نظامنامه
تشکیلات اساسیه افغانستان
در مطبعه شرکت رفیق بزیور طبع رسید
[ILL]
[ILL]


نظامنامه
تشکیلات اساسیه افغانستان

در مطبع شرکت رفیق زیور طبع پوشید

۶ برج دلو
۱۳۰۵

تعداد طبع دوم ............ (۱۰۰۰)


[BLANK PAGE]


بسم الله الرحمن الرحیم
نظامنامه تشکیلات اساسیه افغانستا

باب اول

هیئت وزراء
مقدمه

قاعده
(۱): در افغانستان وظیفه اداره حکومت مفوضه است
بهیئت وزرا و اداره مستقله

(۲): وزرا در هر وقت که تفتیش اجرات و احوال مأمورین
شعب منسوبه وزارت خود را لزوم به بینند بحضور ملوکانه

تشکیلات اساسیه توران ۱۰۰۰ جلد


عرض نمایند تا بقرار قاعده (۳) هیئت تفتیشیه
تعیین و اعزام شوند.
(۳):ـ برای تفتیش احوال عمومیه مأمورین وقتاً فوقتاً هیئت
تفتیشیه بموجب عرض وزرا یا با راده سنیه اعزام میشود
رئیس دو نفر اعضای اول و دوم از طرف قرین الشرف
همایونی انتخاب گردیده و باقی اعضای آن از
طرف وزیر و یا مدیر مستقل تعیین میشوند.
مفتشین موافق نظامنامه جداگانه مخصوص خود
کار میکنند.
*
* *


۳
فضل اول
(هیئت ادارۀ مرکزیه)

(٤) :- ادارۀ مرکزیه مرکب است از وزارت ها و ادارۀ مستقلۀ قطعیه.
(٥) :- وزارت ها بر وجه ذیل میباشند :-
اول - وزارت حربیه
دوم :- " خارجیه
سؤم :- " داخلیه
چهارم :- " عدلیه
پنجم :- " مالیه
ششم :- " معارف
هفتم :- " تجارت
هشتم :- " ریاست شورای دولت .
(٦) :- ادارۀ مستقلۀ قطعیه مانند دیگر وزارت ها،
راست در حضور اشرف همایونی مسئول شناخته میشود.
*
* *


٤

وزارت حربیه
(۷):- وزارت حربیه مأمور است باجرای امور عسکریه افغانستان
چون وزیر حربیه مامور بزرگ عسکری میباشد تمامی منصبداران
قطعات عسکریه در تحت امر مشارالیه رفتار مینمایند.
وزارت حربیه مرکب است از دوائر ذیل :-
(۱):- دائره ارکان حربیه عمومیه .
(۲):- " محاکمات
(۳):- " مدیریت امور شخصیه .
(٤):- " معاشات و لوازمات.
(٥):- " سرحداد .
(٦):- " طبیه .
(۷):- " سرکاتبت مکتوب .
(۸):- " اوراق .
(۸):- مدیریت باشیخانه عسکری نیز بوزارت حربیه مربوط است


(٩) :- دائره ارکان حربیۀ عمومیه موظف است بتشکیلات حضریه
و سفریۀ اردوی عسکری و با خبری احوالات داخلیه و
اردوی خارجیه بجوار افغانستان و ترتیب تعلیمات عسکری.
(١٠):- دائره محاکمات به تدقیق و تصفیه امور جزائیه عسکری مامور است.
(١١):- کافۀ معلومات اخلاقیه و تربیه و خدمات و احوالات شخصیۀ
منصبداران و تجویز اکمال تعداد سپاهیان متعلق بمدیریت
امور شخصیه میباشد.
(١٢):- مدیریت معاشات و لوازمت بنظارت اکمال
نواقص معاشات و تجهیزات عسکری افغانستان
و تعیین تخصیصات سالانۀ بودجۀ عسکری موظف است.
(١٣):- مدیریت سرحدات به امورات متعلقۀ سرحدی مشغول است.
(١٤):- مدیریت طبیه به امور صحیه انسانیه و حیوانات عسکری
افغانستان مکلف میباشد.
(١٥):- سر کاتبیت مکتوب و اوراق هرو فق نظامنامۀ مخصوص
آن ایفای وظائف مینمایند.


٦
(١٦) در ایالت کابل و ولایات و حکومتهای اعلیٰ بقد
لزوم قطعات عسکری بنام قول اردو و فرقه و غند
مستقل موجود است.
ازین قطعات عسکری در حکومتیها و سرحدات و دیگر
مواضع از روی اهمیت یک یک مفرزۀ عسکری
تقسیم و مقرر میشوند.
(١٧) رئیس ارکان حربیهٔ عمومیه و رئیس دائرهٔ محاکمات
و جمله ارکان عسکر یه و قوماندانهای لواء فرقه و قواردو
و مدیر مکتب حربیه بالذات از طرف اشرف شاهانه
انتخاب تعیین میشوند.
(۱۸) مدیران دوائر مرکزی وزارت حربیه و امران عسکریه
از طرف وزیر حربیه انتخاب و منظوری حضور شاهانه مقرر
میشوند ضابطان عسکری مطابق نظامنامۀ ترفیع منصبداران
عسکری از قوماندان های حربیۀ انتخاب از طرف وزیر حربیه
منظور می مییابند خُرد ضابطان عسکریه مجلس قطعات


عسکری ولایات و حکومتیهای اعلی انتخاب و بمنظوری
قوماندان های منسوبه شان مقرر میشوند.
در خصوص ترفیع رتبه های صاحبمنصبان منصب
رسیدن طلبه مکتب حربیه حسب نظامنامه مخصوص آن
از طرف وزیر حربیه عرض و از حضور اعلیحضرت همایونی
منظور فرموده میشوند.
(۱۹) : در وزارت حربیه بزیر ریاست وزیر حربیه یک
مجلس عسکری منعقد میشود رئیس ارکان حربیه و رئیس
محاکمات و مدیران دوائر و سرکاتب مکتوب اعضا
مجلس مذکور هستند. درین مجلس امورات
عسکری بحث و مذاکره میشود.
(۲۰) : امور سفر بری و تنظیم و تنسیق اردوی همایونی
و صورت اجرای معاملات اخذ عسکری مطا
بنظامنامه مخصوصه آن اجرا شود .


وزارت خارجیه
(۲۱) ـــ وزارت خارجیه مأمور است بتدویر مناسباتیکه
افغانستان با دول اجنبیه دارد.
سفرا و جنرال قونسلها و قونسلهاییکه از افغانستان بر حکومت
اجنبیه مأمور شده اند جمله در زیر امر وزیر خارجیه میباشند
مخابراتیکه در میان حکومت افغانستان و سفرا و مامورین سائره
اجنبیه که در مرکز سلطنت میباشند مبادله میشود خاص بتوسط
وزارت خارجیه اجرا مییابد و کافه مناسبات رسمیه دولت که
با سفارتها بوقوع میآید از طرف وزیر خارجیه اداره میشود.
(۲۲) ـــ وزارت خارجیه مرکب است از مستشاریت و دوائر ذیل:ــــ
(۱) : ــــ مستشاریت.
(۲) : ــــ مدیریت شعبه ایرانی، عثمانی، بخاری، خیوه، عرب، مصر
(۳) : ــــ " " ترکستان، روس، چین، جاپان.
(٤) : ــــ " " هندوستان، و انگلستان و اوروپا.


(۵):- مدیریت شفره و دار الترجمه .
(۶):- " اوراق .
(۷):- " محاسبه .
(۲۳):- مدیر هر شعبه مشغول است با مور سیاسیه و قونسلگری مملکتی که بآن متعلق است مدیر اوراق و محاسبه بر وفق نظامنامه مخصوصه ایجا وظائف مینماید.
(۲۴):- سفرای افغانی که بدول خارجیه میروند و مستشار وزارت بالذات از طرف اعلیحضرت همایونی تعیین میشوند مدیران وزارت خارجیه وجنرال قونسلها و قونسلها از طرف (انجمن انتخاب مأمورین خارجیه) انتخاب و بمنظوری حضور شاهانه مقرر میشوند .
معاونان و سرکاتبها و کاتبهای وزارت و سفارات و دیگر مأمورین خارجیه بانتخاب (انجمن انتخاب مأمورین خارجیه) بتصدیق وزیر خارجیه تعیین میشوند .
برای انتخاب مأمورین خارجیه بزیر ریاست وزیر خارجیه یک (انجمن انتخاب مأمورین خارجیه) موجود است اعضای انجمن مذکور مستشار و مدیران وزارت خارجیه میباشند .
عبدالرحیم طاهر ۱۰۶۲ کابل
تکثیر معارف


۱۰

وزارت داخلیه

(۲۵) :- وزارت داخلیه مأمور هست با امور ملکیه افغانستان والی کابل و جمیع نائب الحکومه ها و حاکم های اعلی در امور داخله کاملاً در زیر امر وزیر داخله میباشند.

(۲۶) :- در وزارت داخلیه مدیریت مأمورین، مدیریت عمومیه نفوس، مدیریت پوسته و تلگراف و تیلیفون، مدیریت مخابر سرکاتبت مکتوب، سرکاتبت محاسبه، سرکاتبت اوراق موجود هست. مدیریت مفتیخانه ملکی نیز بوزارت داخله مربوط است.

(۲۷) :- والی کابل و نائب الحکومه ها و حاکم های اعلی و حاکم های کلان بالذات از طرف اشرف پادشاهی انتخاب و تعیین فرموده میشوند.

(۲۸) :- مدیران وزارت داخلیه و حاکم های درجه اول و دوم در انجمن انتخاب مأمورین داخلیه انتخاب باز حضور مبارک پادشاهی مأموریت شان منظور میشود.

(۲۹) :- سرکاتب مکتوب و سرکاتب اوراق وزارت و حکام محمکه مات داخله نیز از همین قرار میباشند


درجهٔ سوم از طرف (انجمن انتخاب مامورین داخلیت)
انتخاب و از طرف وزیر داخلیت منظور میشوند .
(۳۰) - سرکاتب های مکتوب نویسی والی کابل و نائب الحکومه ها
و حاکم های اعلی و کاتبهای تحریرات حکومتیها بنا بر قرار داد
مجلس های مشورهٔ مرکز حکومتیهای منسوبهٔ خودشان
انتخاب و از طرف خود آنها مقرر میشوند و علاقه
دارها به مجلسهای مشورهٔ ولایات و حکومتیهای
اعلی انتخاب میشوند لکن تقدیم ورقهای
انتخاب شان بوزارت داخلیت و در آن
خصوص حاصل کردن منظوری وزیر داخلیت
ضروری است .
(۳۱) - (انجمن انتخاب مامورین داخلیت) در تحت ریاست
وزیر داخلیت منعقد میشود .
(۳۲) - مدیران و سرکاتب مکتوب نویسی وزارت داخلیت
اعضای انجمن مذکور میباشند .


١٢

وزارت عدليه

(٣٣) ـــ در افغانستان برای منتظم گردانیدن امور عدلیه و قوۀ
انضباطيه، وزارت عدليه مأمور است.
(٣٤) ـــ وظائف وزیر عدلیه از قرار ذیل است : ـــ
أول: نگهداشت و محافظه وظائف مأمورین محاکم عدلیه
و قوۀ انضباطيۀ افغانستان تا هیچکس بکارهای
موظفۀ شان جبراً اجرا و مداخلت کرده نتوانند.
دویم: نگرانی ایفاء وظائف قضات و عموم مأمورین محاکم عدلیه و انضباطیه.
سویم : ـــ راه نیافتن خصائل قبیحه در وظائف مأمورین عدلیه .
چهارم : ـــ نظارت کردن بر اینکه کسی که از طرف دولت اجازۀ
قضاء را نداشته باشد باید وظیفۀ قضاء را اجرا نماید
پنجم : نگرانی کردن بر اینکه هیچ دعوائی در محکمه با کمال تعویق نماند
ششم : ـــ نظارت نمودن بر اینکه در هیچ یکی از محکمه های عدلیه
لحاظ شخصیت و قومیت و جنسیت و دین و مذهب


کرده نشود و در حقوق بالمساوات فیصلۀ احکام شرعی
و سیاستی و تجارتی اجرا گردد.
هفتم: نظارت کردن تنسیق تنظیم غندهای کوتوالی
و افراد پولیس ایالات و حسن ایفای محاملات
داخلیه شان در دائرهٔ نظامات دولت.
(۳۵): در وزارت عدلیه هیئت عالیه تمیزیه و ریاست کوتوالی
مدیریت مأمورین، سر کاتبیت محاسبه، سر کاتبیت
تحریرات، سر کاتبیت اوراق موجوده است.
(۳۶): رئیس هیئت عالیه تمیزیه و رئیس کوتوالی و قوماندانهای
غند و کندکهای کوتوالی و قاضیهای محکمه های مرافعه براه راست
از حضور قرین الشرف پادشاهی تعیین میشوند.
(۳۷): مدیر مأمورین وزارت عدلیه و قاضیهای محاکم ابتدائیه بالانتخاب
(انجمن انتخاب مأمورین عدلیه) منظوری حضور ملوکانه منصوب
میشوند، و دیگر مأمورین مرکز وزارت و مفتیهای
محکمه های مرافعه و تولمیشرها و بلوکمشرها ی کوتوالی


و پولیس مأمورین بلدیه از طرف دانجمن انتخاب مأمورین عدلیه)
انتخاب و بمنظوری وزیر عدلیه تعیین میگردند.
مفتی های محکمه های ابتدائیه و کاتب های محاکم ابتدائةً
و مرافعه و هیئت محکمه های اصلاحیه نائب الحکومگیها
و حکومتیهای اعلی و حکومتیهای کلان و دیگر حکومتیها و
خور دضابطان پولیس و کوتوالی از طرف مجلس مشوره
که در تحت ریاست نائب الحکومه ها و حاکم های
اعلی و کلان میباشند انتخاب میگردد فقط ورقهای
انتخابیه برای منظوری وزیر عدلیه بوزارت
عدلیه فرستاده میشود .
(۳۸) : انجمن انتخاب مأمورین عدلیه در تحت ریاست
وزیر عدلیه انعقاد می یابد .
(۳۹): رئیس هیئت عالیه تمیزیه و رئیس کوتوالی و مدیر مأمورین
و سرکاتب تحریرات اعضا دانجمن انتخاب مأمورین عدلیه) میباشند.


۱۵
وزارت مالیه
(٤٠):- وزیر مالیه مامور است بامور مالیه افغانستان عموم مامورین
مالیه خواه در مرکز و یا اطراف باشند در زیر امر وزیر
مشارالیه ایفای وظیفه مینمایند.
(٤١):- در وزارت مالیه مدیریت محاسبه عمومیه، و مدریت
مأمورین، و مدیریت مصارفات، و سرکاتب اوراق
و کاتب مکتوب نویسی موجود میباشند .
(٤٢):- مدیریت محاسبه عمومی علاوه بر تدقیق واردات
و مصارف دولت و ترتیب نظامنامه جمع و خرچ
بیک جا کردن و تطبیق جدولهای واردات
و مصارف سالهای سابقه و جستجوی منابع
جدیده واردات دولت مأمور است .
(٤٣):- مأمورین مالیه اطراف عبارت است از
مستوفیهای ولایات و سررشته دار های


حکومتیهای اعلیٰ و مأمورین مالیۀ حکومتیهای کلان
و دیگر حکومتیها.

(٤٤) – حسابات دولت در اداره های مالیۀ وزارت اطراف در
کتابهائیکه موافق اصول دفتری ترتیب و تنظیم شده است قید میشود.
(٤٥) – مدیر محاسبۀ عمومی وزارت مالیه و مستوفیهای
ولایات و سر رشته دارهای حکومتیهای اعلیٰ براه
راست از طرف اشرف پادشاهی انتخاب
و تعیین فرموده میشوند، مدیران وزارت مالیته
و سر رشته داران حکومتیهای کلان و خزانه داران
ولایات و حکومتیهای اعلیٰ از طرف انجمن انتخابۀ مامورین مالیه
انتخاب و بمنظوری حضور شاهانه تعیین میشوند مدیر محاسبه
مرکزهای ولایات و حکومتیهای اعلیٰ، مأمورین
مالیۀ حکومتیهای اول و دوم خزنۀ داران
حکومتیهای کلان، کدامدارهای احتیاطی مرکزهای


نائب الحکومگیها و حکومتیهای اعلی بالانتخاب
(انجمن مأمورین مالیه) از طرف وزیر مالیه منصوب
میشوند. دیگر مأمورین شعب حسابیۀ متعلقۀ وزارت
مالیه از طرف مجلس های مشوره ولایات و
حکومتیهای اعلی انتخاب میشوند تنهادورقهای
انتخاب شان بغرض استحصال منظوری بوزارت
مالیه ترسیل میشود .
(م۴۶):- انجمن انتخاب مأمورین مالیه بزیر ریاست
وزیر مالیه اجتماع مییابد مدیر محاسبه عمومیه،
مدیر مأمورین، مدیر مصارفات ، سرکاتب اوراق،
اعضای انجمن انتخاب مأمورین مالیه میباشند.

