مشقت است آوازش انعکاس افشار مینماید که
طلبه آنرا شکایت تعبیر میکنند. اثر این طریق بر مکتب عیان
ساختن کار اصلاح است بحدیکه از خود تعلیم بیشتر این آشکار
است. شاگرد ها همگنان این را حس میکنند و از هر واقعه انضباط


مسائل هر روزه ۸۶
آگاه نیستند لیکن با وجود آن هوا پر است از تنقید خورده گیران
اطلاق مجازات و این اموریست که شاگردها خارج مکتب مذکور دارند.
اصلاح باید بخاموشی باشد. معلم ثانی در انتظام خود
طریقه بالکل مختلف را تعقیب مینماید او ندرتّاً پیش کل جماعت
درباره اصلاح بیک شاگرد صرف میراند. اگر او ضرور میداند که
درمیان کار بکدام بچۀ هدایت و نصیحت کند، او بنشینش میرود و
حتّی الامکان بخلوت و خاموشی سخن میزند البته جماعت میتوانند درک
کرد که معلم ضبط و ربط مینماید لیکن طریقۀ آن بخیال عدم نمایش
است که بعوض اشتغال تمکن و اثر خوب میآرد +
سکوت و خلوت - خصایص غالب این طرز اند، اکنون سکون
در رهنمائی یک گروه همیشه فکر میدهد که در مقتدیان هم سکون
باشد و برعکس آن هم راست است. اکثر این ضبط و ربط
واقع میشود چون اکثر طلبه هیچ بدستخانه نباشند - در اثنای روز
معلم نامهای آن بچه های را بر کاغذ خفیه مینویسد که
دربارۀ کدام میلان ممانعت شان کردنی است و آنها را دعوت
میدهد که بعد مکتب باو باشند - پس او در خلوت با هر
کدامی جدا مجلس مینماید و در آن بتائید تام میگوید چیزیکه
بتنهایش گفتن دارد. اولاً در هر صورت ورنه از ده
این بس بیشتر اثر میافگند ازانکه پنجاه تماشا بین باشند


مسائل هر روزه ۸۷

که عموماً با تأدیب شده گی همدردی مینماید . درین حالت
احتمال است که قوت تنقید یا ترغیب ضائع رود اگرچه
در صورتیکه هر جماعت کاملاً موافق پروگرام معلم باشد
و کمک احکامش را بنماید نتیجه نافع تر خواهد بود ـ اما بظاهر
عمومی نکته چینی متواتر در انجام ناکام خواهد ماند درینکه از
جماعت من حیث کل تلقی خوب بگیرد ـ گاهی گاهی در
واقعات وخیم انضباط میتوان استعمال کرد و آنگاه این یک معاونت
قیمتدار بمعلم خواهد بود بطور که دعوای عمومی میتوان بدون شرط
بیان کرد که مؤدب بهترین آنست که رأساً بهجران منفرد معامله
مینماید و کمترین موفق آنست که همه انضباط خود را چنان علانیه
میسازد که هر کس ازان متأثر شده یک فضای بیقراری و
بی نظمی هویدا میگردد ـ آوازش باید شنیده شود در تعریف
و تدریس بس زیاده تر و اکثر از تصحیح و خطأگیری اکثراً معلمها
عادت شکایت پیدا میکنند که شور و غوغا در جماعت
است و همه را ملزم و بی ادبی قرار میدهند حالانکه
فقط چند بچه ها خطاکار بودند ـ این غلط است ـ این ترغیب
نشه بی نظمی در در سخانه مینماید و بدل طلبه نقش میکند
که همین یک امر مهم در مکتب است از یک شاگرد
چنین مکتب بپرسید که در حین روز در مکتب چه


