سال چهارم شماره ١٩ ١٤

از ان از این قرار است : اسلام دینی است بزرگ و پاک که پیروانش را بوحدانیت خدا تبلیغ کرده و عظمت الهی را در اذهان آنها جای میدهند اسلام بهترین مدرسه تربیت و تهذیب اخلاق است که پیرها بتوسط او به نردبان مدنیت و ترقی صعود و عروج کردند ندیدم دینی که در عقیده توحید و یکانکی خداوند عالم بقدر دين اسلام سعی داشته باشد این دین توانسته است قسمت بزرگی از نوع بشر را که بالغ برشتصد کرور است بعبادت و توحید خداوند در آورد - سیصد مليون پیروان دین اسلام بنا به کوه عظیمی است که سر بر آسمان کشیده طبقات فوقانی آن از کثافت و ظلمت ابرهای تیره گذشته بذروه اعلار سیده است قله های این کوه بلند بنور توحید و یگانگی خداوند عالمیان منور است . البته خوانندگان از مضامین این خطبه خوب متلفت میشوند که چگونه امپراطور کیلیوم دوم در باب توحید دارای عقیده راسخ و ثابت است که بهیچ نوع تردید تزلزلی نمی یابد مثل اینکه سقراط بزرك حكيم معروف یونان در عقیده توحید ثابت و راسخ بود و با تهدید به قتل از عقیده محکم خود دست نکشیده برای خوردن سم و ترك حیات حاضر شد و از یکانکی خداوند دست نکشید - منقبت دیگر امپراطور محبت اسلام و تمايل بمسلمين است.
( طهران : شهاب ثاقب )

( تناسخ بك كنتى )

نقل از اخبار ( رعد )
کشتی تجارتی « پرنس ایتل » آلمانی که فعلا جنگی شده است ۸۷۹۷ تن بارگیری دارد و هر دقیقه ۱۵ میل سرعت حرکت دارد سابقا در اقیانوس کبیر مسافرت کرده و با کشتی جنگی المانی « شانهرست » از سواحل شرق آقای حرکت کرده و در اقیانوس در حین مسافرت بکشتی جنگی مبدل شد و مشغول رساندن آذوقه وكمك بجهازات جنگی آلمان گردید . در همان اقیانوس کشتی « شارکوس » انگلیسی را گیر آورده و بعد از آنکه عمله جهاز او را کنار خود جا داد او را غرق کرد. « شاکاس » انگلیسی ٥٠٦٧ تن بارگیری داشت و متجاوز از دو ميليون فقط قیمت مال التجارة او بوده که بانگلستان میبرده است .
( كذا )

( تبريكات به مارشال هيندنبورك )
برای بمناسبت فتوحات عظیمی که اخیرا قشونهای تحت سرکرده کی مارشال « هیندنبورک » در حدود پروس شرقی و لهستان، نموده و موفقیتی که در نقشه جنگی مارشال مزبور حاصل شده است از طرف تمام شهرهای آلمان و مبعوثان و نماینده کان و غیره تلگرافات تبريك و تشکر آمیزی نسبت به اقدامات عظیمه وی نموده اند و مشارالیه نیز جوابهای امیدواری از حصول نتایج قطعی فداکاری را به اهالی اظهار نموده است .

قشون زاپونی
بساحت جنك اروبي ممكن نيست لذا اضطرارا ژاپون تصميم کرده که در جنگ حاضر اروپا شركت نمايد.

احساسات مصریان
از مصادر موثقه خبر رسیده است که حتی دشمنی انگلیس در میانه مصریها در تزاید است و چند نفر از خطبانی که حسین کامل پاشا معین کرده بود از طرف اهالی مضروب و بعضی مجروح کردیدند.

سنوسیها ومصر
از روم پایتخت ایطالیا خبر میدهند که طوایف سنوسی وارد شمال مصر گردیده و شهر ( سیوا) را تصرف نموده اند ( سیوا شهر نیست بلکه واحه ایست در طرف شمال غرب مصر که دارای اراضی ودهات ومزارع زياد و بين مصر وطرابلس واقع است سی میل طول و پنج میل عرض دارد و چندین قریه و مزارع پر درخت حاصل خير و چشمه ها و قناتها خوب دارد که نظیرش در آن حدود کم است و تصرف آن بسیار اهمیت دارد شهاب ثاقب ) و همه مامورین انگلیس را که در انجا بوده اند اسیر کردند.
( زهور )

( اعتقاد بك وازعان بتوحيد )
اگرچه اساس مذهب ( لوتر ) و طریقه پروتستانی که در المان شیوع دارد و مذهب رسمی دولت است تا حدی وحدانیت پروردگار عالم را در اذهان معتقدین و پیروان جای داده و از طریقه تثلیث واقانیم ثلاثه که مذهب سایر طوایف مسيحي خاصه كاتوليك وار تودکس است دور ساخته و همانطور اعتقادات باطله و موهومه از قبیل معصوم بودن پاپ و داشتن اختیارات فوق الطبيعه و فروختن بهشت و ازاد کردن از عذاب نیز در بین المسانیان کمتر از سایر طوایف مسیحی است ولی شخص اعلیحضرت امپراطور المان در یکانکی خدا و بودن تمام قدرت و حول وقوت در دست ذات پروردگار و توکل به خالق زمین و آسمان عقیده بسیار محکمی دارد که کمتر نظیرش دیده شده است در هر نطق اول کلماته که زبان امپراطور جاری میشود وحدانیت خدا و تكيه و توکل راوست وملت المسارا همیشه سفارش میکنند که بخداوند عالم تکیه کرده وذات لایزال را بوحدانیت پرستش کنید و جزیان قوت اولی بجائی پشت گرم نباشيد مخصوصاً در مواقع جنك حاضر همواره قشون را برحمت الهی متکی و خاطر جمع میسازد و برای حصول فتح و ظفر اسمی از اردوهای منظم توپهای آتش بار عساکر شجاع طيارات تندرو و کشتی های زره پوش و غیره و غیره نبرده فقط فتح و ظفر را مستند بتوجه الهی میدارد و میگوید ما فاتحیم برای انکه خدا با ما است و دشمنان ما از خدای روی گردانند و بر خلاف اراده ازلى بقوت و تدبیر خود در پی غلبه و نصرت میکردند. درسه چهار سال قبل در موقعیکه یکدسته از کشیش ها بازم افریقای شرقی بود امپراطور نطقی مفصل کرد که خلاصه قسمتی
افریقای


