{"book": "adl0630", "page": 1, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0630", "page": 2, "text": "لایحهٔ ترقیات\nعمدهٔ چهار سالهٔ افغانستان\nکه بروز (۲) جرگه برای استحضار عموم وکلا\nقرائت گردید\nدوشنبه (۱۱) سنبله ۱۳۰۷\nتعداد طبع ۲۰۰۰ جلد\nمطبعهٔ شرکت رفیق"}
{"book": "adl0630", "page": 3, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0630", "page": 4, "text": "( ۱ )\n\nکتابخانه محمد اکبر\nعشیق\nثته سه کابل افغانستان\n\nلایحهٔ ترقیات\nعمدهٔ چهار سالهٔ افغانستان\nکه بروز ( ۲ ) جرگه برای استحضار عموم وکلا قرائت گردید\nدوشنبه ( ۱۱ ) سنبله ۱۳۰۷\n\nبعد از لوی جرگه سنه ۱۳۰۳ تا اینوقت که چهار سال منقضی گردیده\nترقیات عمدهٔ که در حالت دولت ومملکت بساحهٔ وجود رسیده اينك خلاصهٔ آن\nبرای استحضار عموم بیان میشود :\n\nدر امور مربوط بوزارت حربيه\nمقصد عمومی از احضار و ترتیب و تکمیل اردو ، دو چیز است :\n۱ - تعلیم و تربیه نمودن اردو باصول محاربهای عصری.\n۲ - تکمیل تجهیزات و تسلیحات و لوازمات حربی ."}
{"book": "adl0630", "page": 5, "text": "-( ۲ )-\n\nنسبت بمقصد اول قرار آتی اقدامات شده\n۱ - برای تعلیم و تربیۀ منصبداران موجودۀ قطعات عسکر تعلیمگاه های صنوف مختلفۀ پیاده ، سواری ، توپچی ، مخابره و استحکام تاسیس یافته و بسرعت تمام تعلیم و تربیه درین تعلیمگاه ها جاری است و تجهیزات و تعمیرات لازمۀ آن تقریباً تکمیل شده و اگر چیزی مانده در شرف تکمیل است .\n۲ - حصۀ از ضابطان بلند تر برای تحصیل و تطبیقات در اردوهای خارج مثل ترکیه و روسیه فرستاده شده است ۲۰ نفر دیگر درین ایام به انگلستان فرستاده میشود .\n۳ - برای ضابطان آیندۀ اردو مکتب حربیه‌ بيك پروگرام صحیح تاسیس شده است .\n٤ - برای تعلیم و تربیه درین تعلیمگاه ها و مکتب حربیه‌ و کذا برای بعضی شعبه های دیگری حربی صاحبمنصبان متخصص فنی هر شعبه از ترکیه استخدام شده است .\nه - برای تحصیل فن طیاره ( ٢٥ ) نفر بروسیه ( ١٥ ) نفر بفرانسه ( ٢٥ ) نفر به ایطالیه اعزام شده است . از جملۀ محصلین طیاره در روسیه که سه نفر آنان فوت شده و ۲ نفر ناکام شده ( ۱۸ ) نفر فارغ شده آمده و در قوماندانی طیاره مامور کاراند .\n٦ - چون کمال تعلیم و تربیۀ افراد عسکر مربوط است بصاحب سواد بودن آنان ، برای صاحب سواد ساختن آنها طریقۀ بسیار سهلی که به ( اصول صوتی غازی ) نامیده شده در اکثر قطعات جاری شده و از روی تجربه کامیابی فوق العاده درینخصوص حاصل گشته چنانچه هر فرد عسکر ، چون میعاد عسکری خود را اکمال نمود از اردو خارج میشود صاحب سواد شده بخانۀ خود میرود ."}
{"book": "adl0630", "page": 6, "text": "(۳)\n\n۷ — بمقصد اینکه افراد عسکر از هر جهة فارغ بوده باصول عسکری امروزه تعلیم و تربیه شوند برای قطعات پیاده و توپچی قول اردوی کابل نان پخته داده میشود و تمام لوازمیکا برای نان پخته دادن لازم است تهیه شده است .\nمقصد دوم که تکمیل تجهیزات و تسلیحات و لوازمات حربی است بدو نظر تعقیب میشود :\nاول لوازماتیکه در خود مملکت اکمال و ساختن آن ممکن است بآوردن ماشینها و ساختن کارها و ازدیاد کارگران آن تشبث شده . دوم حصه که بنا بر ناچاری از خارج احضار میشود مثل توپ و تفنگ و طیاره بخریداری و احضار آن از خارج تشبثات شده و نتیجه این تشبثات قرار آتی است :\n۱ — تأسیس قوماندانی طیاره و احضار طیاره ها ، تعمیر خانه های طیاره ، جمع ذخائر برای طیاره ، تهیه يك فابريك برای ترمیم طیاره ها و باقی تفرعات آن .\nخریداری اسلحه بيك مقدار معتنی بها از قسم تفنگ ، ماشیندار ، توپ های جبل و صحرا ، توپهای بم انداز توپهای مدافع طیاره ، موتر های زره پوش ، خود های حربی که دافع شراپنل است و دوربین ها و غیره چنانچه در دوره سلطنت اعلیحضرت امیر مرحوم و اعلیحضرت شهید که تقریباً چهل سال میشود هر قدر تفنگ از قسم تفنگهای مروج امروزه که جمع شده بود تفنگهائیکه در این چهار سال اخیر تهیه شده هشت برابر آنوقت و توپها (١٦) برابر مقدار توپهای آن زمان است. البته چیز های دیگر تازه و جدیداست مثل طیاره وموتر ها وغیره چیزها که تهیه در آنوقت نبوده .\n۲ — توسعه در ماشین خانه حربی به آوردن ماشین های جدید گداختن فولاد و لیم کاری و وسایل زیاد ساختن کارطوس و فیوز های توپ و بمبهای مختلف"}