* * *
* *
*


۱۸
وزارت معارف
(۴۷) : اداره تفتیش همه مؤسسات تدریسیه عمومیه
که برای تربیه و تعلیم میباشند و هم دوائر عالیه که
خادم حفظ و حراست علم هستند بوزارت معارف
عمومیه مفوض است با ستثنای مکاتب (حربیه )
وزارت معارف مرکب است از ریاست و دوائر ذیل
اول : ریاست تدریسات ابتدائیه را یکه بشعبه منقسم است :
الف : مدیریت مأمورین و معلمین.
ب : " تدریسات.
ج : " تفتیش.
دوم : ریاست تألیف.
سوم : " مرجع دپو تو.
چهارم : مدیریت تشکیلات و تنظیمات.
پنجم : " تحریرات.


ششم: سرکاتبت محاسبه
هفتم: مدیریت حشریات و مخزنیم.
هشتم: سرکاتبت اوراق.
(۴۸) ریاست تدریسات ابتدائیه و تالیه بر اداره و نظارت
همه مکاتب که مخصوص تدریسات ابتدائیه و تالیه باشند و هم مدارس
خصوصیه که از طرف اشخاص و جمعیت ها و شرکتها وطنی تاسیس
و اداره میشود مامور است و کذلک دارالمعلمین ها و دارالمعلمات ها
بریاست تدریسات تعلق دارند یکنفر رئیس انرا اداره مینماید
مدیریت امورین معلمین مکلف است باظهار تجویز و بیان رای خود
بباب تعیین و ترفیع و تلطیف مفتشین تدریسات ابتدائیه و مدیران
و امورین معلمین دارالمعلمین ها و دارالمعلمات ها و کافه مکاتب
ابتدائی و رشدی و اجرا کردن معاملات سجل وعزل
و مستمری شان بقرار نظامنامه جداگانه خود.
مدیریت تدریسات مکلف است به ترتیب و تعدیل
جداول درسیه مکاتب ابتدائیه و تالیه و تهیه کردن لوایحیکه
تنظیمات درسیه و نظامات و دستورالعمل های داخلی مکاتب


واصول تدریس متعلق است کذلک بملاحظه نمودن
امتحانات وشهادتنامها.
مدیریت تفتیش مکلف است بملاحظه نمودن امور تفتیشه
تدریسات ابتدائیه و تالیه عمومی و خصوصی مطالعه
راپورتهائیکه از طرف مدیران معارف ولایات
ومفتشین تدریسات ابتدائیه ومفتشین عمومی
بوزارت میرسند بقرار نظامنامه جداگانه خود.
(49) – دائره تشکیلات و تنظیمات مأمور است با یفای کافه
امور ومعاملاتیکه با احداث وانشای مکاتب
رشدیه ودار المعلمین ها ودار المعلماتها تعلق دارد
وموظف است باداره تفتیش کتابخانه های عمومی
افغانستان وتدارک کردن اثاثه ولوازم تدریسیه
جمیع مکاتب بقرار نظامنامه جداگانه خود.
(50) – دائره محاسبه مأمور است بوای ایفای کافه
امور حسابیه که متعلق است بمشاهرات ومصارفات


اداره مرکزیه و امر فرمودن حواله و تادیه و تهیّه واعلان
بودجه و برای ایفای تحقق و حواله آن تخصیصاتیکه در
بودجه دولت مخصوص مکاتب ابتدائیه میباشد و
برای اجرا قیود حسابیّه و اصرا فیه مکاتب رشدیّه و
دار المعلمينها و دار المعلماتہا .
(۵۱) دائره تحریرات مأمورست بثبت و تحریر مخابرات
ومكاتبات وزیر معارف و دفتر اوراق مكلف است
برای اخذ و توزیع اوراق بقرار نظامنامه جداگانه خود:
(۵۲) مدیران وزارت معارف و مدیر مكتب حبيه ومكاتب
سائرۀ عالیه از طرف وزیر معارف انتخاب و با رادۀ
سنيّۀ ملوکانه نصب و تعیین میشوند.
دیگر مدیران مکاتب ابتدائی و مامورین و سر معلمین
كافۀ مكاتب از طرف ( انجمن انتخاب مامورین معارف)
انتخاب و تصدیق وزیر معارف تعیین میشوند ( انجمن
انتخاب مامورین معارف ) بزیر ریاست وزیر معارف


از مستشار و رؤسا و مدیران وزارت معارف ترکیب میابد
(٥٣) تفتیش: هفت نفر مفتشین عمومی مستقیماً تحت اثر وزیر
معارف برای تفتیش کردن احوال همه مکاتب و مدیران
و مامورین و معلمین مقرر میشوند، این مفتشین عمومی
مکلف هستند برای وظائف تفتیش مکاتب ابتدائیه
مرکز و ولایات و علی الخصوص برای تفتیش مکاتب
رشدیه و دارالمعلمین ها و دارالاماناتها و دیگر مکاتب
تالیه بقرار نظامنامه جداگانه خود.
(٥٤) : انجمن معارف از مستشار و رئیس ها و مدیر ناموسجات
و مدیر معارف ولایت کابل و مفتشین عمومی تشکل و تخت
ریاست وزیر معارف انعقاد مییابد انجمن معارف
درباره جداول درسیه و دستور العملها و هر نوع لوائح
نظام و قانون راجع بمکاتب و تدریسات را که
از طرف ریاست تدریسات ابتدائیه و تالیه داده
میشود و در خصوص انتخاب کتب درسیه اجرای


۲۳
مذاکرات و اتخاذ مقررات مینمایند.
امور تحریریه انجمن معارف را مدیر تحریرات اداره میکند.
(۵۵): هیئت تألیف و ترجمه کتب درسیه و معرکه پشتو: برای
تألیف و ترجمه کتب درسیه راجع بهمه مکاتب یک
هیئت تألیف و ترجمه ملحق بانجمن معارف تشکیل میشود
ذواتیکه این هیئت را تشکیل میکنند از کتب درسیه فرانسویه
و ترکیه و دیگر السنه ترجمه و استنباط کرده کتب درسیه
ترتیب و تألیف مینمایند و کیفر رئیس یاست انجمن مذکور را مینماید
بر آخذ و تدوین اصول و قواعد لسان پشتو و برای نقل و ترجمه کردن
کتب درسیه باین زبان یک معرکه پشتو تشکیل میشود. و این معرکه
بانجمن معارف مربوط میباشد و کیفر رئیس یاست انرا مینماید.
(۵۶): مأموریت حفريات وموزیم موظف است بمواظبت
و مراقبت حفرياتيكه در افغانستان بکار انداخته میشود و نیز مأمور است
تنظیم و پیراستن موزیم با دانشمند و مسائل تاریخی الصاق و فوائد ان عموم


وزارت تجارت
(۵۷):- وزارت تجارت دائماً برای توسیع و تسهیل تجارت داخلیه
و خارجیه افغانستان و ترقی زراعت و انکشاف و تحری
معادن در مملکت افغانستان تدابیر لازمه را بعمل می آورد.
(۵۸):- در وزارت تجارت مدیریت عمومی زراعت ، و
مدیریت مکتوب ، و سر کاتبیت مأمورین و سرکاتبت
محاسبه و سر کاتبیث اوراق موجود است .
(۵۹):- مدیر عمومی زراعت بترقی و توسیع زراعت در افغانستا
و بداخل نمودن اصول جدیده زراعت در مملکت و یجلب
وارداتیکه از زراعت بدست آید و بفهمانیدن اصول
استعمال نبار صنعی بمردم و بتأسیس مکاتب عملی فلاحت
و بترتیب کشت زار های نمونه زراعت و حفر
انهار جدیده تقسیم آب بها و حسن محافظه جنگلهای
افغانستان و از سر نو بسر رسانیدن جنگلها و احداث


۲۵
درخت زارها در جوار قریه ها و بکندن کاویدن معادن موجود و بصور
حسن کشف و تحری معادن جدیده و اصلاح حسن خروج انات مأمور است
(۶۰): - معاملات مدیریتهای گمرک واصول تحصیل وجوهات گمرک مطابق
بنظامنامه مخصوص آن اجرا گردد .
(۶۱): - مدیر عمومی زراعت و مدیر گمرکها ولایات و حکومتیها اعلی براه را
از طرف علحضرت همایونی انتخاب و تعیین فرموده میشوند. دیگر
مدیران وزارت و مدیران زراعت ولایات و حکومتیهای اعلی
و مدیران گمرکات حکومتیهای کلان از طرف انجمن انتخاب مأمورین
تجارت انتخاب و بمنظوری حضور شاهانه منصوب میشوند .
مأمورین وزارت و گمرک و سرکاتبانهای گمرکها از طرف (انجمن
انتخاب مأمورین تجارت) انتخاب و بمنظوری وزیر تجارت تعیین
میگردند، دیگر سائر مأمورین گمرکات از طرف مجلسهای مشوره ولایا
و حکومتیهای اعلی منتخب میشوند فقط ورقهای انتخاب آنها بوزارت
تجارت تقدیم و منظوری حاصل میشود .
(۶۲): - مدیر عمومی زراعت و مدیر مکتوبی و لیسی و سرکاتب مأمورین سرکاتب مجلّه
و سرکاتب اوراق اعضا انجمن انتخاب مأمورین تجارت میستند .
انجمن انتخاب مأمورین تجارت در تحت ریاست وزیر تجارت تشکیل مییابد.
)(


شورای دولت

(۶۳): شورای دولت مرکز مذاکره مصلحتهاء عمومیه ملکیه است.
(۶۴): وظائف شورای دولت بدو نوع منقسم است:
اول: تنظیمات ملکیه که مراد از تفسیر تنظیم هر گونه لوایح نظامیه
و علاوه که درج تعدیل نمودن قواعد آن است.
دوم: محاکمات مأمورین ملکیه.
(۶۵): شورای دولت در تحت ریاست یک رئیس عمومی اداره
میشود، رئیس مذکور داخل هیئت وزرا است.
(۶۶): سه نفر معاون اول، ثانی، ثالث، و چند نفر اعضا و یکنفر
منشی و یکنفر سر کاتب بقرار لزوم کاتب بشورای دولت موجود اند.
(۶۷): اعضا شورا دولت بنام اعضای طبیعیه و اعضاء منتخبه بر دو قسم منقسم
میباشند اعضا منتخبه ان عبارت است از نمایندگان اهالی
که از هر ولایت و هر حکومتی اعلی از طرف خود رعایا انتخاب
گردیده بشورای دولت فرستاده باشند.


انتخاب اعضای منتخبۀ شورای دولت مطابق فصل مخصوص
انتخابات اجرا میشود .
(٦٨) : - علاوه بر مأمورینیکه در حین تعطیل و سبکدوشی خدمت شان
مطابق مادۀ (٤٧) نظامنامۀ اساسی در جملۀ اعضأ طبیعیۀ
شورای دولت شامل میشوند دیگر نفری اعضأ طبیعیۀ شورا
دولت بقدر لزوم از حضور ملوکانه تعیین میگردند.
(٦٩) : - رئیس و معاونان شورای دولت از طرف اعضأ طبیعیه و
اعضای منتخبۀ شورای دولت انتخاب و بمنظوری حضور ملوکانه
منصوب میشوند منشی شورای دولت بانتخاب رئیس اوّل و
منظوری حضور شاهانه منصوب میشود ، سرکاتب و کاتبهای
شورای دولت بانتخاب معاونان شورا و منظوری رئیس مقررمی شود.
(٧٠) : - دو نفر اعضأ شورای دولت بزیر ریاست معاون سوّم
محکمۀ ابتدائیۀ مأمورین تشکیل میکند محکمۀ مذکور محاکم هر گونه
جرائم مأمورین که براه راست از حضور ملوکانه منصوب گردیدۀ
باشند مأمور ست و نیز محاکمۀ مأمورین دوائر مرکزیه وزارت‌ها


که مرتکب جرمی از نوع جنحه و جنایات گردیده باشند بمحکمه مذکور
انفصال مییابد.
(۷۱):- چهار نفر اعضای شورای دولت در تحت ریاست معاون
دوم اجتماع نموده محکمه مرافعه مامورین تشکیل میدهند.
مرافعه فیصله هائیکه از محکمه ابتدائیه مامورین از مجالس مشوره
ولایات و حکومتیهای اعلی و کلان صادر شده باشند وظیفه
محکمه مذکور است .
(۷۲):- رئیس عمومی و معاون اول شورای دولت بمعیت
پنجنفر اعضای شورا که در محکمه ابتدائیه و محکمه مرافعه مامورین
شمولیت نداشته باشند هیئت تمیزیه محاکمه مامورین را
تشکیل میکنند وظیفه ریاست هیئت مذکوره را رئیس عمومی
شورای دولت ایفا مینماید .
هیئت مذکوره فیصله هائی را که قاعده از محکمه مرافعه مامورین
صادر میگردد تمییز میکند .
(۷۳):- دیگر اعضای طبعیه و منتخبه شورای دولت بصورت دائمی

تشکیلات اساسی حاکم رسید عبد علی جانم


۲۹

در تحت ریاست رئیس عمومی و معاون اول بتفسیر و نظام
لائحه های نظامیه و دیگر وظائف شورای دولت موظف
هستند.
(۷٤) :- دراوقاتیکه محاکمۀ مأمورین نباشد همه هیئت شورای دولت
متفقاً بدیگر وظائف شورای دولت خواهند پرداخت.
(۷٥) :- هرگاه برای یک وزارت و یا یک دائرۀ مستقله وضع نمودن
یک نظامنامه لازم دیده شود لائحۀ همان نظامنامه را از طرف
همان وزارت و یا همان دائرۀ مستقل تنظیم یافته بشورای
دولت حواله کرده میشود شورای دولت بعد از اجرا کردن
علاوات و تعدیلات لازمۀ آن لائحۀ نظامیه را با فیصله
آراء مجلس عالی وزرا تقدیم میدارد، و بعد از تصویب مجلس
عالی وزرا و منظوری حضور شاهانه نظامنامۀ مذکور بوزارت
متعلقۀ آن سپرده شده بدستور العمل اتخاذ میشود.


٣٠
مدیریت مستقلهٔ طبیه

(٧٦):- مدیریت مستقلهٔ طبیه در امور صحیهٔ افغانستان صرف مساعی مینماید.
(٧٧):- وظائف مدیریت مستقلهٔ طبیه بقرار ذیل است :-
اول :- بقدر ضرورت جلب استخدام اطبا مستحصله از خارج برای محافظهٔ صحت عمومیهٔ مملکت.
دوّم :- کشادن یک کتبخانهٔ مخصوص در مرکز ولایات و ملحقات آن
سوّم :- تأسیس نمودن (دیسپانسریهای عمومی) یعنی معاینه خانهای رایگان طبی بغرض سهولت مراجعت اهالی به اطبا.
چهارم :- تشویقات نمودن بکشادن عطار خانهای خصوصی.
پنجم :- کشادن یک مکتب (قابلات) در مرکز سلطنت برای جلوگیری واقعات مدهشه که بباعث قابله های نادان درمیان نسوان بعمل می اید.


ششم: تاسیس کردن یک (باقتریلیوژی خا) برای اجرای
تدقیقات خورده بینیه و استحضار کافه ادویه زرقیه یعنی

(سروم)

هفتم: بوجود آوردن یک دائره (رونتگن) و یک (کیمیا
خانه مکمل) در نفس پایتخت.

هشتم: فرستادن هیئت های طبیه سیار برای محافظه صحت
اهالی قریه ها و قبایل کوچی.

نهم: اتخاذ نمودن تدابیر نافعه و دافعه برای رفع و جلوگیری
بیماریهای ساریه و امراض متعدیه که در داخل مملکت
ظهور نماید.

دهم: تعیین مدت قرانطین و اداره نمودن قرانطین خانهائیکه
در وقت ظهور و با و طاعون در ممالک مجاور بنقاط
لازم ساخته میشود.