صحیفه ۱۵ سال چهارم ۱۹۰۰

ادبيات
نقل از اخبار ( رعد )

روزت ز چه امروز سیه چون شب یلداست از دست اروپاست
سر تا سر آفاق پر از شورش و غم است خراسان : قانی
وین آتش سوزنده که آمد ز چپ و راست از دست اروپاست
امروز جهانی همه با ناله زارند باری دچارند
بر روی زمین در همه سو شورش و دعوی است از دست اروپاست
آن آلت ناریه که آن کشور خبره میساخت ذخیره
خود يكايك همه بر پیکر خود راست از دست اروپاست
این شرق كه يك قرن از بيداد نياسود وز ظلم نفر سود
وان آه که از سینه او تا به ثریاست از دست اروپاست
دلها ز تو بد در همه آفاق پر از خون به عدل نه قانون
خود چون دگران شو که مکافات در اینجاست از دست اروپاست
دانی ز چه آن تخت کهن شد ز تو زایل نی هیچ وسایل
وان یوم و برت جملگی امروز به یغماست از دست اروپاست
آن خاك روان بخش که خود از همه عالم میداشت مقدم
چونست که امروز چه این بوم و بر ماست از دست اروپاست
گفتی که به نیرو بکنم کوه دماوند افسوس که آن پند
گردید هبا کنده و هر تار بيك جاست از دست اروپاست
گفتی بنمایم بجهان علم و ادب را هم فخر و نسب را
دیدم که آن جمله چويك پرده معماست از دست اروپاست
بودت بر اغفال همایون که جهانی از پیش برانی

نقل از اخبارات اردو و انگریزی که عبد الرحمن محرر اداره ترجمه کرده
( تخت بالخته )

از دیلی کرانیکل ۲۶ مارچ :
یکی از اهالی مملکت ناروی که بفرض معلوم کردن تاثیرات حرب حاضر به جرمن رفته بود. سیاحت او را اخبار ، دیلی کرانیکل، لندن يکو ضعیت و پیرایه بسیار دلپذیری در اشاعت کنونی خود درج کرده است که عیناً آنرا برای مطالعه قارئین خود در ذیل ترجمه میکنیم . سياح مذکور مینویسد : هن كاميكه من در نوروی بودم از زبان مردم و محایف اخبارات حس میکردم که حال داخلی جرمن درين جنك فوق العاده خوب است. از انرو دلم بمراق افتاده خواستم که بالذات به جرمن رفته بعضی احوال دیده کی خود را در قید تحریر آورده در پیشگاه انظار عموم عرض و تقدیم نمایم ..

بعد از انکه به حدود محروسه جرمنی داخل شدم روزی يك جرمنی بمن گفت که ما را بر ملتهای بیچاره فرانس و بلتزيك بسيار رحم می آید که چرا ما با این دو قوم بر سر پیکار شدیم ، امروزه روز سلطنتهای که تهذیب و تمدن انسانی را پامال کرده اند همانا دولتین روس و انكليز است و اراده ما نیز از بربادی این هر دو دولتست . يکانه نفرتيکه می پرورانیم با همین دو قوم و در عرصه کارزار که بر آمده ایم نیز برای محو نمودن این هر دو دولت | بلحیم برای همیشه وجودش از صفحه هستی ترك بها گفت و حکومتش تا به ابد از جمع ممالک آزاد منفی شد و بادشاهش در لندن بيك حال فلا کنی گرفتار آمد. درین اثنا بعضی جرمنیهای دیگری نیز با من ملاقی شدند که هر کدام شان از همین قبیل سخنان می گفت .

بعد از ان به « هامبورغ » رسیدم و اینجا هر جرمنی را دیدم که یکمال جدیت درين جنك بحرى مشغول است و کوشش دارند که بذريعه قوه بحریه بر بریتانیا هجوم برند . تحت البحرهای جدید در بحر انداخته شده بودند و در آب امتحان رفتار آنها کرده میشد. در موقع من يك كشتی دخانی را به کرایه گرفته برای معاینه بندر گاه روانه شدم در اطراف بندر گاه بسی از جهازهای تجارتی و بار برداری را کورنمنت جرمنی اسیر کرده بود که اکثر شان مال فرانس و بریتانیا معلوم میشدند. از ملاحان افسر های انگلیزی و فرانسوی جهازهای مذکور دیگر کارهای فوجی گرفته میشد . در لیمان بندر كاه يك جهاز امریکائی همبورغ نیز لنگر انداز بود که بجانب امریکا اعزام میشد مگر که به سبب شروع شدن جنگ بتوقف مجبور کردیده است .