{"book": "adl0630", "page": 7, "text": "--(٤)--\n\n٣ - تهیه بارود بی دود برای تفنگ و توپ بمبهای مختلف وشراپنل درخود وطن چنانچه بارود وطنی برای امتحان به اروپا فرستاده شده وازهمه جا خوبی آن تصدیق شده وا کنون برای ساختن بارود بی دود يك فابريك جدا گانه تاسيس شده است و عنقریب يك فابريك ديگر هم برای توسعه اینکار احضار وتاسیس می شود .\n٤ -- درین چند سال اندك تمام عسكر افغانستان باسلحۀ امروزه که بدست اردوهای دنیاست مسلح شده در تمام قطعات پیاده ماشین دارهای خفیف وسنگین جدید داده شده است .\n٥ -- جبه خانه ها مثل گدام ها عادى يك انبار غیر منتظم بوده مثلاً تفنگ ازيك قسم وكارتوس ازقسم ديگری می بود تماماً بصورت اصولی ترتیب وتنظیم شده .\n٦ - در ريشخور چهاربارك براى يك قطعه عسكر باجاهای منصب دار ، مطبخ تحويل خانه ها، غسل خانه ها ، و جميع متعلقات آن بصورت فنی و پخته کاری وآهن پوش بقسم نمونه ساخته شده است.\n٧ -- برای عموم قطعات عسکری شفا خانه ها تهیه و داکترهای قابل از ترك استخدام شده که چیزی از اوشان رسیده است وچیز دیگر درین نزدیکها میرسد .\n٨ - همه سال علاوه بر اکمال تجهیزات ولوازمات اردو در تحویل خانه های احتیاطی تجهیزات و لوازمات ازقبیل دریشی، پتك، بوت، پاپیچ ، کلاه ، زین و امثال آن همه ساله بيك مقدار معين تهیه و بطور احتیاط ذخیره می شود .\n٩ - برای تعلیم توپهائیکه از ایتالیا خریده شده چند نفر متخصص توپچی استخدام شده است ."}
{"book": "adl0630", "page": 8, "text": "-(٥)-\n\nدر امور مربوط بوزارت خارجیه\n\nنظریه اساسیه در امور خارجیه این است که حکومت کوشش نماید که موازنه روابط سیاسیه خود را با سائر دول همجوار و غیر همجوار نگهداشته يك رویه صلح جویانه و دوستانه را تعقیب نماید تا در سایه اینچنین خط مشی مسالمتکارانه با فراغت خاطر در میدان ترقیات داخلی پیش برود و احتیاجات مدنی خود را از خارج به سهولت احضار و تهیه بتواند ، در ظرف این چهار سال اخیر نظریه فوق الذکر در سیاست خارجی ما باسائر دول خارجه ذی علاقه به کمال خوبی رعایت شده و هيچ يك سکته در مناسبات خارجی ما پیش نیامده بلکه علائق نزدیکی مباهمه دول بیشتر شده ، و باهريك از همسایه ها طوری رفتار شده که ازدیاد نزدیکی خود را به افغانستان آرزو دارند . بالجمله حسن اداره امور خارجیه ما را چیزهای آتی بخوبی خاطر نشان می سازد :\n۱ – عقد معاهده بیطرفی و عدم تجاوز متقابله بین افغانستان وحکومت شوروی .\n۲ – عقد معاهده تأمینیه و بیطرفی بین افغانستان و ایران .\n۳ – عقد مقاوله کمیسر های مختلط راجع بمنازعات سرحدی بین افغانستان و ایران .\n٤ – قبول نمودن حکومت برطانیه دو ماموریت ما را بحیث ماموریت ویزه در پشاور و کویته .\n٥ – عقد معاهده بالیبریا ( افریقای جنوبی )\n٦ – » » باسويس زر لیند .\n٧ – » » باپولیند .\n٨ – » » باجاپان ."}
{"book": "adl0630", "page": 9, "text": "( ٦ )\n۹ عقد مودت با ترکیه .\n۱۰ « معاهده با مصر .\n۱۱ پروتکول ضمیمۀ معاهده تأمینیه و بی طرفی بین دولتین ایران و افغانستان.\n۱۲ اخذ قرار داد استرداد مجرمین حقوقی بین افغانستان و ایران .\n۱۳ عقد معاهده با فنلاند .\n١٤ « موافقة قونسلوسی با ترکیه .\n١٥ -- ارتقای وزارت مختاری های افغانستان در ترکیه و ایران و روسیه\nبه سفارت کبری و هکذا از دول مذکوره در افغانستان .\n١٦ -- با حکومت یمن مذاکرات برای تأسیس روابط و عقد معاهده شده\nو عنقریب معاهده بین دولتین امضا خواهد شد .\n۱۷ با حکومت حجاز مذاکرات راجع به ایجاد مناسبات شده است و عنقریب\nنمایندۀ افغانی به حجاز اعزام خواهد شد .\n۱۸ با حکومت چین نیز مذاکرات راجع به عقد معاهده جاری است\nو عنقریب بین دولتین معاهده عقد خواهد شد .\n۱۹ راجع به تلفات مالی و جانی اتباع سرحدی ما و برطانیه از مردم جاجی\nوطوری هردو دولت به اعزام يك كميسيون مختلط موافقت نموده اند و از\nجانبین تعیین هیئت شده و عنقریب به کار آغاز خواهند نمود ."}
{"book": "adl0630", "page": 10, "text": "(۷)\nامور مربوط وزارت داخله\nعمده پیشرفتهای ما در امور عمرانیهٔ داخلیه قرار ذیل است :\n۱ - تشکیل یك دائره مهندسی در مرکز وزارت داخله برای پیمائش\nو برآورد و نقشه کردن راه ها و پل ها و سایر امور انشائیه که از روی\nنقشه و هدایات این دائره امور مذکوره اجرا میشود .\n۲ - روی هم گرفته از خاه کاری و پخته کاری متن سرك و سرنگ پرانی\nو غیره سرکهای ذیل قرار آتی انجام یافته :\nا - از سرك جدید سمت مشرقی ٤٦ زیر متره\nب - از سرك سالنگ ۳۶ « «\nج - از سرك سمت جنوبی ۱۶۸ « «\nد - از سرك قلعهٔ جدید ٢٦ « «\n۳ - پلهائیکه کار آن تمام است یا نیم کاره است ، و پلهائیکه ترمیم شده قرار\nذیل است\nا - از پل غلام حیدر خان در سرك جدید سمت مشرقی پنج پایه\nويك فداق و (۸۸) آبزو تمام شده .\nپ - از پلهای سرك سالنگ (۵) پل تمام ( ٤ ) پل نیم کاره ( ۳ )\nآبرو کلان تمام شده است .\nج - در سرك سمت جنوبی پخته کاری پل علم و يك آبزو و ( ٤ )\nاطاق متصل پل تمام شده است .\nد - از سرك قلعهٔ جدید یك پل و ( ۳۳ ) آبزو و معبر شوراب تمام\nشده و معبر ترنک نیم کاره است ."}
