سال پنجم
صفحهٔ ٤

از هنگام جلوس ميامن مأنوس اين بادشاه دل آگاه مقدس بزرگ ما چه خبرها ، چه ترقيهاى نمايان و درخشانى نيست كه بظهور نه پيوسته، در ماههاى اولى كه تخت عاليبخت سلطنت سنيه افغانيه بوجود مسعود اين بادشاه مكرم معظم زيادت افروزى گرفت، نخستين مرحمتى كه بر ملك و ملت عطا فرمودند بخشش باقيات ماليات سابقه بود كه وقتاً بعد وقت برنامه رعايا تراكم نموده بود . باين بخشش انعام بادشاهى ملت را يك حيات تازه عطا فرموده شد . در عقب آن عفو عمومى را اعلان فرمودند كه به اين مرحمت شاهانه كسانيكه كان آغوش شفقت وطن عزيز را نعمت مراجعت وطن حاصل آمد . سپس به دربار عام بر عموم انام اعلان و اعلام فرموده گفتند : — چون ترقى و سعادت امروزيهٔ عالم موقوف بر تعميم معارف و تكثير مكاتب است، سر از امروز امر و اراده فرمودم كه در ممالك شاهانه ام مكاتب اصول جديده باز گردد .، به اين فرمان حيات رسان بادشاهى از همان روز دريچه هاى ترقى و تعالى استقبال وطن باز گرديد . اينها يكان نمونه هاى بسيار مجمل مزايا و نتائج ذات اعليحضرت اين بادشاه مقدس ماست كه هزارها كتاب تفصيلى محاسن در بردارد، و در دوسه سال اول جلوس همايونى بيش هم اجرا گرديده است . حال آنكه ازان روز فيروز سعادت اندوز تا امروزه روز، هر دم و هر لحظه بسى آثار تجدد و ترقى و تمدن روى كار آمده و مى آيد كه اگر به تفصيلات همه آنها يكان يكان به پردازيم يك كتاب مستقل بايد بنويسم اما اينجا و نيو كادرين نسخهٔ شمارهٔ نخستين سال پنجمين خود به اجمال فهرست مانند بعضى آثار ترقى بروزيهاى زمان سعد اقتران ذات اعليحضرت همايونى اكتفا ميورزيم : راهها و سركهاى منتظم كه رشته هاى رگهاى حياتيهٔ ملك است در هر هر طرف تمديد يافت . پلهاى آهنين متين و مستحكمى بر بعضى نهرهاى بزرگ كه معبرگاه هاى مهم شمرده ميشد ساخته شد، و رباطهاى سراچه، در منزلگاه هاى راههاى همه ولايات ممالك محروسة المسالك شاهانه بنا شد . كانال هاى بسيار بزرگ و برآبى براى آبيارى اراضى در هر هر طرف حفر گرديد مانند سراج الامصار، و قلعة السراج قلعه هاى مستحكمه تأسيس يافت . قصرها و عمارات بسيار عالى و عجيبى در هر هر طرف بنا شد . كارخانه ها، ماشينخانه ها، برقيها، تلفونها، موتر كارها و بسى آثار تمدن و ترقى در وطن عزيز مقدس ما بسايهٔ عرفان پايهٔ ذات اعليحضرت ( سراج الملة والدين ) روى كار آمد . برترين همه چيزها كشاده شدن شهراه علم و عرفانست كه بر روى ملت و وطن باز گرديده است . مكتب مباركهٔ حبيبيه و مكتب حربيهٔ سراجيه مكتب دارالمعلمين، مكتبهاى متعدد ابتدائى مكتبهاى استحضار و غيره هر يك روزنه هاى فلاح و نجاحيست كه شعاعات آفتاب سعادت و بختيارى را در خانهٔ استقبال آمال ملك و ملت پرتو انداز عزت و علويت ميگرداند . از جملهٔ آثار حيات نثار عصر شاهانه يكى بوجود آمدن اين نامهٔ گرامى ( سراج الاخبار افغانيه ) است كه اينهم يك مكتب هر فان بار سيارى شمرده ميشود، و براى عموم ملت باز گرديده است . چنان يك مكتب عالى ايست كه حاوى بر بسيارى از دانشهاست . شاگردان اين مكتب عالى حاجت زحمت كشى رفت و آمد مكتب را هم ندارند، بلكه خود اين مكتب از سر قدم ساخته خدمت شان ميدود، و دروازه هاى در سخانه هاى رقم رقم خود را بروى هو سكاران تدريس هر نوع در سها ميكشايد .

سراج

صفحهٔ ٥
شمارهٔ ۱

سراج الاخبار افغانيه ( نسابهٔ معارفوایهٔ حامی مقدس خود بكمال فخر و سرور تأثیرات تعلیمیهٔ خود را مشاهده میکنند، و بخود میتازد و میبالد ! اگر چه تأثیرش تدریجیست، ولی اساسی و ترویجیست !
سراج الاخبار افغانیه از درگاه خالق ارض و سما جل وعلا، و روحانیت حضرت محمد مصطفى عليه افضل التحايا تمادى عمر و اقبال، و تزايد شوكت و جلال اعليحضرت بادشاه مقدس همايون فال و حامی مقدس شكوهى آمال خود را تضرع و نياز ميكند، و بر دوام خدمات قلبيهٔ خود در راه دين، دولت، ملت، وطن توفيقات بيغايت ذات كبريائى را دربارهٔ خود استرحام مینماید . ومن الله التوفيق .

حوادث داخله
( مراسم دربار روز عيد سعيد فطر )

امسال ماه رمضان سعادت فيضان درا كثر ممالك محروسة المسالك افغانستان از روز چهار شنبه حساب شده بروز پنجشنبه بوقت شام سلخ ماه مذكور هلال عيد وافق غربى پديدار گرديده ديدار مسرت نثار خود جمع اهل اسلام را ممنون و مسرور گردانيد . توپهاى شادمانى كه براى اداى تعظيم و وداع ماه صيام فرحت اختتام و استقبال و پذيرائى عيد ميامن پديد انداخته ميشدند با هر صداى آن صدها صداى خوش اداى اطفاليكه برنامها براى شنيدن و حساب كردن توپها انتظار داشتند نيز هم اواز گرديده فرحت عمومى را دو بالا ميساخت . روز جمعه به ساعت ۸ همه اهالى شهر و اطفال كه بلباسهاى رنگارنگ جديد ملى خود شان ملبس بودند بكمال شمارت ديده ميشدند كه جوق جوق بسوى مسجد جامع عيدگاه توجه و عزيمت داشتند و در عموم يك فرحت و نشاط طبيعى ديده ميشد . تا به ساعت ۱۰ احاطهٔ وسيع مسجد عيدگاه با صفوف جمعيت بزرگ نماز خوانان سراسر پر و مالامال گرديده بود . و در هر صف بعضى ملاهاى متعددى گردش داشتند كه به آواز هاى بلند خود شان هر كدام طريق نيت و اداى حركات و سكنات و ترتيب صلوت عيد را بمردم ياد آورى نموده مى آموختند . و نزد هر كدام شان ورقهاى چاپى كه از طرف سركار براى شان داده شده بود و در ان مسائل صدقهٔ فطر مفصل ثبت و تحرير يافته بود موجود بود كه از روى آن بمردم اداى صدقهٔ فطر را تلقين مى نمودند . غير ازين چند روز قبل هم در اكثر مساجد و بازارها همچنين ورقه هاى چاپى از طرف سركارى آويخته شده بودند كه مردم آزاديده طريق اداى صدقهٔ فطر را از ان بياموزند . درين اثنا عساكر ظفر مآب شاهانه از غند اردلى، واردلى و كوتوالى، و دار السلطنه كه همه شان با اونيفرم هاى عسكرى و رسمى روز عيد ملبس بودند نيز بيهم با موزيكه هاى دلنواز قدمهاى بسيار مستقيم و منتظم خود شان از روى سرك بزرگ قومى باغ مرور نموده از دروازهٔ وسطى شرقى داخل صحن مسجد گرديده بدو طرفه سركى كه از دهن دروازهٔ مذكور تا برواقيكه انجام آن به محراب و منبر خطبه منتهى ميشود امتداد يافته صف بسته شوكت كرديدند بساعت ۱۰ و نيم كوكبهٔ پديديهٔ شاهانه كه دو طرفه با عساكر سوارهٔ ركابى، و بغل اسپان، و سراوس محاط بود بكمال هيبت و عظمت از روى سرك عيد گاه بداخل مسجد مشاهده شد . موزيكهٔ عسكرى به لارهٔ دلنواز سلامى خود دخول ذات

دقيقه


صفحه ٥
سال حجم
شماره ۱
شاهانه را مسجد اشعار نمود پس از توقف چند دقیقه به ادای دوگانه عید پر سی و عید مبارک نال و مشرف ساخته جلوس فرمودند در بن الناعساكر
ابتدا شده به ساعت ۱۱ از نماز مران حاصل شده نفری مدعونی که دو رکانی داخل سلامخانه گردیده در عقب چوکی های نفری مدعوین دربار
روز پیشتر بذریعه تکت های خبری از طرف ايشيك آقاسیان ملکی و نظامی متصل دیوار سلامخانه به هر دو طرف صف کشیدند . ذات شاهانه در باب
برای ادای سلام بدر بار روز عید به سلامخانه عام دعوت شده بودند راه راه فضایل ماه صیام ابتدا کلام نمودند، و از فواید توپ افطار و توپ سحر
از دیگر مردم جدا شده عازم سمت سلامخانه گردیدند و ساعت ۱۱ که آغاز و انجام مدت صور العین و اشعار می کنند تحت رانده فرمودند:
و نهم جميع نظری دربار
حضور که پلیاس های
رسمی سفید خودشان
ملبس بودند در عمارت
داخلی سلامخانه
ر چوکی های بسیار
منتظمی که به ترتیب
بسیار درستی گذاشته
شده بودند نشند.
زنده و خارج سلامانه
که مسلمانها و قالین
های اعلای فریش
شده بود رای غربی
مرزاها و کارکنان
داشت خانه و کلانتران
شهر و غیره متفرقه
تخصیص داشت ذات
عالى شهزاده معظم
حضرت معین السلطنة
صاحب الفخم قبل
ان تشریف آوری
اعلیحضرت همایون
کردید. حضرات
علهای گرام و جميع
خوانین و اهل مناسب
صنف ملکی و عسکری
را على تفاوت مراتب
به شرف معافه
و مصافحه و دستیومی
که و چون پیش ازین
در سالها که قاعده
توپ انداختن برای
سحر و افطار بود
در انوقت تماما ختیار
روزه مردم بدست
مودتها بود چنانچه بعضی
از آنها قبل از وقت
و بعضی خودشان افطار
کرده و بعد از وقت
و مردم هم گاهی پیش
و کلی پس به شنیدن
آدانهای ایشان در
انتظار بوده روز و را
افتار میکردند و هم
چنین از طرف صبح
هم گاهی پیش و گاهی
و محقق و درست یک
وقت معینی برای آن
بود. لهذا ، تمام
شهرها وحاكم تشبيها
فرمان و امر نمودم که
در ماه رمضان وقت
سحر که آغاز صوم
و وقت شام که انجام
سود و وقت افطار است.
دار السلطنه از چند
عالی شان سر افراز
فرمودند و با هر کی
فرداً فرداً بيكوضع
بسیار منامی که از ان
جميع معانى ملك

يك تمثال بهمال تاريخ

مؤسس نمیاد است خاندان جلیل الشان محمد زالی در افغانستان بادشاه صاحب الرأي والتّدبير شرعی وقت افطار
امیر کور بنظر اعلیحضرت ( امیر دوست محمد خان ) عليه الرحمة والغفران با ساعتهای بسیار درست
پروری شان فهمیده میشد تواضع و سرایت فرمودند به ساعت ۱۲ چند و مکمل در ماه رمضان برای انبازه آتش دادن توپ وقت معینش مقرر
دقیقه باقی بود که ذات شو کتبات اعلیحضرت همایون از در واژه بودند دریمه ایشيك آقامی ملکی حضور اعليحضرت همایونی محضور عرض
يزرك سمت جنوبي سلامخانه داخل گردیده بعد از انکه از طرف عمومی شدند دات پادشاهی از همه نقری ملاهای مذکور اظهار خورسندی و رضامندی
یک حرکت تنظیمی برای ادای سلام بعمل آمده در ایش کرسی تخت عالی زیادی نموده و بر درست بودن توپ های ماه رمضان آنها را تحسین فرموده
تحت سلطنت سنيه افغانیه توقف ورزیده همه کارا رو سلام و احوال بقرار شنیده کی اندامهای نقدی نیز به آنها مرحمت فرمودند.


حیفه ٦
شمارة ١

تا ساعت نیم تهیه آوردن طعام شد و تا به ساعت يك که زنگ طعام نواخته میشد انواع طعامها و میوه ها بر میزها چیده شده همه اهالی دربار بخوردن آن مشغول گردیدند به ساعت یک از طعام فراغت حاصل شد. ذات اعلیحضرت همایونی بعد از فراغ طعام فرمودند که پس از تقسیم چای و شیرنی صلوة جمعه را در مسجد درون ارك مباركه خواهیم خواند و این حکم شاهانه بهمه کان تبلیغ گردید پس از تقسیم چای و شیرنی اکثر نفری دربار، ذات شاهانه را پیروی کرده مسجد داخل ارك مبارک رفته بعد از ادای صلوة جميع حاضرين مرخص گردیدند. امضا
(عبدالرحمن محرر اداره)

( واقعه بیماری )
حضرت کبریا دافع البلاء والوباء جل وعلا ممالك محروسه اسلامیه را محفوظ و مصون بدارد آمین. بتاريخ سلخ ماه مبارك رمضان در قریه ( علاء الدين) واقع باردهی داخل شش گروهی دار السلطنة کابل وقوعات مرض وباء استخبار گردیده حالا تدابیر لازمه طبیه از طرف حکومت سنیه از قبیل قرنطینه و غیره اجرا شد ولی هزار افسوس که در نفس شهر نیز قبل ازان باید از ان سرایت مرض بوقوع آمده تعمم نمود. الى تاريخ يومنا هذا که ۱۱ شوال است یومیه وقوعات و وفیات در تزاید است. مرحمت خداوندی را تضرع میکنیم. اگرچه در خصوص توسل به اسباب و سر رشته و انتظام گفتنهای بسیار و اقدامات و تشبثات طبی و فنی بصورت جدی از جد زیاده بکار است ولی از گفتن چه سود! لهذا چون از تشبثات مادی مأیوسیم به درج نمودن يك علاج معنوى عرض خدمت ورزیده میگویم که جناب ملا ( عبدالجبار ) پسر فضیلت مآب (کل آخند زاده ) ادعیه ذیل را برای درج شدن در سراج الاخبار

افغانیه با فرستاده است. این است که آنرا عیناً درج نمودیم انشاء الله از فایده عالی نخواهد بود: (دعای دفع مرض)

( دعاء الوباء للامام الاعظم رحمه الله تعالى )

من كتاب بالقولة صفحة ٥٤ في الوسط تصنيف الامام الهمام الصدر

مجدد و مؤيد دولت قویشوکت خداداد افغانستان پادشاه سیاست و کیاست عنوان اعليحضرت ضياء الملة والدين ( امیر عبدالرحمن خان عليه الرحمة والغفران )

الكبير ابن الفرج علی بن جوزی از رسالة الشفا لطاش کبری زاده چنین نقل نموده که روی انه وقع في مدينة بغداد وباء عظيم ومات في ذلك الطاعون (اثني عشر الف) صبى كلهم حفظة القرآن سوي ساير الناس من الشيوخ والشبان وكان في بغداد تاجر اسمه مبارك ولم يقع الطاعون في بيته اصلا وسمع الخليفة هذا الأمر وسأله عن سببه قال التاجر عندى ده


صفحه ۷
شماره ۱

مروی عن الامام الاعظم ( ابی حنیفه ) رضی الله تعالی عنه وقال کل من اشتغل قرائته او حمله معه على الطهارة أو حفظه في بيته حفظه الله تعالى واهله من الطاعون ببرکة هذا الدعا فکتبوه عنه ( وهو هذا )

۞ بسم الله الرحمن الرحيم ۞
( اللهم انی اسألك ) ( عدد خلقك ) ( بعزة عرشك ) ( رضاء نفسك ) ( نور وجهك ) ( مبلغ علمك ) ( بغاية قدرتك ) ( بسط قدرتك ) ( بحق حقيقة شكرك ) ( بمنتهى رحمتك ) ( دوام مشيتك ) ( بكلية ذاتك ) ( بكل صفاتك ) ( تمام وصفك ) ( بنهاية اسمائك ) ( بمكنون سرك ) ( بجميل سترك ) ( بجزيل برك ) ( بكمال منك ) ( بفيض جودك ) ( بتشديد عضبك ) ( بسابق رحمتك ) ( باعداد كلماتك ) ( بغاية بلوغاتك ) ( بتفرد فردانيتك ) ( بتوحيد وحدانيتك ) ( ببقاء بقائك ) ( بسرمدية اوقاتك ) ( بعزة رويتك ) ( بعظمة كبريائك ) ( بجاهك ) ( بجلالك ) ( بكمالك ) ( بافعالك ) ( بانعامك ) ( بسيادتك ) ( بملکوتيتك ) ( بجباريتك ) ( بكنائيتك ) ( بعطفتك ) ( بلطفك ) ( ببرك ) ( باحسانك ) ( بحقك ) ( وبحق حقك ) ( ان تجعل لنا فرجاً ومخرجاً وشفاءً من الهموم والغموم والوباء والبلاء والغلاء وجميع الافات والعاهات في الدنيا والآخره ) ( بحق كهيعص ) ( وبحق طه ويس وص ) ( وبحق حمعسق ) ( وبحق انا فتحنا لك فتحاً مبيناً ) برحمتك يا ارحم الراحمين ۞

عالیجاه عزت همراه مشفق مهربان جناب مدیر صاحب وسر محرر ( سراج الاخبار ) افغانيه سلمه الله تعالى عرض نیاز دعا گوی شما ( ملا عبد الخيار ) پسر ( ملا گل اخند زاده ) مدرس مدرسهٔ شاهی بجواب صاحب اینکه همین دعا مذکور فوق را محض بلحاظ خیر خواهی اهل دولت وملت خود بسمعی بلیغ از کتب معتبره بسندش بهم کرده بر آورده ام استدعام از جناب آن خیر خواه دولت وملت میکنم که بعون توجه کریمانه آن فیضرسان چاپ شود علیحده یا در ضمن سراج الاخبار صاحیم عند الله ماجور وعند الناس مشکور خواهد شد السلام علیکم فقط
امضا
( ملا عبدالحی )

از شهر مینویسند
از جملهٔ دین پروریهای اعلیحضرت اینکه - جناب سیادت ونقابت نصاب حضرت میر محمد عثمان خان میر صاحب متولی حضرت خواجه انصار قدس الله سره العزیز را که از سلالهٔ سادات عظام افغانستان بودند چون وفات یافتند جناب میر صاحب میر غلام نبی صاحب پسر ارشدشان را بسجاده نشینی پدر منصوب فرموده فرمان جایداد پدری شان را با خلعت شاهانه در هرات ارسال فرموده نائب الحکومه ونظامی و دفتری آنجا را ارشاد فرمودند که جلسهٔ تعظیمانه در کارگاه شریف منعقد ساخته که در ان مجمع افسران ملکی و نظامی وعلماء وسادات واشراف واعیان هیات حاضر آمده خلعت شاهانه را بر قامت لیاقت شان پوشانیده مراسم عزت را از طرف قرین الشرف پادشاهی نثار آرند بعد خود جناب موصوف عريضهٔ شکر پایهٔ سریر اعلی کردند که ما بنا بقاعدهٔ مقررهٔ قبله گاه خود به بازدید فاتحه واظهار اداء شکرانه این همه مراحم خدیوانه ومکارم شاهانه شرف اندوز حضور ساطع النور میکردیم بعد از حصول اجازه شرفیاب دار السلطنه

تردیده قبل از ورودشان و برء ضیافت و جای مسکن برای شان آماده گردیده در دور جشن ملی که اعلیحضرت از بیغان رونق افزا گردیدند چون جان موصوف حاضر بودند سراغ فرموده مهربانیهای شاهانه که درباره شان شده بود و هست علی رؤس الاشهاد به محضر حاضرین محفل مینو مشا کل جشن ملی زبان عنایت ترجمان بیان فرمودند بعد در محفل شب اول در فاتحه تعزیه قبله گاه مرحوم شان را در محضر حاضرین آمین گفتند در باقی شبها در عرشی از راه مبذول میفرمودند و در روز عید سعید خودشان و ملازمان ایشان عنایت شده بهمرکابی مبارک به صالحه عبد ایشانرا مخصوص داشته بهمرکابی رکاب احترام اختیار فرمودند

خدايا تو اين شاه درويش دوست که آسايش خلق در ظل اوست
هميشه بدارش بتوفيق طاعت داش زنده دار

ازین معنی باغ امیدواریهای جمع سادات وعلماء وارباب دعا تازه وشاداب گردید گلهای امید شان شکفتن گرفت فقط
یکی از خوانندگان

جوادل خارجیه
تاریخچه جنگ ستیز آهنگ

مقدمه
اگر کدام قالبین - به اصطلاح زنها - روی طالع اخبار مارا باز میکرد، وما هم از مردمانی میبودیم که به قالها وقالبینها گوش مینهادیم مطلق طالع اخبار خود را، مریخی، می یافتیم. زیرا بنا بر اقوال اساطیر خاصیت سیاره مریخ را خون ریزی و آتش افروزی میگویند: اخبار ما هم مگر در روزیکه « قمر در مریخ » بود عرصه پیرای عالم وجود کرده است !!!...