مسائل هر روزه ۸۸
واقع شده بود و او غالباً مثالهای تادیب را باظهارات
غضبناک معلم بیان خواهد کرد - این طبیعت بشری است که
تعقیب نقشه تنقید و شکایت علنی نموده شود چون در درسخانه
انتظام درست نباشد، لیکن لازم است که مقابله این میلان
کرده شود و درین مظهر مهم تدریس یک طرز مختلف عمل
مستمر باجرا آورده شود +
مسئله مکالمه در جماعت - قبل از گذاشتن مضمون
انصاف بازی در درسخانه چیزی باید گفت درباره منبع خاص
نزاع در بین اکثریت معلمان و شاگردان شان اگرچه حواله
اش بیک فصل سابق داده شده است - در همه اوقات
بمعلمان زحمت از دست مسئله مکالمه رسیده است معلمان
جوان خصوصاً بعمومیت بسیار مضطرب میگردند برین جذبه که
ظاهراً ناقابل انضباط است یعنی اینکه طلبه در درسخانه
سرگوشی مینمایند - یک معلم نو هم بزودی ادراک میکند که بچه ها باید
تمرکز توجه بسبق بنمایند ورنه پروغرام اتمام نمی یابد و این ممکن
نیست اگر بچه ها بیدیگر حرف زنند و هرگاهی که بخواهند سرگوشی
کنند - اغلب است که درین مکالمات آنها مذاکراتی خواهند نمود که بکار
مکتب تعلقی نداشته نباشد در تفکر این مبحث بیک مجلس قریب معلمان
همگنان اقرار کردند که چون مکالمه در ساعات مکتب مجاز میشود توجه طلبه عموماً


مسائل هر روزه
۸۹
منتشر میگردد زیر آنها در باب کار مکتب سخن نمیرانند مرغوبیت ہائیکه آنها دارند بیرون مکتب واقع است و متعلق است بواقعات درخانه که اتفاقی پیش میآیند اکثراً آنها مخابره خواهند کرد راجع بکدام خصوصیت معلم در اوضاع یا لباس یا کدام عادت هم صنفی که تحریک خصومت یا تمسخر بنماید غالباً اکثر معلمان متفق خواهند شد درینکه کار جایز مکتب طلبه را بمخابره تحریک نمیکند مثلیکه فعالیت ہائے خارج مکتب بر انگیخته میسازد. درین جا مشکل خاص مخابره در درسخانه واقع است +
باید در آغازه تقدیر کنیم که جذبه مراوده یکی از عمیق ترین و مؤکد ترین میلان ہاست که حیات طفلی دارد بداہتہً طبیعت بیک ہستی بشری میگوید +
تجارب تانرا ہمنوعان مشارکت کنید ـ ذکر خصائل دیگران را با دوستان و رفیقان تان بنمائید ـ ہیچ سخن را نزد خود نگاه نکنید و دیگران را ہم مگذارید که تجارب شانرا از شما اخفا کنند ـ چوں ہر چیز بدین طریق اعلان یافت ہر کس از تجارب مشترک مستفید خواہد شد ـ و چون امر قیمتدار کشف شود ہمہ ازان متمتع خواہند شد نیز اگر شما در باب خصایص دیگران اظہار کنید چیزیکه مفید و خوب است قائم خواہد شد و امور قبیح و معیوب


مسائل ہر روزه
۹۰
منتفی خواهد گشت. اگر ہر کس درین باره تکلم کند و بآزادی رای
خود را بگوید یک قسم فکر عمومی استحکام خواهد یافت و این
موثرا روش آن مردمی را اداره خواهد کرد که بآنها تعلق دارد. اگر
شما تجارب خود را بدیگران و در باب تجارب خود شان مذاکره
نکنید. و اگر شما نقطه نظر خود را در باره دیگران و از آنها را در
باب خود معرض بیان نسازید، انگاه اغلب است که ہر کس
راه خود برود و یا ممکن خواهد بود تعیین این اینکه در اعمال
مردم کدامی جایز و کدامی قابل اجتنابست *
ہر معلمیکه یک بچه را از دو سالگیش بعد مشاهده کند.
بالضرور خواهد دید که آرزویش بحویت تمام این است که مردم
درباره او رجوع نمایند. اگر او یک خانه گک بازیچه میسازد
بہر کس آزار میرساند که در خانه اش باشد که بیائید و سیر آن را
بنماید. چیزیکه او میخواهد پسندیدگی شانست. اما اگر آنها ندمت
آنرا بنمایند. یا انرا بی التفاتی ورزند این یک علامه است
برائی او که این گونه فعالیت را ترک دهد. مثال بہتر اینکه فرض
کنید او یک مرغک میگیرد و پاهایش را کش کرده میگیرد و ہر کس
را در خود صدا میکند که او را بنگرید. فرضا مردم بشکایش متخاصمانه
پیش میآیند. از چرو هایشان از اوضاع جسمانی شان از گفتارشان
روش او ناپسندیده معلوم میشود بسیار غالب است که بچه دوباره


