صحيفه ١٦
سال چهارم
شماره ٣

خواند كه يك كرو و ازور جرمن ، ايمدن ، نام كه بتلاش و ستریت میتانمت ، يك جهاز جنگی انگلیزی بر آمده بود. در خلیج بنگال قریب بندر کلکته در مابین تاریخ ١٠ و ١٤ ستمبر پنج جهاز های تجاری که از مال مالا مال بودند غرق کرده. مگر مسافر و ملاحان آزارهایی داده که چنانچه بالفعل رسماً اعلان شده که بعد ازین کدام جهاز بدون ذمه واری و عهده داری از رانگون به خلیج بنگال نیاید.

( ارجنك برتيني )

از قلم نامه نگار اخبار بيمه :
این جنگ بر خطر و انديشناك در تمام هندوستان خصوصاً در بندر بمبئی بسیار پریشانی و سراسیمگی را منتشر ساخته است . قبل از دو سه هفته شنیده شده بود که ، کولایو ، نام یکجهاز جنگی جرمن خود را نشان داده که عزیمت بمبئی را دارد . ازین خبر دهشت از جمع اهالی بمبئی از خورد و نوش و کار و بار ماندند که بعد از چند روز در تمام بمبئی بازار کشت و خون و آتش زده گی گرم خواهد شد. زیرا آن جهاز ، شیل ، نام يك قسم گلوله بم می اندازد که از فاصله ١٥ میل رفقانده میشود و چون بر بالای مستعمرات و آبادی میرسد فی الحال میکفد و دفعتاً دو هزار کارتوس نومیه دار ازان می براید و بمجرد انتشار آنها يك دود كثيفي بايك مواد آتشگیری میراند که دود آن بدماغ هر کس که برسد فی الحال از ماده مسمومی که در ان موجود است هلاک میشود ، و آن ذرات دیگر که بهر جا میرسد آتش میگیرد. که البته آن به آب گل نمیشود مگر شکر خدا که بعد ازان معلوم شد که این جهاز جانب عدن رفت و در بحر احمر ناپدید گشت ، واهالی بمبئی از شر شرر آن مأمون و ممنون شدند. خبرهای جنگ را شنیده دکاندار ها و سوداگران بمبنى جميع اشیارا گران قیمت ساخته بودند. مگر حکومت آنها را برقيام نرخ قدیم مجبور کرد . و نايب الحكومة بمبئی بالذات ببازارها آمد و دکاندارها و تاجرا را به ارزانی نرخ تنبیه نمود. استحكامات شهر هم بخوبی کرده شده اند . علاوه بر جهازها شبکه بردو را دور بینی پهره داری و حراست میکنند قلعه های زیر بحر و سواحل را نیز قایم بندی کرده اند و در بحرهای بحری مرانکها پوشیده شده اند. درین هفته و ایسرای هندرسها به بمبئی آمدند و خير جميع سنكرها وقلعه ها را گرفته بمدراس رفتند.

پس میکردیم. از همه بالاتر اینکه از احوال بیرون پاریس هم کسی خبر ندارد که چه میشود. خبرها را سانسور بشدت پنهان میگیرد. و هیچ معلوم نیست که چه میشود و چه میگذرد، اما بزرگترین مصیبت که دامن وارد آمده این است که چون از استانبول می آمدم نقد موجود خود را به کاغذهای بانکنوت انگلیسی که در هر جا و هر طرف دنیا بحرمت داد و ستد میشود تبدیل داده بودم. چرا که برداشتن پیشه نقد مشکل بود. و از دیگر لونها لوت انگلیسی را معتبر و رواج یاب تر دانستم . مگر بسیار غلط کرده بودم . يك دانه آنرا بهزار مشکلات بيك يون نفسان صرف کرده توانستم. يعنى يك بانكنوت ده پونی را به نه یون اما هزار زحمت شکستاندم . حالا گویانه پوند را مالک میباشم کا گر تبدیل آن کاغذها دشوار شود، و همین نقد موجودم نیز تمام شود. در حالیکه صدها پوند کاغذ نجیم باشد. بهانه اینکه گرسنگی معروض خواهم ماند . از حالا بنان و بر خوردن قناعت ورزیدن گرفته ام . هر کس میگوید که این مجاز به بسیار در از خواهد شد. حالا همینقدر نوشته توانستم. اگر بدانم که مکتوبم بخدمت شما واصل میشود باز خواهم نوشت. اگرچه از قبول شدن مکتوب بهدا کخانه ها اعلان شده است اما از رسیدن این مکتوب خاطر جمع نیستم. ممکنست که این مکتوب را هم باز کنند و چون به بینند که فارسیست پاره کرده بیکسو خواهند انداخت. همه تلگرافها اگرچه خصوصی هم باشد تا به رئیس پولیس محله والتصديق نشود تلگرافخانه قبول نمیکنند. باقی سلام احترام
بادیس فی ١٤ أكت - ١٩١٤ (٢)

ترجمه از اخبارات اردو عالم عبد الرحمن
( خيران جرمن در لندن )
از وقتیکه اعلان حرب شده است بی مخبرهای جرمن گرفتار و مأخوذ شده اند که امدادشان از صد زاید است و بیان کرده میشود که مخبران جرمن بسیار حرکات شورش خیز و اشتعال انگیز اجرا کرده اند. در یک اصطبل عسکری نزد عمارت هالیون هال که در راه رسد رسانی و بار برداری افواج لندن خدمت میکرد تمامی اسپهای آن زهر داده شده. یک باهی که بر یک حصه راه آهن ما بين لندن و بريتن ، و ، ساوت کوست، معین بود بكلوله هلاك شد يك قطاری که مخصوص سیاحها بود و از « ردهل » به « امستر هام » میرفت سه دفعه بضرب گلوله ها تصادف ورزید. اگرچه چند نفر بشبه منع کرده شده اند. مگر معلق واقعات مذکور تا حال کسی را گرفتار نکرده اند. پولیس در اسباب یکسپاهی بحری جرمن که در بنوقتها به جرمن رفته بود ، نقشه های متعددی را بدست آورده که در اکثر آن خط ها و حصه های سواحل شرقی انگلستان نشان داده شده و دران اشاره شده که جر من برین حصه های انکلستان هجوم خواهد آورد.

آخر زن خبرها
انتورب را جرمها گرفتند. جرمن از وضعیت تجاوزی بوضعیت تدافعی در آمد و میخواهد که جبیره مافات تلقیات خود را به تلفیات دشمن بکند. کشتی جنگی ( ايمان ) نام جرمنی که پنج جهاز انگلیزی را در خلیج بنگال غرق کرده بود در مدراس ظهور نموده بکاوله باری پر به مدراس راه افتاد، تفصیلات در شماره آینده .

( يك كرو وازور جرمن ٥ جهاز تجاری انگیز را در خلیج بنگال غرق کرد )

يک اخبار :
از اخبار امروزه مردم این خبر را به بسیار تعجب خواهند

در چاپ خانه حره في دار السلطنة كابل طبع كرديد
همه مقاله های که دستخط ندارد از طرف مدیر و سر محرر تحریر یافته
محمود طرزی


اعلان

اَز مُرْدَه سُخَنِی
وَ اَز چَمَن سَمَنِی

هو سکاران مطالعه آثار ادبیه را مزده میرسانیم، و ترغیب میدهیم که ازین گنجینه پر از جواهر آبدار، و ازین گلزار پر از ازهار يكبك نسخه بدست آورده از هر دهن سخنی بشنوند و از هر چمنی سمنی بچینند.
در مطبعه عنایت زیور طبع آراسته کرده - قیمت ۲ رویه
مطبعهٔ عنایت

اعلان

سَيَّاحْ دَرْ جَوِّ هَوَا

يك ناول فی بسیار عجیب و غریبیست که در مطبعه عنایت بزیور طبع آراسته شده و سومین کتاب ( گنجخانه مطبعه عنایت ) را تشکیل داده، اینهم از تألیفات ( ژول ورن ) فرانسویست که در فن ناول نویسی فنی شهره آفاق از زبان ترکی بفارسی ترجمه شده.
قیمت (۲) روپیه کابلی بفروش میرسد.

اعلا

oooooooooooooooooooo
سیاحت پر دورا دور کرهٔ زمین
oooooooooooooooooooo
چقدر فایده ها و شیرینها دارد ! على الخصوص
که آن سیاحت با آن بزرگی و وسعت
☞ به هشتاد روز ☜
اجرا شود ! آرزو کننده گان این سیاحت خارق العاده هرگاه رای خریداری کتاب
( سیاحت پر دورا دور کره زمین )
بهشتاد روز

بقدر دو روپیه کابلی يك مبلغ کمکی را صرف نمایند این سیاحت را کو بابا ( فلباس فوق ) ـ و رفقایش یکجا اجرا کرده خواهند بود ! محل خریداری این کتاب دکان ( ملا غلام محمد ) تاجر کتب متصل مدرسهٔ شاهی میباشد . و در نفس مطبعهٔ عنایت که در ده افغانان است از نزد عبد الرؤف سر مرتب نیز خریداری میتواند.
مؤلف این کتاب ( ژول ورن ) فرانسوی است که در نوشتن ناولهای فنی مشهور آفاق ، از فرانسوی به ترکی و از ترکی بفارسی ترجمه شده است . کتاب مذکور تنها ناول فنی نیست بلکه در ناول فن جغرافیا و جغرافیای ریاضی را نیز بطرز افسانه نشان میدهد.
در ( مطبعه عنایت ) که از مؤسسات شهزاده جوانبخت معظم دولت علیه افغانستان جناب عالی (معین السلطنة سردار عنایت الله خان) است زیور طبع آراسته شده است. این کتاب نایاب را زود بدست آرید و فرصت را فوت مکنید که نسختهای آن زود تمام خواهد شد و افسوس فایده نخواهد بخشید.

این هرسه کتاب در دکان باز محمد در بازار ارک و در دکان ملا غلام محمد در جوار مدرسه شاهی هر يك بقیمت دو روپیه کابلی بفروش میرسد.
کتابهای مذکور در نفس مطبعهٔ عنایت واقع ده افغانان از نزد عبد الرؤف سر مرتب مطبعهٔ موصوفه نیز خریداری میشود.


اعلان

عموم مشتركين كرام خود را
یاد آوری میکنیم
بقدر سعی و کوشش کردیم که از شکایت نرسیدن اخبار مشتركين كرام دارالسلطنه کابل خود رهایی یابم ممکن نشد لهذا با داکخانهٔ مرکزی دارالسلطنهٔ کابل يك مقاوله نموده داکخانهٔ مشار اليه تقسيم و توزيع اخبار ما را که بهمهٔ مشتركين کرام ما رساند در عهدهٔ حمیت خود قبول نمود. مشتركين كرام دارالسلطنه خود را تبشیر و یاد آوری میکنیم که بعد ازین اخبار های شان بدون واسطهٔ غير فرداً فرداً بواسطهٔ آدمهای داکخانه نخود شان میرسد.

اعلان
مصور
۲۰۰۰۰۰ فرسخ .
سیاحت در زیر بحر
در حالیکه دو گز در زیر بحر فرو رفتن موجب هلاك شود آیا بیستهزار فرسخ سیاحت در زیر آن چنان ممکن خواهد شد؟ هر گاه درین باب شبهه دارید در خصوص بدست آوردن کتاب (۲۰۰۰۰۰ فرسخ سیاحت در زیر بحر) سهل انگاری نکرده قیمت او چهار روپیه کابل از ده افغانان از نفس مطبعهٔ عنایت، یا از دکان باز محمد از بازار ارك، يا از دکان ملا غلام محمد از بازار متصل مدرسهٔ شاهی زودی خریداری کنید، و بخوبی خوانید، و تصاویر آنرا بدقت تماشا کنید، تا بر شما قناً عقلاً ثابت شود که سیاحت در زیر دریاهای شور و شیرین و یا ممکن، یا غیر ممکن است !

اعلان
روضة
(از آثار مطبوعهٔ جدیدهٔ مطبعهٔ عنایت)
این کتاب اخلاق، دینی، ادبی، يك اثريست که از احادیث شریفه و فقرات مفیدهٔ اخلاقیه مانند يك كنجينه جواهری میباشد و درینروزها زینت بخش عالم مطبوعات گردیده است در نفس مطبعهٔ عنایت از نزد عبدالرؤف خان سر مرتب و در بازار ارك از دکان باز محمد کتاب فروش و از دکان ملا غلام محمد کتاب فروش متصل مدرسهٔ شاهی بقیمت دو روپیه کابلی هر کس خریده میتواند.


سراج الاخبار افغانستان
١٣٢٩

شماره ٤
سال چهارم

فهرست مندرجات

حوادث داخليه
مراسم دربار شوکت آثار و بیانات اعلیحضرت همایونی – امورات مهمه عسکریه عسکر پروریهای اعلیحضرت همایونی – نقل مکتوب جناب سپه سالار صاحب –

ترديد
{ در خصوص وعده امداد

حوادث خارجيه
اجمال احوال – تاریخچه حرب عمومی – کامیابهای بحریه المان – شکست روسها – تکذیب – وطن پروری المانها – این را هم شنوید – زنها در روس – تلفات در مجار – عليه المان – مدافعه زنان در لیه ژ – روسیه و بلغارستان – عثمانیانی که در برلین اند – عصیان در اوده سا – و حشیگری روسها – مظفریت مولهوز – کامیابیهای اردوی استریا – ترکیه – اسلاوهای غرب – قراریهای صرب – تركيا ، بلغار ، رومانیا ، یونان .– مشکلات و اختلال در قفقاز و ديگر ممالك روس – وعده رشوت سیاسی به ایتالیا – مردم انگلستان – و علیه این حرب چها میگویند – اسیرهای عسکر فرانس – فراریهای روسی – روسها شکست میخورند – يك غلبه مهمه المانيها برروس – اردوی ماکینگرو کاملا منهزم – حالت روحیه – المان – المان – زابان – بیانات سفیر آمریکا – بیطرفی بلژيك را که خلل رسانید – بیطرفی ایتالیا – توسل بنفس بسمارك – زخمی شدن پر اس صرب – اشتراك أسوج بحرب – وضعيت رومانيا – کامیابهای بحری المان – تركيا – انكليز – عید بزرك المانها – غلبه بسیارشان دار المان – تلگراف ایمپراطور المان – تفصیلات مظفریت مج – بیانات یکی از اخبارهای المان – مطالعات اخبارهای ایتالیا – تفصیلات مغلوبیت فرانسینها – طوبهای جدید الاخترع المان – مسرتها وشاد مانها در برلین – ایستانتيك – خبرهای داک پشاور – روس يك اطلاع شایع کرده است – سه عدد طیارهای جرمن – افواج بحرى جرمن – کارستانهای جهاز ایمدن –

تصاوير
از مراسم دربار عید سعید فطر ذات اعليحضرت همایونی با ارکان معیت شاهانه از دروازه جامع شریف عید گاه داخل شده بنمازگاه تشریف میرند – عيناً همان منظره قریب تر نماز گاه – از مناظر مراسم دربار عيد سعيد فطر ذات اعلیحضرت با ارکان معیت شاهانه شان نماز گاه داخل میشوند. از مناظر دربار عید سعید فطر بعد از ادای نماز عودت ذات اعلیحضرت بادشاهی از نمازگاه –


( اعلان )
کتاب سال اول و کتاب سال دوم سراج الاخبار افغانیه با کتابچهٔ ( علم و اسلامیت ) و ( آینده چه باید کرد ؟ ) و ( اپیدرفن ) جلد کرده شده در اداره برای فروش حاضر و مهیاست . ذواتی که آرزوی خریداری آنرا داشته باشند از نزد مدیر طلب نمایند .

شرایط خریداری
دارالسلطنة | ولایت داخل افغانستان
قیمت سالیانه | هشت روپیه کابلی | سالیانه | چارده روپیه کابلی
قیمت ششماهه | پنج روپیه کابلی | ششماهه | هشت روپیه کابلی
در خارج افغانستان
هر جاییکه باشد با اجرت پوست
قیمت سالیانه | ده روپیه انگلیزی | قیمت ششماهه | شش روپیه انگلیزی
سه ماهه اشتراک قبول میشود
یک طلای پوند انگلیزی پانزده روپیه کلدار است . از همین قرار حساب کنند .

یاد آوری
بر همه کار داران نظامی وملکی وجملهٔ خریداران سراج الاخبار افغانیه اعلان وخبر داده میشود . اگر از يك جا بديگر جابجا و بدو بیایند میباید که بيك رقعهٔ مدیر وسر محرر را خبر بدهند که من در فلان جا بودم وحال در فلان جا میروم اخبار مرا در انجا بفرستید . هرگاه همچنين يك رقعهٔ شان برای ما نیاید واخبار شان برای شان نرسد حق شکایت را ندارند .

( شرایط درج کردن اعلانها )
سوداگرانی که مال تجارتی ، وصنعتگرانی که صنعت خود شانرا در سراج الاخبار افغانیه اعلان واشهار کردن میخواهند . ویا دیگر هر رقم اعلان واشهاریکه باشد از قرار شرایط ذیل درج وشایع میشود :
اعلانیکه در متن اخبار از یکبار تا به پنج بار نشر وشایع شود بر سر هر سطر ١ يك روپیه کابلی واگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند فى سطر يك قران یعنی نیم روپیهٔ کابلی اجرت گرفته میشود اعلانیکه درین ورق وقایه درج شود از یکبار تا به پنج بار فى سطر يك قران یعنی نیم روپیهٔ کابلی واگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند فى سطر سه شاهی اجرت گرفته میشود . طول سطر يك ستون اخبار ما ( ٣ – اینچ – ٤ – سوت ) میباشد .
هرگاه شخصی اعلان خود را متمادياً تايك سال نشر کردن خواهد ووجه يك ساله را پیشگی ادا نماید در ورق پشتی بر سر سطری ستار اجرت گرفته میشود .