(۷۸) در دائره مدیریت مستقله طبیه بقدر لازم شعبه ها و در تحت
ریاست مدیر مستقل آن یک مجلس (امور صحیه) مرکب


از اطباى متخصصه که در مرکز سلطنت اقامت دارند برپا میشود.
(۷۹) ـ تعيين و عزل مدير صحيه ولايات و حکومتيهاى اعلى از طرف
مدير عمومى صحيه بمنظورى اعليحضرت همايونى اجرا ميشود تعيين و
عزل سائر مامورين صحيه ولايات و يا حكومتى اعلى از طرف
نائب الحكومه و يا حاکم اعلى بعد از اصلاح مدير صحيه محلى اجرا
میشود .
(۸۰) ـ مامورین که از طرف مجلسهاى مشوره نایب الحکومگیها و
حکومتیهای اعلى منتخب میشوند بکار اشتغال گردیده
اوراق انتخاب شان را بوزارت مربوطه آنها میفرستند
اگر وزارت متعلقه آنها انتخاب اشخاص مذکور را مناسب
ببیند حکمنامه منظوری ، والا دلائل مقننه نامنظوری آنرا
نوشته اطلاع میدهند و آنچنان اشخاص از ماموریت
عزل میشوند اما تنخواه ایام ماموریت شان داده میشود .
* *
*


فصل دوم
(اداره ولایات)
(۸۱):- افغانستان از روی اداره بولایات و حکومتهای
اعلی منقسم میشه و وولایات بحکومتهای کلان بحکومتیها،
و حکومتهای کلان بحکومتیها، و حکومتیها بعلاقه ها، و علاقه ها
بقريه ها تقسیم می یابند.
(۸۲):- آمر ولایت کابل بنام والی و دیگر ولایات باسم
نائب الحکومه یاد میشوند و در وظائف در بین آنها هیچ
فرقی نیست ولایات و حکومتیهای اعلی برای امور داخله
بلا واسطه بوزارت داخله مربوط اند.
در میان ولایت و حکومتی اعلی از روی ایفا وظائف عمومیه
هیچ فرق موجود نیست تنها در هر ولایت یک نائب الحکومه و در
ہر حکومتی اعلی یک حاکم اعلی اجرای احکام مینماید.


اول: نائب الحكومتها
(٨٣) در هر ولایت نائب الحکومه رئیس مرجع اداره عمومیه ایالت
میباشد.
(٨٤) نائب الحکومه در باره خصوصیات داخله با وزارت داخله مخابره
میکند، لاکن در خصوصیاتیکه بسائر شعبات اداره عائد باشد
بادیگر وزارات مخابره نموده بگرفتن امر مأذون است اگر
نائب الحکومه موقتاً از مرکز ولایت بیرون رود مستوفی ولایت
از طرف او وکالت مینماید.
(٨٥) در امور ملکیه وظائف نائب الحکومه حسب ذیل است:-
اول:- اخلاق حمیده و آداب برگزیده اسلامیه را در داخل ولایت
خود بدرجه کمال حفظ کردن.
دوم:- نظامات دولت و اوامریرا که از مرکز بگیرد تطبیق و اجرا نمودن.
سوم:- احوال مأمورین و امور اداره ولایت را تفتیش کردن.
چهارم:- اگر نیکی از مأمورین ولایت قصور صادر شود در صورت


۳۵
ثبوت آن بلاتأخیر تصحیح کردن. اگر خطا و قصور مامور موجب
عزل و محاکمه اش باشد و نائب الحکومه بعزل و محاکمه او
صلاحیت داشته باشد بموافق اصول و نظام بعزل و
محاکمه او پرداختن اگر امور خطا کار با راده سینه منسوب باشد
از کیفیت حال بوزارت اشعار نموده امر اجرای تحقیقات
ابتدائیه را درباره او حاصل نمودن. اگر مامورند که بیکی
از مامورینی باشد که از طرف کدام وزارت و یا مدیریت
مستقل نصب و تعیین گردیده باشد درباره او اجرای تحقیقات
ابتدائیه نمودن تحت محاکمه گرفته و اگر مناسب داند موقتاً
از کار برطرف نمودن بهمان وزارت و یا اداره مستقله
که بآن متعلق است اطلاع دهی نمودن داخل
اختیارات نائب الحکومه است.
پنجم : - اگر موادیکه درباره آنها حاکم با از نائب الحکومه استیدان
مینمایند داخل صلاحیت و اختیارات او باشد در
خصوص آن مواد امر دادن. و اگر داخل صلاحیت

لفظ نماینده تشکیلات اساسیه (۱۰۰۰) خریطه است


و اختیارات او نباشد در خصوص آن از وزارت متعلقه اش
اذن خواستن.
ششم: آن مأمورین ولایت را که نائب الحکومه بنصب و تعیین شان
اختیار دارد بموافق اصول نصب و تعیین کردن.
هفتم: در صورتیکه یک کار خارج از نظامنامه نائب الحکومه پیدا شود
هر گاه یک کار عادی و معمولی باشد آنرا خود بخود اجرا نمودن
و از آن بوزارت متعلقه آن اطلاع دهی کردن و اگر زیاده
اهمیت داشته باشد در باره آن در مجلس شوره خود مذاکره
نموده در خصوص از وزارت متعلقه آن اذن گرفتن و اگر در
فرستادن جواب از طرف آنها اضافه بر میعاد توقع وصول جواب
تعطیل بهم برسد حضور شاهانه عرض اطلاع دهی نمودن.
(86):- نائب الحکومه از وظائف خود، و از استعمال بیجا، و غفلت و سهل انگاری
مأمورینکه در معیت او هستند در پیش حکومت مرکزی مسئول است، بنا برین
او مجبور است که مأمورین ولایت خود را زیر نگرانی داشته باشد.
(87):- از امنیت و انضباط ولایت نائب الحکومه رأساً مسئول است

نظامنامه تقسیمات اساسیه... (1) ذیقعده


۳۷
بنابرین نائب الحکومه برای حفظ امنیت مملکت مطابق قاعدهٔ
(۸۸) و (۸۹) آتی الذکر با تخاذ تدابیر مختار و ماذون است.
(۸۸) :— در موقعیکه قوت کوتوالی بمحافظت امنیت مملکت کافی نباشد
نائب الحکومه بکلا نترین منصبدار فوجی که در ولایت او موجود
باشد مراجعت کند و بقسمیکه بکوتوالی قوهٔ الظہر باشد بقدْرِ
لزوم جلب قوۀ عسکریه را میتواند
(۸۹) :— درصورتیکه در یک گوشه مملکت یک اثار شورش و بغاوت
و یا یک حرکت مخل امنیت عمومی مشاهده شود و حال و زمان
با ذن گرفتن از مرکز سلطنت مساعد نباشد نائب الحکومه امنیتیت
اعلان را بر خود گرفته در داخل ولایت حکومت عسکریه را که
بیانش در یک فصل مخصوص میاید اعلان کرده میتواند.
(۹۰) :— در صورتیکه نائب الحکومه اشخاص مفسد و شورانگیز یکه دفع کردن
شانرا فوری لازم بداند و زمان با ذن گرفتن از مرکز مساعد
نباشد نظر بقرار و تجویز یکه از مجلس مشوره صادر میشود ،
محفوظاً بمرکز سلطنت فرستاده میتواند و بعد از آن

نظامنامه تشکیلات اساسیه (۱۰۰) جیلک


۳۸

مجبورست که کیفیت مذکوره را بهمراه اسباب موجبه آن
بمرکز اشعار دارد .
(۹۱):_ نائب الحکومه باجرا ضرب هیچکس بهرسبب بهانه که باشد مادون
اساساً شکنجه بالکلی ممنوع است مگر جز با ضرب نظر بحکم شرعی که
در نظامنامه جزا تصریح شده و از محکمه عدلیه در باب باجرا امضا
گردیده باشد بموجب احکام نظامنامه مخصوص آن بواسطه مامور آن اجرا کرده میشود.
(۹۲):_ چون در افغانستان نظام عادلانه مصئونیت مساکن مشروط است
بدین شرط که باید تمامها بآن رعایت کرده شود، لهذا نائب الحکومه
بدون تعیین و تعریف نظام هیچکس را خواه منصبدار کوتوال باشد و خواه
دیگر مامور نگذارد که بهیچ سبب و بهانه چه وقت شب و چه هنگام روز بخانه کسی
داخل شود و در قضیه نائب الحکومه باید که بدرجه نهایت توجه و دقت نماید .
(۹۳):_ نائب الحکومه منها صل و یا شرعیت و گر در ابنا بر قرارداد مجلس شوری
خود داخل کارهای شاقه دولت نماید.
(۹۴):_ نائب الحکومه قید یخانه ها را تمادیاً یا حشری نگهبانی مینماید و دقت
میکند که هیچکس از حکم نظامنامه زیاد محبوس نماند و محبوس در اداً


۳۹
و پاکیزگی و انتظام بندیخانه با توجه تام مبذول مینماید و بانه
خوست کسانیرا که در حبر خانه مانده اند و در حق شان هنوز حکمی
صادر نشده است نموده احضار ایشان را بمحاکم عدلیه بلاتاخیر
سفارش میکند و خرج خوراک کند را روزمره محبوسین را موافق
نظامنامه توقیف خانه تدارک میفرماید.
(۹۵) :- نائب الحکومه بامور عدلیه قطعیاً مداخله و بخلاف اکرات و مقررات قضا
اجرا نفوذ کرده نمیتواند تنها در حق قضاتیکه استعمال بیجای شان
در وظیفه مأموریت خود و جرئت ارتکاب ارتشای شان
محسوس شود پس از تحقیقات کیفیت آنرا مفصلاً و
سریعاً بوزارت عدلیه پیش مینماید.
(۹۶) :- نائب الحکومه بتحصیل کافه محاصل دولت مجبور است لیکن
بگرفتن چیز زیاده از مقادر معین مأذون نیست بصرف کردن
مبالغیکه بقرار نظامنامه بودجه تعیین و تحصیل شده و بفرستادن
باقیمانده وجه آن بمرکز سلطنت مأمور است.
(۹۷) :- نائب الحکومه در داخل ولایت مجبور است که بتعمیم مکاتب


و حسن اداره آنها و ترقی تجارت و زراعت و صنایع
متمادیاً صرف همت و غیرت نماید .
(۹۸) :۔ نائب الحکومه بنظارت کردن امور ذیل بعهده مامورین متعلقہ ان مامور است.
محافظهٔ صحت عمومی، و آبادانی مملکت، و خشک کردن جهبه زارها
و محافظه طرق عمومیه بوجه حسن، و امنیت راهها میان مرکز
ولایت ، و مراکز حکومتها، و تاسیس فابریقه ها، و شفاخانه ها، و تکثیر
جنگلها و حسن محافظهٔ معادن و جنگلها، و انتظامات معاملات پوسته
و تیلفون و تیلگراف .
(۹۹) :۔ نائب الحکومه در امور داخلهٔ قطعات عسکریه و تعلیم و تربیه آنها
که در داخل ولایت مقیم باشند قطعاً مداخله کرده نمیتواند مگر
بقرار قاعده عندالاقتضا تصمیمی که بقو توالی قوت اظهر شود
بقدر لزوم اعطای قوه عسکریه را از منصبدار بزرگترین ولایت
طلب کرده میتواند و منصبدار مذکور آن قوه عسکریه را که نائب الحکومه
تحریراً طلب کرده است بموقع معهود بفرستد.
(۱۰۰) :۔ در معیت نائب الحکومه برای ایفای وظائف مصرحه بالا ،


رؤسای مأمورین ذیل میباشند.
اول: محاکم عدلیّه.
دوم: مستوفی.
سوّم: مدیر معارف.
چهارم: " گمرک.
پنجم: " زراعت.
ششم: " نفوس.
هفتم: مأمور امور خارجیه.
هشتم: " خزینه.
نهم: قوماندان کوتوالی.
دهم: سر کاتب مکتوب نویسی.
یازدهم: مأمور پوسته.
(101): مستوفی خودش از طرف پادشاهی منصوب میشود کار خود را بصورت نظامات مالیه بجا می آرد مستوفی آمر کافهٔ مأمورین مالیه ولایت است اگر یکی از مامورین مالیه


بموافقت نظامات مالیه قواعد حسابیہ حرکت بخشد مستوفی در حیات
اجرا تحقیقات ابتدائیه نموده نتیجه را بنائب الحکومه بعرض نماید مستوفی
حفظ نظامنامه مالیات دولت را که اهالی ولایت به ادا ان مجبور هستند
تحصیل نماید و بر وفق نظامنامه (بودجه) ولایت اجرا صرفیات کرده
اخانه اشنرا با مر نائب الحکومه بمرکز سلطنت میفرستد.
(۱۰۲) ــ در معیت مستوفی مدیریت محاسبه و اداره واردات و
مصارفات و بقدر لازمه نویسنده هم میباشد.
(۱۰۳) ــ سرکاتب مکتوب نویسی مامور تحریر نائب الحکومه مامور است.
(١٠٤) ــ مدیر معارف بامور معارف ولایا مامور است مدیر معارف بانتخاب
وزارت معارف بادارۀ سنیه منصوب میشود در داخل ولایت
هرقدر مکتب هائیکه باشند تماماً در تحت امر مدیر معارف میباشند
مدیر معارف در داخل ولایت برای اجراء احکام نظامنامه معارف
حتی الامکان بصرف مساعی مجبور است.
(١٠٥) ــ مدیر نفوس بمعاملات تحریریه نفوس مامور است مدیر نفوس
بانتخاب وزارت داخله با راده سنیه منصوب میشود.


(١٠٦):- مدیر زراعت در داخل ولایت تکثیر زراعت و تعمیم اصول
جدیده زراعت و محافظه جنگلها و احداث جنگلها نو و سررشته
معادن مکشوفه و کشف کردن معادن جدیده موظف است مدیر زراعت
بانتخاب وزارت تجارت باراده سنیه منصوب میشود.
(١٠٧):- مامور امور خارجہ یک مامور وزارت خارجہ است که نیز در نایب الحکومه میباشد
از احوال دول اجنبیه که بحدود آنولایت است معلومات بدست آورد
و معاملاتی که در میان نایب الحکومه و قونسلهای اجنبیہ جاری میباشد اجرا
نمودن از وظایف مامور امور خارجیه از طرف وزارت خارجیه
انتخاب بتمین کردہ میشود.
(١٠٨):- قوماندان کوتوالی در داخل ولایت بمحافظه امن و اسایش مامور است قوماندان
کوتوالی از عده طائف خود که عمله ضبط و ربط ولایت است
در تحت امر نایب الحکومه میباشد میقدار پولیس که در مرکز ولایت
موجود است بامر قوماندان کوتوالی تابع است قوماندان کوتوال از امن
و آسایش مرکز ولایت و حواشی آن بالذات مسئول است قوماندان
کوتوال در حق مجرمانیکه جرائم ایشان از نوع قباحت است بعد از


ثبوت آن جزا میدهد قوماندان کوتوالی مردمان گریزی و هر نوع مجرمها و محکومین گریزی را بدست آورده بمقام متعلق آن بمحافظت تسلیم میکند پاسپورت تبعه دول خارجه و پاسپورت تجار و سیاح و کوچی و کرایه کش بقرار نظامنامۀ مخصوصۀ آن از ادارۀ مربوطه اش اجرا میشود.
(۱۰۹):ـ هیچکس از مأمورین ولایت براه راست با وزارتی که بآنها منسوبند مخابره کرده نمیتوانند و وزارت نیز با مأمورین ملحقات خود در هر پایۀ باشد رأساً ادام داده نمیتواند جمیع مخابرات مرکز فقط بواسطۀ نایب الحکومه جریان مییابد و هر دائره مکتوبها و معروضاتی را که بوزارت خود مینویسد انرا بالذات احضار نموده بگرفتن دستخط بران مجبوراً مگر در صورتیکه نائب الحکومه بدوائر ماتحت خود بعضی اوامر خلاف نظام عطا نموده در اجرا و ایجاب آن اصرار نماید انزمان مأمورین ملحقات مجبوراند که کیفیت را رأساً بوزارت متعلقۀ شان اخبار و اشعار نمایند.
(۱۱۰):ـ مأمورین منصوبۀ ولایات که قانوناً در حال غیاب وکیل معینی ندارند اگر فوت گردیده و یا نظاماً از کار برطرف شوند الی زمان نصب شدن مأمور جدید شخصی را که نائب الحکومه یا حاکم اعلی عوض انها تعیین کند ایفای وظائف شانرا مینمایند.