در همینوقتها ئیکه من به « هامبورغ » بودم قیصر در « کیلاز » به تجهیزات حربيه مشغول بود نقل و حرکت عسکرها پيکوتيره دوام داشت


۱۹
سال چهارم
وعريك جرمی برای رفتن میدان محار به تیار و آماده بود. بچه های کرده چنان یک شکست فاحتی به آنها داد که اکثر ما کرشان
خورد ، جنك . ، جنك ، كفته بكمال شدن و ارام برقی شدن مقتول و مجروح گردیده مقدار قلیل بقية السيوف شان بهزار مشقت
خود را در فوج استدعا و آرزو میکردند .
پی یکشنهای خودشان رجعت کردند که از انهم اکثر شان در دریا
بعد از انقضای يك مدت مختصر آمدن کاری های زخمی ها به غرقاب شدند. جنرال کی پیتر کشته شد ، و يك جنرال بزرك و پسر
خسته خانه بروند ، هامبورغ، از میدان جنگ آغاز شد چنانچه صدر اعظم انگلستان که کماندان بود مجروح گردید . ازین فتوحات
پس از چندی امن یک افسر جرمنی آمد که موافق به آداب مرکری عظیمه مراسم شادمانهای بزرگی در استانبول به پا کردید ، و شیشه
تجویز و تکفین گردید اتفاقاً بازن افسر مذکور ملاقی شدم و از و آمال متحدین از فتح دانيال بسك نا امیدی برخورده است .
احوال شوهرش را پرسیدم گفت که عمر شوهرم ۳۲ سال بود. لدن و می ۲۱ جمادى الثاني : مستر ایسکویت در دوران
و او سه دامه در خواست کرد که در فوج بری شود مگر در تحریری که در مجلس و کلا کرده گفته است که من بسیار افسوس
هر سه بار این در خواست او منظور نشده کورتخت به جوابش میکنم که در افواج متحدین اعداد مجروحين و مقتولین از حد زياد
گفت که عیالشمالها ووالده كان ضعیف است. با آن مرتبه چهارم میباشد و جرئیل کی پیتر نیز کشته شده است.
هم آرزوی عسکریت نمود که در نیار از طرف دولت قبول شد. اینا پیرو کراد : - روسی دارین کالیسیای مغربی و کاربی
بكمال مسرت و محتويات بمیدان محاربه شتافت. حالا از تواقعه ترین و در چولا پسپاشنده میروند و جر من از علاقه کرا کو افواج
حی جنگجون و وطنخواهی جرمنی ما را قارئین گرام ما تایک حدی چرار آورده حمله های شدید بر روسیه نموده است . روسیه بعد
از مدافعه شدید پسپا کنند .
دارک میتوانند.

آخر ترين خبرها
از اخبار زهور :
لندن ۸ می ۲۳ جمادی الثانی: مستر لاید خارج اعلان
جراید انگلیس در پتوقتها از فتوحات خود در دانیال بسیار کرده که پسر سوم وزیر اعظم انگلستان را در دانیال زخم کاری
بحت میدانند و از برآمدن اشکرهای فرانس و انکار بخشک و گرفتن شدید رسیده است
قامه های سد البحر و کلیبولی وغیره مبالغه ها میسرایند. حالا نکا كذا : جرمها از جهت بحر بالتیک کار روائینهای بسیار
این خبرها هیچ اصل و اساس ندارد و اینها نیست مگر اینکه شدیدی اجرا کردن گرفته اند. بندر ( لیبیاو و ) را قبضه کرده اند.
میخواهند نظر مردم را از مغلویتهای متواتری که در رزمگاههای وازان راه مقدار کثیری از عساکر بیرون بر آورده مرد است
مفرق ومصر وعصره و بحرهای اطراف انگلستان می بینند . بسوی پیزو گراد در پیشقدمی است .
دور داده و ارف دانیال معطوف نمایند. حقیقت این است که جرمها بطرف كیلی بسیار غرب ورزیده اند و قریب است.
اگرچه دسته های کشانه های جنگی انگلیز و فرانس از مدتیست که که خیبر فتح آنجا برسد . ( زهور ) .
آنها دانیال دا محاصره کرده اند و از کله باری قصور نکرده اند لندن ۸ می ۲۳ ماه جمادى الثاني
ولي ربع خسارتها و زبانهایی را که بسبب غرق شدن چند کشتهای حسب اعلان محکمه بحری انگلستان کشتی جنگی تباہ کن
جنگی زرد خود آنها دیده اند. قلعه های آبهای مذکور و مادری و نام انگلیز که از کشتیهای عظیم جنگی بود به یک نقب
هیچگاه ندیده اند از آخر ترین خبرها نیك تلكرافاً بمارسیده معلوم مجری خورده غرق شد و ملاحان کشتی مذکور در کشتی های
میشود که عما کر مظفره اسلامیه درین روزها يك فتوحات خورد نشتند و کشتی نباہ کی کمر و سی در نام برای امداد آن
عظیم الشان بسیار محبی حاصل کرده اند. چنانچه انكليز و فرانس رسید - لیکن باطری های جرمن از ساحل جرمن کلوله بار را
چون دیدند که از راه بحر بر قلاع مستحكمة دانيال فوزو ظفر آغاز کردند - وکرو سیدر کشتی ها را گذاشته کریخت
محال است مخیال این افتادند که از طرف دریاچه سیروس عسکر و قرار بیان جرمن آنها هفت اقدر جدید و هشتاد نظر ملاح را
بخش که براورده را بر قلعه های دانیال وكليبولي تصرف نمایند. گرفتار نموده به بندر زیرج بردند
رئيس اركان حربه اردوی عثمان چون این جمله را از پیش محتمل ( كذا ) ( محاصرة خرتوم )
ماد الت در اسباب ترتيبات وتداركات لازمه را اتخاذ نموده بود. اخبار، برليز تاجر وينك ، جرمنی مظهر است که قریب ۹۰
و ميخواست كويك ضربة بسيار شديده و ثانات عظيمة برعساکر هزار مسلمان که قبایل مختلفه مربوطه از وسط ماه فروری به
متحده وارد لهذا از برآمدن عما کر انکثیر چشمیونی این طرف شهر خرتوم را محاصره کرده اند، و هنوز برای وصول
و کامل در یاب را مسدود نموده بود. در ظرف يك ساعت کیفیت مفصل انتظامی باید کشید و از ابرو گاه به هفته ما بین مصر
همينكه يك فرق مكمل عما تو کیفیت مفصل انتظامی باید کشید و از ابرو گاه به هفته ما بین مصر
اکلبر، افرادی که قریب ان هزار یك قوتى در زير كمان افسرى صعید وسفلی سلسله مراسلت منقطع شده.
جرای پاره ) خشك واحد ويك مسافه بعیدی را از بحر
کوچت کوجك عسكر عثمان بجنك در چهاپ خام حروف دار السلطنة كايل طبع کردید.
وکرین آنها را پیش آمدن دایر نمود، بنا کهان با قوتهای بسیار همه مقاله ها نیکه دستخط ندارد از طرف مدیر و سر محور محر ریافته
افردی از قوتهای آنها حمله های تجاوزی بسیار مدهشه اجرا !
محرر طرازی