(صحیفه ۱)
سال چهارم
شماره (۹)

سراج الاخبار افغانیه
۱۳۲۹

قیمت سالیانه
در دار السلطنه کابل ۸ روپیه کابلی
در اطراف داخله مملکت
با اخراجات داک ١٤ روپیه کابلی
در خارج مملکت
با اخراجات داک و ادویه انگلیزی
بهر پانزده روز یکبار نشر میشود
قیمت یک نسخه آن در کابل یکپائسی است
(اوراقی که درج نشود اعاده نمیشود)

مدیر و محرر
محمود طرزی
الادارة و المطبعه
در ماشینخانه دار السلطنة (کابل)
همه امورات تحریریه به اداره خانه
بنام مدیر فرستاده میشود

تاریخ غره ذی حجه سنه ۱۳۳۲
تاریخ انگریزی ۲۱ اکتوبر
تاریخ شمسی ۲۸ میزان ۱۲۹۳

حوادث داخلیه
مراسم دربار شوکت آثار
روز شنبه گذشته ۱۲ ماه ذیقعدة الحرام مراسم دربار شوکتمدار معالی باز در دالان سلاحخانه عام بوقوع آمده بقرار سررشتهٔ مقررهٔ دربار همه شهزادگان عظام وسرداران کرام و ارباب مناصب ملکی و عسکری و خوانین درباری در یوم مذکور بساعت موعود در دالان عالیشان سلاحخانه جمع آمده بودند ساعت ۱۱ ذات مراسم صفات پادشاه مقدس محبوب القلوب معظم عدالت آئین اعلیحضرت سراج الملة والدین، ادام الله بقاءه الی مدید السنین محفل دربار علویت آثار را به تشریف قدوم میمنت ملزوم همایونی شان شرف افزای عز و اجلال فرمودند.
چون تشریف آوری ذات اعلیحضرت شاهانه از طرف ايشيك آقاسيان حضور اعلیحضرت همایون به اهل دربار اخبار گردید، همه حاضرین قیام نمودند، ذات اعلیحضرت همایونی از دروازهٔ غربی سلاحخانه داخل، و بر سرير سلطنت خروج، وبعد از مراسم سلام بر کرسی امارت اسلامیه افغانیه جلوس، و حاضرین کرام را نوازشات احوالپرسی و عواطفات خاطر نوازی ملوکانه غریق من و مسار فرموده به نشستن شان اراده فرمودند. ذات شوکت آیات اعلیحضرت پاد شاه مقدس ما درین دربار معالی بار در خصوص بیطرفی دولت علیهٔ مستقلهٔ افغانستان باز بعضی بیانات حکمت آیانی فرمودند که در نجا قید و ثبت آنرا از جملهٔ لوازمات دانستیم :

بیانات همایونی
... به دربار سابق شما از ورود نامه دوستانه و اپرای هند

و مضمون جواب نامه خود ما شرح داده بودیم. حالا باز برشها بیان میکنیم که ما بر مسلك بیطرفی خود بهمان : ایطی که گفته ایم ثابت قدم خواهیم بود. و هم درین بیطرفی منافع دولت خود را بیشتر ملاحظه کرده ایم. و هیچ ضرر و خطری در ان ندیده ایم بنابرین دولت افغانستان در حرب حاضر موجوده بیطرف است و هیچیک از دولتهای محارب جانبداری ندارد. و چنانچه خیال معاونت و مدد کاری را با هیچیکی از دولهای محارب ندارد. همچنان فکر تجاوز و حمله آوری را نیز بر ملك هيچيكی از دولتهای محارب ندارد.
این بود بیانات حکمت آیات ذات مكارم صفات اعليحضرت پاد شاه مقدس محبوب القلوب ما که رسماً دربار یوم شنبه ۱۲ ذیقعده سنه ۱۳۳۲ مطابق ۱۳ اکتوبر سنه ١٩١٤ رسماً بر عموم بیان فرموده اند. الحق که این مسلك بیطرفی و غیر جانبداری حالا و مآلاً و معاشاً ده برای دولت متبوعهٔ مقدرهٔ ما عین خیر و سعادت و سراسر مملو از حکمت و سیاست شمرده میشود. اگرچه بعضی مردمان درین هنگامه ها بعضی ولوله ها انداخته اند که گویا دولت علیهٔ افغانستان خیال تجاوز را بر ماورای دریای هامو دارد، ولی این سخنان عامیانه دور از حقیقت است که هیچ اصل و اساسی ندارد. تحفه تر اینکه بعضی اینچنین آوازه انداخته اند که گویا سفیر جرمنی به دار السلطنه کابل آمده و دولت افغانستان را بطرفداری خود شان جالب و دعوت میکند. آیا خنده آورتر ازین گونه خبر چه تصور شود؟ آیا از کدام راه آمده و بر کدام منفعت مبنی آمده؟ دولت افغانستان از جرمن و جرمن از افغانستان چه منفعت دارد؟ والحاصل اینگونه روایتها و حکایتها همگی افسانه های عوام ترانه هاییست که سراسر دروغ بیفروغ است.
این است که کلام های حکمت پیام ذات اعلیحضرت همایونی


صحیفه ۲
سال چهارم
نمبر ٤

که در فوق مذکور گردید دوم بار مسلك و روش بیطرفی دولت متبوعة مقدسه ما را اظهر من الشمس نمود ، و روایتهای بی اصل و اساس عوام را از بیخ و بن برافکند. لهذا سراج الاخبار افغانیه بر همه اهالی افغانستان اعلان میکنند که روش حکومت متبوعة ما در بن جنك عمومی اوروبا سراسر بیطرفی و غیر جانبداری میباشد یعنی با هیچیکی از دولتهایی که با همدیگر خودشان بجنگ در آمیخته اند بهیچ وجه من الوجوه مشاركت ندارد . بهیچکدام از دولتهای محارب نه امداد مالی و نه امداد عسکری میکنند. و برملک هیچ یکی از دولتهای متحارب تجاوز نمیورزد. اما این شرط تا بوقتیست که از طرف آنها نیز بر منافع خصوصية دولت افغانستان تجاوز و تماسی بوقوع نباید .

بر ما رعایای صادقه و ملت نجیبه افغانیه واجب و لازم است که درین هنگامه رستخیز جنگ عمومی دولتهای اوروپا بيك سكون و آرامی تمامی سیربین شده تماشا کنیم. و به نتیجه آخری آن انتظار بكشيم. ذات مراحم صفات اعلیحضرت بادشاه مقدس محبوب القلوب ما خير دولت و ملت شاهانه شانرا از هر جهت در مسلك بيطرفی دیده اند که الحق عین حکمت است . پیروی افکار قدسیت نثار پدر اشفق و ارحم، وبادشاه متبوع مقدس و اعظم ما بر همه افراد ملت نجیبه افغانیه واجب، بلکه فرض عین است و السلام .

و امورات مهمه عسکریه
( عسکر پروریهای اعلیحضرت همایونی )

حقوق دول ، بسيار معنا ، ومهم ومستقل يك علميست که از چهار صد سال به اینطرف در زیر بحث و مناظره علمای سیاسیه در آمده است. ولی از دو عصر است که علمای حقوق در الخصوص سعيها وجهدهای بلیغی بکار برده بسی تالیفات و کتابهای مهمه دران علم بوجود آورده اند. و قواعد و اصولات آنرا مبین و آشکار ساخته يك نظم و نسق بدیعی به آن بخشیدند که معاملات، ومناسبات، وعلاقات دولها را با یکدیگر شان در زیر قانون و قاعده گرفتند. عقلا و دیپلوتهای دولتها نیز از مدتیست که در خصوص تطبيقات قواعد وقوانین آن علم کوشش ورزیده دولتها را پابند مراعات قواعد موضوعه و نظامات مضبوطه آن گردانیدند. در باب موضوع و اساسی ، علم حقوق دول ، خلاصة الخلاصه در نجا همینقدر گفته میتوانیم که مقصد هر دولت از قوانین و نظاماتی که برای امور اداره ملک خود وضع میکنند همین است که حق و حقوق هر فردی از افراد رعیتی، و هر حکمی از احکام حکومتی خود شانرا معلوم و هویدا گردانیده حق را از باطل به آن تفريق بدهند، و هر کس حد حق خود را شناخته در دایره همان حقوق خود زیست نمایند . حالانکه برای خود دولتهای بزرگ يك قانون نامه که حقوق شانرا در مقابل همدیگرشان تعیین و تحديد كند هيچ يك استنادی نداشت. و وجود یافتن آن نیز خارج دایره امکان می نمود. حالانکه از وقتیکه ، علم حقوق دول ، بسمی و همت علمای بنام این علم تدوين وتكوين نمود، وعقلا و اذکیای رجال دولتها در تطبيقات آن بمعاملات ومناسبات دوليه سعی و غیرت ورزیدند علم مذكور ، حكم يك قانوننامه متینی را گرفت که دولتها در مناسبات و معاملات خودشان خواه در حال صلح باشند خواه در حال حرب مراعات فقرات قواعد مندرجه آن در مابین خودشان پابند و مجبور گردیدند. (۱)

جای افسوس است که این علم به شرافت و عظمت درین آخر ها سراسر پامال گردید، و دولتها احكام آنرا كان لم يكن پنداشته مقتضای منافع نقدی و شخصی خود حرکت ورزیدند . اول بار حکومت ایتالیا در محاربه طرابلس غرب برخلاف احکام حقوق دول حرکت ورزید، باز در محاربه بالقانها بسیاری از قواعد آن پامال کردید. درین محاربه موجوده نیز کسی به احکام و قواعد آن کوش نگرفته هرکس کار خود را پیش بردن گرفت .

اما میدانید که بعوض احکام قواعد حقوق دول چه چیز قایم گردیده است : عرض کنیم : قاعده ، الحكم لمن غلب ، که از زمانهای وحشت انسانها جاری آمده بود ، و از دو سه عصر به این طرف قواعد حقوق دول آنرا فسخ ولغو نموده بود سر از نو تجدد یافت . قاعده، ايقاع مضرت نوعی برای جلب منفعت شخصی ،، وعلى الخصوص قاعدة ( تقدم قوت برحق ) اشد و مد تمامی مرعی و اجرا کردید .

قوت ، عسكر وافر منتظم تعليم يافته ، وطوب وتفنگ مجدد وحساب قايق القوه ، وديگر وسایط حربية متنوعه میباشد . پس درین وقت هر کس که مالك اینچیزها بود حق ، غلبه ، منفعت و هر چه که بخواهی ازوست، و محروم اینچیزها از همه چیز محروم است. زندگانی حکومتها در وقت حاضر قوت شان وابسته است. از نان و غذا ، زیاده تر بقوة عسكريه واسلحه ناريه محتاج اند. وازین است که از هر چیزی صرفنظر نموده بقوت خود افزودند . اکریکی يك درید ناوت ساخت آندیگری حالا دو دانه آنرا تدارك نمود. و هیچ شبهه نیست که درین خصوص المانها از همه زیاده ترکوشش ورزیدند که حالا نمره های خوبی و منافع آنرا بر میدارند. دولت ترکیه زیورهای عیالهای خود را فروخته کشتی جنگی می خرند. آیا چرا؟ چونکه میدانند که بدون قوت امکان جان سلامت بردن نیست. آیا چقدر کوششها و فدا کاریها کرده باشند که با وجود اینهمه صدمه های سختی که برایشان وارد آمد باز هم در وقت حاضر برای سلامتی زندگانی خود بقدر نیم ملیون عسکر تعلیم یافته را در زیر سلاح نگاهداشتن توانسته اند ؟ این نیم ملیون عسکر چقدر طوب، آنقدر طوب چقدر اسب ، آنقدر

(۱) این مدیر عاجز کتاب بسیار مکمل «حقوق بین الدول» را که از تالیفات یکی از وزرای دولت علیه عثمانیه حسن فهمی پاشا بود در سنه ۱۳۱۰ در شام شریف از زبان ترکی بزبان فارسی ترجمه کرده بحضور خاقان مغفور اعلیحضرت ( ضیاء الملة والدین ) بيداك عرض و تقدیم نموده بودم .


سال چهارم
شمارۀ ٤

تتمه ۳
اسب چقدر خورا که، چقدر افسر، چقدر پیشه بکار دارد ! حالا به بینید که نه تنها برای جنگ، بلکه از جنگ رهایی یافتن نیز بره قوت، موقوف و منوط مانده است !
چون این نکات مهمه را ذات گزیده صفات بادشاه مقدس معظم دولت مستقله خداداد افغانستان، اعلیحضرت سراج الملة والدین امیر حبیب الله خان، صان الله ملکه عن الزوال والنقصان هیچگاه از نظر اکسیر اثر همایونی دور نداشته و نمیدارند لهذا دايماً يك توجه خاصی در امورات مهمهٔ عسکر پروری، و ترقی روز افزون لشکری مبذول و رایگان فرموده و میفرمایند. حتی درین اوقات با وجود بسیاری کارهای دولتی در هفته يك روز منحصر بر رؤیت و تمشیت امورات مهمهٔ عسکر به داشته اند. چنانچه در دربار روز شنبه زبان مبارک فرمودند که سبب تبدیل دادن ایام دربار که بروزهای سه شنبه مقرر بود ازین است که روز سه شنبه را برای ملاحظهٔ امورات عسکریه مقرر فرموده اند.
ناظر درایت و فطانت مظاهر حربیه جناب شهزادهٔ معظم سردار عنایت الله خان معین السلطنه، و سپه سالار بیدار هوشیار جناب سردار محمد نادر خان،، و دیگر همه نائب سالار ها و جرنیلها و افسران نظامی اردوهای عساکر شاهانه نیز بنا بر پیروی افکار قدسیت نثار قوماندان اعظم، و متبوع مقدس مکارم شیم خودشان از جد و جهد دایمی وانمی ایستند.
درین دوسه هفته نمایشها و امتحانهای مختلفهٔ عسکریه در حین حضوری و حین نظامیه از حضور میامن موفور ذات اعلیحضرت پادشاهی گذارش یافته، و موفقیتها و کامیابهای کامله از ان محصول انجامیده است. چنانچه در هفتهٔ گذشته امتحان رسم مرور و انداخت طویخانه ها در حین حضوری بعمل آمده درجهٔ انتظام عساکر طوبچی، و نظم و نسق طوبخانه ها پدیدار گردید. علی الخصوص طوبهای میدان و کوهی که در ماشینخانهٔ دارالسلطنه بمعرفت کاریگران وطنی ساخته شده موجب افتخار و مسار بیشمار دیده میشد. درجهٔ مقاومت و متانت این طوبها را ازین قیاس باید کرد که بعضی ازین طوبهای وطنی خود ما پنج شش هزار کله انداخته توانسته است که حقیقتاً شایان شکران بیشمار يك چیزیست. این نمایشها و امتحانها که اجرا میشود محض برای اینست که نواقصات لوازمات عسکریه ظاهر گردیده در باب اکمال آن سعی شود. چنانچه بنابر استفساری که از جناب سپه سالار صاحب سردار محمد نادر خان در خصوص سبب و چگونگی نمایشهای مذکور از طرف عاجزانه ما واقع شده است ذات عالی شان از قرار ذیل معلومات عطا فرموده اند که عیناً مکتوب شفقت اسلوب عالی شانرا درج نموده بردهای خالی از ریای افزونی عمر و اقبال و تمادی شوکت و اجلال اعلیحضرت باد شاه فرخنده خصال ترقی آمال خود مان ختم مقال مینمائیم :

نقل مكتوب جناب سپهسالار صاحب
یوم یکشنبه ۷ شهر ذي قعدة الحرام سنه ۱۳۳۲
عالیجاه مشفقی عزیز محمود بيك خان مدیر سراج الاخبار افغانیه در حفظ الهی باشد چون آن مشفق کیفیت نمایش عسکر را که روزهای سه شنبه های گذشته بحضور مبارك اعلیحضرت بادشاه معظم گذارش یافته از بنده جویا شده بودید بنابران حقیقت آنرا برای آن دوست دانشمند تحریر نمودم اینکه چون همواره نظر و توجه ذات همایونی اعلیحضرت والا به ترقی ملت و دولت افغانستان است و اساس ترقی دولت وابسته به انتظام و آراستگی عسکر است بنابران باد شاه معظم اعلیحضرت والا در هفته یکروز از اوقات قیمتدار شاهانه را که روز سه شنبه باشد برای اجرای امورات عسا کر دولت علیه شان معین فرمودند که در روزهای مذکور جمله امورات که در باب ترقی عسکر باشد بحضور مبارك گذارش داده از حضور سررشته تکمیل آن نموده می شود بنا بران حسب الامر همایونی بروزهای مذکور شروع از غند اردلی نموده ملاحظه جمله عسکری خود های تخت را انشاء الله تعالی فرموده و سر رشته تکمیل شان را از جمله لوا زمان سفری و حضری که بکار باشد میفر مایند – جمله افسران و سایر عسکر و افراد افغانستان از درگاه خداوند کریم استدعا داریم که وجود مبارك باد شاه معظم را که باعث ترقی ملت و دولت افغانستانست از سر جمله رعایا و عساکر افغانستان کم نکند و جمله خدمت کاران دولت را توفیق عنایت نماید که خدمت گذاری باد شاه معظم و دولت علیه افغا نستان را به صدق دل نمایند و کاهلی و سستی را از خود دور نموده در خدمت خودها جد وجهد بی اندازه نمایند که باعث نجات دنیوی و اخروی شان است فقط
امضای سپه سالار
(محمد نادر)

ردید
در خصوص وعدهٔ امداد اعلیحضرت امیرافغا نستان )
در میان خبرهایی که به داک پشاور رسیده يك فقره دیده شد که خیلی عجیب و غریب بنظر آمد خبر مذکور را بشنوید که این است : « وزیر و وایسرای هند اظهار کرده است که اعلیحضرت امیر افغانستان نیز وعدهٔ امداد داده اند »
اولا ما این را هیچ باور کرده نمیتوانیم که وزیر و وایسرای هند همچنین يك اظهاری کرده باشد و اگر کرده باشد از دو حال خالی نیست یا این است که در ما بین خود جناب وایسرای و وزیرشان چنان بیگانگی که از اظهارات همدیگر خوشان با خبر باشند موجود نخواهد بود یا این است که وزیر صاحب يك اسبابی در قوهٔ حافظه شان موجود خواهد بود ! زیرا در حالیکه خود جناب وایسرای بطریق استشارهٔ دوستانه افغانستانرا بر بیطرفی تشویق کرده باشند و ذات اعلیحضرت


شماره ٤
سال چهارم

بادشاه افغانستان هم بیطرفی دولت افغانستان را اعلان فرموده باشند. آیا (وعده امداد) را چه معنا خواهیم داد؟ لهذا این خبر را بشدت تردید کرده میگویم که ذات شوکت کلمات اعلیحضرت پادشاه دولت مستقله افغانستان بر مسلک بی طرف جداً ثبات دارند و هیچگاه، وعده امداد را که منافی بیطرفیت به طرف از دول محارب نداده اند.

جواد خارجيه
اجمال احوال
هر دعوای که بحضور محکمه می آید تا مدعی و مدعی علیه هر دو حاضر نشوند و دعوای طرفع دعوا کنندگان شنیده نشود. و شهود و ادله و براهین مدعیان میدان نباید آیا حاکم در حل و فصل دعوا چه کرده میتواند و البته که هیچ! بناء علیه لا محال در خصوص جنگ هر چه که شنیده ایم و خوانده ایم تنها بر خبرهایی مشخص بوده که از منابع مدنی - یعنی انگارها و روسها ترشح کرده است، صد شکر که در توقت بعضی اخبار هایی بدست ما رسیده که سراسر از سخنان طرف مقابل - یعنی آلمان و اوستریا تاخیر میدهد. لهذا محض برای اطلاع خوانندگان کرام خویش زحمت ترجمه آنهارا بالذات بر خود وار نموده تاریخ و از آنها را یومیه عربیه که غیر از ذرایع اخبارهای انگلیسی وارد و از دیگر اخبار ها بدست آورده ایم به عرض معلومات میپردازیم. این را هم بگویم که این ذرایع از تاریخ ۲۲ رمضان و ١٤ اگست نمادست داده و ما هم سر از همان تاریخ حوادث را می‌نگاریم تا قارئین گرام و نهایتاً که سر از تاریخ مذکور در ترجمه های اخبارهای انگلیسی دیده اند با همدیگر تطبیق داده در اقوال مدعی و مدعى علیه محاکمه نتوانند.