قیمت ۱۰۰ صفحه این کتاب یک روپیه کابلی است


٤٥
دوم مجلس مشوره ولایت

(۱۱۱) :- در هر ولایت یک مجلس مشوره بوجود میباشد مجلس مشوره علاوه برآن
مواد متعلق بامور ادارۀ ولایت در تحت مذاکره میگیرد که خدمتی در انجا
در خصوص محکمه ها مأمورین بهر عهده که تفویض صورت را اجرا این خد
ثانوی او در فصلی که راجع بست بمحاکمه مأمورین مفصلاً درج و توضیح میشود.

(۱۱۲) :- موادی که در مجلس مشورۀ ولایت متعلق بامور ادارۀ ولایت مذاکره
میشود از قرار ذیل است :-
امور مالیه :- اجراً خرید و فروش سرکاره یعن عقد قرارداد هائیکه
بکومت لازم باشد ترمیم کلیۀ تعمیر ابنیه سرکار منی و
عند الاقتضا تجویز نمودن بر استملاک ات بر املاک
خصوصیه بعضی اشخاص لغرض منفعت عمومیه
مطابق نظامنامۀ مخصوص آن .

امور نافعه :- تجویز نمودن برانشاء راهائیکه در بین مرکز های
حکومتیها تمدید میشود و مذاکره موادیکه تعلق دارد
بزراعت و تجارت و سائر امور نافعۀ ولایت

شکایت اساسیه حوالی نمبر ۱۰۰۰ کاغذه


تجویز کشادن دواخانها و شفاخانها و دیگر چیزها
از قبیل آن.
أمور بلدیه:- تعیین تخصیص محل بازارهای عادی و بازارها
بزرگ موسمی و قبرستانها و دیگر موادیکه بصحت
عمومی متعلق باشد.
امور ملکیه اول تجویز دربارۀ تغیر ارتباط علاقه ها و غیره با یکدیگر.
دویم عند اللزوم بعضی موادیکه در مجلس شوری حکومتی
ابتداءً مذاکره شده باشد و برآنها که دایر نهایی الحکمیه
مجلہ حواله گردد تحقیقات نمودن.
أمور انظباطیه:- تجویز نمودن در خصوص فرستادن چنان عسکریکه
در داخل ولایت مصدر فتنه و فساد شده جمعیت
و راحت عمومیه را مختل و مسلوب می سازند.
بدار السلطنه کابل اخذ و حبس کسانیکه آزادی
محاصل مالیات دولت سرکشی و تمرد ورزند.
(۱۳) : مجلس مشوره در تحت ریاست نائب الحکومه منعقد میشود و بنام اعضا


(طبیعیه) و اعضای منتخبه بر دو قسم اعضا مشتمل میباشد: - اعضای
طبیعیه شش عبارتست از مستوفی و سر کاتب مکتوب نویسی و مدیر
معارف و مدیر گمرک مدیر زراعت و مامور امور خارجیه.
و اعضای منتخبه شش عبارت است از نمایندگان رعایا که بموجب
قاعده آینده از طرف اهالی ولایت منتخب شده باشند.
(١١٤)- برای انتخاب اعضای منتخبه مجلس مشوره ولایت جمیع کسانیکه بدولت
مالیه ده میباشند از مردمان مساجد جمعیت باعتبار اهالی مرکز
ولایت و شهر هائیکه مراکز حکومتیها باشد و یا انحطبه در قریه و قصبات و غیره
چنان نفر یراکه بدولت مالیه ده باشند موافق مواد اصول انتخاب
وکلای منتخبہ مجلس مشوره نایب الحکومه میفرستند.
و اعضای منتخبه مذکور در تحت ریاست نائب الحکومه یا حاکم اعلی
اجتماع نموده از میان خودشان بموافق قواعد آتیه نفری برای
نمایندگی در شوری دولت انتخاب میکنند.
(١١٥)- اعضای منتخبه مجلس مشوره تا سه سال ایفای خدمت مینمایند
و بعد از سه سال انتخاب جدید میشود.


٤٨
(١١٦) ـ تجویزی که مجلسهای مشوره متعلق امور اداره ولایت پیش کنند نائب الحکومه یا محصل بسبب استشاره بهر حال بمتابعت کردن آن مجبور نیستند البته مسئولیتیکه از ان زائید در تمامها بنائب الحکومه عاید است
(١١٧) ـ در مجلس شوره کاتب امور تحریریه آن مشغول است مواردیکه در مجلس مذاکره میشود از طرف نائب الحکومه حواله میشود و کاتب خلاصه آنرا مینویسد خلاصه مذاکرات مجلس کتاب ثبت قید میشود و ابعاد خلاصه ثبت هر مجلس در مجلس آینده از طرف اعضا موجوده بالا تصدیق میشود علاوه بر یککتاب مخصوصیکه در ان نظامات عمومیه و خصوصیه مجلس قید میشود یکتاب دیگر که برای ثبت هر قضایا باشد هم لازم است .
(١١٨) ـ قواعدیکه در خدمات و وظائف نائب الحکومها بطرزیکه در امور دولت در ولایت با شان مجور تشکیل و وظائف شوره ولات بیان شد همین قواعد عیناً در حق حکومتها اعلی هم جاریست .
* * *


٤٩
سق حکومتیها کلان

(١١٩):- حکومتیهای کلان در تحت اداره یک حاکم کلان میبا
در داخل هر حکومتی کلان چند حکومتی موجود میباشند.
(١٢٠):- وظائف حاکم های کلان عیناً مانند وظیفه نائب الحکومه ها است.
(١٢١):- مرجع حاکم های کلانیکه بیک ولایت و یا حکومتی اعلیٰ
مربوط باشند نائب الحکومه ها و حاکم های اعلیٰ است.
(١٢٢):- در هر حکومتی کلان علاوه بر یک یک مدیر مال یک یک کاتب
مکتوب یک یک مأمور پوسته و عند اللزوم یک مأمور گمرک موجود میباشند
در مرکز بعضی از حکومتیهای کلان که کدام قونسل اجنبی باشد در آنجا
یک مأمور خارجیه نیز موجود میباشند و علاوه بر مأمورین فوق
در مرکز هر حکومتی کلان یک ضابطۀ کوتوالی نیز موجود است.
(١٢٣):- مدیر مال کاتب مکتوب و مأمور خارجیه و مامور گمرک اعضای
طبیعیه مجلس مشورۀ حکومتی های کلانرا تشکیل میدهند یک یک نفر
اعضائیکه از هر حکومتی تابع حکومتی کلان انتخاب گردیده اند


۵۰
با یک نفر عضویکه از مرکز خود حکومتی کلان منتخب شده است
اعضای منتخبه مجلس مشورهٔ یک حکومتی کلان هستند، انتخاب
اعضای منتخبه بصورتیکه در فصل مخصوص صورت انتخابات
اعضا منتخبه بیان گردیده جریان مییابد.
(١٣٤) :ـ وظیفهٔ مجلس مشورهٔ یک حکومتی کلان عیناً مانند وظیفهٔ مجلس
مشورهٔ یک ولایت بوده بفیصله دعواهای نوع جنحه و جنایات
مامورینیکه در داخل حکومتی کلانات مختار و صلاحیت دار است.
(١٣٥) :ـ کاتبهای حکومتی های کلان عیناً مانند کاتبهای مجلس مشوره میباشند.
(١٣٦) :ـ برای تفصیلاتیکه دربارهٔ وظائف حاکمهای کلان و وظیفه های
کافهٔ مامورینیکه در معیت شان هستند بفصل نائبالحکومه ها
مراجعت باید کرده، اما مجازات قباحات را اگر قوماندان
کوتوالی حکومتی کلان تا کند کمتر باشد خود قوماندان میدهد
و الا بایا تر باشد تحقیقاً ابتدائیه آنها نموده حکم مجازات را حکام میدهند.
* *
*


فصل پنجم درحکومتیها
(۱۲۷) ــ در هر حکومتی یکنفر حاکم میباشد مرجع حاکم ها اوّل و دوّم وسوم
نائب الحکومه ها وحاکمها اعلی وحاکم ها کلان میباشند ما بین
حاکمهای درجه اوّل و دوّم و سوّم درحقوق وخدمات هیچ فرق
نیست این عنوانات تنها از روی وسعت و اهمیت دائره حکومتی است
(۱۲۸) ــ حاکمها درجه اول بانتخاب انجمن مامورین وزارت داخله تعیین
وبمنظوری همایونی نصب میشوند و حاکمها درجه دوم وسوم
از طرف انجمن انتخاب مامورین وزارت داخله انتخاب و بمنظوری
وزیر داخله مقرر میگردند .
(۱۲۹) ــ حاکمها در داخل حکومتیهای خودشان بتدبیر امور ملکیه و
ضابطه و مالیه و سائره مامور و بحسن ایفای نظامات دولت
واجرا اوامریکه بموجب نظامات از طرف نائب الحکومه ها
برای شان داده شود مجبور اند .
(۱۳۰) ــ حکام از محافظت امنیت داخل حکومتیها خود مسئول اند برای اجرا و
ایفا امور انضباطیه بمعیت حاکم بقدر لزوم قطعات کوتوالی
میباشد که یک قسم آن در مرکز حکومتی خود حاکم مانده قسم دیگران


در علاقه ها و نقاط لازمه تعیین و تقسیم هستند منصبداران کوتوالی
حکومتی در تحت امر حاکم حکومتی خودشان حرکت میکنند.
(۱۳۱) :- حاکمها در خصوص ایفا و یا اهمال خدمات و رعایت یا عدم رعایت
احکام قانونیه و نظامیه مامورینیکه در دائره حکومتیها شان باشند
متمادیا اجرا تدقیق و تفتیش مینمایند. در حق مامورین ما تحت که از
ایشان اوضاع مخالف نظام سر بزند و یا بر رعایا ما تحت ظلم
و تعدی شان دیده شود حاکمها بر وفق فصل مخصوص محاکمه
مامورین اجرا تحققات مینمایند.
(۱۳۲) :- حاکمها بنظم و اصلاح راه ها و گذرگاهها صعب المرور که در بین قریه ها
هستند و بحسن محافظه طرق عمومیه در داخل حکومتیها شان با شندنیز موظف
هستند در الخصوص از بالا دست خود سر رشته بگیرند.
(۱۳۳) :- وظائف حاکمها بقرار ذیل است:-
اول :- برای کشادن مکاتب ابتدائیه و برای استخدام معلمین سیار ما بین
قبائل کوچی از بالا دست خود سر رشته گرفتن تشویق و تحریک نمودن
بچه های کوچی و دهاتیارا که در مکاتب ابتدائیه هستند برای تحصیل بمکاتب مرکزی
ولایت و مرکز سلطنت.
دوم:- دستگیر ساختن و تعقیب نمودن هر گونه مجرمین و محکومین برای


که داخل حکومتی و فرار و یا اخذ مقام نموده باشند.
سوئم: تحریر کردن نفوس را علی الاصول جمیع دائره حکومتی خود بی کم و کاست بواسطه
مامور نفوس.
چهارم: اخبار نمودن علاقه دار و قریه دار را بر اینکه جمیع تولدات و وفات
و نقل مکان و آتش زدگی خرمن و آمدگی سیلاب و ازین قبیل وقوعات
مهمه را بر وقت و زمانش برابر اخبار نمایند.
پنجم: اشخاصی را که تا دیه ادای محصول سرکاری را طفره کند باید یاد داشت بآمریه
مالیه حضور مجلس شوره محاکمه کرد و بعد الحکم تا به سی روز بندی کردن
و تقدیم کردن فاضله مبالغ متحصله سرکاریرا بخزینه مرکزیه
ولایت پس از جدا کردن مبلغیکه بموجب نظامنامه (بودجه) برای
خود اداره حکومتی تخصیص شده است.
ششم: نظارت و مراقبت کردن باجرات و کار روائیهای هیئت اهلیه
سیار که بغرض تداوی امراض با قریه ها انتخاب شده اند که آیا بقرار
نظامنامه خود بهمه قریه ها را دوره گردش نموده بیمار ها را با حسن صورت
معالجه و دوا های شانرا کاملاً عطا مینمایند یا خیر
هفتم: دقت نمودن بر اینکه جنگلهای داخل حکومتی خراب نشود و ممانعت
گماشتن در ترتیب نگهبانی جنگلها و درخت زار های نو.
هشتم: فوراً گرفتار کردن ارباب جرایم از هر قسم که باشند از انچکه تا مجازاً


نمودن فاعلین قباحت بموجب تحقیقات تسلیم کردن مرتکبین جنحه
وجنایت را بمحکمه عدلیه حکومتی خود
نهم:- تشویق نمودن اهالی را بترقی وتوسیع زراعت وتجارت و
صناعتیكه در داخل حکومتی او رواج داشته باشد حاکم با بعضی
ازین وظائف را بالذات و بعضی را بصلاح و صوابدید
مجلس های مشوره خودشان ایفا نمایند .
(۱۳۴):- در معیت حاکم ! علاوه بر منصبدار کوتوالی که قبلا ذکر شد یکیک
مأمور مالیه و یک یک مأمور نفوس هم میباشد .
(۱۳۵):- مجلس های مشوره حکومتی در تحت ریاست حاکمها منعقد میشود .
درین مجالس نام اعضا طبیعیه واعضا منتخبه دو قسم اعضا متوجه میباشند :
اعضا طبیعیه مجلس مشوره شان مامورین مالیه نفوس ستند و
اعضا منتخبه آن عبارت ست از نفرهائیکه از میان اهالی منتخب شده .
(۱۳۶):- اعضا منتخبه مجلس مشوره حکومتیها عبارت ست از یکنفر عضائیکه
از هر علاقه تابع یک حکومتی انتخاب گردیده انا- با یکنفر عضو یگانه
مرکز خود علاقه حکومتی انتخاب گردیده است .
انتخاب اعضا منتخبه مجلس مشوره حکومتی بصورتیکه در فصل مخصوص
(صورت انتخابات اعضای منتخبه) در خاتمه بیان گردیده


۵۵

جریان مییابد مدت خدمت اعضا سه سال است بعد از
اختتام مدت اعضای جدیده انتخاب میشود.
(۱۳۷) :- مجلسهای مشوره حکومتی تنها در خصوص اموریکه باداره
حکومتی تعلق دارد مذاکره مینمایند و با منظوری بالا دست
خود محاکمه مامورینیکه مرتکب قباحت شده باشند و رأی
دادن در حق آنها از جمله وظائف مجلسهای مشوره حکومتی
شمرده میشود و اجرای آن خاص تعلق بمنظوری حاکم
بالا دست دارد.
(۱۳۸) :- نائب الحکومه ها و حکام، اقلاً در ماه یکر و نه بروزهای
جمعه در مساجد جامع از مضمون فوائد اعلانات و نظامات
دولت برای ایقاظ و آگاهی اهالی نطقها مفیده نمایند.

* * *
* *
*


۵۶
پنجم - علاقه‌ئیها
(۱۳۹) :- حکومتیها به علاقه‌ها تقسیم میشوند و هر علاقه نظربدرجهٔ مناسبت خود از چند قریه ترکیب مییابد در هر علاقه یک علاقه‌دار اجرا حکومت مینماید
(١٤٠) :- علاقه‌دار باید شخص خوانده و نویسنده و با عفت و ناموس بوده عمرش هم در هیچ صورت از (بیست سال) کم نباشد.
(١٤١) :- علاقه‌دار با اجرای وظائف ذیل مجبور است :-
اول :- در رعایت باحکام شرعی و پابندی آن اهالی علاقهٔ خود را دائماً مجبور نمودن .
دوم :- ارباب هر قسم جرائم مشهوره را فعلاً توقیف و مرتکبین قباحتی را بصلاح و تجویز مجلس شورهٔ علاقهٔ خود باندازهٔ اختیارات او که در آینده توضیح یافته مجازات نمودن، و مجرمین جنحه و جنایت را با اوراق تحقیقیهٔ ابتدائیه شان بحکومتی بالاد خود سپردن، در صورت ظهور یک جنایت که فاعل آن مجهول باشد علاوه بر دوام نمودن


۵۷

در اجرای تحقیقات ابتدائیه آن و جستجوی مجرم کجا که بالا دست
معلومات مفصله دادن و هر حکمیکه از طرف حکام مافوق او در
خصوص جستجوی جانی برای او صادر گردد متابعت نمودن
و احکام جمیع اعلامات متعلق مسائل حقوق و جزا که با ویسیر
در معرض اجرا گذاشتن، احکام دیت خوان جزای نقدیه را
بلا توقف و بدون فوت وقت و فرصت اجرا در رسانید بمبالغ
دیت را بورثه مقتول و جزای نقدیه را بخزینه قریه بجمع دریغ نمودن
سوئم: در تطهیر و صفائی علاقه حکومتی خود از هر گونه گندگی و غلاظت
که صحت عمومیه را اخلال مینماید سعی بلیغ نمودن.
چهارم: بر موقع و رو دیکی از هیئت های صحیّه سیار که داخل
علاقه داری وی میشود در استفاده مرضیها و بیمارها
از ان جد و جهد بسیار نمودن
پنجم: در صلاح خرابیهای جزوی راههای تهلکه
ناکیکه در بین قریه ها میباشد کوشش ورزیدن.
ششم: در ترمیم و تعمیر مساجد و خرابات سخیله ان شان توجه


نمودن
هفتم:- بحسن محافظه هر نوع مبانی که از طرف دولت تعمیر
شده باشند دقت و برای ترمیم و تعمیر جاهای
مرمت طلب آن اجرای پیمایش نموده لزوم تعمیر
آنرا بدائره حکومتی عرضه داشتن .
هشتم:- مکتب های را که در داخل علاقه او هستند دائماً
تفتیش و بحسن ایفای وظیفه معلمین آن علم آوری
نمودن .
نهم:- بر موقع ظهور حریق و سیلاب آتش زدگی جنگل و خرمن و
افتهای سائره تدابیر لازمه انسدادیه اتخاذ نمودن .
دهم:- در حفظ و وقایه جنگلهای طبیعی از تلف شدن و برای بسر
رسانیدن جنگلهای نواهالی را تشویق دادن .
یازدهم:- در تحصیل محاصل سرکاری بدرجه کوشش نمودن که بر ذمه هیچکس
از رعایای داخله علاقه وی چیزی باقی نمانده و علاوه از اهالی خارج
دائره نظامات اضافه ستانی نشود .


