[BLANK PAGE]


لایحهٔ ترقیات
عمدهٔ چهار سالهٔ افغانستان
که بروز (۲) جرگه برای استحضار عموم وکلا
قرائت گردید
دوشنبه (۱۱) سنبله ۱۳۰۷
تعداد طبع ۲۰۰۰ جلد
مطبعهٔ شرکت رفیق


( ۱ )

کتابخانه محمد اکبر
عشیق
ثته سه کابل افغانستان

لایحهٔ ترقیات
عمدهٔ چهار سالهٔ افغانستان
که بروز ( ۲ ) جرگه برای استحضار عموم وکلا قرائت گردید
دوشنبه ( ۱۱ ) سنبله ۱۳۰۷

بعد از لوی جرگه سنه ۱۳۰۳ تا اینوقت که چهار سال منقضی گردیده
ترقیات عمدهٔ که در حالت دولت ومملکت بساحهٔ وجود رسیده اينك خلاصهٔ آن
برای استحضار عموم بیان میشود :

در امور مربوط بوزارت حربيه
مقصد عمومی از احضار و ترتیب و تکمیل اردو ، دو چیز است :
۱ - تعلیم و تربیه نمودن اردو باصول محاربهای عصری.
۲ - تکمیل تجهیزات و تسلیحات و لوازمات حربی .


-( ۲ )-

نسبت بمقصد اول قرار آتی اقدامات شده
۱ - برای تعلیم و تربیۀ منصبداران موجودۀ قطعات عسکر تعلیمگاه های صنوف مختلفۀ پیاده ، سواری ، توپچی ، مخابره و استحکام تاسیس یافته و بسرعت تمام تعلیم و تربیه درین تعلیمگاه ها جاری است و تجهیزات و تعمیرات لازمۀ آن تقریباً تکمیل شده و اگر چیزی مانده در شرف تکمیل است .
۲ - حصۀ از ضابطان بلند تر برای تحصیل و تطبیقات در اردوهای خارج مثل ترکیه و روسیه فرستاده شده است ۲۰ نفر دیگر درین ایام به انگلستان فرستاده میشود .
۳ - برای ضابطان آیندۀ اردو مکتب حربیه بيك پروگرام صحیح تاسیس شده است .
٤ - برای تعلیم و تربیه درین تعلیمگاه ها و مکتب حربیه و کذا برای بعضی شعبه های دیگری حربی صاحبمنصبان متخصص فنی هر شعبه از ترکیه استخدام شده است .
ه - برای تحصیل فن طیاره ( ٢٥ ) نفر بروسیه ( ١٥ ) نفر بفرانسه ( ٢٥ ) نفر به ایطالیه اعزام شده است . از جملۀ محصلین طیاره در روسیه که سه نفر آنان فوت شده و ۲ نفر ناکام شده ( ۱۸ ) نفر فارغ شده آمده و در قوماندانی طیاره مامور کاراند .
٦ - چون کمال تعلیم و تربیۀ افراد عسکر مربوط است بصاحب سواد بودن آنان ، برای صاحب سواد ساختن آنها طریقۀ بسیار سهلی که به ( اصول صوتی غازی ) نامیده شده در اکثر قطعات جاری شده و از روی تجربه کامیابی فوق العاده درینخصوص حاصل گشته چنانچه هر فرد عسکر ، چون میعاد عسکری خود را اکمال نمود از اردو خارج میشود صاحب سواد شده بخانۀ خود میرود .


(۳)

۷ — بمقصد اینکه افراد عسکر از هر جهة فارغ بوده باصول عسکری امروزه تعلیم و تربیه شوند برای قطعات پیاده و توپچی قول اردوی کابل نان پخته داده میشود و تمام لوازمیکا برای نان پخته دادن لازم است تهیه شده است .
مقصد دوم که تکمیل تجهیزات و تسلیحات و لوازمات حربی است بدو نظر تعقیب میشود :
اول لوازماتیکه در خود مملکت اکمال و ساختن آن ممکن است بآوردن ماشینها و ساختن کارها و ازدیاد کارگران آن تشبث شده . دوم حصه که بنا بر ناچاری از خارج احضار میشود مثل توپ و تفنگ و طیاره بخریداری و احضار آن از خارج تشبثات شده و نتیجه این تشبثات قرار آتی است :
۱ — تأسیس قوماندانی طیاره و احضار طیاره ها ، تعمیر خانه های طیاره ، جمع ذخائر برای طیاره ، تهیه يك فابريك برای ترمیم طیاره ها و باقی تفرعات آن .
خریداری اسلحه بيك مقدار معتنی بها از قسم تفنگ ، ماشیندار ، توپ های جبل و صحرا ، توپهای بم انداز توپهای مدافع طیاره ، موتر های زره پوش ، خود های حربی که دافع شراپنل است و دوربین ها و غیره چنانچه در دوره سلطنت اعلیحضرت امیر مرحوم و اعلیحضرت شهید که تقریباً چهل سال میشود هر قدر تفنگ از قسم تفنگهای مروج امروزه که جمع شده بود تفنگهائیکه در این چهار سال اخیر تهیه شده هشت برابر آنوقت و توپها (١٦) برابر مقدار توپهای آن زمان است. البته چیز های دیگر تازه و جدیداست مثل طیاره وموتر ها وغیره چیزها که تهیه در آنوقت نبوده .
۲ — توسعه در ماشین خانه حربی به آوردن ماشین های جدید گداختن فولاد و لیم کاری و وسایل زیاد ساختن کارطوس و فیوز های توپ و بمبهای مختلف