شرایط خریداری

دارالسلطنه | ولایت داخل افغانستان
قیمت سالیانه | هشت روپیه کابلی | سالیانه | چارده روپیه کابل
ششماهه | پنج روپیه کابلی | ششماهه | هفت روپیه کابلی

در خارج افغانستان
هر جائیکه باشد با اجرت پوست
قیمت سالیانه ده روپیه انگلیزی قیمت ششماهه شش روپیه انگلیزی
سه ماهه اشتراك قبول نمیشود
يك طلای پوند انگلیزی پانزده روپیه کلدار است . از همین قرار حساب کنند

یاد آوری

بر همه کار داران نظامی وملکی وجمله خریداران سراج الاخبار افغانیه اعلان وخبر داده میشود: اگر از يك جابديگر جا بروند وبیایند میباید که بيك رقعه مدیر وسر محرر را خبر بدهند که من در فلان جا بودم وحال در فلان جا میروم اخبار مرا در انجا بفرستید . هر گاه همچنين يك رقعه شان برای ما نیاید واخبار شان برای شان نرسد حق شکایت را ندارند .

( شرایط درج کردن اعلانها )

سوداگرانی که مال تجارتی، وسنعتگرانی که صنعت خود شانرا در سراج الاخبار افغانیه اعلان واشهار کردن میخواهند، ویا دیگر هر رقم اعلان واشهاریکه باشد از قرار شرایط ذیل درج وشایع میشود : اعلانیکه در متن اخبار از یکبار تا به پنج بار نشر وشایع شود بر سر هر سطر ١ بك روپيه كابلی واگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند فی سطريك قرآن يعنی نيم روپيه كابلی اجرت گرفته میشود اعلانیکه درین ورق وقایه درج شود از یکبار تا به پنج بار فی سطريك قرآن يعنی نيم روپيه كابلی واگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند فی سطر سه شاهی اجرت گرفته میشود. طول سطريك ستون اخبار ما ( ٣ – اینچ – ٤ – سوت ) میباشد هر گاه شخصی اعلان خود را متمادياً تابك سال نشر کردن خواهد ووجه یک ساله را پیشگی ادا نماید در ورق پشتی بر هر سطری ستار اجرت گرفته میشود


اعلان
عموم مشتركين كرام خود را
یاد آوری میکنیم
هر قدر سعی و کوشش کردیم که از شکایت نرسیدن اخبار مشتركين كرام دارالسلطنه کابل خود را رها نمائیم ممکن نشد لهذا با اداره کتابخانه مرکزی دارالسلطنة كابل يك مقاوله نموده تا که کتابخانه مشار الیه تقسیم و توزیع اخبار ما را که بهمه مشتركين كرام ما رساند در عهده همت خود قبول نمود. مشترکین کرام دارالسلطنة خود را تبشیر و یاد آوری میکنیم که بعد ازین اخبارهای شان بدون واسطة غير فردا فردا بواسطه آدمهای با کتابخانه بخود شان میرسد.

اعلان
جزيرۀ پنهان
هوسکاران مطالعه آثار ادبیه را مژده و ازین ثمره نو سر رسیده گلزار، مطبعة عنايت و كام ساقيان شيرين نمائید و جزیره پنهان، يك ناولیست که قوت علم و معرفت و سعی و غيرت را برای اساس زندگان نوع بشر بنظر ثابت و جلوه گر میسازد، هم حکایت، هم غیرت هم فن، هم فضیلت خوبی چاپ، خوبی كاغذ، خوبی تصویرش علاوه، قیمتش نظر بخوبیهای باطنی و ظاهریش بسیار ارزان تنها (٦) شش روپیه محل فروخت نفس مطبعه عنایت در ده افغانان، دکان باز محمد در بازار ارك، و دکان غلام محمد متصل در مدرسه شاهی.

اعلان
از اداره
کتاب سال اول سراج الاخبار افغانيه مجلد
کتاب سال دوم ۰ ۰ ۰ مصور مجلد
کتاب سال سوم ۰ ۰ ۰ مصور مجلد
علم و اسلامیت
آن چه باید کرد؟
ادب در فن
توحید
این کتابهای فوق در اداره موجود است. هر کس که آرزوی خریداری آنرا داشته باشد به اداره مراجعت کنند.

