[BLANK PAGE]


وظائف
مدیران مکاتب مرکز و ولایات و معاونان
و ماموران
و سر معلمان

در مطبع وزارت جلیله معارف طبع گردید

اول میزان
سنه ۱۳۰۳


هو القيوم
چون نظامنامه سابقه معارف که در سنه ۱۳۰۰
ترتیب و تنفیذ شده بود بصدور دیگر نظامات
از طرف دولت و من جانب معارف منسوخ شده
است و همان احکام دولت و معارف حالا
ناسخ و بر قرار است اما بعض قوانین دیگر که تتمه
آن گفته میشود معین میگردد تا همه مامورین
مکاتب بر ان عمل نمایند .
وظائف مدیران مرکزی
وزارت معارف
۱ : - در تربیه دینیه و اخلاقیه طلبه باقصی الغایه کوششان
تا عقائد و اعمال شان از اطاعت اولی الامر
و خدمت ملت مملو و مواظب باشند.
۲ : - جسد حمیل و جهد بلیغ در ترقی تعلیمی مطابق پرو
گرام رسمی وزارت معارف و از تعمیل باقی


احکام آن ورزیدن
۳ : -- تعین معلمان بدروس مناسبه و ترتیب و تقسیم
اوقات درجد و لیسکه از طرف ریاست تدریسات
تصویب می شود
۴ : -- تصدیق و تنقید خدمات معلمین و مامورین ماتحت
و اظهار رای در ترقی و تنزل شان
۵ : -- بقرار قواعد رخصت جداگانه متعلمان را رخصت
دادن آماحتی الوسع متعلمان را رخصت ندهند
غیر از مرض خود شان و در فوت اقربا و نکاح و غیره
از یک یک روز اضافه مرخص شان نسازند
در کارهای ضروری از یکروز بیشتر رخصت
ندهند (علاوه بر مرض خود شان در صورتیکه
اولیای شان محتاج بیاماری شان باشند
مدیر تا یک هفته مرخص شان ساخته میتواند )
۶ : -- هر ماه تذکره حاضری طلبه را مع نتایج امتحانات
ماهانه که یک یک دو دو مضمون هر هفته گرفته میشود
با دیگر کوائف و مسایل و ضروریات مکتب بعد


۳
او اصلاح و مشوره بمعلمان بریاست تدریسات
گسیل کردن
۷ : ـــــ طلبه غیر حاضر خود را احضار نمودن و بمجازات تادیبیه
اصلاح شان کرده اگر حاضر نشوند سزای سخت
دادن و هر روز درین باب سعی کرده هر غیر حاضر را
احضار نمودن .
۸ : ـــــ بیرق حاضری و زینه رفعت را هر ماه بقرار
لیاقت جماعات اعطا و آراسته کردن
و حسب حیثیت طلبه اوراق امتیاز و تحسین
و آفرین توزیع نمودن (بروز های سه شنبه ،
پنجشنبه هر ماه)
۹ : ـــــ قواعد رخصت را حسب قانون تعداد اجرا
کردن ، الا در باب حاضری ، و یک ساعت
رخصت بعد از توپ که عوض آن خود وقت
مکتب نسبت بدیگر دوائر کم است و در
شروع و اختتام هم فرق دارد
۱۰ : ـــــ هر روز قبل از شروع تعلیم هر ساعت با معلم


۴

در جماعت رفته نصف وقت با ونشستن و
در باره تدریس آن نوتها گرفته بعد از ساعت
تعلیم در ساعت خالیش مفاهمه
نمودن و بالنوبه روزمره این معاینه و مفاهمه
را دوام دادن .
۱۱ : اگر طلبه سه روز غیر حاضر شوند جدول آنرا ساخته
بعد از ساعت اول بر وز چهارم بحیپراستی داده
تا قبل از اختتام وقت مکتب جمع آوری
کند . و بعض معلمان و متعلمان را نیز بعیادۀ
طلبه مریض فرستادن در باب غیر حاضری
خود طلبه همسایه را باخذ معلومات آن مقرر
کردن
۱۲ : اگر مامورین مرتکب جرائم گردند مجازات
آن حسب قانون دولت پرداختن .
۱۳ : بعد از امتحانات خصوصی سه ماهه و شش ماهه
با معلمان در باب جمیع مطالب و کارهای
مکتب مشاوره و مذاکره نموده تجاویز مفیده را


