نظامنامه
تشکیلات اساسیۀ افغانستان
که در لویه جرگه پغمان بتصویب رسیده است
در مطبعۀ شرکت رفیق طبع گردید
١٣٠٣ شمسی عقرب
قیمت (١) افغانی


-٢٢
نظامنامه
تشکیلات اساسیه افغانستان
ین ست
که تمام ضمائم آن در خود مواد و اخیر فصلی متعلقه و فاصلا مندرجا
در مطبع شرکت رفیق طبع گردید
( ٣ ) برج ثور - ١٣٠٧
تعداد طبع... (٢٠٠٠) جلد
قیمت ٨٥ پول


[BLANK PAGE]


بسم الله الرحمن الرحیم
نظامنامه تشکیلات اساسیه افغانستان
(باب اوّل)
هیئت اداره
مقدمه
قاعده
(۱) - در افغانستان وظیفه اداره حکومت مفوض است بهیئت وزرا و اداره مستقله .
(۲) - وزرا در هر وقت که تفتیش اجراآت احوال مأمورین


۲

شعب منسوبهٔ وزارت خود را لزوم به بینند بحضور ملوکانه
عرض نمایند تا بقرار قاعدهٔ (۳) هیئت تفتیشیهٔ
تعیین و اعزام شوند.
(۳)- برای تفتیش احوال عمومیهٔ مأمورین وقتاً فوقتاً یک هیئت
تفتیشیه بموجب عرض وزرا یا بارادهٔ سَنیهٔ اعزام میشود
رئیس و دو نفر اعضای اوّل و دوّم از طرف قرین الشّرف
همایونی انتخاب گردیده و باقی اعضای آن از طرف
وزیر و یا مدیر مستقله تعیین میشوند.
مفتشین موافق نظامنامهٔ جداگانهٔ مخصوص خود کار
میکنند.

* *
*

التصدیق من المجلس العالی
بقلم احقر عبدالله معین تشکیلات اسامیه در ہزار ماشہ


۳

فصل اول
(هیئت اداره مرکزیه)
(٤) اداره مرکزیه مرکب است از وزارت ها و اداره مستقله.
(٥) وزارت بر وجه ذیل میباشند:ـ
اول :- وزارت حربیه .
دوم :- " خارجیه .
سوم :- " داخلیه .
چهارم :- " عدلیه .
پنجم :- " مالیه .
ششم :- " معارف .
هفتم :- " تجارت .
هشتم :- ریاست شورای دولت .
(٦) :- اداره مستقله طبیه مانند دیگر وزارات براه راست در
حضور اشرف همایونی مسئول شناخته میشود.


٤

وزارت حربیه
(٧) – وزارت حربیه مأمور است با جرای امور عسکریه افغانستان
چون وزیر حربیه مأمور بزرگ عسکری میباشد تمامی منصبداران
قطعات عسکریه در تحت امر مشار الیه رفتار مینمایند.
وزارت حربیه مرکب است از دوائر ذیل :–
(١) :– دائره ارکان حربیه عمومیه .
(٢) :– " محاکمات .
(٣) :– مدیریت امور شخصیه .
(٤) :– " معاشات و لوازامات .
(٥) :– " سرحدات .
(٦) :– " طبیه .
(٧) :– سرکاتبیت مکتوب .
(٨) :– " اوراق .
(٨) :– مدیریت ماشینخانه عسکری نیز بوزارت حربیه مربوط است.

داخل عمومیه گارد عسکر یست


(۹) : دائره ارکان حربیه عمومیه موظف است به تشکیلات
حضریه و سفریه اردوی عسکری و باخبری احوالات
داخلیه و اردوهای خارجیه همجوار افغانستان
و ترتیب تعلیمات عسکری .
(۱۰) : دائره محاکمات بتدقیق و تصفیه امور جزائیه عسکری
مأمور است .
(۱۱) : کافه معلومات اخلاقیه و تربیه و خدمات و احوالات
خصوصیه منصبداران و تجویز اکمال تعداد سپاهیان
متعلق مدیریت امور شخصیه میباشد .
(۱۲) : مدیریت معاشات ولوازمات بنظارت اکمال نواقص
معاشات و تجهیزات عسکری افغانستان و تعیین تخصیصات
سالانه بودجه عسکری موظف است .
(۱۳) : مدیریت سرحدات به اموارت متعلقه سرحدی مشغول است.
(١٤) : مدیریت طبیه به امور صحیه انسانیه و حیوانات عسکری
افغانستان مکلف میباشد .


۶
(۱۵):- سرکاتبین مکتوب و اوراق بر وفق نظامنامۀ مخصوص آن
ایفای وظایف مینمایند .
(۱۶) – در ایالت کابل و ولایات وحکومتیهای اعلی بقدر
لزوم قطعات عسکری بنام قول اردو و فرقه و غند
مستقل موجود است .
ازین قطعات عسکری در حکومتیها و سرحدات و دیگر
مواضع از روی اهمیت یک یک مفزۀ عسکری
تقسیم و مقرر میشوند .
(۱۷) – رئیس ارکان حربیه عمومیه و رئیس دوائر محاکمات
(۱۸) – مدیران دوائر مرکزی وزارت حربیه و آمران عسکریه از طرف
وزیر حربیه انتخاب و بمنظوری حضور شاهانه مقرر میشوند
ضابطان عسکری مطابق نظامنامۀ ترفیع منصبدارن عسکری


۷

از قوماندانهای حربیة انتخاب و از طرف وزیر حربیة
منظوری مییابند، خوردضابطان عسکریة بمجلس قطعات
عسکری ولایات و حکومتهای اعلیٰ انتخاب و بمنظوری
قوماندانهای منسوبۀ شان مقرر میشوند .
در خصوص ترفیع رتبه‌های صاحبانمنصبان و بمنصب
رسیدن طلبۀ مکتب حربیة حسب نظامنامۀ مخصوص آن
از طرف وزیر حربیة عرض و از حضور اعلیحضرت همایونی
منظور فرموده میشوند .
(۱۹) در وزارت حربیة بزیر ریاست وزیر حربیة یک مجلس عسکری
منعقد میشود رئیس ارکان حربیة و رئیس محاکمات و مدیران
دوائر و سرکاتب مکتوب اعضای مجلس مذکور هستند .
درین مجلس امورات عسکری بحث و مذاکره میشود .
(۲۰) امور سفربری و تنظیم و تنسیق اردوی همایونی و صورت
اجرای معاملات اخذ عسکری مطابق بنظامنامۀ
مخصوصۀ آن اجرا شود .

الفضل من الله العلی العظیم

نوشتۀ جبار عبد الله پنج اشکیلو ات اسکیه ۲ هزار کاغد


۸
وزارت خارجیه
(۲۱) - وزارت خارجیه مأمور است بتدویر مناسباتیکه افغانستان با دول اجنبیه دارد. سفرا و جنرال قونسلها و قونسلهائیکه از افغانستان بنزد حکومت اجنبیه مأمور شده اند جمله در زیر امر وزیر خارجیه میباشند. مخابراتیکه در میان حکومت افغانستان سفرا و مأمورین سائره اجنبیه که در مرکز سلطنت میباشند مبادله میشود خاص بتوسط وزارت خارجیه اجرا مییابد و کافۀ مناسبات رسمیۀ دولت که با سفارتها بوقوع می آید از طرف وزیر خارجیه اداره میشود.
(۲۲) - وزارت خارجیه مرکب است از معینی و دوائر ذیل -
(۱) - معینی.
(۲) - مدیریت شعبۀ ایرانی، عثمانی، بخاری، خیوه، عرب، مصر.
(۳) - " " ترکستان، روس، چین، جاپان.
(٤) - " " هندوستان و انگلستان و اروپا.
عبدالله ابوالخیر مدیر مطبعه سنگی دارالسلطنه کابل


۹

(۵)- مدیریت شفره و دارالترجمه .
(۶)- " اوراق .
(۷)- " محاسبه .

(۳۳) :-- مدیر هر شعبه مشغول است به امور سیاسیه و قونسلگری مملکتی که بآن متعلق است. مدیر اوراق و محاسبه بر وفق نظامات مخصوصۀ ایفاد وظایف مینمایند.

(۳۴) :-- سفرای افغانی که بدول خارجیه میروند و معین وزارت بالذات از طرف اعلیحضرت همایونی تعیین میشوند مدیران وزارت خارجیه و جنرال قونسلها و قونسلها از طرف (انجمن انتخاب مأمورین خارجیه) انتخاب و بمنظوری حضور شاهانه مقرّر میشوند.
معاونان و سرکاتبها و کاتبهای وزارت و سفارات و دیگر مأمورین خارجیه با نتخاب (انجمن انتخاب مأمورین خارجیه) بتصدیق وزیر خارجیه تعیین میشوند.
برای انتخاب مأمورین خارجیه بزیر ریاست وزیر خارجیه یک (انجمن انتخاب مأمورین خارجیه) موجود است اعضای انجمن مذکور معین و مدیران وزارت خارجیه میباشند.


۱۰
وزارت داخلیه

(۲۵) :- وزارت داخلیه مأمور بست بامور ملکیه افغانستان الی کابل و جمیع
نائب الحکومه ها و حاکم های اعلی در امور داخله کاملاً در زیر امر زیر داخله میباشند.
(۲۶) :- در وزارت داخلیه مدیریت مأمورین، مدیریت عمومیه نفوس، مدیریت
پوسته و تلگراف تیلفون، مدیریت معابر، سرکاتبت مکتوب، سرکاتبت
محاسبه، سرکاتبت اوراق موجوده است، مدیریت ماشینخانه ملکی
نیز بوزارت داخلیه مربوط است.
(۲۷) :- والی کابل، نائب الحکومه ها و حاکم های اعلی و حاکم های کلان بالذات از
طرف اشرف پادشاهی انتخاب و تعیین فرموده میشوند.
(۲۸) :- مدیران وزارت داخلیه و حاکم های درجه اول
در انجمن انتخاب مأمورین داخله انتخاب و از حضور
مبارک پادشاهی مأموریت شان منظور میشود.
(۲۹) :- سرکاتب مکتوب، و سرکاتب اوراق و باقی سرکاتبان کاتبان مرکز وزارت احکام .
درجه سوم و مأمورین شعبات نفوس، پوسته و تلگراف تیلفون معابر

داخلی اصولنامه‌سی


١١

از طرف (انجمن انتخاب مامورین داخلیه) انتخاب
و از طرف وزیر داخلیه منظور میشوند .
(۳۰) --- سرکاتب ہا مکتوب نویسی الی کابل و نائب الحکومه ها و حاکم ہا اعلی و کاتب ہا
تحریرات حکومتیها بنابر قرارداد مجلس ہا مشوره مرکز حکومتیهای
خوبه خودشان انتخاب و از طرف خود آنها مقرر
میشوند و علاقه دار ہا و سرکاتبان وکاتبان باقی
مامورین نفوس و پوسته و تلگراف و تیلفون و معابر
مجلس ہاے مشوره ولایات و حکومتی ہاے اعلیٰ
انتخاب میشوند لاکن تقدیم ورقہای انتخابشان
بوزارت داخليّه و در آن خصوص حاصل کردن
منظوری وزیر داخلیه ضروری است .
(۳۱) --- انجمن انتخاب مامورین داخليّه در تحت ریاستِ
وزیر داخلیه منعقد میشود .
(۳۲) --- مدیران و سرکاتب مکتوب نویسی وزارت داخليّه
اعضاے انجمن مذکور میباشند .

امیر محمد تشکیلات اساسیه افغانستان حصه چہارگانه


۱۳

وزارت عدلیه

(۳۳) در افغانستان برای منظم گردانیدن امور عدلیه
و قوة انضباطیه، وزارت عدلیه مأمور است .

(۳۴) وظائف وزیر عدلیه از قرار ذیل است:
اول: نگهداشت و محافظه وظائف مأمورین محاکم عدلیه
و قوة انضباطیۀ افغانستان تا هیچکس بکارهای
موظفۀ شان جبراً اجرا و مداخلت کرده نتوانند.
دوم: نگرانی ایفای وظائف قضاة و عموم مأمورین
محاکم عدلیه و انضباطیه .
سوم: راه نیافتن خصائل قبیحه در وظائف مأمورین عدلیه.
چهارم: نظارت کردن براینکه کسی که از طرف دولت
اجازۀ قضا نداشته باشد باید وظیفه قضا را اجرا ننماید.
پنجم: نگرانی کردن بر اینکه هیچ دعوی در محکمه ها بحال تعویق نماند.
ششم: نظارت نمودن بر اینکه در هیچ یکی از محکمه های عدلیه

وظائف وزیر عدلیه
مجرد تصحیحات مطبعية تمام شد قندهارا ۶ ثور


١٤

لحاظ شخصیت وقومیت وجنست ودین و مذهب
کرده نشود و در حقوق بالمساوات فیصله احکام
شرعی وسیاستی و تجارتی اجرا گردد .
هفتم :- نظارت کردن بتنسیق و تنظیم غندهای کوتوالی
و افراد پولیس ولایات و حسن ایفای معاملات
داخلیه شان در دائره نظامات دولت .
(٣٥) :- در وزارت عدلیه هیئت عالیه تمیزیه و ریاست کوتوالی
مدیریت مامورین ، سرکاتبت محاسبه ، سرکاتبت
تحریرات ، سرکاتبت اوراق موجود است .
(٣٦) :- رئیس هیئت عالیه تمیزیه و رئیس کوتوالی و قوماندانهای
غند ومکندکهای کوتوالی وقاضیهای محکمهای
مرافعه براه راست از حضور قرین الشرف پادشاهی
تعیین میشوند .
(٣٧) :- مدیر مامورین وزارت عدلیه وقاضیهای محاکم ابتدائیه بانتخاب
(انجمن انتخاب مامورین عدلیه) بمنظوری حضور ملوکانه

امور تشکیلات اساسیه افغانستان در چورکاتیه


۱٥

منصوب میشوند، و دیگر مامورین مرکز وزارت ومفتی ہاے
محکمہ ہاے مرافعہ و تولیشر ہا و بلوکشر ہاے کوتوالی
و پولیس و مامورین بلدیہ از طرف (انجمن انتخاب مامورین عدلیہ)
انتخاب و بمنظوری وزیر عدلیہ تعیین میگردند .
مفتی ہاے محکمہ ہا ابتدائیہ و کاتب ہاے محاکم ابتدائیہ و مرافعہ
و ہئیت محکمہ ہاے اصلاحیہ نائب الحکومہ گی ہا و حکومتی ہا علی
و حکومتی ہا کلان دیگر حکومتی ہا و خور وضابطان پولیس کوتوالی
از طرف مجلس شوره کہ در تحت ریاست نائب الحکومہ ہا و حاکم ہا اعلی
و کلان میباشند انتخاب میگردد فقط ورقہاے انتخابیہ براے منظوری زیر
عدلیہ بوزارت عدلیہ فرستادہ میشود .
(۳۸) — انجمن انتخاب مامورین عدلیہ در تحت ریاست وزیر عدلیہ
انعقاد می یابد .
(۳۹) — رئیس ہئیت عالیہ تمیزیہ ورئیس کوتوالی و مدیر مامورین
وسرکاتب تحریرات اعضاے انجمن انتخاب مامورین عدلیہ)
میباشند .

داخلی مجلس شوری


۱۶
وزارت مالیه
(٤٠)- وزیر مالیه مامور است به امور مالیه افغانستان عموم مامورین مالیه خواه در مرکز
و یا اطراف باشند در زیر امر وزیر مشارالیه ایفای وظیفه مینمایند.
(٤١) - در وزارت مالیه مدیریت محاسبه عمومیه، و مدیریت
مامورین، و مدیریت مصارفات، و مکاتب اوراق
و کاتب مکتوب نویسی موجود میباشند .
(٤٢) - مدیریت محاسبه عمومی علاوه بر تدقیق واردات مصارف دولت
و ترتیب نظامنامه جمع و خرج یکجا کردن تطبیق جنگها واردات
و مصارف سالهای سابقه و جستجو منابع جدیده واردات دولت مامور است.
(٤٣) - مامورین مالیه اطراف عبارت است از مستوفیها ولایات سررشته دارها
حکومتیهای اعلیٰ و مامورین مالیه حکومتیهای کلان و دیگر حکومتیها .
(٤٤) - حسابات دولت در اداره های مالیه وزارت
و اطراف در کتابها ئیکه موافق اصول دفتری ترتیب
و تنظیم شده است قید می شود.


۱۷
بالفعل محول است

(۴۵):- مدیر محاسبه عمومی وزارت مالیه و مستوفیها ولایات و سررشته
دارها حکومتیهای اعلی براه راست از طرف اشرف پادشاهی نتخا
و تعیین فرموده میشوند، مدیران وزارت مالیه و سررشته داران
حکومتیهای کلان خزانه داران ولایات و حکومتیهای اعلی از طرف
انجمن انتخاب مأمورین مالیه انتخاب و منظوری حضور شانها
تعیین میشوند، مدیر محاسبۀ مرکزهای ولایات حکومتیهای اعلیٰ،
مأمورین مالیه حکومتیهای اول و دوم، خزینه داران حکومتیهای کلا
گدامدارهای احتیاطی مرکزهای نائب الحکومگیها و حکومتیهای اعلیٰ
بالانتخاب انجمن مأمورین مالیه از طرف وزیر مالیه منصوب میشوند،
دیگر مأمورین شعب حسابیۀ متعلقۀ وزارت مالیه از طرف مجلس های
مشورۀ ولایات حکومتیهای اعلیٰ انتخاب میشوند تنها ورقهای انتخابشان
بغرض استحصال منظوری بوزارت مالیه ترسیل میشود.

بزمره مصارفات عمومی میرسد؟

(۴۶):- انجمن انتخاب مأمورین مالیه بزیر ریاست وزیر مالیه اجتماع
مییابد مدیر محاسبه عمومیه مدیر مأمورین مدیر مصارفات
سرکاتباورق اعضای انجمن انتخاب مأمورین مالیه میباشند.