تاریخچه حرب عمومی
(خلاصه)
در شماره سابق خود از آغاز سیاستهای جنگ که عبارت از قتل ولیعهد استریا و زوجه ای از دست حرب باشد نوشته و صورت تویی را که از طرف دولت استریا مجارستان بدولت صرب داده شده بود و ۲۴ ساعت مهلت برای جواب آن بود نیز در نظر گرفته بودیم، حالا مختصراً میگویم که ضربه بعد از بیست و چهار ساعت بحری جواب نداد، استریا با او اعلان حرب کرد. روی معاونت صرب بسبب جنسیت اسلامی روخواست فرانسه و کثیر بسبب عقد ائتلافی که با روس داشتند به روسها پیوستند. آلمان که با اوستریا و ایتالیا اتحاد ثلاثه را عقد کرده بود به امداد دولت معاهد خود اوستریا شتاب ورزید، ایتالیا به معنی کرده با وجود عقد اتحادی که داشت‌های خود را واپس کشید و به اینصورت در تاریخ عالم یک عهد شکنی که تابحال مثل آن دیده نشده بود اتحاد نمود دولت بلژیک که نظام کوچک و معنا بزرگ یک دواني : دواني شمرده میشود چون در میان راه فرانسه و آلمان واقع شده، و انگلیس و فرانسه آن را از وقت‌های وقت بنا بر نقشه و پلانی که برای هجوم بر آلمان

کشیده بودند آماده و مستعد برای گذشتن خودشان بحال آلمان ساخته بودند در بنیار با وجودیکه در اول امر آلمان او را بسیار اصبحت و وعدها و وعیدها داد ولی سودی بخشید. 16 آنکه باز یک نیز با دولت الکثیر یکجا بدولت آلمان اعلان حرب نمودند. قره داغ یعنی موشگر و نیز بسبب عرق اسلامی با ضرب متفق شده بالاستریا و آلمان اعلان حرب نمود. دولت ژاپن که در اقصای شرق بود نیز بسبب بعضی منافع شخصی خود بدولت آلمان اعلان حرب نمود که به احتساب در وقت حاضر به دولت کوچک و بزرگ تقریباً باده میلیون جیوش رطوبت و نقل و حرکت خود با هم در آویختند. از یک طرف تنها آلمان و استریا از دیگر طرف شش دولت ازین جنگ عظیمی که تا بحال در عالم بشریت مانند آن مظهور نیامده نتیجه‌هایی که بروی کار آید هنوز معلوم نیست که تا لیست تمام و مغلوبیت کامله کدام طرف خواهد بود اما چیزیکه ظاهر و آشکار است همین است که میلیونها جانها قربان و شهود و ادله و براهین مدعیان میدان نباید آیا حاکم در حل و فصل دعوا چه کرده میتواند و البته که هیچ! بناء علیه لا محال میشود. صدها هزار آثار مدین و عمرانی که مدار افتخار تمدن او روز میباشد محو و ویران میگردد. خریطه ها و نقشه های روی زمین سرادر امیر و تبدیل میباید نتیجه طبیعی آن هم این است که اروپا تا بسیار سالها محال فلاکت و سفالت عظیمی بماند. و ممکنست که سال مصرع وجه: مصایب قوم عند قوم فواید. نیز با همه معانی خود مظهور آید. علا بهمینقدر خلاصه احوال ابتدایی اکتعاور زیده از وقوعات تاریخ و از آنها را یومیه عربیه که غیر از ذرایع اخبارهای انگلیسی وارد و از دیگر اخبار ها بدست آورده ایم به عرض معلومات میپردازیم. این را هم بگویم که این ذرایع از تاریخ ۲۲ رمضان و ١٤ اگست نمادست داده و ما هم سر از همان تاریخ حوادث را می‌نگاریم تا قارئین گرام و نهایتاً که سر از تاریخ مذکور در ترجمه های اخبارهای انگلیسی دیده اند با همدیگر تطبیق داده در اقوال مدعی و مدعى علیه محاکمه نتوانند.

8
کامیابیهای محربه المان
اولین ۱۲ اگوست: حرکات کشتی‌های جنگی آلمان که در میدان‌های مختلفه جنگ‌ها اجرا کردند ثابت ساختند که افراد با کمال ما در حرکات تعرضیه یعنی حمله بردن لیاقت‌ها و مزیت‌های فوق العاده را مالک میباشند. اوگسبورگ، و سایدبورگ، نامبرد و ازورهای ما (میر) لیباو نام بندرگاه روسی حمله بردند به کامیابی تمام نتیجه پذیرفته گردید، شهر و بندر مذکور را در آتش‌ها غرق کردند. روسها را به یک خوف و تلاش عظیمی دو بار ساختند. از دیگر طرف استحکام‌های، فیلیپ ویل، و، بولون. نام فرانسه را زیر بومباردمان - یعنی گلوله‌باری - نرفته، سوقیات عسکریه فرانسه را مشکلات زیادی گرفتار آوردند. حرکت بسیار دلیرانه و کونیکی لوئیز، نام کشتی جنگی آلمان که تا به آبریزش که شهر تایمز لندن پیشرفته و. آمفیون، نام گرو وازور انگلیسی را غرق، و طورپیلوها - یعنی تنه های دریایی را در بندر


صحيفه ٥                      سال چهارم                      شماره ٤

* از مراسم دربار عید - عید فطر *
( ذات اعلیحضرت پادشاهی با ارکان معیت شاهانه از دروازه جامع شریف عیدگاه داخل شده )
به نماز گاه تشریف میبرند


صحيفه ٦ سال چهارم شماره ٤

﴿ عيناً همان منظره ﴾
قریب تر به نمازگاه


شماره ٤ سال چهارم صفحه ۷

پایتخت اوستریا اقامت گزین بوده است به اخبار ( فرایه پرسه ) يك مکتوبی درج کرده است که بعضی فقرات آن از قرار ذیل است :
بسیار جای افسوس است که کائنات امروزه روز شاهد يك منظره بسیار حزن آوری میشود . ملتهای بزرگی که تا به امروز در میان يك آهنك اتفاق و وفاق نامی به زندگانی کردن موفق شده بودند ، در حال حاضر مقابل همدیگر خودشان بيك محاربه بسیار بی امانی در آمیخته اند . درین تجربهٔ بسیار تلخ و ناگوار امیدواریم که حکومتهای انگلیز والمان منافع حقیقیه خودشانرا بخوبی تقدیر خواهند کرد و محکومت انگلیز خوب ظاهر خواهد شد که المان دشمن انگلیز نیست دشمن بزرگ طبیعی و حقیقی انگلیز روس است روس ، جناب حق حشمتها بان امیر الطور المان وامیر الطور اوستریا مجارستان را به انعام خود مظهر بفرماید و موفقیت کامله عطا نماید تا انتقام ما را از روس بگیرد ، و ان دشمن حقیقی ما را محو سازد .

§

زنها در روس
سن پتر سپورك ۱۲ اگست : – در پتر سپورك بسبب سفر حرب در دواخانه ها و دیگر دوایر حکومتی که مردان برای جنگ رفته اند زنها بجای آنها مقرر شده اند .

تلفات در محاربهٔ مولهوز
روما ۱۲ اگست : – در محاربهٔ ( مولهوز ) یازده هزار تلفات از طرفین مخاصمین بوقوع آمده است . عدد اطبا نظر بمقدار مجروحین کافی نیامده است . در محاربه و محاربهٔ ( لاکارد ) به غیر از مجروحها بقدر ٢٥١٣ نفر اسیر از فرانسیسها بدست المانها درآمده طوب و تفنگ و ده نفر افسر و سی عرابه های غله و خورا که وجه خانه زیر اغتنام کرده اند .

مدافعهٔ زنان در لیه ژ
کوپنهاك ۱۲ اگست : – وقتیکه لشکر المان بر فابریکهای اسلحه سازی لیه ژ هجوم بردند زنهائی که در ان کارخانه ها کار میکردند آبهای داغ بخار را در سطل ها پر کرده بر عسکر المان از بالا ریختند و به این صورت فابريك خود را محافظه کردند .

روسیه و بلغارستان
برلین ۱۳ اگست : – حکومت روس حکومت بلغار را رهنمائی و نصیحت میکند که با صرب یکی شده به اوستریا و المان اعلان حرب کند . ولی بلغارستان این تکلیف روس را رد کرده است .

عثمانیانی که در برلین اند
برلین ۱۳ اگست : – تبعهٔ عثمانی که در برلین میباشند يك بيا ننامه نشر کرده اند که در ان بیانامه از حسیات دوستانه

های شان افشاند تمام انگلستانرا از یکسر تا بدیگر سر بدهشت در آورد . ه دره سدن ، نام کرد و ازور ما که تک تنها در بحرهای بیکرانه مانده بود و مورو تانیا ، نام کشتی انگلیزی را تا به بندر گاه هالیفاکس ، پیش انداخته گریختاند . کشتیهای جنگی بحر شمال ما تا بحال چند بار حرکات خروج اجرا نمودند . ولی دشمن جرأت مقابله آنها را نتوانستند . غوبن ، و ، برسلاو ، نام کشتی های جنگی ما بعد از انکه بر سواحل ، جزایر ، نام ملك فرانس آتشباری نمودند به بندرگاه ، مسینا ، ملك ایتالیا که بیطرفمت داخل شده از دیگر وا پورهای تجارتی المان که در اینجا بودند زغال کامل برداشتند و با وجودیکه بندرگاه مسینا از طرف کشتیهای جنگی انگلیزی در زیر ترصد گرفته شده بود باز هم غوبن و برسلا بكمال جسارت از مسینا برآمده بر راه خود دوام ورزید . کشتیهای تحت البحری ما این همه ساحلهای انگلستان را تا بجزیره های شتلاند ، گردش کرده اند . و به استکشافات مهمه کامیاب آمده اند که درینوقت بنابر مصلحت از ان استکشافات بحث کردن جایز نیست

§

شکست روسها
برلین ۱۲ اگست : – روسها از وارشا و ، [ مرکز لهستان است که آنرا پولیند مینویسند ] بصورت بسیار پریشانی از پیش روی عساکر المان و اوستریا فرار نمودند .

§

( تکذیب )
برلین ۱۲ اگست : – از پاریس بسیار خبرهای دروغ در باب کامیابیهای فرانس نشر و اشاعه میشود که گویا فرانسیسها المانها را در ( مولهوز ) شکست داده اند . این خبرها هیچ اصل و اساس ندارد . فرقه های عسکریهٔ فرانسیسها که بطرف الساس جنوبی پیش میآمدند . عساکر ما آنها را در جهت غرب ( مولهوز ) سراسیمه ساخته و راه گریزشان را کم کرده به اسونجره – یعنی سویزرلند پناه گزین شده اند .

§

( وطنپرستی المانیها )
برلین ۱۲ اگست : از وقتی که در المانیا سفر بجنك اعلان شده است تا بحال بیشتر از ۱،۲۰۰،۰۰۰ نفر داو طلب وجود شانرا در سلك عسکری داخل کرده اند .

این را هم بشنوید
ما در دو سه بار در شماره های سابق خود نوشته بودیم که ائتلاف انگلیز و روس منحوس است . حالا چون این سخنان ذیل را بشنوید میدانید که حق بجانب ما بوده است . چرا که انگلیز ها هم اعتراف دارند

( هاروی لاف ) نام يك انگليز معتبری که بسیار سالم ادر ( وبانه )


سال چهارم
شماره ٤

برای بعضی مذاکرات در ( بکرش ) پایتخت رومانيا رفته اند . اخبارهای استانبول بسبب قلت کاغذ حجم خود را كوچك كرده اند.

اسلاوهای غرب

ويانه ١٤ اگست : - یکی از اخبارهای غربی روس مینویسد : - زار روس همه اسلاوها را بخرب دعوت میکنند . اما عالم اسلاوی غرب این دعوت زار را بکمال نفرت رد میکنند چرا که زار مالك يك اداره وحشيانه و ظالمانه میباشد . زار در حرکات خود تا به درجه تنزل کرده که حمایه قاتلها را در عهده گرفته است. و به این صورت در نظر همه کائنات نام روسها زالکه دار کرده است. لهذا درین مجادله عظما برای او سلاوهای غرب که فکر او مدیناً بار بار از زار روس عالیتر میباشند مقدس ترین وظیفه ها همین است که این لکه سیاه بد نامی را که زار بر دامن عالم روسی گذاشته بالا سازند. و برای اینکار بهتر و طبیعیتر ازین چیزی نیست که طرفداری همان مردمی را بکنیم که مدنیت و حریت ما را مدافعه میکنند .

طوبهائیکه المانها اغتنام کرده اند

برلين ١٤ اگست : - طوبهای بحرانی که المانهادر ( مولهوز) از فرانسیسها ضبط کرده اند به « استراز بورك » نقل داده اند . اهالی شهر مذكور بنشور و شغف و يك سورو طرب فوق العادة در آمده طوبها را در پیش روی سرای ایمپراطوری نهادند . و طوبهائیکه از روس ضبط کرده اند در حولی دایره سر افسر کل در « آل لانشتاین » تشهیر کردند .

فراریهای صرب

بوداپشت ١٤ اگست : - بسیاری از عسکرها و افسرهای صرب که از جنگ فرار نموده اند از حدود بلغار مرور نموده در بلغارستان می آیند. حکومت بلغار اسلحه شانرا گرفته اند . در صربستان يك هیجان عمومی برپاست. اهالی ملکهای تو گرفته گی صرب همه کی از عسکر شدن انکار کرده اند، و بکوهها فرار میکنند هم میگویند که همین وقتست که خود را از نظر حکومت صرب خلاص کنیم.

( تركيا ، بلغار، رومانيا ، يونان )

اخبارهائیکه بدان در روز آمده از لازم بودن عقد ائتلاف در ما بین تركيا، بلغارستان، رومانيا ، يونان بحث میرانند . و میگویند که رجال سیاسیه این دولتها در باب همچنين يك عقد ائتلافی کوشش دارند. زیرا در مقابل این احوال امروزه روز حاصل شدن همچنين بك ائتلاف و اتفاق فایده های بزرگی در بر دارد .

مشکلات و اختلال در قفقاس وديگر ممالك روس )

از مکتوبها و مسافرانی که از جهت قفقاسیه می آید. معلوم میشود که در انطرفها روز بروز دایره اختلال مردم برروسها وسعت میگیرد. از خبرهای آخری که رسیده پل بسیار مهم

صفحه ٨

خود به المانها بحث رانده اند. و برای اعانه زخمها مقدار بسیاری به هم صلیب احمر داده اند .

غلبة المان

مونیخ ۱۳ اگست : - در میدان حرب جهت غربی محاربه که بوقوع آمد در حالیکه شهزاده ( باویه را ) برغند ، خود موجود بود بردشمن تعرض نموده يك مفرزه از عسکر دراغون فرانس را کاملاً محو و پریشان نمود .

وحشیگری روسها

برلین ۱۳ اگست : - روسها سفارتخانه المان را که در پتر سيورك بود خراب و تاراج کردند. هنگامیکه هیئت سفارت المان از پتر سبورك ميبرامد موسيو ( فانته ر ) نام يك مأمور خود شانرا كه يك پير مرد بسیار محترمی بود و از مدت سی سال در سفارتخانه خدمت کرده بود در همانجا گذاشته بودند. یک جم غفیری از وحشیان اهالی شهر پتر سيورك بر سفارتخانه هجوم بردند و آن پیر مرد بیچاره را بحال بسیار فجیعی بقتل رسانیدند و سفارتخانه را آتش زده بخاک یکسان کردند . حکومت هیچ اقدامی در منع اهالی نکرد . معلوم شد که حکومت روس هنوز در راه مدینت و انسانیت خیلی پس مانده اند .

مظفریت مولهوز

برلین ١٤ اگست : ایمپراطور کیلیوم بعد از مظفریت ( مولهوز ) به سر افسر کل اردو های المان این تلگراف ذیل را فرستاده است : - « بلطف و عنایی که جناب حق از ما دریغ نفرموده حمد و ثنا میکنم . ازین مظفریت نخستینی که بر فرانسیها احراز کرده اید بشما و عسکرهای قهرمان خود تشکرها میکنم . بهمه عسکرهایی که در محاربه اشتراك ورزیده اند محفوظیت حکمداری مرا بنام وطن تبلیغ بکنید . »

کامیابیهای اردوی استریا

ویانه ١٤ اگست : - عسکرهای ما قوتهای دشمن را که در پیش روی شان بود عقب نشانده از منطقه های مختلف شمال صرب داخل شده اند. تا به این وقت عسکرهای ما در جمله حرکتهای خودشان کامیاب آمده اند . موقع ( شاباخ ) درید ضبط عسکر های ماست .

عصیان در اوده سا

اخبار ( استاندارد ) که در لندن نشر میشود بموجب خبريكة از او ده سا ملك روس گرفته میشود که در اوده سا مردان محال عصبانند و به اوامر حکومت در باب عسکر شدن گوش نمیدهند . حکومت روس فقیر و جیرانها را بعسکری داخل میکنند ولت و کوب کرده بسیار برا تلف میکنند .

ترکه

ناظر داخليه طلعت بيك ورئيس مجلس مبعوثان خليلي بيك


صحیفه ۹
سال چهارم
شماره ٤
و جسیمی که بر نهر ( ارس ) میباشد ، و همین پل ریل قفقاس را به ایران ربط داده است از طرف اختلال کنندگان پرهواشده است. عسکرهای روس جمعه اسلحه و تجهیزات خود از اختلال کنندگان گریخته بخاك تركيا بناه كرین شده اند. جلوگیری این اختلال روز بروز مشکل شده میرود. قیمت مأكولات وغيره نسبت بسابق بچهار مثل آن بالارفته . تنها در قفقاسنی بلنکه در هر هر طرف ممالك روی اختلال ها و شورشها بریاست . در اوده سادستگاهها و انشا آن تجربه روسها در میان آنشها در سوختنت. يك كشتي جنگی روس به نقب دریای که خودشان گذاشته بودند برخورده پاره پاره کردیده است . از غدر و خیانت کدام داران روس عکرشان بسبب تم غذایی بسیار پریشان و در حال طغیان میباشند . بعضی از امرای حربیه نقل میکنند که عسکرها اکثر از سبب گرسنگی میکریزند. قزاقها مجتمعاً فرار میکنند ، و اسپهای خود شارا به ده ده روبله میفروشند . قزاقها از کمبودی ارزاق و صولت و مهابت عسكر المان قوة معنویه خودشان را سراسر غایب کرده اند. رئیس لوازمات روس در شهر ، و یبورغ ، در ارزاق و لوازمات خورا که عسکری خورد و برد بسیار غدارانه بکار برده است. و چون حکومت روس خبر شده میخواست که بسزا برساندش خود کشی کرده است .

است، ما همان خونی را که المانها در بدن خودشان دارند در رگهای خود داریم و بحسباتی که آنها منحسی هستند منحس هستیم . ما میباید ٦٥ مليون نفوس المانرا که در علم و تجارت و صنایع آزادانه پیش میروند، بر ١٧٥ ملیون نفوس اسپروزیون روس ترجیح بدهیم. جنگی که بنا بر طرفداری روس اجرا شود چنانست که برضد مدیت اجرا میشود ...

( اسیرهای عسکر فرانس )
اسپرهای فرانس که بدست المانها افتاده اند پوشاک شان بطرز بسیار سفیلانه و خراب و ابتر بوده است . قدیم اعظم این اسیرها به البسه های طرز بسیار قدیم ملبس بوده اند. و بعضی از آنها موزه هم ساند اشتاد.

( قراریهای روس )
عدد قزاقهای روس که از غاليجيا - يعني كليشيا - خاك المان فرار کرده می آیند روز بروز افزونی میگیرد . يك درید ناوت بزرگ روس در آبهای فنیلاند از نادانی کستان آن در کل بند مانده غرق شده است.