--(٤)--

٣ - تهیه بارود بی دود برای تفنگ و توپ بمبهای مختلف وشراپنل درخود وطن چنانچه بارود وطنی برای امتحان به اروپا فرستاده شده وازهمه جا خوبی آن تصدیق شده وا کنون برای ساختن بارود بی دود يك فابريك جدا گانه تاسيس شده است و عنقریب يك فابريك ديگر هم برای توسعه اینکار احضار وتاسیس می شود .
٤ -- درین چند سال اندك تمام عسكر افغانستان باسلحۀ امروزه که بدست اردوهای دنیاست مسلح شده در تمام قطعات پیاده ماشین دارهای خفیف وسنگین جدید داده شده است .
٥ -- جبه خانه ها مثل گدام ها عادى يك انبار غیر منتظم بوده مثلاً تفنگ ازيك قسم وكارتوس ازقسم ديگری می بود تماماً بصورت اصولی ترتیب وتنظیم شده .
٦ - در ريشخور چهاربارك براى يك قطعه عسكر باجاهای منصب دار ، مطبخ تحويل خانه ها، غسل خانه ها ، و جميع متعلقات آن بصورت فنی و پخته کاری وآهن پوش بقسم نمونه ساخته شده است.
٧ -- برای عموم قطعات عسکری شفا خانه ها تهیه و داکترهای قابل از ترك استخدام شده که چیزی از اوشان رسیده است وچیز دیگر درین نزدیکها میرسد .
٨ - همه سال علاوه بر اکمال تجهیزات ولوازمات اردو در تحویل خانه های احتیاطی تجهیزات و لوازمات ازقبیل دریشی، پتك، بوت، پاپیچ ، کلاه ، زین و امثال آن همه ساله بيك مقدار معين تهیه و بطور احتیاط ذخیره می شود .
٩ - برای تعلیم توپهائیکه از ایتالیا خریده شده چند نفر متخصص توپچی استخدام شده است .


-(٥)-

در امور مربوط بوزارت خارجیه

نظریه اساسیه در امور خارجیه این است که حکومت کوشش نماید که موازنه روابط سیاسیه خود را با سائر دول همجوار و غیر همجوار نگهداشته يك رویه صلح جویانه و دوستانه را تعقیب نماید تا در سایه اینچنین خط مشی مسالمتکارانه با فراغت خاطر در میدان ترقیات داخلی پیش برود و احتیاجات مدنی خود را از خارج به سهولت احضار و تهیه بتواند ، در ظرف این چهار سال اخیر نظریه فوق الذکر در سیاست خارجی ما باسائر دول خارجه ذی علاقه به کمال خوبی رعایت شده و هيچ يك سکته در مناسبات خارجی ما پیش نیامده بلکه علائق نزدیکی مباهمه دول بیشتر شده ، و باهريك از همسایه ها طوری رفتار شده که ازدیاد نزدیکی خود را به افغانستان آرزو دارند . بالجمله حسن اداره امور خارجیه ما را چیزهای آتی بخوبی خاطر نشان می سازد :
۱ – عقد معاهده بیطرفی و عدم تجاوز متقابله بین افغانستان وحکومت شوروی .
۲ – عقد معاهده تأمینیه و بیطرفی بین افغانستان و ایران .
۳ – عقد مقاوله کمیسر های مختلط راجع بمنازعات سرحدی بین افغانستان و ایران .
٤ – قبول نمودن حکومت برطانیه دو ماموریت ما را بحیث ماموریت ویزه در پشاور و کویته .
٥ – عقد معاهده بالیبریا ( افریقای جنوبی )
٦ – » » باسويس زر لیند .
٧ – » » باپولیند .
٨ – » » باجاپان .


( ٦ )
۹ عقد مودت با ترکیه .
۱۰ « معاهده با مصر .
۱۱ پروتکول ضمیمۀ معاهده تأمینیه و بی طرفی بین دولتین ایران و افغانستان.
۱۲ اخذ قرار داد استرداد مجرمین حقوقی بین افغانستان و ایران .
۱۳ عقد معاهده با فنلاند .
١٤ « موافقة قونسلوسی با ترکیه .
١٥ -- ارتقای وزارت مختاری های افغانستان در ترکیه و ایران و روسیه
به سفارت کبری و هکذا از دول مذکوره در افغانستان .
١٦ -- با حکومت یمن مذاکرات برای تأسیس روابط و عقد معاهده شده
و عنقریب معاهده بین دولتین امضا خواهد شد .
۱۷ با حکومت حجاز مذاکرات راجع به ایجاد مناسبات شده است و عنقریب
نمایندۀ افغانی به حجاز اعزام خواهد شد .
۱۸ با حکومت چین نیز مذاکرات راجع به عقد معاهده جاری است
و عنقریب بین دولتین معاهده عقد خواهد شد .
۱۹ راجع به تلفات مالی و جانی اتباع سرحدی ما و برطانیه از مردم جاجی
وطوری هردو دولت به اعزام يك كميسيون مختلط موافقت نموده اند و از
جانبین تعیین هیئت شده و عنقریب به کار آغاز خواهند نمود .


(۷)
امور مربوط وزارت داخله
عمده پیشرفتهای ما در امور عمرانیهٔ داخلیه قرار ذیل است :
۱ - تشکیل یك دائره مهندسی در مرکز وزارت داخله برای پیمائش
و برآورد و نقشه کردن راه ها و پل ها و سایر امور انشائیه که از روی
نقشه و هدایات این دائره امور مذکوره اجرا میشود .
۲ - روی هم گرفته از خاه کاری و پخته کاری متن سرك و سرنگ پرانی
و غیره سرکهای ذیل قرار آتی انجام یافته :
ا - از سرك جدید سمت مشرقی ٤٦ زیر متره
ب - از سرك سالنگ ۳۶ « «
ج - از سرك سمت جنوبی ۱۶۸ « «
د - از سرك قلعهٔ جدید ٢٦ « «
۳ - پلهائیکه کار آن تمام است یا نیم کاره است ، و پلهائیکه ترمیم شده قرار
ذیل است
ا - از پل غلام حیدر خان در سرك جدید سمت مشرقی پنج پایه
ويك فداق و (۸۸) آبزو تمام شده .
پ - از پلهای سرك سالنگ (۵) پل تمام ( ٤ ) پل نیم کاره ( ۳ )
آبرو کلان تمام شده است .
ج - در سرك سمت جنوبی پخته کاری پل علم و يك آبزو و ( ٤ )
اطاق متصل پل تمام شده است .
د - از سرك قلعهٔ جدید یك پل و ( ۳۳ ) آبزو و معبر شوراب تمام
شده و معبر ترنک نیم کاره است .