اعلان
از مطبعه عنایت
قیمت روپیه کابلی
سیاحت پردو را دور زمین بهشتاد روز مجلد ۲
سیاحت در جو هوا مجلد ۱
سیاحت در زیر بحر مصور مجلد ۱
از هر دهن سخنی و از هر چمن سمنی مجلد ۲
روضة حكم مجلد ۲
هر کس که آرزوی خریداری این کتابهای مافوق را داشته باشد از خود مطبعه عنایت در ده افغانان از نزد عبد الرؤف سر مرتب و از دکان باز محمد کتابفروش در بازار ارک و از دکان غلام محمد کتاب فروش متصل مدرسه شاهی بقیمتهای معینه اش خریداری کرده میتوانند.
و اگر از خارج افغانستان آرزوی خریداری کتابهای ما فوق را بکنند با اداره سراج الاخبار افغانیه مخابره کنند.


سراج الاخبار افغانستان
١٣٢٩

سال چهارم
شماره ٢٠

فهرست مندرجات

ليلهٔ معراج سعادت منهاج از نقطهٔ نظر فلسفهٔ اسلاميه )
ترجيع بند — در نعت )

اخلاقيات
) دين ، دولت ، وطن

ادبيات
) وطن

رومان و طريق خواندن آن )

حوادث داخليه
) راپورت در خصوص مرض خاك — راپورت طبي — اطلاع از محكمهٔ اطلاعات

حوادث خارجيه
خلاصهٔ وقايع جنك اقتباس از جريده حبل المتين — شرف وقوميت — سرخس — نقل از اخبار رعد سلاطين و شهزادگان المان كه در جنك هستند — مسلمان شدن يك خاندان امريكا — آخر ترين خبرها — جنك ايطاليا بالاستريا —

تصاوير
منظرهٔ مكه مكرمه — منظره شهر مدينه منوره — جناب شيخ عبدالعزيز جاويش — از مجاهدين مشهور حضرات مشايخ سنوسي — طوبهای بزرگ المان — هجوم شديد رسالهٔ استريا و طوبخانهٔ روس — ميس امستون كه در لندن بشرف اسلام مشرف شده —


اعلان
از صنایع پروریهای ذات ستوده صفات اعليحضرت سراج الملة والدين بادشاه ترفيجواء دولت عليه افغانيه وسعى و همت جناب جريل کارخانه جات و ماشين خانهٔ مبارکه دارالسلطنه کابل علاوه برایفای حوائج دولتی و عسکری مانند آلات حربه دفاعیه و اوینفورمه های عسکر شاهانه وغيره، بعضی ديگر مصنوعات داخلی که از ان اهل وطن استفاده میتوانند نیز ساخته شده است که از حضور اعلیحضرت همایون حکم فروش آن صادر گرديده است: محل فروش اين چيزهای ذيل ( دکان عبدالله خان در بازار ارك ) ميباشد .

(۱) | سرج های پشمینه بافی رنگهای مختلف که قیمت آن از قرار گز انگریزی ۳ فوله مشخص شده در صند و قخانه جنسی هم بفروش میرسند

| اقسام | قسم دوم | قسم اول |
|--- |--- |--- |
| درجه ها | درجه سوم | درجه دوم | درجه اول |
| رقم | رنکه | خودرنگ | رنکه | خودرنگ | رنکه | خودرنگ |
| قیمت | تا حال ساخته نشده | ٦ روپیه | ٦ روپیه | ٦ روپیه | ٦ روپیه | ٦ روپیه |
| | | ۰ پيسه | ۱۱ پيسه | ۱۲ پيسه | ۱۸ پيسه | ۱۰ پيسه |

کشمیره های قسم اول درجه دوم از قرار گز انگریزی کشمیره چهار خانه ۷ روپیه ۳۵ پیسه کشمیره رهدار مردانه ۷ روپیه بیست پیسه

(۲) تکمه های جرمی محراب و منبردار جراب ها
| رقم | نکهتانکه زوج | راهدار زوج | معمولی زوج |
|--- |--- |--- |--- |
| قیمت | ۱ روپیه ۵۲ پیسه | ۴۵ پیسه | ۳۶ پیسه |

| کلان فی درجن | میانه فی درجن | خورد فی درجن |
|--- |--- |--- |
| ۱ روپیه ۱۰ پیسه | ۱ روپیه | ۵۰ پیسه |

(٤) کروره های جدید ساخت
| رقم | زرباف شناسیه دو قره نده و ناره | زه باف يك اسپه دو كره سه كاره | چرم باف يك اسپه | يك اسپه چار ناره نخی |
|--- |--- |--- |--- |--- |
| قیمت | ۸ روپیه و ۳۳ پیسه | ۹ روپیه و ۲۴ پیسه | ۸ روپیه و ۲۴ پیسه | ۶ روپیه و ۱۱ پیسه |
| رقم | چرم باف دسته بادامی دو اسپه | دسته دولانه يك اسپه | چرم باف همرکاب | دسته دولانه یکی بار اسپه |
| قیمت | ۴ روپیه و ۱۸ پیسه | ۴ روپیه و ۴۶۹ پیسه | ۸ روپیه و ۲۳ پیسه | ۴ روپیه و ۲۳ پیسه |
| رقم | قبضه ریختگی کلیت نمره توپخانه | قبضه کلیت نقره از چرم سه لایه توپخانه | زه باف رقم سواری سامی کلیت | زه باف دو ناره رکان |
| قیمت | ۳ روپیه و ۵۵۵ پیسه | ۴ روپیه و ۵۷۱ پیسه | ۵ روپیه و ۹ پیسه | ۵ روپیه و ۵۴ پیسه |
| رقم | رکاب از نخ | چرم باف میانه چوب بست زنانه | ارزین سواری نیغ چرمی | زنانه ابریشمی خیاطه |
| قیمت | ۴ روپیه و ۴۵۱ پیسه | ۵ روپیه و ۸۱ پیسه | ۵ روپیه و ۸ پیسه | ۵ روپیه و ۵۸ پیسه |
| رقم | دسته بادامی تیغ چرمی | دسته دولانه سامی برنجی کلیت نقره | چرم باف ما بین بست يك اسپه | ازرین سواری دولایه تیغ چرمی كمك دار |
| قیمت | ۴ روپیه و ۴۹۸ پیسه | ۴ روپیه و ۲۵۱ پیسه | ۸ روپیه و ۱۲ پیسه | ۸ روپیه و ۵۹ پیسه |