{"book": "adl0630", "page": 11, "text": "— ( ۸ ) —\n\nهـ — در سرك سمت شمالی يك پل پخته در جوی قره باغ اکمال شده است .\nط — از پل والده واقع آشاوه پایه ها و قنداق و کمان تکمیل شده است .\nی — از پل رنگا واقع غوربند دو قنداق بقدر يكنیم متر از سطح آب بلند شده .\nك — در سرك موجود سمت مشرقی ( ۳ ) آبرو پخته کاری و ( ۸ ) پل ترمیم شده است .\n٤ — عقد يك قرار داد اساسی در خصوص کشیدن يك خط آهن از جنوب تا شمال افغانستان با دو شرکت فرانسوی و المانی .\n٥ — تعیین نظر و مصارف برای محافظه و ترمیم کاری اکثر سرك های مهمه .\n٦ — تهیه ٤ کشتی برای دریای هیرمند و فراه .\n۷ — تعمیر يك هوتل در مقر .\n۸ — شروع به آبادی جدید در قند هار .\n۹ — تأسیس يك اداره را دیو در کابل .\n۱۰ — شروع به تأسیس اداره رادیو در قند هار .\n۱۱ — ادخال افغانستان در اتحادیه تلگرام بین المللی .\n۱۲ — خرید يك پایه تلگراف و تیلفون بی سیم بزرگ برای کابل كه با تمام ممالک ارو پا مخابره می تواند .\n۱۳ — خرید سه دستگاه تلگراف و تیلفون بی سیم برای خان آباد ، میمنه ، متون خوست .\n١٤ — نصب تلگراف بی سیم در مزار شریف و جریان مخابرات بین کابل و مزار.\n١٥ — تمدید تلگراف از مزار طرف پته کیسر .\n١٦ — « « از کابل طرف مزار الی کوتل زمستان .\n۱۷ — تهیه لوازم تمدید تلگراف برای کابل و مزار ."}
{"book": "adl0630", "page": 12, "text": "-( ۹ )-\n\n۱۸ - تمدید تلگراف از کابل به قندهار و چمن و تهیه لوازم ۶ استیشن این لین\nو تعمیر استیشن در غزنی و قلات چنانچه مخابرات ولین مذکور جریان دارد.\n۱۹ - تهیه لوازم تمدید تلگراف بین قندهار و فراه .\n۲۰ - تمدید تلگراف از فراه تا سرحد هرات .\n۲۱ - نصب (۱۵۰) دستگاه تیلفون جدید در کابل .\n\n۲۲ - تبدیل پایه های چوبی تیلفون های شهر به پایه های آهنی .\n۲۳ - انشاء تیلفونخانه در مزار و تمدید لین تیلفونی بین مزار و پته کیسر .\n۲۴ - انشاء تیلفونخانه در خان آباد .\n۲۵ - ادخال افغانستان در پوسته بین الملل .\n\n۲۶ - اجرای پوسته هوائی بین کابل و مزار و تاشکند .\n۲۷ - اقدام به تأسیس خط پست هوائی بین افغانستان و ایران و ترکیه .\n۲۸ - رساندن پوسته از کابل به جلال آباد و تورخم توسط موتر .\n۲۹ - تعمیر پوسته خانه جدید در تورخم .\n۳۰ - جلب یکنفر متخصص برای پوسته .\n۳۱ - توسعه در کارخانه برقی به تهیه بعضی موترها و لوازم و ادوات جدیده برقی\nو اصلاحات در بند برقی و ذخیره آب جبل السراج .\n۳۲ - انشاء کارخانه برقی در پغمان ، جلال آباد و آغاز بکار کارخانه برقی قندهار .\n۳۳ - تمدید لین برقی به کارخانه چرمگری و باروت سازی و سمنت سازی\nو کوگرد سازی .\n۳۴ - تنویر (۱۸۰۰۰) چراغ در شهر کابل .\n۳۵ - بغرض تسهیل رسیده گی به عرض و شکایات اهالی عده علاقه داری ها\nنسبت به سنه ۱۳۰۳ دو چند شده است ."}
{"book": "adl0630", "page": 13, "text": "-(۱۰)-\nدارالامان\n\nلزوم يك شهر جديد مصفا موافق به اصول صحيه يا بعبارت ديگر عمارات جديد برای دوائر دولتی که فوق العاده احتياج بان موجود است يك امر واضح است نظر باين احتياج بنياد شهر دارالامان گذاشته شده ــ پيشرفت کار بعضی قصرها و عمارات این شهر از ديدن مجسم ـ عيان می شود اگر وكلای محترم ميل داشته باشند ميتوانند بعد از ختم جرگه بطور تفرج آنجا رفته و همه آنرا ملاحظه دارند. اميد است که در دو سال آينده عمارات و قصر های ضروریۀ آن تمام شود و دوائر حکومت به آنجا انتقال داده شود."}