۵۹
(۱۴۲) :-- علاقه دار برای مجازات نمودن اهل قباحت از رعایا بموجب
صلاح و صوابدید مجلس شوره خود تنها تا ده روز نظر بندی
و یکصد روپیه جزای نقدی را صلاحیت دارد محکومینی که اضافه بر آن
باشد از حاکم بالا دست خود باید اذن اجازه بخواهد.
علاقه دار بحبس کردن اشخاصیکه در عدم ادای مالیات
دولت اصرار کند اختیار ندارد.
(۱۴۳) :-- با علاقه دار یک کاتب در منطقه علاقه اش یک مفرزه
کوتوالی موجود است که منصبدار آن در تحت امر علاقه دار
اجرای ماموریت و ایفای خدمت مینماید.
(۱۴۴) :-- در هر علاقه یک مجلس علاقه داری موجود میباشد مجلس علاقه
در تحت ریاست علاقه دار از عضو دیگر که از معتبرین اهالی
علاقه و قریه باشند برای سال از طرف اهالی قریه و قبائل انتخاب میشود.
انتخاب اعضای مجلس شوره علاقه داری مطابق فصل مخصوص
انتخابات که در خاتمه است اجرا گردد.


ششمین قریا و قایل کوچی
(١٤٥) :- اداره های (قریه ها) و (قبایل کوچی) محول است
برؤسای ایشان در بخصوص در نظامنامه مخصوص
اداره ولایات قواعد قطعیه و مفصله موجود است.

* * *
* *
*

مجلسات اساسیه فرمان ۱۰۰۰


دیوان سنجش
(١٤٦) :- دیوان سنجش بتدقیق همۀ اوراق حسابیۀ دولت علیّۀ افغانیه مأمور است .
(١٤٧) :- وزیر مالیه و مدیر محاسبۀ عمومیه مجبور است که اوراق حسابیۀ هر ساله را با جزئیات و تفرعات آن بموعدیکه در نظامنامۀ محاسبۀ عمومیه تصریح یافته بدیوان سنجش بفرستد، اگر بموعد مذکور اوراق حسابیه را نفرستاد وزیر مالیه و مدیر محاسبۀ عمومی مسئول اند، دیوان سنجش در اثنای این تدقیقات تدقیق میکند که آیا همۀ مصارف دولت با اوراق معتبرۀ نظامیه موافق ساخته شده اند یا نی، و آیا تکمیل واردات دولت تحصیل گردیده یا خیر، و در نتیجۀ این تحقیقات و تدقیقات وزیر مالیه و مدیر محاسبۀ عمومیه مسئول شناخته میشوند، یک موازنۀ حقیقیه بودجه که بوزارت مالیه تنظیم میشود بعد از تدقیقات بحضور مبارک شاهانه تقدیم مینماید .
تشکیلات اساسیه - فرمان ٤٠٠ کابینه


(١٤٨) ـ دیوان سنجش مرکب است از یکے رئیس و شش نفر اعضا
رئیس و اعضای دیوان سنجش از طرف اشرف اعلیحضرت همایونے
انتخاب و تعیین میشوند .
کاتب های سنجش بانتخاب اعضای دیوان سنجش و منظوری
رئیس آن مقرر میشوند .
(١٤٩) ـ دیوان سنجش بهیچ یک وزارت مربوطیت ندارد،
و براه راست بحضور شرف ملوکانه مسئول شناخته
میشود، و بمطابق نظامنامۀ مخصوص خود ایفای وظیفه مینماید

* * *
* *
*

تشکیلات اساسیه تحریرات ۱۰۰ق


۶۳
حکومت عسکریه
(۱۵۰): بمجردیکه به اعلان حکومت عسکریه لزوم دیده شود بنا بر عرض
و گذارش وزارت عدلیه بامر و اراده سنیه اعلحضرت ملوکانه
یک بیان نامه نشر میشود که بیانا مه مذکوره بخصوصیا ذیل محتوی میباشد:-
اول:- حدود منطقه ممالکی که در آن حکومت عسکریه اعلان گردیداست
کملا تعیین و تحدید میشود.
دوم:- سبب اعلان حکومت عسکریه بیان میشود.
سوم:- اگر حکومت عسکریه موقتاً اعلان گردیده باشد، تاریخ
اختتام آن نیز توضیح میگردد.
چهارم:- آمیر بزرگ عسکریه نیز تصریح و نشان داده میشود.
پنجم:- در منطقه که حکومت عسکریه در آن اعلان گردیده است افعال و
حرکاتیکه ارتکاب آن ممنوع است بم تشریح و توضیح در (مثلاً اصیل سلاح
گشتان و در جاهای آشکار و پنهان اجتماع نمودن و شبانگاه بعد
ساعت معین گشت و گذار نمودن و غیره).


٦٤

(١٥١) -: در منطقه که در ان حکومت عسکریه اعلان گردد همه وظائفیکه عاید
بامنیت و انضباط مملکت باشد بقوماندان بزرگترین عسکریه که در
انجا هست انتقال مییابد و یا اگر لازم دیده شود بمنطقه مذكور
مخصوصاً از طرف اشرفیه ذشان قوماندان عسکری فرستاده میشود و در آن
حکومت عسکریه بمشارالیه تفویض میگردد.

(١٥٢) -: در منطقه که دران حکومت عسکریه اعلان گردد محاکمه ارباب
جرائمیکه جرم شان متعلق باخلال امنیت داخلیه و یا خارجیه
دولت باشد در دیوان حرب عسکری اجرا میشود و تفصیلات
این جرائم در (باب اول) و (فصل تا اول دوم) نظامنامه جزای
مکیه تشریح و تصریح گردیده است محاکمه کسانیکه مرتکب یکی
از افعال ممنوعه که در اعلان نشان داده شده گردیده باشند
نیز در دیوان حرب عسکری ملاحظه میشود.

(١٥٣) -: دیوان حرب عسکری که بحکومت عسکریه مربوط میباشد از
یک رئیس و شش اعضا ترکیی مییابد رتبه رئیس دیوان حرب
عسکری بهمه حال باید از رتبه رئیس حکومت عسکریه یک رتبه


كمته پاشه درین دیوان حرب بقدالزوم نویسنده هم موجود
میباشد، ودر معیت رئیس دیوان حرب عسکری برای حفظ بندیها
موقت و لغرض تأمین انضباط داخل جوار دیوان حرب عسکری
در اثنا محاکمه نظر باهمیت و وسعت کار بدرجه یا قصدی و یا یک
کندک قوه عسکری اعطا میشود .
(۱۵۴) :— مرتکبین جرایم قاعده (۱۵۰) هر زمانیکه گرفتار شوند از طرف رئیس
حکومت عسکریه با وراق تحقیقات ابتدائیه شان یکجا برئیس دیوان
حرب عسکری تحت الحفظ تسلیم کرده میشوند .
(۱۵۵) :— دیوان حرب عسکری بشکل و طرزیکه در قاعده (۳۸) نظامنامه
جزای عسکری بیان گردیده است محاکمه مجرم را اجرا میکند و در
باره او از قرار نظامنامه جزای عسکری و یا اگر در آن موجود نباشد
بموجب نظامنامۀ جزای ملکی تعیین جزا مینماید و اعلام مفصل آنرا که تنظیم
داده است برای اجرا برئیس حکومت عسکریه تقدیم میکند .
(۱۵۶) :— هنگامیکه حکومت عسکریه اعلان کرد فیصله هائیکه از دیوان
حرب عسکری داده میشوند بهیچ سبب و بهانه دوباره قابل


مرافعه و تمیز نیستند، هرگاه فیصله که درباره مجرم از دیوان حرب عسکری
صادر گردیده عبارت از جزای حبس پانزده سال باشد، فی الحال
از طرف رئیس حکومت عسکریه منظور و امضا گردیده و محکوم با اعلام
امضاشده اش محفوظاً بنائب الحکومه و یا حاکم اعلی سپرده شده
در حبس خانه عمومی جزای خود را مییابد.
اگر محکومیت عبارت از جزای حبس دوام و یا حکم اعدام باشد
بغرض منظوری حضور علیاحضرت شهریاری اعلام فیصله از طرف
رئیس حکومت عسکریه بوزارت حربیه تقدیم گردیده و بعد از انکه
از طرف اشرفیتناه شاهی منظور فرموده شد اعلام مذکور با فرمان
ذیشان شهریاری یکجا از طرف وزیر حربیه برئیس حکومت عسکریه اعاده گردیده
بنائب الحکومه یا حاکم اعلی سپرده و در معرض اجرا گذاشته میشود مجرمی که در
باره او حکم اعدام صادر گردیده باشد معامله اعدام او بطریقی که در
باب اول قانون نامه جزای عسکری بیان گردیده از طرف
رئیس حکومت عسکری بشرط حاصل کردن منظوری
حضور والای شهریاری اجرا میشود.


۶۷

(۱۵۷):- در صورت ظهور بعضی احوالات فوق العاده در بارۀ منظوری
حکم حبس دوام و حکم اعدام از حضور مبارک اعلیحضرت شهریاری
بنائب الحکومۀ یا حاکم اعلیٰ و یا خود رئیس حکومت عسکر یّه اختیار
داده میشود پس در اینصورت بهمه حال این فقره باید در همان فرمان
همایونی که در خصوص اعلان عسکریّه باشد درج و تصریح گردد.
(۱۵۸):- رئیس حکومت عسکریّه بدون حواله نمودن بدیوان حرب عسکری
باتخاذ قرار های ذیل مختار ست:-
اوّل: اشخاصیکه بدرجۀ قباحت بیکی از افعال ممنوعه که در علان
نامۀ حکومت عسکریّه تصریح گردیده است مرتکب شده
باشند بنهایت تا چهل و پنجروز جزا حبس دادن.
دوّم:- خواه از طرف روز باشد خواه از طرف شب
بلا تفریق خانه هر کسی را که شبهه ناک باشد باصول
مخصوص آن تلاشی نمودن.
سوّم:- هر کسیکه مظنون باشد او را فی الحال توقیف نموده
دربارۀ او اجرای تحقیقات ابتدائیه نمودن:


۶۸
متعاقباً او را بدیوان حربی عسکری فرستادن.
چهارم:ـ اشخاص شبهه ناک بدمعاش گروه یلاگرد و اوباش را
از منطقه حکومت عسکریه بخارج طرد نمودن.
پنجم:ـ مکتوباتی که بارباب جرایم و یا باشخاص شبهه ناک عاید باشد از پوسته
خانها طلبیده آنها را کشادن و از نظر گذرانیدن.
ششم:ـ هر قسم اخبارها و روزنامه‌ها را موقتاً و یا مؤبداً لغو
و معطل کردن.
(۱۵۹):ـ رئیس حکومت عسکریه برای اعادهٔ امنیت و انضباط با تخذ
هر نوع تدابیری که لازم ببیند، و طلبیدن هر قدر قوهٔ
عسکریه که مناسب داند مختار و صلاحیت دار است.
(۱۶۰):ـ مجرم بهر رتبه و مأموری که باشد بهمه حال محاکمه‌اش در دیوان
حربی که در قاعدهٔ (۱۵۳) بیان گردیده جائز است.
(۱۶۱):ـ اگر حکومت عسکریه موقتاً اعلان گردیده باشد بعد از داخل شدن
همان تاریخی که در فرمان همایونی تصریح گردیده است
خود بخود منسوخ میشود و اموریکه متعلق با منیت و انضباط باشد


تکراراً بحکومت ملکیه انتقال مییابد.
لاکن اگر احوالیکه اعلان حکومت عسکریه را موجب گردیده است
هنوز کامل زائل نشده باشد با یک فرمان ثانی همایونی
لااقل از یک هفته پیش از حلول یوم موعود مدت آن تمدید
میشود اگر اعلان بلا تعین مدت باشد مجرد زائل
شدن احوال فوق العاده که موجب اعلان حکومت
عسکریه گردیده است با یک فرمان ذیشان همایونی که
بموجب معروضات وزارت عدلیه درباره منسوخ گردیدن
حکومت عسکریه صادر گردد حکومت عسکریه منسوخ میشود.
(۱۶۲)- در منطقه که در آن حکومت عسکریه دوام کند غیر از اموریکه به امنیت
وانضباط متعلق باشند دیگر کافه معاملات بقرار سابق جریان داشته
میباشند و محاکمه معاملات حقوقیه و تجارتیه و جرائمیکه به امنیت و انضباط تعلق
نداشته باشند بالطبع در محکمه های عدلیه پیش و فیصله میشوند و رئیس
حکومت عسکریه باین کار ها قطعیاً حق مداخله ندارد.