بریاست تدریسات عرض کردن .
۱۴ : ــــ در امتحانات سه ماهه شش ماهه معلمان یک
مضمون را بامتحان معلمان دیگر مضمون مقرر
کردن و اگر معلمان کافی نباشند بریاست
تدریسات پانزده روز پیشتر عرض کرده
استمداد نمودن .
۱۵ : ـــ اقلا ده دقیقه قبل از وقت مکتب حاضر شده
صفائی امکنه و امتعه لازمه را نمودن و تهیه
مایحتاج معلمین و طلبه را در هر جماعت کردن .
۱۶ : ــــ رقعات رخصتی عمله و معلمین را قبل از ساعت
اول و در ده دقیقه اول آن معاینه کرده بعوض
معلمان غیر حاضر حاضرین را مقرر نمودن اگر معلمان
احیانا کافی نباشند سر جماعته را بتکرار
درس دیروزه گماشتن .
۱۷ : ـــ کتاب حاضری عمله و طلبه را ده دقیقه بعد از شروع
کار و کتاب ترقی تعلیم را بعد از مکتب روزانه
ملاحظه کردن .


۱۸: — حاضری معلمین و عمله را پنچدقیقه قبل از وقت مکتب
گرفتن و معلمان را قبل از زنگ هر ساعت
در جماعت های شان فرستادن تا تهیه لوازم
درس را نموده بمجرد زنگ زدن آماده کار باشند .
۱۹: — متعلمین را بعد ارتکاب خطیات بقرار هدایات
مجازات بسزا رسانیدن و اگر خلاف آن
جزا داده شده بود از معلمان بازخواست
نمودن .
۲۰: — در میان تعلیم بیرون و درون احاطه مکتب هیچ
صدای مخل یا منظر اجنبی راحتی الوسع اجازه
ندادن .
۲۱: — در آخر هر ماه نمبرهای دروس امتحان طلبه را
در اوراق اطلاع ثبت کرده با مضای نگران
و خود جهت اولیای شان فرستادن و طلبه
چون دستخط های اولیا را بر ان گرفته پس
بیارند آن اوراق را بالترتیب در الماری ها
نگهداشتن .


۷

۲۲ :ــ بروز مجلس پنجشنبه آخری سیر علمی از نگرانها معلوماتی
طلبہ گرفتن که در داخل و خارج مکتب چگونه
رفتار مینمایند و با معلمین بصلاح و مشوره و مذاکره
تعلیمی و تربیوی نمودن .
۲۳ :ــ نگرانی اسباب و ادوات و کتب وغیره
را نمودن و در سه ماه یکبار تفتیش کامل آن نمود
نواقص را بریاست تدریسات نوشتن .
۲۴ :ــ اگر طعام و یا فواکه بطلبه داده شود اهتمام و
انتظام آنرا چنان نمودن که خود طلبه در ان دخیل
باشند و بالنو به نگرانی و تیاری آن نمایند
اما در تعلیمات شان هرج واقع نیاید نه در
اثنای آمادگی نه در حین صرف بلکه بعد از وقت
مکتب بدوشان سر رشته مذکوره را بدستی
نمودن .
۲۵ :ــ در سیر علمی طلبه را بنمگرانی و انتظام تقسیم شیرینی
و میوه و چای وغیره مقرر کردن تا در امور عملی نیز
دسترسی پیدا کنند . و اگر از طرف وزارت مصارف


۸
سیر علمی منظور باشد)
۲۶:- هدایات و لوائح وزارت معارف را بروزهای
سه شنبه و پنجشنبه پیش طلبه و معلمین خواندن
و در تعمیل آن کوشیدن .
۲۷:- بقرار هدایات تربیه بدنیه بروز های سه شنبه
و پنجشنبه عمل نمودن .
۲۸:- بروز های سیر علمی نصف روز معلمانرا باعلام
نواحی و جوار سیر و ابلاغ دیگر معلومات مفیده
موالید ثلاثه که در گرد و پیش بیایند گماشتن .
۲۹:- هر روز معاینه طرز تعلیم معلمانرا نمودن و معلومات
خود را در بارهٔ آن روز افزون داشته بمعلمان
۳۰:- در حصه های تفریح همه کارهای معلمین و طلبه را اجرا
کردن تا در میان تعلیم هیچ مداخلت و خللی رو
ندهید .
۳۱:- مشاهرات عمله را بعد از وقت مکتب
تقسیم کردن - تا در میان تعلیم اختلالی رخ ننماید
۳۲:- کارهای تعمیر و ترمیم درینخانه ها را در ایام رخصتیت