(٥) اقسام گلهای مصنوعی
| قسم | گل جیرین | گل نافرمان | گل شیو | گل برچینه |
|--- |--- |--- |--- |--- |
| قیمت | ۵ روپیه و ۳۶ پیسه | ۶ روپیه و ۹۱ پیسه | ۶ روپیه و ۷ پیسه | ۶ روپیه و ۷ پیسه |
| قسم | شکوفه نارنج | گل یاسمن | جبیل | گل نسترن |
| قیمت | ۷ روپیه و ۴۵ پیسه | ۶ روپیه و ۵۸ پیسه | ۶ روپیه و ۸ پیسه | ۵ روپیه و ۳۸ پیسه |
| قسم | شکوفه سیب | گل گلاب | گل سوسن | گل گندمی |
| قیمت | ۶ روپیه و ۳۵ پیسه | ۷ روپیه و ۱۲ پیسه | ۶ روپیه و ۵۴ پیسه | ۶ روپیه و ۵۴ پیسه |

﴿ المشتهر ﴾
( میر محمد هاشم دفتری کار خانه جات )
( کمیدان نظامی )


صحیفه (۱) سال چهارم شمارة ( ٢٠)

قیمت سالیانه
در دار السلطنه کابل ۸ روپیه کابلی
در اطراف داخله مملکت
باخراجات داک ۹ روپیه کابلی
در خارج مملکت
باخراجات داک ۱۰ روپیه انگلیزی
بهر پانزده روز یکبار نشر میشود
قیمت يك نسخه آن در کابل یکسانی است
(اوراقی که درج نشود اعاده نمیشود)

مدير و سر محرر
محمود طرزی
اداره تحریر و مطبعه
در ماشینخانه دار السلطنة (کابل)
همه امورات تحریریه به اداره خانه
بنام مدیر فرستاده میشود

سراج الاخبار افغانستان
۱۳۲۹

تاریخ یکم شعبان ۱۳۳۳ تاریخ انگریزی ١٤ جون تاریخ شمسی ٢٤ جوزا ١٢٩٤

ليلة معراج سعادت منهاج
از نقطۀ نظر فلسفۀ اسلامیه

بسم الله الرحمن الرحيم
سبحان الذى اسرى بعبده ليلاً من المسجد الحرام الى المسجد الاقصى الذى باركنا حوله لنريه من آيتنا انه هو السميع البصير
پاکى است خدائی را که بنده خود را شبى از مسجد حرام بمسجد دورترى که برکت دار کرده ایم اطراف آنرا تا نمائیم از دلایل قدرت خود مر او را تحقیق که خداوند تعالی شنوا و بیناست . ۰ صدق الله العظيم

—§—

چون پیش از سه روز از نشر این شماره ما مصادف با شب بیست و هفتم ماه مبارك رجب بود لهذا تبركاً وتيمناً سرنامۀ مقال این شماره خود را به تذکار معراج شریف حصر نمودیم. ليلۀ مبارکۀ معراج یکی از لیالی مقدسۀ اسلامیه است که درین لیلۀ مقدسه در سال پنجاه و یکم ولادت سراسر سعادت حضرت فخر کاینات محمد مصطفى عليه افضل الصلوة والتسليات معراج قدسيت منهاج وقوع آمده است. در آنشب دست موهب حضرت جبريل عليه السلام از طرف حقتعالی جل وعلا آمده آنحضرت صلى الله عليه و آله وسلم را از مکۀ مکرمه بمسجد اقصا که عبارت از بیت المقدس باشد، و از آنجا بسموات عليا ببرد، ذات قدسيت سمات حضرت رسالتپناهی بعد از اینکه آیات بینات قدرتها و حکمتهای بیشمار و عجایب و غرایب حضرت باریتعالی جل و علا را مشاهده وبالذات دیدار حق را رؤیت فرمودند بهمانشب پس بسعادتخانۀ رسالتپناهی شان تشریف آوردند. فردای آن کیفیت معراج را به امت ناحیۀ خود بیان فرمودند اولا حضرت ابوبكر الصديق رضى الله تعالى عنه وبعد ازان ديگر اصحاب كرام تصديق وتبريك نمودند. اكثر علما برانند که معراج در سال دوازدهم از مبعث بوده و در ماه او اختلاف کرده اند ولی اکثر و اشهر همین است که در شب بیست و هفتم رجب بوده است. رفتن آنحضرت صل الله عليه وسلم از مکه به بیت المقدس به نص قرآن ثابت است که نمود بالله اگر کسی انکار آنرا بکند کفر است. مراد از مسجد الاقصی بیت المقدس، و مراد از (حول) یعنی اطراف آن اراضی شام است که برکت معنوی آن مهبط وحی و معبد انبیا بودن آن است، و برکت مادی آن بسیاری اشجار وانهار و میوه و فراخی معیشت و خوبی هوای آنست.