۱۸
وزارت معارف
(٤٧) - اداره وتفتیش همه مؤسسات تدریسیه عمومیه که برای
تربیه و تعلیم میباشند و هم دوائر عالیه که خادم حفظ
و حراست علم هستند بوزارت معارف عمومیه مفوض است
باستثنای مکاتب (حربیه) .
وزارت معارف مرکب است از ریاستها و دوائر ذیل :-
اول :- ریاست تدریسات ابتدائیه تالیفه که بسه شعبه منقسم است :-
الف: مدیریت مامورین معلمین .
ب: " تدریبات .
ج: " تفتیش .
دوم :- ریاست تالیف .
سوم :- " مرکه د پشتو
چهارم :- مدیریت تشکیلات و تنظیمات .
پنجم :- " تحریرات .
عبدالعزیز کلمپرواناتائیپ پرکار کابل


۱۹
ششم - سرکاتبت محاسبه .
هفتم - مدیریت حفریاست و موزیم .
هشتم - سرکاتبت اوراق .
(٤٨) و- ریاست تدریسات ابتدائیه وتالیه برای اداره ونظارت شد
همه مکاتب که مخصوص تدریسات ابتدائیه و تالیه میباشند
وهم مدارس خصوصیه که از طرف اشخاص جمعیت ها و شرکتها
وطنی تاسیس و اداره میشود مأمور است و کذلک دار المعلمین
و دار المعلمات ها هم بریاست تدریسات تعلق دارند
یک نفر رئیس آنرا اداره مینماید .
مدیریت مأمورین و معلمین مکلف است باظهار تجویز و بیان
رای خود منباب تعیین ترفع و تلطیف مفتشین تدریسات ابتدائیه
و مدیران و مأمورین معلمین دار المعلمین ها و دار المعلمات ها
وکافه مکاتب ابتدائی ورشدی واجرا کردن
معاملات سجل و عزل و مستمری شان بقرار نظامنامه
جداگانه خود .


مدیریت تدریسات مکلف است به ترتیب و تعدیل
جداول درسیه مکاتب ابتدائیه و تالیه و تهیه کردن
لوائیحیکه به تنظیمات درسیه و نظامات و دستورالعمل های
داخلی مکاتب و اصول تدریس متعلق است
کذلک بملاحظه نمودن امتحانات و شهادتنامه ها.
مدیریت تفتیش مکلف است بملاحظه نمودن امور تفتیشیه
تدریسات ابتدائیه و تالیه عمومی و خصوصی و مطالعه
راپورتهائیکه از طرف مدیران معارف ولایات
و مفتشین تدریسات ابتدائیه و مفتشین عمومی بوزارت
میرسند بقرار نظامنامه جداگانه خود .
(٤٩) بـ دائره تشکیلات و تنظیمات مأمور است بائیفا کردن
امور و معاملاتی که باحداث و انشای مکاتب شدیه
و دارالمعلمین ها و دارالمعلمات ها تعلق دارد و موظف است
با داره تفتیش کتابخانه های عمومی افغانستان
و تدارک کردن اثاث و لوازم تدریسیه جمیع مکاتب


۲۱

بقرار نظامنامه جداگانه خود .
(٥۰) ــــ دائره محاسبه مأمور است برای ایفای کافه امور حسابیه که
متعلق است بمشاهرات و مصارفات اداره مرکزیه و امر
فرمودن حواله و تأدیه و تهیه و اعلان بودجه و برای ایفای
تحقق و حواله آن تخصیصاتیکه در بودجه دولت مخصوص مکاتب
ابتدائیه میباشد و برای اجرای قیود حسابیه و اصرافیه
مکاتب رشدیه و دارالمعلمین یا دارالمعلماتها .
(٥۱) ــــ دائره تحریرات مأمور است بثبت و تحریر مخابرات مکاتبات
وزیر معارف ؛ و دفتر اوراق مکلف است برای اخذ
و توزیع اوراق بقرار نظامنامه جداگانه خود .
(٥۲) ــــ مدیران وزارت معارف و مدیر مکتب حبیبیه و مکاتب
سائره عالیه از طرف وزیر معارف انتخاب و باراده
سنیه ملوکانه نصب و تعیین میشوند .
دیگر مدیران مکاتب ابتدائی و مأمورین سرمعلمین کافه
مکاتب از طرف (انجمن انتخاب مأمورین معارف) انتخاب


۲۲
و بتصدیق وزیر معارف تعیین میشوند (انجمن انتخاب مأمورین معارف)
بزیر ریاست وزیر معارف از معینین و رؤساً و مدیران
وزارت معارف ترکیب مییابد.
(۵۳) ۱ تفتیش: هفت نفر مفتشین عمومی مستقیماً تحت امر وزیر
معارف برای تفتیش کردن احوال همه مکاتب و مدیران
و مأمورین و معلمین مقرر میشوند، این مفتشین عمومی مکلف
هستند برای وظائف تفتیش مکاتب ابتدائیه مرکز و ولایات
و علی الخصوص برای تفتیش مکاتب رشدیه و دارالمعلمینها
و دارالمعلمات ها و دیگر مکاتب تالیه بقرار نظامنامه جداگانه خود.
(٥٤) ۱- انجمن معارف از معینین و رئیس ها و مدیرهای مربوطه مرکز
و مدیر معارف ولایت کابل و مفتشین عمومی تشکیل و تحت
ریاست وزیر معارف انعقاد مییابد انجمن معارف درباره
جداول درسیه و دستور العمل ها و هر نوع لوائح نظام و قانون
راجع بمکاتب تدریسات که از طرف ریاست تدریسات
ابتدائیه و تالیه داده میشود و در خصوص انتخاب کتب درسیه


۲۳
اجرای مذاکرات و اتخاذ مقررات مینماید.
امور تحریریه انجمن معارف را مدیر تحریرات اداره میکند
(٥٥) - هیئت تالیف و ترجمه کتب درسیه و معرکه پشتو برای
تالیف و ترجمه کتب درسیه راجع بهمه مکاتب یک هیئت تألیف ترجمه
ملحق بانجمن معارف تشکیل میشود ذواتیکه این هیئت را تشکیل میکنند از
کتب درسیه فرانسویه و ترکیه و دیگر السنه ترجمه استنباط کرده کتب دریه
را ترتیب و تألیف مینمایند و یکنفر رئیس ریاست انجمن مذکور اینه
برای ضبط و تدوین اصول و قواعد لسان پشتو و برای
نقل و ترجمه کردن کتب درسیه باین زبان یک معرکه پشتو
تشکیل میشود، و این معرکه پشتو با انجمن معارف ملحق
میباشد و یکنفر رئیس ریاست آنرا مینایند.
(٥٦) - مأموریت حفریات و موزیم موظف است بمواظبت
و مراقبت حفریا تیکه در افغانستان بکار انداخته میشود، و نیز
مأمور است تنظیم و پیراستگی موزیم خانه و اندیشیدن
وسائل ترقی آن و ایصال کردن فوائد از آن بعموم.

عبد العزیز سکرتر ثانی شعبه تحریراته


٢٤
وزارت تجارت
(۵٧) ـــــ وزارت تجارت دائماً برای توسیع و تسهیل تجارت داخلیه و خارجیه افغانستان ترقی زراعت انکشاف و تحری معادن در مملکت افغانستان تدابیر لازمه را بعمل می آورد.
(۵٨) ـــــ در وزارت تجارت مدیریت عمومی زراعت، و مدیریت مکتوب، و سرکاتبیتها، مأمورین، و سرکاتبیت محاسبه و سرکاتبیت اوراق موجود است .
(۵٩) ـــــ مدیر عمومی زراعت به ترقی و توسیع زراعت در افغانستان و بداخل نمودن اصول جدیده زراعت در مملکت و بجلب وارداتیکه از زراعت بدست می آید و بفهمانیدن اصول استعمال اشیا صنعتی بمردم و بتاسیس مکاتب عملی فلاحت و بترتیب کشت زارهای نمونه زراعت حفر انهار جدیده و تقسیم آب آنها و حسن محافظه جنگلهای افغانستان از سر نو بثمر رسانیدن جنگلها و احداث درخت زارها در جوار قریه ها و بکندن کاویدن


٢٥

معادن موجوده بصورت احسن وکشف و تحری معادن جدید
و اصلاح جنس حیوانات مأمور است .

(٦٠) ـــ معاملات مدیریت های گمرک و اصول تحصیل وجوهات گمرک
مطابق نظامنامۀ مخصوص آن اجرا گردد .

(٦١) ـــ مدیر عمومی زراعت و مدیر گمرکهای ولایات و حکومتیهای
اعلی براه راست از طرف اعلیحضرت همایونی انتخاب و تعیین
فرموده میشوند، دیگر مدیران زراعت و مدیران زراعت ولایات
و حکومتیهای اعلی و مدیران گمرکات حکومتیهای کلان
از طرف (انجمن انتخاب مأمورین تجارت) انتخاب بمنظوری
حضور شاهانه منصوب میشوند .
مأمورین وزارت و گمرکها و سرکاتب های گمرکها از طرف
(انجمن انتخاب مأمورین تجارت) انتخاب و منظوری وزیر
تجارت تعیین میگردند، دیگر سایر مأمورین گمرکات از
طرف مجلسهای مشورۀ ولایات و حکومتیهای اعلی
منتخب میشوند فقط در قبولی انتخاب آنها بوزارت تجارت


۲۶
تقدیم و منظوری حاصل میشود.
(۲۲) :- مدیر عمومی زراعت مدیر مکتوب نویسی سرکاتب مامورین و سرکاتب محاسبه سرکاتب اوراق اعضای انجمن انتخاب مامورین تجارت هستند .
انجمن انتخاب مامورین تجارت در تحت ریاست وزیر تجارت تشکیل مییابد .
ضمیمه ۲۲ اسد ۱۳۰۶
(۱) :- در وزارت تجارت یک مدیریت عمومی گمرکات تشکیل شده است این مدیریت عمومیه مرجع معاملات همه گمرکات افغانستان میباشد.
(۲) :- در مدیریت عمومیه گمرکات یک مدیر و یکنفر سرکاتب بقدر لزوم کاتب موجود است .
(۳) :- مدیریت عمومیه مرجع همه معاملات گمرکات بوده بایفای وظایف ذیل مکلف است :-
الف :- بحسن تعمیل نظامات گمرک .
ب :- به تدقیق فوائد و مضرت اصول موجوده گمرک و نظر
نظامنامه بتشکیلات اساسیه دفتر در کاغذ اعلام چاپ .


۲۷

به نتیجه تدقیقات و نسبت بمنافع و احتیاجات مملکت
تعیین اصلاحاتیکه بهر وقت لازم دیده میشود عرض اصلاحات
مذکوره بتصویب وزارت.
ج :- به تامل و عرض تدابیر راجع بطرز اجرا معاملات همه دو ایر گمرکات
بوزارت منسوبه خود در حال اختلاف و نقصان طرز اجراات
معاملات همه دوایر را بیک اصول نهادن.
د :- به تنظیم یک استاتستیک در نهایت
هر ماه راجع با دخالات و اخراجات مملکت
افغانستان بنابر معلوماتیکه از گمرکات
مرکز و اطراف اخذ میشود و تقدیم آن بوزارت.
ه :- به تنظیم یک استاتستیک عمومی
سالیانه و ترتیب یک لایحه که در نتیجه ملاحظه
این استاتستیک سالانه برای تزئید و تنقیص
محصولات و یا در باب اصلاح موجوده گمرک
لازم دیده شود و تقدیم آنها بوزارت.

مامور کاربر محصل گمرکات ولایات شمالیه


۲۸
(٤) :ــ همه معاملات و مخابراتیکه در مرکز سلطنت راجع بامور
گمرکات اجرا میشود باید بذریعه مدیریت عمومیه باشد.
(٥) :ــ مدیرها و مامورهای گمرکات در نهایت هر ماه
مطابق نمونه که از طرف وزارت تجارت ترتیب میشود
یک استاتستیق ادخالات و اخراجات دائره متعلقه
خود را تنظیم و بوزارت تقدیم میکند این استاتستیق ها
از طرف وزارت برای تدقیق بمدیریت عمومیه
تحویل میشود .
(٦) :ــ مدیر عمومی گمرکات از اعضای انجمن انتخاب
مأمورین وزارت تجارت شمرده میشود .

* *
*

نظامنامه تشکیلات اساسیه «وزارت داخله» (مهاجران)


۲۹

شورای دولت

(۶۳) ــ شورای دولت، مرکز مذاکره مصلحتهای عمومیه ملکیه است.
(۶۴) ــ وظائف شورای دولت بدو نوع منقسم است ــ
اول ــ تنظیمات ملکیه که مراد از تفسیر و تنظیم هرگونه لوایح نظامات
و علاوه کردن و تعدیل نمودن قواعد آن است.
دوم ــ محاکمات مأمورین ملکیه.
(۶۵) ــ شورای دولت در تحت ریاست یک رئیس عمومی اداره
میشود، رئیس مذکور داخل هیئت وزراست.
(۶۶) ــ سه نفر معاون اوّل، ثانی، ثالث، و چند نفر اعضا
یکنفر منشی یکنفر سرکاتب بقدر لزوم کاتب بشورای دولت بوجوداند.
(۶۷) ــ اعضای شورای دولت بنام اعضای طبیعیه و اعضای منتخبه
بر دو قسم منقسم میباشند اعضای منتخبه آن عبارت است
از نمایندگان اهالی که از هر ولایت و هر حکومتی اعلی از طرف
خود رعایا انتخاب گردیده بشورای دولت فرستاده باشند.

نظامات بند تشکیلات اساسی دوسیه کاغذه (نظام چاک)


٣٠
انتخاب اعضای منتخبۀ شورای دولت مطابق
فصل مخصوص انتخابات اجرا میشود .
(۶۸) :— علاوه بر مامورینی که در حین تعطیل و سبکدوشی خدمت
شان مطابق مادۀ (٤٧) نظامنامۀ اساسی در جملۀ
اعضای طبیعیۀ شورای دولت شامل میشوند
دیگر نفری اعضای طبیعیۀ شورای دولت بقدر لزوم
از حضور ملوکانه تعیین میگردند .
(۶۹) :— رئیس و معاونان شورای دولت از طرف اعضای
طبیعیه و اعضای منتخبه شورای دولت انتخاب
و بمنظوری حضور ملوکانه منصوب میشوند، منشی شورای
دولت با نتخاب رئیس اوّل و منظوری حضور شاهانه
منصوب میشود، سر کاتب و کاتب های شورای
دولت با نتخاب معاونان شورا بمنظوری رئیس مقر میشوند.
(۷۰) :— دو نفر اعضا شورای دولت بزیر ریاست معاون سوم محکمه
ابتدائیۀ مأمورین را تشکیل میکند محکمۀ مذکور بمحاکم هرگونه جرائم
بفعل کار لایصلح تخلف می یابد.


۳۱
مأمورین که براه راست از حضور ملوکانه منصوب گردیده
باشند مأمور است و نیز محاکمه مأمورین دوائر مرکزیه
وزارات که مرتکب جرمی از نوع جنحه و جنایات گردیده
باشند بمحکمه مذکور انفصال مییابد .
(۷۱) چهار نفر اعضای شورای دولت در تحت ریاست
معاون دوّم اجتماع نموده محکمه مرافعه مأمورین را تشکیل مینمایند
مرافعه فیصله هائیکه از محکمه ابتدائیه مأمورین از مجالس
مشوره ولایات و حکومتیهای اعلی کلان صادر شده
باشند وظیفه محکمه مذکور است .
(۷۲) رئیس عمومی و معاون اوّل شورای دولت
بمعیت پنجنفر اعضای شورا که در محکمه ابتدائیه ومحکمه مرافعه
مأمورین شمولیت نداشته باشند هیئت تمیزیه محاکمه
مأمورین را تشکیل میکنند وظیفه ریاست هیئت مذکور را
رئیس عمومی شورای دولت ایفا مینماید .
هیئت مذکور فیصله های را که قاعدتاً از محکمه مرافعه مامورین

نظامنامه تشکیلات اساسییه ده هزار کاغذ (علام پیام)


۳۲

صادر میگردد تمیز میکند.
(۷۳) :- دیگر اعضاء طبیعیه و منتخبه شورای دولت بصورت دائمی در
تحت ریاست رئیس عمومی و معاون اول بتفسیر و انتظام
لایحه های نظامیه و دیگر وظائف شورای دولت موظف مستند
(۷۴) :- در اوقاتیکه محاکمه مأمورین نباشد همه هیئت شورای دولت متفقاً
بدیگر وظائف شورای دولت خواهند پرداخت.
(۷۵) :- هرگاه بر یک وزارت و یا یک دائره مستقله وضع کردن
یک نظامنامه لازم دیده شود لایحه همان نظامنامه
از طرف همان وزارت و یا همان دائره مستقل تنظیم یافته
بشورای دولت حواله کرده میشود شورای دولت
بعد از اجرا کردن علاوات و تعدیلات لازمه آن لایحه نظامیه را
با فیصله آراء بمجلس عالی وزرا تقدیم میدارد، و ببعد
تصویب مجلس عالی وزرا و منظوری حضور شاهانه نظامنامه
مذکور بوزارت متعلقه آن سپرده شده دستور العمل
اتخاذ میشود.


٣٣

مدیریت مستقله طبیه

(٧٦) : مدیریت مستقله طبیه در امور صحیه افغانستان صرف
مساعی مینماید.

(٧٧) : وظائف مدیریت مستقله طبیه بقرار ذیل است :
اول : بقدر ضرورت جلب و استخدام اطبا متخصصه
از خارج برای محافظه صحت عمومیه مملکت.
دوم : کشادن یک یک شفاخانه مخصوص در مرکز
ولایات و ملحقات آن .
سوم : تاسیس نمودن دیسپانسرها عمومی یعنی معاً
خانهای رایگان طبی بغرض سهولت
مراجعت اهالی باطبا.
چهارم : تشویقات نمودن بکشادن عطارخانها خصوصی.
پنجم : کشادن یک مکتب (قابلات) در مرکز سلطنت برا
جلوگیری واقعات مدهشه که بباعث قابله های


٣٤
نادان درمیان نسوان بعمل می آید.
ششم- تأسیس کردن یک (باقتر ییلوژی خانه) برای اجرا
تدقیقات خورده بینیه و استحضار کافه
ادویه زرقيه یعنی (سروم).
هفتم- بوجود آوردن یک دائره (رونتگن) و یک
(کیمیا خانه مکمل) در نفس پایتخت.
هشتم- فرستادن هیئت های طبیه سیار برای
محافظه صحت اهالی قریه ها و قبائل کوچی.
نهم- اتخاذ نمودن تدابیر مانعه و دافعه برای رفع و جلوگیری
بیماریهای ساریه و امراض متعدیه که در داخل
مملکت ظهور نماید.
دهم- تعیین مدت قرانطین و اداره نمودن قرانطین
خانهائیکه در وقت ظهور و با و طاعون در مامک
مجاور بنقاط لازم ساخته میشود.
(۷۸)- در دائره مدیریت مستقله طبیه بقدر لازم شعبه ها و در تحت


٣٥
ریاست مدیرمستقل آن یک مجلس (امور صحیه)
مرکب از اطبای متخصصه که در مرکز سلطنت اقامت
دارند برپا میشود.