مسائل هر روزه ۹۱
آنکار را نخواهد کرد - اگر بر عکس آن مردم ستایش عمل او را
بنماید، مثلاً بر چیزیکه میکند بخندند بخیالش بدهند که از کارش
محفوظ میشوند و همین اغلب است که در یک گروه واقع شود-
پس بچه کار خود را یکذریعه ضیافت طبع دیگران خواهد پنداشت
و یک وسیله حصول امتیاز برائ خود خواهد انگاشت، اغلب
است که هر دفعه که موقع یابد تکرارش خواهد کرد تا کسی تقدیرش
را بنماید *
امثله مذکوره بسیار بسیط و عام اند برای اظهار اینکه طفل
جذبه دارد برائے جلب انظار و افکار دیگران تا بداند که از خیالات
و اعمالش کدامی مردم می پسندند و کدامی باعث امتیازش خواهد
گشت و از کدامی میبرند و کدامی موجب بدنامی او خواهد شد
بیشک طفل خُورد درباره شهرت خود بسیار حساس نیست بجر امور
چند مثلاً بیدل یا خسیس بودن وغیره - اما چون نشو و نمو می
یابد او افزون تر متفکر شده میرود که در اوصاف لطیفتر چشم
دیمن، سیرت نامداری کسب کند و او همیشه مشتاق است که بحضور
دیگران چنان اظهار نماید که پسندیده شان بیفتد در آن
کارهائی که او شایان میداند میتوان دید که بدون این خصلت
تطابق اجتماع محال خواهد شد. اگر یک بچه تنها بخود نبرید
و پروای اظهار خود نزد دیگران داشته نباشد واقعا


مسائل هر روزه ۹۲

بخیال شان در حق خود ندهد، او یک وجود اجتماعی شده
نمی تواند - مکالمه در بین مردم ضرورت اساسی است برائے
تکامل احساس اجتماعی و لیاقت اجتماعی +
پیرون مکتب طفل تشجیع آزادانه مکالمه داده میشود - قبل از آمدن
طفل بمکتب عموماً آزادی زیادش داده میشود که تجارب خود را
بدیگران مشارکه نماید - والدین عادتاً برائے بچه ہائے شان اجازه
میدهند که بهر چیزیکه رغبت شان باشد اظهار فکر نمایند و از
رفقائے شان بپرسند - شاید بدستر خوان میتوان جذبه طفل را
درین باب منضبط ساخت و بعض سبقها در این امر داد، اما در
حیات حاضره امریکائی برائے بچہ ہا بدستر خوان و دیگر مقامات
نیز اختیار زیاد اظهار خود داده میشود. بلکه برین امر تحسین شان
کرده میشود - فی الواقع خارج درسخانه مکالمه آزادانه خصوصاً در
عائله ہائے امریکائی مامور میگردد و میلان این پرورش مییابد
لهذا چون طفل در مکتب میآید او تجربه سابقه ندارد که پیش
دیگران زبان خود را عنان دهد +
خوش بختانه فضای درسخانه از عائله و بازار مختلف است و این
یک پابندی میآرد - هر قدر زیاد که او شان معلم و درسخانه را حس
میکند همان اندازه او منضبط میگردد و باظهارات معلم و رفقایش
متوجه میشود در موقعیت ہائے عام بیرون مکتب بچہ بے اختیارانه