سال اول ما بحوادث خونریزیهای محاربهٔ طرابلس غرب، سال دوم وسوم ما بحوادث خونخواری بالقانها، و سال چهارم ما بهامها بحوادث این جنك موجوده دستخیز آسیا و املا گردید، حال سال پنجم اخبار ما شروع نمود تا ببینیم که « مریخ » چه میکند ! البته یا قیامت کبری، یا قیامت صغری را برپا خواهد کرد !...

از خواجه نصر الدین پرسیدند که قیامت کی میشود ؟ گفت : - آیا از قیامت کلان میپرسید، یا قیامت خورد ؟ گفتند : قیامت يك قیامت است. خورد و کلان آن کدام است ؟ گفت : - قیامت کلان آنوقت میشود که من بمیرم، و قیامت خورد آنست که همه مردمان بمیرندا...

حالا ما هم منتظریم که ببینیم چه میشود ! هیچ شبهه نخواهد بود که قیامت کبرای خواجه نصر الدینی خود اخبار ما برپا خواهد شد. زیرا می بیند، میشنود، حتی میکند ولی چیزی گفته نمیتواند، و دم فرو خورده خورده آخر الامر مانند بارات متراکمه وولکانها دماغش بيك انفجار

ازین


صحیفه ۸ سال پنجم شماره ۱

تمثال جمال فرخفال
پادشاه غازی که فروغ او بر فرق همایونش دور دولت علیهٔ مستقلهٔ خداداد افغانستان اعلیحضرت سراج الملة والدین امیر حبیب الله حماه الله عن الآفات الزمان


صفحه ۹
و انطلاق مدهشی گرفتار می آید، و از هم پاشیده، گردیده، از دغدغهٔ هستی و میرهد!! اگر نگوید، دیگ بخار را میبندد! و اگر بگوید « گزارش میبرند »! و چه مشکل حال!...

مرا در دست اندر دل اگر گویم زبان سوزد
و گر دم در کشم ترسم که مغز استخوان سوزد

کشتی های اخبار ما هم، افسانهٔ « مکنک » گردید! و کلمهٔ علم ما ينتفع - ش ۱۰ هزبان در هربان ازال در زال! ملعبه بالصبیان! سفسطه فی الفلسفه! والحاصل هیچ در هیچ!!...

ای کن ای دل چند داری نالهٔ شکر را
برده اند از ناله هایت قوت تأثیر را

همدردی، از میان دردی در زیر عنوان مصرع برجستهٔ ذیل:
دیوانه باش تا غم تو دیگران خورند

چنین يك خبری مینویسد که در « کور تمت » مکان برای دیوانه های با گل خانه - یعنی دیوانه خانه - شهر « پوم التون » اسباب قسائم تفریحات و ساعت تبریه ادا مهیا ساخته است. آنها را با لکوب نشان میدهند، گراموفون میشنوانند، تخته نرد، شطرنج، قطعه وغیره ها میدهند، و درین وقت بمخارج ده هزار روپیه روشنی برقی و رگه های برقی برای آنها مهیا کرده اند.» بعد از ان جنين يك ملاحظه بیان کرده « درین وقت که انتظام دادن اسباب راحت و وقعیت که کور تمت برای دیوانه ها شده است! هیچ شبه نیست که قسمتی دیوانه ها میباشند! شاه بتقلیدی باشند که اینچنین آرامها و راحتها را بینند و بنای دیوانگی را نکنند! » بعد ازین این ملاحظه را چنین مینویسد: « میگویند که سبب این انتظامات، دیوانه ها اندک درجه رام و آرام میشوند. اما در نزد آنها بسیار دیوانهٔ حقیقی خواهند بود، که راه و آرام شوند! و اگر راه شوند، هیچ شبه نیست که راحت این خود هم در افشون کردن و خواهد گفت: « آیا این عقل بخش هم، در فکر بخش » می بینید؟ که در لوح اخبار انعکاسه، از برخی کردن های را بنا نهاده است! چه تجاوز های گلا گلا که از سخن را و نوشتن حرب، نهاده، و عنان سخن را بر حکایت « و کل خانهٔ » پهلوانی کشیده! اگر دیوانگی نیست، پس چیست؟ آور ادر، چه چاره که این جنگ خونریز و این هنگامهٔ رستاخیز از چنان بلاها و مصیبتهای نیست که مقال بسر کسی بماند، و حواس را در کاسهٔ خانهٔ سر فرو در نکند! جنگیست که از زمان آدم تا به ایندم چشم بیننده و گوش هیچ شنونده ندیده و نشنیده است. هیچ تاریخی تا بحال از چنین يك جنگی خبر نداده است. طاعونها، وباهای بزرگی که تاریخ نشان داده است هیچگاه، این درجه تلفات عظیمه را بر نوع بشر وارد نیاورده است. در سطح زمین بر همه جاهائیکه اصطلاحات جغرافیا بران مروجست - یعنی در دشت، کوه، تپه، شبه جزیره، دماغه، برد، و غیره - جنگ است. در زیر زمین هم جنگ است، چرا که استحکامات و خندقها، و سوفهاییکه در میدانهای جنگ زیر زمین کنده شده است نیز محل مبارزه قرار داده شده است. و سطح بحر جنگ است. در زیر بحر جنگ است. در روی هوا جنگ است. در میان فضا جنگ است.

نمره ۱۰
عالم بشریت چنان مخون همدیگر گشته شده اند که طوبهای آتشفشان طوبهای مخرب جهان، بمب های خراب کننده عالمان را کافی ندیده بر همدیگر خود دریاهای آتش غازهای مهلکرا می افشانند. در خصوص قتل و خونریزی اختراعات حیرت بخش عقول ایجاد میکنند، بدرجهٔ که مربع و مربع نشینان از شرمساری بسیار در زیر چادر زهره رخ میپوشانند.
خلاصه اینکه متمدن ترین انسانها این هنگامها را بر پا کرده اند. آنان هم آنانیکه دم از صلح و صلاح عموم عالم انسانیت میزدند! از قرار حسابی که تابحال کرده اند مقتول و مجروح و مفقود و اسیر همان متمدنان به ۱۱٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ یازده ملیون نفوس رسیده است. و جمله خسارات و زیانات زراعی، صناعی، تجاری شان در پنج قطعهٔ روی زمین به ۲۱٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ بیست و يك ملیار پوند بالغ شده است. در هر کدام کره زمین - یعنی در هر پنج قطعه - پارآسیا - یا ما بواسطهٔ این جنگ و قتال مشتعل است.
این است که حالا ما میخواهیم تاریخچهٔ اینچنین حربی را بنویسیم و هم میخواهیم که همهٔ این يك دنیا حربها تنها در همین يك جریدهٔ محدوده ضمن يك نسخهٔ خود مرقوم نمائیم! آیا چقدر ملاحظه میکنید که ما درین باره خود بصرف فهرست اکتفا کرده، و بعد از این که از طرف اجمالی در خصوص الحرب جهان بود، بر قارئین کرام خودمان عرضی حاصل شود، و الا نه باینکه ما بخواهیم از روی قواعد و تاریخ حرب، نویسی و وظایف حربی را بجا آورده باشیم، بلکه آنرا از گفته های حرب ماهر عسکری میخواهیم اقتباس کنیم.

ـ ۱ ـ
شورای حرب

اگر در باب مبدا و منشای این حرب بخواهیم از عجله ننویسیم میآید که قدر وسعت دارد؛ لیکن قدس فرضی که این افق پر از دود جو هوا را سرتاسر احاطه کرده باشد این طوماری بدست آریم. زیرا میباید کتابهای رنگهای دیوانگی رود و این نارنجی و منقش و سرخ و غیره رنگهای دولهای متمدنه را که هر کدام شان معصومیت خود، و قباحت دیگری را ثابت کردن کوشش ورزیده اند، همه را مرتباً ترجمه کرده بعرض انظار قارئین کرام خود برسانیم که اینهم از محالات. لهذا خلاصة الخلاصه همینقدر مینویسیم که عامل یگانهٔ این خونریزی عمومی، بلاهای حرص و حسد، طمع بوده است که آنهم آنی و ناگهانی نی، بلکه از چندین سالها مانند دینامیت ها در دلها پر شده بود. از هنگامی که دولت المان رو به ترقی نهاده بود، این دینامیت حرص و حسد نیز در دل انگلیز جایگیر آمده بود. زیرا دولت انگلیز هیچگاه این چشم و دیده را ندارد که از خود برتر کسی را ببیند. وقتیکه ناپلیون مشهور فرانس ترقیهای عظیمه فتوحات را حاصل کرده بود، باز هم همین انگلیز بود که همه دولها را بر او بر انگیخته آخر الامر مضمحلش ساخت و چون روس يك سطوت و شوکت بزرگی را حاصل کرد، باز چشم حسدش به پرش آمده بهر رنگ بود لك نيرنگها بدولت ژاپانش سرکوبی کرد. والحاصل بسیار مثالهای تاریخی دیده میشود که این حسیات حد و غرور انگلیز را ثابت میسازد.


حیفه ۱۰
سال نجم
شماره ۱
از مدتیست که دولت انگلیز تجددات و ترقیات دولت المان را بيك بوقوع آمده بود. زیرا بنا بر قانون خاندانی امپراطوری اوستریا شهزاده ها
نظر حسودانه خائفانه نظر میکرد ، حتی از وقتی که دولت آلمان بر دولت میبایست که باشاهزاده ها ازدواج بکنند ، و اگر با دیگر خانواد مها ازدواج
فرانس غالب آمد، و بند بپرداهی عظمای سیاسی برای بسمارک و اتفاق مثلث کنند اولادی که از ان زن باید وارث تاج و تخت نمیشود . حالا تکه
موفق آمد این آتش شمهور گردیده بود. تا آنکه رفته رفته المان قوت ولیعهد مشارالیه حقوق حکمداری اولاد خود را عشق پر سوزی که
شوکت پیدا کرده رفت، و بهمان نسبت بغض و عداوت نیز بالا شده رفت. داشت فدا نموده ازدواج کرد .
اول بافرانی عداوت دیرینه را بر طرف کرده و بواسطه دلاله کی او بادشمن بر همه مردمان عصر معلوم بود که ولیعهد فرانسوا فردیناند در فنون
و رقیب سه صد ساله خود روی نیز باب آشتی را مفتوح نمود . و يتقابل عسکریه یک مهارت و اختصاص فوق العاده را سالک بود . و در نزد تمام
اتحاد ثلاثة المان، اوستریا ، ایتالیا ، ائتلاف ثلاثه ، روس ، فرانس محافل عسکریه اوستریا یک حرمت و اعتماد بسیار بزرگی را حائز بود. کذلک
انگلیز را تشکیل دادند. برای طرفداران اتحاد المان نیز یک استنادگاه بسیار بزرگی شمرده میشد.
از هنگامیکه این اختلاف ثلاثه مقابل آن اتحاد ثلاثه تشکیل یافت علی الخصوص ازین سبب بود که وجود این ولیعهد برای رقیبان این اتحاد خیلی مضر و
از وقتیکه درسته ( ۱۹۰۷ ) اتفاق روس و انگلیز در باب مقاسمه ( ایران ) تهلکه ناک شمرده میشد . اینهم سپایه ثبوت رسید که قاتلها بيك جمعیت
و و افغانستان ، وغيره عقد گردید - معلوم شد که این اتفاق و اجتماع انار شیستی ضرب منسوب بود و ترتیبات این جنایت فاجعه ناک در نفس
اضداد پیش خیمه یک جنگ عظیمی میباشد. و هر روزی که بران اتحاد كنت بلگراد ، با تخت صرب بوقوع آمده بود. و بومه هائیکه از طرف
رفت مقدمات جنگ اتحادیون والتلافیون را نیز نزدیک کرده میرفت و قاتلها استعمال شده است از طرف افسر های نظامی و مأمورین ملکی
بناء علیه - بب بکانه ابن جنگ جهانسوز عالم افروز را در آتش حد ضرب به قاتلها داده شده بود .
و حرص و طمع انگلیز در مقابل اقتدارات و ترقیات خارق العاده تجاری این است که این واقعه فاجعه انگیز در ۲۸ ماه جون سنة ١٩١٤
و صناعی المان باید دانست . کبریت خرمن حبه خانه مواد ناریه کدام شده او روا گردیده تمام عالم
بشریت را بلرزه رستاخیز واقعه کبری در آورد .

۲
آتش را که ۲ و چسان افروخت ؟
دینامیت ها و مخزنهای بارون پرشده سالهارا اول کسیکه آتش زد
ه نامبریل پرنسیب نام شقی مربی بود که ولیعهد نوجوان دولت اوستریا
ه آرشیدوق فرانسو افردیناند، و زوجه اش ، روشی دوهو منبرغ را
در و سراحیوا ، نام شهر ( یوسیینا ) هدف کلوله طبانیه غدر وستم نمود
قاتل مذکور دو نفر بودند که یکی ، غابرینویج ، بود که در اول بار کله
بر عرابة موتر سواری ولیعهد مذکور انداخت، اما ولیعهد یک حرکت
دلاورانه نموده بومیه را بیازوی خود دفع نمود و بعد از انکه موترش
گذشت بومبه برزمین خورده در گرفت و پنج شش نفر از اهالی سیربین
و دو نفر موثر نشینی را که در عقب موتر ولیعهد بود بصورت مهلک مجروح
ساخت ، ولیعهد برای رسم احتفالی که بشرف او از طرف مأمورین
در دایره ، امانت شهر ، ترتیب شده بود میرفت. بعد ازین واقعه بومیه
اگر چه خواستند که ولیعهد رفتن خود را تا وقتیکه تدابیر لازمه عسکریه
اجرا شود تعویق اندازد، ولی ولیعهد قبول نکرده بر همان پروگرامی
که در پیش گرفته بود حرکت نمود .
از دو نفر موثر نشینی که در عقب موثر ولیعهد بود یکی بر که همه رنجی
بود که زخمی شده بود. ولیعهد خواست که بشفاخانه رفته استفسار
خاطر او را بکند. در اثنایی که عرابه موتر ولیعهد در بازاره فرانسوا
روزه فه میخواست داخل بشود. از طرف، ناریل پرنسیب ، دو غیر نفتکچه
روشد ، کله اول بر سینه زوجة ولیعهده دوش هو همن بورن خورده شد
هماندم جدش در آغوش شوهرش بغلطید. در عقب آن کلاه دیگری آمده
یکردن ولیعهد خورده و کلوکاهش را شکافته بصورت آنی وفاتش را
تیجه بخشید .