(٧٩) ــ تعیین وعزل مدیر صحیه ولایات وحکومتیهای اعلیٰ
از طرف مدیرعمومی صحیه بمنظوری اعلحضرت همایونی اجرا میشود
تعیین و عزل سائر مأمورین صحیه ولایات و یا حکومتی اعلیٰ
از طرف نائب الحکومه و یا حاکم اعلیٰ بعد از اصلاح
مدیر صحیت محلی اجرا میشود .
(٨٠) ــ مأمورین که از طرف مجلس های مشوره نائب الحکومگیها
وحکومتی های اعلیٰ منتخب میشوند بکار اشغال گردیده
اوراق انتخاب شان را بوزارت مربوطه آنها میفرستند
اگر وزارت متعلقه آن انتخاب اشخاص مذکور را نامناسب
ببیند ، حکمنامه منظوری داده و الادلائل مقدمه منظوری اینرانم
اطلاع میدهد و آنچنان اشخاص از ماموریت عزل میشوند
امّاتنخواه ایام مأموریت شان داده میشود.
امور عمومیه ولایات اساسیه چرنداد


۳۶
فصل دوّم
(ادارۀ ولایات)

(۸۱) :- افغانستان از روی ادارۀ بولایات، حکومتیهای اعلیٰ
منقسم میشود و ولایات بحکومتیهای کلان و بحکومتیها
و حکومتیهای کلان بحکومتیها و حکومتیها بعلاقه‌ها و علاقه‌ها
بقریه‌ها تقسیم می‌یابند.
(۸۲) :- آمر ولایت کابل بنام والی و دیگر ولایات باسم نائب الحکومۀ
یاد میشوند و در وظائف در بین آنها هیچ فرقی نیست ولایات
و حکومتیهای اعلیٰ برای امور داخلیه بلا واسطه
بوزارت داخله مربوط اند.
در میان ولایت و حکومتی اعلیٰ از روی ایفای
وظائف عمومیه هیچ فرق موجود نیست تنها
در هر ولایت یک نائب الحکومه و در هر حکومتی اعلیٰ
یک حاکم اعلیٰ اجرای احکام مینماید.

دستورالعمل‌های محلی

صدارت عظمیٰ اساسنامه جات حکومتی [؟]


۳۷

اول : نائب الحکومه ها

(۸۳) - در هر ولایت نائب الحکومه رئیس و مرجع اداره عمومیهٔ
آن ولایت میباشد.
(۸۴) - نائب الحکومه در بارهٔ خصوصیات داخله با وزارت
داخلیه مخابره میکند، لاکن در خصوصیاتیکه بسائر شعبات
اداره عائد باشد با دیگر وزارات مخابره نموده بگرفتن امر
مأذون است اگر نائب الحکومه موقتاً از مرکز ولایت
بیرون رود مستوفی ولایت از طرف او وکالت مینماید.
(۸۵) - در امور ملکیه وظائف نائب الحکومه حسب ذیل است :-
اوّل :- اخلاق حمیده و آداب برگزیدهٔ اسلامیه را در داخل
ولایت خود بدرجه کمال حفظ کردن .
دوّم :- نظامات دولت و اوامریرا که از مرکز میگیرد
تطبیق و اجرا نمودن .
سوّم :- احوال مأمورین و امور اداره ولایت را

[Vertical text left margin]
احوال حصهٔ ثالث اساسیه و جزئیهٔ ادارهٔ ملکیه

[Vertical text right margin]
الفصل الثالث


۳۸
تفتیش کردن
چهارم - اگر یکی از مأمورین قصوری صادر شود
در صورت ثبوت آن بلاتأخیر تصحیح کردن،
اگر خطا و قصور مأمور موجب عزل و محاکمه‌اش
باشد و نائب الحکومه بعزل و محاکمه او صلاحیت
داشته باشد بموافق اصول و نظام بعزل
و محاکمه او پرداختن و اگر مأمور خطاکار باره
سنیه منصوب شده باشد از کیفیت حال
بوزارت او اشعار نموده امر اجرای تحقیقات
ابتدائیه را درباره‌اش حاصل نمودن، اگر مأمور
مذکور یکی از مأمورینی باشد که از طرف
کدام وزارت و یا مدیریت مستقله نصب و تعیین
گردیده باشد در باره او اجرای تحقیقات ابتدائیه
نمودن، تحت محاکمه گرفتن، اگر مناسب داند موقتاً
از کار برطرف نموده و بهمان وزارت و یا اداره

امیر چکو تکلیت اسامیه مزار


۳۹

مستقله که بآن متعلق است اطلاع دهی نمودن
داخل اختیارات نائب الحکومه است
پنجم - اگر موادیکه در باره آنها حاکمها از نائب الحکومه
استیذان مینمایند داخل صلاحیت اختیارات باشاد
در خصوص آن مواد امر دادن، و اگر داخل صلاحیت
و اختیارات او نباشد در خصوص آن از وزارت
متعلقه اش اذن خواستن
ششم - آن مامورین ولایت را که نائب الحکومه
بنصب و تعیین شان اختیار دارد بموافق
اصول نصب و تعیین کردن .
هفتم - در صورتیکه یک کار خارج از نظامنامه بنائب الحکومیه
پیدا شود هرگاه یک کار عادی و معمولی باشد آنرا
خود بخود اجرا نمودن، و از آن بوزارت متعلقه آن
اطلاع دهی کردن و اگر زیاده اهمیت داشته باشد
در باره آن بمجلس شوره خود مذاکره نموده در انخصوص


٤٠
از وزارت متعلقه آن اذن گرفتن و اگر در
فرستادن جواب از طرف آنها اضافه
بر میعاد توقع وصول جواب تعطیل بهم برسد
بحضور شاهانه عرض اطلاعی دادن.
(٨٦) – نائب الحکومه از وظائف خود، و از استعمال بیجا،
وغفلت وسهل انگاری مأمورینیکه در معیت او هستند در پیش
حکومت مرکزی مسئول است. بنا برین او مجبور است که مأمورین
ولایت خود را بزیر نگرانی داشته باشد.
(٨٧) – از امنیت و انضباط ولایت نائب الحکومه رأساً مسئول
است بنا برین نائب الحکومه برای محافظه امنیت مملکت
مطابق قاعده (٨٨) و (٨٩) آتی الذکر باتخاذ تدابیر
مختار و مأذون است.
(٨٨) – در موقعیکه قوت کوتوالی بمحافظت امنیت مملکت کافی نباشد
نائب الحکومه بکلانترین منصبدار فوجی که در ولایت او موجود
باشد مراجعت کند بوقتیکه کوتوالی قوة الظهر باشد بقدر


٤١
لزوم جلب قوة عسکریه را میتواند.
(۸۹) :- در صورتیکه در یک گوشه مملکت یک آثار شورش و بغاوت
و یا یک حرکت مخل امنیت عمومی مشاهده شود و حال
و زمان با ذن گرفتن از مرکز سلطنت مساعد نباشد
نائب الحکومه مسئولیت اعلان را برخود گرفته در داخل
ولایت حکومت عسکریه را که بیانش در یک فصل مخصوص
میآید اعلان کرده میتواند .
(۹۰) :- در صورتیکه نائب الحکومه اشخاص مفسد و شورانگیزیکه دفع کردن
شانرا فوری لازم بدانند و زمان باذن گرفتن از مرکز مساعد
نباشد نظر بقرار و تجویزیکه از مجلس شوره صادر میشود
محفوظاً بمرکز سلطنت فرستاده میتواند و بعد از آن
مجبور است که کیفیت مذکور را بهمراه اسباب موجبه آن
بمرکز اشعار دارد.
(۹۱) :- نائب الحکومه باجرای ضرب هیچکس بهر سبب و بهانه
که باشد ماذون نیست اساساً شکنجه بالکل ممنوع است،


٤٢
مگر جزایی ضرب فقط بحکم شرعی که در نظامنامه جزا
تصریح شده واز محکمه عدلیه در باب ارباب جرائم
صادر گردیده باشد بموجب احکام نظامنامه مخصوص اثنا
بواسطه مامورین آن اجرا کرده میشود .
(٩٢) ــ چون در افغانستان نظام عادلانه مصونیت
مساکن مشروط است بدین شرط که باید تمامها بآن
رعایت کرده شود . لهذا نائب الحکومه بدون تعیین
و تعریف نظام هیچکس را خواه منصبدار کوتوالی باشد
و خواه دیگر مامور نگذارد که بهیچ سبب و بهانه چه شب
و چه هنگام روز بخانه کسی داخل شود در نخصوص
نائب الحکومه باید که بدرجه نهایت توجه و دقت نماید.
(٩٣) ــ نائب الحکومه اشخاص اوباش و یله گرد را بنا بقرارداد
مجلس مشوره خود داخل کارهای شاقه دولت نمایان
(٩٤) ــ نائب الحکومه بندیخانه ها را متمادیا با خبری نگرانی مینماید و دقت
میکند که هیچکس از حکم نظامنامه زیاده محبوس نماند و محبس اداره


٤٣
و پاکیزگی و انتظام بندیخانه با توجه تام مبذول مینماید و
بازخواست کسانیکه در حبس خانه مانده اند و در حق شان هنوز حکمی
صادر نشده است نموده احضار ایشانرا بمحاکم عدلیه بلاتاخیر
سفارش میکند و خرج خوراک و گذران روزمره محبوسین را بر طبق
نظامنامه توقیف خانه تدارک میفرماید .
(٩٥) -- نائب الحکومه بامور عدلیه قطعیاً مداخله و بمذاکرات مقرره قضا
اجرای نفوذ کرده نمیتواند، تنها در حق قضاتیکه استعمال
بیجای شان در وظیفه مأموریت خود و جرئت ارتکاب
و ارتشای شان محسوس شود پس از تحقیقات کیفیت آنرا
مفصلاً و سریعاً بوزارت عدلیه پیش مینماید.
(٩٦) -- نائب الحکومه بتحصیل کافه محاصل دولت مجبور است لیکن بخرچ چیز
زیاده از مقدار معین مأذون نیست بصرف کردن مبالغیکه
بقرار نظامنامه بودجه تعیین و تحصیل شده و بفرستادن
باقیمانده وجه آن بمرکز سلطنت مأمور است .
(٩٧) -- نائب الحکومه در داخل ولایت مجبور است که بتعمیم مکاتب
قطعه زمین که بمقبره الاهـ؟ ــده شود


٤٤
حسن ادارهٔ آنها وترقی تجارت وزراعت وصنایع متمادياً
صرف همت وغیرت نماید.
(٩٨) — نائب الحکومه بنظارت کردن امور ذیل بذریعه مامورین
متعلقهٔ آن مأمور است :—
محافظهٔ صحت عمومی، وآبادانی مملکت، وخشک کردن حصهٔ لغزانه
ومحافظهٔ طرق عمومیه بوجه احسن، وامنیت راهها میان
مرکز ولایت، ومراکز حکومتیها وتأسیس فابریقه‌ها، و شفاخانه‌ها
وتکثیر جنگلها، وحسن محافظه معادن و جنگلها، وانتظامات
معاملات پوسته وتیلفون وتیلگراف .
(٩٩) — نائب الحکومه در امور داخلیه قطعات عسکریه و تعلیم و تربیه آنها
که در داخل ولایت مقیم باشند قطعاً مداخله کرده نمیتواند مگر بر اقتضا قواعد
عند الاقتضا بقسمیکه بکوتوالی قوت الظهر شود بقدر لزوم اعطا قوه
عسکریه را از منصبدار بزرگترین ولایت طلب کرده میتواند ومنصبدار مذکور
آن قوه عسکریه راکه نائب الحکومه تحریراً طلب کرده است بموقع معهود بفرستد
(١٠٠) — در معیت نائب الحکومه برای ایفا وظائف مصرحه بالا،
تشکیلات اساسیه بحر حصه اول - کابل


٤٥
رؤسای مأمورین ذیل میباشند :-
اوّل :- محاکم عدلیه .
دوم :- مستوفی .
سوم :- مدیر معارف .
چهارم :- " گمرک .
پنجم :- " زراعت .
ششم :- " نفوس .
هفتم :- مأمور امور خارجیه .
هشتم :- " خزینه .
نهم :- قوماندان کوتوالی .
دهم :- سرکاتب مکتوب نویسی .
یازدهم :- مأمور پوسته .
(١٠١) :- مستوفی خودش از طرف پادشاهی منصوب میشود کار
خود را بصورت نظامات مالیه بجای آرد مستوفی آمر
کافه مأمورین مالیه ولایت است اگر یکی از مأمورین مالیه

تشکیلات اساسیّه محکمۀ محلیه ولایت قطغن و بدخشان


٤٢

بموافقات نظامات مالیه و قواعد حسابیہ حرکت میکند مستوفی در حقان
اجراے تحقیقات ابتدائیه نموده نتیجه را بنائب الحکومه عرض نماید
مستوفی حسب نظامنامه مالیات دولت را که داخل ولایت
به ادای آن مجبور هستند تحصیل نماید و بر وفق نظامنامه
(بودجه) ولایت اجراے صرفیات کرده اضافه آنرا
بامر نائب الحکومه بمرکز سلطنت میفرستد .
(١٠٢) ــ در معیت مستوفی مدیریت محاسبه و اداره واردات
مصارفات و بقدر لازم نویسنده هم میباشد.
(١٠٣) ــ سرکاتب مکتوب نویسی با مو تحریر نائب الحکومه مامور است .
(١٠٤) ــ مدیر معارف بامور معارف ولایات مامور ست مدیر معارف
با نتخاب وزارت معارف باراده ستیه منصو
میشود در داخل ولایت هر قدر مکتب ہائیکہ باش تما مأ
در تحت امر مدیر معارف میباشند، مدیر معارف
در داخل ولایت برای اجرای احکام نظامنامه معارف
حتی الامکان بصرف مساعی مجبور است.

مدیر ولایاتها سرکاتب شعبه معارف است .


٤٧
(۱۰۵) - مدیر نفوس بمحافظات تحریریه نفوس مأمور است مدیر نفوس
با نتخاب وزارت داخله با راده سنیه منصوب میشود.
(۱۰۶) - مدیر زراعت در داخل ولایت بتکثیر زراعت تعمیم
اصول جدیده زراعت و محافظه جنگلها و احداث
جنگلهای نو و سر رشته معادن مکشوفه و کشف کردن
معادن جدیده موظف است مدیر زراعت بانتخاب
وزارت تجارت با راده سنیه منصوب میشود.
(۱۰۷) - مأمور امور خارجه یک مأمور وزارت خارجه است که نزد
نائب الحکومه میباشد احوال دول اجنبیه که بحدود آنولایت است
معلومات بدست آوردن معاملاتی که در میان نائب الحکومه
و قونسلهای اجنبیه جاری میباشد اجرا نمودن از
وظائف مأمور امور خارجیه است، مأمور امور خارجیه
از طرف وزارت خارجیه انتخاب و تعیین کرده میشود.
(۱۰۸) - قوماندان کوتوالی در داخل ولایت بمحافظه امن و آسایش
مأمور است، قوماندان کوتوالی از سبب وظائف خود


٤٨
که متعلق ضبط و ربط ولایت است در تحت امر نائب الحکومه
میباشد منصبدار پولیس که در مرکز ولایت موجود است بامر
قوماندان کوتوالی تابع است، قوماندان کوتوالی از امن
و آسایش مرکز ولایت و حواشی آن بالذات مسئول است
قوماندان کوتوالی در حق مجرمانیکه جرائم ایشان از نوع
قباحت است بعد از ثبوت آن جزا میدهد قوماندان
کوتوالی محرمان گریزی و هر نوع مجرمها و محکومین گریزیرا بدست آورده
بمقام متعلق آن بمحافظت تسلیم میکند پاسپورت تبعه دول خارجه
و پاسپورت تجار و سیاح و کوچی و کراکیش بقرار نظامنامه مخصوصه
آن از ادارهٔ مربوطه اش اجرا میشود .
(۱۰۹) هیچکس از مأمورین ولایت براه راست با وزارتی که به آنها
منسوب اند مخابره کرده نمیتواند، و وزارت نیز با مامورین ملحقات خود
در هر جا که باشد رأساً اوامر داده نمیتوانند جمیع مخابرات مرکز
فقط بواسطهٔ نائب الحکومه جریان مییابد و هر دائره مکتوبها
و معروضاترا که بوزارت خود مینویسد آنرا بالذات احضار نموده


٤٩

بگرفتن دستخط برآن مجبور است مگر در صورتیکه نائب الحکومه
بدوائر ماتحت خود بعضی اوامر خلاف نظام اعطا نموده
در اجرا و ایجاب آن اصرار نماید آنزمان مامورین ملحقات
مجبور اند که کیفیت را رأساً بوزارت متعلقه شان اخبار و شعاردهند

(١١٥) :- بصورت عمومی در حال غیاب مامور اوّل دوائر حکومت
مامور دوم ایفای وظیفه مامور اوّل را مینماید مثلاً
در غیاب نائب الحکومه‌ها و حکام اعلیٰ و کلان باقی حکام
و علاقه داران، مستوفی و سررشته داران اعلیٰ
و مدیر و مامور مالیه و در غیاب مستوفیان سررشته داران اعلیٰ
و مدیر و مامورین مالیه، مدیر یا مامور محاسبه و یا سرکاتب
و کاتب اوّل مالیه - و همچنان در جمیع دوائر حکومت
وکالت مامور اوّل را مامور دوم همان دائره ایفا
می نماید.

تنظیم رتب ماتحت دوائر کو مه
* *
*


٥٠

دوّم ، مجلس شوره ولایت

(۱۱۱) — در هر ولایت یک مجلس شوره موجود میباشد مجلس شوره علاوه بران که
مواد متعلق بامور ادراۀ ولایت را در تحت مذاکره میگیرد یک حصّۀ
جداگانه در خصوص محکمه با مأمورین هم بعهده اش مفوض است
صورت اجراء این بحصّه استثانوی در فصلیکه راجع است بمحاکمه
مأمورین مفصلاً درج و توصیح میشود .
(۱۱۲) — موادیکه در مجلس شوره ولایت ، متعلق بامور ادارۀ ولایت
مذاکره میشود از قرار ذیل است :—
امور مالیّه : اجراء خرید و فروش سرکاری را عقد قرارداد هائیکه مجگو
لازم باشد ترمیم کلّیه تعمیر ابنیه سرکارى عند الاقتضا تجویز
نمودن برای استملاک عبث املاک خصوصیه بعضی اشخاص
بغرض منفعت عمومیه مطابق نظامنامه مخصوص آن .
امور نافعه : تجویز نمودن برای انشاء بابئیکه در بین مرکز با حکومتی ها
تمدید میشود و مذاکره موادیکه تعلق دارد بزراعت و تجارت

تشکیلات اساسیه تحریر (کاغد) پرچه


و سائر امو نافعه ولایت بنجویز کشادن دواخانها
و شفاخانها و دیگر چیزها از قبیل آن .
امور بلدیه : تعیین تخصیص محل بازارهای عادی بازارهای بزرگ سمی
و قبرستانها و دیگر موادیکه بصحت عمومی متعلق باشد.
امور ملکیه : اوّل تجویز درباره تغیر ارتباط علاقها و قریها با یکدیگر.
دوّم ، عنداللزوم بعضی موادیکه در مجالس شوری حکومتی با
ابتدأ مذاکره شده باشند در انذاکره از طرف
نائب الحکومه بمجلس حواله گردد تحقیقات نمودن.
امور انضباطیه : تجویز نمودن در خصوص فرستادن چنان اشخاصیکه
در داخل ولایت مصدر فتنه و فساد شده با عث
وراحت عمومیته را مختل و مسلوب سازند
بدار السلطنه کابل اخذ و حبس کسانیکه از ادای
محاصل مالیات دولت سرکشی و تمرد ورزند.
(۱۱۳) - مجلس شوره در تحت ریاست نائب الحکومه منعقد میشود بنام
اعضا (طبیعیه) و اعضا (منتخبه) بر دو قسم اعضا مشتمل میباشد.