{"book": "adl0630", "page": 14, "text": "-( ۱۱ )-\n\nدر امور مربوط به عدلیه\n\nوزارت عدلیه از عدم ترقیات خود بنابر تغیراتیکه لوی جرگه در اساسات عدلیه نموده قرار آتی شکایت دارد :\nبر همه کس واضح و اشکار است که وظیفه اساسی وزارت عدلیه محافظ و اجرای قانون است یعنی محافظ حقوق عمومیه است توسط قوا و ادارات و پولیس کوتوالی و محاکم عدلیه . پولیس کوتوالی و محاکم عدلیه ما همان است که در سنه ۱۳۰۳ و پیشتر از آن هم بوده است و وزارت عدلیه در صدد این بود که قوانین را توسعه داده در نتیجه تجربه ها اصلاحات لازمه بکار برد تا برهمه جریانات امروزی دنیای تمدن حاصل گردیده از هیچ رهگذر و برای احدی محل شکایت باقی نماند و براساس همچه قوانین متین محاکم عدلیه و دایره پولیس و مامورین آنرا تربیه و اصلاح نمایند ولی از تصادفات غیر مترقبه در لوی جرگه سنه ۱۳۰۳ برعکس اینکه برای توسعه قوانین اساسات متین گذارده شود بعضی تغیرات و بی نظمیهای در آن بعمل آمد که اگرچه در ظاهر جزوی معلوم می شد ولی در حقیقت يك جهان مشکلات را برای پیش رفت قانون و اقامه عدل و اصلاح محاکم و شاید امور مربوط به عدلیه پیش آورد . مثلاً نظامنامه جزا تقدیری بود تعزیری شد و یا مدت حبس الی ظهور توبه و صلاح قرار داده شد و امثال این که مشکلات این امور بر همه روشن گردیده چه در صورتیکه نظامنامه جزا تقدیری بود برای هر جرم اندازه جزا معین بود اولاً هر کس از ارتکاب جرایم تا درجه ممکن خود داری می نمود ، ثانیاً در اثنای يك پیش آمد جزای معینه بدون يك لحاظ در باره مجرم تطبیق می شد و برای مجرم و دیگری هیچ زبان شکوه و اعتراض باقی نمی ماند . حال که جزا تعزیری شد و تعزیر هم از پیشانی ترش کردن الی اعدام تعیین آنهم که"}
{"book": "adl0630", "page": 15, "text": "( ۱۲ )\n\nسابقاً از وظایف قضات محاکم عدلیه بود حال محول بيك مجلس شده . درینصورت\nشبهه نیست که هر کس به ارتکاب جرایم جسور شده ومیشوند چه جزای جرایم\nمعین نیست تا بدون کم وکاست در باره اش تطبیق شود اختیار به مجلس است\nدر مجالس برای پیش بردن مقصد وتخفیف وجزای خود از تشبثات خود داری\nنمی کند وبسا واقع وبسیار شکایات شنیده شد که در يك محل در يك جرم نيك\nشخص به پیشانی ترشی ویا کش کردن گوش و یا چند روز حبس و مجازات شده\nبدیگر محل ویا در همین محل بعین همان جرم شخص دیگر چند ماه و چند سال حبس\nشده و در تعین جزای اشخاص با رسوخ ویا صاحب پول ویا اشخاص بی حیثیت و بی\nپول فرق وتفاوت در میان آورده شده پس درین صورت ارتکاب جرایم چگونه کم\nواین چنین سوخت و ساخت ها چطور برطرف شود . وهم اینکه مدت حبس\nمجرم الى ظهور توبه وصلاح شد همین که مجرم محبوس شد چندی نگذشته که\nمجلای توبه وصلاح اومی رسد تصدیق توبه وصلاح هم باید از طرف اهل قريه\nومحله باشد . مجرم از ولایت دگر و یا حکومت اعلی بوده به مجلس عمومی می باشد\nیا از يك حکومتی بوده به مجلس مرکز ولایت محبوس می باشد اهل قریه و گذر\nاز يك مسافۀ دور ودراز غیاباً توبه وصلاح او را تصدیق می نمایند . پس انصاف\nوتصور کرده شود که این چنین تصدیق که فی الحقیقت سراسر تکذیب است بچه\nصورت قابل اعتبار قرار داده شود وهم چنین دیگر مواد قانون که بنام اصلاح\nاخلال شده ، رویداد آن همین قسم مشکلات را پیش آورده و وزارت عدلیه از\nآن وقت تا این زمان قدم تقدم در امور عدلیه گذاشته نتوانسته وبجز اجرای وظایف\nيوميه کاری نتوانسته انتظار می کشید تا جر که دیگر انعقا د یافته مشکلات گذشته را\nبحضور شان اظهار نموده اصلاحات لازمه را از افکار سلیم خیر اندیشانۀ شان آرزو\nنمایند و پس از کامیابی باین نیل مقصود خود یعنی اصلاحات لازمه امید است . که\nوزارۀ عدلیه در راه ترقی امور مربوط به عدلیه با قدم های وسیع پیش رفته"}
{"book": "adl0630", "page": 16, "text": "( ۱۳ )\n\nبتواند ، البته در بدو نظر بعضی اموری به نظر میرسد که می باید وزارت عدلیه نسبت\nبان امروز معلومات می داد مثلاً احصائیه انواع جرایم و دعاوی و میزان از دیاد\nو یا قلت آن دیگر اصلاحات اداری و غیره لیکن این امور هم مربوط است به\nاصلاح محاکم دوایر و اصلاح محاکم دوایر موقوف است بر اصلاح و توسعه قوانین\nبر حسب احتیاجات تمدنی امروزه .\nبالجمله چنانچه فوقاً ذکر یافت وزارت عدلیه بنابر موانع ومشکلات فوق الذکر\nدرین چند سال بجز اجرای و ظایف یومیه کار نمایان دیگری نتوانسته که امروز\nبحضور اعضای کرام لوی جرگه اظهار و تقدیم می نمود . احصائیه وظایف یومیه\nمثل اینکه وارده و صادره مکاتب دوایر چند است ؟ و یا چقدر مامورین عزل\nو نصب و تبدیل و محاکمه شده اند ؟ و چقدر دعوی در دو محکمۀ تمیز که به خود\nوزارت است فیصله شده و امثال این و یا ساختن يك تهانه برای ماموریت پولیس\nو شروع به انشاء يك مجلس عمومی قابل تذکر ندانسته از آن صرف نظر نموده ،\nتوجه محفل عالی لوی جرگه به اصلاح امور عدلیه جداً انتظار می برد ."}
