Afghanistan Digital Library

adl0689

http://hdl.handle.net/2333.1/8w9ghxnp

This is a PDF version of an item in New York University's Afghanistan
Digital Library (http://afghanistandl.nyu.edu/). For more information about
this item, copy and paste the "handle" URL above into a web browser.
When referring to or citing this item please use the "handle" URL
and not this document or the URL from which you downloaded it.

All works presented on New York University's Afghanistan Digital Library website are, unless
otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely
reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.
NYU Libraries, Digital Library Technical Services, dlts@nyu.edu


٢٥

بسم الله الرحمن الرحيم

نظامنامه محصول مال موشی

مقدمه

هر کله چه په افغانستان کښی محصول د مواشی
راز راز په ډیرو قسمونو سره آخستل کیده
مثلاً محصول د زکوة، طرقی، علف چر، باج سخی
شاهیګی، تکت د زکوة، سربرمه کی، سرګله ئی،
غورۍ، معمولی کرت، سرکانه، چکانه
سره له دی محصولاتو نور تکالیف هم
لکه حواله د خریداری د جوال، تغر، خل، نوار، د رسی


۲
ریشمه، توبره، باسلیق، آس، اوښ، خر، چه
دولت په کار درلودل، په زكوة او درعیتيوبه مأل
باندی سرزنش كيدل الة قراره سرزنش خستر
كیدل، او هم هغه محصولونه چه لپاره د
مواشی ایښودلی شوی وه، په یو قوم په یوقرار
سره، په بل قوم په بل قرار سره كم او زیادمحصول
مقرروه، بعضی خدا ناترسه‌حاکمان او کارداران بلکه
شخصی نوكران د دوی چه له یو ځای نه بل ځاى ته
به تلل، خپل خرڅونه به ئی په نوم د سورسات،
بارګیری او سورلی خپله به ئی په نوم د(اُلو) رعیتیو
څخه اخستل، اولپاره دهری وجهی ځانته عامل
محصلا
او ضابط، اولپاره دټولول او حاصلولود هغودیر
مقرريدل، داقاعدی سبب د تکليفونو اوزحمتونو
د مالدارانوکيدلی.
لپاره د دی خبری بنا پر آسوده حالی دهاًتقه


رعیتو د شاهانه شما هغه ټول تکلیفونه او
زیاتونه ورك كړل، یو محصول په نوم د محصول
د مواشی سره په ټولو مالدارانو د افغانستان باندی
بی له استثناً او ولیدلو د قومیت او شخصیت څخه
كیښوده ، ترڅو چه سم له دی نظامنامی سره
له ګردو مالدارانو نه په تمام ملك د افغانستان
کښی هغه محصول په رقم د مساوا ت برا بر واخسته شی ،
چه هیچ یوله هغه محصوله څخه له قلمه ونه شی ټولګی
هغه څوك چه یومال مواشی ولری هم مالدار
باله شی او محصول پرى كيږی ، او محصول د
مال مواشی له نر او ښځی ، له وړ واو غټو د چارپایانو
بی له استثنا یو برابر آخسته كيږی
( ۱ ) : ـ ټول د محصول د چارپایا نو چه قراره د پيسو
یویایه لسو دوه عهده داران یا قریه داران
یا قبیله داران به بی شماره څخه دفترو د پادشا ن


٤

ته قبولداره کیدل، له رعيتيو څخه په ئی جبراً
په زور سره بی له شماره زیار له حقه اجرت
اخستل، موقوف کړه شول، چه پس له دی
خست
بی له قاعدی د دی نظامنامی محصول وانه
شی.

(٢) : ـ هغه هیئتونه چه لیاره د شمارد مال مواشه
مقرریږی، له دی کسانو څخه چه لاندی
بیانیږی، جوړیږی.
(الف) : په علاقه داریو او حکومتیوکښ، تر
اولی درجی خپله علاقه دار او د هغه
ځای حاکم، سره له یوکس وکیل
منتخبه د مجلس مشوره د هغه، او
کاتب د مالی اوله دوه تر څلورکسو
پوری سپین ږیری د استیدونکو د
قرئی څخه.