٥٢
اعضاء طبیعیه اش عبارت است از مستوفی و سرکاتب مکتوب
نویسی و مدیر نفوس و مدیر معارف و قاضی مرافعه و مدیر گمرک
و مدیر زراعت و مأمور امور خارجیه .
و اعضاء منتخبه اش عبارت است از نمایندگان رعایا
که بموجب قواعد آینده از طرف اهالی ولایت منتخبه شده باشند.
(١١٤) برای انتخاب اعضاء منتخبه مجلس شوره ولایت جمیع کسانیکه مالیات
مالیه ده میباشند از مژمان صاحب حیثیت اعتبار ها مرکز ولایت
و شهرها تیکه مرکز حکومتها باشد و یا از جمله رؤساء قبائل بزرگ
چنان نفری را که بدولت مالیه ده باشند موافق مواد
اصول انتخاب کلان منتخبه مجلس شوره نائب الحکومه میفرستند.
و اعضاء منتخبه مذکور در تحت ریاست نائب الحکومه یا حاکم اعلی
اجتماع نموده از میان خودشان موافق قواعد آتیه نفری برای
نمایندگی در شورای دولت انتخاب میکنند.
(١١٥) اعضاء منتخبه مجلس شوره تا سه سال ایفا خدمت مینمایند
و بعد از سه سال انتخاب جدید میشود.


٥٣

(١١٦)- تجاویزیکه مجلس های مشوره متعلق امور اداره ولایت
پیش کنند نائب الحکومه ها محض بسبب استشار بیها طالبان
متابعت کردن آن مجبور نیستند البته مسئولیتی که از آن ستون لائی
بتماما بنائب الحکومه ها عاید میشود.
(١١٧) در مجلس مشوره کاتب از امور تحریریه آن مسئول است و وای کیه
در مجلس مذاکره میشود از طرف نائب الحکومه حواله میشود، و
کاتب خلاصه انرا مینویسد خلاصه مذاکرات مجلس در کتاب
ثبت وقید میشود، بعد خلاصه ثبت هر مجلس در مجلس آینده
از طرف اعضاء موجوده بالامضاء تصدیق میشود.
علاوه بر یک کتاب مخصوصیکه در ان نظامات عمومیه و خصیت
مجلس قید میشود یک کتاب دیگر که برای قید کردن فصل بانه
باشد هم لازم است.
(١١٨)- قواعدیکه در خدمات و وظائف نائب الحکومه ها و طر زیدگان
امور دولت در ولایتها شان بصورت تشکیل و وظائف مشوره
ولایت بیان شد همین قواعد عیناً در حق حکومیتهای اعلی هم جاریت.


٥٤

سوم : حکومتی های کلان

(١١٩) — حکومتی های کلان در تحت اداره یک یک حاکم کلان
میباشند و در داخل هر حکومتی کلان چند حکومتی موجود میباشد.
(١٢٠) — وظائف حاکم های کلان عیناً مانند وظیفه نائبالحکومه ها است.
(١٢١) — مرجع حاکم های کلانیکه بیک ولایت یا حکومتی اعلی مربوط
باشند نائب الحکومه ها و حاکم های اعلی است.
(١٢٢) — در هر حکومتی کلان علاوه بر یک یک مدیر مال یک یک کاتب
مکتوب و یک یک مامور پوسته و عند اللزوم یک مامور گمرک
موجود میباشد و مرکز بعضی از حکومتی های کلان که کدام قونسل اجنبی
باشد در انجا یک مامور خارجیه نیز موجود میباشد علاوه بر مامورین فوق
در مرکز هر حکومتی کلان یک ضابط کوتوالی نیز موجود است.
(١٢٣) — مدیر مالیه و کاتب مکتوب قاضی مرافع مدیر یا مامور نفوس و مامور خارجه
و مامور گمرک اعضای طبیعیه مجلس شورا حکومتی های کلان را تشکیل میدهد
یک یک نفر اعضائیکه از هر حکومتی تابع حکومتی کلان انتخاب گردید انرا

مراکز کلان


۵۵

با یک نفر عضو یکه از مرکز خود حکومتی کلان منتخب شده است
(اعضا منتخبه مجلس شوره یک حکومتی کلان) هستند انتخاب
اعضا منتخبه بصورتیکه در فصل مخصوص، صورت انتخابات
اعضا منتخبه بیان گردیده جریان مییابد .
(۱۳۴) م - وظیفه مجلس شوره یک حکومتی کلان عیناً مانند وظیفه مجلس شوره
یک ولایت بوده بفیصله دعواها نوع جنحه و جنایت مامورینکه
در داخل حکومتی کلان باشند مختار و صلاحیت دار است .
(۱۳۵) م کاتبهای حکومتی های کلان عین مار کاتبها
مجلس شوره میباشند .
(۱۳۶) م برای تفصیلاتیکه درباره وظائف حاکم های کلان
و وظیفه های کافه مامورینیکه در معیت شان هستند
بفصل نائب الحکومه ها مراجعت باید کرد ، اما مجازات
قباحات را اگر قوماندان کوتوالی حکومتی کلان تاکندکشرها
خود قوماندان میدهد والا پایانتر باشد تحقیقات ابتدائیه
آنها نموده حکم مجازات را حکام میدهند .

تعلیمات اساسیه تحریر از قاهر ضیه


۵۶

چهارم: حکومتی ها

(۱۲۷) — در هر حکومتی یک نفر حاکم میباشد مرجع حکام های اول
و دوم و سوم ، نائب الحکومه ها و حاکم های اعلی و حاکم
های کلان میباشند مابین حاکم های درجه اول و دوم
و سوم در حقوق خدمات هیچ فرق نیست این تفاوت تنها
از روی وسعت اهمیت دائره حکومتی است .
(۱۲۸) — حاکم های درجه اول بانتخاب (انجمن مأمورین وزارت داخله)
تعیین و بمنظوری همایونی نصب میشوند و حاکمهای
درجه دوم و سوم از طرف (انجمن انتخاب مأمورین وزارت داخله)
انتخاب بمنظوری وزیر داخله مقرر میگردند .
(۱۲۹) — حاکم ها در داخل حکومتیهای خودشان بمدیر مأمورین ملکیه
و ضابطه و مالیه و سائره مأمورین بحسن ایفای نظامات
دولت و اجرای اوامریکه بموجب نظامات
از طرف نائب الحکومه ها براشان داده شود مجبوراند.


٥٧
(۱۳۰) - حکام از محافظت امنیت داخلی حکومتیهای خود مسئول اند برای اجرا و ایفای امور انضباطیه بمعیت حاکم بقدر لزوم قطعات کوتوالی میباشد که یک قسم آن در مرکز حکومتی خود حاکم مانده قسم دیگر آن در علاقه ها و نقاط لازمه تعیین و تقسیم هستند منصبداران کوتوالی حکومتی در تحت امر حاکم حکومتی خودشان حرکت میکنند .
(۱۳۱) - حاکم یا در خصوص ایفا و یا اهمال خدمات رعایت و یا عدم رعایت احکام قانونیه و نظامیه مأمورینی که در دائره حکومتیهای شان باشند متمادیاً اجرای تدقیق و تفتیش مینمایند، در حق مأمورین ماتحت که از ایشان اوضاع مخالف نظام سر زند و یا بر رعایای ماتحت ظلم و تعدی شان پدید شود حاکمها بر وفق فصل مخصوص محاکمه مأمورین اجرای تحقیقات مینمایند.


۵۸
(۱۳۲) - حاکمها بنظم و اصلاح راه‌ها و گذرگاهای صعب المرور
که در بین قریه‌ها هستند و بحسن محافظه طرق عمومیه که
در داخل حکومتی‌های شان باشند موظف
هستند در انخصوص از بالادست خود سررشته میگیرند.
(۱۳۳) - وظائف حاکمها بقرار ذیل است:-
اول:- برای کشادن مکاتب ابتدائیه و برای
استخدام معلمین سیار ما بین قبائل کوچی
از بالادست خود سررشته گرفتن،
و تشویق و تحریک نمودن بچه‌های کوچی
و دیهاتی را که در مکاتب ابتدائیه هستند
از بهر تحصیل بمکاتب مراکز ولایات مرکز سلطنت.
دوم - دستگیر ساختن و تعقیب نمودن هر گونه مجرمین
و محکومین گریزی که داخل حکومتی او فرار
و یا اخذ مقام نموده باشند.
سوم:- تحریر کردن نفوس اهالی در جمیع دائره حکومتی خود


۵۹
بی کم و کاست بواسطه مامور نفوس.
چهارم - اجبار نمودن علاقه دار و قریه دار را
بر اینکه جمیع تولدات و وفیات و نقل مکان
و آتش زده گی خرمن و آمده گی سیلاب
و ازین قبیل وقوعات مهمه را بر وقت
و زمانش برابر اخبار نمایند.
پنجم - اشخاصی را که در عدم ادای محصول
سرکاری اصرار کنند با یاد داشت
مامور مالیه بحضور مجلس مشوره محاکمه کردن
و بعد الحکم تا به سی روز بندی کردن و تقدیم
کردن فاضله مبالغ مستحصله سرکار را
بخزینه مرکزیه ولایت پس از جدا کردن
مبلغی که بموجب نظامنامه (بودجه)
برای خود اداره حکومتی تخصیص شده است.
ششم - نظارت و مراقبت کردن بر اجراآت کارداییها


۶۰

هیئت های طبیه سیار که بغرض تداوی امراض اهالی
قریه ها انتخاب شده اند که آیا بقرار نظامنامه خود
همه قریه ها را دور و گردش نموده بیمارها را باحسن
صورت معالجه و دواهای شانرا کاملاً
اعطا مینمایند یا خیر.
هفتم- دقت نمودن بر اینکه جنگل های داخل حکومتی
او خراب نشود و همت گماشتن در تربیت
و تکمیل جنگلها و درخت زارهای نو.
هشتم- فوراً گرفتار کردن ارباب جرائم از هر قسم که باشند
از آنجمله، مجازات نمودن فاعلین قباحت را
بموجب تحقیقات، وتسلیم کردن مرتکبین جنحه
و جنایت را بمحکمه عدلیه حکومتی خود.
نهم- تشویق نمودن اهالی را بترقی و توسیع زراعت
و تجارت وصناعتیکه در داخل حکومتی او مروج
داشته باشد حاکم با بعضی ازین وظائف را


۶۱

بالذات بعضی را بصلاح و صوابدید مجلس های
مشوره خودشان ایفا مینمایند .
(۱۳۴) -- در معیت حاکمها علاوه بر منصبدار کوتوالی که قبلاً ذکر شد
یک یک مأمور مالیه و یک یک مأمور نفوس هم میباشد.
(۱۳۵) -- مجلس مشوره حکومتی در تحت ریاست حاکم منعقد میشود.
درین مجلس بنام اعضای طبیعیه و اعضای منتخبه
دو قسم اعضا موجود میباشند .
اعضای طبیعیه مجلس مشوره شان مأمورین مالیه و نفوس و قاضیهای
ابتدائیه هستند و اعضای منتخبه آن عبارت است
از نفریهائیکه از میان اهالی منتخب شده باشند .
(۱۳۶) -- اعضای منتخبه مجلس مشوره حکومتی عبارت است از یک یکنفر اعضای
از هر علاقه تابع یک حکومتی انتخاب گردیده اند با یکنفر
عضویکه از مرکز خود علاقه حکومتی انتخاب گردیده است
انتخاب اعضای منتخبه مجلس مشوره حکومتی بصورتیکه در فصل
مخصوص (صورت انتخابات اعضای منتخبه)


۶۲

در خاتمه بیان گردیده جریان مییابد مدت خدمت بعضی آنها
سه سال است بعد از اختتام مدت اعضای
جدیده انتخاب میشود.
(۱۳۷)- مجلس های مشورهٔ حکومتی تنها در خصوص اموریکه با دارهٔ حکومتی
تعلق دارند اگر ده مینمایند و با منظوری بالا دست خود
محاکمه مأمورینیکه مرتکب قباحت شده باشند رأی دادن
در حق آنها از جمله وظائف مجلسهای مشورهٔ حکومتی شمرده میشود
و اجرا آن بخاص تعلق بمنظوری حاکم بالا دست دارد.
(۱۳۸)- نائب الحکومه ها و حکام اقلا در ماه یکروز بروز ها جمعه در
مساجد جامع از مضمون فوائد اعلانات و نظامات دولت
برای ایقاظ و آگاهی اهالی نطقهای مفید نمایند.
ضمایم
(۱): نائب الحکومها و حکام اعلی و کلان در مواقع و عادی مهم
که بین دو اقوام واقع شود و قوهٔ ادارهٔ حکام محلی را
برای حل و فصل آن کافی ندانند. یا در موضع


۶۳
مناقشه رفته و یا دعوی را در مرکز جلب کرده قانوناً
تصفیه نمایند .
( ۲ ) :- باقی دارانی که از یک ولایت بدیگر ولایت
نقل مکان کنند و یا اشخاصی که برای فیصله محاکمه
از دیگر ولایت جلب آنها ضرور شود - نائب الحکومه‌ها
و حکام محلی آن ولایت برای جلب این چنین اشخاص
و امثال آن بدون ذریعه وزارت بولایت متعلقه آن
مخابره کرده میتوانند .
( ۳ ) :- کسانیکه بیک حکومت و یا ولایت محکوم بمجازات
قتل و سرقه میشوند، هر گاه متوطن آن حکومت یا ولایت
نبوده جدید وارد شده باشند نائب الحکومه‌ها وحکام
محلی نظر به تذکره آنها از ولایات و یا حکومتی مسکونه
سابقه‌شان معلومات گرفته اگر در آنجا قبلاً مرتکب
جرمی گردیده باشند از روی معلومات افعال مجرمیت
سابقه درباره این جرم حالیه آنها نسبتاً تعیین مجازات نمایند

جرایمی که بشخصیت مندرج تخفیف یافته .

در باب طلبیات


۶۴

(۴) - دعاوی حقوق العباد و حقوق الله که با هم مشترک باشند هرگاه
مدعی دعوی حقوق العباد را ثابت کرده نتواند برای فیصله حصه
حقوق الله و همچنان در دعاوی سرقت یا قتل که ورثه مقتول
یا شخصی که مالش سرقت شد دعوی خود را اقامه کرده نتواند
د یا بدیگر ملحوظات از دعوی خود صرف نظر کند و مجازات
حقوق الله درباره مجرم اجرا نشده معطل ماند برای فیصله
این چنین دعاوی حقوق الله تنها و یا حقوق الله و حقوق العباد
مشترکه حکام محلی تا زمان تعیین مدعی عمومی موقتا برای هر دعوی
یک نفر از اشخاصیکه اہلیت وکالت را داشته باشند
وکیل مقرر دارند.
(۵) - علی العموم مظنوینیکه از محالات مختلفه در یک محل تحت اتهام جرائم
آمده توقیف خانه همان محل توقیف میشوند ، قاضی محلی در فیصله
جرائم جزائیه آنها مجاز است اما در دعاوی حقوقیه هرگاه
مدعی و مدعی علیه در یک محل باشند ، و مدعی دعوی کند . اگر چه
معامله آنها در دیگر نقاط واقعشد باشد فیصله انرا قاضی محلی که


۶٥

مدعی و مدعی علیه در آن اقامت دارد ، می نماید
و اگر مدعی علیه به محل سکونۀ خود متوقف باشد
این قسم فیصله با تقاضی محل سکونۀ مدعی علیه
تعلق است .
(۶) - بر علیه اشخاصی که دعاوی مشترکۀ حقوق العباد حقوق الله
در محاکم افغانستان کرده میشود ، هر گاه مدعی قبل
از صدور فیصله غائب شود حصۀ حقوق الله آن مطابق
مادۀ (٤) ضمیمۀ ہذا مدعی عمومی و یا یک نفر وکیل که
از طرف حکام محلی موقتاً باین وظیفه مأمور میشوند
اقامه کرده فیصله میشود ، دعوی حصۀ حقوق العبد
الیٰ زمان حاضر شدن مدعی معطل گردیده در حقوق العبد
محضه مظنون مستحق حبس نیست .