( روسها شکست میخورند )
یعنی روس
البرك ۱۹ اگست : محاربه هائیکه در نزدیك ( زالوسه ) بوقوع آمده است به هزیمت کامله روسها نتیجه پذیر گردید. است. عساکر روس بحال بسیار پراکنده کی و سراسیمه کی بر گریخته اند. روسها قبل از انکه همه عساکرشان از شهر بگذرند از ترس بسیار پل شهر ، زمیریق ، را برانیده اند . يك مفرزة روس که به اینطرف مانده بودند کاملا محو کرده شده است . و دیگر عسکرهایی که خود را به تهرانداخته به آب بازی میگذشتند یكان یكان نشانه كله نفنك شده ، و بعضی غرق شده اند. اسير های بسیاری بدست المانها و استریاها در آمده است .

وعده رشوت سیاسی به ایتالیا
صوفیه ۱۵ اگست : دولتهای ائتلاف مثلث - یعنی روس، فرانس ، انگایز -- به دولت ایتالیا وعده کرده اند که اگر سيطر في قايم بماند تمام ملك ارناوود يعنى البانيه وتريسته و دالما چیارا به او خواهند بخشيد، المانيا و اوستریا نیز به او تشویق میدهند كه اگر با ما در جنك : بريك شوى بمقابل آن ایالت ساووا ، و نما و قطعة تونس، ويك قسم بزرك جزایر را تو خواهيم بخشيد . بدولت عثماني ، ورومانيا ، و بلغار نیز از هر دو طرف همچنین وعده های رشوت سیاسی بعمل میآید . [ بیطرفی شود بکار داردها !... ]

مردم انگلستان بر علیه این حرب چها میگویند ؟
بشنوید :
در یکی از بیانامه هائیکه در انگلستان بر علیه این حرب نشر شده است این سطرهای ذیل محرر است و ما چرا برای منفعت روس جنك بكنیم ؟ ما اگر با روسها متفق شده جنك بكنیم. برای حاکم شدن روس بر او روپا خدمت کرده خواهیم بود . ما همان مردمی هستیم که برای مغلوبیت روس در محاربه فریم پنجاه ملیون پوند انگلیزی صرف کرده ایم. روسیه یکدولتیست که مملکت ما را و منافع ما را از روی حقیقت تهدید میکنند. روسیه يك حکومت است که یکچند هفته پیشتر ازین هنوز مردمان صلحیر ورزاد: میان کوچه ها نشانه تفنگ کرده اند. روسيه يك حكومتيست که دشمن افكار روشن، وخصم بكانه حقوق و منافع الكايز

( يك عليه مهمة المانها برروس )
براین ۱۸ اکست: در حدود روسیای شرقی در ( استالوین ) نام موقع يك محاربه خونریزی در مایین عسکر المان ورس در گرفت. روسها شکست فاحش خوردند. زیاده از (۳۰۰۰) اسیر و بی طوب ومتراليوز وبيرقها بدست عساکر المان درآمد. در نزديك ( بيالا ) نام يك موقع يك كندك المان بحماية طوبهای خودشان بايك نند عسکر روس محاربه کردند. و روسها را برار مجبور ساختند و دوازده طوب از آنها بدست آوردند .

( اردوی ماشینگر و کاملا منهزم )
صوفيه ۱۸ اگست : از بحر و خشکه عساكر استويا بشدت تمام رمانتينكرو هجوم بردند وعما كرمانيكرو را کاملاً منهزم و پريشان ساختند و طوبهای شانرا خراب کردند. همه سواحل مانتيكرو را کشتیهای جنگی استریا بزبر طوب گرفت. خراب نمود .


سال چهارم شماره ٤ صحیفه ۱۰

حال روحية المانها
ولین ۱۸ اگست : – موسیوه بيونه راسون ، نام عاقل سویدنی میگوید : – « هر گاه دورنگها و زبان بازیهایی که روسیه اظهار کرده است در زیر نظر دقت گرفته شود ، آنوقت سیبهای یگانه اینهمه قهر و انفعالی که المانها بمقابل روسها در دل میپرورانند دانسته میشود . زار روس در تلگراف نامه های صلحیره رانه خود که بناموس قول داده بود ایستاده کی نکرد . ازین سبب این حربی که المانها بمقابل روس اجرا میکنند آنرا يك حرب مقدس و مشروعی میشمارند » بعد ازین موسیو ( بيونه راسون ) از انتظام عسکری المان بزبان شایش بحث کرده میگوید : – « حقيقتاً اينمسئله خيلى خارق العاده يك چيزيست . در روی هر فردی از افراد عساکر المان که بسوی میدان محاربه میرفتند علایم سرور میدرخشید . در اردو چنان مسرت ، چنان شادمانی که گویا بيك چمن درخشانی میروند . ضبط و ربط ، انتظام و نظام بدرجه مکمل که انسان حرکات شانرا چنان گمان میکنند كه يك ماشين متحرکیست . در مابین حالت روحيه يك عمله بايك توانگر هيچ فرق ندیدم . مقدار دشمنان هر انقدر که افزونی گیرد ، آرزوی جنگ کردن با آنها در المانها همانقدر بیشتر میشود . هر فردی از افراد المانی به این یک قناعت تامی دارند که حق بطرف دولت المانیست ، و به این سبب بيك اعتماد قوی و متینی توشه دان بدوش وثقتك بدست پسر حد میدود . در هیچکس آثار ناامیدی دیده نمیشود . در هر طرف يك سکونت با وقاری پدیدار است . الحق که المانها يك ملت بزرگیست ، اینسئله در تاریخ عالم شایان ثبت و تذکار است که المانها در عین زمان از چند جبهه بر سر دشمن هجوم میبرند . و در هر طرف که رخ میآرند نامحال کامیابی هم به استقبال شان می آید » .

المان – ژاپان
برلین ۱۹ اگست : – « نوسیته جایتونغ » نام اخبار المان در باب اولیتها تومی که ژاپان به المان داده چنین مینویسد : « محاربه که با اون بوقوع بیاید اگرچه مقدار دشمنان ما را تزئید میکند ولى اينچنين حادثه در طرز جریان وقایع حربية ميدان اوروپا هیچ تاثیری نمیبخشد ، مؤثر يكانه نتیجه قطعیه همان وقایعی خواهد بود که در صحنه حرب اوروبا جریان میکنند . يك اعلان حرب زیاده تر بر انها ما را به صورت انديشناك نمیسازد . بر غلبه کردن اردوهای خود اطمئنان و اعتماد لا يتزلزلی داریم . اردوهای ما بعد از انکه در اوروبا احراز مظفریت کردند خبرهای دروغ و ساخته گی که دشمنان ما اشاعه میکنند زیروزبر خواهد شد ، و ژاپانها همه خواهند دانست که المانها چیست و کیست » .

بيانات مهمة سفير امريكا
برلین ۱۹ اگست : – محرر اخبار ( بر اینه رنا غبلات )

زيارة ٤
با موسیو ( وینه ) که قبل ازین در پاریس از طرف حکومت امریکا سفير بود يك ملاقاتی کرده از زبان سفیر مذکور در باب اوالتیها قوم ژاپان این بیانات ذیل را نشر کرده است : هیچ شبه نیست که حکومت متحده امریکا این تبدل جدیدی را که در احوال نو محصول آمده بابك اعتنای مخصو صی تعقیب خواهد کرد . حکومتهای ژاپان و روس اگر به ضرد المان در اقصای شرق تزئید قوت و شوکت بکنند حکومت متحده امریکا ازین قوت و شوکت آنها هیچ مانعی ندارد .

بيطرفي بالزيك را که خلل رسانید ؟
افشا آن مهمه
ویانه ۱۹ اکسنت : – « سیر ادوارد کری » بیان کرده است که المانیا چون بیطرفي بلز يك را خلل رسانید از انسیب الگانسان نیز مجبور گردید که به المانیا اعلان حرب بکنند . حال آنکه تحقیقت چون نظر شود اغجنین نیست : درسته ۱۹۰۵ که لارد ( لاندوون ) ناظر خارجية انكليس ، وموسبو ( دلكاسه ) ناظر خارجية فرانس بود يك معاهده اتفاقیه و مقاوله عسکریه در ما بين دولتين انكليز و فرانس عقد گردیده بود که حکومت انکار بموجب آن معاهده در عهده گرفته بود که برای هجوم کردن بر المانیا دولك لشكر خود را بمعاونت فرانس بخاك بلزيك ميراند و به اتفاق فرانس از حدود بلژيك بر المانيا هجوم میکنند . پس معلوم شد که حکومت انکلیز هنوز پیش از نه سال برای هجوم بر المانيا حاضر و آماده بوده خلل رسانیدن بیطرفی بلژيك را خودش در عهده گرفته است ، موفوقیت این واقعه تاریخیه را المانها در هر وقت به اثبات کردن حاضر و آماده میباشند .

بیطرف ایتالیا
ولین ۱۹ اگست : – اخبار « نه قود و پاری » اعتراف میکنند که فرانس هر قدر سعی و کوشش کرد که ایتالیا را از بیطرفی بگرداند و بطرف خود مایل بسازد کامیاب نشد .

نواسه پرنس بسمارك
برلین ۱۹ اگست : – نواسه پرنس بسمارك مشهور ، قونت نیکولا بيسمارك ، بصورت داوطلب در صنف عسکری داخل شده است .

زخمی شدن پرنس صرب
ویانه ۱۱۹ گست : – ( پرنس زورو ) بچه بادشاه ضرب بيك تفنك از سر خود زخمی شده است .

اشتراك اسوج بحرب
روما ۱۹ اگست : – حکومت « اسوچ » – یعنی سویدن میخواهد که از بیطرفی برآمده با الما نیا متفق شود .

وضعیت رومانیا
برلین ۱۹ اگست : – حکومت رومانیا قرار داده است که


صحیفه ۱۱
سال چهارم
شمارۀ ٤

از مناظر مراسم دربار عید سعید فطر
ذات شوکتبات اعلیحضرت پادشاهی با ارکان معیت شاهانه شان به نمازگاه داخل میشوند
۱ - ذات اعلیحضرت - ۲ - نائب السلطنه سردار نصر الله خان - ٣ - معین السلطنه سردار عنایت الله خان


صحیفه ۱۲ سال چهارم ٤ ذیقعده

از مناظر دربار عید سعید فطر
بعد از ادای نماز عودت ذات اعلیحضرت باد شاهی از نماز گاه


صفحه ۱۲
سال چهارم
شماره ٤

اگر روس نخواهد از اراضی بغدان بگذرد قوت سلاح مانع روسها بشود . ( موسیو فیلیه سمو ) که اور جان سیاسی رومانیا میباشد در برلین با ناظر خارجية المنان شایان ممنونيت يك ملاقاتی کرده است .

المتورب محصو ر ساخت . على الخصوص مظفرت بسیار شاندار (میچ) یعنی میشنر که دیروز بوقوع آمده و تقویت کلی فرانسها منجر شده با عید بزرگی برای المانها و منفقش اوستریا بود .

کامیابهای بحری المان
برلین ۱۲۰ گست : و استرا زبورگ، و استرالسوند، نام دو کرو و از ورالمان در طرف جنوبی بحر شمال پیش رفته اند.

عليه بسيار شاندار المان
ولين ۱۲۲ کست : در سایر سلسله کوهستان ( ووز ) و شهر ( عج ) با هشت قول اردوی فرانس عسکرهای بهادر المان محاربه بسیار شدید و خونریزانه نموده فرانس صورت بسیار پریشانی و سراسیمه کی شکست فاحش یافت . عسكر المان بشدت آنها را عقب گیری میکنند. ده هزار اسیر و پنجاه قطعه توپ بدست عساکر المان درآمد .

کرو و از وراسته اسبورک در نزدیکیهای سواحل انکلیز باد و کشتی تحت البحر الكثير تصادف نموده یکی از آنها را غرق کرده است. کرو و ازور استرالسوند نیز از مسافه بسیار دوری یکچند کشتی محرب طور پیدوی انگلیز را دیده بر آنها کله بازی کرده و دو عدد کشتی طور پید انگلیزی را غرق کرده است. یکی از پاپورهای قابل سوق المان خبر داده است که در آنها وسواحل المان هیچ اثری از کشتیهای دشمن پدیدار نیست .

تلكراف اعبر الطور المان
برلین ۲۲ اگست : - ایمپراطور کیلیوم برای دختر خود ه روشی دو رو تسویق و از قرار ذیل تلگراف کشیده است : ه جناب حق عسکرهای قهرمان دلاور مرا به تقدیس و فیض ربانی خود مظهر ساخته مظفر فرمود. همه افراد ملت باید که برای اردو دعاهای حرارتناکی بکنند. و به اینصورت وظیفه شکران را بجا بیارند ، جناب حق تعداد بهم بالم و با تمام ملت المان خواهد بود. ...

تركيا - انكليز
خبرهای تلگرافی که دیروز رسیده در دلهای ملت عثمانی يك جريحه بسيار عميق بوجود آورده و در عالم الاسلام يك تأثر بزر کی حاصل کرده است. خبرهای مذکور عبارت از ضبط کردن (سلطان عثمان ) و ( رشادیه ) نام کشتیهای جنگی درید ناوت شانست که به کار خانه های کشتی سازی انگلستان ساخته شده بود و انکثیر آنرا در بیوقت ضبط نمود. اخبار های استانبول ازین ناحقی انکار زبان شکایت را باز کرده میگویند : که این درید ناوت ها پذر ما حیات مقیمدار بود، ماز پور ها، واشیا های قیمتدار مادرها همشیره ها، زنها، دختر های خود ما را فروخته ، حتى یادگارها ومتروكات اجداد خود ما را داده ، وهنی و حتی خود را پیدا کرده آن درید ناونها را خریده بودیم . مقصد ما از خریدن آن این بود که برای سلامت خود آنها را يك لك مدافعه نسازیم . در یکدقیقه که بسیار به آن محتاج بودیم انگلیستان آنها را از ما غصب نمود. تلاقی آن بوعده و عبد ممکن نمیشود . اگر حکومت انگلستان میخواهد که ما را مسرور و عالم اسلام را دلشاد گرداند کشتیهای ما را جابك بالسلیم باید بکنند. عدالتیر وری و دوستی انکار را آنوقت تسلیم خواهیم کرد که همین دم کشتیهای ما را بما تسلیم کنند و در پنجاب انتظار داریم .

اعتراض مطبوعات انكليز بين حرب
این را هم شنوید: يك قسم بزرگ اعضای قاره عوام لندن درین اعلان حربی که دولت بریتانیا کرده بکمال شفت پروتست میکنند. اخبار ( دیلی نیوز ) لندن چنین مینویسد : - يك مجادله که رای روس در اوروپا يك موقع مظفرانه و بلندی حاصل کنند، هیچ شبهه نیست که رای انكليزها نتیجه های مدهش و نکبت آوری بازدهد . و بر دولت انكليز واجب است که نمیتواند کوشش ورزد تا مدنیت اوروپا در زیر موزه های نخی فراقها پامال نشود. محاربه که المانيا بمقابل روی اجرا میکنند يكحرب تدافعی میباشد. روس میخواست که طالع خود را بر استانبول يك تجربه بکنند ، از اروپای اختلافی که تنها جهت سر ( طوبه ) منحصر بود آنرا بشكل يك حرب اوروپی در آورد. حرب انگلستان مقابل المانيا مغاير اخلاق و مذهب يك حركتیست این طرز حرکت انگلستان بحق شیروری انگلیزها یک اهانت بزرگی شمرده میشود. ... در لندن یک کومیتی بزرگی تشکیل یافته است که مدعای این کومیته این است که دایماً در باب بدی اشتراك انكليز باين حرب پروپاگاندها کرده دایره این اشتراك را محدود و کوتاه سازند. در میان اعضای این کومیتی رئيس بلدية ، ما يخستر، ومتعدد ذوات سياسيه وعلما و معتبران موجود اند. این كوميته يك بياننامه نشر کرده در ان بیاننامه نوشته اند که اگر دول منطقه درین حرب والمان و اوستريا غلبه کنند. حکومت روس بر تمام اوروبا و آسیا حاکم خواهد گردید. حال آنکه مضرتر و بدتر ازین هیچ چیزی برای منافع ملت انگلیز

عيد بزرك المانها
فرانسیها میگرزند - المانها در پی شان میدوند از وقتیکه محاربه آغاز کرده تا بحال در همه جا کامیابی بسوی المان دیده میشود در طرف شرق اوستريا و المان بی آنکه روس را یکقدم از حدودش به این سو نمانند خودشان در خاك روس تاخت شده کارستانها میکنند. صرب و مانتیگرو را اوستریا پامال کرد. بلژيك را المان زیروزبر کرده تنها در قامه ( آنوه ری ) - یعنی


صفحه ١٤
سال چهارم
شماره ٤

المان بشدت تمام و حمله های مردانگی انجام تعقیب نمود .. و چون این تعقیب تهلکهٔ قطع کردن خطر جهت اردوهای فرانس را در برداشت در ۲۱ اگست همه اردوهای موجودهٔ فرانس بيك حال بسیار بی ترتیبی و بی انتظامی فرار نمودند اینحرب بدرجهٔ صولت و هیبت آور بود که در میان محاربه های اردوی المان که تاریخ آنرا ثبت و قید کرده است امثال آن کمتر دیده میشود . درجهٔ شدت و صولت عساکر المان را ازین قیاس باید کرد که غیر از کشته و زخمی نهاده هزار نفر از عساکر فرانس اسیر گرفتند . دیگر اینکه انجنین محاربه های بزرگ میدان که اینقدر عساکر فراوان از طرفین دست و کربیان شود ، لا اقل چند روز برای نتیجهٔ قطعیهٔ آن لازم است حال آنکه محاربهٔ میدان « مچ» در ظرف يك روز به نتیجهٔ قطعیه واصل گردید که امثال انجنین حرب خیلی نادر و خیلی جالب حیرت يك کیفیتست . استحصال انجنین بك نتیجهٔ عجیبه بوردو سبب عاملی مبنی شده است : یکی آنکه جناح راست فرانسیس ، از طرف قوتهای المان به هجوم جبهه معروض ماندند . دوم آنکه فرانسها از طوبه ای بزرگ آتشفشان جدید الاختراعی که المان مالك بود محروم بودند . احتمال کلی میرود که یادداشت این صولت دهشتناك المان قوهٔ معنویه فرانسیسها را دوچار تزلزل کرده در محاربه های آینده نیز مقاومت نتوانند .

بیانات یکی از اخبارهای المان
هر طرف ما را دروغهای گوناگونی پیچانیده بود . فرانسیها عادت شانست که دایما خودشان را در میان خیالات کاذبه خواب میدهند . فرانسیها و انگلیزها از بنقدر دروغ بافیهایی که در حق فتوحات و بهادریهای خودشان ، و نا کامیابیهای المان میکنند يك چیزی امید دارند که آنهم افکارهای مملکتهای بیطرف را بسوی خود جلب کنند ، و بر المانها بحركت آرند . حالا نکه کامیابهای المان چیزی نیست که آنها اترا پنهان کرده بتوانند .

مطالعات اخبارهای ایتالیا
جریده های ایتالیا بعد از انکه مظفریت عظیمهٔ اردوی المان را در مچ اهمیت و ستایش مینویسند از جنرال « ژوفره»(۱) فرانسوی تحت بیان آوده میگویند که خط حرکت نقشه و پلانی که جنرال ژوفر آنرا تعقیب کرده است هیچ مقصد و مدعای آن فهمیده نمیشود که چیست . و بغیر از انکه سیگار در دهن گرفته در میان عسکرها گردش کند هیچ کاری از دستش نمیآید .