{"book": "adl0630", "page": 17, "text": "( ١٤ )\n\nمربوطه امور مالیه\n\nمالیات یگانه قوهٔ پیشبرد و ترقیات مملکت شمرده میشود لذا توجهات و مساعی\nزیادی درین راه بذل شده است چنانچه هنگام ملاحظه تنظیم بودجه خود من\nبصفت مستشار وزیر مالیه بودجهٔ مملکتی را رسیده گی و تنظیم مینمایم ، ترقیاتیکه\nدرین شعبه باین چهار سال اخیر به وجود آمده قرار آتیست :\n۱ ـ باوجود معافی های ذیل !\nالف : معافی مالیات پوست قره قلی که فیصد پنج دانه پوست برای\nحکومت گرفته شد بالغ بر ( ١٥ ) لك روپیه میشد .\nب : تخفیف در محصول مال مواشی اهالی ( راغ ) بدخشان و نورستان .\nج : معافی بعضی انواع مالیات در کتر ها .\nد : معافی بعض محصولات در مزار وقندهار و سمت مشرقی است که متفرق\nداده شده است عایدات مملکت بنابر تدابیر یکه اتخاذ شده درین سال\nهای اخیر به نسبت سال ۱۳۰۳ به تناسب ٥ و ٨ اضافه شده ونسبت\nبه عایدات عصر اعلیحضرت شهید دوچند شده است .\n۲ ـ باوجود ازدیاد مخارج ذیل !\nالف : مصارف وزارت هائیکه کار آن در سابق وجود نداشت مثلی وزارت\nخارجه وسفارت ها ، وزارت معارف که در عصر اعلیحضرت شهید\nمصارفش شصت هزار بود و امروز بالغ بر ( ٥٠ ) لك است ، قسمت\nزراعت ، وزارت تجارت ، شورای دولت ، طبيه .\nب : مصارف نفس دوائر مرکزی همه وزارت ها و دوائر مستقلهٔ آن در\nمرکز کابل و در مرکز ولایات و حکومت های اعلی و کلان :"}
{"book": "adl0630", "page": 18, "text": "-(15)-\n\nج : مصارف عمرانات وترقیات در امور وزارت ها ئیکه کار آنها در سابق هم وجود داشت ( مثل عدلیه ، مالیه ، حربیه ، شعبة گمرکات تجارت ) از قبیل خرید همه ادوات وتجهیزات عسکری تازه وخریداری تیلفون ، تلگراف ، ماشینها ، مصارف عمرانیه ، مصارف طرق ومعابر وغيرو ذالك که همه ساله جریان دارد .\nد : مصارف جنگ استقلال .\nح : مصارف جنگ علم و جهل .\nحکومت همه ساله مبلغ به خزانه پس انداز جمع نموده است مگر درین چهار سال اخیر بواسطة خساره های زیاد مالی که بواسطة محاربة علم و جهل بحکومت وارد آمد يك مقدار يكه حكومت ميل دارد در خزانه پس انداز جمع آوری نکرده است مع ذالك اطمينان داده می شود که مبلغیکه امروز در خزانه پس انداز بیت المال موجود است پنج برابر مبلغی است که در اول جلوس من در خزانه موجود بوده است .\n۳ – اصلاحات و تنظیماتیکه درین چهار سال اخیر در امور ادارية وزارت مالیه شده و در نتیجه آن بعض فوائد وعايدات بملت و دولت رسیده قرار آتیست :\nالف : - تنظيم جزء ماليه دهی هر اسامی ورسیدن هر شخص بدهی خودش که اکنون قسط بقسط هر کس مالیه اش را بدون توسط کسی بخزانه تحویل میکند و بر طرف شدن تکالیف قریه دار ها بالغاء قریه داری .\nب : بتنظيم حساب شهريہ کہ دراکثر دوائر حسابية مملكت ترویج یافته وباينصورت حساب دخل وخرج مملکت روز بروز منظم و صحیح تر و تكاليف قطع محاسبات برای مردم کمتر شده میرود ."}
{"book": "adl0630", "page": 19, "text": "( ١٦ )\n\nج - تبدیل اوزان و مقیاسات به اصول اعشاریه .\nد - توسعه دایره ضراب خانه در حدود ١٣٠٣ ماشینها روزانه پنجاه هزار ضرب میتوانست واکنون میتواند که روزانه پنج برابر آن را ضرب نماید .\nح - اصلاح مسکوکات و ورقهای محصول دار که خطرات تقلب دران کمتر شده است .\nط - تأسیس دائره تعدیل صنایع .\nس - اجراء هوتل در پغمان ، کابل ، جلال آباد ، مقر .\nك - تاسیس دائره احتفالات ."}
{"book": "adl0630", "page": 20, "text": "(۱۷)\n\nدر امور مربوط بمعارف\nمعلوم است که اساس وریشۀ جمیع ترقیات وابسته بمعارف است چونکه امروز\nاجرا وادارهٔ همه امور جزئیه وکلیه مربوط به علم کسی شده است ـ لذا باید که\nهمهٔ مامورین به زیورعلم کسی امروزه طوری که باید آراسته شوند ـ ازطرف دیگر\nاصلاحات وترقیات در يك مملکت وقتی پیش میرود که اهالی آن بمنافع آن دانسته\nبا دولت در قبول و پیش برد آن همراهی کنند ؛ واین آرزو از يك مملکت توقع\nنمیرود تا که همه افراد آن لااقل دارای تحصیل ابتدائی نباشند ، نظر باین همه\nاهتمام وتوجهی که به توسعه وترقی معارف شده و می شود نسبت به اعتناء به شعبه\nهای دیگر نهایت زیاد است وازهمین جهت بودجهٔ معارف ما سال بسال زیاد شده\nرفته وامروز در بودجه ها بعد از حربیه درجهٔ دوم دارد ؛ وبه نسبت عایدات مملکتی\nاز بودجهٔ بسیاری از ممالک همجوار ؛ بودجهٔ معارف ما بیشتر است .\nترقیات یومیهٔ معارف امری است عیان که مانند يك نهر جاری است وعموم\nمی بینند مع ذالك ترقیات این چهار سال اخیر آن بطور يك احصائیه اختصاراً\nتوضیح داده می شود :\n۱ ـ مکاتب ابتدائی جدید که درین چهار سال تاسیس شده ومی‌شود ( ۳۲۲ )\nمکتب است باین حساب در تمام علاقه داریها و حکومتی های افغانستان\nيك يك مكتب تاسیس میگردد .\n۲ ـ از مکاتب عالی از سنه ۱۳۰۳ الی حال ( ۲۲ ) مکتب به تفصیل ذیل تاسیس\nشده ومنظور گردیده اند مكتب اعداديه امانی ، مكتب امانی ، رشدیه\nغازی ، رشدیه استقلال ، تلغراف ، رسامی، نجاری ، معماری ، السنه ، زراعت ،\nدارالعلوم عربیه ، رشدیه مستورات ، رشدیه سمت مشرقی ، مكتب زراعت"}