مسائل هر روزه ۹۳

حسب محل اظهار خیال خود مینماید. لیکن در درسخانه چون هر چیز این فکر میدهد که باید معلم را بطور عمائد پیروی کرد او ملتفت بمعلم میشود و از بے پروائی تحریکات خود را تعقیب نمیکند. و در محیطیکه آواز او چون در خانه کردد اختیار انفرادی غلبه میکند اما در یک محیط جدید و اجنبی میلانش اینست که آموزنده شود. اکنون اگر معلم او را در موضع نگاه کرده نتواند که عظمت و اهمیت درسخانه را حس نماید، غالبا او مطیع خواهد ماند، نقشه های معلم را ادراک خواهد کرد. و اشتیاقاً هدایاتش را تعقیب خواهد نمود. درین حالت از جهت سرکوشی زحمت زیاد نخواهد داد زیرا او ضرورت این امر را حس خواهد کرد. که بیانات معلم و رفقایش را فهمیده، چون ازو پرسیده شود، درباره آنها خود بیان داده بتواند *
طریقه موثر ترین برای اداره شرور مکالمه - بهترین طریقه این است که شاگردها در وضع آموزنده و منقاد ادامه کرده شوند تا بافکار و خیالات معلم متوجه باشند و چون او حکم کند که در پے آنها بیانات خود بدهند. اگر بآنها نشان داده شود که کار منضبط شود پسندیده است و می ارزد که یاد گرفته شود و چون بآنها موقع داده شود این را بیان کرده بتوانند، انگاه مکالمه شان جایز خواهد بود چه راجع بفعالیت های مکتب خواهد بود. مسئله فی الحقیقت این است که کار مکتب در درسخانه متغلب گردانیده شود. در هر مکتب خانه


مسائل هر روزه
۹۴

خوب منتظم بطلبه احساس داده میشود که بهترین طریقه امتیاز
ایفائے وظایف منضبط و مهارت آنهاست. لاریب، بعض معلمها
باین اعتراض خواهند کرد زیرا آنها نامناسب می پندارند که یک
شاگرد را برائے فضیلت در کار مکتب تحسین نمایند. لیکن تا اینکه طبیعت
بشری اساسا تبدیل نمیشود این ضرور خواهد بود تا طلبه را تحریک
داده شود که توجه مناسب بکار مکتب بدهند و رغبت های مخالف
آنرا در قابو آرند و بآنها احساس داده شود که چون خود را موافق
نظام درسخانه بسازند و موثراً در ان باره بیانات نمایند، کار وفادارانه
و موفقانه شان برائے همصنفاں شان بوالدین شان و بدیگران
معلوم خواهد شد. ممکنا نامهای شان در جرائد شهر شایع خواهد
گشت و انگاه امتیاز شان ماورای حدود درسخانه خواهد رفت *
حیله ها برای امتناع مراوده - متیقن است که مراوده
مضر در درسخانه خاطر خواه انسداد نمی یابد چون شاگرد ها حس کنند
که در جماعت خوب بودن چندان وقعت ندارد. بسیار معلمها
بهر گونه حیله ها تشبث مینمایند تا مراوده را منع کنند، بجز
تدبیر بهترین تدریس بطرزیکه مرغوبیت ہائے مکتب از حیات
خارج آن بطریق مؤید و مؤکد، غالب و نافع تر نشان
داده شود. از بچه ها بشب پرسیده میشود که در اثنائی
روز چند کرت سرگوشی کرده بودند، بطور مجازات اسباق زائد


مسائل هر روزۀ ۹۵

داده بشوند، نشيمن جای طلبه متواتراً تبديل شود تا از
رفقای سابق دور تر گردند، اكثراً بعد مكتب نشانيده ميشوند
و برای سرگوشی لت كرده ميشوند، ليكن حقيقةً سزا مراوده
را دائماً بحد معتد به منع كرده نمی تواند داد در بعض مواقع
يگانه علاج باشد - ليكن اگر شاگردها في الواقع سرگوشی كرده
نتوانند معمافيه متواتراً مراوده كرده ميتوانند بواسطه چشم
تغيير دهن و روی حركت اعضا يا پيچيدن و تابيدن
جسم كه اين همه زبان كر و گنگ است يكى در مكتب
خانها می تواند ديد كه بعض شاگردها متواتراً مراوده دارند
حالانكه يک حرف بيكديگر نميگويند . يگانه طريقه اداره اين
چنين طلبه اين است كه رغبت های شان تحقيق شود
يا اگر اين محال باشد از مكتب خانه نفی شوند - بعض
اوقات شاگردهايی يافت ميشوند كه كار مكتب را تقدير كرده
نميتوانند و وضع متخاصمانه بآن دارند - اين چنين طلبه مكتب
و كارش را استهزاء می نمايد - آنها بآزردن معلم و باخلال
ديگران در وظائف شان سعی ميورزند - الغرض آنها در
بر هم ساختن نظام مكتب جهد می نمايند - آنها بايد تبعيد
شوند و اين چنين طلبه در مكتبي انداخته نشوند كه ضروريات
خصوصی شان در آنجا نگرانی نشود - شر مراوده در كدام مكتب