۹
تمام کردن و معلمها را بالنوبه برای نگرانی گماشتن پیشتر
٣٣ :ـ در میان ساعات تعلیم و مدت کاری چوکی ها بینزما
را ملتوی کرده بعد از وقت مکتب اجرا کردن
و نوبهٔ معلمها را بنرانی آن گماشتن .
٣٤ :ـ در جماعت رفته ملاحظه کردن که معلمان مطالعه دروس
خود را در خانه خود نموده درس میدهند و حین تدریس
در کتاب رجوع نمی کنند و بند نمی مانند و همه سوالات
طلبه را فی البدیهه جواب میدهند و برای معلمان
پیشتر تفهیم این امر کردن ،
٣٥ :ـ برای هر جماعت یک معلم را نگران تعلیمی و اخلاقی
آن مقرر کردن آن معلم را که دران جماعت بیشتر از
دیگران درس داشته باشد .
٣٦ :ـ ظواهر و بواطن معلمان را پاک و صاف داشته که در
لباس و بدن شان نظافت و طهارت و در اوضاع
شان رعب و ادب بود و طلبه را نیز با قتثا ل
شان واداشتن .
٣٧ :ـ هنگام ادخال طلبه را ملاحظه کردن که امراض خبیثه


۱۰

داشته نباشند .
۳۸ :ــــ اگر متعلمی خیال خروج داشته باشد یا پی هم غیر حاضر
گردد دو چند مصارفش را سنجیده بواسطه وزارت
باولیائش حواله کردن .
۳۹ :ــــ مستخدمین را بکارهای خصوصی خود دیگر معلمان نگرفتن
الا برضای شان خارج از وقت مکتب .
۴۰ :ــــ مدیران نه خودشان و نه مامورین از طلبه قرض
میگیرند و نه دیگر قسم استمداد از ایشان مینمایند
بلکه مثل اولاد خود آنها را دانسته دائماً در فکر تربیه
محسانه شان میباشند .
۴۱ :ــــ اگر بعضی متعلمان در امتحان سالانه بسبب عذر
مقبول غیر حاضر باشند در بین یکماه اطلاع آنرا
بریاست تدریسات دادن تا دیگر امتحان گرفته
شود .
۴۲ :ــــ اگر برخی طلبه در امتحان پیشین به غیر حاضر با عذر معقول
باشند قبل از گذشتن پانزده روز امتحان ثانی
شانرا گرفتن (و بعد وقت مکتب)


اگر طلبه در امتحانات ماهانه غیرحاضر معقول باشند
نمبرهای قیاسی از معلمان گرفتن که بصورت کامییا
از ثلث بیشتر نباشند و در صورت ناکامی هما
که باشند درج اوراق اطلاع گردند .
۴۴ : اگر مدیران بوزارت کار داشته باشند در قبلاً
بعد از رخصت مکتب شفاهاً بواسطه ریاست تدریسا
تقدیم نمودن .
۴۵ : باطوار و حسیات معلمین متعلمین پرداختن که در امور
دینی و سیاسی آزادی بیجائی را ظاهر نکنند که مخل حکو
حنفی و مینی افغانستان باشد .
۴۶ : چون معلمان رخصت دو ماهه مجری دارند لہذا ۲۰ روز
رخصتی شان در همین مدت مجرا میشود .
ضوابط ہذا برای مکاتب امانیه و امانی نیز معمول است
باین فرقیکه بواسطه ریاست مکتب خود بریاست
تدریسات رجوع مینمایند بسر معلمان مکتب نیز این قویا
عائدست الا آنها بجا ریاست تدریسات با کو
یا بمدیریت سمت ولایت رخ میکنند.