۳
اعلان حرب اوستریا نه صرب
هر صاحب انصاف دولت اوستریا ، را بيك اخذ انتقاد شدیدی .
هم حکومت صرب وی حق خواهند دانست . تمام ملت اوستریا بيك ماتم محمد
و هیجان برغم والم ازین جوروستم در آمدند. دولت اوستریا در ۳ ۲ را
جوفی سنة ١٩١٤ يك و نون و مفصلی که معنی او لتیماتوم و بلکه آ
معنی اعلان حرب را هم در بر میگرفت به حکومت صربستان پیش کرد که
ترجمه توت مذکور چون نقره بفقره در شماره (۳) سال جارم اخبار ما ملا
عیناً درج شده است حاجت تکرار آن نیست. در نون مذکور ۲۵ ساعت آور
مهلت به صربیه داده شده بود کها گر رظرف این ۲۵ ساعت شرطهائی را بجهد
که دولت استریا پیش کرده است از طرف حکومت صرب قبول نشود مناسبات ساز
سیاسیه دولتین مذکور از همدیگر منقطع خواهد گردید .
در عین زمان دولت اوستریا بواسطه سفیرهای خود که در نزد دیگر ۱۱۰
دولتها داشت نیز از همین تونی که به صربستان داده بود آگاهی داده کفته که
بود که شده دولت ایمپراطوری اوست یا ازین یک خاطر جمع است که این
بهاجرا کردن این نشبت خود یعنی به اخذ انتقام خود - بحسيات ما بعد
دول و ملل متمدنه موافق يك حركتی کرده خواهد بود. زیرا دول است
نمیدهد هیچگاه این را قبول و تصویب نخواهند کرد که هن بادشاه کشی در مجاده به ۱
سیاسیه بی جزا مانده شود ٠٠ .
والحاصل مهلت ٢٤ ساعت به انجام رسید. و از طرف دولت صرب على
جواب شرایط دولت اوسترها رسید. همان بود که سفیر دولت اوست بام
از بلگراد پایتخت صربستان پرامده مناسبات سياسية هر دو دولت منقطع یکم
گردید . و در ۲۷ جولایی دولت اوست یا بدولت صرب رسماً اعلان حرب تمو
داده اردوهای عسکریش از سر حد مخالت صرب تجاوز نمود. و آتش حرب ماما
بکمال شدت در مایین هر دو حکومت شعله ور گردید .
ولیعهد ، آر شیدوق فرانسوا فردیناند ، درسته ۱۸۶۳ در شهر
و خراج ، تولد یافته ، و درسته ۱۹۰۰ بازوجه متوفیه اش، آرشیدوش
هو هه ن پورک، که از خاندان شاهی نبود و از معتبره های سرای ایمپراطوری
بود ازدواج کرده این ازدواج محض بسبب يك عشق بسیار شدیدی


صفحه ۱۱
سال پنجم
شماره ۱

جنك عمومى

و اعلان حرب ديگر دولتها بيك ديكر در آغاز كار و همه كس معلوم گرديد كه اين جنك اوستريا و ضرب در يك دايرهٔ محدودى نخواهد ماند، بلكه دايرهٔ سرايت آن تا بيك جنك عمومى بين المللى نكشد صورت ندارد، زيرا دولت روس كه يگانه حامى حقى اسلاو است در باب ضرب كه يكى از اعضاى مهمهٔ اسلاويست سكوت نخواهد كرد، چنانچه در روز هاى اول قبل از قتال ضرب و اوستريا روس صداى تهلكناك خود را برآورده گفت كه «دولت روسى اين اختلاف اوستريا و ضرب را بكمال دقت تعقيب ميكند.» و مقابل اين اختلاف لا قيد مانده نميخواهد. همان بود كه در تاريخ ۳۰ جولائى دولت روسى تحديدات عسكريهٔ خود را اعلان نمود، يعنى جمع آورى و عسكر رانى خود را بر سر حدهاى ملك خود فعلاً بعمل آورده اشتراك خود را بجنك و همه كان مبرهن ساخت. و چون دولت المان از و پرسيد كه:— «آنچه خيال دارى؟» گفت:— «هيچ. اين جمع آورى از سبب بعضى حادثات داخليه است...» ولى المان به اينچنين خاطر جمعى دادنها بازى نخورد. على الخصوص كه اخبار هم به ثبوت رسيد كه اين حركات عسكريهٔ روس با حركات عسكريهٔ فرانس يكجا، و براى همديگر اجرا شده است. يكچند روز به همچنين تحديدات عسكريه و سوال و جواب دولتى مرور نمود كه اگر به تفصيل آن بپردازيم سخن دراز ميشود، تا اينكه در ١ ماه اگست سال گذشته دولت المان بدولت روس اعلان حرب نمود و عسكر المان حدود روس را تجاوز نمود. و نيز در همين تاريخ پيش از انكه

اعلان حرب بشود طياره هاى فرانس بر شهر «تورنيه» و «كه» المان يوميه ها انداخت، ايتاليا اشتراك نكردن خود را درين حرب اعلان كرد. حكومت مستقلهٔ «لو كسمبورك» از طرف المان اشغال شد. فرانس اعلان حرب نمود. دولت عثمانيه براى محافظهٔ بيطرفى خود جمع آورى عسكرى خود را اعلان كرد. در ٤ ماه اگست اول دولت «بلژيك» بعد از ان دولت انگليتره به المان اعلان حرب كرد. بعد از ان ژاپان، عثمانى، ايتاليا نيز يكى در عقب ديكر بجنك اشتراك ورزيده، و دولتهاى بيطرفى كه نا محال بود بيطرفى دوام نموده اند باقى مانده جنك عمومى با تمام معانى خود در ميدان قتل و قتال عالم بشريت جلوه پيراى ظهور گرديد. وقوعات يوميه كه در ميدانهاى حرب از تاريخ آغاز حرب تا بحال ن

(يك كروب محتشم)
در دايرهٔ فاخرهٔ جناب مستطاب سردار اكرم حضرت نائب السلطنة صاحب افخم


صفحه ۱۲
سال پنجم
شماره ۷

هم بمیدان ظهور آمده است چیزیت معلوم در نجا گنجایش ندارد. اما تنها از کیفیت اشتراک دولت عثمانیه بحالت یک قسمی بیان میکنیم زیرا این کیفیت یک چیزیست که اکثر مسلمانان روی زمین را متاثر نمود. بعضی انصافاً و بعضی آماده کم و بیش معافدار ساخت .

دولت عليه عثمانيه همان عجلك اشتراك ورزيد
این دولت معظمه اسلام قبل از انکه جنك عمومی رها شود بتدارکات جنك مشغول بود. و خود را بيك كردن حساب خود با یونان تصور جدید ، لطمه ها و صدمه های که از ایتالیا و بالقانیها خورده و دیده بودا گرچه باسترداد ( ادرنه پاشا ـ ادرنه پول ) ببلغارها يك درجه بيك كردن حساب خود کامیاب آمده بود ولی جزیره های بسیار نازنین و دلنشین و مانند ملائيك يك سر زمین ثروت آئین او را که بحرام زاده گی و غدرگی از دستش ربوده بودند چنان بلند آن آتشی بود. هر فردی امت عثمان بیادآوری که عجز جریان دادن دریا های خون دیگر چیزی باقی نمانده کرده پیشوا شدند. ازین جهت که عموم ملت از بیرون همت نموده و قیمت دو کشتی جنگی دریدنوت را تدارک کرده دولت انگلیز دادند ، و ستام (عثمان اول) و ( رشادیه ) دو کشتی جنگی درجه اول خریدند که منتظر ورود آن کشتیها بودند. این حرب عالم انداز ظهور نمود. دولت عثمانیه برای جمع آوری عسکر خود بساه غایت بیطرفی فرصت جست. این در يك برههٔ قليلهٔ بقدر يك مليون عسكر حاضر و آماده ساخت. نخستین نسبت و اقدامی که بر استفاده از فرصت نمودند اما نوبت این اخبار و تجویز این کار عثمانی را نمودند دولت المان و اوستریا بودند. و اول کسیکه حکم که اعتراض و احتجاج را برتکاز کردند انگلیز و حلیفانش بود که افسانه موجب میل قلوب عمومی به آلمان و دلدادگی گردید. هنوز کی نگذشته بود که دولت انگلیز دو کشتی جنگی کمپانی ازو خریداری کرده بود ضبط کرد. در عقب این دولت المان

دو کشتی جنگی ، فون ۱۰ ، و سلام ، خود را بدولت عثمانیه فروخت که انهم سراسر موجب کسر قلوب عثمانیان را از انگلیز ، و تمایل کلی شارا به المان سبب گردید. احتجاجات و اعتراضات انگلیز و روس پیش از پیش گردید. و تکالیف شاقه بر عثمان پیش نمودند. تا آنکه سفرای خود را از استانبول طلب کرده اعلان حرب نمودند. عثمانی هم که انتقام های صد ساله در بندر دار دانوس داشت فرصت را غنیمت داشته بکمال ممنونیت محاربه را قبول ، و المان و استریا متفق گردید. حالا در نجا تنها يك بياننامه اعلیحضرت سلطان المعظم والا بیاننامه انور پاشا عیناً ترجمه کرده میگذاریم که ازین بیانامه کیفیت اشتراک اعمال عثمان تا يك درجه خوب ظاهر میگردد .

بیان نامه اعلیحضرت سلطان المعظم
رعایا کریمه و غیور پادشاهانهٔ شان در آغاز اعلان حرب اردوی من ، دسته های کشتیهای جنگی من ! و سایر اعلان حربی که در بین دول منظمه وقوع آمد، محض برای اینکه حقوق و موجودیت این دولت و مملکت خودم را مقابل دشمنان فرصت جو در وقت های ضرورت مدافعه کرده بتوانم تلافیات زیر سلاح آورده بودم. در حالیکه به اینصورت در حالهٔ دو بطرق مسلمی بسر می آوردیم. دسته های کشتیهای جنگی روسی که برای وضع نمودن طورپیل ـ در یعنی مینهای دریائی ـ در آبهای بحر سیاه ما راه افتاده بودند و بالای بريك قسمی از دسته های کشتیهای بحری جنگی ما که در انجاها به تعلیم و قواعد این مشغول بودند ناگهان که بازی دست کردند. و ما هنوز به انتظار این عمل بودیم که روس تصحیح این تجاوز ناحق و مغایر حقوق بین الملل ایز خود را بکند که دفعةً همی دولت روس و هم متفقهای او که دولت های انگلیز و فرانس باشند. سفرای خودش را از دربار ما واپس طلبیدند، و به اینصورت مناسبات سیاسیه خودشانرا با ما بریدند. در عقب این عسکر روس بر حدود مشرق ما تجاوز نموده دسته های کشتیهای جنگی انگلیز و فرانس مشترکاً در دهانه های بغاز قلعه ، و کشتیهای انگلیز بر عقبه طوب انداختند. بنابر آن دو کینه و دشمنیهای غائبانه که یکی در پی دیگر ظهور یافت صلحی را که از بسیار وقتها آنرا آرزو داشتیم ترک کرده و با دولتهای المانیا و

شهزادگان جوانبختان معظم و مکرم حضرت سردار عنایت الله خان معین السلطنه و حضرت سردار امان الله خان عین الدوله


۱۳
سال پنجم
شماره ۱

ای رفیقان سلاح من؟
ارادۀ سنیۀ سر کوماندان محبوب خلیفه ذیشان خود ما را شما تبلیغ میکنم. بعون و عنایت جناب الهی و امداد روحانی پیغمبری و دعای خیر پادشاهی اردوی ما دشمنان ما را مغلوب و پریشان میسازد. يك دلیل بزرگترین غالبیت ما و مغلوبیت دشمنان ما همین است که از روزیکه بجنگ آغاز کرده ایم تا به امروز در بحر و بر از افسر و عسکر برادران من بغیر دلاوریهای مردانه و هجومه ای شیرانه دیگر چیزی ندیده ام. با وجود اینهم باید که هر افسر و هر عسکر فراموش نکنند که میدان حرب يك میدان فدا کاری و جانبازیست، و در آنجا هر عسکری که بیشتر خود را به پیش پرتاب کند، هر عسکری که از کنده و تیر اجل های دشمن چشمش نترسد و دایما در پیش رفتن دوام کند، و به آخر نیات و استقامت کند، آن فکر مطابقا بازی حریصانه میمیرد، لازمه شاهد است که از عسکر عثمانی ثبات دارتر، از عسکر عثمانی فدا کارتر هیچ عسکری نیست. همه ما باید فکر کنیم که بر سر های ارواح مقدسه پیغمبر ما و اکرام و اصحاب گرام و پیشواهای ما در پرواز است. روحهای پدرهای ما شاهد است که ما چه میکنیم. اگر راستی امت همان پیغمبره و پیرو همان صحابه کرام و اولاد همان پدرها باشیم باید مردانگی و غیرت خود را در اثنای حرب نشان بدهیم و اگر لازم آید جان خود را خلاص نکنیم، و هرگز نخواهیم که از منت خوانی باز آیند. تا خود را به پیش دشمنان برسانیم و برای مظفریت مردانه بجنگیم. برای مظفریت مردانه دعا کنیم. این است که ما باید هیچ کسی را از خود به عقب نگذاریم. چه برگشته باشد، چه بر تخته افتاده باشد، چه در زیر خاک باشد، چه در بروج مشیده، چه در قعر چاه افتاده باشد، چه در قعر دریا افتاده است اما اینکه دایما به پیش روند. چه سعادتمند است کسانیکه در راه دین و وطن شهید بشوند. از او همیشه بوی خوش آید و برای او ظفر، شرف، شان، شهادت، جنت همه در پیش رفتن است. ذلت، حقارت، اسارت همه در پس ماندن است. روح همه شهیدان مبارك و مقدس ما با تو شريك و بخوانید. زنده باد پادشاه ما.

—§—

این است که با اینچنین بیاننامه ها و فتواهای شرعیه دولت علیه عثمانیه جهاد اکبر کمر همت را بسته بجنگ شريك گردید، و از یکطرف چنانچه برای گرفتن مصر يك اردوی جسیمی تشکیل داد، از طرف دیگر وجهت قفقاز تحرکات عسکریه آغاز نمود، خواه در طرف قفقاز و خواه در طرف مصر کامیابیهای نمایانی حاصل کردند، ولی انگلیس برای توقف دادن حرکات عسکریه عثمانیه را بطرف مصر بهر حال دیگر ریخت که با فرانس متفقاً آبنای دار دنیل را در زیر تضییق و فشار آوردند. اگرچه میگویند که این یک معاونت نیست که روس میخواهند برسانند ولی در حقیقت همین است که گفته شد.

حال جنگ در وقت حاضر
وقت، وقت رستاخیز است. جنگ، جبهه آنست که «هل من مزید» گفته لحظه بلحظه در شدت و حدت خود میافزاید. از یکطرف دولت آلمان، دولت اوستریا، دولت عثمانی، از دیگر طرف دولت های سرب، مونتینیگرو، بلژيك، روس، فرانس، انگلیز، ایتالی، ژاپن. یعنی سه دولت بمقابل هشت دولت! اگر پرسیده شود که هشت غالب است، یا سه؟ بکمال آزادی و جرأت گفته میشود که تا بحال سه! ازین هشت دولت سرب و مونتینیگرو اگرچه با حال حرکت میکنند ولی حرکت شان مانند مارها نیست که سرشان کوفته شده باشد. بلژيك سراسر محو

و اوستریا مجارستان متفق شده برای مدافعه منافع مشروعه خودمان سلاح برداشتن مجبور شدیم، دولت روس از سه عصر به اینطرف دولت علیه ما را به بسیار ضررهای ملکی سردوچار کرده است، شوکت و قدرت ملیه ما را در هر گاه و بیگاه با حرب ها و بی حیله ها و دسیسه ها محو کردن کوشش ورزیده است. دولتهای روس، انگلیز، فرانس بر ملیونها اهل اسلامی که در زیر اداره های ظالمانه خودشان آنها را زار و ناتوان ساخته اند، و همه آن مسلمانان از روی دین بخلافت معظمه ما مربوط میباشند. هیچ وقت از پرورانیدن فکرهای بد در حق آنها فارغ نشده اند، و مسبب و محرک هر گونه مصیبتها و فلاکتهای ما گشته اند. این است که با این جهاد کبری که در برابر آن توسل کرده ایم به تعرضهایی که از بسیار وقتها به شان و شوکت خلافت ما و حقوق سلطنت ما می اندیشیدند انشاء الله تعالی تا به ابد خاتمه آخری خواهیم داد.

• ای عسکرهای بهادر من !
در راه این غزا و جهاد مبارکی که بر دشمنان دین مبین و وطن خودمان باز کرده ایم، يك آن و يك لحظه از عزم و ثبات، و فدا کاری و جانسیاری جدا مشوید. بر دشمنان دین و وطن مانند شیران با صولت انداز مهابت شوید. زیرا حیات و بقای دولت ما و سه صد ملیون نفوس اهل اسلام را که بفتوای شرع شریف بجهاد اکبر دعوت کرده ام مظفریت شما وابسته است. دعاها و نیازهای سه صد ملیون مؤمنین مظلومی که در هر طرف دنیا میباشند بکمال وجد و استغراق در عبادتها، در هر مسجد و هر جامع و در کعبة الله بحضور رب العالمین همراه و یکجا میباشند.

• ای اولاد های دلاور من عسکر !
این وظیفه که امروزه روز بر شما مرتب کرده تا بحال در دنیا به هیچ اردوی عسکری نصیب نشده است. در اثنایی که این وظیفه را انجام می آرید باید بیندیشید، و بعالم نشان بدهید که شما خیر الخلف های همان غازی های عثمانی هستید که در یکوقتی دنیاها را بلرزه آورده بودند. آنکه دشمنان دین و دولت بر خاکهای مقدس ما پای دراز کردن، جرأت نتوانند، و اراضی مبارکه حجازیه که بر کعبه الله شریف و مرقد مطهر نبوی محتوی میباشد از شر اعدای دین محفوظ بماند. بر دشمنان این وطن خود بصورت مؤثر هویدا سازید که یک اردوی عسکری دسته های کشتیهای بحری عثمانی موجود است که دین خودشان را، وطن خود شانرا، ناموس و شرف عسکری خود شانرا، بقوت سلاح و دلاوری خود مدافعه میتوانند، و در راه پادشاه خود مرگ را بسیار چیز محقری میشمارند.

چون حق و عدل در ما و ظلم و عدوان در دشمنان ماست هیچ شبهه نداریم که عنایت صمدانی جناب عادل مطلق، و امداد معنوی پیغمبر برحق یار و یاور خواهد شد و با این جهاد تلافی مافات ضررهای ماضی خود را خواهیم کرد، و یکدولت با شان و شوکت و قوت و قدرت شدید بد نیا میدانیم. باقی شهیدان تان شهیدان سالفه مژده ظفر ببرید، و غزای زنده ماندگان تان مبارك باشد، و شمشیرتان تا به ابد تیز باشد. فی ۲۲ ذی الحجه ۱۳۳۲

سالنامه انور پاشا
بر عموم عساکر شاهانه انور پاشا که وکیل سر افسر کل – یعنی وکیل حضرت سلطان المعظم میباشد و قائد الجیش عمومی، و ناظر حربیه است.


سال نجم
شماره ۱

و مضمحل شده همه ممالک آن ضمیمه ممالک المان گردید. از خاک فرانس صدها کیلومتر اراضی و متعدد شهرها و قصبه ها بدست آلمان درآمد و قطعه پولیند روسی بنامها و از ممالک اوروپای غربی روس بصدها شهر ها و قصبه ها و قریه ها در حوزۀ تصرف المان و اوستريا درامد ، جزیره بریتانیای انگلیز در زیر محاصره بحری کشتیهای تحت البحر المان گرفته شد . حال آنکه از ممالک المان و متفقینش بکو جب زمین بدست دولتهای هشت گانه نیامده است. از دولتهای هشت گانه متفقه کسیکه فایده های عظیمه ازین جنگ برده است، دولت ژاپونست. غیر از انکه بندر گاه، سنگتا و و و را از المان در ربود مانند دولت و چین ، يك لاشه بالينه مانند بسیار بزرگی را تمامها نوش جان فرمود ایلی، چین همه شرایط استقلال شکنانه را که ژاپن بر او گذاشت همه را قبول کرد. و بواسطه آن قبول کردن از همه حقوق آزادی و حاکمیت و استقلال خود اوداع نموده در زیر حمایت و سیادت ژاپن درآمد که محقیقت این مسئله يك موفقیت و کامیابی عظیمی برای ژاپن شمرده میشود .