فرانسیها از هر طرف شکست میخورند .
برلین ٢٤ اگست :- تلگرافهائیکه از ارکان حربیهٔ عمومیهٔ المان رسیده از قرار ذیل معلومات بیان میکند : اردوی المان که در زیر قومانده و سر افسری ولیعهد ( باویه را ) بود دشمن را مغلوب ساخته خط « لونه ویل — پلامون — سیره ی » را مرور کرده است . قول اردوی ۲۱ م المان امروز به ( لونه ویل ) درآمد .

تصور نمیشود . پس واجب و لازم است که بهمه حال برای بوقوع نیامدن چنین حال مانع بشویم . سِر « زون بورنز » که پیش ازین در حرب ناظر امور نافعهٔ دولت انگلیز بود ، و طرفدار بیطرف ماندن انگلیز درین حرب بود و از انسبب استعفا کرده بود يك مقاله نوشته در ان بیان کرده که حکومت انگلیز به آمیختن این حرب خود را بيك تهلکهٔ عظیمی معروض کرده و در نتیجه اینکار عالم انگلیز بمشکلات بسیار مهم اجتماعی دو چار خواهند شد .

ه سراج الاخبار افغانیه
در شمارهٔ دوم سال چارم خودمان يك اجمال سیاسی نوشته دران بیان کرده بودیم که سیرا دورد کری در باب ائتلاف باروس بخطای عظیمی برخورده است . حالانکه در وقت نوشتن آن اجمال ازین حوادث مافوق هنوز هیچ آگاهی نداشتیم . مگر ظن و تخمین خودما نیز با افکار مردمان انگلستان مطابق بوده است . باز هم میکوشم که هنوز وقت است اگر در اوروپا این خطار العمیر نتواند ، باری از جهت آسیا بواسطهٔ دولت افغانستان اگر در تعمیر آن بکوشد ، هیچ نباشد در بارهٔ محافظهٔ منافع هندستان خود از دستبرد آن سیلاب تا یکدرجه حرکت عاقلانه کرده خواهد بود ....

تفصیلات مظفریت مچ
که آنرا در اخبارهای اردو « مهنز » مینویسد را پوریست که از طرف ارکان حربیهٔ عمومیهٔ المان در باب محاربهٔ مچ تنظیم یافته است .

فرانسیسها ، بسی که خودشانرا در جناح راست خود زیاده تر باقوت فرض و تخمین کرده بودند ، به امید اینکه از جهت جنوب ( الساس ) و المانها مظفریت مهم حاصل خواهند کرد بحر کن هجوم حمله آور شدند . خط هجوم فرانسیسها حوالی ( ساربوغ - مورکینن ) بود . قوای عسکریه شان زیاده از هشت قول اردو بود . [ هشت قول اردو تقریباً پنج لك لشكر میشود ] در اوایل حرب بسبی که قوت فرانس نسبت بقوت المان بیشتر بود قوای عسکریهٔ فرانس تا یکدرجه پیش آمده توانستند . اما در ۲۰ اگست المانها دفعةً در وضعیت هجوم درآمده فرانسیسها به اجرای حرکات تدافعی مجبور شدند . فرانسیسها برای خط مدافعهٔ خود از « شاتو سالین » تا تپه های ( ووژ ) موقعها را انتخاب کرده بودند که این موقعها بسبب کوهسار بودن شان خیلی مناعت طبیعیه را حایز بود . المانها به فرانسیسها از جهت ( استوار بورغ ) يك هجوم جبهه اجرا نمودند . برای تطبیق و اجرای این هجوم باقتحام کردن مشکلات و موانع بیشماری مجبوریت دستداده است . زیرا میدان حرب بسبی که از اراضی سنگلاخ و کوهستان متشکل بود برای سوق و استعمال طوبهای بزرگی مساعد نبود . اما در نتیجهٔ سعیها و کوششهای جانبازانهٔ مردانه که صرف گردید مظفریت به اردوی المان توجه نمود . اولا جناح راست اردوی فرانس شکست خورد عساکر

(۱) در اخبارهای اردو جرئیل ( جافری ) مینویسه .


صحيفه ١٥ شماره ٤ سال چهارم

از تعقیبی که عسکر المان پردشمن اجرا میکنند نتیجه های مهمه و موفیقتهای کامله حاصل میشود. جناح جب المان که در سلسله ( روز ) در پیشرفتنت تابحال مقدار کلی اسير و يكصد و پنجاه طوب از دشمن گرفته اند. اردونی که در زیر قومانده و سرافسر وليعهد المانياست امروز بر استقامت « لولغوی » سر راست بعقب دشمن شتاب میورزد. اردویی که در زیر قومانده و سر افسری دوق « آلبره خت دو وورتمبرغ » از دو قول پیش میرود در حد هفده مواد يك اردوی فرانسیس را کاملاً منهزم و پریشان کرده است. عسکرهای مادر وقت حاضر به تعقیب عسکرهای مغلوب شده دشمن شتاب دارند. بهزارها اسیر وصدها طوب و بیرقها بدست عسکر ما در آمده است. در میان اسیرها متعدد افسرانی که رتبة جنرال را دارند نیز موجود است. عسکرهای ما امروز بر موقع « موپوژه » که در جهت غربی شهر « موزه » میباشد پیش میروند. عسكر ما که بر موقع « موبوژ » پیش میرفتند يك لوا رساله انگلیز را منهزم و پریشان ساخته گذشتند. [ يك لوا تقريباً دو تند نفری دارد ].
امضا : قوماندان قرارگاه عمومی : فون اشتاین

تفصیلات مغلوبیت فرانسیسیا در ( ووز )
یکی از ارکانهای حرب سیربین بیطرف مینویسد : محاربة « ووز » يك حادثه بزرگترین دنیاست. تقريباً پنج لك لشكر فرانس میخواستند که شهر « مچ » را احاطه کرده بر استر از بورغ هجوم نمایند. محاربه در داخل نجاه کیلومتر يك میدانی آغاز نموده رفته رفته تا صد كيلومتريك ساحة را اشغال کرده است. در نتیجه این محاربه که سه شبانه روز متصلاً دوام نمود مكملترين و ممتنازين خندقهای اردوی فرانس بسوی خط استحکامات « تول ایتبال » سرد است قرار نمودند. فرانسیسیا امید میکردند که در این خطوط يك نقطه استنادی خواهد یافت. بیچاره ها نمیدانستند که وجب وجب زمین این اراضی به هر افسر بسيار كوچك و بزرك المانها معلوم، و برای هر وجب آن يك نقشه و پلانی عجیب داشتند. اردوی المان فرانسیس ها را بلا آرام شب و روز تعقیب کرده عاجز و زبون ساختند. عسکر فرانس برای آنکه به آسانی گریخته بتوانند تفنگها ، بکس ها بوجه های خود را انداخته میگریختند. مواقع مهمه که بدست فرانسیسها بود یکی پی دیگر به دست المانها میدر آمد موقع بسیار مستحکم « دونون » بيك هجوم بسيار شديد المانها ضبط نموده شد.

طوبهای جدید الاختراع المان
طوبهای جدید الاختراع المان سلامهای نخستن کله های جانسوز خود را برای دشمن فرستادند. بمقابل این سلام هیچ کسی جواب مقاومت داده نمیتواند. این سلاح مدهشه بموجب هیجان داخل و خارج شده است. واقعیکه طرز ساخت و جنس و ماهیت این سلاح مدهش به آخر درجه پنهان گرفته شده بود، حتی در داخل ملک خود المان نیز بسیار کم مردم ازین اختراع خبر دار بودند. کیفیت ساختن این طوبها از مجلس مبعوثان المان نیز پنهان گرفته شده بود. این است که تجربه های اول این اختراع جدید

درین محاربه اجرا کردید، و نتیجۀ آن چنان دهشت انداز قلوب دشمنان کردید که بجز واله و حیرت دیگر چیز نتوانستند. مگر اینقدر دل خود را اتسلی دادند که بعالم ولوله انداختند که المانها کارهای وحشیانه میکنند و کله های طوبهای شان تاثیر ندارد. چه عجب افترای خنده آور آیا وقتیکه با تفنگهای دنباله پر، بر مردمان تفنك چاقماقي وسونه بدست هجوم میبردند، و تا یکی از خود شان کشته شود صدی از آنها را میکشتند کسی به آنها گفت که این کار وحشیانه است؟ والحاصل اردوی المان با این سلاح جديد الاختراع مسلح و مجهز میباشند که عدد آنهم از حد افزه است. غیر ازین طوبهای جدید الاختراع دیگر طوبهای ( ها وان ) را نیز اردوی المان مالک اند که هر یکی از آنها شش هزار کله انداخته میتوانند. این سلاح های مدهش المان از روز جمعه به اینطرف در افاق ( نامور ) و اطراف آن در خاک فرانس و در ( لیز ) تا به بروکسل و اطراف آن در خاک بلژيك ولوله انداز تخریبات میباشد این است که اردوی المان با این وسایط ناریه خود سرد است بسوى يك آماج در کام زدنت که آنهم : ( فتح و ظفر ) است . . . .

مرتها و شاد مانیها در برلین
برلين ٢٤ اگست : – خبر مظفریت اردوی المان که در زیر قومانده سر افسری ولیعهد بود امروز بوقت پیشین از طرف جریده ها نشر گردید. این خبر در اهالي برلين يك جوش و خروش سرور و شاد مانی برپا نمود. يك روز پیشتر که جاده مشهور « اونته رلینده ن » و دیگر جاهای مشهور بسبب خبر مظفریت « میچ » بابرقها و چراغانها آرایش و پیرایش یافته بود امروز رسیدن این خبر مسرت آور زیاده تزئین داده شد. و در دیگر هم هر طرف شهر جاده ها و بازارها و سرایها با بیرقهای المان و اوستريا وکلپ و چراغها آرایش داده شد. در مردمان انبوهیکه که در جاده ( اونته رلینده ن ) جمع آمده بودند درجه شوق و مسرت خارج دایره تعریف است. در ان اثنا عرابه موثر ایمپرا طوریچه که برای دیدن زوجه ولیعهد میگذشت اهالی اطراف عرابه را گرفته صداهای مبارکباد وزنده باد را بعیوق رسانیدند و اطراف موتر ایمپرا طوریچه را گرفته مارشها و غزل سرائیهای وطنپرورانه، ورقصهای مسرت آورانه اجرا کردند در وقت عودت امپراطور بچه نیز بهمین قرار مسرتها و شاد مانیها اجرا شد این مسرتهای وطنپرورانه روز بروز بشنیدن خبرهای فتح و فیروزی که پی هم میرسد افزونی گرفته میرود.

ابنا تنيك
در باب ملتهائی که با هم جنگ میکنند جريدة ( نویه فرایه پره سه ) در خصوص مقدار نفوس ملتهائی که با یکدیگر جنك ميكنند يك جدول ایستانستیکی نشر کرده که از ان جدول معلوم میشود که الیوم ( ٧٦٠ ) مليون خلایق از نوع بنی بشر با یکدیگر خودشان بخونریزی کمر بسته اند. جریده مذکوره در خصوص نفوس ملتهای محارب از قرار ذیل تفصیلات میدهد :


١٦
سال چهارم
شماره ٤

لندن
كشتى هاى زره خر جرمن ٣ جهاز بزرگ انگليس را در بحر انگلستان غرق كردند . (١) جهاز ، آبو كير ، ١٢٠٠٠ تن (٢) جهاز ، كرلير ١٢٠٠٠ تن (٣) هوكى ١٣٠٠٠ تن . در جهازهاى فوق ٢ توپ ٩ انچه قطر و ١٢ توپ ٦ انچه قطر و ديگر قسم توپ هاى خورد بسيار نصب بودند .

( كارستانهاى جهاز آمدن )
در ٢٣ ستمبر از مدراس خبر رسيده كه ، ايمدن با رفيق خود جهاز ، ماركو مانيا ، كه او را از خليج بنگال با خود برده بود وقت ٩ نيمه شب گذشته قريب ساحل نمودار گرديده بالاى بندر مذكور گلوله بارى شروع كرد و اولين گلوله كه بر بندر انداخته در كدام تيل مل ، برهما ايل كمپنى ، افتاده كه بمجرد افتادن آن كدام تيل مشتعل شد و آنقدر روشنى شد كه گوئى روز روشن است . و در وقتيكه ، ايمدن ، در گلوله بارى بود جميع چراغهاى خود را روشن ساخته بود كه از شدت روشنى آن عمارتهاى مدراس فرداً فرداً براى كپتان و طايقه هاى جهاز معلوم ميشد . و در افسرهاى جهاز مذكور يك شخص است كه در حالت امن بارها با همين نام جهاز كمپنى جرمن به مدراس آمده است كه از جميع حالات بندر مفصلاً واقف است و وقت هجوم جهاز مذكور وقتى بود كه تمام چراغهاى شهر روشن و ريلها و سركها جارى و اهالى مصروف كار بودند . پس از انكه ، ايمدن ، كدام تيل را برباد داد رخ توپ خود را جانب عمارت شهر دور داده به آتش فشانى و گلوله اندازى آغاز نهاد . عمارت عالى و بنك اول برهما ، و نشنل بنك اوف انديا ، را مسمار نمود و نيز بنگله هاى افسران بندر را هم خالى از نقصان كثير نگذاشت . چون اين خبر گلوله بارى ، ايمدن ، كشتى جنگى جرمن در تمام مدراس خصوصاً در خارج تون ، كه يك بازار بزرگ بندر است اشتهار يافت . تمام مردم بر موترها ، يكها ، موتر سايكلها و بايسكلها سوار شده و بعضى پياده با دويده رويكرد نهادند . و از پوليس هاى بندر كه ايفاى وظيفه ميكردند بسى مقتول و مجروح گشتند ، و نفرى بسيارى از جهاز ، چوده نام كه در سوقت در بندر توقف داشت كشته و زخمى شدند و خود جهاز نيز مهمل شد . ايمدن ، پس از گلوله بازى بر شهر جانب قلعه جنگى بندر رخ نموده دو دو گلوله در آن انداخت و قلعه بندر را نيز از ورود گلوله هاى خود محروم نساخت ولى از خاموش ساختن چراغ قلعه كه افسران داخلى آن زودى به آن كامياب گرديدند گلوله سوم انداخته نتوانست و بدون جهاز چورى ، جهازهاى ديگر هم در بندر موجود بودند مگر آنها انقدر متحمل نقصان كثير نگرديده اند ولى باز هم يكچند نفر انگليزهاى كه در هر جهاز بود نشانه گلوله گرديده مقتول و مجروح گشته اند . تخمين ديگر نقصانات تا حال تقدير شده بدون ٣ لك روپيه ، برهما آيل كمپنى ، كه معلوم شده است . اين همگى نقصانات و گلوله بارى در ميعاد نيم ساعت از طرف ، ايمدن ، اجرا يافت . پس از آن ، ايمدن ، جانب جنوب رفته قريب ، پانديچرى ، ( مستعمرات قرانى در جنوب هند ) نمودار شد مگر در اينجا بى آنكه نظر خلايق را بجانب كارستانهاى خود جلب نمايد يك ايك بطرف جنوب روانه شده است .

مقدار طوس
٥١٠٤٠٠٠٠٠
٦٦١٨٠٠٠٠٠
۱۹۷٠٠٠٠٠٠٠
٤٣٣٠٠٠٠٠٠٠
٣٩٠٦٠٠٠٠٠
٧٠٤٠٠٠٠٠
٤٠٥٠٠٠٠٠
٣٠٠٠٠٠
٨٠٥٠٠٠٠٠

نام ملل
آستريا - مجارستان
المانيا
روس
بريتانياى بزرگ
فرانس
بلژيك
صربستان
مونتيكرو
ژاپان

اثر مستملكات هم داخل حساب باشد . الحرب كويا بهر پنج قطعهٔ روى زمين شامل است. زيرا هر يك از دولتهاى زير مانند المان ، روس ، فرانس الكثير در هر پنج قطعهٔ دنيا اراضى نفوس را مالك ميباشند . از ديگر جهت چون ملاحظه كنيم كه دولتهاى بطرف هم استى كه اردوها خود شانرا بحال حاضر باش در آورده اند و از جهت تجارت و اقتصاد از روى اين حساب كويا همه روى زمين ها بحرب شامل شده ميباشند . لهذا از روى يك حساب سماجى تجارتى مخارج الحرب بصد مليار ١٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠ فرانك ميرسد كه در تاريخ عالم تا بحال اينچنين يك مسئلۀ اقتصاديه بزرگ ثبت وقيد شده است .

§§§

ی اين است معلوماتى كه تا به اينجا از غير اخبارهاى انگريزى ترجمه و درج صحايف نموديم ، اگرچه تاريخ هاى ١ مانسيت تاريخ نشر اخبار ما خيلى پيشتر و كهنه شمرده ميشود .
از اقتحام نمودن زحمت ترجمه اين حوادث يكى اين است چه آغاز سخن گفته ايم كه محاكمه و تطبيق روائيهاى جاسين كرده شود . ديگر اينكه سلسلۀ تاريخ الحرب عمومى بر هم نخورده براى تاريخ حرب نويسى سرمايه بدست آورده شده باشد . [ باقى دارد ]

از پشاور
آخرين خبرها كه در ماه ذيقعده به اداره رسيده روس يك اطلاعى شايع كرده است كه دره روسياى شرقى ، افواج ما بسيار قليل بودند و به آن علت برعنا كر جرمن حمله نتوانستند ، و اراده ما آنست كه يك فوج كافى در علاقه ، كليشيا ، جمع كنيم . و بسبب حركت محلى كه جرنيل جرمن انديشيده بود كه عساكر خصم افواج ما را احاطه كنند مجبوراً سپاهيان ما مقام خود را گذاشته عقب نشستند .

لندن :
سه عدد طياره هاى جرمن تا دو ساعت بر پاريس بم اندازى كردند و عمارات بزرگ بسيار را مسمار كرده بزمين هموار ساختند و يكهزار نفر از افواج انگليس را مجروح نمودند .

١٩ ستمبر
افواج بحرى جرمن بر اطراف شرقى ، پترس بورغ ، حمله نموده ٣ جهاز روس را گرفتار كرده با خود بردند .

درچهاپ خانهٔ حروف دارالسلطنهٔ كابل طبع گرديد
همه مقاله هائيكه دستخط ندارد از طرف مدير و سر محرر تحرير يافته


اعلا
oooooooooooooooooooooo
سیاحت پر دورا دور کره زمین
oooooooooooooooooooooo
چقدر فایده ها و شیرینها دارد : على الخصوص که آن سیاحت با آن بزرگی و وسعت به هشتاد روز اجرا شود ! آرزو کننده گان این سیاحت خارق العاده هرگاه برای خریداری کتاب ( سیاحت پر دورا دور کره زمین ) بهشتاد روز بقدر دو روپیه کابلی يك مبلغ کمکی را صرف نمایند این سیاحت را گویا ( فلیاس فوق ) با سائر رفقایش یکجا اجرا کرده خواهند بود . محل خریداری این کتاب دکان ( ملا غلام محمد ) تاجر کتب متصل مدرسه شاهی میباشد . و در نفس مطبعهٔ عنایت که در ده افغانان است از نزد عبد الرؤف سر مرتب نیز خریداری میتوانند . مؤلف این کتاب ( زولورن ) فرانسوی است که در نوشتن ناولهای فنی مشهور آفاقست . از فرانسوی به ترکی و از ترکی بفارسی ترجمه شده است . کتاب مذکور تنها ناول نی بلکه در ناول فن جغرافیا و جغرافیای ریاضی را نیز بطرق افسانه نشان میدهد . در ( مطبعهٔ عنایت ) که از مؤسسات شهزاده جوانبخت معظم دولت علیه افغانستان جناب عالی ( معین السلطنه سردار عنایت الله خان ) است بزیور طبع آراسته شده است . این کتاب نایاب را زود بدست آرید و فرصت را فوت مکنید که نسخهای آن زود تمام خواهد شد و افسوس فایده نخواهد بخشید .