— ( ۸ ) —

هـ — در سرك سمت شمالی يك پل پخته در جوی قره باغ اکمال شده است .
ط — از پل والده واقع آشاوه پایه ها و قنداق و کمان تکمیل شده است .
ی — از پل رنگا واقع غوربند دو قنداق بقدر يكنیم متر از سطح آب بلند شده .
ك — در سرك موجود سمت مشرقی ( ۳ ) آبرو پخته کاری و ( ۸ ) پل ترمیم شده است .
٤ — عقد يك قرار داد اساسی در خصوص کشیدن يك خط آهن از جنوب تا شمال افغانستان با دو شرکت فرانسوی و المانی .
٥ — تعیین نظر و مصارف برای محافظه و ترمیم کاری اکثر سرك های مهمه .
٦ — تهیه ٤ کشتی برای دریای هیرمند و فراه .
۷ — تعمیر يك هوتل در مقر .
۸ — شروع به آبادی جدید در قند هار .
۹ — تأسیس يك اداره را دیو در کابل .
۱۰ — شروع به تأسیس اداره رادیو در قند هار .
۱۱ — ادخال افغانستان در اتحادیه تلگرام بین المللی .
۱۲ — خرید يك پایه تلگراف و تیلفون بی سیم بزرگ برای کابل كه با تمام ممالک ارو پا مخابره می تواند .
۱۳ — خرید سه دستگاه تلگراف و تیلفون بی سیم برای خان آباد ، میمنه ، متون خوست .
١٤ — نصب تلگراف بی سیم در مزار شریف و جریان مخابرات بین کابل و مزار.
١٥ — تمدید تلگراف از مزار طرف پته کیسر .
١٦ — « « از کابل طرف مزار الی کوتل زمستان .
۱۷ — تهیه لوازم تمدید تلگراف برای کابل و مزار .


-( ۹ )-

۱۸ - تمدید تلگراف از کابل به قندهار و چمن و تهیه لوازم ۶ استیشن این لین
و تعمیر استیشن در غزنی و قلات چنانچه مخابرات ولین مذکور جریان دارد.
۱۹ - تهیه لوازم تمدید تلگراف بین قندهار و فراه .
۲۰ - تمدید تلگراف از فراه تا سرحد هرات .
۲۱ - نصب (۱۵۰) دستگاه تیلفون جدید در کابل .

۲۲ - تبدیل پایه های چوبی تیلفون های شهر به پایه های آهنی .
۲۳ - انشاء تیلفونخانه در مزار و تمدید لین تیلفونی بین مزار و پته کیسر .
۲۴ - انشاء تیلفونخانه در خان آباد .
۲۵ - ادخال افغانستان در پوسته بین الملل .

۲۶ - اجرای پوسته هوائی بین کابل و مزار و تاشکند .
۲۷ - اقدام به تأسیس خط پست هوائی بین افغانستان و ایران و ترکیه .
۲۸ - رساندن پوسته از کابل به جلال آباد و تورخم توسط موتر .
۲۹ - تعمیر پوسته خانه جدید در تورخم .
۳۰ - جلب یکنفر متخصص برای پوسته .
۳۱ - توسعه در کارخانه برقی به تهیه بعضی موترها و لوازم و ادوات جدیده برقی
و اصلاحات در بند برقی و ذخیره آب جبل السراج .
۳۲ - انشاء کارخانه برقی در پغمان ، جلال آباد و آغاز بکار کارخانه برقی قندهار .
۳۳ - تمدید لین برقی به کارخانه چرمگری و باروت سازی و سمنت سازی
و کوگرد سازی .
۳۴ - تنویر (۱۸۰۰۰) چراغ در شهر کابل .
۳۵ - بغرض تسهیل رسیده گی به عرض و شکایات اهالی عده علاقه داری ها
نسبت به سنه ۱۳۰۳ دو چند شده است .


-(۱۰)-
دارالامان

لزوم يك شهر جديد مصفا موافق به اصول صحيه يا بعبارت ديگر عمارات جديد برای دوائر دولتی که فوق العاده احتياج بان موجود است يك امر واضح است نظر باين احتياج بنياد شهر دارالامان گذاشته شده ــ پيشرفت کار بعضی قصرها و عمارات این شهر از ديدن مجسم ـ عيان می شود اگر وكلای محترم ميل داشته باشند ميتوانند بعد از ختم جرگه بطور تفرج آنجا رفته و همه آنرا ملاحظه دارند. اميد است که در دو سال آينده عمارات و قصر های ضروریۀ آن تمام شود و دوائر حکومت به آنجا انتقال داده شود.