خلاصه

این است که تاریخچه حرب خود را خلاصه کرده کرده تا به همین قدر در قید تحریر آورده توانستیم و اين يك فكر اجمالی ایست که بر قارئین کرام خود عرض نمودیم وا کر نخواهیم که از واقعات حربه يوميه رزمگاه های این حرب رستاخیز آسایان نمایم صدها شهنامه ها نوشتن لازم میآید چون در نوشتن تاریخ پاس خواطر و مراعات این و آن لازم نمی آید . از اثر و واقعات را از روی حقایق و وثایقی که قابل انکار نیست نوشتیم و زحمتی که در مخصوص از تبعات و تدقیقات زیادی برخود گوارا نمودیم به استفاده که قارئین کرام ما از این رهگذر بدست آرند رحمت مبدل میشود . والی بردهای خیر و سعادت اسلام و بزودی رفع شدن این خونریزی از دامن انسانیت ختم کلام مینمائیم . ( ومن الله التوفيق )

آخر ترین خبر های جنگ

شنبه ۲۸ ماه جولائی ۱۵ رمضان

خبر ذیل از طرف وزیر هند به وایسرای رسیده است. در رزمگاه جنگ شرقى زورجنگ بطرف شمال است و جر من ها نظام مقامات کو دلو و ولغا را احاطه کرده میروند و جرئیل بیلوی ( جرمی ) در علاقه پوسول و یونی و پس رسیده که قریباً چهل میل بطرف مشرق شیولی میباشد و جر من ها دریای نار پورا بزور عبور نموده اند . و قریب استرولنکا جرمن ها بتدریج روسی ها را بطرف با پس پا کرده میروند -

سياه ترك

مترا شمید بارتلت انگلیزی از در دانیال مینویسد که حالت آنجا عین مانند حالت مقامات بپرس و جو چیز میباشد و فتح متفقین زود حاصل شده میتواند ـ وفوج ترکی جنگ را بوقت شب خوش دارد ـ

حمله جرمن بروس ـ

لندن ۲۸ ماه جولائی ـ ١٥ رمضان ـ

داخل شدن جرمن در اضلاع بالتک در روس به توجه زیاد دیده میشود ـ و بیان کریند دیون در خصوص داخل شدن جرمن مابین

علاقه مین و دونیا پر از معنی خیال کرده میشود و اکثر مردم یقین دارند که مقصد جرمن قطع نمودن سلسله ريل مابین پیترو گرید و وار سا میباشد ـ

يك خطر جديد ـ

گوشش منقطع نمودن سلسله آمدورفت وارسا شد

لندن ۲۸ ماه جولائی ـ ١٥ رمضان ـ

از سبب پسپائی و تقسیم ثانی افواج روسیه طول خط مدافعت اکنون با به علت صد میل محدود میباشد که از ان در هفتصد ميل جنگ جاری است. اکثر فوج روس بطرف خط مدافعت جرئیل میکنسین در جنوب لبان و میباشد ـ و حالت در محاذ دریای تاریو بسیار نازک شده است ـ و پیشقدمی جر من در چهل میل ظاهر میکنند که یک حمله عظیم از طرف اصلاح شده باله خواهد شد ـ و مقصد این حمله رسانیدن افواج در عقب استحکامات تین میباشد ـ و علاوه ازین حمله ها از طرف جنوب و مغرب نیز قریب به قلعه کاو نو رسیده اند ـ و یقین کرده میشود که فوج جرمن از این طرف در محاذ یکصد و بیست میل دراز ( ما بین کاولو و دو تا برك ) پيشقدمی کرده می آید از دست رفتاری جرنیل میکن نین جرمن ها بی صبر شده اند و کوشش دارند که از طرف جنوب سلسله آمد و رفت و ارسا را منقطع کنند

سیاهی ترک در میدان جنگ

لندن ۱۵ جولائی ـ

مستر اشمید بارتلت در يك مراسله می نویسد که افسران افواج ما در تعریف بهادری سپاهیان ترک رطب اللسان میباشند و می گویند که آنها پروای مرگ را هرگز ندارند لا كن طريق جنك آنها مطابق بیکاره و خراب است

۲۸ جولائی خبر پر اس ـ از میدان جنك ملك فرانس خبر رسیده ـ که در علاقه موجز جنگ بسیار شدید صورت اختیار کرده می رود ـ چنانچه توپخانه دشمن بشهر ارس ـ دو دفعه بسیار ـ بشدت گلوله بازی نمودند ـ که از گلوله بازی مذکور شهر ـ ارس آتش سی گرفته ـ که بعد از ان بستی بسیار فرو کرده شد ـ و در علاقه ارگون هم جنگ بسيار شدت ـ و خون ریزی جاریست ـ و توپخانه دشمن گلوله باری بسیار بشدت می نمایند ـ

فتح وارسا ـ

از اخبارات انگریزی نقل شد. افواج شمالی جرمنی که تحت قوماندانی جنرل وان هندن برك بودند اراده از طرف شمال، وافواج جنوبی جرمنی که در پولیند تحت قوماندانی وان وجد میکن من بودند از طرف جنوب افواج روسی متعینه وارسا را المحصور کردن خواستند، ولی رومی ها بقرار خبر رسمی خودشان بمشوره حلیف های خود ، افواج را از وارسا پس بردند و جرمنی ها بكفوج ديگر از طرف شمال و جنوب برای محاصره شان فرستاد ولی تا رسیدن آنها رومی ها مبلغ از انجا هم بپاشده بودند. جرمن ها فوج سوم از طرف شمال و جنوب همراه بدوره کلال فرستاد ولی روس ها از انجا هم بپاشده رفتند. هر چند افواج روسی ( بنا بر قابلیتی که دیوک نکولس در باب پسپائی دارد ) محصور نشدند ولی تنها وارسا را نه بلکه قریب ۷۰ میل از وارسا بستر رفتند


شماره ۹ سال پنجم صفحه ۱۵

خبرهای جنگ
فواید تلگراف بی سیم
لندن ۲۷ ماه جولائی — ١٤ رمضان — در مجلس سالانه مار کوئی کمپنی مستر کادفری آسکی بیان نموده است که در ایریل سنهٔ ۱۹۱۰ عیسوی کمپنی مذکور به حکومت انگلستان استدعا کرده بود که برای یک سلسلهٔ تلگراف خانه های بی سیم اجازت داده شود چون حکومت انکلستان این در خواسترا منظور نکرد دولت جرمن صرف بیست لک پوند یک سلسلهٔ تلگراف خانهٔ بی سیم قایم کرد — بوقت پنج و نیم بود شام تاریخ چهار ماه اگست به جهازات جرمن بوساطت بی سیم خبر رسانید که مابین جرمنی و انگلستان جنگ شروع شده است و باین طریق صدها جهاز را محفوظ نمود — حالانکه کل اخراجات آسیس سلسلهٔ مذکور برابر قیمت یک جهاز (از قدیم وار لیند) می باشد.

تعداد آتش فشان های جرمن —
لندن ۲۷ ماه جولائی — ١٤ رمضان — نامه نگار اخبار دیلی ایکسپریس از پیرس رقطراز است که تعداد آتش فشان های اتواب جرمن که بر محاذ غربی موجود است تخمیناً نود و پنجهزار میباشد.

لندن ۲۷ ماه جولائی ١٤ رمضان — پرو کرید — ماهران روسی بیان میکنند که شدت حمله جرمن در مردو ماد تاریو ولیان در دوست دیگر بدرجه انتهائی خواهد رسید و در چند روز ظاهر میشود که سی هزار فوج سواره جرمن که در علاقه بالتک موجود است — و فوج غنیم که بر محاذ یمن میباشد چه خواهد کرد چنان خیال کرده می شود که مدعای آنها تصرف پرریل کوونو و ولقایی باشد —

اخبار ايطاليه
غلیم گلوله های غاز گلو گیر را استعمال کرد چرئیل کنتور کمر کرده فوج ایطالوی در حمله طرابلس بود بمقام آلا واقع ترینتینو بقتل رسیده است —

لندن ۲۷ ماه جولانی — ١٤ رمضان — نامه نگار رویوتر بعد از ملاحظهٔ کوه نمبر ۹۰ که جرمن ها واپس گرفته اند بیان می کنند که بر کل حصهٔ بالائی کوه مذکور که تقریباً دیونت باندی دارد چند قطار خندق های جرمن یکی بالای دیگری موجود است — و همچنان در حصهٔ زیرین آن خندق های انگریزی است و در یک مقام افواج انگریزی و جرمنی از یک دیگری به بعد شش گز میباشند —

۱۹ ماه جولای — خبر اینتر ای تخت دولت یونان — دولت جرمن از باب مالی ذمه داری این سخن را طلب کرده — که همراه دول متحده — جدا گانه صلح نه نماید — زیرا که دولت برطانیه میخواهند با مبلغ بیست کرور پوند — بقدر تاوان جنگ برای دولت عثمانه همراه او از راه صلح درآید ولی عثمانی رد کرد.

۱ اگست خبرلندن — نامه نگار رویوتر از میدان جنگ فرانس در قطر از است که در مقام هوك جرمن ها بر سپاه دولت برطانیه تیل های مشتعل

شونده — دریمه میوه ها پاشیدند در جنوب هوك سپاه جرمن بر فوج های دولت برطانیه سه دفعه — حمله های بسیار سخت نمودند — بعد ازان فردا علی الصباح اول یک گلوله باری بسیار سخت بر سپاه دولت برطانیه نمودند یکباره کی پلان های شان یک حمله بسیار بشدت نمود — مجرد حمله پلان انجنیرهای جرمی که منتظر وقت فرصت آماده و تیار بودند — دهن لوله های یمه های — تیل آتش گیر بطرف سپاه برطانیه باز نمودند — در سنگرهای فوج برطانیه تیل آتشین باریدن گرفت درین فرصت سپاهیان جرمن در سنگرهای سپاه برطانیه رسیده در سنگر اولین داخل شدند و بذریعهٔ بمها پرانیده — سنگر مذکور را گلان نمودند — کیفیت نظارهٔ این جنگ خوفناک از حد بیان دور است این حمله یکبار کی دشمن و باریدن تیل آتش گیر مثل باران سپاه برطانیه را بسیار پریشان و سراسیمه ساخته چون سپاهیان برطانیه سیلاب آتشین تیل را دیدند که بسیار سرعت بطرف شان می اید مجبور شده از مقابلهٔ این قسم طریقهٔ جنگ ظالمانه بی رفته سنگر اول خود را بجهت دشمن واگذار شدند.

لندن ۳۱ ماه جولائی — نامه نگار اخبار دیلی تلگراف از کوپن هیگن (دنمارك) خبر میدهد که از برلن اطلاع رسیده که فوج جرمن بقدر ده لک زیاده شده است در ان زیاده و جوانان ۱۸ و ۱۹ ساله داخل میباشند — و آنها را بسیار سرعت تربیت داده میشود و اکثر حصهٔ آنها در میدان جنگ شرقی رفته اند.

لندن یکم ماه اگست — ۱۹ رمضان — در خبر سرکاری پترو گرید اعتراف این امر شده که لبان وریل ما بین مقامات نووا الگزندریا و رپووتر خالی شده اند — و روز پنجشنبه به آن افواج روسی که ما بین دریای و سیچولا و دریای بلت مقیم بودند حکم داده شد که در شب طرف عقب خود به مقامات مستحکم پس پا شوند چنانچه بکامیابی و حفاظت تعمیل این احکام نموده شد —

لندن ۳۱ ماه جولائی ۱۸ رمضان — یک کشتی زیر آب جرمنی جهاز ادمیرین را بضرب ناریید و غرق کرده — و قریباً هفت نفر از اهل جهاز تلف شده اند —

شمله یکم ماه اگست — سر حان فرنج اطلاع میدهد که جرمن ها بعد از گلوله باری شدید بذریعهٔ گلوله های شعله خیز بر خندقهای انگلیس حمله نمودند و بطرف شمال و جنوب مقام هوچ در خط اول خندق ها متصرف گردیدند — و جنگ هنوز جاری است —

چوب رومانیك تحریر بنام فریقین محارب شائع کرده است که خلص مضمون آن حسب ذیل میباشد — ارادهٔ شاهی دیگر را ترك دهید — و این خیال را بگذارید که تنازعات باهمی محض بذریعهٔ شمشیر فیصل میشوند در جنگ اقوام به صرف سردست تباه میشوند بلکه نفرت و خواهش انتقام به وراثت قبیلهای آینده نیز میرسد — چرا و اسماً و بلا واسطه تبادلهٔ خیالات نمی کنید ای حامیان امن بکوشش متفقه جنگ را ختم کنید تا امن و امان قائم شود —

آخر ترین خبرهای جنگ
٥ ماه اگست ۱۹۱۵ — خبر لندن — یک جهاز کاسترل نام دولت


١٦٩
برطانیه را کشتی تحت البحر جرمن غرق نمود – از عمله و نفری آن يك نفر هلاك و بيكنفر مفقود گرديده –
٦ ماه اگست خبر لندن – يك جهاز يورشيا نام انگلیز را کشتی تحت البحر دولت جرمن غرق نموده – از عملهٔ آن ١٤ نفر نجات یافته –
٧ ماه اگست خبر لندن – جهاز مدالید نام انگلیز را – کشتی تحت البحر دولت جرمن غرق کرده عمده و نفری ان بعد از سر گردانی بسیار نجات داده شدند –

تفصيل فتح وارسا
٦ ماه اگست خبر برلن – در پترو گراد قسم سرکاری اعلان یافته – که از باعث عمومی خراب حالت دولت روسی در باب واپسی قوچهای خود که در سمت مغربی وارسا بودند احکام جاری کرده سپاه مذکور بتدریج رو به عقب گشته در سنگرهای جدید خود واپس رسیده –
٩ ماه اگست خبر پترو گراد – سپاه جرمن در علاقه جات بالنك بسيار در سرعت پیش قدمی درآمده چنانچه الحال ایشان بر لبه های مصا رسیده که از ان رو از قلعهٔ برستك لترسك در ١٢ میل فاصله دارد جرمن درین علاقه و افراد خود بسیار اسباب حرب آورده – اول جهازات هوائی شان چون بر شهر ریکا با مداحت تاختن این کوله باری دولت روسی شهر را خالی کرده پس در اینده که شهر مذکور در تصرف روسی بود و سنگر حربی دران سال خود ایده طریق حربی یعنی از هر کوچه و بازار پدر شده نمره های قوی مرده از پیش قدمی دولت جرمن بطرف ریکا چنان ظاهر می شود که خط محاذ سپاه جرمن از همتزاد وسعت دارد و تعداد سپاه شان از حد حساب و پندار بیرون است و این يك صدمهٔ بسیار بزرگی بریاست زیرا از دست دادن وارسا و لاندنفری و اين يك مركز بسيار با اهمیت روسی و دارای قوت اجتماعی بسیار بود – که از ما در تمام ملت روسی اسباب و ذخائر جنگی و نیز از جمله اول درجه قلعه های جنگی دولت روسی و در نقطه کثرت راه دریای و سجولا دانسته میشد – که در وقت تهاجم جرمن يك هزاره و یازده صد عراده توپ های کلان در ان اسب بود و همه اسب حربها گردید – و از برلن معلوم شده – که قیصر جرمن از طریق وارسا با يك دسته پیادون در برلن فرستاده – بمجرد رسیدن چه – عساکر سوارها در تمام شهر برلن با آواز بلند فتح وارسا را اعلان نموده خود در تمام شهر برلن جوش و خروش از حد زیاده دیده می شد – مردم با همدیگر خود مبارک باد داده – روی و دست یکدیگر را میبوسیدند – برای تمام دفاتر و مدارس رخصت داده شده و سپاه جوش خوشی از دست –
٧ ماه اگست خبر لندن – که قیصر جرمن از میدان جنك بطرف برلن روانه شده خبر این کرده میشود که روز یکشنبه در برلن خواهد رسید – گفته میشود که در برلن يك اجلاس عمومی کرده و موافقت کشورهای اسلامی این است که ارچ دیون بار اس اوستریائی پادشاه بلغار هم درین مجلس حاضر کرده خواهد شد –
٨ ماه اگست خبر پترو گراد – اخبار نووی ریمانی روسی رقمطر از این که افواه صلح دولت روسی همراه دولت جرمن از ماینکوالی پترو گراد مشهور کرده است –

سال پنجم
شمارهٔ: ١

نیاز نامهٔ جرمن به روس برای صلح
بيك نمونهٔ دروغ

لندن ١٢ اگست
اخبار ( نووی ریمیا )ی روسی مینویسد که جرمن در پیش رو زاری میکنند که با جرمن عماره صلح بکند و اگر روس این زاری جرمن را قبول کنند کلیشیه و دارد انیل را به او به بسیار محزون پیشکش میکند . ...
ا یکبار فتوحات جرمن و شکستهای روس را در زیر نظر آورده بعد از ان قارئین کرام ما در باب خود يك حکمی بدهند که حق و راستی چه خواهد بود . ... ]

٭ ايضاً حوادث داخليه ٭
هو الحي الباقي
موت العالم موت العالم
بکام افسوس و کمال يأس و حسرت با چشم اشکبار و قلب ماتم از خبر کدورت از ضياع ابدی عالم علامه و فاضل کامل فرزانه فضایل همراه عالیجاه مولوی ( عبد الرؤف ) خان صاحب را درین صحایف غم و اندوه مینمائیم . ( انا لله وانا اليه راجعون ) علامه فاضل مشار اليه يوم جمعه ١٥ ماه شوال المكرم بمرض وبا مصاب شده و بعمل ده بجهٔ شب ترك دنیای فانی نمودند رحمة الله عليه رحمة واسعه ]
چون این خبر حزن آور در وقتی که این شمارهٔ اخبار ما از طبع برآمده بود رسید از این سبب بهمینقدر اخبار کیفیت پرداخته انشاء الله در شمارهٔ آینده از سوانح عمری مشار اليه و درجهٔ فضل وکمالات به تفصیل عرض معلومات خواهیم نمود . ( سراج الاخبار افغانیه ) به مولوی زاده گان ذی فضل و عرفان جناب مولوی عبد الواسع خان و مولوی عبد الرب خان فرزندان ارجمندان حضرت مرحوم مشار اليه عرض تعزیت تقدیم میکند .

در چاپخانهٔ حروف دارالسلطنه کابل طبع گردید
هر مقاله هایکه دستخط ندارد از طرف مدیر و سر محرر تحریر یافته
محمود طرزی


(اعلان)

پَراکَنده
از آثار مطبوعهٔ تازهٔ مطبعهٔ مبارکهٔ عنايت . و عبارت از يك مجموعهٔ اشعار آبدار مجدد آثاری میباشد که بر کاغذ اعلا، و خوش طبع دارها ، با تصاویر بسیار زیبا جلوه گر بازار عرفان گردیده است . اگرچه از تحت خط و خال بعید است ولی مضامین و خیالاتش سراسر بیک طرز جدید است . نسبت بخوبیهای ظاهری و معنویش قیمتش خیلی ارزان، یعنی بمقابل (۲) دو روپیه کایلی در خود مطبعه عنایت از نزد عبد الرؤف خان سر مرتب ، و در بازار ارک از دکان باز محمد، و در متصل مدرسه شاهی از دکان غلام محمد هر کس خریده میتواند .

اعلان
از اداره
کتاب سال اول سراج الاخبار افغانیه مجلد
کتاب سال دوم ۰۰۰ مصور مجلد
کتاب سال سوم ۰۰۰ مصور مجلد
کتاب سال چهارم مصور مجلد
علم و اسلامیت
آیا چه باید کرد؟
ادب در فن
توحید
مختصر جغرافیای عمومی
این کتابهای فوق در اداره موجود است . هر کس که آرزوی خریداری آنرا داشته باشد به اداره مراجعت کنند .

اعلان

جَزِيرۀ پِنْهَان
هوسکاران مطالعه آثار ادبیه را مژده و ازین نمره نو دسر رسیدهٔ گلزار، مطبعهٔ عنایت ، کام ما را شیرین نمائید و جزیره پنهان ، يك ناولست که قوت علم و معرفت و سعی و غیرت را برای اساس زندگان نوع فی بشر منظر ثابت و جلوه گر میسازد، هم حکایت، هم عبرت، هم فن، و هم فضیلت، خوبی چاپ و خوبی کاغذ، خوبی تصورش علاوه ، قیمتش نظر بخوبیهای باطنی و ظاهریش بسیار ارزان آنها (٦) شش روپیه محل فروخت نفس مطبعه عنایت در ده افغانان، و دکان باز محمد در بازار ارك، دكان حاجی غلام محمد خان تاجر كتب متصل در مدرسه شاهی .