فصل سوم
(محاکمه مامورین ملکیه وعسکریه علی العموم)
محاکمه مامورین ملکیه

(١٦٣) :— محاکمه مامورین ملکیه که جرائم شان متعلق بامور ماموریت شان
باشد در محاکم مامورین ملکیه اجرا میشود .
و نیز منازعات ومناقشاتیکه در اثناء ایفاء وظیفه در میان مامورین و رعایا
پیدا شود مرجع محاکمه شان مجالس مشوره و محاکم مامورین میباشد فقط مرجع
فیصله جرائمیکه مامورین خارج وظیفه بوده مرتکب ان شوند محاکم عدلیه است.
(١٦٤):— محاکم مامورین عبارت است از محکمه ابتدائی و مرافعه و تمییز
شورای دولت و مجلس عالی مشوره مربوطه ولایات وحکومتیهای اعلی
و کلان، مجلسهای مشوره حکومتیها بعد اجازه بالا دست تنها
بمحاکمه مرتکبین قباحت اجازه دارند.
محاکمه مامورین در محکمه های فوق از قرار ذیل اجرا میشود :—


(١٦٥):ـ یک ماموریکه در متعلق ماموریت خود مرتکب یک جرمی گردد هرگاه
مامور مذکور در اطراف ولایات مستخدم باشد از طرف نایب الحکومه‌ها
یا حاکمهای اعلی و کلان و اگر در دائره مرکز مستخدم باشد از طرف
وزیر و یا مدیر اداره مستقله که بآن منصوب است (بواسطه یک هیئت
تحقیقیه که مرکب از مامورین دولت باشد) در حق او امر اجرای
تحقیقات ابتدائیه داده میشود.
(١٦٦):ـ کسانیکه بقرار ضابطه (١٦٥) برای تحقیق مامور هستند مجبورند که کافه دلائل
و اماراتیکه مدار اثبات جرم باشند با بیانات و اسامی شاهدان
و اوراق تحقیقیه یا با خلاصه آن بذاتیکه تحقیقات ابتدائیه را امر کرده است
تقدیم نمایند از روی نتیجه تحقیقات اگر شخصیکه در باره او امر تحقیقات
ابتدائیه صادر شده بری الذمه ظاهر شود از طرف هیئت تحقیقیه مکلفه آزاد
عدم لزوم محاکمه برای او داده میشود و تحت محاکمه نمی آید
و الا بر وفق قواعد اتیه تحت محاکمه گرفته میشود.
(١٦٧):ـ محاکمات مامورینکه براه راست از حضور ملوکانه منصوب شده
باشند خواه از نوع قباحت یا از نوع جنحه و جنایت باشند


۷۴
به همه حال در محکمه ابتدائیه مامورین ملکیه اجرا میشود و بغرض اجرا یافتن
محاکمه اینگونه مأمورین لازم است که همان نظارت یا اداره مستقل
حاصل از
که او باز منسوبست بحضور شاهانه معروضاً نموده شرف صدور اراده سنیه را
(۱۶۸): ماموریکه در حق او تحقیقات ابتدائیه اجرا گردیده است گراز چنار
مأمورینی نباشد که براه راست از حضور شاهانه منصوب گردیده اند
و جرم وی از نوع قباحت بوده در مرکز ولایت یا حکومتی اعلی
یا کلان مستخدم باشد محاکمه اش در مجلس شوره همان مرکز اجرا میپذیرد
حکمیکه در حق او داده میشود از طرف نائب الحکومه یا حاکم اعلی و کلان
تصدیق و اجرا میگردد و هر گاه در حکومتها مستخدم باشد محاکمه اینچنین
مأمورین بعد اجازه یکرتبه بالادست مربوط آن در مجلسهای مشوره
حکومتی فیصل میشود و فیصلاً که در حق او صادر میگردد از طرف
همان بالا دست اجرا مییابد.
هرگاه مأمور مذکور مستخدم یکی از دوائر وزارتہا و یا اداره
مستقله مرکزی باشد اوراق تحقیقات ابتدائیه جرم او
بانجمن انتخاب مأمورین، همان وزارت یا اداره مستقله که


۷۳

بان منسوب است حواله و محاکمه میگردد و حکمیکه درانخصوص داده شود
بتصدیق وزیر و یا مدیر مذکور بانفاذ مییابد .
حکمهایکه در باره جرایم نوع قباحت صادر میشوند هیچ قابل
مرافعه و تمیز نیستند .
(١٦٩) - مامورینیکه در اطراف مستخدم باشند هرگاه مرتکب جزا از نوع جنحه
و جنایت شوند محاکمه شان در مجالس شوره ولایت یا حکومتی اعلی
و یا حکومتی کلان که بدان منسوب است فیصله و بقرار ذیل اجرا میشود :-
اول :- اگر فیصله از نوع جنحه باشد و محکوم علیه مرافعه ننماید پس اگر حکمیکه در
باره او صادر گردد عبارت از حبس یکساله و یا یکهزار روپیه جزای
نقدی باشد اعلام آن از طرف نائب الحکومه یا حاکم اعلی و یا کلان
که امر محاکمه از طرف او داده شده بمنظور و اجرا مییابد ، و متعاقباً
بوزارت و یا اداره مستقله که محکوم علیه بدان منسوب است
اطلا عدهی مینماید.
واگر حکم مستلزم حبس بالا تر از یک سال و اضافه از
یکهزار روپیه الی سه هزار روپیه بود از بهر منظوری بوزارت


٧٤
یا اداره مستقله که مامور مذکور بدان منسوب است تقدیم گردیده
وبعد منظوری وزیر و یا مدیر مستقل فیصله مذکور در ولائیکه با ان
عاید است در موضع اجرا گذاشته میشود.
دوم : اگر جرم مامور از نوع جنایت باشد و مامور حکمی را که در حق او داده
شده است مرافعه نماید اعلام آن بهمان وزارت و یا اداره
مستقله منسوبه او تقدیم گردیده از طرف وزارت نیز از بهر منظوری
بحضور شاهانه عرض میشود و بهر حکمیکه تصدیق شاهانه برسد در ولایت
منسوبه مامور در موضع اجرا گذاشته میشود.
سوم : هرگاه یک ماموریکه بجرم جنحه و جنایت محکوم گردیده باشد
و حکمی را که در باره او صادر گردیده مرافعه نماید اوراق
حکمیکه در باره او داده شده با اعلام آن یک جا بهمان
وزارت و یا مدیریت مستقله که بان منسوب است
تقدیم میشود و از اینجا محکمه مرافعه مامورین سپاریده میشود
بعد تصدیق محکمه مذکوره اگر محکوم علیه تمیز کردن
نخواهد لازم الاجرا است.


و اگر دعوی را تمییز کردن خواهش داشته باشد اوراق
مذکور بهیئت تمییزیه شورای دولت سپرده میشود هیئت مذکوره
دعویرا تمییز و ملاحظه نموده حکم آنرا تصدیق مینماید!
اوراق محاکمه مجرمین جنحه و جنایت که در محکمه مرافعه مأمورین و یا هیئت
تمییزیه شورای دولت مرافعه و تمییز میگردند با اعلان آن بوزار
یا اداره مستقله که مأمور مذکور بآن منسوب است واپس سپرده میشود،
و حکیمکه در حق محکومبها جنحه باشد بمنظوری وزیر و یا مدیر مستقله که محکوم
بآن عاید است اجرا مییابد و در حق محکومبهای جنایت
بحضور پادشاهی عرض میشود.

(۱۷) :ـــ هرگاه مأموریکه مرتکب جنحه و جنایت گردیده است منسوب با شد
یکی از دوائر وزارتها و اداره مستقله مرکزی محاکمه اش
در محکمه ابتدائی مأمورین ملکیه اجرا میشود، در صورتیکه محکوم دعویرا
مرافعه نماید اعلام محکومبهای جنحه بمنظوری وزیر و یا مدیریکه
بآن منسوب است و اعلام محکومین جنایت بمنظوری حضور
شاهانه در موقع اجرا وضع میشود، اگر مأمور فیصله را


۷۹
مرافعه میکنند دعوی سزانه و در محکمه مرافعه مامورین ملکیه رویت
میشود و اگر مامور بر فیصله نا یکه از محکمه مرافعه صادر میشود عتراض
کند در هیئت تمیزیه ملاحظه مییابد.
(۱۷۱) :- اگر در باره یک ماموریکه مرتکب جنایت گردیده باشد حکم اعدام
یا حبس دوام صادر گردد مامور خواه تمیز کردن بخواهد یا نخواهد بهیال
برای تمیز شدن آن فیصله با مجرمین متخد بین الا یا بطریق رسمی بواسطه
وزارت یا اداره مستقله که با ن منسوبست فیصله با مجره بین دایر کنیه وزات
راسا از محکمه ابتدائیه مامورین محکمه مرافعه تودیع میشود محکمه مذکوره اورام
مذکوره را از نظر تدقیق گذشتانده اگر فیصله را موافق قانون دید
تصدیق والا نقض نموده محاکمه اش سزا نه نو در دائره مذکوره روات
میگردد و فیصله با اعدام یا جب دوام که بتصدیق محکمه مرافعه میرسد بعد از
ملاحظه هیئت تمیزیه با منظوری حضور مبارک اجرا میشود.
(۱۷۲):- تحقیقات ابتدائی مجرمین منسوبه وزارت و اداره مستقله که
بوزارت و اداره مربوط اش میرسد وزیر و مدیر همان وزار
بگرفتن کیفر و کفیل مجبور ست تا وکیل مذکوره در مقابل مامورمحرم

تشکیلات اساسیه (۱۰۰۰۰) جریان


در محکمۀ مأمورین، مدعی اثبات جرم گردد و در ولایات
و حکومتھا نیز از طرف ادارۀ منسوبۀ ھمان مأمور مجرم
وکیل ثبوت جرم گیرند.
(۱۷۳) در تخفیف حکمھای جزا که از طرف محاکم مأمورین صادر
گردند ھیچکس اختیار ندارد تخفیف جزاء مخصوصاً از حقوق جلیله پادشاھیست
اگر وزیر و مدیر مستقل و نائب الحکومہ ھا و حاکم ھای اعلیٰ یا
کلان یک حالیکه موجب تخفیف جزای محکومین جنحه و جنایت
باشد ببینند پیش از آنکه اعلام ھا را منطور کنند کیفیت را
با اسباب موجبه اش بواسطه وزارت و یا مدیر یت
مستقله آن بحضور مبارک شاھانه معروض دارند.
(١٧٤) مأمورینیکه بسبب ارتکاب جزائی از نوع قباحت بنظر
بندی محکوم گردیده باشند در ھمان دائره که بآن منسوب اند
در یک خانے کہ برای نظر بندی مأمورین میباشند نظر بند
میشوند فقط محکومین جنجه و جنایت با کمال مدت جزائیۀ
خود ھا در محبس ھای عمومی محبوسند.
تشکیلات اساسیه (۱۰۰۰۰) جپان
۷۷


۷۸

(۱۷۵): ـــ مامورینیکه در اثنای ایفای امور ماموره خودشان غفلت وسهل
انگاری و عدم دقت را بکار میبرند و یا بر ماموریت خود دوام
نمی نمایند و ناموجود میباشند امرای مافوق شان اختیار و صلاحیت
دارند که ایشان را شفاهاً زجر تو بیخ نمایند.
(۱۷۶): ـــ وزیر یا نائب الحکومه ها و کافه حاکمها و مدیران دوائر مستقله
در حق اینگونه مامورین سهل نگار و ناموجود در نوبت اول
تنخواه سه روزه و در نوبت دوم تنخواه پانزده روزه و در نوبت
سوم تنخواه یکماهه شانرا قطع نموده جزا میدهند و هرگاه با وجود
آنهم درین سه رتبه متنبه نگردید همان است که مامور مذکور اگر
از جمله مامورینی باشد که از طرف خود آمر انتخاب و تعیین گردیده
باشد خودش عزل میتواند و اگر از مامورینی باشد که باراده
سنیه حضرت تعیین گردیده باشد البته بادلائل مقنعه و اسباب
موجبه آن عزلش را از حضور شاهانه استدعا مینماید.
مجالس مشوره که در حق جرم قباحت مامورین حکم میکنند هرگاه درجه قباحت
شدید باشد بلزوم عزل مامور هم حکم داده میتواند.

شرکت مطبعه... قران


(۱۷۷) ... یک ماموریکه بسبب ارتکاب قباحت از ماموریت
خود غزال گردیده باشد بهیچ صورت مستحق گرفتن تنخوا
معزولیت نیست و تا زمانیکه از همان دائره که او
عزال گردیده حکم جواز استخدام خود را نگیرد در هیچ خدمت
دولت داخل شده نمیتواند. و هیچ دائره بیک ماموریکه
از سبب قباحت غزال گردیده تا از تاریخ غزالش
تمام مدت دو سال نگذرد حکم جواز استخدام او را داده
نمیتواند .

(۱۷۸) :... ماموریکه مرتکب جرمی از نوع جنحه گردیده و بجهت او
مستوجب طرد از ماموریتی نشده باشد تا مدت ساله
در هیچ خدمت دولت داخل شده نمیتواند.

(۱۷۹) :... هر ماموریکه ادعا کند که او بغیر حق سبک پرده تقاطع - معاشی
و غزال از طرف مافوق خود دچار گردیده است حق انرا
دارد که حقیقت حال خود را بامریکه مرتبه مافوق امریکه او را
جزا داده عرض شکایت کند در صورتیکه مدعای خود را


٨٠
اثبات نمود از همان آمریکه بغیر حق ماتحت خود را جزا داده است
مقدار مبلغیکه از تنخواه ماتحت خود کسر نموده بقسم توبیخ از وی
گرفته بهمان مأمور ماتحتش داده میشود، و اگر مامور مذکور
عزل شده باشد دوباره بخدمت دولت گرفته میشود.
(۱۸۰):- محکمه های مأمورین مطابق نظامنامۀ اصول محاکمات
جزائیه اجرای محاکمه و موافق نظامنامۀ جزای ملکی اعطای حکم
مینمایند، در محاکم مأمورین محاکمه بصورت علنی اجرا میشود
و مظنون باستخدام وکیل مختار و صلاحیت دار است.
(۱۸۱):- یک مأموریکه خواه برای محاکمه و خواه برای شهادت
از طرف محاکم اداره و یا محاکم عدلیه جلب کردن آن لازم
باشد باید که ورقۀ جلب او را بآمر مافوق او فرستاده ،
باطلاع آمر مافوقش احضار کرده شود و این قاعده
در حق طلبۀ مکاتب هم مرعی دانسته میشود.
* * *


۸۱

محکمه های عسکری

(۱۸۲) :ــ محاكمۂ سپاهيا و صاحبمنصبا نظامی و کوتوالی و پولیس محاکم
عسکرى اجرا میشود محکمه های عسکری بنام و عنوان (دیوان حرب) یاد میشوند

(۱۸۳) :ــ مرجع فیصلہ هرگونه اختلافاتيکه در بين رعايا و نظاميا ظهور کند
محاكم عدليه است و فيصله که در بارۂ نظاميا مجرم صادر گردد برای
اجرا بمنصبدار بزرگ نظامى فرستاده میشود در آنجا بلا کم و کاست
در معرض اجرا می در آید، و همچنین دعاوی حقوقيه كه در بين خود
نظاميا بظهور برسد مرجع فیصله آنها محاكم عدلیه است.

(١٨٤) :ــ در دیوانهای حرب که محاکمه بصورت علنی اجرا میشود وكه
وکیلهاى دعاوی قبول میشوند.

(١٨٥) :ــ در دیوانهای حرب بر طبق نظامنامه جزای عسکری عطا حکم مینمایند و
نظامنامه اصول محاکمات جزائیه هم در نز د دیوانهای حرب مرعی الاجرا است

*
*    *


۸۲
دیوان عالی
(۱۸۶) : دیوان عالی از پانزده نفر رجال مامورین اعضای طبیعیه و منتخبه
شورای دولت و هیئت عالیه تمیزیه عدلیه عند اللزوم با راده
سنیه همایونی انتخاب و تعیین میشوند وظیفه این هیئت تنها
اجرای محاکمه وزرا و مدیر مستقله که از روی وظائف ماموریت
شان تحت محاکمه گرفته شوند میباشد.
(۱۸۷) : دیوان عالی بدو اداره منقسم است یکی اداره تحقیق و اتهامیه و دیگری
دیوان حکم دائره تحقیقات و اتهامیه از شش اعضاء مرکب میباشند دائره این
تحقیقات ابتدائیه نموده در صورت اتهام لزوم محاکمه را بدیوان حکم میسپارد و هیچیک
ازین اعضاء هیئت دیوان حکم در مذاکره صلاحیت مشارکت ندارد.
(۱۸۸) : دیوان حکم از نه اعضاء مرکب است بدیوان حکم محاکمه متهمین را
که از دائره تحقیقات و اتهامیه درباره آنها لزوم محاکمه صادر
باشند مینمایند فیصله دیوان حکم قابل مرافعه و تمییز نیست بعد
امضای اعلیحضرت همایونی در معرض اجرا گذشته میشود.