* *
*

ہر عظیم تعدیلات اساسیه در ہر لار کامہ


۶۶

پنجم ، علاقه ها

(۱۳۹) - حکومتیها بر علاقه ها تقسیم میشوند و هر علاقه نظر بدرجه
مناسبت خود از چند قریه ترکیب می یابد در هر علاقه
یک علاقه دار اجرای حکومت مینماید .
(١٤٠) - علاقه دار باید شخص خوانده و نویسنده با عفت ناموس
بوده عمرش هم بهیچ صورت از ( بیست سال) کم نباشد.
(١٤١) - علاقه دار باجرای وظائف ذیل مجبور است :-
اول : در رعایت باحکام شرعی و به پابندی آن اهالی علاقه
خود را دائماً مجبور نمودن
دوم - ارباب قسم جرائم مشهوره را فعلاً توقیف و مرتکبین
قباحت را بصلاح و تجویز مجلس شوره علاقه خود باندازه
اختیارات او که در آینده توضیح یافته مجازات نمودن و مجرمین
جنحه و جنایت را با اوراق تحقیقیه ابتدائیه شان بحکومتی بالا
دست خود سپردن، در صورت ظهور یک جنایت که


۶۷
فاعل آن مجهول باشد علاوه بر دوام نمودن در اجراء
تحقیقات ابتدائیه آن وجستجوی مجرم بحاکم بالا دست معلومات
مفصله دادن هر حکمیه از طرف حکام مافوق او در خصوص جستجوی
جانی برای او صادر گردد متابعت نمودن و احکام
جميع اعلانات متعلق مسائل حقوق و جزاکه با و میرسند
در معرض اجرا گذاشتن ، احکام دیت خون و جزآی
نقدیرا بلا توقف و بدون فوت وقت و فرصت اجرا داشته
مبلغ دیت را بورثه مقتول و جزای نقدیر بخزینه
قریب توزیع نمودن .
سوم - در تطهیر و صفائی علاقه حکومتی خود از هرگونه گندگی و غلاظت که
صحت عمومیه را اخلال مینماید سعی بلیغ نمودن .
چهارم - بر موقع ورود یکی از هیئت های صحیه سیار که
داخل علاقه داری وی میشود در استفاده مریضیها
و بیمارهای از ان جد و جهد بسیار نمودن .
پنجم - در اصلاح خرابیههای جزوی ابنیههای تهلکه ناکی که در بین قریه ها
مگر تعلیم یافتگان مکاتب اساسیه در پرایه اداره گنجدیت


۶۸
میباشد کوشش ورزیدن
ششم - در ترمیم و تعمیر مساجد و خراب نشدن شان توجه نمودن.
هفتم - بحسن محافظه هر نوع مبانیکه از طرف دولت تعمیر
شده باشند دقت و بر آترمیم و تعمیر جاهای
مرمت طلب آن اجرای پیمایش نموده لزوم تعمیر
آنرا بدائره حکومتی عرضه داشتن
هشتم - مکتبهائی را که در داخل علاقه او هستند دائماً تفتیش و بحسن
ایفای وظیفه معلمین آن علم آوری نمودن.
نهم - بر موقع ظهور حریق و سیلاب آتش زده گی جنگل و خرمن و آفتهای
سائره تدابیر لازمه انسدادیه اتخاذ نمودن.
دهم - در حفظ و وقایه جنگلهای طبیعی از تلف شدن و برای
بسر رسانیدن جنگلهای نواهالی را تشویق دادن.
یازدهم - در تحصیل محاصل سرکاری بدرجه کوشش نمودن که بر ذمه هیچکس
از رعایا داخله علاقه وی چیز باقی نماند و علاوه از اهالی
خارج دائره نظامات اضافه ستانی نشود.


۶۹

(١٤٢)— علاقه دار برای مجازات نمودن اهل قباحت از رعایا بموجب
صلاح وصوابدید مجلس مشوره خود تنها تا ده روز نظر بندی و
یکصد روپیه جزا نقدیرا صلاحیت دارد محکومیتی که اضافه بران
باشد از حاکم بالادست خود باید اذن و اجازه بخواهد.
علاقه دار محبس کردن اشخاصی که در عدم ادای مالیات دولت
اصرار کند اختیار ندارد .

(١٤٣)— با علاقه دار یک کاتب و در منطقه علاقه اش یک مفرزه کوتوالی
موجود هست که منصبدار ان در تحت امر علاقه دار اجرای
ماموریت و ایفای خدمت مینماید .

(١٤٤)— در هر علاقه یک مجلس علاقه داری موجود میباشد مجلس اعلا
در تحت ریاست علاقه دار از سه عضو دیگر که از معتبرین اهالی
علاقه و قریه ها باشند برای سه سال از طرف اهالی
قریه ها و قبائل انتخاب میشود .
انتخاب اعضای (مجلس شوره علاقه داری) مطابق
نظامنامه انتخابات رسماً اجرا میگردد.


٧١

ششم : قریه‌ها و قبائل کوچی

(١٤٥) ـ اداره‌های (قریه‌ها) و (قبائل کوچی) محول است برؤسای ایشان در خصوص در نظامنامه مخصوص اداره ولایات قواعد قطعیه و مفصله موجود است.

* *
*

[مهر تنظیم اثری مثبت اساسیه در دایره گذشت؟]


۷۱
دیوان سنجش
(١٤٦) — دیوان سنجش بتدقیق همۀ اوراق حسابیۀ دولت علیۀ افغانیه مأمور است .
(١٤٧) — وزیر مالیه و مدیر محاسبۀ عمومیه مجبور است که اوراق حسابیۀ هر ساله را با جزئیات و تفرعات آن ببوجهٔ که در نظامنامۀ محاسبۀ عمومیه توضیح یافته بدیوان سنجش بفرستد، اگر بموعد مذکور اوراق حسابیه را نفرستاد وزیر مالیه و مدیر محاسبۀ عمومی مسئولند، دیوان سنجش در اثنای این تدقیقات تدقیق میکند که آیا همۀ مصارف دولت با اوراق معتبرۀ نظامیه موافق ساخته شده اند یا نی، و آیا تکمیل واردات دولت تحصیل گردیده یا خیر، و در نتیجهٔ این تحقیقات تدقیقات وزیر مالیه و مدیر محاسبۀ عمومیه مسئول شناخته میشوند یک موازنۀ حقیقیۀ بودجه که بوزارت مالیه تنظیم میشود


۷۲
بعد از تدقیقات بحضور مبارک شاهانه تقدیم مینماید.
(١٤٨) :— دیوان سنجش مرکب است از یک رئیس شش نفر اعضا
رئیس و اعضا دیوان سنجش از طرف اشرف اعلیحضرت همایونی
انتخاب و تعیین میشوند.
کاتبهای سنجش به انتخاب اعضای دیوان سنجش
و منظوری رئیس آن مقرر میشوند.
(١٤٩) :— دیوان سنجش بهیچیک وزارت مربوطیت ندارد،
و براه راست بحضور اشرف ملوکانه مسؤل شناخته
میشود، و بمطابق نظامنامهٔ مخصوص خود ایفای وظیفه مینماید.
* *
*
بمهر عظیم الشان دولت اساسیـه در پر از کاغذ


۷۳
حکومت عسکریه
(۱۵۰) - بمجردیکه به اعلان حکومت عسکریه لزوم دیده شود، بنا بر عرض و گزارش وزارت عدلیه بامر و اراده سنیه اعلیحضرت ملوکانه یک بیان نامه نشر میشود، که بیان نامه مذکوره بر خصوصیات ذیل محتوی میباشد:-
اول - حدود منطقه ممالک که در آن حکومت عسکریه اعلان گردیده است مکملا تعیین و تحدید میشود.
دوم - سبب اعلان حکومت عسکریه بیان میشود.
سوم - اگر حکومت عسکریه موقتا اعلان گردیده باشد تاریخ اختتام آن نیز توضیح میگردد.
چهارم - آمر بزرگ عسکریه نیز تصریح و نشان داده میشود.
پنجم - در منطقه که حکومت عسکریه در آن اعلان گردیده افعال و حرکاتیکه ارتکاب آن ممنوع است ذکر و تشخص میشود [مثلا از قبیل سلاح گشتاندن و در جائی]


٧٤

آشکار و پنهان اجتماع نمودن، و شبانگاه بعد
ساعت معین گشت و گذار نمودن و غیره].

(١٥١) ـــ در منطقه که دران حکومت عسکریه اعلان گردد، همه
وظایفیکه عاید به امنیت و انضباط مملکت باشد،
بقوماندان بزرگترین عسکری که در انجا هست انتقال
مییابد، و یا اگر لازم دیده شود بمنطقه مذکور مخصوصاً
از طرف اشرف پادشاهی یک قوماندان عسکری
فرستاده میشود، و ریاست حکومت عسکریه
بمشار الیه تفویض میگردد .

(١٥٢) ـــ در منطقه که دران حکومت عسکریه اعلان گردد، محاکمه
ارباب جرائمیکه جرم شان تعلق باخلال امنیت داخلیه
و یا خارجیه دولت باشد در دیوان حرب عسکری اجرا
میشود و تفصیلات این جرائم در (باب اول) و (فصل ۲
اوّل و دوم) نظامنامه جزای ملکیه شرح و تصریح گردیده‌است؛
محاکمه کسانیکه مرتکب یکی از افعال ممنوعه که در اعلان نشان


٧٥
داده شده گردیده باشند نیز در دیوان حرب عسکری
ملاحظه میشود .
(١٥٣) :— دیوان حرب عسکری که بحکومت عسکریه مربوط میباشد
از یک رئیس و شش اعضا ترکیب مییابد رئیس دیوان
حرب عسکری بهمه حال باید از رتبه رئیس حکومت عسکریه یکرتبه
کمتر باشد درین دیوان حرب بقدر لزوم نویسنده هم موجود
میباشد، در معیت رئیس دیوان حرب عسکری برای محافظه
بندیهای موقت و بغرض تأمین انضباط داخل و جوار
دیوان حرب عسکری در اثنای محاکمه نظر با همیت و وسعت کار
بدرجه یک تولی و یا یک کندک قوۀ عسکری اعطا میشود.
(١٥٤) :— مرتکبین جرائم قاعده (١٥٠) هر زمانیکه گرفتار شوند از طرف
رئیس حکومت عسکریه با اوراق تحقیقات ابتدائیه شان
یکجا برئیس دیوان حرب عسکری تحت الحفظ تسلیم
کرده می شوند .
(١٥٥) :— دیوان حرب عسکری بشکل و طرزیکه در قاعده (٣٨) نظامنامه
محکمه تشکیل مییابد تأسیس میگردد اما قائد


جزای عسکری بیان گردیده است محاکمه مجرم را اجرا میکند
و درباره او از قرار نظامنامه جزای عسکری یا اگر دران
موجود نباشد بموجب نظامنامه جزای ملکی تعیین جزا
مینماید و اعلام مفصل آنرا که تنظیم داده است برای اجرا
به رئیس حکومت عسکریه تقدیم میکند.
(١٥٦)  هنگامیکه حکومت عسکریه اعلان کرد و فیصله هائیکه از دیوان
حرب عسکری داده میشوند بهیچ سبب بهانه دوباره قابل
مرافعه و تمیز نیستند، هرگاه فیصله که در بارۀ مجرم از دیوان
حرب عسکری صادر گردیده عبارت از جزای حبس پانزده سال
باشد فی الحال از طرف رئیس حکومت عسکریه منظور و امضا
گردیده و محکوم با اعلام امضا شدۀ محفوظاً بنائب الحکومه
و یا حاکم اعلیٰ سپرده شده در محبس خانۀ عمومی جزای خود را مییابد.
اگر محکومیت عبارت از جزای حبس دوام و یا حکم اعدام باشد
بغرض منظوری حضور اعلیحضرت شهریاری اعلام فیصله از طرف
رئیس حکومت عسکریه بوزارت حربیه تقدیم گردیده و بعد از آنکه


۷۷
از طرف اشرف پادشاهی منظور فرموده شد علام می کند
با فرمان نشان شهریاری یکجا از طرف وزیر حربیه برئیس
حکومت عسکریه اعاده گردیده بنائب الحکومه یا حاکم اعلی
سپرده و در معرض اجرا گذاشته میشود ، مجرمی که درباره او
حکم اعدام صادر گردیده باشد معامله اعدام او بطریقی که
در باب اول قانون نامۀ جزای عسکری بیان گردید
از طرف رئیس حکومت عسکری بشرط حاصل کردن منظوری
حضور والای شهریاری اجرا میشود .
(١٥٧) - در صورت ظهور بعض احوالات فوق العاده دربارۀ
منظوری حکم حبس دوام و حکم اعدام از حضور مبارک
اعلیحضرت شهریاری بنائب الحکومه یا حاکم اعلی و یا خو
رئیس حکومت عسکریه اختیارات داده میشود پس در اینصور
بهمه حال این فقره باید در جهان فرمان همایونی که در خصوص
اعلان عسکریه باشد درج و تصریح گردد .
(١٥٨) - رئیس حکومت عسکریه بدون حواله نمودن بدیوان حرب


عسکری باتخاذ قرار های ذیل مختار است :
اوّل - اشخاصی که بدرجه قباحت بیکی از افعال
ممنوعه که در اعلان نامه حکومت عسکریه
تصریح گردیده است مرتکب شده باشد
نهایت تا چهل و پنجروز جزای حبس دادن.
دوّم - خواه از طرف روز باشد خواه از طرف شب
بلا تفریق خانه هر کسی را که شبهه ناک
باشد باصول مخصوص آن تلاشی نمودن.
سوّم - هر کسی که مظنون باشد اور فی الحال توقیف
نموده دربارۀ او اجرای تحقیقات ابتدائیه نمودن
ومتعاقباً اورا بدیوان حرب عسکری فرستادن.
چهارم - اشخاص شبهه ناک بد معاش وگروه ولگرد
و اوباش را از منطقۀ حکومت عسکریه بخارج
طرد نمودن .
پنجم - مکتوباتیکه بابواب جرایم و یا اشخاص شبهه ناک


۷۹
عاید باشد از پوسته خانها طلبیده آنهارا
کشادن و از نظر گذرانیدن.

ششم - هر قسم اخبار یا دروزنامه ها را موقتاً و یا مؤبداً
لغو و معطل کردن.

(۱۵۹):- رئیس حکومت عسکریه برای اعادۀ امنیت و انضباط
اتخاذ هر نوع تدبیر یکه لازم به بیند، و طلبیدن هر قدر قوۀ
عسکریه که مناسب داند مختار و صلاحیت دارست.

(۱۶۰):- مجرم بهر رتبه و مأموریتیکه باشد بهر حال محاکمه اش
در دیوان حربی که در قاعده (۱۵۳) بیانگردیده جائز است.

(۱۶۱):- اگر حکومت عسکریه موقتاً اعلان گردیده باشد بعد از داخل
شدن همان تاریخیکه در فرمان همایونی تصریح گردیده است
خود بخود منسوخ میشود و اموری که متعلق با منیت و انضباط باشد
تکراراً بحکومت ملکیه انتقال مییابد.
لاکن اگر احوالیکه اعلان حکومت عسکریه را موجب گردیده است
هنوز کامل زائل نشده باشد بایک فرمان ثانی همایونی لااقل


۸۰
از یک هفته پیش از حلول یوم موعود مدت آن تمدید میشود
اگر اعلان بلا تعیین مدت باشد بمجرد زائل شدن احوال
فوق العاده که موجب اعلان حکومت عسکریه گردیده
است با یک فرمان ذیشان همایونی که بموجب معروضه
وزارت عدلیه درباره منسوخ گردیدن حکومت عسکریه
صادر گردد حکومت عسکریه منسوخ میشود .
(۱۶۲) — در منطقه که در آن حکومت عسکریه دوام کند غیر از اموریکه
به امنیت و انضباط متعلق باشند دیگر کافه معاملات
بقرار سابق جریان داشته میباشند و محاکمه معاملات
حقوقیه و تجاریه و جرائمیکه به امنیت و انضباط تعلق نداشته
باشد هم بالطبع در محکمه های عدلیه پیش و فیصله میشوند و
رئیس حکومت عسکریه بین کارها قطعاً حق مداخله ندارد.
* *
*


۸۱

فصل سوم

محاکمه مامورین ملکیه و عسکریه علی العموم

محاکمه مامورین ملکیه

(١٢٣) محاکمۀ مأمورین ملکیه که جرائم شان متعلّق بامور مأموریت
شان باشد در محاکم مأمورین ملکیه اجرا میشود.
و نیز منازعات و مناقشاتیکه در اثنای ایفای وظیفه در میان
مأمورین رعایا پیدا شود مرجع محاکمۀ شان مجالس مشوره و
محاکم مأمورین شورای دولت میباشد فقط مرجع فیصله جرائمیکه مأمورین
خارج وظیفه بوده مرتکب آن شوند محاکم عدلیه است.
(١٢٤) محاکم مأمورین عبارت است از محکمه ابتدائی و مرافعه و تمیز
شورای دولت و مجلسهای مشورۀ مربوطۀ ولایات و حکومتیتها


۸۲

اعلیٰ و کلان، مجلسهای مشاوره حکومتیها بعد اجازه بالا
دست تنبیهاتی را که مرتبین قباحت اجازه دارند
محاکمه مأمورین در محکمه های فوق از قرار ذیل اجرا میشود.
(۱۶۵) ۱ - یک مأموریکه در متعلق مأموریت خود مرتکب یک جر
گردد هرگاه مأمور مذکور در اطراف و ولایات متخدم
باشد از طرف نائب الحکومه ها یا حاکمهای اعلیٰ کلان
و اگر در دائره های مرکزیه متخدم باشد از طرف وزیر
و یا مدیر اداره مستقله که بآن منسوب است (بواسطه
یک هیئت تحقیقیه که مرکب از مأمورین دولت باشد)
در حق او امر اجرای تحقیقات ابتدائیه داده میشود.
این تحقیقات موافق با حکام مخصوص نظامنامه اصول
محاکمات جزائیه که راجع بوظائف مستنطقین است
اجراء میگردد .
اوّل :- در حالیکه رئیس محکمه در تحقیقات مذکور نقصان بینید
به هیئتهای تحقیقات صورت مسئله را پس میکند.