اعلان
از مطبعهٔ عنایت
قیمت روپیه کایلی
سیاحت و دورا دور زمین بهفتاد روز مجلد ۲
سیاحت در جو هوا مجلد ۲
سیاحت در زیر بحر مصور مجلد ۲
از هر دهن سخنی و از هر چمن سمنی مجلد ۲
روضة حكم مجلد ۲
راگنده مصور مجلد ۲
جزیره پنهان مصور مجلد ٦
هر کس که آرزوی خریداری این کتابهای مافوق را داشته باشد از خود مطبعه عنایت در ده افغانان از نزد عبد الرءوف سر مرتب و از دکان باز محمد کتابفروش در بازار ارک و از دکان حاجی غلام محمد خان تاجر کتب متصل مدرسه شاهی بقیمتهای معینش خریداری کرده میتوانند. و اگر از خارج افغانستان آرزوی خریداری کتابهای مافوق را بکنند باید در سراج الاخبار افغانیه مخابره کنند.


اعلان
عموم مشتركين كرام خود را یاد آوری میکنیم هر قدر سعی و کوشش کردیم که از شکایت نرسیدن اخبار مشتركين كرام دار السلطنه کابل خود را رهایی بیابیم ممکن نشد لهذا با داکخانهٔ مرکزی دار السلطنة كابل يك مقاوله نموده که داکخانه مشار اليه تقسیم و توزیع اخبار ما را که بهمه مشترکین کرام ما برساند در عهدهٔ حمیت خود قبول نمود. مشترکین کرام دار السلطنهٔ خود را تبشیر و یاد آوری میکنیم که بعد ازین اخبار های شان بدون واسطهٔ غیر فردا فردا بواسطهٔ آدمهای داکخانه بخود شان میرسد.

شرایط خریداری
دارالسلطنه | ولایت داخل افغانستان
قیمت سالیانه | هشت روپیهٔ کابلی | سالیانه | چارده روپیهٔ کابل
قیمت ششماهه | پنج روپیهٔ کابلی | ششماهه | هفت روپیهٔ کابل

در خارج افغانستان
هر جائیکه باشد با اجرت پوست
قیمت سالیانه | ده روپیه انگلیزی | قیمت ششماهه | شش روپیه انگلیزی
سه ماهه اشتراك قبول نمیشود.
يك طلای پوند انگلیزی پانزده روپیه گلدار است. از همین قرار حساب کنند.

یاد آوری
بر همه کار داران نظامی وملکی وجملهٔ خریداران سراج الاخبار افغانیه اعلان و خبر داده میشود:
اگر از يك جا بدیگر جا بروند و بیایند میباید که بيك رقعهٔ مدیر
و سر محرر را خبر بدهند که من در فلان جا بودم و حال در فلان
جا میروم اخبار مرا در انجا بفرستید. هر گاه همچنين يك
رقعه شان برای ما نیاید و اخبار شان برای شان نرسد حق
شکایت را ندارند.

(شرایط درج کردن اعلانها)
سودا گرانی که مال تجارتی، و صنعتگرانی که صنعت خود شانرا در سراج الاخبار افغانیه اعلان و اشهار کردن میخواهند، و یا دیگر هر رقم اعلان و اشهاریکه باشد از قرار شرایط ذیل درج و شایع میشود: اعلانیکه در متن اخبار از یکبار تا به پنج بار نشر و شایع شود بر سر هر سطر ١ يك روپیهٔ کابلی و اگر از پنج بار پیشتر نشر کردن خواهند فى سطر يك قران يعنى نيم روپیهٔ کابل اجرت گرفته میشود اعلانیکه در این ورق وقایه درج شود از یکبار تا به پنج بار فى سطر يك قران يعنى نيم روپیهٔ کابلی و اگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند فى سطر سه شاهی اجرت گرفته میشود. طول سطريك شون اخبار ما ( ٣ – اينچ – ٤ – سوت ) میباشد هرگاه شخصی اعلان خود را متمادياً تا يك سال نشر کردن خواهد و وجه يك ساله را پیشکی ادا نماید در ورق پشتی و در سطری ستار اجرت گرفته میشود.


سراج الاخبار افغانستان
١٣٢٩

شماره ۲
سال پنجم

فهرست مندرجات

قصیده در تهنیت عید سعید فطر

اخلاقیات ( زبان و اهمیت آن )

علوم و فنون ( اختراعات عبر العقول )

حوادث داخلیه
تشریف فرمائی اعلیحضرت همایون به پغمان — کیفیت پیاری عارضه — يك خسارت تاسف اور علمی — از دفتر مکتوب نویسی مرقوم داشته — از قندهار نگاشته —

ادبیات ( افغانی - فارسی )

حوادث خارجیه
حکایتهای محاربه — ترجمه از اخبارات اقدام — فتوای شریطه — الجواب — اوضاع داخل المان — کشفیات المان — استادیهای المان — نقل از اخبار رعد — المان و بيزمارك — المانها از تلگراف بیسیم چه فایده گرفته اند — وکیل ۲۸ جوالی — يك جمعيت بزرگ مبلغین مسیحیت برای هندوستان — خبرهای جنگ راه خشکه — کارهای خفه کننده — اختلال داخلی روس

تصاویر
منظره ادای نماز در اطراف بیت الله الحرام زاد الله شرفا — سلطان البرين والبحرين خادم الحرمين الشريفين الغازی اعلیحضرت سلطان محمد رشاد خان خامس — منظره شهر مدینه منوره و گنبد مطهره حضرت نبوی صلى الله عليه واله وسلم — غازی انور پاشاه وزیر حربیه دولت علیه عثمانیه


اعلان
از صنایع پروریهای ذات ستوده صفات اعلیحضرت سراج الملة والدین بادشاه رقیخواه دولت علیه افغانیه وسعی و همت جناب جرییل کارخانه جات ، ماشین خانه مبارکه دارالسلطنه کابل علاوه بر ایفای حوائج دولتی و عسکری مانند آلات حربه دفاعیه و اونیفورمه های عساکر شاهانه وغیره، بعضی دیگر مصنوعات داخلی که از ان اهل وطن استفاده میتوانند نیز ساخته شده است که از حضور اعلیحضرت همایون حکم فروش آن صادر گردیده است : محل فروش این چیزهای ذیل ( دکان عبدالله خان در بازار ارک ) میباشد.

( ۱ ) نرخ های پشمینه باقی برنگهای مختلف که قیمت آن از قرار گز انگریزی ۳ فوته مشخص شده در صندوقخانه جنسی هم بفروش میرسد

| اقسام | قسم دوم | قسم اول |
|---:|---:|---:|
| درجه ها | درجه اول | درجه دوم | درجه سوم | درجه اول | درجه دوم | درجه سوم قدری کلفت قیمت آن ۱۰ پیسه زیاده شده |
| رقم | رنگ | خودرنگ | رنگ | خودرنگ | رنگ | خودرنگ | رنگ | خودرنگ | رنگ | خودرنگ |
| قیمت | تا حال ساخته نشده | ٦ روپیه ۱۸ پیسه | ٦ روپیه ۱۱ پیسه | ٦ روپیه ٤ پیسه | ٦ روپیه ۱۰ پیسه | ٦ روپیه | ۵ روپیه ۷۵ پیسه |

کشمیره های قسم اول درجه دوم از قرار گز انگریزی کشمیره چهار خانه ۷ روپیه ۳۵ پیسه | کشمیره رهدار هر رقم ٤ روپیه بیست پیسه

( ۲ ) ◈ ۲ ◈ جراب ها
نکمه های چرمی محراب و منبر دار
| رقم | نکه بانکه زوج | راهدار زوج | معمولی زوج | کلان فی درجن | میانه فی درجن | خورد فی در جن |
|---:|---:|---:|---:|---:|---:|---:|
| قیمت | ۱ روپیه ۵۲ پیسه | ٤٥ پیسه | ۳۹ پیسه | ۱ روپیه ۱۰ پیسه | ۱ روپیه | ٥٠ پیسه |

( ٤ ) کروره های جدید ساخت
| رقم | زه باف یک اسپه دو کره دو ناره | زه باف یک اسپه دو کره سه تاره | چرم باف یک اسپه | یک اسپه چار تاره نخی |
|---:|---:|---:|---:|---:|
| قیمت | ۸ روپیه و ۳۳ پیسه | ۹ روپیه و ٢٤ پیسه | ۸ روپیه و ٤٢ پیسه | ٦ روپیه و ۱۱ پیسه |
| رقم | چرم باف دسته بادامی دولایه | چرم باف دسته دولانه یک اسپه | دسته دولانه یکی چار اسپه | چرم باف همرکابی |
| قیمت | ٤ روپیه و ۱۸ پیسه | ٤ روپیه و ٤٦ پیسه | ۸ روپیه و ۲۳ پیسه | ٤ روپیه و ۱۳ پیسه |
| رقم | قبضه برنجی کلیت نمره توپخانه | قبضه کلیت نقره از چرم سه لایه توپخانه | زه باف رقم سواری سامی کلیت | زه باف دو تاره رکابی |
| قیمت | ۳ روپیه و ٥٥ پیسه | ٤ روپیه و ٥٧ پیسه | ۵ روپیه و ۹ پیسه |
| رقم | رکابی از نخ | چرم باف میانه چوب بیت زنانه | از زین سواری نخ چرمی | زنانه ابریشمی خیاطه |
| قیمت | ٤ روپیه و ١٥ پیسه | ۵ روپیه و ۸ پیسه | ٤ روپیه و ٥٨ پیسه | ۵ روپیه و ٥ پیسه |
| رقم | دسته بادامی نخ چرمی | دسته دولانه سامی برنجی کلیت نقره | از زین سواری دولایه نخ چرمی کمک دار | چرم باف مابین بیت یک اسپه |
| قیمت | ٤ روپیه و ۱۹ پیسه | ٤ روپیه و ٤٥ پیسه | ٤ روپیه و ٥٩ پیسه | ۸ روپیه و ۱۲ پیسه |

( ٥ ) ◈ ٥ ◈ اقسام گلهای مصنوعی سر
| قسم | گل جرین | گل نافرمان | گل برینه | گل شنو |
|---:|---:|---:|---:|---:|
| قیمت | ۵ روپیه و ٣٦ پیسه | ٦ روپیه و ٦ پیسه | ٦ روپیه و ۷ پیسه | ٦ روپیه و ۳ پیسه |
| قسم | شکوفه نارنج | گل یاسمن | گل لستون | جنبیل |
| قیمت | ۷ روپیه و ٤٥ پیسه | ٦ روپیه و ٥٨ پیسه | ۵ روپیه و ۳۸ پیسه | ٦ روپیه و ۸ پیسه |
| قسم | شکوفه سیب | گل گلاب | گل سوسن | گل گندمی |
| قیمت | ٦ روپیه و ٣٥ پیسه | ۷ روپیه و ۱۲ پیسه | ٦ روپیه و ٥٤ پیسه | ٦ روپیه و ٥٤ پیسه |

( المشهر ) امر محمد هاشم دفتری کار خدمات ( کیدان عالی )


صفحه (۱)
سال پنجم
شماره (۲)
مدیر و سن محكمة
محمود طرزی

قیمت سالیانه
در دار السلطنة کابل ۸ رویه کابلی
در اطراف داخله مملکت
اخراجات دان ۱۱ روپیه کابلی
اخراجات رای ۱۰ روپیه انگلیزی
هر بازده روز یکبار نشر میشود.
اوراقی که درج نشود اعاده نمیشود)

الدارالطباعة والمطبعة
در ماشتخانه دار السلطنة ( کابل )
هی امورات تحریریه به اداره خانه
بنام مدیر فرستاده میشود

تاریخ یکم نیقیه، ۱۳۳۳
تاریخ شمسی ۲۰ سنبله ١٣٩٤

قصیده در تهنیت عید سعید

حضور اعلیحضرت سراج الملة والدين ، داء ملكه و عمر
ماه روزه که بود فرخ فال حیف کز چشم ما نهفت جمال
در شبستان دهر همچون شمع چهره افروخت شاهد شوال
جام عشرت تکلف گرفت جهان چون با پرو اشاره کرد هلال
عید فرخنده آمد و دردهی سترانید مسند اجلال
گرچه عید است پس سعید ولی روزه هم داشت عظمت و افضال
شام هر روزه دار بود چوشید وقت افطار از نشاط کمال
خوان در انجا فراخ گسترده اور نعیم کثیر مالا مال
خاصه آن ده شبی که حضرت شاه با فرا وان تجمل و اجلال
اطعمه نقل و میوه حلویات رانچه نارد کسی فکر و خیال
دعوتی داشت خلق را انجمن بمزید عطا و وجود و نوال
جمله در خوانچه ها بخوش ترتیب مانده در پیش عام و خاص را حال
یعنی از بهر ختم قرآنی مردمانرا از هر نواح و مجال
بهره زان خوان نعمت الوان بر گرفتیم جنه بی شکل
در حضور شریف خودآنجا جمع فرموده بود چند لیال
فی کسی برد جالب خانه میوه های کشیر در دستمال
چشن عالی در ان همین هرشام بود ترتیب بالکو منوال
یارب این عبد را مبارک کن اولا پرشه فرشته خصال
خلق از خوان نعمت شاهی حسب خواهش موافق آمال
پس بشهزاد کان و اخوانش با همه خاندان واهل و عیال
در حضور سراج ملت و دین شاه دین پرور خجسته حصال
نیز بر حمله فرقه اسلام بر رضایا و فوج خیر سگال
فیض یاب از طماء کونا گون میشدندی و هم زدرب زلال
تا که در صفحه جهان باشد رفت و آمد و روزه و شوال
باز با آن جماعت موفور حضرت شهر بار عدل خصال
که این عید را بود گردش در ولایات مومنان هر سلسال
سوی مسجد پیامدی زمین بایی دستگاه و جاه و جلال
دولت و عمر شاه ما يارب باد بر فرط ضبط و استقلال
در تراوغ می نمودندی - ختم قرآن ایزد متعال
فرق اعدای دولتش بادا زیر هم سمند او امال
الفالحمد كان به روزه - رفت و آمد زبعد او شوال
شغل شیر احمد است مدحت شاه نیست اور اجر این ذکر اشغال
خلق را نور مهر عید سعید جلوه گر شد مساحت احوال
سافر خاطر جهان گردید از تراب نشاط مالا مال
حاجی شیر احمد شاهر حضور


سال نجم
شماره ۲

( زبان ، و اهمیت آن )
یکی از مکارم اخلاق حسنه ملتی هر ملت محافظت کردن زبان و اصلاح و ترقی دادن آنست. زبان رسمی دولت متبوعۀ مقدسۀ ما زبان « فارسی » ، و زبان ملتی ما زبان « افغانی » میباشد. زبان فارسی ازین سبب زبان رسمی دولتی ما شده است که قبل از تشکیل و تأسیس یافتن دولت مقدسۀ افغانیه و استقلال یافتن حاکمیت ملتی ما، خاك پاك وطن مقدس ما از اجزای ممالك ایران محسوب بود.

هنگامیکه ( نادر شاه ) مشهور که پادشاه غیور و جسور ایران بود در ایران بقتل رسید، ( احمد شاه ) درانی که از امرای نامدار افغان در معیت نادر بود همه قوم افغان را جمع آوری کرده به ( قندهار ) آمد، و در سنه ۱۱۹۹ هجری سلطنت افغانیه را تأسیس نهاده اعلان استقلال نمود. نخستین پادشاهی که همین سلطنت حالیۀ دولت علیۀ افغانیه را تشکیل داده، و تمام افغانستان ، و بسیاری از ممالک ایران، و تمام قسم شمالی هندوستان، و کشمیر و نواحی آنرا ضمیمۀ ممالک ساخته، و یکدولت پرشوکت معظمۀ افغانیه را ایجاد و بنیاد داده همین پادشاه بزرگیست که بلقب ( غازی ) و ( بابا ) ملقب شده است. این حکمران ذیشان ، و مؤسس نخستین دولت افغان ۲۹ سال بفتوحات و مجاهدات سلطنت کرده در سنه ۱۱۸۷ در شهر قندهار که بنا یافتۀ شاهانۀ شان بود و به ( احمدشاهی ) مسمی شده بود بجوار رحمت ایزدی پیوسته از دار دنیا در گذشته اند. رحمة الله علیه رحمةً واسعة.

وقتیکه اعلیحضرت ( احمد شاه بابای غازی ) بتأسیس و استقلال سلطنت افغانیه کامیاب آمد امورات دفتر و کارهای کتابت و میرزائی و جمله نوشت و خوان دولتی که اساس امور سلطنت بران موقوفست بزبان فارسی و بدست همان مردمان فارسی زبان ایرانی الاصلی بود که از یادکارهای حکومت سابقۀ ایران باقی مانده بودند، زبان افغانی بدرجۀ اصلاح نیافته بود که دفعتاً امورات دفتری و کارهای کشوری به آن زبان تحویل میشد. ذاتاً مردمان افغان چون عموماً بکار عسکری و فتوحات بلاد و امصار و حرب و ضرب گرفتار بودند، به کارهای میرزائی و تحریرات امورات حکومتی وقت و فرصت نداشتند حتی اینچنین کارها را برای خود عار میشمردند، و بکلمات محقرانه [ میرزا گردی ] [ و ملا کی دی ] ارباب تحریر را حقارت هم میکردند. کتابهای متداولۀ تحصیل علم و ادبیات هم بازبان عربی یا زبان فارسی بوده، زبان افغانی بدرجۀ کفایت ازین چیزها سراسر محروم مانده بود. این است که بنا برین سببهای که بطور اجمال از آن بیان نمودیم از آغاز تأسیس استقلال دولت افغانیه زبان رسمی دولتی ما زبان فارسی شده مانده است. بعد از آنها هم بسبب غوایل خارجی و اختلالات داخلی هیچ کسی در پی اصلاح و ترقی زبان افغان و تبدیل دادن رسومات دولتی را از زبان فارسی بزبان افغانی و زبان رسمی ساختن آن نیفتاده اند. دیگر اینکه در خاك پاك وطن عزیز ما تنها اقوام افغانی الاصلی که زبان شان صرف افغانی باشد ساکن نیستند، بلکه اقوامی که زبان شان فارسیست نیز یکی از مقیم و موجود هستند که از اصل اجزای ملت افغان محسوب اند. مرکز پایتخت، و اکثر شهرهای بزرگ نائب الحکومه نشینها علی الاکثر بزبان فارسی متکلم هستند. در عموم دفاتر و محاکم رسمی دولتی، زبان فارسی از آغاز تأسیس و تشکیل یافتن حکومت مستقلۀ افغانیه بدرجۀ استقرار و راسخ گردیده که تبدیل و تحویل آن خیلی مشکل است. زبان دربار و خاندان جلیل الشان سلطنت، خواه در وقت حکومت سدوزائی درانی، و خواه در وقت حکومت محمد زائی درانی فارسی بوده و هست.