(ب) :- په مرکز و د لویو او اعلی حکومتیو
او نائب الحکومګیو کښی، د لویو او اعلی
حاکمانو او نائب الحکومګانو له خوا،
سرکاتب د مکتوب نویسی ددو
او دوه تنه متعینه وکیلان د هغه،
اوسر کاتب د جمع و خرڅ د مرکزی
اوله دوه ترڅلورو کسو پوری
سپای بزیری د قری
(۳):- وقت د شمار د چارپایانو له اوله دحوت نه
تر آخره د اسد پوری په مناسبت د وقت د
لنګوال د هغه ځای سره مقرر شه، چه پس
له لنګیدلو د چارپایانوڅخه په شمار باندی
شروع، او تر آخره داسد ه پوری باید پوره اُ
کامل شی .
(۴):-هیئت د شمارهری قری او قبیلی ته به


٦

ورځی چارپایان به شمیری ، کاتب دشما
به فی الفور، قسم او حساب د چارپایانو او
مقرری محصول د هر سړی به له ځنو سره په
کتاب د انوانتر خصوصی کښی داخلوی
په آخرد هری ورځ کښی به ئې میزان کوی ،
او مبلغ محصول به په فارسی عبارت سره
لیکی ، هیئتونه د شمار به په هغه کتاب د
انوانتر کښی امضا او دستخط کوی .

(٥): لپاره د د اخطولو د محصولونو د مواشی دوه
توپته ئې ټکټونه هیئتونو د شمار څخه مړخ
دی ، اوله توپته به رئیس دهیئت د شمآر شر
له کاتبانو د مالیئ متعلقه د هغه امضا
کوی ، په مخ دهیئت کښی محصول ورکوونکو
اسامیونه وسپکوله کیږی ، وجهه
د محصول نقله اخستی د هغه مال مواشى


٧

کاتبانه سپارله کیږی.
دویمه ټوټه، چه د اولی ټوټی ثبت او شیرازه
د کتاب پوری تړلی دی رئیس دهیئت برَ
سره له نورو اعضا په اتفاق سره امضا
کوی.
(٦) :- که رئیس د هیئت د شمار، او کاتب چه مامور
د تحویلی د وجهی دی، محصول ئې نقدًا نوَ
بته
اخستی، نسیه او پورئی پریښی وی، له مامور
څخه طرد او تعزیر کیږی، او که دا وجهه
د محصول له څښتنود مال څخه حصول نه
تلف شوی مبلغ له رئیس د هیئت او کاتب
د مامور د تحویلی د شمارڅخه په قرارد ریزش د
تنخواه د دوی سره آخستلی او د حکومت په
خزینه کښ تحویلاوه شی.
(٧):- مال مواشی چه په هر کال کښ شمیرل،
نقشه تحویلی د تمامه نیونی سینی و سفرو دطرح دی (ص ٧) دمالیه کاتب امضا


۸

او محصول د دولت له مالدار سړی څخه
آخستل کیږی، هر کله چه هغه
مال مواشی چه محصول پری کیږی،
په منځ د کال کښ سقط يا ورك شی مجرای
نه ور کوله کیږی، البته په راتلونکی کال کښ
به نوی شمار کیږی.
که مالدار سړی، خپل مال مواشی چه په
حساب پځوس سره مال وی ، يا زياد له پځوس
سی څخه وی په هغه کال کښ ئی په بل سړی
باندی خڅ کړی لازم او ضرور دی،
چه سره له خریدار سړی ، د هغه ځای مأمو
خپل ته ورشی ، د هغه ځای له مأموريت
څخۀ، هغه خڅ شوی مال مواشی د دفاتر
د حساب ، او د مال شماری د ټکټ له مخی
د پخوانی مالدار له جمع څخه وضع، او خریدار