۸۳
تا اکمال پذیرد.
دوم- اوراق تحقیقیه مامورین از طرف هیئتهای
سابق الذکر مرتب شد در مرکز بوکیل
اثبات جرم که از طرف وزارت معین میشود
و در ولایات، بوکیل اثبات جرم که از طرف
نائب الحکومه و یا حاکم اعلیٰ یا کلان تعیین
گردد، سپرده میشود.
سوم- حکمهایئکه از محکمه های مامورین داده میشود
یا به انقضای مدتهای اعتراض مرافعه
و تمیز و یا بصدور حکم بنا بر اعتراض محکوم
از مرافعه یا تمیز کسب قطعیت می نماید.
(١٦٦)--- کسانیکه بقرار ضابطه (١٦٥) برای تحقیق مامور هستند
مجبورند که کافه دلائل و اماراتیکه مدار اثبات جرم باشند
با بیانات و اسامی شاهدان و اوراق تحقیقیه را با یک
خلاصه آن بذاتیئکه تحقیقات ابتدائیه را امر کرده است


٨٤
تقديم نمايند از روی نتیجه تحقیقات اگر شخصی که درباره در محاکم عمومی
اوامر تحقیقات ابتدائیه صادر شده بری الذمه ظاهر نشود
از طرف هیئت تحقیقیه یکقرار داد عدم لزوم محاکمه برای
او داده میشود و تحت محاکمه نمی آید و الا بر وفق قواعد آتیه
تحت محاکمه گرفته میشود .
(۱۲۷) - محاکمات مامورینیکه براه راست از حضور ملوکانه منصوب
شده باشند خواه از نوع قباحت یا از نوع جنحه و جنایت
باشد بهر حال در محکمۀ ابتدائیۀ مامورین ملکیه اجرا میشود
و بغرض اجرا پذیرفتن محاکمه اینگونه مامورین لازم است
که همان وزارت و یا اداره مستقل که او بدان منسوبست
بحضور شاهانه معروضات نموده شرف صدور اراده
سنیه را حاصل دارد .
(۱۲۸) - ماموریکه در حق او تحقیقات ابتدائیه اجرا گردیده است اگر
از چنان مامورینی نباشد که براه راست از حضور شاهانه
منصوب گردیده است و جرم او از نوع قباحت بوده در مرکز
مأمورینیکه براه راست منصوب باشند


٨٥
ولایت یا حکومتی اعلی یا کلان مستخدم باشد محاکمه اش
در مجلس شوره همان مرکز اجرا می پذیرد و حکمی که در حق او
داده میشود از طرف نائب الحکومه یا حاکم اعلی و کلان
تصدیق و اجرا میگردد و هر گاه در حکومتها مستخدم باشد
محاکمه اینچنین مامورین بعد اجازه یک رتبه بالا دست
مربوط آن در مجلسها مشوره حکومتی فیصله میشود و فیصله
که در حق او صادر میگردد از طرف همان بالا دست اجرا مییابد
هر گاه مامور مذکور مستخدم بیکی از دوائر وزارتها
و یا اداره مستقله مرکزی باشد اوراق تحقیقات
ابتدائیه جرم او با نجمن انتخاب مامورین همان وزارت
و یا اداره مستقله که بآن منسوب است حواله و محاکمه
میگردد و حکمی که در آنخصوص داده میشود بتصدیق وزیر
و یا مدیر مذکور انفاذ مییابد حکمهائیکه درباره جرائم
نوع قباحت صادر میشوند هیچ قابل مرافعه و تمیز نیستند
(۱۲۶)م مامورینیکه در اطراف مستخدم باشند هر گاه مرتکب جرمی
مجرمیکه ثابت بالاسمه مجرا میشود


۸۶

از نوع جنحه و جنایت شوند محاکمه شان در مجالس مشورهٔ
ولایت یا حکومتی اعلیٰ و یا حکومتی کلان که به آن منسوب اند
فیصله و بقرار ذیل اجرا میشود.
اوّل: اگر فیصله از نوع جنحه باشد و محکوم علیه را مفر نماید
پس اگر حکمیکه دربارهٔ او صادر گرد د عبارت از حبس
یک ساله و یا یکهزار روپیه جزاء نقدی باشد علام آن
از طرف نائب الحکومه یا حاکم اعلیٰ و یا کلان که امر
محاکمه از طرف او داده شده منظور و اجرا مییابد
و متعاقباً بوزارت و یا ادارهٔ مستقله که محکوم علیه
به آن منسوب است اطلاع دهی مینماید.
و اگر حکم مستلزم حبس بالاتر از یک سال و اضافه از
یکهزار روپیه الی سه هزار روپیه بود از بهر منظوری
بوزارت یا ادارهٔ مستقله که مامور مذکور به آن
منسوب است تقدیم گردیده و بعد منظوری وزیر
و یا مدیر مستقل فیصلهٔ مذکور در ولایتی که بآن جای است

حکم فوق شامل حصهٔ تسلیم امانات نیز میباشد.


۸۷

موضع اجرا گذاشته میشود.
دویم ـ اگر جرم مأمور از نوع جنایت باشد و مأمور حکمی را
که در حق او داده شده است مرافعه نماید اعلامان
بهمان وزارت و یا اداره مستقله منسوبه او تقدیم
گردیده از طرف وزارت نیز از بهر منظوری بحضور
شاهانه عرض میشود و هر حکمیکه بتصدیق شاهانه برسد
در ولایت منسوبه مأمور در موضع اجرا گذاشته میشود.
سوم ـ هرگاه یک مأموریکه بجرم جنحه و جنایت محکوم گردید
باشد و حکمیکه که در باره او صادر گردیده مرافعه
نماید و یا حکومت نسبت بفیصله محکمه ابتدائیه
قانع نشده مرافعه بخواهد اوراق حکم بمحکمه مرافعه
مأمورین شورای دولت سپرده میشود، بعد
از تصدیق محکمه مذکور اگر محکوم علیه و یا حکومت
دعوی را تمیز کردن خواهش داشته باشند
اوراق مذکور بهیئت تمیز یه شورای دولت سپرده میشود.


۸۸

و هیئت مذکور دعوی را تمییزاً ملاحظه نموده حکم آنرا تصدیق
مینمایند اوراق محاکمه مجرمین جنحه و جنایت که در محکمه
مرافعه مأمورین و یا هیئت تمیزیه شورای دولت
مرافعه و تمیز میگردند با اعلام آن بوزارت یا اداره
مستقله که مأمور مذکور بدان منسوب است، واپس
سپرده میشود و حکمیکه در حق محکوم بهای جنحه باشد
بمنظوری وزیر و یا مدیر مستقله که محکوم بآن عائد است
اجرا مییابد و در حق محکوم بهای جنایت بحضور پادشاهی
عرض میشود.

(۱۷۰):— هرگاه مأموریکه مرتکب جنحه و جنایت گردیده
است منسوب باشد بیکی از دوائر
وزارتها و اداره مستقله مرکزے
محاکمه اش در محکمه ابتدائی مأمورین
ملکیه اجرا میشود، در صورتیکه محکوم
دعویرا مرافعه ننماید اعلام محکوم بهای جنحه


۸۹
بمنظوری وزیر و یا مدیریکه بآن منسوب است
و اعلام محکومین جنایت بمنظوری حضور
شاهانه در موقع اجرا وضع می شود، اگر مأمور
فیصله را مرافعه کشد دعوی سر از نو در محکمه
مرافعه مأمورین ملکیه رویت می شود و اگر مامور
بر فیصله هائیکه از محکمه مرافعه صادر می شود
اعتراض کشد در هیئت تمیزیه ملاحظه مییابد.
(۱۷۱) :— اگر در باره یک مأموریکه مرتکب جنایت گردیده
باشد حکم اعدام یا حبس دوام صادر گردد مأمور خواه
تمیز کردن بخواهد یا نخواهد بهمه حال برای تمیز
شدن، آن فیصله های مجرمین مستخدمین ولایات
بطریق رسمی بواسطه وزارت یا اداره مستقله
که بآن منسوبست و فیصله های مجرمین دوائر
مرکزیه وزارت راساً از محکمه ابتدائیه مأمورین
به محکمه مرافعه تودیع می شود، محکمه مذکور اوراق مذکورا


۹۰
از نظر تدقیق گذشته اگر فیصله که موافق
قانون دید تصدیق و الا نقض نموده بمحکمه اس
سرا نو در دائرۀ مذکور رؤیت می گردد
و فیصله های اعدام یا حبس دوام که
بتصدیق محکمه مرافعه میرسد بعد از ملاحظه
هیئت تمیزیه با منظوری حضور مبارک اجرا
می شود.
(۱۷۲) - تحقیقات ابتدائی مجرمین منسوبه وزارت
و ادارۀ مستقله که بوزارت و ادارۀ
مربوطه اش میرسد وزیر و مدیرهمان
وزارت بگرفتن یک وکیل مجبور است
تا وکیل مذکور در مقابل مأمور مجرم در محکمه
مأمورین، مدعی اثبات جرم گردد
و در ولایات و حکومتها نیز از طرف نائب الحکومه ها
و حکام اعلی و کلان تعیین گردیده


۹۱

در حکومتیها وکیل مذکور از طرف حاکم محلی مقرر می گردد .
(۱۷۳) :– در تخفیف حکمهای جزاء که از طرف محاکم مأمورین صادر گردند هیچکس اختیار ندارد ، تخفیف جزا محض از حقوق جلیله پادشاهیست اگر وزیر و مدیر مستقل و نائب الحکومه‌ها و حاکم های اعلیٰ یا کلان یک حالیکه موجب تخفیف جزای محکومین جنحه و جنایت باشد ببینند پیش از آنکه اعلام ها را منظور کنند کیفیت را با اسباب موجبه‌اش بواسطهٔ وزارت و یا مدیریت مستقلهٔ آن بحضور مبارک شاهانه معروضدارند .
(۱۷۴) :– مأمورینیکه بسبب ارتکاب جرمی از نوع قباحت بنظر بندی محکوم گردیده باشند در همان دائره که بآن منسوب اند در یک خانه که برای نظر بندی مأمورین میباشد نظر بند میشوند، فقط محکومین جنحه و جنایت باکمال مدت جزائیهٔ خودها در محبس های عمومی مجبورند .

کیفیت اساسیه در پره‌گره ۱ درج است


۹۲

(١٧٥) مامورینیکه در اثنای ایفای امور ماموره خودشان
غفلت وسهل انگاری و عدم دقت را بکار میبرند و یا بر
ماموریت خود دوام نمی نمایند و ناموجود میباشند امرای
مافوق شان اختیار و صلاحیت دارند که ایشانرا
شفاهاً زجر و توبیخ نمایند.

(١٧۶) وزیرها و نائب الحکومه‌ها و کافه حاکمها و مدیران دوائر
مستقله در حق اینگونه مامورین سهل انگار و ناموجود در نوبت
اول تنخواه سه روزه و در نوبت دوم تنخواه پانزده روزه
و در نوبت سوم تنخواه یکماهه شانرا قطع نموده جریمه مینمایند
هرگاه با وجود آنهم درین سه مرتبه متنبه نگردید بهمان است
که مامور مذکور اگر از جمله مامورینی باشد که از طرف خود
آمر انتخاب و تعیین گردیده باشد خودش عزل میتواند
و اگر از مامورینی باشد که باراده سنیه نصب و تعیین
گردیده باشد البته با دلایل مقنعه واسباب موجبه
آن عزلش را از حضور شاهانه استدعا مینماید.

تحصیلدار شده اما طبع دو جزء را میگیرد.

برضخامی


۹۳
برطرفی
مجالس مشوره که در حق جرم قباحت مأمورین حکم میکنند
هرگاه درجه قباحت شدید باشد بلزوم عزل مأمور هم
حکم داده میتواند .
(۱۷۷) :— یک مأموریکه بسبب ارتکاب قباحت از ماموریت
خود عزل گردیده باشد بهیچصورت مستحق گرفتن تنخواه معزولی
نیست و تا زمانیکه از همان دائره که او را عزل گردانیده
حکم جواز استخدام خود را نگیرد در هیچ خدمت دولت
داخل شده نمیتواند در هیچ دائره بیک مأموریکه از
سبب قباحت عزل گردیده تا از تاریخ عزلش تمام
مدت دو سال نگذرد حکم جواز استخدام او را داده نمیتوانند
مجلیه ششماهه و ماسیه در باره این حکم
(۱۷۸) :— مأموریکه مرتکب جرمی از نوع جنحه گردیده در جزا[ء?]
مستوجب طرد از مأموریتش نشده باشد تا مدت
سه سال در هیچ خدمت دولت داخل شده نمیتواند
(۱۷۹) :— هر مأموریکه ادعا کند که او بغیر حق بتکدیر و قطع معاش
و عزل از طرف مافوق خود دچار گردیده است حق آنرا


٩٤
دارد که حقیقت حال خود را بآمر یکدرجه مافوق آمریکه
اورا جزا داده عرض شکایت کند درصورتیکه مدعای
خود را اثبات نمود از همان آمریکه بحق ما تحت خود را
جزا داده است مقدار مبلغیکه از تنخواه ما تحت خود
کسر نموده بقسم توبیخ ازوی گرفته بهمان مامور ماتحت داد
میشود، واگر مامور مذکورعزل شده باشد دوباره
بخدمت دولت گرفته میشود .
(۱۸۰) ــ محاکمه های مامورین مطابق نظامنامه اصول
محاکمات جزائیه اجرای محاکمه و موافق نظامنامه
جزای ملکی اعطای حکم مینمایند، درمحاکمه مامورین
محاکمه بصورت علنی اجرا میشود و مظنون به استخدام
وکیل مختار و صلاحیت دار است .
(۱۸۱) ــ یک ماموریکه خواه برای محاکمه وخواه برای شهادت
ازطرف محاکم اداره ویا محاکم عدلیه جلب کردن آن
لازم باشد باید که ورقه جلب او را بآمر مافوق او

حکمیت اساساً شهر داره شهر داره امین؟ [marginalia]


۹۰
فرستاده باطلاع آمر مافوقش احضار کرده شود و این
قاعده در حق طلبۀ مکاتب هم مرعی دانسته میشود.

ضمایم
(۱) ۱- محاکمۀ سپاهیان و صاحب منصبان کوتوالی پولیس
برخلاف مادۀ (۱) نظامنامۀ جزای عسکری
مطابق فصل (۳) باب (۱) تشکیلات اساسی
بمحاکم مأمورین فیصله میشود.
(۲) ۱- مرجع محاکمۀ چپراسیهای وزارت و دوائر که در متعلق
مأموریت خود مرتکب جرمی گردند، محاکم مأمورین شورای
دولت و مجالس شورۀ ولایات و حکومات است. تنها
در موضوع کسر ات غیر حاضری مثل دیگر مأمورین مسئولیت
ندارند و عوض غیر حاضری یکروزه معاش یکروزۀ شان
کسر میشود.

* *
*


۹۶

محکمه های عسکری

(۱۸۲) ـ محاکمه سپاهیان و صاحيمنصبان نظامی
در محاکم عسکری اجرا میشود محکمه های عسکری بنام دیوان
(دیوان حرب) یاد میشوند

(۱۸۳) ـ مرجع فیصله هر گونه اختلافاتی که در بین رعایا و نظامیان
ظهور کند محاکم عدلیه است و فیصله که درباره نظامیان
مجرم صادر گردد برای اجرا بمنصدار بزرگ نظامی فرستاده میشود درانجا
بلاکم و کاست در معرض اجرامی درآید، همچنین دعاوی حقوقیه
که در بین خود نظامیان بظهور برسد مرجع فیصله آنهای محاکم عدلیه است

(۱۸۴) ـ در دیوانهای حرب محاکمه بصورت علنی اجرا میشود
و نه وکیلهای دعاوی قبول میشوند

(۱۸۵) ـ در دیوانهای حرب برطبق نظامنامه جزاء عسکری
اعطاء حکم مینمایند و نظامنامه اصول محاکمات جزائیه هم
در نزد دیوانهای حرب مرعی الاجراست.


۹۷

دیوان عالی

(۱۸۶) -- دیوان عالی از پانزده نفر رجال مامورین اعضا طبیعیه منتخبه
شورای دولت جمیعت عالیه تمیزیه عدلیه عنداللزوم با اراده سینه همایونی
انتخاب و تعیین میشوند وظیفه این جمیعت تنها اجرا محاکمه وزر و دیگر
مستقلہ کہ از روی وظائف ماموریت شان تحت محاکم گرفته میشونت

(۱۸۷) :-- دیوان عالی بدو اداره منقسم است، یکی اداره تحقیقیه و اتهامیه
و دیگری دیوان حکم دائرۀ تحقیقات اتهامیه از شش اعضا مرکب میباشند
این دایره تحقیقات ابتدائیه را نموده در صورت اتهام لزوم محاکمه که یا دیوان
حکم میسپارد و هیچیک ازین اعضا بهیئت دیوان حکم در مد اخله صلاحیت ندارد

(۱۸۸) :-- دیوان حکم از نه اعضا مرکب است دیوان حکم محاکمه متهمین
که از دائرۀ تحقیقات اتهامیه دربارۀ آنها لزوم محاکمه صادر شده
باشد مینمایند فیصلۀ دیوان حکم قابل مرافعه و تمیز نیست بعد امضا
اعلیحضرت همایونی در معرض اجرا گذاشته میشود .

ضمیمه لا
حینیکه محاکمه یکی از وزراء بدیوان عالی لازم دیده شود وکیل
اثبات جرم از حضور ملوکانه مقرر میگردد


۹۸

فصل چهارم

قواعد عمومیه در حق مامورین ملکیه عسکریه علی العموم

(۱۸۹) - عزل تبدیل زیران و کافه رؤسا و مامورینیکه براه راست از طرف همایون شهریاری انتخاب و نصب شده اند بحکم و رای اعلیحضرت همایونی متعلق است .

(۱۹۰) - برای انتخاب و تعیین مامورینیکه براه راست از حضور ملوکانه مقرر میشوند همان زیریکه مامور مذکور بوزارت متعلقه اش منسوب است ورق اسامی اشخاصی را که قابل ترفیع باشند تقدیم حضور شاهانه مینماید

(۱۹۱) - مامورینیکه بدون جرم از کدام سببی از ماموریت خود برطرف کرده شوند و یا بسبب لغو شدن ماموریت شان فالتو و بیکار بمانند از طرف دولت برای شان تنخواه تعطیل داده میشود .


۹۹
(۱۹۲) - مامورینیکه در ظرف مدت معینه نظامیه مطابقۂ نامۂ کافه
ایفای خدمت نموده و یا در اثنای ایفای
خدمت بیمار گردیده از کار و بار بیفتند همچین اشخاص
مستحق تنخواه مستمری میشوند.
(۱۹۳) - برای ایتام و ارامل مامورینیکه در اثنای
خدمت وفات بیابند (تنخواه عائله) تخصیص میشود
همچنان عائله های مستمری دارانیکه) وفات
مییابند نیز مستحق تنخواه عائله میباشند.
(۱۹۴) - انتخاب و ترفیع و برطرفی و مستمری و تنخواه تعطیل مامورین
و تعیین مقدار تنخواه عائله و صورت تخصیص آن صورت
تشکیل خزينۂ مستمری و سرمایه آن بموجب نظامنامۂ
جداگانه آن اجرا شود.
ضمايم
(۱) - مامورین ملکیه و عسکریه که بنابر عدم موافقت آب
و هوای آن موضع تبدیلی خودشانرا استدعا مینمایند
تکلیف است اساسیه تحریر در سیزده ماده


۱۰۰
بشرط تصدیق داکتر و حصول یقین امر ماخو ذیکه صلاحیت
تبدیل آنرا داشته باشد، اگر موافق رتبه اینگونه
مامورین جای خالی باشد و صحت مامور نیز مساعدت
نماید تبدیل و الا تا زمان صحت شدن مامور و پیدا شدن
ماموریت همان رتبه بدون معاش سبکدوش میشود.
(۲) — تعیین رتب ترجمانها :-
سرمعلم و سرمهندس سر ترجمانها بدرجه مدیر ، و معلم
ومهندس و ترجمان با بدرجه معاون مدیر تا دبین رتبهای
رتبه دارند. در تشریفات سرمعلم، سرمهندس، سرترجمانها
بعد سائر مدیر های همان دائره و معلم و مهندس
وترجمان بعد معاون مدیر های همان دائره شناخته میشوند.
(۳) — هرگاه شخص قاضی یک محکمه در دعاوی حقوقیه
وجزائیه مدعی یا مدعی علیه واقع شود. اگر مدعی مدعی علیه
از یک محل باشند در محکمه ابتدائیه اقربا آن ، فیصله
این چنین دعاوی کرده میشود.