بنابراین هیچکس حکم داده نمیتواند که زبان رسمی دولتی ما دفعةً بزبان افغانی تبدیل یابد. يك محذور دیگری هم هست، و آن این است که زبان فارسی نسبت بزبان افغانی يك عمومیت و اهمیت بیشتری دارد. مثلاً زبان افغانی منحصر و محصور بخاك پاك افغانستان و همین چند ملیون ملت افغانست. حالانکه زبان فارسی غیر از انکه زبان عمومی تمام ملك دولت همسایه ما ایران میباشد، كذلك در تمام ممالك ماوراء النهر، و ممالك هندوستان، حتی در ملك عثمانی نیز معروف و متداول است و از اجزای مهمۀ زبانهای اسلامیه اهل شرق شمرده میشود. يكجا زبان ترکی عثمانی، و ترکی ماوراء النهری. و اردوی هندی را زبان « اردو » تشکیل میدهد که به این سببها اگر زبان رسمی دولتی افغانستان قرار فارسی باشد غیر از اینکه در وی بران مرتب شود، از فایده های سیاسی هم خالی نیست. در اوروپا تا بسیار وقتها زبان فرانسوی زبان رسمی عمومی ممالک دولهای اوروپا بود، بلکه تا بحال هم اکثر محررات مهمۀ سیاسیه ملتها، و معاهدات صلحیه و غیره عموماً بزبان فرانسوی نوشته میشود. در دوره دولت علیۀ عثمانیه از آغاز تشکیل و تأسیس آن تا بسیار زمانها همه تحریرات دربار و ادارات دولتی شان زبان فارسی بود. در زمان حکومت اسلامیه مغلیه در هندوستان تا باوقت انقراض شان زبان فارسی زبان رسمی دولتی بود.

از اهمیت زبان فارسی بسیار بحث راندیم. و این را هم تسلیم کردیم که زبان فارسی زبان رسمی دولتی ما باشد. حالا لازم آمد که یکقدر از خود بگویم - یعنی از زبان ملی افغانی خود - بحث بمیان آریم.

ذاتاً موضوع بحث ما ازین عنوان ( زبان و اهمیت آن ) زبان افغانی خود ماست. اولاً این را باید دانست که هر قوم و هر ملت بزبان قومی و ملتی خود زنده است. ملتی که زبان شان محو و ضایع شود، هستی و موجودیت شان نیز نابود میگردد. محافظۀ زبان اصلی و فطرتی هر ملت بدرجۀ اولی مقدم زندگی شان اهمیت دارد. و ما را که ملت افغان، و خاك پاك وطن عزیز ما را افغانستان میگویند، چنانچه عادات، اطوار، اخلاق مخصوصی داریم، زبان مخصوصی را نیز مالك میباشیم که آن زبان را ( زبان افغان ) میگویند. این زبان را مانند حرز جان باید محافظه کنیم. در ترقی و اصلاح آن جداً کوشش ورزیم. تنها مردمان افغانی زبان نی، بلکه همه اقوام مختلفه ملت افغانستان را واجب است که زبان افغانی و سنتی و ملی خود را یاد بگیرند. در مکتبهای ما اهمترین آمورشها باید تحصیل زبان افغانی باشد از آموختن زبان انگلیزی اردو ترکی حتی فارسی مقدم زبان افغانی را اهم و اقدم باید شمرد.

فکر عاجزانۀ خود ما یگانه وظیفۀ انجمن عالی معارف باید با تمام قواء صرف ترقی و تعمیم زبان وطنی و ملی افغانی باشد. از ارباب علم و دانش غیر همت انکار.


سال تخم

مینه ۳
زبان يک گروپ مخصوصی تشکیل یافته کتابهای تعلیمیه ضروری و لازمی آموختن آراندوین و حاضر باید کرد. حتی برای تطبیق دادن کمات في وصناعي ، واختراعات جدیده که نامهای آن در زبان افغانی غیر معروفیت کلمات مناسب و نامهای متناسب زبان افغانی پیدا باید کرد و هر قدر اصلاح و ترقی که لازم است در انباب اجرا باید کرد. بیشتر است. زیرا اگر احتیاط نشود نتیجه بخشیدن و همزبانی خویشی و پیوند بست و ملحوظ است. فکر عاجزانه با این است که در مکتب های مبارکه حربية سراجيه ومكتب حبيبيه از شا كردان علوم دينيات وفلسفة اسلامية شهادتنامه در چه اعلارا حاصل کرده باشند. یک چند نفر شاگردان دیندار وطن دوستی برای تکمیل تحصیل این زبان جدا شود و مقصد از تکمیل تحصیل زبان انگلیزی آنها همین قدر باشد که اقتدار و ملکه مکملی در ترجمه کتابهای اي فني و صناعی آن زبان حاصل کنند. و بعد از اینکه ملکه لازمی را در ان حاصل کردند به خواههای کافی محض برای ترجمه کتابهای فنون و علوم جديدة محتاج اليه مأمور شوند. زیرا تا کتابهای علمی و فی عصر حاضر در دین خود يك ملت بسيار نشود هیچ فایده حاصل نمیشود. چیزی که بر خود این مدیر عاجز در خصوص ترجمه به مجربه ثابت گردیده این است که مترج
[TRUNCATED—MAX_TOKENS]


سال پنجم
شماره ۲

یکی از بزرگترین اختراعاتی که در بنعصر نوزدهم میلادی برای کشایش فکره و ترقیات مدنیه خدمتهای عجیبه و غریبه ابراز نموده است همانا ( ماشینهای دور کننده طبع کردن جریده های یومیه ) یعنی اخبارهای روزانه میباشد که اگر این ماشینها بوجود نمی آمده بودی، در عالم مدنیت امروزینه جریده های روزانه که یگانه سبب تنویر افکار و تعمیم معارف شمرده میشود این فیوضات و ثمرات خارق العاده خودش را پیدا نمیکردندی اما اگر قارئین کرام ما اخبار شانزده صحیفه ئی سراج الاخبار خودشانرا که در میازده روز یکبار بقدر هزار و ششصد نسخه طبع و نشر میکنند در پیش نظر خودشان بگیرند، و ماشین طبع آنرا که در ماشینخانه است در تصور آورده ، و قس علی هذا ، بگویند ، در انحال ازین، ماشینهای دوار طبع ، که در عجایبات آنرا میخواهیم بکنیم چیزی نخواهند فهمید زیرا این ماشین طبعی که سراج الاخبار افغانیه را طبع میکند بقرار مقاوله و قراردادی که استاد ماشین مذکور با ما کرده است همین هزار و ششصد نسخه جریده ما را به پنج یا شش روز چاپ کرده میتواند. و بعد از انکه در تمام ممالک محروسه افغانستان و چیزی چیزی بخارج هم میرود و تقسیم میکردند باز هم بقدر یکصد و کسور نسخه آن در اداره باقیمانده میشود. حالا چنان شهرهایی تصور شود که مالک بیست لك ، سی لك تا به چهل لك نفوس باشند، و در اینهمه نفوس شهر روزنامه خوانی بدرجه دیگر حوایج ضروریه خیالی شان رسیده باشد. پس برای آنچنان شهرهای چهل لك نفوسی آیا چگونه ماشینهای طبیعیه لازم خواهد بود که این احتیاج را دفع بتواند؟ این است که آن احتیاج را همین ( ماشینهای دوار طبع ) که سرلوحه مقاله خود ساخته ایم دفع و رفع میتواند.

پیش از انکه صنعت طباعت از طرف « کوتنبرگ » نام متفکر المانی بروی کار بیاید. وسیله آن کتابهای چاپی ظهور یابد یکبار فکر کنیم که بی کتابی تا بچه درجه بوده باشد؟ و اگرچه کتابهای قلمی موجود بود اما هر کس مالک آن نبود، و بصورت عمومی هر کس از ان استفاده کرده نمیتوانست، و سایه ظهور یافتن صنعت طباعت يك انقلاب بزرگی در افزونی کتاب و از نتیجه آن در توسیع علم و عرفان پدیدار آمد. این است که کشف و اختراع ماشینهای دوار طبع نیز در عالم نشریات جراید یومیه عیناً همچنان يك انقلاب و ترقی محصول آورده است.

اما جراید یومیه که گفته شد. باز قارئین کرام ما جریده وطنیه سراج الاخبار خود شانرا در پیش نظر خود بگیرند و جراید یومیه که بچاپ سنگی در هندستان طبع میشود آنرا پیش زبان بیارند، مقصد ما از جراید یومیه ایست که در شهرهای بیست لك، سی لك، چهل لك نفوسی مانند برلین، پاریس، نیویارك، لندن و امثال آن طبع و نشر میگردد. يك ورق کاغذی مانندی می بینید که يك گز درازی، و سه چارك پهنایی بسیار است و در تا بپشت و روی آن نوشته پر و معلوست، و در هر روز ملیونها نسخه از ان طبع و نشر شده بفروش میرسد که اگر همچنین ماشینهای دوار طبع، نباشد آیا اینچنین اخبارهای روزانه چنان وجود پذیر خواهد شد؟

پیش از چهل پنجاه سال چنان ماشینهای طبعی که در یکساعت چار پنجهزار جریده طبع کنند نه وجود داشت، و نه کس ممکن بودن آنچنان ماشینها را بخیال و خاطر خود آورده میتوانست. ماشینهای طبعی که موجود بود که این ماشین طبع سراج الاخبار ما هم از همان قبیل است - کاغذ را بدست دران میگذارند، و حروفات را بر يك سطح راست و همواری در ماشین

گذاشته برفت و آمد آن سطح کاغذ های اخبار چاپ شده میرود حالانکه به این اصول رفت و آمد سطح در رو رویی که کاغذ بران چیده شده است هیچگاه از يك مقدار معینی بیشتر چیزی چاپ شده نمیتواند اما برای اینکه عدد طبع را بيك حد غير محدودی بالا برند لابد باید پایه ماشینی باشد که به این اصول نباشد.

این اصول جدید را ( مارینونی ) مشهور در سنهٔ ۱۸۶۶ میلادی پیدا کرد. اول باز يك ماشين طبعی بوجود آورد که همه فورمه های يك اخبار لحاف مانند بزرگ را بجای سطح هموار ، بريك اسطوانه یعنی که رول - تمثیل میدهد. و این رول که حروفات بران وضع شده خوش بحال ماشین دور سریع آمده کاغذهای اخبار را به آنصورت چاپ میکند. کاغذی که در چنین ماشینها مخرج میرود تخته تخته نیست، بلکه مانند کوههای نخ بعرض هر اخبار برابر بصورت طولانی بررولها و اسطوانه ها پیچیده شده است. کاغذ مذکور خود بخود باز شده زیر رول حروفات میدراید ورول حروفات و ان کاغذ، حرکت دوریه خود را اجرا کرده نوشته های ایران چاپ کرده میرود. در اطراف ماشین مذکور يك آلات دیگر هم موجود است که کاغذ دراز طومار مانند جایشده را به اندازه طول و عرض فورمه اخبار میبرد، و روی همدیگر می چیند که بجز برداشتن و تقسیم کردن دیگر کاری نمیماند.

نخستین بار که این ماشینها ایجاد گردید یکی یکبار عدد چاپ کردن جریده های روزانه را از ساعت چار هزار به ساعت بیست هزار بالا راورد. بعد از آن رفته رفته اصلاحات و تعدیلات در ان بعمل آمده، و نواقصات آن اکمال شده در ساعتی شصت هزار، و هشتاد هزار، حتی تا بصد هزار بالا برامد. حالانکه درین سالهای آخر در اهالی ممالک متمدنه ذوق معارف و هوس جریده خوانی بدرجه رسید که این ماشینهایی که در ساعت صدهزار نسخه میبرآوردند نیز کافی دیده نشده بیشتر از انرا آرزو کردند تا آنکه از اول عصر بیستم میلادی سایه ترقیاتی که در ماشینههای دوار طبع محصول آورده شد. امروزه روز چنان ماشینهای دوار طبع موجود است که در ساعتی ( ۲۷۰۰۰۰ ) دو لك و هفتاد هزار نسخه از اخبار های لحاف مانند چاپ کرده میتوانند.

حالا يكنقدری درین بیندیشیم. و فکر خود را بجولان آورده ببینیم که دنیا چه بود، و چه شد؟ ایکونهایی بود که خط و کتابت موجود بود، بشریت مقصد خود را بشکل بعضی انسانها یا حیوانها یا دیگر اشیاء مشهوده خودشان برسنگها و خشتها، و آهن پاره ها و غیره بصورت رمز بازایش ثبت دفتر یادگار می نمودند. رفته رفته اشکال حروف تهجی را پیدا کردند ولی کاغذ وجود نداشت که بران چیزی بتوانند بنویسند، بر روی چوبها و پوست حیوانات، و بعضی برگهای درختان برگ بزرگی نوشته، باز که کاغذ وجود یافت، آنقدر خطاطها و کتابهای سود که بدرجه احتیاجات بشر کافی را شایع بتوانند. يك كتاب محمد صحیفه ئی را که ماشینهای دوار امروز بطرف دو ساعت بیست هزار نسخه از ان بوجود می آورد در انوقت يك كاتب خوشنویس بدو سال هم نوشته نمیتوانست باز صنعت طباعت بروی کار آمد اینچنین ماشینها موجود نبود پس بجا اندیشه کنیم که از روزی که این ماشینهای مطبعه ها بدنیا برآمده و از ساده چار پنجهزار به ساعت دو لك و هفتاد هزار ترقی یافته، در انوقت بخود بنا معلوم میشود که علم و معرفت در عالم مدنیت بشریه تا بکجاها بلند پرواز همایونی


صفحه ٥
سال پنجم
شماره ۲

کرده و این ماشینهای دوار طبع تا چه درجه ها در ین راه خدمتها بجا آورده است ! قارئین کرام با چنین تصور نکنند که بدست آوردن چنین ماشینها توانگری قارونی موقوفست . نی نی آنقدر خارق العاده قیمت ندارد . مگر این را بیندیشند که اگر اینچنین يك ماشين دوار طبع در مملکت ما برپا باشد ، اولا آیا چه چاپ خواهد کرد ! و چون چاپ کند ، که خواهد خواند ! و یکجا خرج خواهد رسانید ! چوانکه اینچنین ماشینی که در ساعتی دو لك و هفتاد هزار نسخه جریدۀ روزانۀ الحاق مانندی چاپ کند ، لااقل در هشت ساعت مدت سالانۀ خود (۲۱۶۰۰۰۰) دو ملیون و یکصد و شصت هزار نسخه بعمل میآید که اینقدر نسخه بمناسبت یومی بودن آن باید تا فردای همانروز همگی بتصرف رسد . و اگر نرسد موجب خسارت اداره خانه آن میشود . لهذا در مملکی که روزه اینقدر خواننده اخبار پیدا شود ، هیچ شبه نیست که اینچنین اختراعات محیر العقول نیز باید پیدا شود ! و الحاصل ازین معلومات مختصری که تا به اینجا بیان کردیم ، تا یک درجه معلوم میشود که این ( ماشینهای دوار طبع ) تا چه درجه اهمیت و وقعت دارد ، و تا چه رتبه از وسایط و آلات مدهشه امور طباعت شمرده میشود . و چون سایه ایجاد و اختراع این ماشینهای مهم ، عدد طبع جراید بدرجه

منظرۀ ادای نماز
در اطراف بیت الله الحرام زاد الله شرفاً

فوق العاده افزونی گرفته است. بالطبع به ترقیات قاهرۀ جهان نیز خدمتهای بسیار مهمۀ عظیمه ابراز نموده است که اگر این ( ماشینهای دوار طبع ) را از مهمترین مخترعات و کشفیات نصف اخر عهد نوزدهم میلادی بگویم ، و از آثار ترقیات صناعیۀ حیرت انگیزش بدانیم جا دارد .

کیفیت بیماری عارضه
جناب حافظ حقیقی جل وعلا ممالك محروسۀ شاهانه را از آفات و بلیات محفوظ دارد .
مرض عارضۀ دهشتناك وباء بتاريخ ۱۹ ماه رمضان المبارك اول بصورت ناگهانی در قریۀ ( علاءالدین ) که از مضافات شش گروهی دارالسلطنه است ظهور نمود . بعد از ان در دیگر بعضی قریه ها سرایت کرده یوم دوشنبه ٤ ماه شوال در شهر آغاز نهاد . تا بتاريخ اليوم که ۱۹ شهر شوال المکرم است میزان جمع وفیات شهر و اطراف آن به ۲۸۳ نفر رسیده است .

حوادث داخليۀ
تشریف فرمائی موکب ذات اعلیحضرت همایونی به پغمان بنا بر ظهور عارضۀ مرض در شهر کابل موکب ذات شوکتمآب اعلیحضرت و همایونی با جملۀ شهزادگان عظام و همه تعلقات سرای شوکت احتوای


شماره ٢
صحیفه ٦

ا گرچه در آغاز مرض که در قریهٔ علاءالدین ظهور نمود بموجب فرمان حیات رسان ذات اعلیحضرت همایون عزتمند داکتر منير بيك خان برای تدابیر لازمه و تحفظیه مقرر گردید. و اجراءات فنیه بعمل آمده در اندك مدت قریهٔ مذکوره از وفیات و مصابات بیماری رهایی یافت . اما کمال افسوس دده شد که دایرهٔ سرایت بیماری در قریهٔ مذکوره محدود نمانده بدیگر اطراف و نفس شهر انتشار یافت و روز بروز افزون گرفته رفت . جناب امین العسس صاحبا گرچه بصورت بسیار فداکارانه و همت های دلیرانه در خصوص تنظیفات و تدابیر لازمه سعیا و اقدامات لازمه را اجرا می کند. ولی بنا بر مقتضای وضعیت شهر و بی پروائی اهالی جلو گیری مرض با حال قرار فن نشده است . در خصوص ازین بیشتر چیزی گفته نمیتوانم . همینقدر تضرع می کنیم که ذات اقدس بار تعالی جل و علا بفضل و مرحمت خداوندی خود این بالا را از سر مسلمین رفع نماید . آمین .

سلطان البرين والبحرين خادم الحرمين الشريفين الغازى سلطان محمد رشاد خان خامس

( يك خساره تاسف آور علمی )

( وفات حسرت آیات جناب مستطاب فضایل مآب مولوی عبدالروف خان ) غفر له ربه

از دیدهٔ زمانه روان است جویخون
ای دیدهٔ زمانه بگو تا چه دیدهٔ

درين ايام يك سانحهٔ رو داده که از تحریر آن قلم میلرزد، پنجه مسترخی میشود، دل می طپد، حواس پریشان می شود یعنی زندگی علم و عرفان حیات ادبیات بيك صدمهٔ جانكاه ويك تزلزل تهلكه همراهی برخورد. یعنی روح علم و دانش، روان عرفان و پیش جناب فضایل دستگاه و کمالات همراه مولوی مکرم محترم ( مولوی عبدالروف خان صاحب ) دنیای بی قرار اترك گفته عازم دار بقا گردیده انا لله وانا اليه راجعون . مرحوم مشار الیه نه تنها در وطن عزیز ما نی بلکه در بسیاری از صفحات دنیا نادر الامثال يك عالم فاضلی بود که در همه علوم عقلیه و نقلیه و فنون صوريه و ادبیه صاحب ید طولا بودند. ضیاع ابدی این فاضل تحریر الحق که از خسارات و ضایعات خیلی دهشتناکی برای عالم علم و عرفان وطن عزیز ما شمرده می شود. فاضل مشار اليه ذات عرفان صفاتی بودند که جامع علوم نقلیه و عقلیه و ماهر کامل السنهٔ متفاوته ، عربی، فارسی افغانی بودند. چنان که در وقتی که کس اخبار را نمی شناخت ، اخبارات السنهٔ عربی که برای دانش و شوکتهای اعلیحضرت همایونی خلد الله ملکه از مصر، شام و غیره ممالك اسلاميه میرسید. ایشان حسب الامر والا ترجمه می نمودند.