-( ۱۱ )-

در امور مربوط به عدلیه

وزارت عدلیه از عدم ترقیات خود بنابر تغیراتیکه لوی جرگه در اساسات عدلیه نموده قرار آتی شکایت دارد :
بر همه کس واضح و اشکار است که وظیفه اساسی وزارت عدلیه محافظ و اجرای قانون است یعنی محافظ حقوق عمومیه است توسط قوا و ادارات و پولیس کوتوالی و محاکم عدلیه . پولیس کوتوالی و محاکم عدلیه ما همان است که در سنه ۱۳۰۳ و پیشتر از آن هم بوده است و وزارت عدلیه در صدد این بود که قوانین را توسعه داده در نتیجه تجربه ها اصلاحات لازمه بکار برد تا برهمه جریانات امروزی دنیای تمدن حاصل گردیده از هیچ رهگذر و برای احدی محل شکایت باقی نماند و براساس همچه قوانین متین محاکم عدلیه و دایره پولیس و مامورین آنرا تربیه و اصلاح نمایند ولی از تصادفات غیر مترقبه در لوی جرگه سنه ۱۳۰۳ برعکس اینکه برای توسعه قوانین اساسات متین گذارده شود بعضی تغیرات و بی نظمیهای در آن بعمل آمد که اگرچه در ظاهر جزوی معلوم می شد ولی در حقیقت يك جهان مشکلات را برای پیش رفت قانون و اقامه عدل و اصلاح محاکم و شاید امور مربوط به عدلیه پیش آورد . مثلاً نظامنامه جزا تقدیری بود تعزیری شد و یا مدت حبس الی ظهور توبه و صلاح قرار داده شد و امثال این که مشکلات این امور بر همه روشن گردیده چه در صورتیکه نظامنامه جزا تقدیری بود برای هر جرم اندازه جزا معین بود اولاً هر کس از ارتکاب جرایم تا درجه ممکن خود داری می نمود ، ثانیاً در اثنای يك پیش آمد جزای معینه بدون يك لحاظ در باره مجرم تطبیق می شد و برای مجرم و دیگری هیچ زبان شکوه و اعتراض باقی نمی ماند . حال که جزا تعزیری شد و تعزیر هم از پیشانی ترش کردن الی اعدام تعیین آنهم که


( ۱۲ )

سابقاً از وظایف قضات محاکم عدلیه بود حال محول بيك مجلس شده . درینصورت
شبهه نیست که هر کس به ارتکاب جرایم جسور شده ومیشوند چه جزای جرایم
معین نیست تا بدون کم وکاست در باره اش تطبیق شود اختیار به مجلس است
در مجالس برای پیش بردن مقصد وتخفیف وجزای خود از تشبثات خود داری
نمی کند وبسا واقع وبسیار شکایات شنیده شد که در يك محل در يك جرم نيك
شخص به پیشانی ترشی ویا کش کردن گوش و یا چند روز حبس و مجازات شده
بدیگر محل ویا در همین محل بعین همان جرم شخص دیگر چند ماه و چند سال حبس
شده و در تعین جزای اشخاص با رسوخ ویا صاحب پول ویا اشخاص بی حیثیت و بی
پول فرق وتفاوت در میان آورده شده پس درین صورت ارتکاب جرایم چگونه کم
واین چنین سوخت و ساخت ها چطور برطرف شود . وهم اینکه مدت حبس
مجرم الى ظهور توبه وصلاح شد همین که مجرم محبوس شد چندی نگذشته که
مجلای توبه وصلاح اومی رسد تصدیق توبه وصلاح هم باید از طرف اهل قريه
ومحله باشد . مجرم از ولایت دگر و یا حکومت اعلی بوده به مجلس عمومی می باشد
یا از يك حکومتی بوده به مجلس مرکز ولایت محبوس می باشد اهل قریه و گذر
از يك مسافۀ دور ودراز غیاباً توبه وصلاح او را تصدیق می نمایند . پس انصاف
وتصور کرده شود که این چنین تصدیق که فی الحقیقت سراسر تکذیب است بچه
صورت قابل اعتبار قرار داده شود وهم چنین دیگر مواد قانون که بنام اصلاح
اخلال شده ، رویداد آن همین قسم مشکلات را پیش آورده و وزارت عدلیه از
آن وقت تا این زمان قدم تقدم در امور عدلیه گذاشته نتوانسته وبجز اجرای وظایف
يوميه کاری نتوانسته انتظار می کشید تا جر که دیگر انعقا د یافته مشکلات گذشته را
بحضور شان اظهار نموده اصلاحات لازمه را از افکار سلیم خیر اندیشانۀ شان آرزو
نمایند و پس از کامیابی باین نیل مقصود خود یعنی اصلاحات لازمه امید است . که
وزارۀ عدلیه در راه ترقی امور مربوط به عدلیه با قدم های وسیع پیش رفته


( ۱۳ )

بتواند ، البته در بدو نظر بعضی اموری به نظر میرسد که می باید وزارت عدلیه نسبت
بان امروز معلومات می داد مثلاً احصائیه انواع جرایم و دعاوی و میزان از دیاد
و یا قلت آن دیگر اصلاحات اداری و غیره لیکن این امور هم مربوط است به
اصلاح محاکم دوایر و اصلاح محاکم دوایر موقوف است بر اصلاح و توسعه قوانین
بر حسب احتیاجات تمدنی امروزه .
بالجمله چنانچه فوقاً ذکر یافت وزارت عدلیه بنابر موانع ومشکلات فوق الذکر
درین چند سال بجز اجرای و ظایف یومیه کار نمایان دیگری نتوانسته که امروز
بحضور اعضای کرام لوی جرگه اظهار و تقدیم می نمود . احصائیه وظایف یومیه
مثل اینکه وارده و صادره مکاتب دوایر چند است ؟ و یا چقدر مامورین عزل
و نصب و تبدیل و محاکمه شده اند ؟ و چقدر دعوی در دو محکمۀ تمیز که به خود
وزارت است فیصله شده و امثال این و یا ساختن يك تهانه برای ماموریت پولیس
و شروع به انشاء يك مجلس عمومی قابل تذکر ندانسته از آن صرف نظر نموده ،
توجه محفل عالی لوی جرگه به اصلاح امور عدلیه جداً انتظار می برد .