مسائل در تدریس هر سر و کاسب


مسائل ہر روزہ
۹۶

خانه بسیار تقلیل میتوان یافت اگر وقفه های متواتر برای
آن ترتیب داده شود و طلبه بیکدیگر ملاقات آزادانه کرده
بتوانند فرضاً برای بچه های خرد سه دقیقه بعد از هر بیست
دقیقه باشد که درین وقت از فشار عدم مراوده تخفیف بیابند
و درین سه دقیقه جذبه اظهار خود را سر بدهند بعد ازین
آنها باز متوجه شده کار شروع خواهند کرد. برای شاگردها
مدلل کرده شود که اگر کدامی در حین کار ضبط خود ننمود از وقفه
استراحت محروم خواهد شد اگر طلبه من حیث مجموع خاموش
نماندند، وقفه تفریح داده نخواهد شد. این بموافقت طبیعت
بشری است که یکی باید موقتاً از مسرت دست بردار شود
تا من بعد بمقیاس وافر تمتع آن بردارد و باید معلم ازین در انضباط
مکتب استفاده کند. باید ادراک کرد که مراوده مضر در مکتب
خانه در پیمانه بزرگ بر شخصیت معلم منحصر ست. یک
شخصیت ضعیف جذبات بی اختیارانه اطفال را منضبط
ساخته نمیتواند. این یک موقعیت بسیط رو حیات
است. اگر حیات مکتب خانه او خارج آن قوی تر
نیست، طلبه رغبت های خارجی را در مکتب آورده
مذکور آن نموده خواهند رفت یعنی درباره آنها بیکدیگر
مراوده خواهند کرد و اوضاع مکتب را بمقابله آن بازی
مسائل در مدارس بچه گانه وانه


مسائل ہر روزه ٩٤

وار خواهند دانست ۔ ما همه باین مائلیم که پیروی یک شخصیت
قوی را بنمائیم و همیشه بر آنها حاکمیت کنیم که از ما کمزور
تراند، یا اقلا از قیادت شان ابا ورزیم پس در
مکتب خانه یکی بمعنای بزرگ قائد باشد تا شاگرد ها
بکار مشروع توجه بدهند . کسیکه فطرتاً از وصف رهنمائی
مردم عاری باشد که التفات و اطاعت شاگرد ها جلب
کند باید اکتساب تدریس را وداع گوید ورنه ایامش
پر از مصیبت خواهد شد . او میتواند کامیاب
گردید باستثان در موقعیتی که صفت قیادت در آن
لابد نباشد اما این مطلوب خاص است در انضباط موفقانه
مکتب خانه +


مسائل هر روزه ۹۸
فصل چهارم
تدریس تفکر بطلبه - غور ملاحظه یک تعداد زیاد پروگرامهای
جمعیت های معلمین را ملاحظه می کرده است تا که بداند
کدام مباحث در ازمنه ما در مذاکره میآیند . در بسیار ی
آنها مضمون تدریس تفکر بطلبه) نمودار است. چونکه چند
سال اجرائیات این مجالس را مطالعه کرده ام اکثریت آنانکه
مذاکره کرده اند، ادعا دارند که کدام قاعده معینه برای
تفکر است که تدریس آن بطلبه بتوان کرد بسی تجاویز درین
باره پیش کرده اند اما این جهت تکرار نمی کنیم که اگر لفظی و
رسمی است در هنگام اطلاق در مکتب خانه بیهود ثابت میشود. این
مشکلا مطابق روحیات عصر حاضر است که تدریس قوه تفکیر را
ذکر کرده شود، گویا این یک فنی باشد که منفصل است از
اجرائیات واقعی تفکر. چون یک شخص کدام تجربه فوری را بروشنی
تجارب سابقه تعبیر میکند تا که او خود را بچیز نو صمیماً تطبیق
داده بتواند او بیک طریقی مهم فکر میکند. چون او درباره عمل