{"book": "adl0630", "page": 21, "text": "( ۱۸ )\nسمت مشرقی ، رشدیه قندهار ، رشدیه هرات ، دارالمعلمین هرات\nرشدیه مزارشریف ، رشدیه قطغن ، مکتب پولیس ، موزيك ، قالین بافی\nآرچیتکت ، مکتب امورخانه برای نسوان .\n۳ -- از مکاتب ابتدائی درین چهار سال ( ٤٨٢٣ ) شاگرد فارغ التحصیل شده .\n٤ -- از مکاتب عالی درین دو سال اخیر ( ١٥٨ ) شاگرد فارغ التحصیل گردیده اند .\nه -- از تاریخ سنه ( ۱۳۰۳ ) تاحال ( ١٥١ ) نفر شاگرد تازه فرستاده شده\nوفرستاده می شوند .\n٦ -- شاگردانیکه در اوروپا تحصیل کرده واپس آمده اند بقرار ذیل است :\nانجنیر برق یکنفر -- انجنیر پوشش تعمیر یکنفر -- انجنیر تعمیر یکنفر --\nانجنیر سمنت یکنفر -- منصبدار عسکری چهار نفر -- انجنیر زراعت دونفر --\nمتخصص پولیس یکنفر -- طلبائیکه مریض شده آمده اند و هر کدام بکار\nترجمانی حالا مشغول اند شش نفر میباشد که جمله ۱۷ نفر اند .\n۷ -- عده محصلین مکاتب ابتدائی تابه سنه ۱۳۰۳ ( ۱۹۰۰۰ ) بود تا به سنه\n١٣٠٦ ( ٣٩٠٠٠ ) شد امسال که بودجه مکاتب جدید و قدیم داخل می\nشوند ( ١٥٠٠٠ ) است که تابه سنه ۱۳۰۷ گویا ( ٥١٠٠٠ ) طالب العلم\nدر مکاتب شامل می باشند .\n۸ -- عده معلمین مکاتب ابتدائی درین چهار سال بقدر ( ٦٥٠ ) نفر زیاد\nشده است .\n۹ -- طلبائیکه در مکاتب عالی تحصیل می کنند ( ٣٠٠٠ ) نفر .\n١٠ -- طلبائیکه امسال از مکاتب ابتدائی فارغ التحصیل شده بمکاتب عالی داخل\nمی شود ( ١٦٠٠ ) نفر .\n١١ -- عده معلمین مکاتب عالی باندازه یکصد نفر زیاد شده ."}
{"book": "adl0630", "page": 22, "text": "(۱۹)\n۱۲ - کتبی که از طرف وزارت معارف در چهار سال تألیف شده (۱۳۳) جلد .\n۱۳ - کتبی که وزارت معارف درین چهار سال طبع و توزیع نموده (۶۹۳۵۷۵)\nجلد است .\n١٤ - در پروگرام مکاتب : فن انداخت نظری و عملی هم اضافه شده است .\n۱۵ - برای اینکه وزارت معارف کتابهای تعلیمی و عرفانی را تحت نظر خود در\nوطن طبع نمايد يك مطبعه هم امسال دائره نموده است ."}
{"book": "adl0630", "page": 23, "text": "-(۲۰)-\n\nدر امور مربوط به تجارت :\n\nوزارت تجارت هم يك وزارتی است که نتیجه مساعی آن ازدیاد ثروت مملکت است ، البته اهمیت ثروت و توجه به ازدیاد آن واضح است درین شعبه هم باین چهار سال توجه زیادی بکار رفته است چنانچه آثار عمده مساعی درین راه قرار آتیست :\n۱ - واردات گمرکی درین چهار سال به نسبت گذشته ( ۲۲۰۲۷۶۵۱ ) افغانی اضافه شده است .\n۲ - تشکیل اوطاق تجارتی که روابط تجار وطنی را با کمپنیها و اتحادیه های تجارتی دنیا ایجاد و تنظیم مینماید و به اوقات معینه مجلس تجارتی از تجار برای مذاکره در پیشرفت امور تجارتی مملکت غور میکند ، تشبثات برای جلو گیری از اخراج یا ادخال چیزهائیکه به نشو و نمای منابع ثروتی مملکت مضرت دارد ( مثلا ادخال رنگ خام که به قیمت و صنعت قالین وطنی صدمه میرساند در نظر میگیرد ) ، هکذا این اطاق در همه مسائل تجارتی خصوصی مملکت و مسائل بین المللی تجارت دائما غور میکند و اقدامات و تشبثات لازمه بعمل می آرد .\n۳ - شروع به اجرای اخذ احصائیه های لازمه در امور تجارت .\n٤ - شرکتهائیکه موجب ترقی تجارت است و درین چهار سال تاسیس یافته قرار ذیل است :\nشرکت آلمان               در کابل\n» تنویرات               »\n» موتر رانی               »\nشرکت های دوا فروشی               »\nشرکت رفقای افغان               »"}
{"book": "adl0630", "page": 24, "text": "- ( ٢١ ) -\n\nشرکت تشویق افغان در کابل\n\" اتحاد افغان \"\n\" قمر مزار شریف\n\" ضیا قندهار\nه - از موسسه های صنعتی که درین چهار سال روی کار آمده مؤسسه های\nنافعهٔ ذیل است :\n- فابريك ترمیم و جمیع امور مربوط موتر و ساخت پرزه های\nماشینی آن در کابل\n- کار خانه های صابون سازی و عطر و واسلین و غیره \"\n- کار خانه سمنت سازی در کابل\n- کار خانه گوگرد سازی در دارالامان\n- کار خانه یخ سازی در قندهار\n- ماشینهای پنبه و روغن گیری و صابون سازی - در مزار شریف\n- ماشینهای نختابی و پارچه بافی و یخ سازی و نجاری - در هرات\n- آسیاب گندم در اندخوی\nاحضار فابريك قند سازی :\n\" \" کاغذ سازی\n\" \" بافتن پارچه های نخی و جیم -\n\" \" بافتن پارچه های پشمی و کشمیره نازك ، -\n\" ماشین های دکمه سازی\n\" \" محافظه میوه\n\" \" شیر و مسکه و پنیر ساختن\n\" \" آب کشی و تیل خاك کشی"}