۹
ټکټ ورکوونکی، په ملاحظات د دفترخپل کښی
بدی لیکی .
پر موجب د دی ټکټ د مال مواشی، چه پخوانی
مالدار د هغه په هغه کال کښی محصول ورکړی
خریداروله نور محصول د مواشی د دی کال څخه
معاف دی .
(۸):-محصولونه د مال مواشی له رعیتو د دولت
څخه په دی قرار اخستل کیږی، چه
لاندی بیانیږی:-
اوښ، اوسپنه هر یو دری افغانی..۷۰ پول
آس، آسپر، کچر، کچره هر یویوه افغانی۸۰.. پول
غوا، غوایی، سنډا، میښه- هر یو-۹۰ پول
خر، خره- هریو- ۹۰ پول
پسه، میږه، وز، وزه، هریو..-۲۵ پول
(۹):-پر حساب د چارپایانو د مالدارانو کښی چه

نظامنامه گمرک مال شماره جریده ۳ جزوه (۱۵) ۱۳۳۹


پہ حضور دھیئتونو د شمار شمیرل کیږی
هرکله چې تفاوت ظاهر شی، لہ ښتون
دمال څخه سیاستا یو په دوه محصول دهغو
مالونو چې خیانت او چشم پوشی په کښی شوی د
اخستہ کیږی، اوھیئتونہ د شمار سم لہ
(٣٢)م قاعدې د نظامنامی د جزای عمومی
سرہ جزا ورکولہ کیږی.
(١٠):- هغه مالداران چې مال مواشی خپل پټ ونت
دشمارکښی پټ اوشمارلوتہ ئی حاضر نکړی
یا هیئتونه د شمار په محصول دمال مواشی د
هغو کښی چشم پوشی وکړی ، هغہ څوک
چې هیئتونو د شمیر د دی پټولو، یا پر صورت
د خیانت د هیئتونو دشمارکښی مافوق امرانوں
د دوی ته خبرورکړی د مال مواشی له
څښتن څخه چې په مال د دوی کښی تفاوت را


خیانت شوی دغی سیاستا یو پر دوه
محصول آخسته کیږی ، پغائی پر شان دی
میت
انعام رپوټ چی تہ اور پخانی خزانه د حكو
ته تحویلیږی ، او هیئتونو د شمارتسیم له
(۲۳۳) قاعدی د نظامنامی د جزای عمومی
سره جزا وركوله كیږی .
(۱۱) :ـ که محصولونه د مال مواشی د سږکال
نسبت محصولونو ته د تیرو كلونوكه
او کمبود وکړی، هیئتونه د شمار به
تحقیق كوی ، كه دا كمبود نتیجه د یوعمو
آفت دی ، لکه تلف كیدل د چارپایا نو
او نور آسمانی سببونه ، هیئتونه د شمار به
نتیجه د تحقیق خپل سره له موجبه سببونود
كسر بيلي بيلي مافوق آمر خپل ته خبروكر
او که دا کسر ونقصان د عامه موجبه سبب فدائی


١٢
هیئت د شمار د علاقه داریو، لویو حکومتیتونه
او هغه هیئتونه د شمار چه له اوّلی، او دوی می،
او دریمی درجی حکومتیتونه څخه مقرر وی، ولایتو او اعلی
حکومتیتونه هما را رنگه هغه هیئتونه چه د لویو حکومتیتو خوا
مقرر وی ولایتو او اعلی حکومتیتونه خبر ورکوی،
مافوق آمران د دوی به پس له کتلو د کسر
د محصول، په هغه صورت کښ چه کسر له
لسمی برخی د محصول د تیر کاله څخه اضافۀ
وی، یو هیئت تفتیشیّه به د پلټنی لپاره
مقرر وی، داهیئت به، په پلټنه باندی
شروع کوی، نتیجه به هغه ځای ته چه
له هغه ځایه مقرّ‌ر شوی دی وړاندی
کوی، هغه هیئتونه د شمار د علاقۀ دارو
چه خپله په سرسره ولایتو او اعلی حکومتنو
پوری تړلی دی نتیجه د شمارخپل په جمله