( ١٤ )

مربوطه امور مالیه

مالیات یگانه قوهٔ پیشبرد و ترقیات مملکت شمرده میشود لذا توجهات و مساعی
زیادی درین راه بذل شده است چنانچه هنگام ملاحظه تنظیم بودجه خود من
بصفت مستشار وزیر مالیه بودجهٔ مملکتی را رسیده گی و تنظیم مینمایم ، ترقیاتیکه
درین شعبه باین چهار سال اخیر به وجود آمده قرار آتیست :
۱ ـ باوجود معافی های ذیل !
الف : معافی مالیات پوست قره قلی که فیصد پنج دانه پوست برای
حکومت گرفته شد بالغ بر ( ١٥ ) لك روپیه میشد .
ب : تخفیف در محصول مال مواشی اهالی ( راغ ) بدخشان و نورستان .
ج : معافی بعضی انواع مالیات در کتر ها .
د : معافی بعض محصولات در مزار وقندهار و سمت مشرقی است که متفرق
داده شده است عایدات مملکت بنابر تدابیر یکه اتخاذ شده درین سال
های اخیر به نسبت سال ۱۳۰۳ به تناسب ٥ و ٨ اضافه شده ونسبت
به عایدات عصر اعلیحضرت شهید دوچند شده است .
۲ ـ باوجود ازدیاد مخارج ذیل !
الف : مصارف وزارت هائیکه کار آن در سابق وجود نداشت مثلی وزارت
خارجه وسفارت ها ، وزارت معارف که در عصر اعلیحضرت شهید
مصارفش شصت هزار بود و امروز بالغ بر ( ٥٠ ) لك است ، قسمت
زراعت ، وزارت تجارت ، شورای دولت ، طبيه .
ب : مصارف نفس دوائر مرکزی همه وزارت ها و دوائر مستقلهٔ آن در
مرکز کابل و در مرکز ولایات و حکومت های اعلی و کلان :


-(15)-

ج : مصارف عمرانات وترقیات در امور وزارت ها ئیکه کار آنها در سابق هم وجود داشت ( مثل عدلیه ، مالیه ، حربیه ، شعبة گمرکات تجارت ) از قبیل خرید همه ادوات وتجهیزات عسکری تازه وخریداری تیلفون ، تلگراف ، ماشینها ، مصارف عمرانیه ، مصارف طرق ومعابر وغيرو ذالك که همه ساله جریان دارد .
د : مصارف جنگ استقلال .
ح : مصارف جنگ علم و جهل .
حکومت همه ساله مبلغ به خزانه پس انداز جمع نموده است مگر درین چهار سال اخیر بواسطة خساره های زیاد مالی که بواسطة محاربة علم و جهل بحکومت وارد آمد يك مقدار يكه حكومت ميل دارد در خزانه پس انداز جمع آوری نکرده است مع ذالك اطمينان داده می شود که مبلغیکه امروز در خزانه پس انداز بیت المال موجود است پنج برابر مبلغی است که در اول جلوس من در خزانه موجود بوده است .
۳ – اصلاحات و تنظیماتیکه درین چهار سال اخیر در امور ادارية وزارت مالیه شده و در نتیجه آن بعض فوائد وعايدات بملت و دولت رسیده قرار آتیست :
الف : - تنظيم جزء ماليه دهی هر اسامی ورسیدن هر شخص بدهی خودش که اکنون قسط بقسط هر کس مالیه اش را بدون توسط کسی بخزانه تحویل میکند و بر طرف شدن تکالیف قریه دار ها بالغاء قریه داری .
ب : بتنظيم حساب شهريہ کہ دراکثر دوائر حسابية مملكت ترویج یافته وباينصورت حساب دخل وخرج مملکت روز بروز منظم و صحیح تر و تكاليف قطع محاسبات برای مردم کمتر شده میرود .


( ١٦ )

ج - تبدیل اوزان و مقیاسات به اصول اعشاریه .
د - توسعه دایره ضراب خانه در حدود ١٣٠٣ ماشینها روزانه پنجاه هزار ضرب میتوانست واکنون میتواند که روزانه پنج برابر آن را ضرب نماید .
ح - اصلاح مسکوکات و ورقهای محصول دار که خطرات تقلب دران کمتر شده است .
ط - تأسیس دائره تعدیل صنایع .
س - اجراء هوتل در پغمان ، کابل ، جلال آباد ، مقر .
ك - تاسیس دائره احتفالات .


(۱۷)

در امور مربوط بمعارف
معلوم است که اساس وریشۀ جمیع ترقیات وابسته بمعارف است چونکه امروز
اجرا وادارهٔ همه امور جزئیه وکلیه مربوط به علم کسی شده است ـ لذا باید که
همهٔ مامورین به زیورعلم کسی امروزه طوری که باید آراسته شوند ـ ازطرف دیگر
اصلاحات وترقیات در يك مملکت وقتی پیش میرود که اهالی آن بمنافع آن دانسته
با دولت در قبول و پیش برد آن همراهی کنند ؛ واین آرزو از يك مملکت توقع
نمیرود تا که همه افراد آن لااقل دارای تحصیل ابتدائی نباشند ، نظر باین همه
اهتمام وتوجهی که به توسعه وترقی معارف شده و می شود نسبت به اعتناء به شعبه
های دیگر نهایت زیاد است وازهمین جهت بودجهٔ معارف ما سال بسال زیاد شده
رفته وامروز در بودجه ها بعد از حربیه درجهٔ دوم دارد ؛ وبه نسبت عایدات مملکتی
از بودجهٔ بسیاری از ممالک همجوار ؛ بودجهٔ معارف ما بیشتر است .
ترقیات یومیهٔ معارف امری است عیان که مانند يك نهر جاری است وعموم
می بینند مع ذالك ترقیات این چهار سال اخیر آن بطور يك احصائیه اختصاراً
توضیح داده می شود :
۱ ـ مکاتب ابتدائی جدید که درین چهار سال تاسیس شده ومی‌شود ( ۳۲۲ )
مکتب است باین حساب در تمام علاقه داریها و حکومتی های افغانستان
يك يك مكتب تاسیس میگردد .
۲ ـ از مکاتب عالی از سنه ۱۳۰۳ الی حال ( ۲۲ ) مکتب به تفصیل ذیل تاسیس
شده ومنظور گردیده اند مكتب اعداديه امانی ، مكتب امانی ، رشدیه
غازی ، رشدیه استقلال ، تلغراف ، رسامی، نجاری ، معماری ، السنه ، زراعت ،
دارالعلوم عربیه ، رشدیه مستورات ، رشدیه سمت مشرقی ، مكتب زراعت