اعلان
از هر دهن سخنی
و از هر چمن سمنی
هوشکاران مطالعه آثار ادبیّه را مژده میرسانیم . و ترغیب میدهیم که ازین گنجینه پر از جواهر آبدار ، و ازین گلزار پر از ازهار يكيك نسخه بدست آورده از هر دهن سخنی بشنوند ، و از هر چمنی سمنی بچینند . در مطبعه عنایت زیور طبع آراسته گردید . قیمت ۲ روپیه

اعلان
سياح در جو هوا
يك ناول فی بسیار عجیب و غریبیست که در مطبعهٔ عنایت زیور طبع آراسته شده و سومین کتاب ( کتبخانهٔ مطبعهٔ عنایت ) را تشکیل داده انهم از تألیفات ( ژول ورن ) فرانسویست که در فن ناول نویسی فی شهرهٔ آفاقیت از زبان ترکی بفارسی ترجمه شده است قیمت (۲) روپیه کابلی بفروش میرسد .

این هرسه کتاب در دکان باز محمد در بازار ارك و در دکان ملا غلام محمد در جوار مدرسه شاهی هر يك قیمت دو دو روپیه کابلی بفروش میرسد .
کتابهای مذکور در نفس مطبعهٔ عنایت واقع ده افغانان از نزد عبد الرؤف سر مرتب مطبعهٔ موصوفه نیز خریداری میشود .


اعلان

عموم مشتركين كرام خود را
یاد آوری میکنیم
هر قدر سعی و کوشش کردیم که از شکایت نرسیدن اخبار مشتركين كرام دارالسلطنهٔ کابل خود رهایی یابم ممکن نشد لهذا با داکخانهٔ مرکزی دارالسلطنهٔ کابل يك مقاوله نموده داکخانهٔ مشار اليه تقسيم و توزيع اخبار ما را که بهمهٔ مشترکین کرام ما رساند در عهدهٔ حمیت خود قبول نمود. مشتركين كرام دارالسلطنهٔ خود را مُخَبَّر و یاد آوری میکنیم که بعد ازین اخبار های شان بدون واسطهٔ غير فرداً فرداً بواسطهٔ آدمهای داکخانه بخود شان میرسد .

اعلان
روضة العلم
( از آثار مطبوعهٔ جدیدهٔ مطبعهٔ عنایت )
این کتاب اخلاقی ، دینی ، ادبی ، يك اثریست که از احادیث شریفه و فقرات مفيدهٔ اخلاقیه مانند يك گنجینه جواهری میباشد و درینروزها زینت بخش عالم مطبوعات گردیده است در نفس مطبعهٔ عنایت از نزد عبدالرؤف خان سر مرتب و در بازار ارگ از دکان باز محمد کتاب فروش و از دکان ملا غلام محمد کتاب فروش متصل مدرسهٔ شاهی بقیمت دو روپیهٔ کابلی هر کس خریده میتواند .

اعلان
مصور
۲۰۰۰۰۰ فرسخ
سیاحت در زیر بحر
در حالیکه دو کره در زیر بحر فرو رفتن موجب هلاك شود، آیا بیستهزار فرسخ سیاحت در زیر آن چسان ممکن خواهد شد. هر گاه درین باب شبهه دارید در خصوص بدست آوردن کتاب ( ۲۰۰۰۰ فرسخ سیاحت در زیر بحر ) سهل انگاری نکرده قیمت آن چهار روپیهٔ کابلی از ده افغانان از نفس مطبعهٔ عنایت، یا از دکان باز محمد از بازار ارك ، يا از دکان غلام محمد از بازار متصل مدرسهٔ شاهی زودی خریداری کنید، و بخوبی بخوانید، و تصاویر آنرا بدقت تماشا کنید تا بر شما فضلاً ثابت شود که سیاحت در زیر دریاهای شور و شیرین ممکن ، یا غیر ممکن است


سال چهارم
شمارهٔ ٥

امان افغان
۱۳۲۹

فهرست مندرجات

مبارك باد عيد سعيد اضحى ( )
همت جهان قیمت اعلیحضرت همایونی ( در خصوص ترقی صنایع داخلی )
حوادث داخله ( مراسم روز عید سعید اضحی )
عالم عصری ( )
مكتوب ( منظوم از راول پندی )
حوادث خارجيه اجمال احوال — تاریخ حرب عمومی — واتر لو — واقعه عبرت نما — غوین و برسلاو — تانی عون و رسلاو رمات عثمانیه — حوادث مختانه — موقع استفاده را از دست نباید داد از اخبار ارشاد — تبریکات تاجگذاری —
در تهنیت عید سعید اضحی ( کلام شیر احمد خان مخلص تخلص )
تقریظ ( شاعر شهر جناب مستغنی )
خلاصه آخر ترین خبرها دولت عثمانی با دول متحده — کشتهای جنگی دول متحده در رزمگاهای مشرقی و مغربی — دولت ژاپن — جهاز آمدن —
از خیلهای اردو
تصاویر بعد از ادای صلوة عيد تشریف فرمائی اعلیحضرت پادشاهی از جامع — از مناظر نمایش عسکری ذات اعلیحضرت همایونی در زیر بیرق شاهی باشهزادگان عظام — مرور ذات اعلیحضرت پادشاهی از مواجهه صفوف عساکر ظفر مآثر شاهانه — دیگر منظره رسم مرور عساکر ظفر مآثر قند اردلی از پیش گاه حضور شاهانه —


( اعلان )
کتاب سال اول و کتاب سال دوم سراج الاخبار افغانیه و کتابچه ( علم و اسلامیت ) و ( آیا چه باید کرد ؟ ) و ( الدردش ) جلد کرده شده در اداره برای فروش حاضر و مهیاست ، ذواتی که آرزوی خریداری آنرا داشته باشد از نزد مدیر طلب نمایند

شرایط خریداری
دار السلطنه | ولایت داخل افغانستان
قیمت سالیانه هشت روپیه کابلی | سالیانه چارده روپیه کابل
قیمت ششماهه پنج روپیه کابلی | ششماهه هشت روپیه کابلی
در خارج افغانستان
هر حیکه باشد با اجرت پوست
قیمت سالانه ده روپیه الکبری | قیمت ششماهه شش روپیه انگلیزی
سه ماهه اشتراک قبول نمیشود
يك طلای پوند انگلیزی یازده روپیه کلدار است . از همین قرار حساب کنند

یاد آوری
بر همهٔ کار داران نظامی و ملکی و جملهٔ خریداران سراج الاخبار افغانیه اعلان و خبر داده میشود: که اگر از يك جاید که جابرو بودند و یا باشند بیاید که بيك رقعه مدر و سر محرر را خبر بدهند که من در فلان جا بوده و سال در فلان جا میروم اخبار مرا در آنجا بفرستید. هرگاه همچنین بيك رقعه شان برای نیاید و اخبار شان برای شان نرسد حق شکایت را ندارند.

( شرایط درج کردن اعلانها )
سوداگرانی که مال تجارتی ، و صنعتگرانی که صنعت خود شانرا در سراج الاخبار افغانیه اعلان و اشهار کردن میخواهند ، و یا دیگر هر رقم اعلان و اشهاریکه باشد از قرار شرایط ذیل درج و شایع میشود : اعلانیکه در متن اخبار از یکبار تا به پنج بار نشر و شایع شود بر سر هر سطر ١ يك روپیه کابلی و اگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند فی سطر يك قرآن یعنی نیم روپیه کابلی اجرت گرفته میشود اعلانیکه درین ورق وقایه خارج از متن اخبار نشر شود از یکبار تا به پنج بار فی سطر يك قرآن یعنی نیم روپیه کابلی و اگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند فی سطر سه شاهی اجرت گرفته میشود . طول سطر يك ستون اخبار ها ( ٣ – اینچ – ٤ – سوت ) میباشد هرگاه شخصی اعلان خود را مهادياً تا بيك سال نشر کردن خواهد و وجه يك ساله را پیشکی ادا نماید در ورق وقایه فی سطر بطریق ستاد اجرت گرفته میشود


صفحه (۱)
سال چهارم
شماره (٥)

قیمت سالیانه
در دارالسلطنة كابل ۸ روپيه كابلى
در اطراف داخله مملکت
با اخراجات داك ١٤ روپيه كابلى
در خارج مملکت
با اخراجات داك ٢٠ روپيه انگليزى
بهر پانزده روز يكبار نشر ميشود
قيمت يك نسخه آن در كابل يكعباسى است
(اوراقی که درج نشود اعاده نمیشود)

سراج الاخبار افغانستان
۱۳۲۹

مدير و سر محرر
محمود طرزی
دارالتحرير و مطبعه
در ماشينخانه دار السلطنة (كابل)
همه امورات تحريريه به اداره خانه
بنام مدير فرستاده ميشود

تاریخ ١٥ ذی الحجه سنه ۱۳۳۲
تاریخ انگریزی ٤ نومبر
تاریخ شمسی ۱۲ عقرب ۱۳۹۳

سراج الاخبار افغانيه عيد سعيد ميامن بديد اضحى را برجمله مؤمنين و مؤمنات مبارکباد میگوید . و به برکت این روز فیروز سعادت اندوز خيرها و سعادتها و ترقيها و بختيار يهاى جمله امت ناجيه محمديه و همه دول اسلاميه را عموماً و دولت و ملت افغانیه را خصوصاً از بارگاه خالق يكانه كائنات تضرع و نیاز میکند آمین

همت جهانقیمت ذات اعلیحضرت پادشاهی
در خصوص ترقی صنایع داخلی
( مقدمه )

ازين يك هيچكس انكار كرده نميتواند كه ترقى صنايع داخلى مدار كلى ثروت و توانگرى و سعادت و بختيارى ملك و ملت است ملتهائى كه صنايع داخلى شان ترقى كرده غير از انكه حوائج ضروريه خود شارا تدارك كرده توانسته اندجهانرا هم به آن صنايع خود تسخير وجهانيانرا هم بواسطة محتاج بودن شان بمحصولات آن صنايع خود اسير ساخته اند . نمونه مجسم وزنده اين مسئله اوروپاست كه بقوت صنايع و اختراعات خودشان همه عالم را بخود شان محتاج وخود شانرا محتاج اليه شناختانده اند . و حق هم بدست دارند . چرا كه از وحشيان افريقا گرفته تا باديه نشينان خيمه بدوش صحرا همه عالم بشريت در وقت حاضر بدرجات مختلفه محتاج محصولات صنايع آنها گرديده اند . هيچ مملكت ، و هيچ ملتى در دنيا تصور نميشود كه از صنايع داخلى سراسر محروم باشند . وحشيان جنگلى ، افريقا نيز سبد بافى ، چپرى سازى ، تير و كمان سازى ، فلاخن تابى و غيره را یاد دارند ، اما چون علم و عرفان ندارند، وقوه عقب و ده اى شان محدود است در ترقى آن چيزها صرف ذهن نتوانسته همچنان بحال طبيعى ابتدائى مانده اند . كذلك مردم باديه خيمه نشين نيز بسببى كه احتياجات مادى شان خيلى محدود و محصور است مجز بعضى صنعت هائى كه دافع حوائج ضروريه شان باشد در پى ديگر ترقى صنايع نيفتاده اند . بلكه تنها بيك كمى بافندگى و اكثر بجويانى و ماست و پنير و روغن و قروت سازى و امثال آن اكتفا ورزيده اند . فكر ايجاد و اختراع در خصوص صنايع و ترقى آن مخصوص عالم ( مدنيت ) است . هر انقدر كه مدنيت ترقى كند احتياجات بشريت هم بهمان نسبت افزونى ميگيرد ، و هر انقدر كه احتياجات بيفزايد بهمان نسبت فكر ايجاد صنايع ميزايد ، رفته رفته تجملات ميبالد ، تجملات هم اختراعات را ميدان ميدهد . ازين سبب يك ترقى برق آسائى در صنايع جلوه گر ميشود . پس هر ملك و ملتى كه در مدنيت پيش رود ، چنانچه همه چيزهايش ترقى ميگيرد امور صنايعش نيز يوماً فيوم پيش ميرود .

( ماشين دماغ انسان )
اعظم و اكمل جميع ماشينهايى كه در دنيا موجود است همانا ( ماشين دماغ ) انسان است كه صانع آن و بوجود آورنده آن ذات اقدس خلاق عظيم الشان است جل عظمته . مثلا چنان ماشينهاى عظيمه در دنيا مى بينيم كه مانند كشتيهاى زرهپوش دريد ناونها را بوجود مى آورد كه هر يك بكشهر سيار آهنين آتشباريست كه در ظرف يكد و ساعت بكشهر بسيار بزرگى را با خاك يكسان ميسازد . چنان ماشينهايى ميبينيم كه مانند زپلينها ، ايروپلانه‍ا طياره هايى بوجود مى آورد كه بهزارها متر در جو هوا بالا رفته ، بر ساكنان روى زمين آتشبارى ميكنند . چنان ماشينهايى ميبينيم .


سال چهارم شماره ۵ صفحه ۲

که کشتیهای تحت البحر - آبدوز - را میدانی کشد و کارستانها میکنند . چنان ماشینهایی میبینیم که ماشینهای عظیمه جراثقال را میسازد که به تحريك يك سرانگشت بعدها خروار نقلترا بالا میکشند چنان ماشینهائی میبینیم که آلات و ادوات تلگراف بی سیم و باسیم را بوجود میآورد که خبرهای کره زمین را در لمحه بصر از غرب بشرق و از جنوب بشمال ميرساند. ماشینهایی می بینیم که انجتهای بخار ريلها و اپورها را باقطارهای آن میسازد که در حمل و نقل انسانها واشيا خدمت لكنها اسب را نجامی آورد . والحاصل بلکها ازین گونه ماشينها و ماشینخانه های بدنیا دیده و شنیده میشود . که در پیش صنعت و اتقان آن انسارا حیرت دست میدهد . حالا اندیشه کنیم که آیا اینهمه ماشینهای محیر العقول از کدام کار خانه بظهور آمده است؟ هیچ شبیه نیست که جواب این سوال را هر فرد ذی شعوری که باشد همین را خواهد داد که آن کارخانه و ماشین دماغ انسان است! بلی ، بلی ! همین ماشین است که چون بخارهای حواس را در زیر تشبیق و فشار درارد ملیونها بدایع حیرت آور بروی کار می آورد ! بحر ، بر ، کوه صحرا ، حیوان ، نبات ، حماد همه کی در پیش فوت آن بخار پر اسرار سرتسلیم خم میکنند . زمین، همه ثروتهای پنهان و اشکار خود را در پیش پایش با انداز مینهد. بحر ، جمله اسرار خفایی خود را برونتار کرده در زیر چرخهای اختراعاتش سينه خود را فرش میسازد. هوا، از جناح عجز و تسلیم را در پیش لوحه های مایل و مستوی و پروانه های سریع الدور او فرو می آرد . همین ماشين بديع التكوين که چون یکبار جهانی استیم بخار دهشت کار خود را بسوی امورات معظمه سلطنت و سیاست تاب دهد چه جهانگیرها ، چه صاحقرانها، چه داهیه ها، چه مؤسسها بمیدان میکشند که دنیا ها را بلرزه میآرد. و الحاصل هر انقدر بدایع و صنایع و عجایب و غرایی که در دنیا دیده و شنیده میشود کارگاه مصنوعات آن همین ماشین بدایع سراغ دماغ است. حالا باز بر موضع بحث خود رجوع نموده ببینیم که :

( صنایع داخلی چسان ترقی میکنند ؟ )

آیا اینرا كمان خواهید کرد که اینهمه صنایع عجیبه و غريبة اور وبائیان که امروزه روز چشمها را میدرخشاند و عقلهار المحيرت می اندازد از آغاز کار بهمین ترقی و رونق امروزینه خود بوده باشد و نی و نی : انجنین نیست : اور پانیان هم در اول امر کر پاس بوش نمد بدوش بودند. رفته رفته کرباس را بسان کوره سان کوره را بسان سفید و نمد را بكشميره و ماهوت تحویل دادند. اسباب یکانه ترقی صنایع را در چند چیز می بینیم : یکی از ادای كامله پیشه وران یعنی دایره را بر صنعتگران و پیشه وران تنك نگرفتن و ممکن را برای اجرای صنعتش آزاد گذاشتن ، دوم از طرف حکومت به تشویق و مکافات صنعتگران کوشش ورزیدن و هر گونه تسهیلات و آسانیهاشان دادن . سوم، هر صنعت و پیشه که از طرف صنعتگران و پیشه وران پیش شود ، و شدت احتیاج هم به آن باشد همان وقت از طرف توانگران و سوداگران مملکت يك شركتي تشكيل يافته ، و سرمایه برای پیشرفت و رواج آن وضع شده در ترقی آن سعی و جهد بعمل آوردن . والحاصل مانند این دیگر بی اسبابها هست که موجب ترقی صنایع داخلی میشود که چون ماشینهای دماغها در انباب صرف ذهن نماید . و افکار ها با هم مصادمه کند خیلی برقهای فواید و منافع از ان بر میجهد که موجب روشنائی مملکت گردد ، جای هزار افسوس است که جوهر گرانبهای بخار ذی اقتدار این ماشين بديع التكوين مقدس برچیز های لایعنی غیر لایق آن هباء منثورا گردد .....