فصل چهلم
(قواعد عمومیه درحق مامورین ملکیه و عسکریه علی العموم)

(۱۸۹) ــ عزل و تبدیل وزیران و کافه رؤسا و مامورینیکه براه راست
از طرف همایون شهریاری انتخاب و نصب شده اند بحکم
و رای اعلحضرت همایونی متعلق است .
(۱۹۰) ــ برای انتخاب و تعیین مامورینیکه براه راست از حضور ملوکانه
مقرر نمیشوند همان وزیریکه مأمور مذکور بوزارت متعلقه اش
منسوب است ورق اسامی اشخاصی را که قابل ترفیع
باشند تقدیم حضور شاهانه مینماید .
(۱۹۱) ــ مامورینیکه بدون جرم از کدام سببی از ماموریت خود
برطرف گردند شوند و یا بسبب لغو شدن ماموریت شان
فالتو و بیکار بمانند از طرف دولت برای شان
تنخواه تعطیل داده میشود .
(۱۹۲) ــ مأمورینیکه در ظرف مدت معینه نظامیه صادقانه و ناموسکارانه
چیزیکه حق شان ۰۰۰ میرسد مجری [؟]


۸۲

ایفای خدمت نموده و یا در اثنای ایفای خدمت بیمار
گردیده از کار و بار بیفتد اینچنین اشخاص مستحق تنخواه مستمری
میشوند .
(۱۹۳) :- برای ایتام و ارامل مامورینیکه در اثنای خدمت وفات
میابند تنخواه عائله تخصیص میشود همچنان عائله ها دستمردی نیکی
وفات مییابند نیز مستحق تنخواه عائله میباشند .
(۱۹۴) :- انتخاب و ترفیع و برطرفی و مستمری و تنخواه التعطیل مامورین
و تعیین مقدار تنخواه عائله و صورت تخصیص آن و صورت
تشکیل خزینه مستمری و سرمایه آن بموجب نظامنامه های
جداگانه آن اجرا میشود .
* * *
* *
*
سرمایه قرضه کابل ۱۰۰۰ اوراق میباشد
۲۲ ۲


۸۵

وقت تدارک مستری
صورت تداویر ترفیع و عسکری
منصبداران نظامی

(١٩۵) :- در اردو افغانستان منصبدار شدن مشروط است برانیکه یا از
مکتب حربیه برآمده باشد و یا اینکه از مکتب (خورد ضابطان) و یا در
تعلیمگاه عسکری میعاد معین تعلیم و تربیه خود را اکمال نموده باشد و یا
در مدت معینه در اردو خدمت نموده تجربه کار گردیده باشد
هیچکس بدون این شرائط دفعة بپایه منصبداری برآمده نمیتواند.
(١٩٦) :- منصبداران از قدم، فعالیت، و اهلیت، و اقتدار ترفیع میشوند
از جمله دو نفر منصبدار که این دو شرط اخیر را یکسا حایز بوده باشند
در موضع ترفیع هر کدام شان که صاحب قدم است یعنی مدت دراز خدمت
کرده اولتر مستحق شمرده میشود، امتیاز خاندانی و بزرگی و دگی
این قاعده اساسیه را بر هم زده نمیتواند.
(۱۹۷) :- منصبداران افغانی در صورتیکه مرتکب یک جرم شرعی و یا

سرد هي ترقي يال ... اوفي تجاي کله


۸۶
تا وقتیکه از طرف یک (دیوان حرب) محکوم نشوند کسی آنها را طرد کرده نمیتواند حکم طرد فقط بعد از منظوری اعلیحضرت پادشاهی مرعی الاجرا دانسته میشود.
(۱۹۸):- منصبداران بهیچ صورت و وسیله از خدمت بر طرف کرده نمیشوند منصبدارانیکه از سبب لغو شدن قطعه هائیکه بدان منسوبند فالتو بمانند همان تنخواهیکه برتبه شان عائد است کامل میگیرند.
(۱۹۹):- منصبدارانیکه دست شان از کار کشیده شده در تحت محاکمه گرفتار گردیده باشند تا زمانیکه محاکمه شان دوام میورزد نصف تنخواه شان داده میشود.
(۲۰۰):- منصبدارانیکه از باعث استعمالات بیجای خود در تحت محاکمه گرفتار گردیده باشند تا زمانیکه محاکمه شان دوام میورزد تنها باندازه کفایت یک سپاهی خوراک برأی شان داده میشود و از تنخواه بقدر یک حبه هم دستگیری شان نمی نماید لاکن بمجردیکه برائت اینگونه منصبداران که در دو قاعده فوق


۸۷

ذکر شده بالحاکه ظاهر و ثابت گشت کاملاً تنخواهای خود
شانرا از همان وقتیکه نگرفته اند میگیرند.
(۲۰۱) :- منصبدارانیکه مدت معینه نظامیه را ادا نموده و یا بدرجه ضعیف
و بیمار شوند که بایفای خدمت مقتدر نباشند مستحق تنخواه مستمری
میگردند.
(۲۰۲):- منصبدارانیکه خواه در اثنای مستخدم بودن شان در اردو
و خواه بعد مستمری وفات بیابند موافق نظامنامه مستمری
عسکری بهمه حال باز ماندگان شان (تنخواه عائله)
مقرر و تخصیص میشود.
(۲۰۳) :- صورت تدارک و ترفیع منصبداران و صورت تشکیل خزینه
مستمری عسکری و مستمری دادن و تنخواه عائله بموجب
نظامنامه مخصوص آن اجرا گردد.
* * *
* *
*


۸۸

باب دوم
قوۀ عدلیه و انضباطیه

قوۀ عدلیه
مقدمه
(۲۰۴):- قوۀ عدلیۀ افغانستان بهیئت عمومیۀ محکمه های عدلیۀ افغانستان
بوجود می آورد.
(۲۰۵):- در قضاوتها محاکم مستقل و از هر گونه مداخلت و تجاوز مصئون اند کسانیکه
اقتدار ماموریت خود را بیجا استعمال نموده در فیصله ها و دادرسی کرت
میگردند
محکمه مداخلت ورزند در هر مقام و مامور تیکه باشند تعاقبا مستوجب بے خو است
(۲۰۶):- دعاوی تبعه خارجه در داخل افغانستان مطابق نظامنامۀ موضوع در
در محاکم عدلیه و دیگر ادارا دولت افغانستان حل و فصل میشود برای
تبعه خارجه نسبت بتبعه دولت علیه افغانی هیچ مراعا حقوق داده نمیشود
(۲۰۷):- در محکمه های افغانستان محاکمات علانیه اجرا میشود.


۸۹
هر مظنون یا مدعی و یا مدعی علیه برای مدافعه حقوق خود در صورت
رضای خصم و یا عذر شرعی بگرفتن وکیلھای
دعوی اختیار دارد .
(۳۰۸):— محمکه‌های افغانستان بنام محکمه ابتدائیه
و مرافعه بدو قسم تقسیم میشود علاوه بران محکمه‌های اصلاحیه
نیز موجود هستند
* * *
* *
*


۹۰
فصل اول
(محاکم اصلاحیه)
(۲۰۹) ـ در مرکز سلطنت و در مرکزهای ولایات و حکومتیهای اعلی
و حکومتیهای کلان و دیگر حکومتیها یک یک محکمه اصلاحیه تشکیل گردیده
روسا واعضاء این محکمه‌ها از اشخاصی که حرمت و اعتماد عامه را دارا هستند
انتخاب میشوند رئیس محکمه اصلاحیه ایالت کابل و ولایات و حکومتیهای اعلی
و حکومتیهای کلان از طرف والی کابل و نائبالحکومه‌ها و حاکمهای اعلی و حاکمهای
کلان انتخاب گردیده و بعد التدقیق وزیر عدلیه بمنظور حضور اعلیحضرت پادشاه مقرر میشوند.
(۲۱۰) ـ در محکمه اصلاحیه ایالت کابل یک رئیس چهار نفر اعضا
و یک نفر سر کاتب شامل میباشند و بدیگر ولایات یک یک
رئیس دو دو نفر اعضا و یک یک سر کاتب اعضای محکمه میباشند
محکمه‌های اصلاحیه کافه اختلافات حقوقیه و تجارتیه را که
در حضور شان می‌آیند برضای طرفین فیصله مینمایند و
بعد از امضا و تصفیه محاکم اصلاحیه بدیگر محکمه دعوای شان


۹۱
شنیده نمی شود .
(۲۱۱) :- مراجعت دعاوی حقوقیه و تجارتیه اولاً بمحکمه اصلاحیه
حتمی است .
(۲۱۲) :- محاکم اصلاحیه دعواهای دعوی دارا نی را که بالایشان
روز مره مراجعت میکنند شنیده و در میان ایشان
بمصالحه میپردازند اگر صلحاً فیصله ممکن نباشد محکمه های
اصلاحیه دعاوی دعوا دارانرا بمحاکم ابتدائیه
میفرستند.
* * *
* *
*


فصل دوم
محکمه‌های ابتدائیه
(۲۱۳)- در مرکز ایالات و حکومت‌های یک محکمهٔ ابتدائیه موجود است.
(۲۱٤)- بمحکمه‌های ابتدائیه همۀ دعاوی حقوقیه و جزائیه فیصله میشود محاکم
ابتدائیه دعاوی حقوق و تجارتیه را از یکروپیه تا سه صد روپیه
بلا حق مرافعه محکوم بصورت قطعی فیصله میکنند، این محکمه‌ها
دعاوی حقوقیه و تجارتیه را که اضافه از سه صد روپیه باشد
و همه دعاوی اقسام جزائیه را نیز فیصله میتوانند فیصله‌های
محاکم ابتدائیه باستثنای فیصله‌های اعدام و حکم ضرب
و تنبیه بصور فوری در معرض اجرا گذاشته میشوند، اگر محکوم علیه بر خلاف آن
اعتراض داشته باشد بعد الاجرای محکمهٔ مرافعه میتوانند فیصله‌های حبس دائم، بعد اجرا
و با وجودیکه محکوم علیه اعتراض نکند، همه حالات محکمهٔ مرافقه القدیم میشوند
حکم ضرب و تشهیر اگر محکومین آن مرافعه نخواهند تا (١٥) روز تعطیل
میشود تا بمحاکم مرافعه مراجعت کرده طلب مرافعه نمایند در صورت


هرگاه فرار شدن آنها ملحوظ باشد الی نتیجه مرافعه در قید حاضری
و یا تحت نظارت بودن شان شرط ست.
محکومین ضرب تشهیر که در مدت (۱۵) روز تعطیل مرافعه،
طلب مرافعه نکنند، حکم جزا درباره شان اجرا شود، بمدت دو ماه
و (۱۵) روز باقی موعد مرافعه نیز مرافعه میتوانند.
(۲۱۵): در محکمه های ابتدائیه دعاوی را که در صورت ثبوت مجرم محکوم باعدام
گردد نیز فیصله مینمایند اگر جرم مذکور ثابت نگردد و مدعی اعتراض
نداشته باشد فیصله آن در موقع اجرا گذاشته میشود و در صورت ثبوت
بهمان فیصله مذکوره با محکوم علیه محکمه مرافعه تقدیم میشود اگر محکوم علیه اعتراض
مقبول داشته باشد اعتراضات آنرا با فیصله و مسائل شرعیه
تطبیق داده هرگاه رویت شهود و مدعی را لازم بدانند
مدعی و شهود نیز محکمه مرافعه احضار میشوند، و از آنجا تنها فیصله
آن بعد تصدیق محکمه مرافعه هیئت عالیه تمیز تقدیم میگردد.
(۲۱۶): در هر محکمه ها ابتدائیه یک قاضی و دو دو نفر مفتی موجود میباشند
کاتب محکمه در وقت نبودن یکی از مفتی بالعوض او کار میکنند


۹۲

فصل سوم

(محکمه های مرافعه)

(۳۱۷):ـ محکمه های مرافعه در مرکز ایالت کابل و ولایات و حکومتیهای اعلی و حکومتیهای کلان موجود اند و این محکمه ها دعواهای حقوقیه و تجاریه و جزائیه را مطابق قواعداتیه فیصله می نمایند.

(۳۱۸):ـ محکمه های مرافعه فیصله هائی را که خواه بر ادعای حقوقیه و تجاریه و خواه بر ادعاوی جزائیه از محکمه های ابتدائیه مطابق قاعده (۳۱۴) وارد گردیده باشند و یا محکوم علیه و یا یکی از طرفین بآن فیصله ها راضی نباشند دوباره ملاحظه و تحقیق مینمایند و در صورت تصدیق بهیمنوال در معرض اجرا گذاشته میشوند.

(۳۱۹):ـ فیصله های محکمه های ابتدائیه که بمحکمه های مرافعه ملاحظه میشوند اگر در محکمه های مرافعه بر خلاف فیصله های محکمه های ابتدائیه حکم کنند و طرفین بآن راضی باشند در موقع اجرا گذاشته میشود و هر گاه یکی از طرفین بآن اعتراض داشته باشند الی (۱۵) روز بمحکمه مرافعه

تشکیلات اساسیه ـ ۱۰۰۰ فرمان


۹۵
یا قوماندانی کوتوالی و یا بحکومتی عرض دهنده تا تمیز را نمایند
بحضور هیئت عالیه تمیزیه دعوای شان تمیز میشود و الا تا موعد
مذکور خواهش تمیز نکنند حکم محکمه مرافعه در باره محکوم علیه
اجرا میگردد و بعد از اجرای حکم تا اکمال موعد تمیز
حق تمیز را دارد تنها اگر حکم متعلق بجزای حبس دوام
و یا اعدام باشد با وجود یکه محکوم علیه اعتراض نکند
بهر حال در پیش روی هیئت عالیه تمیزیه حکم باید تدقیق
گردد و اگر بعد از تدقیق از طرف هیئت عالیه تمیزیه موافق
بشریعت و نظام دیده شود از طرف وزیر عدلیه
برای منظوری بحضور مبارک شاهانه عرض میشود .
(۲۲۰): در محاکم مرافعه یک یک قاضی و دو دو نفر مفتی
و کاتب موجود میباشند.
* * *
* *
*


۹۶
فصل چهارم
(هیئت عالیه تمیزیه)
(۲۲۱): هیئت عالیه تمیزیه تحت ریاست رئیس هیئت مذکوره منعقد میشود
(۲۲۲): هیئت عالیه تمیزیه از یک نفر رئیس و چهار نفر اعضا مرکب است.
(۲۲۳): فیصله های دعاوی حقوقیه و تجاریه و جزائیه از محکمه های
مرافعه وارد گردیده هیئت عالیه تمیزیه اجتماع نموده تمیز مینمایند
(۲۲۴): فیصله هائی که از هیئت عالیه تمیزیه صادر گردند باستثنای
حکم اعدام، حبس دوام که وزیر عدلیه بمنظوری حضور همایونی
تقدیم میدارد دیگر همه فیصله ها بموجب حکم هیئت تمیزیه
در معرض اجرا گذشته میشوند.
(۲۲۵): هر یک از محکمه های اصلاحیه و محکمه های ابتدائیه و مرافعه
و (هیئت عالیه تمیزیه) وظیفه های نشان را مطابق
نظامنامه های مخصوص خود اجرا میدارند.
(۲۲۶): محکمه های شرعیه در امور جزائیته موافق نظامنامه
تشکیلات اساسیه ۱۰۰۰ - سریان


۹۷

جزای عمومی که برطبق احکام منیفۀ شرع شریف تنظیم
گردیده جزا مقرر مینمایند و در امور حقوقیه و تجاریه موافق
بمجله شریفه (تمسک لقضاة الامانیه) که احکام آن خلاصۀ
احکام منیفۀ شرعیه است اجرای فیصله میکنند.

* * *
* *
*


۹۸
قوه ضابطه
(۳۲۷): قوه ضابطه بنام پولیس و کوتوالی بدو قسم منقسم میشود
وظائف پولیس بقرار ذیل است:
اول:- در داخل شهرها حفظ امنیت عمومیه و تطبیق نظامات بلدیه.
دویم:- در داخل شهر گرفتار کردن همه مجرمین و اجرای تحقیقات
ابتدائیه دربارۀ آنها کوتوالی در داخل شهر ها
عند اللزوم قوۀ ظهیر پولیس میباشد در خارج
شهرها وظائف پولیس را عیناً ایفا مینماید.
(۳۲۸):- وظائف ریاست کوتوالی بقرار ذیل است:-
اول:- تدارک سپاهیان و منصبداران کوتوالی.
دویم:- تدارک لوازمات نفری کوتوالی و توسیع معلوماتشان.
(۳۲۹):- در ولایات و حکومتیهای اعلی و حکومتیهای کلان
نظر باهمیت شان بقدر لزوم قطعات کوتوالی مقرر میباشد
(۳۳۰):- قطعات کوتو بقدر لزوم بحکومتها و علاقه تقسیم میشوند.


۹۶
(۲۳۱) :- قوماندانهای قطعه های کوتوالی مرکز ولایات و حکومتی
های اعلی آمر تشکیلات پولیس که کوتوالی همانجا میباشد .
آمر مذکور از محافظت امنیت داخلی همان ولایت و یا
حکومتی و یا علاقه مسؤل است ، در مرکز های علاقه ها
تنها ضابط کوتوالی با خرد ضابط موجود میباشد .
(۲۳۲) :- در کابل جداگانه یک امور پولیس بقدر ضرورت و کفایت
منصبداران و سپاهیان آن میباشند .
(۲۳۳) :- وظائف ماموریت پولیس بقرار ذیل است :-
اوّل :- تدارک سپاهیان پولیس و توسیع معلومات شان .
دوم :- ضبط احوالاً و تدقیق و قید حقیقت اشخاص مضره و شبه ناک و اجنبی محلی
سوم :- تشکیل خدمت استخباريه داخليۀ مملکت .
(۲۳۴) :- صورت تنسیق پولیس و کوتوالی و صورت ایفاء وظائف ضابطه این
هر دو و درجه صلاحیت و اختیار شان بموجب نظامنامه های مخصوصاً آن اجرا میگردد.
(۲۳۵) :- بر آمده میرامور بلدیه در ولایات یک یک مامور بلدیه میبا شند
که مطابق نظامنامۀ جداگانه ایفاء وظائف مینمایند


۱۰۰

خاتمه

(صور انتخابات اعضا منتخبه مجالس مشاوره)

(و شوری دولت)

(۲۳۴) ۱ ـ اعضا منتخبه مجالس مشاوره علاقه داریها از قرار ذیل انتخاب میشوند.