ولادت شان در قندهار در شهر صفر المظفر سنه ۱۲۹۷ هجری قمری واقع شده. تحصیل علوم متنوعه را فقط از پیش والد بزرگوار خود نموده، و همچنانکه والد بزرگوار شان از پیش والد بزرگوار خود جدا بعد جد از مولوی صاحب مرحوم تحصیل علوم کرده بودند . جد امجد ایشان جناب عالم فاضل وحيد الدهر وفريد العصر استاد الكل قاضى فى الكل ( مولوى حبيب الله ) صاحب قندهارى است که تصانیف بها


سال پنجم
۷

متعدده ایشان در علوم متنوعه مشهور اطراف و معروف اکناف است . در اوایل جلوس سعادت مأنوس اعليحضرت ضياء الملة والدين الله تراء مولو يصاحب مرحوم بحضور شان رسیده و در دربار بجای معین مقرر شده همر كاب اعلیحضرت خلد آشیانی سفرها کرده اند . در سفر مزار شریف هم با اعلیحضرت مرحوم بوده وقت زیارت مزار فیض آثار تور باريك سلاميه زبان فصاحت تو امان عربی که خود تحریر نموده بودند خواندند با درجه پسند افتاد که آنرا بخط زر نوشته در دو طرف دروازه فيروزى مزار متبرك نصب کردند که تا حال و در استقبال هم یاد کار خواهد بود پس از وفات اعلیحضرت خلد آشیانی در عهد سعادت مهد اعلیحضرت سراج الملة والدين در خدمت دولت مصروف و بخطاب ملای حضور سرافراز بودند همیشه مورد عنایت و تلطفات همایونی می بودند . حتی درین وقت حاضر نیز در حالیکه در حضور اعلیحضرت همایونی در یغمان بودند مصاب کردیده از حضور در موتر به خانه خودش فرستاده شدند . و اعلیحضرت همایونی از کمال توجهی که در حق شان داشتند ساعت ساعت بذريعة تيلفون احوال شانرا می پرسیدند تا آنکه بعمل ۱۱ بجه شب شنبه ۱۹ شوال المکرم جان بحق تسلیم کردند . اللهم اغفر له

چون اکثر عمر شان مشغول خدمات سلطنت بوده فرصت تالیف و تصنیف چندان نیافته اند . و آنچه از قمر عالی رقم شان سرزده محتاج اليه دولت با مأمور برای سلطنت بوده که حسب ذیل است .
(۱) تفسير آيات العهود من كلام الملاك الودود بك تفسير جليل آيات عهدیه قر آن مجید و نیز انجیل زبان فارسی در موضوع لزوم و قابعهد بمراعات سیاسیه و اقتصادیه دینیه باسلوب خوش و تقریر زیبا در عهد سلطنت حضرت ضياء الملة والدین تالیف کرده اند که پسند افتاده است .
(۲) عقد اللآلى فى تتبع نظم بده الأمالى قصيده ایست غرا بزبان عربی در تحقیق عقاید اسلامیه فرقه ناجیه اهل سنت و جماعت حاوی مسائل کلامیه و ناقد مباحث خلافیه
(۳) كلمات امير البلاد فى الترغيب إلى الجهاد رساله فوايد آساله كلامية اخلاقية متضمن ابحاث شريفة مرغوبه که مطالعه آن در هر وقت و زمان مثمر نتایج دنی دینوی میباشد که حسب الامر اعلیحضرت ضياء الملة والدين مرحوم هزاران هزار نسخه مطبوع و مقبول کردیده است
(٤) خردنامه ، رساله مختصره است در تفصیل مراتب عقل که برای ذوی العقول نافع و مفید است .
(٥) تفسیر افغانی، تفسیر سوره فاتحه و جزء اخير كلام الله شريف بزبان افغانی است که بعلت سبقت اجل ناتمام مانده است .
(٦) کشکول، دو جلد ضخیم است که جامع جميع متفرقات و حاوی مضامین عربه و فقرات لایق مطالعه و باعث توسیع معلومات مفيده و مشتملبر ابحاث نادرة در علم و ادبیات نظم و نثر میباشد
(۷) رسائل مختصره در حل مسائل مغلقه وابحاث ضروریه بسیار دارند که بسبب اختصار شان از تذکار مفصل شان صرف نظر نموده شد . علاوه بر این همه علم وفضل حافظ جيد كلام ملك علام بودند و در ادبیات يك خصوصیت ممتازی داشتند ، از خامه عنبر شهامه خودشان هم قصاید پر فواید غرا و اشعار و ادبیات بسیار با معنی سرزده است . ولی افسوس که پایه شصت و هفتم را از مرقاة عمر عزیز تکمیل نرسانده

وطن را از دیدار و فواید خود بیشتر محظوظ نه نمودند . رب اغفر وارحم وانت خير الراحمين .

بلطف خويش خدایا روان او خوش دار
بدل جنات بكن زين حيات خود سندش

جناب حق وفياض مطلق عمر و عافیت ذات شوکت مآب اعلیحضرت سراج الملة والدين پادشاه عرفان بناء بادانش و دین ما را مزداد فرماید آمین. سراج الاخبار افغانيه بحضور ذات اعلیحضرت همایونی شان مراسم تعزیت جناب مولوی صاحب مرحوم را عرض میکنند . زیرا مرحوم مشارالیه یکی از علمای نامدار افغانستان وعلى الخصوص مظهر توجهات جهاندرجات اعلیحضرت پادشاه با دانش و عرفان شمرده میشد ، و هیچ یکی از اهل و تعلقات ومنسوبين مرحوم مشارالیه نخواهد بود که بدرجه اعلیحضرت همایونی به ضیاع ابدی مرحوم مشار اليه متأثر شده باشند . لهذا اول مراسم تعزیت را پایگاه سریر سلطنت تقدیم نموده بعد از ان بازماندگان گرام او را تعزیت و تسلیت میدهیم که خدای غفار رحیم آن عالم ربانی را غفران نماید و ایشانرا توفيق صبر ودعا احسان فرماید . كل من عليها فان ويبقى وجه ربك ذو الجلال والاكرام

از دفتر مکتوب نویسی مینویسند
عالیجاء محمد سرور خان نائب الحكومة هرات از قرار اطلاعه هی محمد صدیق خان نائب حاکم قادس معروضداشته است که در لیل چهار شنبه ۳ ماه شعبان المعظم ساعت یک بجه از طرف میانه قبله و جنوب ستاره بزرگی رو بطرف شمال فرود آمده که در قادس روشن کرد . الی ده دقیقه صدای بسیار عظیمی که از توپ های بسیار کلان هم صدای آن اضافه بود بگوش ما رسید چنانچه در اول خیال رعد صاعقه را نمودیم – و آواز آن الى شانزده کروه راه رفته بود –

از قندهار مینویسند
چون مطابق احکام اعلیحضرت خاقان مغفور منور ضياء الملة والدين علما و طلبای مملکت محروسه را از حواله خانه واری و دیگر تکالیف شاقه معاف و مرفوع القلم فرموده اند . ولی در ولایت مملوه الجهالت غور اگر کسی طالب علم و بدست آوردن کمالات و فى اشتغال ورزد رئيس وعامل محله حتی الوسع آن طالب العلم را از تحصیل مانع میشود و زجر و توبیخ و اذيت بي اندازه او را میرساند و بالمشافهه میگوید که تو ملا، فلان ملا وفلان ملا و . و . و ، همه شمایان ملا و طالب میشوید پس وجه روپیه سر کار را از کجا حصول کنیم –

مبادا دل آن فرو مایه شاد که از بهر دنیا دهد دین بیاد

امضا
کل محمد الترکی المغولی

( ادبیات افغانی )
پښتو ژبه ډیره شیرینه هم فصیحه هم متینه
قواعد ئې خورا ښه دی خواندنی هم ارزان دی
داو سیمه ده خو را تر ټول زیوړه دنیا
کی تاریخ ته نظر و کی پر آثاری گذرو کی
دا به تې درته کویان چه اى لاله اى جهانجان


صفحه ۸

زه خورا قديمه بمه (به کوشش همه سمه)
شعر ا را یکش دیردی و حساب و بر شمار نیردی
ارونه دی جود سوی ادیبا بودی لیکلی
کی بیان که تو مونه پکار کیر دفتر و نه
تنها یو خوشحال خان کوره کی دیوان چنور که ای و روزه

حه العالمي مستعمل کرد مشكلات في تمام حلى كره
طبیعت کی اور رواندی چه بیدل دی دافغان دی
نزاکت کش به بیاندی چه شوک ده به پیشاندی
چه بیان دخط و خال کی صاحب بانه کلیم لال کی
صنایعو کی سلمان دی دا بو کی طو قائدی
که دهجوی برلار سپورتی قاآنی به ورته چورتی
تنها به قدیم خیال دی چه د يغرق به خط و خالدی
جدا طرزی تری جدید هم اعلی دی هم مفید
تعليمونه در کوی دی به هر شی دی خبر وی دی
دست تحفظ دیره قواعد کی در شکاره
د اولاد به تربیت کی خورا دیر تاکید شدت کی
هم به شکار دی یهوی دی هم شه کار در زده کوی دی
به تاریخ کی فکردی کری دعاو مود کردی کری
جیو گرافی کی دی زعیزی پھر دود کی دی کدیزی
چه فارسی اشعار دره دی هغه هم یی خوند به دی
پشتو عندی هر دو به دی با هم روی بدندی نه دی
تخلص خیل دی ایزدی به پارسی قول کن روهی
به پشتو کش چه مقال کری تخلص خیلی خوشحال گری
عرض داده خوشه الخان دی خو را شیرین بیان
هم دده له شه کتاب ما معلوم کر مستطاب
به پشته یوزرو و شل یوبل هم باید شمیرل
تولد و خوشجان خان چه خوشحالی کر جهان

عبد الهادي

سال عجم
شماره ۲

بهار یخزانی آن دولها را بگفتندی
کنون پرسید کا مد از چه بر آنها حزان امروز

اساس سلطنت را تکیه بر تدبیر دادندی
که خواهد کرد این تقدیر را عطف عنان امروز

زجوش آتشين طیارهای جانکرا هرشب
همی دارد صواعق در بلاد دشمنان امروز

چوتخم کندم و جو صدهزاران جسم الساترا
بهر جاریخت دهقان ایل در خاکدان امروز

در این مدت که گشته شعله ور این آتش فتنه
شده هشتاد لك شاید نهار کشته کان امروز

قرون گویند از تعداد مجروح و اسیران را
هنوز از فتح و نصرت کی نگشته کامران امروز

پررو بان مه پیکر باطراف فرنگستان
ز قتل شوهران دارند صدا، وفغان امروز

چه امضا رو عمارات معلی باغ و بستان ها
که کردیدند محو از دهر و بی نام و نشان امروز

جه بس مال و متاع و کنج و اسباب جهانداری
برق و حرق شد در مرور نقص و زیان امروز

معین نیست کاین آشوب د ا آخر چه خواهد شد.
به کسی واقف بود ز انجام آن را از نهان امروز

شجاعت کیشی و مردانگی ذکر که در کیفی
تحب هنكامه رها نموده آلمان امروز

فنون حرب و سامان و سلاح جنگ را جرمن
یکیی جلوه کر کرد از گرانی تا گران امروز

چنان افکند غوغا در اروپا از ره حکمت
که میلرزند همچون بیداروی خاندان امروز

کمالات و هنرمندی نخست اندوخت بهر خود
که با آورد آنرا در مقام امتحان امروز -

ز فیضان کالم من ترقی کرد چون جرمن
کرو خصمان او دارند سیم ملک و جان امروز

بیائید ای مسلمانان که ما هم مهر علم وفن
مجدو جهد بر بندیم روز و شب میان امروز

ز علم و حکمت دانش ترقی میکنند. دولت
نمی شاید که ما باشیم در خواب گران امروز

ترقیات جرمن را نخود سر مشق انکاریم
تعلیم فنون گوشیم بر قدر توان امروز

اگر کردیم سابق عملی) کنون شویم که
چرا بدهیم از کف عمر خود را رایگان امروز

پی کسب و کمال آریم باید همکنان امروز
بطرز اتفاق ای مومنان روی دل خود را

تفاق از کف نهیم و اتحاد علم آموزیم
فکر کردیم در افاق مشهور جهان امروز

بعهد حضرت شاه ترقی خواه عدل آگاه
که از بیمش گرفته کرد رفتار شبان امروز

ادبيات

من كلام شير احمد مخلص

نمیدانم چه آشوب است پیدا در جهان امروز
کدام آفت رسید، برزمین از آسمان امروز

که دارد یاد کر حکم قضا آمد عيان امروز
يعالم الجنين شورو تر و خورزی مفرط

شده توپ و تفنك يور بين ما بين بك يكسر
بهر شهر و دیار و بحروبر آتش فشان امروز

همانا انتقام مومنان روم را زیشان
همیگیرد خدای کار ساز بند کان امروز

فرا بگرفته اطاق جهارا ارختم حق
نجای ژاله بارد نار بر نصرانیان امروز

هلاك خلق در سابق گراز طوفان آبی بود
زده طوفان آتش موج در دور زمان امروز


سال پنجم
شمارهٔ ۴

ندیده دیدهٔ ایام شاهی همچو او در دهر
رعیت پرور و انصاف خوی و مهربان امروز

ترقی کرده دین و دولت اسلام در عهدش
راحت بوده در ایام او پیر و جوان امروز

سراج الملت و دین آنکه در شاهان اسلامی
پناه اهل اسلامی است او را آستان امروز

بظل رحمتش ده مومنان را ایمنی یارب
شائیدات علی کن مر او را کامران امروز

اساس دین و دولت را بذات او قوی گردان
سر افرازش شمار جمله شاهان جهان امروز

سپاهش را که اعوانند مرد دین و شریعت را
فیروزی و نصرت دار یارب هم قران امروز

الهی مومنان را فتح و نصرت ده بهر کشور
خصوصاً کن مظفر دولت افغانستان امروز

قتال کافران را گرم کن در دین خود دایم
رسان اسلامیان را زان بی خبر و امان امروز

درگاه الهی کن دعا شیر احمد مخلص
که توفیق قرین کرده بجمع مومنان امروز

حوادث خارجيه
حکایتهای محاربه

ترجمه از اخبار اقدام: در ۱۲ ماه جمادی الآخر سنه ۱۳۳۳ مطابق ۲۷ ماه اپریل سنه ۹۱۵ در آستانبول يك جوش و خروش و سرور و شاد مانی بسیار عظیمی پاشیده بود. نه تنها در پایتخت، بلکه در هر هر طرف ممالك تركيا این سرور و سرور پردوام بود، زیرا روز مذکور باجشن سالگره جلوس اعلیحضرت سلطان المعظم مصادف آمده بود. در حالیکه در پایتخت خلافت عظمی، من طرف ممالك تركيا چراغانها و شاد مانیها اجرا میشد، از يكطرف هم دشمنان دین مبین محمدی (ص) از چند روز پیشتر بخیال این افتاده بودند که همین روز سرور را بيك روز ماتم پرشر و شوری تبدیل دهند، و به تدارکات و تهیهات پنهانی حاضریها دیده و نقشه ها کشیده بودند که در همانروز جشن عید جلوس اعلیحضرت بر قلبگاه شان خنجر بیداد را حواله نموده کار آنرا بیکبارگی تمام نمایند. از يكطرف اعلان کرده بودند که از راوردن عسکر در سواحل قلعهٔ سلطانیه و سدالبحر در گذر شده اند، از طرف دیگر عسکرهای بسیاری جمع آوری کرده متصل با کشتیها آورده میرفتند، حکومت دور اندیش عثمانی از این نقشهٔ ویلان دشمنان خاین خود بخوبی آگاه بود، اما بعنایتها و قدرتهای خلاق یکانهٔ خود چشم دوخته، و بجرأت و شجاعت مدافع های بهادر خود اعتماد ورزیده بيك وضعیت مردانه و دلاورانه ساکن و ساکت خود را نشان میداد و به این ترتیبات دسیسه پردازانهٔ دشمن هیچ اهمیت نمیداد. دشمنان خاین دین اسلام حاضریها و ترتیبهای خودشا را کامل کرده کرده بوقت صبح روز یکشنبه که روز مقدس عید جلوس خلیفهٔ ذیشان بود برای بدست آوردن مقر معلای خلافت يك هجوم و یورش ناگهانی اجرا نمودند.

دسته های کشتیهای جنگی روی آن روس که دشمن تمام عالم انسانیت، و منفور جملهٔ دوستداران انسانیت میباشد— بابك حركت بدمستانه از طرف بحر سیاه آمده در خارج آبنای بوسفور قدر نیم ساعت يك كه بازی بی تأثیری اجرا نمود، و چون کله های جانستان استحکامهای عثمانیان را بر سر و کمر خود خورد، فرار را برقرار اختیار نمود. از طرف دیگر شریکهای جنایت او— یعنی انگلیز و فرانس— نیز در آبنای دار دنیل نقشه های دسیسه پردازانهٔ پنهانی خود شانرا برونی کار می آوردند. چنانچه در ۱۲ ماه اپریل بوقت صبح در سواحل غربی جزیره نمای «کلیبولی» از چهار نقطه به بیرون برآوردن عسکر نشست کردند. قطعه های عسکری دشمن که در جوار «تکه بروی» نام موقع بر آمده بودند به هجوم بر جبههٔ عساکر عثمانی بدریا ریختانده شدند. قطعات عسکرهٔ دشمن که در جوار «آری برونی» نام موقع بیرون برآمده به پیش آمدن کوشش میکردند، از نتیجهٔ حمله های شدیدانهٔ مدافعهای قهرمان عثمان بگریختن، و با قایقهای خود پس بکشتیهای خود رجعت کردن مجبور شدند. عساکر دشمن که در جوار «قوم قلعه» بیرون شده بودند، وزیر حمایه کله های طوبهای کشتیهای جنگی خودشان پیش آمدن میخواستند نیز به حمله های شدیدانهٔ عساکر عثمانی تاب آور مقاومت نشده و اسیرهای بسیاری داده، و کشته ها و زخمهای بیشماری در میدان گذاشته فرار نمودند. عسکرهای مسلمان هندی، و جزایری انگلیز و فرانس که در جوار «قبانیه» بیرون کشیده شده بودند اما به عثمانی سلام کرده با برادران دینی خود التحاق کردند. در خشکه این احوال بود، در بحر نیز کشتیهای جنگی شان از غرق و خسارت خالی نماند، بر کشتی جنگی زرهپوش بسیار بزرگ «ریبو میفه» نام انگلیزی سه کلهٔ بزرگ او بوس استحکامات عثمانی اصابت نموده جاهای مهمهٔ آن را پاره پاره نمود، و بسیاری از عملهٔ آن کشته و زخمی شده به بسیار زحمت از خط حرب خود را بیرون کشید. و يك كرووازور بزرگ دیگر شان نیز دکلها و سکانش پاره پاره گردیده بحال نیم غرقی قرار نموده نتوانست. این بود نتیجهٔ دسیسه های شیطان پسندانهٔ دشمنان دین اسلام که برای روز مقدس عید جلوس حضرت سلطان المعظم اسلام نقشه کرده بودند، و تخیال خام و هوس نا کام افتاده بودند که از يكطرف روس و ازيك طرف انگلیز و فرانس زور آورده سرور اسلامیان را بماتم بدست آوردن مقر خلافت مبدل نمایند. هنگامیکه دیروز این بشارت پر سعادت در استانبول انتشار یافت در تمام اهالی يك جوش و خروش عجیب و غریب فرحت و مسرت برپا گردید. اسبابهای چراغان ها و زینت ها و سامانهای که برای عید جلوس حاضر شده بود يك رصد علاوه شده تمام شهر دريك نور و سرور مستغرق شده بود. طوبهای شادمانی از هر هر طرف انداخته و باجه خانه های مسرت نواخته میشد. اهالی یکی با دیگر هم آغوش شده همدیگر خود را تبريك میکردند. بشرف این روز فیروز عنوان جلیل الشان (الغازي) نیز فتوای شریفه بر نام اعلیحضرت سلطانی علاوه گردید که نقل آن فتوای شریفه را از قرار ذیل مینویسم:


صحیفه ۱۰

( فتوای شریفه )
که از طرف حضرت شیخ الاسلام داده شده .
در صورتیکه، خليفه رسول رب العباد خلافته إلى يوم التناد ، حضرت، ولانا السلطان محمد رشاد خان خامس عساکر اسلام را در این نظیر سلطانی مشروع مقرون بنصر با خلوص نیت و رغبت و بروز تجهیز نموده . وان عساکر بایت خالصی در راه خدا عشانه با اعدای دین مقاتله مینمایند. وشرعاً ثابت شده است که حضرت خلیفه اسلام بموجب نص حدیث شریف غزا نموده است که « و من جهز غازيا في سبيل الله فقد غزا » اگر کسی یک نفر غازی در راه خدا بفرستد تحقیق که غزا کرده است ..
پس در حال این شایسته هست که اسم کریم سلطانی در جمیع او امر و محافل و منابر و خصوصاً در خطبه ها بنحو غازی ، معنون شود، و آیا این مشروع است !