{"book": "adl0630", "page": 25, "text": "- ( ۲۲ ) -\n\n٦ - از حکومت آلمان حق كاملة الودان در معاملات تجارتی برای تبعه افغانستان\nگرفته شده است .\n٧ - از حکومت پولند حق ترانزيت آزاد گرفته شده است .\n٨ - در خصوص معاهده تجارتی با حکومت شوروی مذاكرات ما در مسكو\nجریان دارد و عنقريب مسئله مذكور بين دولتين تسويه خواهد شد .\n٩ - حکومت آلمان پروژه يك معاهده تجارتی را با افغانستان پيش نموده و فعلا\nپروژه مذكور تحت غور است .\n١٠ - تكميل بند غازی .\n١١ - تكميل بند سراج غزنی كه تا ( ٣٦٠٠٠ ) جریب زمين را آبياری\nمیکند .\n١٢ - شروع به نهر رزاق كه عجالتاً كار آن معطل است .\n١٣ - اقدام به بستن يك بند در چمکنی كه در بودجه امسال منظور شده است\nولی به سبب اینکه می باید اجاره دار آن از خود اهالی منگلی یا چمکنی\nباشد تا حال اجاره دار پيدا نشده و كار معطل مانده است .\n١٤ - معادنيكه از سنه ١٣٠٢ باين طرف كشف شده عبارت است از ( ٤٩١ )\nمعدن که از ان جمله کار آمد و مفيد آن ( ۱۸۸ ) شناخته شده\nباین تفصیل :\n-- معدن مس ٥١ معدن\n-- \" آهن ٤١ \"\n-- \" ذوغال ١٩ \"\n-- \" گوگرد ١٨ \"\n-- \" سرب ٦ \"\n-- \" سنگ ریشه ٨ \""}
{"book": "adl0630", "page": 26, "text": "( ۲۳ )\n\nمعدن ابرك ۵ معدن\nتباشیر و سنگ مرمر کل سفید چونه ۱۷ «\nرنگهای خاکی مختلف ۱۹ «\nتیل خاك ۱ «\nجوهر بارود ۱ «\nسنگ بیتو مین که ازان تیل خاك و پطرول بعمل می آید ۲ «\n۱۵ — يك اداره بنام تحلیل خانه برای امتحان مواد خام معدنی تشکیل شده و ( ۹ ) نفر از محصلین درین اداره تعلیم میگیرند .\n١٦ — عقد قرارداد اساسی در خصوص معدن تیل خاك هرات\n۱۷ — عقد قرار داد در خصوص معدن لاجورد .\n۱۸ — قرار داد اساسی در خصوص کشف معادن و ایراد شعبه کار خانه آهن ریزی کروپ .\n۱۹ — یکی از منابع بزرگ ثروتی افغانستان جنگلات آنست برای مسائل مربوط جنگلات يك اداره در نفس وزارت تجارت تشکیل داده شده است .\n۲۰ — يك ریاست جنگلات برای امور جنگلات سمت جنوبی در جاجی تشکیل داده شده است چنانچه عایدات سه ماه اول ( ۱۳۰۷ ) این ریاست بالغ بر ( ۷۵۰۰۰ ) افغانی است .\n۲۱ — برای مطالعه حالات جنگلات حکومت کلان اسمار سمت مشرقی يك متخصص اعزام شود ، بعد از ملاحظه راپور متخصص استفاده از جنگلات چوبهای سمت مشرقی که نهایت عمده و يك منبع بزرگ ثروت است و وسیله رسانیدن آن مخارج دریای کنر است سررشته صورت عملی را میگیرد .\n۲۲ — برای ازدیاد نسل اسپ های خوب سال گذشته اسپ های عمده به گله دارهای مزار داده شده ."}
{"book": "adl0630", "page": 27, "text": "( ٢٤ )\n\n٢٣ - برای ترویج گوسفند قره قلی و ازدیاد نسل آن تشبثات پیش گرفته\nشده چنانچه سال گذشته جوره های زیاد آن از مزار آورده و بمالدارهای\nقندهار و مشرقی و کابل داده شد .\n٢٤ - انشاء يك گمرك خانه مرکزی در کابل شروع شده است .\n٢٥ - تعمير يك پيله خانه برای تخم پيله و پرورش آن در شرف اختتام است .\n٢٦ - پنجاه نفر از اولاد های وطن را فن پیله تعلیم داده شده است .\n٢٧ - يك عمارت برای ریاست جنگلات سمت جنوبی در جاجی ساخته شده\nاست ."}
{"book": "adl0630", "page": 28, "text": "( ۲۰ )\n\nدر امور مربوط طبیه\n\n۱ : – تأسیس شفاخانه ها در ولایات و حکومتی های اعلی واستخدام دکتور های متخصص برای هر يك از شفاخانهای مذکور .\n۲ : – تاسیس شفاخانه مستورات در کابل ، درین شفاخانه داکترها وداکترس متخصص برای هر شعبه فن استخدام شده اند ، که برعلاوه معالجات امراض نسائیه ، جراحی ، امراض چشم ، امراض داخلی را اجرا میدارند و داکتر متخصص دندان نیز طلب شده و ولادت خانه مخصوص هم در داخل شفاخانه تاسیس گردیده .\n۳ : – تاسیس شفاخانه حلیمه خانم در پغمان و سناتوریوم در پبکیتوت .\n٤ : تنظیم و تکمیل نواقصات شفاخانه مرکزی قول اردو و معاینه خانه های آن و بعد اکمال سپردن بوزارت حربیه .\nه : – استخدام مامورین صحی آبله کوبی ، و اعزام آنها در ایالات و اطراف مملکت ، مامورین مذکور از گوساله ها آب چیچك را گرفته و بوسیله تلقیح اطفال را از چنگال این مرض نجات میدهند و نیز تعیین آبله کوب سیار در ٦ کروهی کابل .\n٦ : – تاسیس مجله بنام مجموعه صحیه که ماهانه نشر و مجاناً به مامورین دولت و اهالی توزیع میشود .\n٧ : – مجادله با امراض متعدیه و مسریۀ سفلیس در مزار وسمت جنوبی بوسیله فرستادن ادویه لازمه از قبیل سلوار سان و غیره .\n۸ : – خرید چهار دستگاه ماشین ( ایکسرنز ) مکمل و سامان جراحی مود جدید ترین علاوه بخریداری سابق که بشفاخانها موجود است ."}