( ۱۸ )
سمت مشرقی ، رشدیه قندهار ، رشدیه هرات ، دارالمعلمین هرات
رشدیه مزارشریف ، رشدیه قطغن ، مکتب پولیس ، موزيك ، قالین بافی
آرچیتکت ، مکتب امورخانه برای نسوان .
۳ -- از مکاتب ابتدائی درین چهار سال ( ٤٨٢٣ ) شاگرد فارغ التحصیل شده .
٤ -- از مکاتب عالی درین دو سال اخیر ( ١٥٨ ) شاگرد فارغ التحصیل گردیده اند .
ه -- از تاریخ سنه ( ۱۳۰۳ ) تاحال ( ١٥١ ) نفر شاگرد تازه فرستاده شده
وفرستاده می شوند .
٦ -- شاگردانیکه در اوروپا تحصیل کرده واپس آمده اند بقرار ذیل است :
انجنیر برق یکنفر -- انجنیر پوشش تعمیر یکنفر -- انجنیر تعمیر یکنفر --
انجنیر سمنت یکنفر -- منصبدار عسکری چهار نفر -- انجنیر زراعت دونفر --
متخصص پولیس یکنفر -- طلبائیکه مریض شده آمده اند و هر کدام بکار
ترجمانی حالا مشغول اند شش نفر میباشد که جمله ۱۷ نفر اند .
۷ -- عده محصلین مکاتب ابتدائی تابه سنه ۱۳۰۳ ( ۱۹۰۰۰ ) بود تا به سنه
١٣٠٦ ( ٣٩٠٠٠ ) شد امسال که بودجه مکاتب جدید و قدیم داخل می
شوند ( ١٥٠٠٠ ) است که تابه سنه ۱۳۰۷ گویا ( ٥١٠٠٠ ) طالب العلم
در مکاتب شامل می باشند .
۸ -- عده معلمین مکاتب ابتدائی درین چهار سال بقدر ( ٦٥٠ ) نفر زیاد
شده است .
۹ -- طلبائیکه در مکاتب عالی تحصیل می کنند ( ٣٠٠٠ ) نفر .
١٠ -- طلبائیکه امسال از مکاتب ابتدائی فارغ التحصیل شده بمکاتب عالی داخل
می شود ( ١٦٠٠ ) نفر .
١١ -- عده معلمین مکاتب عالی باندازه یکصد نفر زیاد شده .


(۱۹)
۱۲ - کتبی که از طرف وزارت معارف در چهار سال تألیف شده (۱۳۳) جلد .
۱۳ - کتبی که وزارت معارف درین چهار سال طبع و توزیع نموده (۶۹۳۵۷۵)
جلد است .
١٤ - در پروگرام مکاتب : فن انداخت نظری و عملی هم اضافه شده است .
۱۵ - برای اینکه وزارت معارف کتابهای تعلیمی و عرفانی را تحت نظر خود در
وطن طبع نمايد يك مطبعه هم امسال دائره نموده است .


-(۲۰)-

در امور مربوط به تجارت :

وزارت تجارت هم يك وزارتی است که نتیجه مساعی آن ازدیاد ثروت مملکت است ، البته اهمیت ثروت و توجه به ازدیاد آن واضح است درین شعبه هم باین چهار سال توجه زیادی بکار رفته است چنانچه آثار عمده مساعی درین راه قرار آتیست :
۱ - واردات گمرکی درین چهار سال به نسبت گذشته ( ۲۲۰۲۷۶۵۱ ) افغانی اضافه شده است .
۲ - تشکیل اوطاق تجارتی که روابط تجار وطنی را با کمپنیها و اتحادیه های تجارتی دنیا ایجاد و تنظیم مینماید و به اوقات معینه مجلس تجارتی از تجار برای مذاکره در پیشرفت امور تجارتی مملکت غور میکند ، تشبثات برای جلو گیری از اخراج یا ادخال چیزهائیکه به نشو و نمای منابع ثروتی مملکت مضرت دارد ( مثلا ادخال رنگ خام که به قیمت و صنعت قالین وطنی صدمه میرساند در نظر میگیرد ) ، هکذا این اطاق در همه مسائل تجارتی خصوصی مملکت و مسائل بین المللی تجارت دائما غور میکند و اقدامات و تشبثات لازمه بعمل می آرد .
۳ - شروع به اجرای اخذ احصائیه های لازمه در امور تجارت .
٤ - شرکتهائیکه موجب ترقی تجارت است و درین چهار سال تاسیس یافته قرار ذیل است :
شرکت آلمان               در کابل
» تنویرات               »
» موتر رانی               »
شرکت های دوا فروشی               »
شرکت رفقای افغان               »


- ( ٢١ ) -

شرکت تشویق افغان در کابل
" اتحاد افغان "
" قمر مزار شریف
" ضیا قندهار
ه - از موسسه های صنعتی که درین چهار سال روی کار آمده مؤسسه های
نافعهٔ ذیل است :
- فابريك ترمیم و جمیع امور مربوط موتر و ساخت پرزه های
ماشینی آن در کابل
- کار خانه های صابون سازی و عطر و واسلین و غیره "
- کار خانه سمنت سازی در کابل
- کار خانه گوگرد سازی در دارالامان
- کار خانه یخ سازی در قندهار
- ماشینهای پنبه و روغن گیری و صابون سازی - در مزار شریف
- ماشینهای نختابی و پارچه بافی و یخ سازی و نجاری - در هرات
- آسیاب گندم در اندخوی
احضار فابريك قند سازی :
" " کاغذ سازی
" " بافتن پارچه های نخی و جیم -
" " بافتن پارچه های پشمی و کشمیره نازك ، -
" ماشین های دکمه سازی
" " محافظه میوه
" " شیر و مسکه و پنیر ساختن
" " آب کشی و تیل خاك کشی