چون مسئلۀ معراج يك چيز خارق العاده ومافوق تصور عقول بشری دیده میشود منکرین این معجزۀ باهره در گفتار ناهنجار بیشمار است. اما اهل اسلام که بر وحدانیت وکمال قدرت وحکمت ذات اقدس خلاق کائنات اعظم، و آیات محکمات قرآن عظیم الشان معظم وثبوت رسول برحق اكرم صل الله عليه وسلم از دل و جان وتصديق بالقلب واقرار باللسان ايمان آورده اند بقدر ذرۀ شبهه وانکار را بخيال وخاطر خود هم راه نمیدهند وحاجت دليل گفتن وبرهان آوردن هم برای مسلمانان دیده نمیشود. اما برای منکران اعجاز قرآن عظیم الشان از نقطۀ نظر، فلسفۀ اسلامیه، بعضی دلایل فنی وعقلی که بفکر عاجزانۀ ما رسیده است خود داری نتوانستیم:


شماره ۲۰
سال چهارم

دلیل يكانه منكران معراج قاعدة طبيعية و ثقلت اجسام، است که کویا ثقلت مانع بلند شدن جسم است از سطح زمین بسوی بالا، حالانکه « آرشیمید » حكيم يك قاعده بیان کرده گفته است که : « آیا بعضی اجسام چرا در آب عرق میشود، و بعضی چرا غرق نمیشود ؟ مثلا یک تخته پاره را چون در آب بیندازیم می بینیم که بر روی آب شناوری میکند و چون یکپاره سنگی را بیندازیم حالا تا بقعر آب غرق شدن آنرا مشاهده میکنیم، از تعمق فکری که در مسئله نمود این نتیجه را استحصال کرد که « حجم هر جسمیکه از همانقدر يك حجم آب سنگینتر باشد آن جسم غرق و هر جسميكه از همانقدر يك حجم آب سبکتر باشد آن جسم غرق نمیشود اگرچه قانون فی « ارشیمید » از روی فن كيميا وحكمت طبیعیه یعنی تعبیرات و اصطلاحات پيچيده و مغلقة بیان شده است ولی ما از بهر انکه ذهن مطالعه کنندگان به تشویش و تغلیط نیفتد از قرار فوق بعبارات بسیار ساده و وجيزه تعريف و تبیین کردیم . تقریباً بگوئیم عصر پیشتر ازین این قانون « آرشیمید » برکره هوا نيز تطبیق یافته ارباب فن اندیشیدند که ا كريك جسمی پیدا شود که از هوا سبکتر باشد هیچ شبهه نیست که بر هوا بالا برآمدن آن ممکن خواهد شد. تا همین بود که « بالون » نام آله را که پسران « موقعو لفيه » به يك اثر تصادفی کشف نموده بودند « الكساندر شارل » نام کیمیا گر مشهور با « مولد الماء » نام غاز بسیار خفیف تر از هوا که بر کشف آن کامیاب آمده بود پرواملا نموده راه بالا برآمدن طبقات علوی را برزمین نشینان عالم سفلی باز نمود و تنها کار بر همین مسئله حقيقتر از هوا باقي نماند بلکه کار از انهم بالاتر رفته در صدد این برآمدند که اجسام ثقیله را از هوا را نیز بزور وقوت و قدرت فن و حاکمت بالا برآورده بر طبقات عالیه حکمرانی نمایند. چنانچه کردند. و به طیاره بازی و رسیلین رانی خود چهانیست که نکردند. پس ای منکر حق و حقیقت ! یکف دری ملاحظه فرما و انصاف نما !! اگر هر چه باشی، و بهر دینی که مدعی، و از هرمانی که هستی. اگرچه بیدین مطلق هم باشی، آیا حس و عقل هم نداشته خواهی بود که باین يك پی بری که آیا بشریت با اینهمه عجز و ضعف و ناتوانی که دارد باز هم میتواند که از معامله کیمیونی « حامض کبریت » را با « آهن » « مولد الماء » نام غاز بسیار خفیفتر از هوا را بوجود آورده و بالون نام یک آله را با آن مملو ساخته در سبد آویخته شده آن می نشیند و از سطح زمین بهزارها متر بالا برآمده میتواند ؛ پس چسان انکار میتوانی که ذات اقدس خلاق کائنات، و هستی دهنده موجودات بدرجة بدر عاجز محقر نیز از علم ، حکمت، قدرت محروم باشد تا نتواند که یکی از خاصان خود را که مراد فرماید بجوهر قدسية علوية ذاتية خود از ثقلت جسمیه عالم سفلو یه اش چنان سبکدوش سازد که اسرع از برق شده بدور عالم ارضی و سماوی بجولان نیاید ؟