وظائف مدیران معارف
ولایات
۴۸ : هدایات و لوائح وزارت معارف را خوانده نقل
آنرا بمامورین مکاتب میفرستند و توضیح آنرا بواسطه
معاونان خود مینمایند یا مولین آنرا به متعلمان میفرستند
وخورشان توضیح آن مینمایند
۴۹ : هر مدیر یک روز نامچه دارد که دران کارهای
روز مره خود را تثبیت او خلاصه آنرا ماهانه بریاست
مدیریات میفرسند و دران بیان دوره های
خود و معاونان خود را مکاتب و اجتهادات
خود را می نویسد
۵۰ : مثل مفتش و مصر بهر در مکاتب متعلقه خود و دوره کرده
معائنه تمام امور تعلیمی و تربیوی و انتظامات مکاتب
تفتیش سامان و کتب اداره را مینماید هنگام کرده معائنه
مدیر یا معاون باوی نمیباشد بلکه بدیگر مکاتب معائنه


۱۳

میکند الا در صورت ضرورت .
۵۱ : مدیر ده روز در ماه یعنی در سالی چهار ماه در دور
صرف می نماید .
۵۲ : مدیر پروغرام دوره مکاتب را چنین ترتیب میدهد
که چون خودش در بعض مکاتب میرود یک معاون
در مرکز بعوض او باشد و دیگر معاون اگر باشد بدیگر
مکاتب بگردد و مامور اگر باشد علاوه بر مکاتبیکه در انها
مدیر و معاون گردش دارند در دیگر مکاتب معاینه
کند تا باندازه مناسب و مساوی همه مکاتب
زیر نگرانی و تفتیش بیایند چون مفتش از طرف وزارة
معارف وارد شود نیز تنها باشد مدیر و معاون
و مامور بدیگر مکاتب دوره نمایند تا همه مکاتب علی السو
حق تحقیق و تفقد برسد فقط بحالت ضرورۂ مفتش
و مدیر وغیره متحداً معاینه کرده میتوانند مثلاً در صورت
احتفال یا تدقیق کدام امر مهم .
۵۳ : مدیر و معاون و مامور تقسیم معاینه را بطرزه مینمایند
که یکدامیشان هر مکتب را در اثنا سال یکبار باکثر


۱۴
کم باشند دوسه بلکه زیاد کرت دیده بتوانند -
و بعض مکاتب بسبب بعد مسافه از معاینه محروم نمانند
و بر یکی بار گردش نیفتاده مدیر و معاونان و ماموران
همگنان جمله مکاتب را بنگرند -
از وظائف مدیران مرکزی اکثراً تعلق بمدیران
و معاونان و ماموران معارف ولایات نیز دارند
لہذا علم شان بر همه قواعد و ضوابط مندرجه لازم است
بعض احوال مختصه مکاتب مرکزی را مستثنی داشته
در باقی امور تعلیمی و تربیوی و انتظامی مدیران
و معاونان و ماموران مشترک اند -


۱۵
وظائف معاونان
و ماموران معارف ولایات
۵۳:— معاون یک روزنامچه دارد که دران اجراات
روزمره خود را ثبت کرده خلاصه آنرا بمدیر میفرستند
۵۴:— مامور درسمت خود و معاونان در اثنای اجراات
خود حیثیت مدیر را دارند و چون مدیر در مرکز نباشند
معاون نیابت او مینماید.
۵۵:— ماموران هدایات و لوائح را که از طرف مدیریت
وصول میکنند بمعلمان ابلاغ و ایضاح مینماید.
۵۶:— معاون بیست روز در ماه یعنی در سالی هشت ماه و مامور
شش ماه در دوره بسر می آورد.
۵۷:— احدی از معلمین حق ندارد که در اقدامات سنتین
مداخلت ورز و معاونین و مامورین در اثنای معاینه
و امتحان ، مافوق همگنان در مکاتب شمرده شوند.
۵۸:— معاینه کتب و غیره کارهای اداره را مینمایند و برای
ازاله و رفع نواقصات آنها وسائل مستحسنه برای


١٦

اصلاح پیدا کرده بمدیریت عرضه میدارند.
٥٩- ملاحظه نواحی و حوالی مکتب را ظاهراً و باطناً مینمایند -
صفائی - خوشگواری - امنیت - بی اختلالی
آن و نیز نظافت بدن و لباس و سامان تعلیم طلاب
وغیره. و هدایات درین باره میدهند.
٦٠ - در میان دوره در هر مکتب ملاحظه کتب ذیل
می نمایند:-