۱۳
دشهریه حسابونوخپلوکښ په هغه قرار
سره چه په عنوان ددی مادی کښ ښکاره
مت
دی په ځان سره به ئی ولایت او اعلی حكو
خپل ته خبر ورکوی.
(١٢)پر کہ جمع محصول د مال مواشی، نسبت د
تیرو کلونو ته ډیر کسر او کمبود
وکړی ، وزارت مالیه پر چاره کولو
دهغه سره مجبوردی.
(۱۳)۔ حوالی د ځل،جوال، وړی ، پسه، آس،خریګا
د معمولی غورپو،کرت ، تغره نوار، سخی،بغیه
توبره، باسلیق ، اوبښ،خراو نورشیان موقوف
دی، دولت هغه شیان چه ئی پکاروی،پر
خوښه او رضا پر نرخ دهغی ورڅی خریداری کو
هیچاته اجازه نشته چه په حواله سره څه شی
واخلی یا‌ئی په جبر او زور سره خریداری کړی


١٤

اوکه ئی په حواله یا په خریداری د زور سره
آخستی وه او ښکاره شه په قرار د نظامنامه
دجزا سره سزا وینی.
(١٤) - هیئتونه د شمار حسابونه خپل به له جزو سره
میاشت په میاشت هغی اداوی ته چه ورتو
تهلی دی، لیږی رسید به اخلی، وجه د نغدر
به په لسمه اوشلمه او آخره میاشتی، پوره په
خزانه کښ تحویلوی، رسید د آخلی، او که په دی
ورځو کښ ورځی د عمومی رخصتی پیښی شی، یوه
ورځ پس له هغه نه به ئی خزانه کښ تحویلوی
که مامور د تحویلی د هغہ، وجہ د محصولاتی
سم له حکمه د دی سره په خزانه کښ نه وی
تحویلی کړی له ماموریته څخه معزولیږی
(١٥) - هغه شیان چه خریداری د هغو په وقت د جنګ
کښ ضروری وی په موجب د دستخطی فرمان د


۱۵
پادشاهی په قرار د نرخ روزئی جنساً دولت
اخلی، او قیمت د هغه په وقت د حساب کښی مجرا
ورکوی.
(۱۶):- مال مواشی د هر ځائ، په هغه ځای کښی
پر حضور د هیئتونو د شمار شمیرل او اخستل .
محصول د هغه نقل کیږی، او که بعضے
کان دی مالدار په یو ځای کښ مال دده
حساب شوئی وئی او رسید د محصول ئی
اخستی وی، او بل ځای ته خوځیدل او
کرخیدل کوی، په دی سړی
باندی نور هیڅ تکلیف نشته همغه سند
چه په امضا د هیئتونو د شماریی اخستی دے
لیده او قانونی سند شمیره کیږی.
(۱۷):- که بعضی رمه داوچه شمار د رمی د ده له نقش
څخه زیاد وی، په یو کائی یو ځای کښی


١٦
سياھہ د مواشی د ھغو راغلی وی ، او پہ
راتلونکی كلوكښ ، بل ځای تہ خيال د
داسی تللولری باید چہ مدیر د مالیی خپلہ
د خبر ورکړی او خط د واخلی .
(١٨) - ھغہ مالدار چہ داسی بل ځای تہ ورځی خط
د مدیر د مالیی د پخوانی ځای خپل د ، مدیر
د مالیی د ھغہ ځای تہ چہ نوی ورہ غلی
دی ، ورسوی .
(١٩) - ھر مالدار چہ لہ یو ځای نہ بل ځای تہ پہ
طور د دائمی سرہ ځی، لازم چہ مدیر مالیی
پخوانی ځای خپلہ تہ د خبر ورکړی، تر څو چہ مدیر مالیی
د پخوانی ځای د دہ ، مدیر د مالیی د ھغہ
ځای تہ چہ ھوس ورځی اطلاع ورکړی چہ باخبر
(۲۰) - ھر مالدار چہ لہ مدیر د مالیی خپل ځخہ خط
د تللو د بل ځای خپل اخلی کہ مدیر د