١٠٦

( ٤ ) ــــ در صورتیکه مدعی و مدعی علیه ساکن یک محل نباشند
شخص قاضی یک محکمه مدعی واقع شود بمحکمه محلیه مدعی علیه
و اگر قاضی مدعی علیه باشد در محکمه ثالث که بمحل سکونت
قاضی مدعی علیه اقرب باشد تصفیه میشود .
( ٥ ) ــــ اگر قاضی مرافعه مدعی یا مدعی علیه واقع شود به محاکم ابتدائیه
که قانوناً دعوی عموم دائر میشود فیصلۀ دعاوی شان حواله میشود
در صورتیکه مرافعه بخواهدند مرافعه شان بدیگر محکمۀ مرافعه
قریب رویت میگردد .
( ٦ ) ــــ هرگاه رئیس هیئت تمیزیه مدعی یا مدعی علیه واقع شود
بمحکمۀ ابتدائیه و مرافعه حسب دعاوی عمومیه دعاوی شان
دائر میشود در حال خواهش تمیز یک هیئت تمیزیه
از حضور شاهانه موقتاً تعیین و نزد این هیئت تمیز کرده خواهد شد .
( ٧ ) ــــ در جرائم مرتبطه جرم خورد به جرم کلان تابع بوده اوراق
دعوی بمحکمه که فیصلۀ جرم کلان بدان عائد است ،
داده میشود .

بمهر هیئت مقننه و مجلسی شوریٰ مزین است


صورت تدارک ترفیع و مستمری
منصبداران نظامی

(١٩٥) :- در اردوی افغانستان منصبدار شدن مشروط است
بر اینکه یا از مکتب حربیه بر آمده باشد و یا اینکه از مکتب
(خرد و ظابطان) و یا در تعلیمگاه عسکری میعاد معین
تعلیم و تربیه خود را اکمال نموده باشد و یا در یک مدت
معینه در اردو خدمت نموده تجربه کار گردیده باشد
هیچکس بدون این شرائط دفعتاً بپایه منصبداری
برآمده نمیتواند .
(١٩٦) :- منصبداران از قدم ، فعالیت ، و اہلیت، واقتدار
ترفیع میشوند از جمله دو نفر منصبدار که این دو شرط اخیرا
یکسان جایز بوده باشند در موضع ترفیع هر کدام شان
که صاحب قدم است یعنی مدت دراز خدمت کرده اولتر

تعلیمات اساسیه عسکری حصه اول کابل


۱۰۳

مستحق شمرده میشود، امتیاز خاندانی و بزرگ زادگی
این قاعده اساسیه را بر هم زده نمیتواند .
(۱۹۷) — منصبداران افغانی در صورتیکه مرتکب یک جرم شوند
تا وقتیکه از طرف یک دیوان حرب محکوم نشوند کسی
آنها را طرد کرده نمیتواند حکم طرد فقط بعد از منظوری اعلحضرت
پادشاهی مرعی الاجرا دانسته میشود .
(۱۹۸) — منصبداران هیچوقت و وسیله از خدمت برطرف کرده
نمیشوند منصبدارانیکه از سبب لغو شدن قطعه با اینکه بدان
منسوبند فالتو بمانند همان تنخواهی که برتبه شان عائد است
کامل میگیرند .
(۱۹۹) — منصبدارانیکه دست شان از کار کشیده شده در تحت
محاکمه گرفتار گردیده باشند تا زمانیکه محاکمه شان
دوام میورزد نصف تنخواه شان داده میشود .
(۲۰۰) — منصبدارانیکه نه باعث استعمالات بیجا خود در تحت محاکمه
گرفتار گردیده باشند تا زمانیکه محاکمه شان دوام میورزد


١٠٤

تنها باندازه کفایت یک سپاهی خوراکه برای شان داده
میشود و از تنخواه بقدر یک حبه هم دستگیری شان نمی نماید
لاکن بمجردیکه برائت اینگونه منصبداران که در دو قاعده فوق
ذکر شده بالمحاکمه ظاهر و ثابت گشت کاملاً تنخواهای
شانرا از همان وقتیکه نگرفته اند میگیرند.
(٢٠١) ـــــ منصبدارا نیکه مدت معینه نظامیه را ادانموده و یا بدرجه
ضعیف و بیمار شوند که بایفای خدمت مقدور نباشند
مستحق تنخواه مستمری میگردند .
(٢٠٢) ـــــ منصبدارا نیکه خواه در اثنای مستخدم بودن شان دراردو
و خواه بعد مستمری وفات یابند موافق نظامنامه
مستمری عسکری بهمه حال ببازماندگان شان
(تنخواه عائله) مقرر وتخصیص میشود .
(٢٠٣) ـــــ صورت تدارک و ترفیع منصبداران در صورت تشکیل خزینه
مستمری عسکری و مستمری دادن تنخواه عائله بموجب
نظامنامه مخصوص آن اجرا گردد.


١٠٥

باب دوّم
قوّۀ عدلیه و انضباطیّه
قوّۀ عدلیه
مقدمه

(٢٠٤) ــ قوۀ عدلیۀ افغانستان را هیئت عمومیه محکمه های
عدلیۀ افغانستان بوجود می آورد .
(٢٠٥) ــ در افغانستان محکمه ها مستقل و از هرگونه مداخلت تجاوز
مصئون اند کسانیکه اقتدار مأموریت خود را بیجا استعمال
نموده و در فیصله ها و مذاکرات محکمه ها مداخلت ورزند در هر مقام
و مأموریتی که باشند متعاقباً مستوجب بازخواست میگردند.
(٢٠٦) ــ دعاوی تبعۀ خارجه در داخل افغانستان مطابق
نظامات موضوعه در محاکم عدلیه و دیگر ادارات
دولت افغانستان حل و فصل می شود

نظامنامه تشکیلات اساسییه اجرا جزو یعن (?) تیم(?)


١٠٦

برای تبعه خارجه نسبت به تبعه دولت علیه
افغانیه هیچ مراعات حقوق داده نمیشود.
(٢٠٧) ـ در محكمه‌های افغانستان محاکمات علانیه
اجرا می‌شود، هر مظنون و یا مدعی و یا مدعی‌علیه
برای مدافعه حقوق خود در صورت رضای خصم
و یا عذر شرعی بگرفتن وکیلهای دعوی اختیار دارد.
(٢٠٨) ـ محکمه‌های افغانستان بنام محکمه ابتدائیه
و مرافعه بدو قسم تقسیم میشود علاوه بران محکمه‌های
اصلاحیه نیز موجود هستند.

مطبعۀ حربی کابل سابحا محمد حمید

[Seal]
برج حمل سال [؟]


۱۰۷

فصل اول

(محاکم اصلاحیه)

(۲۰۹) :- در مرکز سلطنت و در مرکز ہاے ولایات حکومتی
ہاے اعلیٰ و حکومتی ہاے کلان و دیگر حکومتی ہا
یک محکمه اصلاحیه تشکیل گردیده رؤسا و اعضاے
این محکمه ہا از اشخاصی که حرمت و اعتماد عامه را دارا
هستند انتخاب مے شوند رئیس محکمه اصلاحیه
ایالت کابل و ولایات و حکومتیہاے اعلیٰ
و حکومتیہاے کلان ز طرف والی کابل نائب الحکومہ ہا
و حاکمہاے اعلیٰ و حاکمہاے کلان انتخاب
گردیده و بعدالتصدیق وزیر عدلیه بمنظوری حضور اعلحضرت
پادشاهی مقرر میشوند .
(۲۱۰) :- در محکمه اصلاحیه ایالت کابل یک رئیس چهار نفر اعضا


۱۰۸
و یکنفر سرکاتب شامل میباشند. و بدیگر ولایات یک یک
رئیس و دو دو نفر اعضا و یک یک سر کاتب اعضای
محکمه هستند محکمه های اصلاحیه کافۀ اختلافات
حقوقیه و تجاریه را که در حضورشان می آیند برضای
طرفین فیصله مینمایند و بعد از امضا و تصفیۀ محاکم
اصلاحیه بدیگر محکمه ها دعوا های شان شنیده نمیشود.
(۲۱۱) :ـ مراجعت دعاوی حقوقیه و تجاریه اولاً بمحکمۀ اصلاحیه
حتمی است .
(۲۱۲) :ـ محاکم اصلاحیه دعوا های دعوی دارانی را که
بایشان روزمره مراجعت میکنند شنیده در میان
ایشان بمصالحه میپردازند اگر صلحی فیصله ممکن نباشد
محکمه های اصلاحیه دعاوی دعوا دارانرا
بمحاکم ابتدائیه میفرستند .
* *
*


۱۰۹
فصل دوم
(محکمه های ابتدائیه)
(۲۱۳) در مرکز ولایات و حکومتیها یک یک محکمه ابتدائیه
موجود است .
(٢١٤) محکمه های ابتدائیه همه دعاوی حقوقیه و جزائیه
فیصله میشود محاکم ابتدائیه دعاوی حقوق و تجاریه
را از یکروپیه تا سه صد روپیه بلا حق مرافعه محکوم
بصورت قطعی فیصله می کنند این محکهٔ
دعاوی حقوقیه و تجاریه را که اضافه از سه صد روپیه
باشد و همه دعاوی اقسام جزائیه را نیز فیصله میتوانند
فیصله های محاکم ابتدائیه باستثنای فیصله های
اعدام و حکم ضرب و تشهیر بصورت فوری در معرض اجرا گذاشته میشوند
واگر محکوم علیه بر خلاف آن اعتراض داشته باشد


۱۱۰
بعد الاجرا بمحکمه های مرافعه میتوانند فیصله های
حبس دوام بعد اجرا و با وجودیکه محکوم علیه اعتراض نکنند
بهمه حال در محکمه مرافعه تقدیم میشوند.
حکم ضرب و تشهیر اگر محکموین آن مرافعه بخواهند تا (۱۵)
روز تعطیل می شود تا بحاکم مرافعه مراجعت کرده
طلب مرافعه نمایند درینصورت هرگاه فرار شدن
آنها ملحوظ باشد الی نتیجه مرافعه در قید حاضری یا تحت
نظارت بودن شان شرط است.
محکومین بضرب و تشهیر که در مدت (۱۵) روز تعطیل
مرافعه، طلب مرافعه نکنند و حکم جزا در بارۀ شان
اجرا شود و بمدت دو ماه و (۱۵) روز باقی موعد مرافعه
نیز مرافعه میتوانند.
(۲۱۵) – در محکمه های ابتدائیه دعاوی را که در صورت ثبوت مجرم
محکوم به اعدام گردد نیز فیصله می نمایند اگر جرم
مذکور ثابت نگردد و مدعی اعتراض نداشته باشد


۱۱۱

فیصله آن در موقع اجرا گذاشته می شود و در صورت
ثبوت بهمه حال فیصله مذکور با محکوم علیه بمحکمه مرافعه
تقدیم میشوند اگر محکوم علیه اعتراض مقبول داشته
باشد اعتراضات آنرا با فیصله و مسائل شرعیه
تطبیق داده هر گاه رویت شهود و مدعی را لازم
بدانند مدعی و شهود نیز بمحکمه مرافعه احضار میشوند و از انجا
تنها فیصله آن بعد تصدیق محکمه مرافعه بهیئت عالیه تمیز
تقدیم میگردد .

(۳۱۲) :- بهمه محکمه های ابتدائیه یک قاضی و یک مفتی اول
و یک مفتی دوم و کاتب موجود هستند در حال رخصتی
و مریضی و تبدیلی قاضی که بماموریت جدید خود اعزام
شده عوض آن نیامده باشد مفتی اول و اگر مفتی
اول موجود نباشد مفتی دوم وکالتاً وظیفه قضا را ایفاء
مینمایند و کاتب محکمه در وقت نبودن یکی از مفتی ها
بعوض او کار میکند .

حصه دوم باب دهم اساسیات محکمه (حصه ۲)

بحمدالله تعالى


۱۱۲
فصل سوم
(محکمه های مرافعه)
(۲۱۷) محکمه های مرافعه در مرکز ایالت کابل و ولایات حکومتہای
اعلی و حکومتیهای کلان موجود اند و این محکمه ها دعواهای
حقوقیه و تجاریه و جزائیه را مطابق قواعد آتیه فیصله میدهند.
(۲۱۸) محکمه های مرافعه فیصله هائی را که خواه برای دعاوی
حقوقیه و تجاریه و خواه برای دعاوی جزائیه از محکمه های
ابتدائیه مطابق قاعده (۲۱۴) وارد گردید باشند
و یا محکوم علیه و یا یکی از طرفین بآن فیصله ناراضی باشت
دوباره ملاحظه و تحقیق مینمایند، و در صورت تصدیق بهمان
در معرض اجرا گذاشته میشوند.
(۲۱۹) فیصله های محکمه های ابتدائیه که بحکمه های مرافعه
ملاحظه میشوند اگر در محکمه های مرافعه بر خلاف فیصله های

(نظامنامه سجلات اسیر امیر محمد یعقوب خان)


۱۱۳
محکمه های ابتدائیه حکم کنند و طرفین بآن راضی باشند در موقع
اجرا گذاشته میشود و هرگاه یکی از طرفین بآن اعتراض
داشته باشند الی (۱۵) روز بمحکمه مرافعه یا قوماندانی کوتوالی
و یا بکوتوالی عرض استدعای تمیز را نمایند حضور هیئت عالیه تمیزیه
دعوای شان تمیز میشود والا تا موعد مذکور خواهش تمیز نکنند
حکم محکمه مرافعه درباره محکوم علیه اجرا میگردد و بعد از اجرای
حکم تا اکمال موعد تمیز حق تمیز را دارد تنها اگر حکم متعلق
بجزای حبس ۱۵ سال و یا حبس دوام که مراد از
بیست سال محبوسی است و یا اعدام باشد با وجودیکه محکوم
علیه اعتراض نکند بهمه حال در پیش روی هیئت عالیه تمیزیه
حکم باید تدقیق گردد اگر بعد از تدقیق از طرف هیئت عالیه تمیزیه
موافق بشریعت و نظام دیده شود از طرف وزیر عدلیه برای منظوری
بحضور مبارک شاهانه عرض میشود و بحکم حضور در محل اجرا گذاشته میشود
(۲۲۰) - در محاکم مرافعه یک یک قاضی و دو دو نفر منشی و کاتب
موجود میباشند .


١١٤

فصل چهارم

(ہیئت عالیه تمیزيه)

(٢٢١) - هیئت عالیه تمیزیه تحت ریاست رئیس هیئت مذکوره
منعقد میشود در حال غیاب رئیس هیئت عالیه تمیزیه
عدلیه عضو اول هیئت مذکور بایفای عامه
وظائف رئیس موکل و موظف بوده همچنان
عضو اول هیئت موصوف در مجلس انتخاب
مامورین عدلیه نیز شمولیت داشته بزمره
عضو دائمی مجلس معدود و محسوب میباشد .

(٢٢٢) - هیئت عالیه تمیزیه از یک نفر رئیس و چهار نفر اعضا
مرکب است .

(٢٢٣) - فیصله های دعاوی حقوقیه و تجاریه و جزائیه
که از محکمه های مرافعه وارد گردد بهیئت عالیه تمیزیه


اجتماع نموده تمیز مینمایند .
(٢٢٤) - فیصله ہائے که از هیئت عالیهٔ تمیزیه صادر گردد
باستثنای حکم اعدام و حبس دوام که در زیر عدلیه
بمنظوری حضور همایونی تقدیم مییابد دیگر همه فیصله ها
بموجب حکم هیئت تمیزیه در معرض اجرا گذاشته میشود.
(٢٢٥) - هر یک از محکمه های اصلاحیه و محکمه های ابتدائیه
و مرافعه و (هیئت عالیهٔ تمیزیه) وظیفه های شانرا
مطابق نظامنامه های مخصوص خود اجرا میدارند.
(٢٢٦) - محکمه های شرعیه در امور جزائیه موافق نظامنامهٔ
جزای عمومی که برطبق احکام منیفۀ شرع شریف
تنظیم گردیده جزا مقرر مینمایند و در امور حقوقیه
و تجاریه موافق مجلهٔ شریف (تمسک القضاة الامانیه)
که احکام آن خلاصهٔ احکام منیفهٔ شرعیه است
اجرای فیصله میکنند .
**
*
مهر مقطعی درینجا ثبت است که خوانده نمیشود


۱۱۶
قوه انضباطيه
(۲۲۷) :- قوه ضابطه بنام پولیس و کوتوالی بدو قسم منقسم میشود :-
وظائف پولیس بقرار ذیل است :-
اول :- در داخل شهر ها حفظ امنیت عمومیه
و تطبیق نظامات بلدیه .
دوم :- در داخل شهر گرفتار کردن همه مجرمین و اجراء
تحقیقات ابتدائیه درباره آنها که قوالی
در داخل شهر یا عند اللزوم قوة الظهر
پولیس میباشد و در خارج شهر ها وظائف
پولیس را عیناً ایفا مینماید .
(۲۲۸) :- وظائف ریاست کوتوالی بقرار ذیل است :-
اول :- تدارک سپاهیان و منصبداران کوتوالی .
دوم :- تدارک لوازمات نفری کوتوالی و توسیع
معلومات شان .
[vertical text in margins]
[ILL]
ضمیمه نظامنامه انضباطیه صفحه ۱۱۶ سطر پنجم  [ILL]


۱۱۷

(۲۲۹) :۔ در ولایات و حکومتیهای اعلیٰ و حکومتیهای کلان
نظر باہمیت شان بقدر لزوم قطعات کوتوالی مقرر میباشد.
(۲۳۰) :۔ قطعات کوتوالی بقدر لزوم بحکومتیها و علاقہ ہا تقسیم
می شوند .
(۲۳۱) :۔ قوماندانهای قطعه های کوتوالی مرکز ولایات
و حکومتی های اعلیٰ آمر تشکیلات پولیس کوتوالی
همانجا میباشد، آمر مذکور از محافظت امنیت داخلی
همان ولایت و یا حکومتی و یا علاقه مسئول است،
در مرکزهای علاقه ها تنها ضابط کوتوالی یا خورد
ضابط موجود میباشد .
(۲۳۲) :۔ در کابل جداگانہ یک مأمور پولیس بقدر ضرورت
و کفایت منصبداران سپاهیان آن میباشند.
(۲۳۳) :۔ وظائف مأموریت پولیس بقرار ذیل است :۔
اول :۔ تدارک سپاهیان پولیس توسیع معلومات شان.
دوم :۔ ضبط احوالات تدقیق قید حقیقت اشخاص مضر