- ( ۲۲ ) -

٦ - از حکومت آلمان حق كاملة الودان در معاملات تجارتی برای تبعه افغانستان
گرفته شده است .
٧ - از حکومت پولند حق ترانزيت آزاد گرفته شده است .
٨ - در خصوص معاهده تجارتی با حکومت شوروی مذاكرات ما در مسكو
جریان دارد و عنقريب مسئله مذكور بين دولتين تسويه خواهد شد .
٩ - حکومت آلمان پروژه يك معاهده تجارتی را با افغانستان پيش نموده و فعلا
پروژه مذكور تحت غور است .
١٠ - تكميل بند غازی .
١١ - تكميل بند سراج غزنی كه تا ( ٣٦٠٠٠ ) جریب زمين را آبياری
میکند .
١٢ - شروع به نهر رزاق كه عجالتاً كار آن معطل است .
١٣ - اقدام به بستن يك بند در چمکنی كه در بودجه امسال منظور شده است
ولی به سبب اینکه می باید اجاره دار آن از خود اهالی منگلی یا چمکنی
باشد تا حال اجاره دار پيدا نشده و كار معطل مانده است .
١٤ - معادنيكه از سنه ١٣٠٢ باين طرف كشف شده عبارت است از ( ٤٩١ )
معدن که از ان جمله کار آمد و مفيد آن ( ۱۸۸ ) شناخته شده
باین تفصیل :
-- معدن مس ٥١ معدن
-- " آهن ٤١ "
-- " ذوغال ١٩ "
-- " گوگرد ١٨ "
-- " سرب ٦ "
-- " سنگ ریشه ٨ "


( ۲۳ )

معدن ابرك ۵ معدن
تباشیر و سنگ مرمر کل سفید چونه ۱۷ «
رنگهای خاکی مختلف ۱۹ «
تیل خاك ۱ «
جوهر بارود ۱ «
سنگ بیتو مین که ازان تیل خاك و پطرول بعمل می آید ۲ «
۱۵ — يك اداره بنام تحلیل خانه برای امتحان مواد خام معدنی تشکیل شده و ( ۹ ) نفر از محصلین درین اداره تعلیم میگیرند .
١٦ — عقد قرارداد اساسی در خصوص معدن تیل خاك هرات
۱۷ — عقد قرار داد در خصوص معدن لاجورد .
۱۸ — قرار داد اساسی در خصوص کشف معادن و ایراد شعبه کار خانه آهن ریزی کروپ .
۱۹ — یکی از منابع بزرگ ثروتی افغانستان جنگلات آنست برای مسائل مربوط جنگلات يك اداره در نفس وزارت تجارت تشکیل داده شده است .
۲۰ — يك ریاست جنگلات برای امور جنگلات سمت جنوبی در جاجی تشکیل داده شده است چنانچه عایدات سه ماه اول ( ۱۳۰۷ ) این ریاست بالغ بر ( ۷۵۰۰۰ ) افغانی است .
۲۱ — برای مطالعه حالات جنگلات حکومت کلان اسمار سمت مشرقی يك متخصص اعزام شود ، بعد از ملاحظه راپور متخصص استفاده از جنگلات چوبهای سمت مشرقی که نهایت عمده و يك منبع بزرگ ثروت است و وسیله رسانیدن آن مخارج دریای کنر است سررشته صورت عملی را میگیرد .
۲۲ — برای ازدیاد نسل اسپ های خوب سال گذشته اسپ های عمده به گله دارهای مزار داده شده .


( ٢٤ )

٢٣ - برای ترویج گوسفند قره قلی و ازدیاد نسل آن تشبثات پیش گرفته
شده چنانچه سال گذشته جوره های زیاد آن از مزار آورده و بمالدارهای
قندهار و مشرقی و کابل داده شد .
٢٤ - انشاء يك گمرك خانه مرکزی در کابل شروع شده است .
٢٥ - تعمير يك پيله خانه برای تخم پيله و پرورش آن در شرف اختتام است .
٢٦ - پنجاه نفر از اولاد های وطن را فن پیله تعلیم داده شده است .
٢٧ - يك عمارت برای ریاست جنگلات سمت جنوبی در جاجی ساخته شده
است .


( ۲۰ )

در امور مربوط طبیه

۱ : – تأسیس شفاخانه ها در ولایات و حکومتی های اعلی واستخدام دکتور های متخصص برای هر يك از شفاخانهای مذکور .
۲ : – تاسیس شفاخانه مستورات در کابل ، درین شفاخانه داکترها وداکترس متخصص برای هر شعبه فن استخدام شده اند ، که برعلاوه معالجات امراض نسائیه ، جراحی ، امراض چشم ، امراض داخلی را اجرا میدارند و داکتر متخصص دندان نیز طلب شده و ولادت خانه مخصوص هم در داخل شفاخانه تاسیس گردیده .
۳ : – تاسیس شفاخانه حلیمه خانم در پغمان و سناتوریوم در پبکیتوت .
٤ : تنظیم و تکمیل نواقصات شفاخانه مرکزی قول اردو و معاینه خانه های آن و بعد اکمال سپردن بوزارت حربیه .
ه : – استخدام مامورین صحی آبله کوبی ، و اعزام آنها در ایالات و اطراف مملکت ، مامورین مذکور از گوساله ها آب چیچك را گرفته و بوسیله تلقیح اطفال را از چنگال این مرض نجات میدهند و نیز تعیین آبله کوب سیار در ٦ کروهی کابل .
٦ : – تاسیس مجله بنام مجموعه صحیه که ماهانه نشر و مجاناً به مامورین دولت و اهالی توزیع میشود .
٧ : – مجادله با امراض متعدیه و مسریۀ سفلیس در مزار وسمت جنوبی بوسیله فرستادن ادویه لازمه از قبیل سلوار سان و غیره .
۸ : – خرید چهار دستگاه ماشین ( ایکسرنز ) مکمل و سامان جراحی مود جدید ترین علاوه بخریداری سابق که بشفاخانها موجود است .