الجواب :
نعم
( کتبه الفقير اليه تعالى : عون بن خيرى الأركوني عفى عنهما )

ونير مينو يسند ..
که برای عنوان (غازی) بودن سلطان اعظم سلطان محمد خان خامس از محکمه شرعی حکم ذیل صادر گشته و بواسطه همت عالیه و آثار سامیه در امر جهاد و عزم و ثباتی که رای شوکت و سطوت اسلام و سعادت مسلمین عثمانین از جانب سنی الجوانب خليفه اعظام بمنصة ظهور و بروز رسیده باید که اعلیحضرت سلطان شرعا مصداق عنوان (غازی) باشند و موافق فتوای شریف که از طرف و کلای مجلس نیز تصدیق شده و موشح بتوشيح اعلیحضرت همایونی گردیده باید نام بلند قدر خلیفه اعظم را با عنوان ( غازي ) ردیف سازند. و در تمام محافل و مجالس ومنابر خصوصاً در خطب لازم است که عنوان جلیل القدر (غازی) بنام اعلیحضرت سلطان قرائت کرده و این عنوان باید عاجلا در همه جا مخصوصاً برای خطباء تبلیغ گردد ...

حکایتهای محاربه
اوضاع داخلی آلمان
روزنامه « اثرو » منطمیه خارکوف : مقاله یکنفر امریکانی که مدت مدیدی در بلاد آلمان توقف داشته و اوضاع داخلی آلمان را در بحبوحه جنك مشاهده نموده است. و اطلاعات خود را در یکی از روز نامجات بزرگ انگلیسی اشاعت داده است نقل میکنند :
در سه ماه اخیر نقاط مختلفه آلمان را سیاحت کرده در هیچ نقطه آثاری از قحطی و گرانی ارزاق ندیده در کلیه شهرها و دهات آلمان وضع ارزاق بحال عادی بوده است و در هیچ نقطه مثل بلاد انگلستان مسئله ارزاق در تهلکه نبوده است یقین دارم که آلمان ها تا موقع محصول جدید، از حيث ارزاق بهیچوجه دچار زحمت نخواهند شد - محصولات امسال نیز بطور وفور وزيادتر از معمول سنواتی موجود است در کلیه اراضی آلمان يك وجب خاك بي زراعت نبوده است. در تمام نقاط شهرهای آلمان عده افراد نظامی از میزانی که قبل از جنگ بوده است کم تر نشده – در آلمان هنوز اشخاص بیست الی چهل ساله که میتوانند به جنگ حاضر شوند . عده زیادی هستند که هنوز دعوت نشده اند و فقط اسامی آنها در دفاتر عسکری نوشته شده .

شماره ٣

من در آلمان با رؤسای تمام اصناف و طبقات معاشرت و ملاقات نموده اطمینان حاصل کرده ام که در تمام بلاد آلمان در ۱۰۰۰ یکنفر پیدا نمی شود که اطمینان قطعی مظفریت آلمان نداشته باشد. اهالی آلمان اعتماد کامل بحکومت خود دارند فعلا ششصد هزار نفر افراد سوسیال دموکرات آلمان در تحت اسلحه هستند در ملاقاتیکه ( با سیاسیتیان ) منشی اول کمیته سوسیال دموکرات ولن نمودم سعی کردم که مشار الیه را باین فلسفه معتقد سازم که مغلوبیت آلمان ، بحال سوسیال دموکرات مفید تر است ، زیرا که در انصورت از تحت قلاده ، ملیتاریزم، رهائی خواهند یافت .
مشار اليه جواب داد که ما مایل هستیم که محاربه وجنك خاتمه یابد . زیرا در صورت شکست آلمان صنف عمله بیشتر در تحت اسارت ملیتاریزم واقع خواهند شد. علاوه بر این دشمنان ما تجارت و صنایع ما را در تحت شرایط سختی خواهند گذاشت که بیشتر اسباب تضییق صنف عمله خواهد بود

به او گفتم پس چرا شما قبل از جنگ ضد تسلیحات بوديد ، جواب داد : حالا ملتفت می شویم ما باین اندازه ذیحق نبوده ایم. ما هنوز هم با صنف عملجات فرانسه و انگلیس روابط داریم. ولیکن تا آن اندازه قدرت نداریم که در تمام حوادث دنیا اجرای نفوذ خود نمائیم در صورتیکه اردوهای آلمان دارای این اندازه قدرت وقوت نبود ماها نیز همان آنچنانکه که فرانسه الآن دو چار شده است گرفتار می شدیم

حکایت دیگر
کشفیات آلمان
خبر روزنامه « روسکی اسلوا » مینویسد :
هر قدر هوا صاف میشود. برای عملیات طیاره ها بشتر مساعدت مینماید. آلمانها قریب دو هزار نفر صاحب منصب آسمانی دارند . وعدد طیاره ها بقدری زیاد است. که هر آسمان پیما مثل اینکه اسب در جای خانه عوض کنند هر وقت بخواهد طیاره خودش را عوض کرده با طیارات تازه نفس از روی فکرهای ( روسی ) طیران میکنند !
یکمرتبه دیده میشود که ۱۰ – ۱۲ گاهی ۱۵ طياره مثل يك دست کشتی جنگی در روی سنگرها نمودار شده مثل تگرگ بمب میریزند !
ابتدا چنين مستفاد میشود که این طیاره ها برای انکشافات مواقع حربیه خواهند آمد . ولی بعد یکمرتبه دیده میشود که اینها روی مردمان آرام بجای بمب های هولناک خود را مثل باران می بارانند !
ولی در مقابل آن طیاره های ما یعنی « روس» خیلی عالیجنابانه حرکت میکنند – یعنی رفته انكشافات خود را کامل کرده مرتبا مراجعت میکنند بدون اینکه بمبی یا چیزی در میان مردم بیندازند .
آلمانها همینطور که در هر کاری نمی خواهند خودشان را عبث به تهلکه بیندازند. در مسئله طیران نیز عملیات خود را در تحت مسائل حساب و ریاضی اجرا میکنند ؟
مثلا در این اواخر در یکی از سنگرهای روس يك طياره آلمانی را پس از زحمت و مراقبت کامل پائین می آورند و طیاره چی ها را دستگیر مینمایند. مذاكرات ذيل مابين صاحب منصبان روس و طیاره چی مزبور پیش آمد :
– چندین روز است که در بالای سر ما چرخیده و توقف میکردی :– ما حتی میدانستیم که تو در چه ساعتی از کدام طرف بالای سر ما حاضر خواهی شد ! شما چه مقصود داشتید و چه چیز را میخواستی کشف نمائی )


صفحه ۱۱ سال پنجم شماره ۲

— خیلی لازم بود که مواقع توپهای سنگین شما را کشف کرده باشم . زیرا که آنها خیلی ما را اذیت میکنند .
— بسیار خوب بیائید برویم مواقع توپ ها را شما نشان بدهیم .
( در این موقع طیاره چی را در جنگلی که توپ های سنگین روس ها در آنجا مخفی بوده میبرند . . . )
— افسوس میخورم که من نمی دانستم توپها اینجا است ! آه خیلی دیر شده است . حیف که وجود من بعد ازین برای وطن من مفید نخواهد بود !
— آیا از خیلی وقت طیران میکنی ؟
— از این جهت خیال من راحت است زیرا تا کنون چهل دفعه پرواز کرده ام و بهمین اندازه از خودم ممنون هستم که در مقابل وطن وظیفه خود را انجام داده ام ! . . .
طیاره چهای آلمانی، بانهایت جسارت و مهارت در روی خطوط جنگی برای اکتشافات طیران کرده، و در همین حال بمب هم می اندازند ! و از شر نیل هائیکه ما رو به آسمان بطرف آنها می اندازیم الدانتر سند ! آلمانها در ممالکی که ارا اشغال کرده اند . غالبا توپهای خود شان را در خانه های دهاتها - کار خانها و مغازه ها مخفی میکنند. و ما از توپهای آنها بی خبریم ولی توپهای مادر جانی مخفی شده در بیابان و صحرا دیده میشود ، و آلمانها متصل در میان آنهایی میاندازند !
و وقتی که باقسام حیله گریهای آلمان نظر شود دیده خواهد شد که این ملت حیله و خدعه را در تحت اصول علمی مرتب کرده . درین خصوص عملیات آلمان در هنگام محاربه مثل تردستیهای حقه بازهاست، حیله و خدعه آلمانیها هیچ حد و اندازه ندارد ، مثلا يك جنگل را از ریشه کنده و در جای دیگر تعبیه مینمایند . برای اینکه ما بیهوده يك جنگل را بتوپ به بندیم در حالیکه توپخانه آنها در جنگل مصنوعی است !
و اگر طیاره چیها بزحمت کشف کنند که توپهای المانها در کجاست. تازه ارکان حرب گفته آنها را باور نخواهند کرد . زیرا از روی نقشه می بینند که در چنان نقطه جنگل وجود ندارد !!
در بعضی مواقع آلمانها توپهای خود را بارنگهای خاکی یا روپوش های خاکی رنگ پنهان می کنند . کاهی هم توپخانهای مصنوعی که از چوب ساخته اند، در محلی نصب کرده بعضی توپهای پیکاره را هم ضمیمه

آن ساخته و مقداری قوای روس را صرف ویرانی و آتش زدن آن توپخانه در ونی کرده و آنوقت توپهائی که حقيقة اسباب تخریب قوای دشمن است . از انظار مخفی نگاه میدارند و گاهی هم برای تکمیل حیله های خود در توپخانه های چوبی و مصنوعی دود و غبار وعلامات اشتعال ظاهر میسازند و پیشتر اسباب مصرف شدن قوای روس را فراهم میسازند
سالمات روس وقتیکه اینگونه حیله ها را می بینند متحیر شده میگویند؟
ه چه حرامزاده مخلوقی و جنگ هم با این حرامزاده کی میشده است؟
ه این مخلوق بیحیا غلبه و فتح را هم بشار لاثانی و حرامزاده کی میخواهند برنداره
برحسب تصديق خبرنگار مزبور موفقیت آلمانها در صدی پنجاه بواسطه کشفیات طیاره ها و پنجاه دیگر بواسطه مهارت - سوسیاست تشکیلات جاسوسی که فعلا در آلمان هست هیچوقت نبوده است .
نظر باعتراف يك صاحب منصب آلمانی این تشکیلات باردوی آلمان نه فقط قدر توپ های ۱۲ سانتیمتری، بلکه بیش از توپهای صد سانتیمتری فایده می بخشد !

( و منظره شهر مدينه منوره )
( و گنبد مطهره حضرت نبويه صلى الله عليه وآله وسلم )

حکایت دیگر
استادی های آلمان

مخبر روزنامه و . و . و . دوستی ، از استکهر مینویسد : آلمانها برای اینکه اطلاع حاصل کنند که گلوله و پناهگاه های دشمن رسیده و بهدف خورده است یانه از آلات تلسکوب که در کشتیهای تحت البحرى استعمال میشود استفاده میکنند .
این آلت عبارت است از دو آینه که موازی هم واقع شده و بایك لوله بهم اتصال دارد — وقتیکه این لوله را از سنگرها بالا میبرند . عکس سنگرها و خندقهای خصم را با آینه که در زیر لوله واقع شده متعکس میسازند . این لوله بقدری باریک است . که میتوان آنرا با گلوله هدف قرار داد . و اگر هم هدف قرار دهند ماشین آلت مزبور را خراب نمیکنند زیرا که لوله از يك قسم مقوا ساخته شده است .


حال صفحه ۱۳

شماره ۲

غازی انور پاشا
وزیر حربه دولت علیه اسلامیه عثمانیه

حکایت دیگر
آلمان و بیزر مارک
مطابق نگارش جراید آلمان جشن سال صدم تولد بیزر
مارک ، در تمام آلمان مخصوصا در برلن باشکوه و عظمتی متناسب
با حوادث فعلیه آلمان اجراشد و با تخت امپراطوری درخشان ترین دور
تاریخی خود را دیده احساسات ملت آلمان با وضع هیجان آمیزی جلوه
گری کرد.
در اطراف بنای یاد کاری ملی که در مقابل عمارت ( ریخشتاك )
واقع است طاقهای مرتفعی از گل بسته و برای خواننده گان و موزيك
و مدعوین زرك تختهای عالی بسته و منها بر مخصوص برای قطع و نصب
شده بود
از ساعت یازده ورود و دقیقه صاحب منصبان زرك و مستخدمين و مدران
کشوری و هیئت مهم و نان و نمایندگان مخصوص ممالک مختلفه آلمان و فرستادگان
سلاطین و غیره شروع شد.

پراس ( بیزر مارک ) واده بیزر مارک متوفی که فعلا سیزده ساله است.
این حاضر بود و پرنس ( ویلهلم دو پروس ) فرزند بزرگ ولیعهد از طرف
قیصر امپراطور به نماینده گی جدنا جدار خویش حضور یافت.
امپراطور حکم کرده بود که وزرای جنگ و بحریه از جانب قشون بری
و بحری تاج باشکوهی از گل بافتخار بیزر مارک تقدیم نمایند .
از طرف خود امپراطور نیز تاجی به مقبره تقدیم شد که این عبارت
در کنار آن منقوش بود و تقدیم وزیر آهنین در این دوره آهن .
ناجی که از طرف ( ریخشتان مجلس ملی تقدیم شد. این کلمات در آن
منظور بود، از طرف ملت متحد به واجد و موسس اتحاد مملکت آلمان .
سپس، دکتر یمان حلوك ، جانشین امروزی بیزر مارک درخواسته
و نطق مهیجی نمود کمپاره از مطالب نطق چنین است :
آلمان نمیگذارد و هیچیک از افراد آن اجازت نمیدهد که دشمنان
مملکت نتیجه سی و مؤسسه ، بیزر مارک ، را متلاشی سازند.
بیز مارک ، بما تعلیم داده است که غیر از باریتعالی از هیچ فرد وقوه وه
نترسیده و در مقابل دشمنان ثابت قدم و دلیری را پیشه خود ساخته و بقوه
مایت معتقد و مطمئن باشیم
و دشمنان از جوانب باطراف .. زمین ما هجوم آورده اند و ما بایستی
تمام آنها را مغلوب و متواری نمایم .
با همین قوت نفس و اعتماد تزلزل ناپذیر است که رای خاطر امبراطور نظر
و مملکت محبوب با افتخار خویش شمشیر از نیام کشیده و رقیبان را دو بار
شکست و اعدام خواهیم کرد ...

در جواب تلگرافی که رئیس الوزراء در موقع جشن بیزر مارک به قیصر
نموده است امپراطور از میدان های عمومی حرب چنین اشعار
داشته است .
( تلگراف شما راجع به جشن هیجان انگیز ( بیزر مارک ) موجب و یکم
فرح و مسرت فوق العاده من شد
من هم شخصاً در اردو گاه جنگ در جشن صدر اعظم زرك حضور
داشتم و بنام می تاج گل به سریر مقبره وی در میان احساسات ملت که
و نمایند گان او تقدیم شد

نیز برای اینکه خندقها از طرف دشمن بوسیله نقب زدن خراب
و منهدم شود : ماشینی از نوع ، یکروفون ، که آلت تشخیص حوادث
تحت الارضی است ؛ در خندقها نصب کرده و بواسطه آن فوراً مطلع
میشوند که دشمن در کدام فاصله مشغول عملیات تحت الارضی است .
و بلافاصله با میها و یابها دشمن را در آن محل استقبال مینمایند !
و نظر باین که غالبا خندقهای طرفین بیکدیگر نزدیک بوده و میدان
قابل استعمال گلوله های توپ نیست چاره اندیشیده و بوسیله تحقیق های
جدید الاختراع آلات انفجار به را بمسافت معین نزدیک پرتاب میکنند.
و در موقعی که هوا تاریک میشود. با فلاحتهایی که از رزین ساخته اند
بمها و سایر آلات منفجره را بسته‌ها و خندقهای دشمن می اندازد .
آلمانها این بمبها را که از مسافت نزدیک استعمال شده و گازهای زهر
آلوده یک میسازد. از عبار ده هایی که با توپ صورت پذیرد مفید تر میدانند !
بعلاوه اینها آلمانها شیوه دیگر برای دفع بمب های دشمن بکار برده
و آن سیمهائی است که در جلو خندقها تعبیه نموده اند که تنهای دشمن
آنها گرفته و برگشته در مسافتی که چندان دور وارد میآورد ، افتاده
منفجر میشود !
در آلمان شایع شد که بواسطه کتابی طناب و ریسمان آلات اداره بحریه
آلمان ممکن است بر زحمت بیفتند. محض اینکه چنین خبری شایع شد در تمام
شهرهای آلمان دلا کها تصمیم کردند که تمام موهائیکه از سر و صورت
مشتریان خودشان جمع میکنند. بی در يك بوزارت بحریه بفرستند
و بر حسب احصائیه اواخر سال ١٩١٤ – ٥٤٤٩٠٠٠ گوسفند در آلمان
موجود بوده و برای جلو گیری از خاطره قحطی ریسمان و چرمهای
گوسفندان مزبور برای همین مسئله تخصیص کردید !
اینجا حکایت محاصره ، کارتان، و موهای زنان آنها را تاریخ
یاد آور می شود.