( ضروری بودن ترقی صنایع داخلی )

این محاربه حاضره که معدن و سرچشمه صنایع جمله عالم یعنی ( اوروپا ) را از بیخ و بن بلرزه در آورد ، بر همه ما واضح و روشن ساخت که ترقی دادن صنایع داخلی وطن عزیز ما از اهم لوازمات ضروریه میباشد. زیرا این جنگ خانه خراب کارخانه های اکثر اشیا و حوائج او روپارا که مایان به آن محتاج بودیم معطل نمود . راه ها بندشد داد و ستد منقطع گردید. به آن سبب نرخ آن اشیا برتری گرفت هنوز که میداند که سراسر قحط و مفقود هم نشود! پس در حال فقدان آنها ما چه خواهیم کرد ؟ یا میباید برهنه بنشینیم ، یا آنکه به کرباس وطن خود مراجعت کرده تن خود را به آن بپوشیم . بلی ! چون یکبار در وازه سان کوره وسان سفيد ملك غير بروی ما بسته شود دگرچه چاره داریم که کرباس نپوشیم؟ حال آنکه اگر در زراعت پنبه ترقی ندهیم . وكرباس بافان ملك ما هم بهمين حال عطالت و فلاکت بی سرمایه کی و بی اسبانی بمانند کرباس مانيز نسبت به احتیاج مملکت کافی نیامده نتیجه باز به برهنه ماندن منجر خواهد شد. همچنانست حال کشمیره ها و دیگر قماشهای اعلایی که قیمتهای گرانبهایی از خارج خریداری کرده مدار زینت مفتخرانه فیشن وجود خود قرار داده ایم . چون یکبار حرمان از ان حاصل آید بلاشبهه به کشمیره های جار خانه و راهدار و برك وكرك مملکت خود عرض احتیاج خواهیم کرد پس اگر از حالا سوداگران و توانگران وطن عزیز ما سرمايه وافری جمع آورده در صدد ترقی و اصلاح و فراوانی آنها کوشش ورزند بجز منفعت هیچ ضرری نخواهند دید از همه بدتر مسئله تیل خاك، وشمع ، وقند ، وكاغذ وشيشه و امثال آن گونه لوازمات ضروریه مبرمه ایست که بهیچ صورت استغنا از ان ممکن نیست. آیا اگر کارخانه های اینچیزها با بومبه های آتش ریز هوائی ، وكله های صدمنی بحری و برى با خاک یکسان کردیده ما را محروم عواطف خود سازد چه خواهیم کرد ! هیچ شبهه نیست که به تیل شرشف ، و باشمعهای چربونی پنجاه شصت سال پیش ازین خود محتاج خواهیم شد حال آنکه تیل خاند و شمعه ای کافوری فرنگستان


صحیفه ۳ سال چهارم شماره ۵

از بسیار وقتهاست که ما را بخود مغرور ساخته در کشت و کار تخم شرشف و ساختن شمع چربو سراسر ما را به اهمال و غفلت رهبری نموده است. تپل شرشف در قیمت از تپل خاله با کم نمی آرد. شمع ریزان چربو معدوم کردیده اند آیا چه باید کرد؟ هیچ شبهه نیست که بتاریکی نشسته نمیتوانیم. ضرور يك چيزی باید کرد. اولاً این را باید کرد که از صحیفهٔ کتاب ذهنها و فکرهای خود کلمهٔ « غیر ممکن » را محو و حک بکنیم. ذاتاً از معتقدات ماست که کلمهٔ « غیر ممکن » بجز « شريك باریتعالی جل و علی » بر دیگر چیزی اطلاق نمیشود. کائنات همه ممکناتست، پیدا شدن معدن تیل خان يك چيز غیر ممکن شمرده نمیشود. در جهت های هرات و آب ایستاده موجود بودن این معدن بتواتر شنیده شده است. اهل کار آنرا از باکو و قفقاز بدست آوردن و استفاده کردن غير ممكن يك چيزى نیست. ولی این یک چیزیست که بوقت محتاج است. دم نقد در کشت وزراعت تخم شرشف، واصلاح وترقى معصر ها — یعنی جواز خانه ها — ی آن کوشش ورزیدن لازم است. شمع ریزی هیچ يك كار مشکلی نیست، بجرأت تمام میگویم که اگر همان شمعهای چربوئی پنجاه شصت سال پیش ازین، از همان وقت تا بحال در باب اصلاح وترقى أن يك تشويق وتحريك وجدوجهد جدى وحقيقي میشد هیچ شبهه نیست که از وقتهای وقت درجهٔ شمعهای خارج را پیدا میکرد. قند کابلی از قند اروسی در شیری چه با کم می آرد اگر مقصد سفیدی، و براقی، و بزرگی آن باشد ممکن است که بيك کمی توجه و صرف همت حاصل آید. اساس شیشه سازی در وطن عزيز ما مبذولست. برای شفاخانهٔ ملک شیشه ها در معمل — یعنی دستگاهای شیشه سازی کابل ساخته شده است. پس اگر در اصلاح و ترقی و وسعت دادن آن معملها، و تشویق و تجسير کاریگران آن و وضع سرمایه و تشكیل شركت سعی و غیرت بکار برده شود — اگرچه بدرجهٔ بلورهای اعلای اوروپا نباشد — باز هم بدرجهٔ دفع احتیاج برای ارسی و در وازه ها شیشه بروی کار خواهد آمد. در خصوص کاغذ درینجا چیزی نمیگویم. زیرا چون تصور عدم و جود آنرا بخاطر می آریم حیات خود را — یعنی زندگیٔ سراج الاخبار افغانیه — را در تهلکهٔ ممات می بینیم. ازانرو دست ما میلرزد، حواس ما ابتر میشود، قلم ما میگیرد! در خصوص انشاءالله مقالهٔ مخصوصهٔ جدا گانه خواهیم نوشت. والحاصل ترقی صنایع داخلی بسیار ضرور والزم واهم شمرده میشود. این حرب عمومی اوروپا هم يك درس عبرت، و هم يك میدان استفاده و فرصت است، درس عبرت از ین است که محتاجان صنایع آنها بدانند که اگر بك وقتی از اوقات، بنابريك سببی از اسباب هرگاه اموال و اشیای ما يحتاج ما از انطرف ها نیاید چه خواهیم کرد. میدان استفاده و فرصت این است که چون در چنین وقتی که دولت متبوعهٔ مقدسهٔ ما اعلان بیطرفی فرموده و باهیچ طرف هیچ سروکاری نداریم، و دیگران هم بجان خود گرفتارند. هیچ نباشد چنگ نسبت به اصلاح و ترقى صنايع داخلي و انتظامات ملکی زدن ضرور است. روی سخن ما در خصوص ترقی صنایع داخلی بسوی توانكران ملك ماست که انها را بر تشکیل شرکت ها و وضع نمودن سرمایه ها در باب اینگونه کارها تشویق میکنیم اگرچه بعضی کنه عقلان موجود خواهند بود که این سخنان ما را از جملهٔ خرافات و هذیان میشمارند. و ناشدنی میدارند، واگر وجدان شان تا یک درجه قبول هم بکند، ولی غرور نفسی شان از تنزل بقبول آن باز میکند. البته عار باید بکنند ! يك اخبار والا چيست که سخن او باشد .!.....

اما هزاران شکروثنای خلاق دانا و توانای خود را از بن هر مو بر زبان می آریم که افغانستان را در زیر ظل ظليل مراحم دلیل چنان بادشاه ترقيخواه بیدار مغز تیز هوش مدبر پروری مانند ذات شوکتات اعلیحضرت ( سراج الملة والدين امير حبيب الله خان ) ادام الله دولته إلى آخر الدوران مفتخر و مباهی داشته که بجز فکر ترقی و اصلاح وبغير از انديشهٔ تمدن وفلاح وطن و ملت شاهانه شان ذکر چیزی نمی اندیشند، و برغم بدخواهان ترقی و تمدن شب و روز در پیشرفت اصلاحات مدنيهٔ عصر حاضره همت جهانقیمت شاهانه را صرف میفرمایند. حالا یک شمه از:

( ترقی های صنایع داخلی )

( در عصر فرخنده گی عصر سراجیه )

مختصراً بیان کنیم تا بر همه گان معلوم گردد که این بادشاه مقدس محبوب القلوب و این پدر اشفق به ترقى مجلوب افغانستان و افغانیان تا چه درجه ساعی خیرها و سعادتهای ملک و ملت شاهانه نشان میباشند.

اسلحه و آلات ناریه که در عصر حاضره بدرجهٔ نان گندمی برای حیات دولت لازم و ضرور شده است. در عهد ترقی عصر این بادشاه معظم افغانستانرا در این خصوص از احتیاج خارج مستغنی ساخته. از ماشین خانهٔ مبارکهٔ اسلحه سازی هر نوع تفنگها و طوبهای عصر حاضر را بدرجهٔ کافی حاضر و آماده میسازد، بارود سیاه بدرجهٔ اعلا اصلاح یافته، بارود سفید تأمین شده، مسالهٔ پتاقی اصلاح تمام یافته، هر رقم طوبهای مترالیوز آتشفشان، وطوبهای کوهی و میدان با جملهٔ لوازمات جبه خانهٔ آن از رقم کرپ، وفيوز و بمب در کار خانهٔ اسلحه سازی کابل بدرجهٔ اوروپا ساخته میشود.

کارخانهٔ چرمگری اعلاترين پوتها و موزه ها و دستکش وزین ويراق اسب و عرابه وغیره را از چرم خود افغانستان خیلی خوش ساخت تر و منتظمتر و ارزانتر از خارج بوجود می آورد.

از دیگر چيزها صرفنظر تنها از فابريك يشمينه بافی که امسال بنیاد یافته. و از مدت سه ماه هست که بکار آغاز کرده یکقدری بحث کردن ميخواهيم:

ذات اعلیحضرت بادشاهی چون کثرت پشم مملکت، و به هبا رفتن آنرا ملاحظه فرمودند بنیاد نهادن يك فابريك يشمينه بافی را برای استحضارات البسهٔ عسكريه الزم شمرده بتأسيس و بقيادت بريك


سال چهارم
مذکور اراده و فرمان نمودند . قبل از سه ماه همه اسباب و بنای آن تکمیل یافته چنانچه در شماره های سابق خود بیان کرده بودیم ذات شوكتسمات اعلیحضرت شهریاری رسم افتتاح آنرا اجراء و بدست مبارك همایونی ماشین آنرا تحريك و جالان نمودند . و مبادیا در هفته یکبار ماشین خانهٔ مبارکه تشریف فرموده خواه در باب این فابريك و خواه در دیگر خصوصات ترقیٔ صنایع توجهات جهاندرجات همایونی را مصروف فرموده و میفر مایند . بكمال مسرت و افتخار شنیده ایم که از وقتی که ماشین پشمینه بانی بروی کار آمده است یعنی در ظرف این سه ماه برای البسه دوازده هزار عسکر قماش حاضر کرده توانسته است که الحق شایان شكران و امتنان يك كاميابی شمرده میشود . از درگاه ایزد منان نیاز میکنیم که اعلیحضرت بادشاه مقدس ما را تا سالهای در از اریکه پیرای سلطنت سفیه اسلامیه افغانیه بداراد تا در سایه ترقی روزبهای شاهانه شان دولت و ملت و وطن برخوردار کردد آمین .

حوادث داخله

( مراسم روز عید سعید اضحی )
هر چند تقویمات ایرانی و ترکی روز عید میامن پديد اضحى را روز جمعه نشان میدادند و ماه ذیقعده را ناقص گفته روز چهار شنبه را که حقیقتاً سلخ ذیقعده بود بغرهٔ ذیحجه تحویل داده بودند . مگر در وقت شام شب موصوف رؤیت هلال تحقیق به پیوست . علاوه بران رعایت این قاعدهٔ معمولهٔ مجربه که در هر ساله روز عید اضحى بلحاظ اسامي و ايام الأسبوع ، باروز اول ماه رمضان پرفیضان همان سال ضرور موافق و مطابق میباشد، نیز منظور بوده از ارو روز عید سعید اضحی روز شنبه تصادف در زیده ثابت کشت . روز جمعه که « عرفه » بود و به اصطلاح وطن عزیز ما آنرا شب عید میگویند قریب غروب در حالیکه هر طرف شهر شهید عزیز ما را یک سرور و فرحت عمومی استیلا کرده بود . به انداخت ۳۱ ضرب توپ خصم كوب خير ورود سعادت اندود مسرت نمود عيد بر همه اهالی اعلان و ابلاغ کردید . فردای آن که روز فرحت اندوز عيد سعيد ميامن بديد اضحى بود ساعت ۹ بقرار اعیاد سابق حاضری رفتن برای ادای صلوة العيد از طرف عموم کرده شد و بسبيكه در شب يك باران شدیدی باریده گل ولای مدهشی بعمل آورده بود از ارو قرار اجازهٔ رسمی در داخل شهر نیز در بعضی مساجد مقدس وسیع نماز خوانده شد ولی با وجود آن اکثر اهالی در مسجد بزرگ عید گاه برای ادای صلوة حاضر شده قریب نصف احاطهٔ مسجد را با همه حصهٔ داخلی آن پر و مملو ساخته بود . ساعت ۱۰ ورود موكب سعادت موهب اعلیحضرت همایونی را به نمازگاه، آواز دلنواز « لاره ، سلامی » که از طرف

شمارۀ ٥٤
موزیکه های عسکری یکمال هیت وجد آورانه نواخته شد . بر حاضرین مسجد اشعار کرد و پس از ان صلوة العيد با خطبه عربیه مخصوصه که از طرف امام قرائت شد ادا کردید .
بعد از انکه صنفی از عساکر سواره ، میراسپورها ، و درکا بها که با یونیفورمه های بی خوشنمائی ملبس بودند مقدمهٔ گذر نمودند ، ساعت ۱۱ بود که کوکبهٔ برديديهٔ متبوع اعظم و مقدس ما اعلیحضرت سراج الملة والدين ، بادشاه بزرگ دولت خداداد افغانستان ، صانه الله عن حواث الزمان ، که در عرابه های بسیار خوبصورت منظم مخصوص روز عيد ترتيب يافته بجانب ارك مبارك سمت عزیمت وا مينمود پدیدار و آشکار کشته فرحت بخش عيون اولو الابصار كرديد .
از مردم رعایای تماشائی بیکه پیش از حرکت اعلیحضرت همایونی از نماز کاه که از همدیگر به بسیار سرعت و اشتیاق در پیشقدمی پیش دستی کرده برای دیدار چهرهٔ عطوفت نثار تاجدار محبوب القلوب و پدر مهربان خودشان بر اطراف سرك اخذ مقام نموده جمع آمده بودند، صداهای « سلام » که به آوازهای بسیار شوق آورانه که از ان حسیات محبت پروری صمیمانه در حق بادشاه مراحم اکثناء خودشان بخوبی مفهوم میکشت بعيوق میرسید . و در مقابل این آواز های « سلام » از طرف ذات اعلیحضرت نیز بجواب آن اکتفا ورزیده شد .
درين عبد نیز حسب معمول سه روز پیشتر از طرف ایشیک آقاسیان ملکی و نظامی حضور همایوئی اوراق تکت های رسمی اذن شمولیت در بار عید در سلامخانهٔ عام ، بر جمیع خوانین و علمای عظام واهل مناصب ملکی و عسکری توزیع و تقسیم شده بود . و بعد از فراغ نماز و مراجعت از عید گاه هر کس از شهزاده کان عالی تيار وعلما و خوانين وارباب مناصب به جاهای مناسب بر چوکی های مخصص خودشان نشسته تشريف شوکت ردیف ذات اعلیحضرت همایونی را انتظار میکشیدند .
ساعت ۱۱ ذات شوكتات بادشاه معظم دولت عليه افغانيه از دروازهٔ جنوب غربی سلامخانه داخل شده پس از انکه قیام احترام و استقبال عمومی از حاضرين بعمل آمد متمكن مسند عزو اجلال گردیده همه کارا باحوال پرسی و تلطيفات شاهانه مفتخر و مباهی ساختند . وسپس بر جميع حاضرین دربار اقسام شیری ها که در دستمالهای بسیار خوشرنگ مختلف اللونی بسته شده بود . توزیع کشت . درین اثنا ساعت بزرك سلا مخانه ساعت يك را نواخت و قریب شدن وقت طعامرا نشان داد . پس از فراغ طعام میوه های تازه از قسم ناک و سیب والنكور باسبكاره ها نيز بهريك تقدیم شد . و اخيراً ساعت ۲ ذات ستودهٔ صفات اعلیحضرت همایونی حاضرین را امر رخصت عطا فرموده بعد از اینکه جميع نقری سلام واپسین را بعرض رسانیدند دربار مسرت نثار عید سعید اضحى اتمام یافت .


شماره ٥ سال چهارم صفحه ٥

بعد از ادای صلوة عيد

تشریف فرمائی ذات اعلیحضرت پادشاهی از جامع ١ - ذات اعلیحضرت سراج الملة والدين ٢ - فخامتمآب نائب السلطنه سردار نصرالله خان ٣ - شهزاده معظم معين السلطنه سردار عنایت الله خان


٦٤
سال چهارم
شماره ٥

از مناظر نمایش عسکری

ذات اعلیحضرت همایونی در زیر بیرق شاهی با شهزادگان عظام سواره ایستاده رسم مرور عساکر شاهانه را نظارت میفرمایند. ارباب مناصب ملکی و عسکری درباری نیز در عقب صف بسته احترام ایستاده تماشای رسم مرور عساکر شاهانه را مینمایند.


صفحه ۷ سال چهارم شمارهٔ ۵

عالم عسكرى

برادران نظامی ما بدقت مطالعه کنند در سالهای اول « سراج الاخبار افغانیه » از عالم عسکری گاه گاهی بعضی بحثهای میراند که مقصد خالصانه از ان محض استفاده خوانندگان گرام صنف نظامی ما بود ، ولى كثرت تحرير ، و عدم تشويق و تحريك مرا بر صرف نظر نمودن از ان مجبور ساخت ، حالا نکه از عالم عسکری بحث راندن و مقالات عسكريه نوشتن برای سراج الاخبار افغانیه ضروری شمرده میشود، زیرا اکثر مشتركين كرام ما از صنف جلیلهٔ عسکریه میباشند ، و چون مقالات عسکریه را در صحایف سراج الاخبار افغانیه به بینند هم موجب استفاده شان میشود ، و هم چون از مسلک خودشان سخنی بشنوند يك شوق و رغبت افزونتری برای شان حاصل میشود ، اما مقالات عسکری را طبعاً عسکر باید بنویسد . در اول که باب بحث عسکری را باز کرده بودیم چنان امید میکردیم که افسران با کمال نظامی وطن عزيزما البته مقالات فنون عسکریه برای ما نوشته خواهند فرستاد ، و ما هم درج کرده از عهده وظیفه مبحث ( عالم عسکری ) خواهیم بر آمد ، اما هزار افسوس که در ین ق در مدت هیچ کسی هیچ چیزی برای ما ننوشت . این است که در توقف این وظیفهٔ نوشتن مقالات عسکریه را رئیس باشی ارکان حربيه عالیقدر محترم ( خيرالدين خلوصى ) بيك كه معلم فنون حربه در مکتب فیوضات مکتب حربیهٔ دارالسلطنه کابل میباشند در عهده گرفتند .

این است که سر ازین شماره به ترجمة يك مقالة عسكرية بسيار بلند مشارالیه ابتدا میورزیم . این مقاله چنانچه گفتیم بسیار بلند است ، و مخصوص صنوف عالیه ارکان حربیه است که سیاسیات دولیه نیز دران مدنظر گرفته شده است . اما بعد ازین انشاءالله از هر رقم مقالات نافعهٔ آسانتر ازین بحث خواهیم راند بعضی اصطلاحات فن عسکریه را در قوسهای متعرضه گرفته شرح میدهیم . ومن الله التوفيق .