نظامنامه گمرك مالداری صفحه (١٥)


۱۷
مالی خپل څخه خط د تللو د بل ځای خپل اخلی
که مدیر د مالی د نوی ځای خپل ته ئی ونه
رسونی، یا په منځ د لاره کښ ځان پټ کړی،
پس له نيولو او تحقيق څخه، محصول د مواشی
د هغه یو په دری اخسته کیږی.
(۳۱) :- په خصوص د (آلو) کښ چه کارداران ئی
په منځ د لاره کښ په زور سره آخستل
بالکل موقوف شو فقط په هغه وقت کښ
که کم لوی کارچه په هغه کښ عمو
تاملک وی پیش شی، په موجب د دستخطی فرمان
د اعلحضرت همایونی به حواله او اجرا
کیږی.
(۳۲) هغه کسان چه محصول د سرخانډئی او
اصنافی او اسیابی او کاتری (جواز) دت
ته ورکوی، هیئتونه د شمار په سملم
نظامنامۀ محصول آلو و سرخانډئی و غیره و هاژی


١٨

(٢) مادی د دی نظامنامی سره محصول اخلی سم
(١٤) قاعدی ددی نظامنامی حسابونه د هغو
به سره لږ جزا ه ماهواری خپلی مربوطه ادار
ته لیږی.

(٢٣) محصول د سرخانه ئی او آسیابی او اصنافی
او کانی د هر ځای، په وقت د شمار ددی
قانون کښ د حساب، او په قرار د مقرری
بست د هغه ځای نقد آخست کیږی،
او که منځ د کال کښ تغیر او تبدیل
پیدا کړی، مجرئی نه ورکوله کیږی
او لپاره د نوی کال شمار د تیر کال بست
نه ګڼه شی، او په وقت د شمار کښ
نوی شمار کیږی.

(٢٤)- هغه کسان چه له یوځای نه بل ځا
ته په قسم د دائی سره ځی، که په یوه


۱۹
ځای کښ چه ورغلی دی سرخانه ئی مقرری لری هم
بسترد مقرری د همغه ځای چه نوی ورخی محصول د
سرخانه ئی له دوی څخه آخست کیږی، او که دغه رنګاً
چه ورغلی محصول د سرخانه ئی مقرر نه وی نو د
محصول د سرخانه ئی څخه معاف دی .
(۲۵):- له نور قره قلی وریو څخه چه لپاره د پوسته
وړل کیږی، محصول د مال مواشی
نه آخست کیږی معاف دی .
(۲۶):- دفتری د محال یا مدیر د مالیی سم له هغو
مادو سره چه په دی نظامنامه کښ روڼ
بیان شوی دی غیر له (۱۳) او (۱۵) او (۲۰)
او (۲۱) قاعدی چه مخصوص د مال مواشی
دی، په باب د شمار د سرخانه ئی او اصنا
د استیابی او ګانری د مراعات او
اجرا کیږی .


٣٠
(٢٧): هر کله چه زکوهٔ شرعی کاو دی بنا پر دا هغه
مالداران چه زکوهٔ پری واجب وی پر رسولر
د هغه د کوشش او ډیر احتیاط کوی
(۲۸): په دا خلول او اجرا کولو د دی نظامنامی
سره په نظامنامو د دولت کښی امر او اراده
کوم
(٢٩): حکمونه د مادو د پخوانی نظامنامی د
محصول مواشی او په هغو باندی کا
او عمل کول پس له وقته د خپریدلو
د دی نظامنامی څخه متروك او منسوخ
دی . (٢٠) ثور سنه ١٣٠٦

نظامنامه محصول مواشی پښتو ١ ثور ١٣٠٦ هـ ش


[BLANK PAGE]