مسائل ہر روزۀ
۹۹

میکند بر مظاہریکہ گرداو واقع میشوند تا کہ او مناسبات عللی
در بین شان تحقیق کردہ بتواند ـ او فکر میکند ـ یگانہ وظیفه تفکر
تنظیم تجربه است و استعمالش تا کہ یکی را در تطبیق بحالات نو
امداد نماید +
احتیاج مہمیز فکر واضح پس در یک شاگرد جدید تکامل
لیاقت تفکر چنانچه محاورۀ عام است آیا امکان ندارد؟ اگر ما بتوانیم
کہ از ابتدأ شاگردی را در حالاتی بنهیم کہ آنجا حتما او تعلقات اصلی در بین
اشیا، و مظاهر دریافته بتواند تا کہ خود را بآنہا موافق سازد ما او را
حرکت میدہیم بسمتیکہ در ان همیشه علاقه ہای حقیقی را بیابد ـ قوم
قوۀ فکریه را تکامل داده است ازین مجاہد تیکہ قبضۀ کامل تر بر محیط
تأمین کند ـ ہیچ کس کا ہے استعداد فکر را کسب نمیکرد تا وقتیکه ضرورت
این می داشت کہ انطباق خود را برآرد یا حاجت ہای یک نوع یا
دیگرش را رو اسازد ضرورت مادر تیزی ذہنی است اگر یکی شاگردان
را در یک جای گذاشتہ بگوید کہ کلمات یک کتاب نصاب را حفظ
کنند و آنگاہ اگر او آزمایش کند درین یاد گرفتن چقدر کامیابی
حاصل کرده اند واز آنها کلمات را زبانی بپرسد ـ او نمیتواند
که درین شاگرد ہا تفکر صادق را ایقاظ نماید هر چند قواعدی
را استعمال کند ـ دل انسانی بر آن نقشه تعمیر نہ شده است ـ وجۀ
خاص که شاگرد ہا فکر کردن را یاد میگیرند مثلیکه ما


مسائل هر روزه
۱۰۰
میخواهیم این است که موقعیت های تدریس ما تفکر را مطلوب
ندارند ـ بسیاری مشق ها و کارهای مکتب خانه ما زیاد اگر کلماتی
حفظ زبانی را استعمال مینماید +
چون از شاگردی مطالبه میشود که یک صندوق مجوزة الجهات
و برای یک مقصد معین بسازد او یک معیار دایم وغیر متبدل دارد
که ازان خوبی تفکر خود را آزموده میتواند چون او روبرو میشود بیک
موقعیت مادی که آنجا لازم است اشیا دچنان ساخته شوند که بهم مربوط
گردند یا متحداً تعامل نمایند او بزودی یا دیهی ادراک میکند که
بیک طریق ماشینی یا زبانی ترقی کرده نمی تواند و باین طرز صحیح
برآمده نمی تواند ـ هرگاهیکه یک شخص مجبور میشود تا چیز ها را چنان
بسازد که کار کنند او حتی الامکان بموثریت فکر خواهد کرد ـ اگر در تدریس
ما یک پروگرامی را ترتیبی دهیم که دران مشق ها وتمرین ها باشند و
آنها صورت مادی وظاهری داشته باشند و قابل قوت وحرکت
باشند، میتوانیم که شاگرد ها را تفکر کنان نگاهداریم بحدیکه
استعداد افزون مداومت نماید ـ درحقیقت فن تدریس مشتمل
است بیشتر بر اینکه این نقشه بحد اعمش در همه دروس
ادراک شود ، در حساب ، جغرافیه ، مطالعه طبیعت ، لسان و
سائره باید درین علاقه اعتراف کرد که بعض از متفکرین اعظم
ماگاهی در مکاتب تربیه نشده اند، بعض مردمی که یکی میباند از
مسائل در محرکات {رسمی مکاتب}