{"book": "adl0630", "page": 29, "text": "- ( ٢٦ ) -\n\n٩ : - تدوین قانون منع طبابت و داکتوری بدون اجازه نامه رسمی از مدیریت\nمستقله طبیه و تعیین نمودن اطبای ممتحن به تمام افغانستان و بعد از ان برای\nاشخاصیکه قابل طبابت دیده شدند فرستادن اجازه نامه های طبابت و\nهمچنین تعیین ممتحنین در هر ولایت از طبیبان لایق خود آنجا تا همیشه\nاشخاصیکه دعوی طبابت کنند بعد اخذ امتحان نتیجه را بمدیریت مستقله\nطبیه ترسیل داشته طلب اجازه نامه نمایند .\n١٠ : - ترتیب و تنظیم هدایات لازمه صحیه بلدیه برای جلوگیری از شیوع\nامراض و تنظیف شهر و فرستادن آنها به ریاست بلدیه کابل .\n١١ : - ترتیب مواد قانونی صحیه بلدیه در ( ١٣ ) ماده و پیش نهادن برای تصویب\nبشورای دولت ترتیب و تنظیم استاتستیک های عمومی مرضای شفاخانه های\nمرکز و ایالات و نشر آنها بتوسط جراید محلی .\n١٢ : - استخدام مشاور صحیه برای استشاره در امور صحیه .\n١٣ : - تصحیح قانون نامه دارالمجانین و تقدیم نمودن بشورای دولت .\n١٤ : - شعبه تعمیرات الف : - شفاخانه دارالامان\nب : - » حلیمه خانم پغمان\nج : - » سمت جنوبی\nد : - » هرات\nه : هوتل فرح بنام شفاخانه پغمان ساخته شده بود بعد\nاحداث شفاخانه حلیمه خانم برای هوتل گرفته شد\nو : - مدیریت مستقله طبیه در پغمان .\n١٥ : - تعدیلات که در ابنیه قدیمه شده و دیگر بناهم به آن الحاق گردیده\nتا صورت شفاخانه بخود گرفته ."}
{"book": "adl0630", "page": 30, "text": "( ۲۷ )\n\nالف :— باغ بلند برای شفاخانه قول اردوی مرکز .\nب :— کوتی بيكتوت برای سنا توریوم.\nج :— هوتل شیر احمد تجار برای شفاخانه مستورات .\nد :— عمارت بهاولی برای سناتوریوم سمت مشرقی.\nه :— باغ مهمان خانه که کار آن برای شفا خانه ملکی شهر کابل شروع\nشده .\n\nاستاتستيك عمومی شفاخانهای مربوط مدیریت\nمستقله طبیه از ۱۳۰۳ الی اخیر ۱۳۰۶\n\n۱ — مریضانیکه گرفتار امراض صعب العلاج بوده و در شفا خانه\nبستری شده ، وبالاخره باکمال صحت وسلامت از شفاخانه\nخارج شده اند ۶۳۳۷ نفر\n۲ — مریض هایکه صرف تداوی وجراحی های خفیف در معاینه\nخانه ها شده اند ۰۵۳۳۰۶۳\n۳ — اطفالیکه در شهر کابل و پغمان و بعضی جایهای دیگر در مدت\nدوسال آبله کوبی شده اند . ۱۱۲۷۰\n\nالف — انتظام ايستاتسيك خال چيچك از ۱۳۰۵ و ۱۳۰۶ است . . .\nب — عده اطفالیکه در ظرف این دو سال آبله کوبی شده اند ، تنها\nاز شهر کابل و پغمان و معددی از ولایات بوده اند زیرا در ایالات\nبه علت آنکه دواساز چیچك در بودجه منظوری نداشتیم.\nو ادویه مذکور که از کابل فرستاده می شدبعد از پنج شش مرتبه فرستادن\nيك دفعه ثابت میرسید که آنهم برای عده معدودی کفایت میکرد . آن\nوقت غالب اهالی هم اطفال خودرا برای خال زدن نمی آوردند ."}
{"book": "adl0630", "page": 31, "text": "- ( ٢٨ )\n\n٤ - البته همه میدانند که مرض سل یکی از امراض صعب العلاج\nاست ، و کسانیکه دچار این مرض بوده اند ، غالباً قطع امید\nواری از حیات نموده اند در ظرف سال ١٣٠٧ که مدیریت\nمستقله طبیه موفق به تأسیس شفاخانه مخصوص امراض سل\nودق موسوم به « سناتور یوم » گردید اشخاصیکه ازین\nمریض خانه تداوی شده ، و شفا یافته اند .\n٨ نفر\n\n٥ - عده مریض های که در ظرف چهار سال از ١٣٠٣\nالی ١٣٠٦ در شفاخانه های مربوط مدیریت مستقله طبیه\nفوت گردیده اند . . . .\n٤١٠ نفر\n\n. اگر احصائیه فوق در نظر زیاد آید مسؤلیت آن برعهده مدیریت مستقله طبیه\nنیست ؛ چه اولاً اجل امری است طبیعی وثانیاً مریضانیکه تا کنون در شفا خانه\nها آمده اند غالباً تا وقتیکه دست آخرین رمل و تعویذ نویس وفال بین را نبوسیده\nوبه اصطلاح عوام پایش در لب گور نرسیده خود را تسلیم داکتر معالج نه\nنموده اند .\n\nکتابخانه محمد اکبر\nعشیق\nکارته سه کابل افغانستان\n\n* *\n*"}
{"book": "adl0630", "page": 32, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0630", "page": 33, "text": "[BLANK PAGE]"}