( كيفيت )
( حاضر شدن دولتهای متمدنه )
برای جنگ

اردوهای دو دولت متمدن با یکدیگر دشمن که از روی قیمت عسکری یا عدد با هم مساوی باشند یا بسیار با هم فرق داشته باشند علیه یکی بر دیگرشان به این ممکن میشود که در خصوص حاضری حرب پیش قدمی بکنند . یعنی هر طرفی که بدار الحركات در کم مدت و بسیارتر قوت جمع آورده بتواند ، و بر دشمن مقابل خود يك ضربهٔ چَکَری فروآرد طبعاً همانطرف میدانرا میبرد .
[ شرح : - «اردو» در اصطلاح مملکت عزیز ما اگر چه عسکر در آن باشد هم يك قطعهٔ ارك سرکاری را میگویند ، اما در اصطلاح عسکری صرف اردوی عسکری را میگویند . «قیمت عسکری» عبارت از علم ، تربیهٔ قواعد دانی ، خوب اسلحه ، و نظام و انتظام آنست . «دار الحركات» همان جای و موضع و زمینی را میگویند که جنگ در آن بوقوع می آید . ]

سرعت – یعنی چابکی – در حاضر شدن حرب آنقدر فایده ها و منفعتها دارد که گاهی تفاوت و فرق عددی را نیز تلافی میکند . بکدولت بزرك و جسيم . . در يك دار الحرکاتی که از مملکت آن دولت بسیار دور باشد . نسبت بیکدولت کوچکی که بدار الحركات مذكور نزديك باشد ، دیرتر عسکر جمع آورده میتواند که به این حساب ، قوت ان دولت بزرگ دور ، با برابر قوت دولت كوچك نزديك میشود ، با ضعیفتر از ان میگردد . چنانچه در حرب روس و ژاپان شد .
[ شرح : - مثلاً در حرب مذكور دار الحركات قطعهٔ « مانچوری » بود . دولت روس که از دولت ژاپان خیلی بزرگتر بود ، بسبب اینکه مملکتش خیلی دور از دار الحرکت واقع شده بود ، و دولت ژاپان که کوچکتر بود و مملکتش نزدیکتر بدارالحرکات بود از آن سبب زودتر عسکر بدارالحرکات رسانیده توانست با قوت دشمن قوت خود را برابر کرده توانست ، بلکه در « پورت ارتر » قوت روس ضعیفتر گردید . ]

حکومتهای کوچک ، یا میانه که با دول معظمه همسایه و همجوار باشند مسئلهٔ یگانهٔ حیاتیهٔ شان این است که «سرعت» نام عنصر طبیعی را ، بجای افزونی و بسیاری عسکر قایم بسازند . حاضری حرب به آن درجه دور اندیشانه اجرا باید بشود که بعد از اعلان سفر جنگ ، هر چیزی و هر کاری مانند ساعت منتظماً جریان بگیرد .

بعضی شرطهائیست که برای ظفر و غالبیت از لوازم غیر مفارق آن شمرده میشود : مثلاً تعلیم و تربیهٔ بسیار مکمل ، مجهز و مسلح بودن با همه واسطه هائیکه امروزه روز فن حرب آنرا بعالم عسکری بخش و احسان نموده است ، مالك بودن به شبكه های خطهای راه آهن و امثال اینگونه چیزها ، اما غیر ازین چیزها که بیان شد ، يك قسم وظیفهٔ حاضریهای دیگری هم هست که هیئت عالیهٔ قوماندان به آن وظیفه مکلف میباشند .
[ شرح : - «لوازم غیر مفارق» چیزهائیست که جدائی نداشته باشد . «واسطه های فن حرب» طوپها ، تفنگها ، و دیگر همه رقم یراق و اسلحهٔ طرز جدیده که در اینوقت دول متمدن به آن مسلح میباشند و کشتیهای هر رقم جنگی ، و طیاره ها ، و تاپونها ، و تلگرافها هم دران داخلست . «هیئت قوماندان» افسرهای بزرگی که امر و نهی عسکری به آنها راجعست . «وظیفه» به اصطلاح مملکت ما دعوا خوانده است . اما در حقیقت وظیفه همان کاریست که انسان به تصور از آن باشد . و به هر حال بر اجرای آن مکلف باشد . و وظیفه را در بهاء فرض منصبی هم میگویند . ]


سال چهارم
شماره ۵

آیا آن وظیفه کدام است ؟ آن وظیفه این است که صورت مدافعه مملکت را دروقت حضر -- دروقت صلح -- اندیشه و تصور کنند . یعنی بسیار پیشتر از انکه جنگ آغاز کنند، کرده و هیولای تند و پلان دفع کردن دشمن را از مملکت ، ترتیب و تنظیم کرده باشند . ) نقشه این اندیشه و تصور را ، لائحة حركات حربيه ، ميگويند . نه تعرض ، بشرطیکه اجر آت و عملیات آن ممکن باشد، بهترین اصول ، مدافعه ، شمرده میشود. یعنی ، تعرض ، يك مدافعه تشبثکارانه وفعالانه است. وه مدافعه ، يك مقاومت اطاعت کارانه ایست که بمقابل ضرب اجرا شود. تعرض الملها بفرانس وروس، ماهیت يك مدافعة متعدیه را در بر دارد . [ شرح : - لائحة حركات حرب ، يك نوشته ایست که يك امور و ترتیبی را که در باب حرکات حربه بخاطر آمده باشد پیش از واقع شدن و قبول شدن آن در قید تحریر بیاید . - تعرض ، حمله بردن ، هجوم کردن تجاوز او دست که یعنی پیش از دشمن، اول بجنگ آغاز کنند. و مدافعه ، دفع مری است، دور کردن رو کردن، یعنی دشمن چون بقهر هجوم کنند آنها دفع و هجوم داده کنند و بگرداد - مدافعه متحده» یعنی مدافعه کردنی که هجوم و حمله بودن را در بر گرفته باشد ] این لائحة حربيه که گفتیم، چنان نیست که همه احوالی را که تا به آخر حرب جریان کنند بیک کرامت کاهنانه مناقشه و موضوع بحث کرده بتواند . زیرا بعد از مصادمه نخستینی که با اردوی دشمن بشود، نظر به نتیجه غیر معلومه که از احوال آن مصادمه بوقوع می آید لائحة مذکوره متبدل میشود اما کسانیکه عسکر نباشند چنان گمان میکنند که اینچنین لائحه قابل ترتیب خواهد بود حالا نکه اینچنین لائحه از احوالیکه تا به مصادمه نخستین با اردوی اصل دشمن ۱ بوقوع میآید . وعلى الخصوص از تجمع سفر حرب اردو تحت و بیان میکنند . [ شرح : - یعنی لائحة حربيه كه پيش از وقوع جنان از طرف سران بزرگ ارکان حرب نوشته میشود و آنرا شبيه با پلان هم میگویند که بعد از ان پیش آمد نیست یکایک بیان کرده بتواند چرا که هیئت این چیزیست که هر دم به احوال دیگری پیش می آرد. و آن پیشینگو را که در لائحه شده باشد تبدیل میدهد اما بازهم نوشتن لائحه ضرور است که با یه آغاز جنگ احوال جمع آوري لشكر و غيره را ذا معلوم سازد . ] لائحة حركات حربية تقريباً به ترتيب و سياق ذيل علم گرفته میشود لیکن نظر بحال مملکت و مقصدی که مدنظر باشد متبدل میشود یعنی بيك شكل معینی ندارد .
۱ - مناقشه در خصوص وضعیت سیاسیه .
۲ - حساب کردن قوتهای خود را و دشمنرا با تعیین مدتهای اجتماع .
۳ - معلوم کردن استقامتهای تعرض دشمن .
۴ - ترتيبات مدافعه .
۵ - ترتیبات استقامتهای تعرض بردشمن ، اما بشرطیکه مدافعه اختیار نشده باشد. بانها در نجاشده باشد. و نیز ترتیبات مدافعه .
این است که تقریباً برای این گونه چيزها لائحه یعنی نقشه و پلان ساخته میشود که هر یکی از ان تفصیلات و شرح وبسط زیادی میخواهد، و این لائحه یعنی پلان ازاد از عسکر به شمرده میشود ، افشا کنندگان این اسرار به اعدام محکوم میشوند . - یعنی حکم کشتن برو اجرا میشود، بنابرين اين يك بخاطر وخيال ما هم نمیگذرد که در نجا بگویم که برای اینچیزهایی که در فوق مذکور گردید. آیا چه رنگ لائحه و پلان برای افغانستان تنظیم کرده میشود ؟ مقصد ما در نجا این است که در باب صورت تنظیم لائحه يك روشنی فکر حاصل شود ، ( باقی دارد )
خبر الدین خلوصی

منظوم منمقام کار — راول پندی
ای مبارك هد هد فرخ پی و فرخنده پر
در حضور حضرت محمود این مکتوب بر
آن نکو محضر که طرزش هست محمود و پسند
در ره تهذیب آمد قوم خود را راهبر
رهنمون ملت است و ناصح قوم خود است
روز و شب تنبیه کنان اهل وطن را از خطر
مدح خواند بر ملا وقدح كويد برعان
شیوه اش دم ستمگر هست و مدح داد گر
کرو را میخوانم لسان الملك میر سید از آنکه
میکند ساکت زبان مدعى لايه كر
مدعی هرزه کورا فصل در آتش کند
خواه انكلشمين باشد خواه باشد پاینر
دشمنان دین و ملت را بسازد تلخکام
از مقالاتی که شیرین است چون شهد و شکر
غازی میدان فرطناس است با تیغ و قلم
يكقلم برد زبان طعنه هر خيره سر
طرزی ما را خدا با عاقبت محمود باد
هر نهال آر زوی وی دهد شیرین ثمر
ای مکرم قوم را کن رهنمونی با سراج
با چنین شمع هدایت قوم را شورا هیر
قوم را آگاه کن از من به بند سود مند
به که نویسند این بند مرا با آب زر
از خدا یاری بخواه ای قوم وكن صبر و ثبات
ثبت اقدامی بکو يارينا شام و سحر
زين بيان حاشا وکلا شاعری مقصود نیست
مخلصانه عرض دارم چند بند مختصر


سال چهارم شمارۀ ٥

نحیفه ۹
از ترقی های ابنای زمان آگاه شوند بر سیاه روس رعب جرمنان طاری شده است
کام شان در عرصۀ تهذیب باشد نیز تر پیتر اندر کور لرزان آئیون زیر حجر
جوشن شان باشد از تقوی سلاح باشد صلاح آتش قهر خدا افتاد در انبار ها
تیغ شان باشد همیت غیرت دینی تبر صاحب خروار ها بود و نماندش بار خر
اشتراك رنج و راحت جمله شانرا شیوه باد قوت لشكر شكست و لشکری بی قوت شد
همچو فرزندان دلبندان يك مادر پدر لاجرم گشت جفا را اینچنین باشد ثمر
توبه از سفاکی و خونریزی و غارت کنند هر که جو کارد همان حاصل کند وقت درو
اتحاد با همی کردند چون شیر و شکر کی بدست آید ز تخم تلخ غیر از تلخ بر
دست همت کی دراز ای قوم و هم کوتاه کن منتقم ذات خداوند است و بطش وی شدید
دامن عیش و طرب بهر خدای بحر و بر اهل طغیا را کنند در قعر بحر پر خطر
کاهلی را مطلقا بگذار و چستی پیش گیر اتفاق ملتی کو مایهٔ فخر فرانس
ناخکامی را تحمل کن اگر خواهی شکر بود اما شد همه جمعیت وی منتشر
روز کاری بگذران در محنت و رنج و تعب لشکرش را در مصاف جرمنان شد کارزار
آنچه میداری بدل آخر فراز آید ز در گرچه انگلیس است باوی یاور و سینه سپر
لیس للانسان الا ما سعی را یاد کن کیفر کردار خود را میرسد از عدل حق
سعی کن تا مسند عزت ترا باشد مقر هی جزا کار ستمگر کل کذاب اشر
سعی را مشکور فرماید خدا وند شکور از پی دنیای دون دین مسیحی باخته
پیشتر باشد هر آنکو سعی دارد بیشتر هر یکی مناع للخیر است و امار بشر
شکر ایزد را بجا آرید کز لطف عمیم گرفتاری بر رخت زد عالم از روی جفا
مر شما را داد شاه دین پناه و دادگر هست فرما مسیحا پیش کی روئی دگر
آن سراج دین و ملت خسرو والا مقام جمله شان منحرف گشته از فرمان مسیح
غمگسار قوم و ملت مهربان و مهر ور مقصد شان نیست جز خونریزی نوع بشر
از تو موت و از هیبتش نتوان رسید زار را شد حال زار و هیچ شد فر فرانس
جبه شیر ژیان و گوسفند و کود خر لشکر جرار جرمن برده میدان ظفر
قطع از قتل و غارت دست قطاع الطریق خون و ناموس مسلمانان که در بلقان ریخت
هر مسافر میکنند قطع منازل بیخطر این همه پاداش آن جور و جفا باشد مگر
يا الهى اختر اقبال او تابنده باد آتش آه یتیمان و ارا مل شد تجرخ
تا که تابان است بر اوج فلك شمس و قمر گشت در طیاره های جرمن اکنون جلوه گر
دشمنانش را بود بستر پر از خار و خسك این نصیب شان بدنیا از عذاب اصغر است
دوستان را متکا از بالش آکنده پر هست در عقبی مقرر بهر شان نار سقر
بحر مواج سیاسی در تلاطم آمده است پای تخت زار شد محصور شد کارش زبون
در فرنگستان هزاران تن جدا گشته ز سر قصر وی از دست قیصر می شود زیر و زبر
نیر اقبال یورپ راست هنگام افول جنت دنیا که شهر خوشنمای بروس است
سعی کن تا بر سپهر مهتری باشی قمر برجهایش گشته اکثر مورد برق و شرر
مشتعل شد آتش پیکار در هر چار سو هر طرف بارد بکثرت کله توپ و تفنك
حق نگهدار تو باد از فتنه و آشوب و شر با چنان شدت که گوئی بارد از آتش مطر
آستریا هنگری و جرمن و روس و فرانس کشته شد مردان جنگی صدهزار اندر هزار
بلجسم و انگلیس را آب بلا رفته ز سر صدهزاران طفل و دختر را برفت از سر پدر
هر طرف در طیر در جو هوا طیاره ها صد هزران مه جبینان پری تمثال را
کرگس آسا حیفه دنیای دون مد نظر در فراق عاشقان زار گشته دیده تر
روس را با آن شکوه و شوکت و شانی که داشت عازم میدان جنگ اند و بحسرت میدهند
قافیه بس تنك گشت و در وحل مانده است خر بوسه ها بر دیده گریان شان وقت سفر


صحیفه ۱۰
سال چهارم

آن یکی بر چهره اش آثار حسرت ظاهر است ... پاس و نومیدی نمایان است بر روی دکر
اکثری زین خود بان ترك وطن فرموده اند ... زانکه می بینند این فردوس خود را در خطر
پر دل مردان رعنایاس و حرمان طاری است ... داغ فرقت یکطرف خوف اجل طرفی دگر
صد هزاران غرفة مخرفا كنته هنوز ... نعرۀ هل من مزید آید ز هر سوی سفر
مشکلیت اطفای نار جنگ از روی قیاس ... خير ما يارب بود در پرده شر مستتر
از خدا از صدق دل خواهم که بر اوج خروج ... اختر اقبال شاه ما شود باز پید فر
بر خلوص نیت من ذات باری شاهد است ... نیست زین اظهار آهو مدعا حاشا وشر
نیست اندیشه بجز خير مسلما كان بدل ... خاصه آن قومی که دارد در خراسان مستقر
من دعا گوی توام چه در خلا چه بر ملا ... من بهی خواه توام هم در فضا هم در حضر
نیستم افغان مگر ذا بنای اسلامم یکی ... پر معاصی عاصی ام از امت خير البشر
از قضای ایزد سبحان بدار الحرب هند ... روز کاری از حیات مستعارم شد پسر
تخته مشق جفا هر جا که پایم مسلم است ... من کجا مسلم بود سنك بلا آيد بسر
بر دهانم مهر خاموشی و دستم کوته است ... می برآید آه آتشبار از خواتین چکر
لاجرم در موضعی گمنام دارم بودو باش ... مسکنم بندی میانی مولدم باشد ککر
الراقم یکی از قاریان سراج الاخبار
۲۸ شوال سنه ۱۳۳۲

حوادث خارجیه
اجمال احوال
خلاصه از اخبار بصره
احوال حاضرة حرب وقتال عمومی اوروپا را هر قدر که اجمال كنيم ، ومختصر و مجمل بسازیم نتیجه بر همین قرار میکرد که اما به این تاریخی که اجمال را مینویسیم — یعنی تا بتاريخ غرة ذی الحجه — هر چیزی که میشنویم فتح وفيروزي و غلبه را بطرف جرمنها میبینیم . اوستريا از حق صرب وما نتيكرو وروس بمعاونت متفق خود جرمن بخوبی میبرآیند . یعنی اوستريا وجر من متفقاك

شماره ۵
روس داخل شده جنگ در خانه روس مشتمل است . قطعه پولیند یعنی لهستان روسی که يك ملك بسیار بزرگ روس بود ، و شهرها و آبادیها بسیار دارد، و در اوائل یک مملکت آزاد و مستقلی بود و روسها در زمان حکومت امیر اطو ریچه ( قاترینا ) حريت و استقلال آنها را پامال کرده بتملك روس الحاق نموده بودند درینوقت مرکز حرکات عسکریه جرمن است . از طرف بحر بالتيك نیز در هر کاو و كام يك كشتی، دو کشتی جنگی روس را کشتیهای جنگی جرمن غرق میکنند يك بندر دو بندر شانرا نیز در زیر گلوله باری میگیرد. اما در وقت حاضر نقشه و پلان جرمن در طرف شرق — یعنی باروس وضعیت تدافعی را گرفته است . و بهمینقدر اکتفا میورزد که روس را نگذارد که از حد خود تجاوز نماید . مقصدش این است که اول کار بلژيك و فرانس وانكليز را انجام داده بعد از آن بخاطر جمعی تمام کار روس را بسازد . از سه دولت متفقه که در جهت غرب مقابل جرمن استاده بود یکی از آنها را که بلژيك باشد سراسر محو و منقرض گردانید شهرها و قلعه های بسیار مستحکم ، و آباد ، و توانگر آنرا مانند لیژ - بيك - . و روكل - برسلز - ، والومرس - انتورب و استاند، وغیره را یکی در پی دیگر ضبط وتسخير نموده پادشاه ودار الحکومت بلژيك بفرانس انتقال یافت. و در انجا قدر و اعتبار یاب که در ملک ایتالیاست باقی ماند . محرك واغوا کنندگان بلژيك دول متحده بود. بسیار افسوس است که هيچيك معاونت و مدکاری جدی و حقیقی به آن بیچاره نرسانیدند، و بمقابل جرمن تنها ماندندش .
والحاصل مقصد فرانس و انكليز درباره بلژيك همينقدر بود که او را تا بوقت حاضری خودشان قضیه نجات خود بسازند، و هم ساختند . در خاک فرانس پیشقدمیها المانها هم يك چيزيست معلوم . اگرچه اخبارهای متحدین یکان بار از ترقیهای خفیف خود شان گاهی در قلب و گاهی در میسره و میمنه دم میزنند . اما افسوس که این قلب و میمنه و میسره در جاها نیست که از صد تا صد و پنجاه میل فاصله بر گرد و نواح پاریس میباشد . جای اندیشه و حیرت این است که تا بحال یکان کامیابی و ترقی که هم میکردند ازین بود که همه اردوها و طوبخانه های دهشت احتوای جرمن برای محاربه های خاک فرانس فارغ نبود . زيرا يك قسمی از طوبخانه ها و عسکر شان در بلژيك مشغول بود . و چون حالا از انطرف فارغ شده همه قوای شان به اینطرف متوجه شود کار حریفان خیلی مشکل خواهد شد


صحیفه ۱۱ سال چهارم شماره ۵

مرور ذات اعلیحضرت پادشاهی از مواجههٔ صفوف عساکر ظفر اثر شاهانه


صفحه ۱۲
سال چهارم
شماره ۵

﴿ دیگر منظره ﴾
رسم مرور عساکر ظفر مآثر عند اردلی از پیشگاه حضور شاهانه
۱ - ذات اعلیحضرت ۲ - معین السلطنه ۳ - سپه سالار