در هر علاقه مربوط حکومتیهای کلان و حکومتیهای درجه اول و دوم و سوم
اهالی همان علاقه در یکجا اجتماع نموده از جمله کسانیکه بار دولت
یکقسم وارداتی میدهند و باهمیت و صلاح آراسته و مالک خصال
حمیده و صاحب اخلاق پسندیده بوده در ایام مأموریت شان
نزد اهالی متهم و بدولت باقیات ده نباشند چهار نفر را از بین
خودشان انتخاب مینمایند این چهار نفر از میانه خودها بموجب
اتفاق آرای شان یکنفر را بنمایندگی خود انتخاب میدارند
باقی سه نفر یکه در هر علاقه مانده اعضای منتخبه مجلس
مشوره همان علاقه داری میشوند. و علاقه داریهائیکه
بلا واسطه حکومتیها رأساً بولایت و یا حکومتیهای


اعلی مربوط هستند بقرار تفصیلات فوق چهار چهار نفر را از خودها
خودها انتخاب نموده و آنها یک نفر را باتفاق آرا از میانه
برای نمایندگی مجلس مرکز ولایت و یا حکومتی اعلامیه مربوطه خود میفرستند
باقی نفر مجالس مشاوره علاقه داریهای مذکور را تشکیل میدهند
(۲۳۷) : - اعضا مجالس مشاوره حکومتیها از قرار ذیل انتخاب میگردند:-
حکومتیهائیکه هیچ علاقه داری مربوط آنها نباشد، و یا تنها
یک علاقه داری داشته باشند چهار چهار نفر انتخاب نموده این چهار نفر
از بین خودها یکنفر را نمایندگی منتخب کرده بحکومتی کلان یا نایب الحکومگی
و حکومتی اعلی که راساً بدان مربوط اند میفرستند و سه سه نفر آن
با یک نفر علاقه مربوطه اش (اگر داشته با) اعضا منتخبه مجلس مشاوره
همان حکومت میشوند و از مرکز دیگر حکومتیهائیکه علاقه داری
متعدد دارند دو نفر انتخاب یکجا با ده با نفری که از علاقه داریهای
مربوطه حکومت شان که برحسب ماده (۲۳۶) می آیند
یکنفر را بنمایندگی خودها بحکومتی کلان یا نائب الحکومگی
و حکومتی اعلی که به واسطه با آن ارتباط دارند میفرستند


و باقی نفری اعضا منتخبه مجلس مشوره همان حکومتی میشوند.
(۲۳۸):- اعضا منتخبه مجلسها مشوره حکومتیها کلان بقرار ذیل انتخاب میشوند:-
اعضا منتخبه مجالس مشوره هر حکومتی یک یک نفر را از میانه خود
شان باتفاق آرا ی خود ها انتخاب نموده بمرکز حکومتی
کلان مربوط خود میفرستند و از خود مرکز حکومتیها کلان
نیز یک یک نفر مطابق بیانات قاعده (۲۳۶)
انتخاب نموده همه شان از بین خود ها دو دو نفر را برای نمایندگی
خودشان بمرکز نائب الحکومگی و یا حکومتی اعلیٰ مربوط خود میفرستند
و باقی نفری اعضا منتخبه مجالس های مشوره حکومتیهای
کلان گفته میشوند.
(۲۳۹):- اعضا مجالس مشوره نائب الحکومگی ها و حکومتیهای اعلیٰ
بتفصیل ذیل منتخب میگردند:-
هر قدر کلانتران موجوده که در مرکز ایالت و حکومتی اعلیٰ
هستند هر کدام شان اهالی کوچه ها و گذر هائیکه بایشان
متعلق است در مسجد بزرگ همان کوچه جمع آوری نموده با یشان


۱۰۳
میگویند که ازجمله خودشان کسانیکه بدولت واردات میدهند
چنان یکنفر یکه باهلیت وصلاح آراسته ومالک خصائل حمیده
وصاحب اخلاق پسندیده بوده به تهم دانائی متهم و به تره د دت
باقيات ده نباشند یکنفر را انتخاب مینمایند وهمین نفری منتخبین
کلانتران آینده شان متیناً بازهمه این کلانترانکی اجتماع نموده
از میانه خود ها در ولایت کابل چهار نفر و بدیگر ولایات
حکومتیهای اعلی دو دو نفر انتخاب نموده آنها با اشخاصیکه
از حکومتیهای کلان و حکومتی ها و علاقه داریهائیکه
را سا بولایت ها و حکومتی های اعلی مربوط اند یکجا اجتماع
نموده بقرار تفصیل ماده (٢٤٠) نفری برای اعضا
مجلس شورا دولت میفرستند و باقی نفر می شان عضاً مجلس
مشوره ولایت وحکومتی اعلی را تشکیل میدهند .
(٢٤٠) - اعضا منتخبۀ مجلس شورا دولت از قرار ذیل تشکیل مییابد :-
اعضاً منتخبۀ هر ولایت و حکومتی اعلی از میانه خودشان بقرار تفصیل
آتی باتفاق ار انفر ی انتخاب نموده بشورا دولت میفرستند
مجلس شورا
تشکیل می یابد ....


١٠٤
وهمدیستان بهیئت مجموعی اعضای منتخبه شوره ادولت را تشکیل میکنند.
ولایت کابل (۵) نفر
" قندهار (٤) "
" هرات (٤) "
" ترکستان (٣) "
" قطغن و بدخشان (٢) "
سمت مشرقی (٣) "
" جنوبی (٢) "
میمنه (١) "
فراه (١) "
(٢٤١)- اعضای منتخبه مجلسهای مشاوره و شوره ادولت بعد از هر سه سال
تجدید میشوند، و بعوض شان انتخابات جدید مجریا مییابد.
(٢٤٢)- احکام مواد نظامنامه تشکیلات اساسیه سابقه و ضمیمه آن بعد از
تاریخ نشر این نظامنامه متروک و منسوخ است.
مشف.
(٢٤٣) - باجرا احکام این نظامنامه وزرء دولت مأمور ومسئول میبان
ادخال این نظامنامه را در زمره نظامات دولت لتعمیم و تعمیل احکام
موادش را اراده میکنم.


۱۰۵
ضمیمه نظامنامه تشکیلات اساسيّه افغانستان
(فصل اوّل باب اوّل)
۱ : مأمورین شعبات نفوس و پسته و تلگراف و تیلیفون منعاً
و سرکاتبان و کاتبان مرکز وزارت از طرف انجمن انتخاب
مأمورین داخلیه انتخاب و بحضور وزیر داخليّه منظور میشوند.
۲ : سرکاتبان و کاتبان باقی مأمورین شعبات مذکوره از طرف
مجالس مشاوره نایب الحکومه‌گیها و حکومتیها اعلی انتخاب میشوند
تنها اوراق انتخابشان بغرض استحصال منظوری وزیر
داخلیه بوزارت مومی الیها فرستاده میشود.
۳ : در ماده (۲۸) حکام درجه دوّم سهواً طبع شده انتخاب حکّام درجه
دوّم مطابق ماده (۱۲۸) نظامنامه مذکوره اجرا میشود.
(فصل سوّم باب اوّل)
٤ : هیئت تحقيقیّه که در ماده (١٦٥) نظامنامه تشکیلات اساسیّه
ذکر شده تحقیقات ابتدائیه را موافق باحکام مخصوص نظامنامه


١٠٦
اصول محاکمات جزائیه که راجع بوظایف مستنطقین است اجرا مینمایند.
٥ :- حالیکه رئیس محکمه در تحقیقات مذکور نقصان به بیند هیئتها
تحقیقاً صورت مسئله را پر در میکنند تا اکمال پذیرد.
٦ :- اوراق تحقیقیه مأمورین از طرف هیئت های سابق الذکر
شده مرتب در مرکز بوکیل اثبات جرم که از طرف وزاره
معین میشود، و در ولایات به وکیل اثبات جرم که از طرف
نائب الحكومه یا حاکم اعلی یا کلان تعیین گردد سپرده میشود.
٧ :- حکمها ئیکه از محکمه های مأمورین داده میشوند با انقضای
مدت های اعتراض و مرافعه و تمیز و یا بصدور حکم بنابر اعتراض
و مرافعت و تمیز کسب قطعیت نموده اجرا میشوند.
٨ :- در ولایات بر خلاف ماده (۱۷۲) وکیل اثبات جرم از طرف
نائب الحكومه ها و حکام اعلی و کلان تعیین گردیده در حکومتیها
وکیل مذکور از طرف حاکم محلی مقرر میگردد.
٩ :- منازعات و مناقشاتیکه در اثنای وظیفه در میان مأمورین
و رعایا پیدا شود مرجع محاکمه شان مجالس مشوره و شورای
( از سرشته پشاور نسخه فرداى ١٠٠ . . . )


۱۰۷
دولت میباشند فقط مرجع فیصله جرائمیکه مأمورین خارج وظیفه
بوده مرتکب آن بشوند محاکم عدلیه ست
۱۰ :— حینیکه محاکمه یکی از وزرا بدیوان عالی لزوم دیده شود وکیل
اثبات جرم از حضور ملوکانه مقرر میگردد .
۱۱ :— محاکمه سپاهیان صاحصبان کوتوالی و پولیس بر خلاف ماده
( ۱ ) نظامنامه جزای عسکری مطابق فصل سوم باب اول
تشکیلات اساسیه بمحاکم مأمورین فیصله میشود .
مورخه ( ۲۸ ) حوت — ۱۳۰۲
در حال غیاب رئیس هیئت عالیه تمیزیه عدلیه عضو اول هیئت مذکوره
بایفای عامه وظائف رئیس مؤکل و موظف بوده همچنان عضو اول
هیئت موصوف در مجلس انتخاب مأمورین عدلیه نیز شمولیت
داشته بزمره عضو دائمی مجلس معدود و محسوب میباشد .
مورخه ( ۲۲ ) سرطان — ۱۳۰۳
(در مسلک اساسیه جریده فرمان ۱۰۰ )


۱۰۸

در مجالس مشاوره نائب الحکومگیها وحکومتی ها اعلی و حکومتیهای
کلان قاضی محکمه مرافعه و در باقی حکومتیها قاضی محکمۀ ابتدائے
همان محل در جمله اعضا طبعیۀ مجالس مذکوره شامل میباشند.
مورخۀ (۵) برج سنبله ۱۳۰۳ ۱

(۱):- محاکمه و فاصله دعاوی جزائیه تعزیریه در محاکم عدلیه و محاکم مامورین
وقوماندانها کوتوالی و حکام محلی و علاقه دار یها عاید است
و تعیین درجات جزا نظر بفعل و فاعل و وقت و محل و قوع
از طرف هیئت نا ئیکہ وکالتاً از طرف پادشاه برای شان
اختیارات داده شده و در مواد آتیه توضیح گردیده کرده میشود.
(۲):- هیئت محاکم مامورین عبارت است از محاکم ثلاثه شورای دولت
و مجالس مشاوره ولایات و حکومتیها و انجمن انتخاب مامورین وزارت ها.
(۳):- رویت و محاکمه جرائمیکه در فصل اول باب اول نظامنامه
جزا عمومی توضیح شده است راجع بمحاکم ابتدائیه عدلیه رویت
و محاکمه جرائمیکه در فصل ثانی باب اول نظامنامه موصوف


۱۰۹
معین شده است متعلق بمجالس مشاوره ولایات و محاکمه
ابتدائیه شورای دولت رویت و محاکمه جرائمیکه در فصل
اول باب ثانی نظامنامه مذکور نشان داده شده است
راجع باحکام محلی و قوماندانهای کوتوالی است علاقه داران
نیز تماما جرائمی را که در فصل اول باب ثانی در حصه الف
و ب نظامنامه موصوف نشان داده شده است
در مجلس مشوره علاقه داری خود فیصله مینمایند.
رویت و محاکمه جرائمیکه در فصل ثانی باب ثانی نظامنامه
موصوف مندرج است در باره مامورین مرکز یه وزارت
راجع بانجمن انتخاب مامورین ولایات عاید بمجالس مشوره
حکومات محلیه میباشد.
جرائمیکه در فصل ثانی باب اول و فصل ثانی باب ثانی نظامنامه
جزا ذکر شده اگر از انچنان مامورینیکه رأساً با راده سنیه
نصب شده اند صادر گردد عموماً بمحکمه ابتدائیه شورای
دولت فیصله میشود.


۱۱۰

۴: – تعیین درجات جزای مجرمینیکه محاکمه و فیصلہ دعاوی شان
بمحاکم ابتدائیه و مرافعه عدلیه راجع میباشد به مجالس مشوره
محلی کرده میشود هیئت مجلس تعیین جزا که در مجالس مشاوره
محلی تشکیل مییابد عبارت است از اعضای منتخبه طبعیه
که اعضای منتخبه تاماً و از اعضای طبعیه در ولایات
وحكومات علی خود نائب الحکومه یا حاکم اعلی و قاضی ابتدائیه
در فیصله های ابتدائی و قاضی مرافعه در فیصله های مرافعه و علاوه
قوماندان کوتوالی و مدیر معارف محلی و علی ہذا در حکومات
کلان وحكومتيها حاكم و قاضی و نیز سر معلم معارف اگر باشد
و قوماندان کوتوالی همان محل شامل خواهند بود .
این هیئت ہا تنها از روی فیصله های محاکم عدلیه تعیین
مجازات میکنند و برای معلومات ارتکاب فعل فيصليه تحقيقات
ابتدائیه را ملاحظه کنند اگر هیئت مجلس مشوره در فیصله محاکم ابتدائیه
کدام تناقض ببینند بمرافعه بدهند و بعد از مرافعه تعیین جزا شود.
۵ : – مجازات مجرمین که فیصلہ دعاوی شان بمحکمه ابتدائیه شورای


۱۱۱

دولت و انجمن انتخاب مأمورین وزارات و مجالس مشوره
حکومتی های محلیه و مجلس مشوره علاقه داریها عائد است
از طرف هیئت مجالس مذکور مجازات مجرمین که فیصله
آن بخود حکام محلی و قوماندان های کوتوالی راجع است
از طرف خود آنها که وکالتاً از طرف پادشاه برای شان
اختیارات داده شده تعیین کرده میشود تنها علاقه دارها
مجازات حصه الف فصل اول باب ثانی را باستیدان بالا دست
خود اجرا میکنند و در مجلس علاقه داری یا بفیصله های حقوق العباد
اگر از جمله اعضای مجلس یکنفر عالم باشد تنها اعضای مجلس
والا یک نفر عالم محلی نیز شامل میشود و همچنان در اداره قوای
های کوتوالی بفیصله حقوق العباد اگر خود قوماندانها علمیت
قضا را نداشته باشد یک نفر عالم شامل باشد .
۶ در تعزیرات حقوق الله اگر اثبات آن بیجر یک شخص عادل
و یا دو نفر مستور الحال و یا بطریقه عیْنه و یا حلف و یا نکول باشد
اجرا او در محاکم عدلیه کرد میشود اگر اثبات او بطریقه تها قرأین


باشد اجرای آنرا خودا ولی الامر بحسب علم خود و یا نائب او که
معتمد اولی الامر باشد بدون نقل کرده میتواند پس همان
قرائن و امارات را تقدیم مجلس مشوره محلی نمایند که اگر
مجلس مشوره محلی امضا کردند و بهمین قرائن و امارات منظنون
متهم میدانستند مجالس تعیین جزای همان آرای مجلس مشوره را
منظور دانسته بموجب آن اعطای حکم بکنند.
۷: مجرمین که در حقوق العباد و حقوق الله مشترکا متهم باشند اگر قاضی
حصه حقوق العباد را از روی اثبات شرعی فیصله کرده در
تعزیرات حقوق الله از روی قرائن و امارات قانع نشود
حصه حقوق الله آن در مجلس مشوره محلی فیصله گردیده بر وفق
ماده (۶) اجرا میشود.
۸: مرافعه فیصله فقراتیکه در مجالس مشوره از روی امارات و قرائن
فیصله میشود مجالس مشاوره نائب الحکومگیها و حکومتی های اعلی و
حکومتیهای کلان است و تمیز آن بوزارت عدلیه در مجلس تمیز
ثانی کرده میشود فقرات مذکوریه بسلسله که دیگر فیصله های عدلیه