داخل و خارج، حاضری متعلمین، حاضری معلمین سوال
و جواب - غیر حاضران - تقسیم سامان تعلیم، جمع و
خرج نقدی، ثبت مراسلات، اطلاع و احضار
معلمین و متعلمین، جلد سدات، کتاب معاینه
کتاب تشخیص کتاب اطلاع ترقی تعلیم (که معلم
بالای امضای خود تعلیم منیرا که در ظرف یک هفته
دادن داشت بروز پنجشنبه هر قدر که داده ا
دران درج میکند) و کتاب جزا و سزای معلمین،
و مامورین و متعلمین (و هر یک از مامورین و معلمینکه جزا


۱۷

قانونی د هر معلمیکه سزای بدنی بسیا د حتما کیفیتش درج
کتاب باشد، و کتاب نتایج امتحان خوبی و بدی
شانرا نسبت باجراآت شان نیز تعمیق و تدقیق
می کنند.
۶۱:--راجع بخوراکه معاونین و مامورین بدیگران تکلیف
نمی کنند چون از اهل معارف هیچ اوضاع خیلی
ناموزون و نامناسب است پس بهرحیث این
رسومات دعوت و ضیافت قطعاً ممنوع است
و تحفه و غیره از نزد معلمین و متعلمین و مامورین قبول
کردن حرام است
۶۲:-- راجع رخصتی مامورین و معلمین که بعد از تصدیق مافوق
قریب داده میشود دقت مینمایند که آیا بقرار قاعده
یعنی مثلاً معلم بعد از تصدیق سر معلم و مامور از مدیر
مرخص شده است و رخصت ۲۰ روزه علاوه
بر رخصت دوماهه حاصل نکرده است.
۶۳:-- نسبت بخدمات و معارف پروری اشخاصیکه قابل
انعام و نشان گرفتن باشند با مدیران مخابره


۱۸
مینمایند.
۶۴ :— معاونین و مامورین ملاحظه مینمایند که آیا سر معلمان را پورت
حاضری را بعد از هر پانزده روز و راپورت اسباق را
بعد از هر ماه بدرستی ارسال نموده اند .
۶۵ :— می بینند که آیا سامان تعلیم و اسباب لازم بمطابقت
پروغرام تعلیمی در مکاتب موجود است و کم یا بیش نیست
بر تقسیم اوقات دقت میفرمایند که آیا برای هرمضمون
قرار تجویز ریاست تدریسات عمومیه تدریسات
معمول و مجری ست ؟
۶۶ :— در جماعات می نشینند و بر اصول و سبک تعلیم معلمین دقت
میفرمایند و برای اطمینان خود از طلبه سوالات مینمایند
نواقص و معایبی را که می بینند در کتاب یادداشت
خود ثبت می کنند .
۶۷ :— بر مقدار خواندگی هر جماعت علم آور و تطبیق مینمایند
که آیا اگر بهمین رفتار خوانده برود در آخر سال پروغرام
خودش را تکمیل نموده می تواند ؟
۶۸ :— بر جماعت بندی مکاتب و تناسب عده معلمین و جماعتها


۱۹
آنها دقت میفرمایند . که موافق قاعده هست ؟
۶۹ :— راجع بترقی معارف اگر از طرف حکام اهمال و مماطله رفته باشد
و یا بوسیله از وسایل مانع پیشرفت امورات معارف
گردیده بودند بمدیریت معارف می نویسند .
۷۰ :— معاونین و مامورین در معلوم کردن لمیاقت علمی معلمین
بکمال دقت ملاحظه می کنند و می بینند که آیا بمطابق
شرایط موضوعه وزارة معارف ولیاقت معلمی را دارند
یا نه ؟
۷۱ :— استعداد عمر طلبه بعلم می آورند که آیا بموافقت نظامات
معارف طلبه داخل مکاتب گردیده اند یا نه . کسی خلاف
قاعده خارج نشده هست ؟
فقرات مذکوره اوراق هذا که راجع است بوظائف مدیران
مکاتب مرکزی مدیران ولایات و سر معلمان و معاونان و ماموران
تا ترتیب نظامنامه معارف منظور و صحیح است محمد حسین
موقتاً پیش شود ا و وزرا تصدیق و تصویب شود از طرف
وزارت معارف تقسیم ذریعه تسهیلات اجراست امور برای
مدیران مکاتب داده شده فیض محمد وزیر


[BLANK PAGE]