- ( ٢٦ ) -

٩ : - تدوین قانون منع طبابت و داکتوری بدون اجازه نامه رسمی از مدیریت
مستقله طبیه و تعیین نمودن اطبای ممتحن به تمام افغانستان و بعد از ان برای
اشخاصیکه قابل طبابت دیده شدند فرستادن اجازه نامه های طبابت و
همچنین تعیین ممتحنین در هر ولایت از طبیبان لایق خود آنجا تا همیشه
اشخاصیکه دعوی طبابت کنند بعد اخذ امتحان نتیجه را بمدیریت مستقله
طبیه ترسیل داشته طلب اجازه نامه نمایند .
١٠ : - ترتیب و تنظیم هدایات لازمه صحیه بلدیه برای جلوگیری از شیوع
امراض و تنظیف شهر و فرستادن آنها به ریاست بلدیه کابل .
١١ : - ترتیب مواد قانونی صحیه بلدیه در ( ١٣ ) ماده و پیش نهادن برای تصویب
بشورای دولت ترتیب و تنظیم استاتستیک های عمومی مرضای شفاخانه های
مرکز و ایالات و نشر آنها بتوسط جراید محلی .
١٢ : - استخدام مشاور صحیه برای استشاره در امور صحیه .
١٣ : - تصحیح قانون نامه دارالمجانین و تقدیم نمودن بشورای دولت .
١٤ : - شعبه تعمیرات الف : - شفاخانه دارالامان
ب : - » حلیمه خانم پغمان
ج : - » سمت جنوبی
د : - » هرات
ه : هوتل فرح بنام شفاخانه پغمان ساخته شده بود بعد
احداث شفاخانه حلیمه خانم برای هوتل گرفته شد
و : - مدیریت مستقله طبیه در پغمان .
١٥ : - تعدیلات که در ابنیه قدیمه شده و دیگر بناهم به آن الحاق گردیده
تا صورت شفاخانه بخود گرفته .


( ۲۷ )

الف :— باغ بلند برای شفاخانه قول اردوی مرکز .
ب :— کوتی بيكتوت برای سنا توریوم.
ج :— هوتل شیر احمد تجار برای شفاخانه مستورات .
د :— عمارت بهاولی برای سناتوریوم سمت مشرقی.
ه :— باغ مهمان خانه که کار آن برای شفا خانه ملکی شهر کابل شروع
شده .

استاتستيك عمومی شفاخانهای مربوط مدیریت
مستقله طبیه از ۱۳۰۳ الی اخیر ۱۳۰۶

۱ — مریضانیکه گرفتار امراض صعب العلاج بوده و در شفا خانه
بستری شده ، وبالاخره باکمال صحت وسلامت از شفاخانه
خارج شده اند ۶۳۳۷ نفر
۲ — مریض هایکه صرف تداوی وجراحی های خفیف در معاینه
خانه ها شده اند ۰۵۳۳۰۶۳
۳ — اطفالیکه در شهر کابل و پغمان و بعضی جایهای دیگر در مدت
دوسال آبله کوبی شده اند . ۱۱۲۷۰

الف — انتظام ايستاتسيك خال چيچك از ۱۳۰۵ و ۱۳۰۶ است . . .
ب — عده اطفالیکه در ظرف این دو سال آبله کوبی شده اند ، تنها
از شهر کابل و پغمان و معددی از ولایات بوده اند زیرا در ایالات
به علت آنکه دواساز چیچك در بودجه منظوری نداشتیم.
و ادویه مذکور که از کابل فرستاده می شدبعد از پنج شش مرتبه فرستادن
يك دفعه ثابت میرسید که آنهم برای عده معدودی کفایت میکرد . آن
وقت غالب اهالی هم اطفال خودرا برای خال زدن نمی آوردند .


- ( ٢٨ )

٤ - البته همه میدانند که مرض سل یکی از امراض صعب العلاج
است ، و کسانیکه دچار این مرض بوده اند ، غالباً قطع امید
واری از حیات نموده اند در ظرف سال ١٣٠٧ که مدیریت
مستقله طبیه موفق به تأسیس شفاخانه مخصوص امراض سل
ودق موسوم به « سناتور یوم » گردید اشخاصیکه ازین
مریض خانه تداوی شده ، و شفا یافته اند .
٨ نفر

٥ - عده مریض های که در ظرف چهار سال از ١٣٠٣
الی ١٣٠٦ در شفاخانه های مربوط مدیریت مستقله طبیه
فوت گردیده اند . . . .
٤١٠ نفر

. اگر احصائیه فوق در نظر زیاد آید مسؤلیت آن برعهده مدیریت مستقله طبیه
نیست ؛ چه اولاً اجل امری است طبیعی وثانیاً مریضانیکه تا کنون در شفا خانه
ها آمده اند غالباً تا وقتیکه دست آخرین رمل و تعویذ نویس وفال بین را نبوسیده
وبه اصطلاح عوام پایش در لب گور نرسیده خود را تسلیم داکتر معالج نه
نموده اند .

کتابخانه محمد اکبر
عشیق
کارته سه کابل افغانستان

* *
*


[BLANK PAGE]