۱۱۸
و شهریه تا که مخفی و اجنبی نه ماند .
سوم : تشکیل خدمات استخبارة داخلیه مملکت.
(٢٣٤) ۱- صورت تنسیق پولیس و کوتوالی و صوبه جات
ایفای وظائف ضابطه این هر دو صنف
و درجه صلاحیت و اختیارات شان بموجب
نظامنامه های مخصوص آن اجرا گردد .
(٢٣٥) ۱- برای تدویر امور بلدیه در ولایات یک یک
مأمور بلدیه میباشد که مطابق نظامنامه
جداگانه ایفای وظائف مینمایند .
*  *
*
نمره نمبر تغیرات اسامیه خریدار دفتر


۱۱۹
خاتمه
صورت انتخابات اعضا منتخبه مجالس مشاوره
و شورای دولت
(۳۳۶) ۱- اعضا ی منتخبه مجالس مشاوره علاقه داری ها
از قرار ذیل انتخاب میشوند ۱-
در هر علاقه مربوطه حکومتیها ی کلان و حکومتیهای درجه
اول و دوم و سوم اهالی همان علاقه در یکجا اجتماع
نموده از جمله کسانیکه بدولت یک قسم وارداتی میدهند
و باهلیت و صلاح آراسته و مالک خصایل حمیده و صاحب
اخلاق پسندیده بوده در ایام ماموریت شان نزد اهالی
متهم و بدولت باقیات ده نباشند چهار نفر را از بین
خود شان انتخاب مینمایند این چهار نفر از میانه خود یا بموجب


۱۲۰

اتفاق آراء بی شان یکنفر نماینده گی خود انتخاب
میدارند باقی سه سه نفریکه در هر علاقه مانده اعضای
منتخبه مجلس مشوره همان علاقه داری می شوند
و علاقه داری ہائیکه بلا واسطه حکومتہاء اسا
بولایت و یا حکومتیہاء اعلی مربوط هستند
بقرار تفصیلات فوق چهار چهار نفر را از بین خودها
انتخاب نموده و آنها یک نفر را باتفاق آراء از میانه
خود ہا برای نمایندہ گی مجلس مرکز ولایت و یا حکومتی
اعلاء مربوطه خود میفرستند باقی نفری مجالس
مشاوره علاقه داریهای مذکور را تشکیل میدهند.
(۲۳۷)۔ اعضای مجالس مشوره حکومتیها از قرار ذیل
انتخاب میگردند:۔
حکومتیہا ئیکه هیچ علاقه داری مربوط آنها نباشد و یا نتنها
یک علاقه داری داشته باشند چهار چهار نفر انتخاب نموده
این چهار نفر از بین خود ہا یکنفر را بنمایندگی منتخب کرده بحکومتی کلان


۱۲۱
یا نائب الحکومه گی و حکومتی اعلی که رأساً بدان مربوط اند
میفرستند و سه نفر آن با یک نفر علاقه مربوطه اش
(اگر داشته باشد) اعضای منتخبه مجلس مشوره
همان حکومت میشوند، واز مرکز دیگر حکومتیهائیکه
علاقه داری متعدد دارند دو نفر انتخاب گردیده
با نفری که از علاقه داریهای مربوطه حکومتش شان
که بر حسب مادۀ (۲۳۶) می آیند یکنفر را نماینده
خود ها بحکومتی کلان یا نائب الحکومه گی حکومتی اعلی
که به واسطه بان ارتباط دارند میفرستند
و باقی نفری اعضای منتخبه مجلس مشورۀ
همان حکومتی میشوند.
(۲۳۸) : اعضای منتخبه مجلس های مشوره حکومتهای
کلان بقرار ذیل انتخاب میشوند.
اعضای منتخبه مجلس مشورۀ هر حکومتی یک یکنفر را
از میانه خودشان باتفاق آرای خودها انتخاب نموده


۱۲۲

بمرکز حکومتی کلان مربوطه خود میفرستند و از خود مرکز
حکومتیهای کلان نیز یک یک نفر مطابق بیانات
قاعده (۲۳۶) انتخاب نموده همۀ شان از بین خودها
دو دو نفر را برای نمایندگی خودشان بمرکز نائب الحکومتی
و یا حکومتی اعلی مربوطه خود میفرستند این نفرها
اعضای منتخبه مجلسی های مشوره حکومتیهای
کلان گفته میشوند.

نظامنامه تشکیلات اساسیه ( دورۀ اول ) شماره

(۲۳۹) ۔ اعضای مجالس مشوره نائب الحکومه گی یا
و حکومتی های اعلی بتفصیل ذیل منتخب میگردند:۔
هر قدر کلانتران موجوده که در مرکز ایالت و حکومتی اعلی
هستند هر کدام شان اهالی کوچه ها و گذر هائیکه بایشان
متعلق است در مسجد بزرگ همان کوچه جمع آوری نموده
بایشان میگویند که از جمله خودشان کسانیکه بدولت
واردات میدهند چنان یک یک نفریکه باهمیت
و صلاح آراسته و مالک خصایل حمیده


۱۲۳

و صاحب اخلاق پسندیده بوده به بزه دابهای متهم
و به نزد دولت باقیات ده نباشند یک یکنفر را
انتخاب مینمایند و همین نفری منتخبین کلانتران آیندۀ
شان میباشند باز همه این کلانتران یکجا اجتماع
نموده از میانه خودها در ولایت کابل چهار نفر و بدیگر
ولایات وحکومتی های اعلیٰ دو دو نفر انتخاب نموده
آنها با اشخاصیکه از حکومتی های کلان وحکومتی های
و علاقه داری هائیکه رأساً بولایت ها وحکومتی های اعلیٰ
مربوط اند یکجا اجتماع نموده بقرار تفصیل ماده (٢٤)
نفری برای اعضای مجلس شورای دولت
میفرستند و باقی نفری شان اعضای مجلس
مشورۀ ولایت وحکومتی اعلیٰ را تشکیل میدهند.
(٢٥):— اعضای منتخبه مجلس شورای دولت از قرار
ذیل تشکیل مییابند:—
اعضای منتخبه هر ولایت وحکومتی اعلیٰ از میانه خودشان


١٢٤

بقرار تفصیل آتی باتفاق آرا نفری انتخاب نموده
بشورای دولت میفرستند و همه ایشان بهیئت مجموعی
اعضای منتخبۀ شورای دولت را تشکیل میدهند.
ولایت کابل (٥) نفر
" قندهار (٤) "
" هرات (٤) "
" مزار شریف (٣) "
" قطغن بدخشان (٢) "
سمت مشرقی (٣) "
" جنوبی (٢) "
میمنه (١) "
فراه (١) "
(٢٤١) ــ اعضای منتخبه مجلس های مشوره و شورای دولت
بعد از هر سه سال تجدید می شوند، و بعوض شان
انتخابات جدید جریان مییابد .


١٢٥

(٢٤٢) - احکام مواد نظامنامۀ تشکیلات اساسیۀ سابقه
و تعمیل آن بعد از تاریخ نشر این نظامنامه متروک
و منسوخ است.
(٢٤٣) - باجرای احکام این نظامنامه وزرای دولت
مامور و مسئول میباشند.

ضمائم مابقیۀ نظامنامۀ تشکیلات اساسیه

(٢٤٤) - محاکمه و فیصلۀ دعاوی جزائیۀ تعزیریه در محاکم عدلیۀ
و محاکم مامورین و قوماندانهای کوتوالی حکام محلی
و علاقه داریها عاید است و تعیین درجات جزا نظر
بفعل و فاعل و وقت محل وقوع از طرف هیئت هائیکه
وکالتاً از طرف پادشاه برای شان اختیارات
داده شده و در مواد آتیه توضیح گردیده کرده میشود.
(٢٤٥) - هیئت محاکم مامورین عبارت است از محاکم ثلاثۀ
شورای دولت و مجالس مشورۀ ولایات حکومتی ها


۱۲۶
و انجمن و انتخاب مأمورین وزارت ها .
(۲۴۶) - رویت و محاکمه جرائمی که در فصل اوّل باب اوّل
نظامنامه جزای عمومی توضیح شده است راجع
به محاکم ابتدائیه عدلیه، رویت و محاکمه جرائمی
که در فصل ثانی باب اوّل نظامنامه موصوف
معین شده است متعلق به مجالس مشاوره ولایات
و محاکمه ابتدائیه شورای دولت، رویت
و محاکمه جرائمی که در فصل اوّل باب ثانی نظامنامه
مذکور نشان داده شده است راجع بحکام محلی
و قوماندانهای کوتوالی است علاقه داریها نیز
تمام جرائمی را که در فصل اوّل باب ثانی در حصه
الف و ب نظامنامه موصوف نشان داده
شده است در مجلس مشوره علاقه داری خود فیصله مینمایند.
رویت و محاکمه جرائمی که در فصل ثانی باب ثانی
نظامنامه موصوف مندرج است در باره مأمورین


محاکم عدلیه
۱۲۷
نظامنامه تشکیلات اساسیه (دوره ۱۳۰۱ هجری) صحیفه
مرکزیه وزارت راجع بانجمن انتخاب مأمورین ولایات
عاید به مجالس مشوره حکومات محلیه میباشد .
جزائی که در فصل ثانی باب اوّل و فصل ثانی
باب ثانی نظامنامه جزاء ذکر شده است اگر از
آنچنان مأمورینی که رأساً بارادۀ سنیه نصب
شده اند صادر گردد عموماً به محکمه ابتدائیه شورای
دولت فیصله میشود .
(۲۴۷) :- تعیین درجات جزای مجرمینی که محاکمه و فیصله
دعاوی شان به محاکم ابتدائیه و مرافعه عدلیه
راجع میباشد به مجالس مشوره محلی کرده میشود .
هیئت مجلس تعیین جزاء که در مجالس مشاوره محلی تشکیل
مییابد عبارت است از اعضای منتخبه وطبعیه
که اعضای منتخبه تماماً و از اعضای طبعیه
در ولایات و حکومات اعلیٰ خود نائب الحکومه
و یا حاکم اعلیٰ وقاضی ابتدائیه و فیصله پای ابتدائی


۱۲۸
و قاضی مرافعه در فیصله های مرافعه و علاقه‌دار و قوماندان کوتوال
و مدیر معارف محلی و مفتی جزا در حکومات کلان حکومتی‌ها
حاکم و قاضی و نیز سر معلم معارف اگر باشد
و قوماندان کوتوالی همان محل شامل خواهند بود
این هیئت‌ها تنها از روی فیصله های محاکم عدلیه
تعیین مجازات می‌کنند و برای معلومات
ارتکاب فعل فیصله یا تحقیقات ابتدایی را ملاحظه کنند
اگر هیئت مجلس مشوره در فیصله محاکم ابتدائیه کدام
تناقض به بینند بمرافعه بدهند و بعد از مرافعه
تعیین جزا شود.
(۲۴۸) - مجازات مجرمین که فیصله دعاوی شان محکمه ابتدائیه
شورای دولت و انجمن انتخاب مامورین وزارت
و مجالس مشوره حکومتی های محلیه و مجلس مشوره
علاقه داری‌ها عائد است از طرف هیئت مجالس
مذکور مجازات مجرمین قباحت که فیصله آن بخود


۱۲۹

حکام محلی و قوماندانهاے کو توالی راجع است
از طرف خود آنها که وکالتاً از طرف پادشاه
براے شان اختیارات داده شده
تعیین کرده مے شود، تنها علاقه دار ها
مجازات حصه الف فصل اوّل باب ثانی را بتینان
بالا دست خود اجرا می کنند، و در مجلس
علاقه داری ها بفیصله های حقوق العباد اگر از جمله
اعضای مجلس یک نفر عالم باشد تنها اعضا
مجلس الا یک نفر عالم محلی نیز شامل مے شود
همچنان در اداره قوماندانی های کو توالی بفیصله
حقوق العباد اگر خود قوماندانی ها علمیت قضا را نداشته
باشد یک نفر عالم شامل باشد .

(۲۴۹) – در تعزیرات حقوق الله اگر اثبات آن بخبر یک شخص
عادل و یا دو نفر مستور الحال و یا بطریقهٔ بنیه و یا حلف
و یا نکول باشد اجراے او در محاکم عدلیه کرده شود

تتمه مجازات هاے ماده ( ۱۲۹ و ۱۳۰ ) تعزیرات بموجب فرمان ...


۱۳۰
اگر اثبات او بطریقه تنها قرائن باشد اجرای
آن را خود اولی الامر بحسب علم خود و یا نائب او
که معتمد اولی الامر باشد بدون قتل کرده میتواند
پس همان قرائن و امارات را تقدیم مجلس شوره محلی
نمایند که اگر مجلس شوره محلی امضار کردند و بهمین
قرائن و امارات مظنون را متهم می دانستند
مجالس تعیین جزا همان آراي مجلس شورا
منظور دانسته بموجب آن اعطای حکم بکنند.
(۲۵۰) :- مجرمین که در حقوق العباد و حقوق الله مشترکا متهم
باشند اگر قاضی حصه حقوق العباد را از رو
اثبات شرعی فیصله کرده در تعزیرات حقوق الله
از روی قرائن امارات قانع نشود حصه حقوق الله
آن در مجلس شوره محلی فیصله گردیده بر وفق ماده (۲)
اجرای شود . (۸) برج دلو ۱۳۰۳
(۲۵۱) :- جرم های حقوق الله خواه تنها و یا با حقوق العباد

به قاضی محمد امین
تشکریات ساسیه برادر زاده قاضی غلام جان


۱۳۱
مشترک باشند اگرچه حصه حقوق العباد را ثابت
نتوانند در صورتیکه به محاکم عدلیه از روی
قرائن قناعت قاضی حاصل نشود قوماندانهای کوتوالی
مرکز های شهر و حکام محلی فقرات مذکور را خواه نخواه
در مجلس های مشوره رویت داده فیصله کنند (ماثوره ۱۳)
(٢٥٢) ـ مرافعه فیصله فقراتیکه در مجالس مشوره از روی
امارات و قرائن فیصله می شود مجالس مشوره
نائب الحکومگی یا حکومتی های اعلی و حکومتی های
کلان است و تمیز آن بوزارۀ عدلیه در مجلس تمیز
ثانی کرده می شود فقرات مذکور بسلسله که
دیگر فیصله های عدلیه بمرافعه و تمیز میروند
به مجالس مذکور دائر می شوند مگر فیصله دعاوی
که بنائب الحکومگی ها و حکومتی های اعلیٰ
و حکومتی های کلان فیصله می شود تنها
بمجلس تمیز ثانی تمیز کرده میتوانند و حاجت مرافعه نیستند.


۱۳۲
(۲۵۳) - تفصیل حقوق الله و حقوق العباد :
الف : حقوق الله در هر حادثه که محتاج بدعوی
مدعی نشود بلکه مدعی را شرعاً نیز اعتبار
شاهد داده می شود و در آن عفو و ابراء
و سوگند دادن بقرار امر شرع شریف نیست
آنرا (حق الله می گویند) .
ب : حقوق العباد در آن حادثه که حاجت
بمدعی و دعوی او شود مانند دعوی خون
و دزدی و غیره که در کتب فقه شریف
مذکور است و در آن عفو و ابراء و سوگند
بقرار امر شرع شریف میباشد
آنرا (حق العباد) می گویند و برای
قاتل و سارق و قطاع الطريق
بعد اسقاط قصاص و حد به شبه تعزیر حقوق الله نیز داده میشود.
مورخه ۸ برج دلو ۱۳۰۳


۱۳۳

(۲۵۶):-- بصورت عمومی اسناد حقوقیه که از محاکم عدلیه
افغانستان از قبیل حجت و وکالت خط و قباله
و سائر اسناد که متعلق باقرار مقر است راجع
بحقوق اشخاص تبعه افغانی و یا خارجیه که در ممالک
خارجیه میباشند و یا از دوائر رسمیه خارجیه
متعلق بحقوق اشخاصیکه از تبعه افغانی و یا خارجیه
در افغانستان اند صادر شود حسب ذیل
اجرا می گردد:-
(۲۵۵):-- هرگاه از دوائر رسمیه خارجیه راجع بحقوق اشخاصیکه
بافغانستان میباشند صادر شود ضر ور است
که قونسلگری و یا سفارت افغانی مقیم آن مملکت
درین گونه اسناد تحقیق و بعداً تصدیق نموده
محفوظاً بوزارت جلیله خارجه افغانستان ارسال دارد.
بعد امضای وزارت خارجه افغانستان
که مصونیت و عدم تحریف و تغییر آنهـــارا


١٣٤

تصدیق نماید بمحاکم عدلیۀ افغانستان شرعاً مدار اعتبار
گفته میشود باستثنای وکالت خط که از طرف
سفارت و قونسلگری افغانی بعد تصدیقی رأساً
بخود اشخاص متعلق آن داده میشود و پس از امضای
وزارت خارجیه در محاکم عدلیۀ افغانستان قبول میشود.
(٢٥٦) ۱- اگر از محاکم عدلیۀ افغانستان راجع بحقوق اشخاصی که
بخارج افغانستان باشد صادر گردد علی العموم این اسناد
محفوظاً توسط وزارت خارجۀ افغانی بقونسلگری
و یا سفارت افغانی مقیم مملکتی که مدعی علیه در آن متوقف
است فرستاده میشود، قونسل و یا سفیر مذکور
در آن تصدیق و بمحاکم خارجیه ارجاع میدهد.
(٢٥٧) ۲- اعتبار این اسناد که در مادۀ (٢٥٥) ضمیمه هذا تصریح شده
بمحاکم عدلیۀ افغانستان بشرط مقابله بالمثل هرگاه دوائر رسمیۀ
خارجیه این اسناد را در دوائر رسمیۀ خود اعتبار میدهند
با آنها بالمثل معامله میشود (۲۲) اسد ۱۳۰۶


١٣٥

(٢٥٨) :- رؤسا و مدیرها و مأمورها و مفتشان و سرکاتبان مسئول
هر شعبه نظر به تعلیمات نامۀ خدمات داخله که از طرف
هر وزارت برای دوائر داخلی و شعبات منسوبه آن
بنام تعلیمات نامۀ خدمات داخله طبع و نشر میشود
مطابق وظائف اساسی شان که در نظامات دولت
مصرح است بدرجات و اختیارات شعبۀ مندرجه
۱۳۰۶
همان تعلیمات نامه بامضای خود ایفا کرده میتوانند (١١) جدی
ادخال این نظامنامه را در زمرۀ نظامات دولت تصمیم
و تعمیل احکام موادش را اراده میکنیم .

تشکیلات اساسیه رویداد کاغذ - قاضی غلام جان
امیر حبیب الله


تشکیلات اساسیه سنه (۱۲۹۶ × ۱۳۳۵) دوره اول حصه ششم طبع دار السلطنه کابل


[BLANK PAGE]