على ، انکار این امر برای آن گروه لا يفلحونى ممكن است که از وجوب وجود ذات باری منکر باشند . و چون از وجود واجب الوجود انکار کنند لابد از صفات على ، حکمت، قدرت نیز منکر خواهند بود. و لیکن وا اسفا که این انکار آنچنان انکار کنندگان بير وشيطان بجز يك عناد و عصبيت جاهلية بي بنیاد د گرهیچ چیزی نیست. زیرا وجدان و حسیات خود آنها نیز درین بادیه پُر از وی گمکرده راهی هیچگاه از تردد و اضطراب و شقت و عذاب رهایی نمی یابد. و با وجودیکه وجدانشان برفتن راه حقیقت اخبار شان میکند، و هزارها هزار خارقه های گونا گون و بدائع بوقلمون این کائنات عظمت پرور در هر لحظه و هر غده هستی واجب ارشاد شان مینماید ولی عناد آتشین شیطانی، و تمرد سر کشی نهاد بی ایمانی چشمان شان را میپوشد، با آنکه مانند خفاش که به پرتو شمش جهان آرا تاب آور دیدن نشود جبراً میپوشاند، لهذا روی سخن ما درین مسئله با آن چنان گروه لا يفلحون نیست.
در نجا الطبقة محاورۀ يك پادری نصارا از ابا يك ملای مسلمان تذکار نموده مقاله خود را خاتمه میدهیم !
پادری : هر قدر فکر میکنم که بدانم آیا محمد ( ص ) از کدام راه بر آسمانها بالا وامده ، هیچ پی برده نمیتوانم !
ملا : و ایا مگر شما هیچ خبر ندارید که پیغمبر ما از کدام راه به مها خروج نموده ؟
پادری : - نی !
ملا : چون چنینست ، باشید که من دمار خبر بدهم.
پادری : بسیار مهربانی !
ملا : البته میدانید که حضرت عیسی (ع) به آسمان عروج فرموده بود ؟
پادری : بلی !
ملا : - آن نردبانی را که حضرت مسیح (ع) رای بالا برآمدن نهاده بران بالاشده بود؟ همان نردبان را ملایکه ها فراموش کرده بودند که بردارند. این است که حضرت محمد ( ص ) همان نردبان را پیدا کرده بران برامده است ! ....
این لطیفه ایست که رای الزام خصم ایراد شده است. وگرنه ما مسلمانان را که خدای یگانه بچتل و مانند براه راست هدایت فرموده ، بر معراج سعادت منهاج پیغمبر بر حق ما که از مکه مکرمه تا به بیت المقدس و از انجا به آسمانه رفته و عروج فرموده ، وبالذات پدیدار پروردگار شرفیابی حاصل نموده چنان اعتقاد راسخ و ایمان قوی ایست که بهیچ چیزی خلل پذیر نمیشود .. والله يهدي من يشاء إلى صراط المستقيم ..
حالا تيمناً بك ترجيع بند دلپسند والد مرحوم بزرگوارم حضرت ، طرزی صاحب ، را که در نعت شافع روز جزا حضرت


سال چهارم شماره ۲۰

ترجیع بند
در نعت

(۱)
شب وقت سحر زعالم خاك رفتم چونکه بسیر افلاك
از ماه گرفته تا بکیوان دیدم همه را بچشم ادراك
صد خیل ملك ستاده برپا از نور و صفا بسان جان پاك
جنت همه پر زلاله و گل دوزخ همه پر زنار و خاشاك
از طوبی و سلسبیل و کوثر از زهره و مشتری و افلاك
مرصوت و صدا که گوش کردم هر نقش که دید دیده باك
هر يك بزبان راز میگفت اوصاف رسول شاه لولاك
اینها بجه فهم وصف گویند بشنو که بگویمت در ادراك
حق گفت چنین باحمد پاك
لولاك لما خلقت الافلاك

(۲)
نورش سبب ظهور عالم قدش الف روان آدم
مهر نبوتش نگین زه شد ختم پیمبری بخاتم
اوصاف وی از زبان عیسی صد بار شنید گوش مریم
شد جام جهان نمای نامش در خط رموز ساغر جم
بر زخم دلم طبیب لطفش هر لحظه نهد زرحم مرهم
آبی ز کرم فشان برویم زیرا که شدم کباب از غم
خم چون نکنم به پیش او سر پیشش چو سپهر کرده قد خم
در پای دو کون و بحر گردون در پیش کفش بود نمی کم
جائی که کند خدای مدحش او صاف ولیست بهر من ذم
من کیستم و کیم که باشم کز شاء علوی او زنم دم
حق گفت چنین باحمد پاك
لولاك لما خلقت الافلاك

(۳)
والشمس بود صفات رویش واللیل نمای تار مویش
در حسن وصفات و تازه روئی جنت نبود چو خاك کویش
چون مرده زنو حیات یابم هر صبحدم از هوای کویش
از پس گل روی او لطیف است دزدیده نظر کنم بسویش
لب تر نکند بآب کوثر هر تشنه که نوشد آب جویش
از دام دو کون گشتم آزاد تا گشته دلم اسیر مویش
در صورت اوست شخص عکسم آئینه شدم زبس برویش
دل از تو چو طرزی مدح خواهد این نکته سر نهفته گویش
با ناز و ادا بسوت دلکش از قول خدا بگو برویش
حق گفت چنین باحمد پاك
لولاك لما خلقت الافلاك

(۴)
و محمد مصطفى، عليه صلوة والسلام والتحايا بشام شريف انشاد فرموده بودند تيمناً و تبركاً درج صحايف شرف و سعادت مينمائيم:
ای نقش نشان بی نشانی دارای نهان و هم عیانی
خوانی خط لوح غیب را صاف هر چند الف زباندانی
در جنس بشر بحسن اخلاق کی باتو و تو بکس نمانی
عشق تو زبس شباب طبع است آموخته پیر را جوانی
هم عالم سر رمز معنی هم واقف وحی آسمانی
زان گوشه دامنت گرفتم چرخ است بمن بشیخ فانی
بکشای گره زکار زارم زیرا که زلطف میتوانی
طرزی نکنی ادای وصفش صد سال اگر تو قصه خوانی
چون خامه خموش باش بگذار مدحش بکلاه آسمانی
حق گفت چنین باحمد پاك
لولاك لما خلقت الافلاك

(۵)
فرش است فلك بخاك راهش بر عرش روانست تکیه گاهش
دارد بخدای قرب ذاتی دانست بزه قرب راهش
برجاء کنند تکیه مردم چه تکیه زند تخت گاهش
مه را چه کنی باو مقابل خورشید خجل بود زماهش
شد تیر بلا بیای جانت خاری که فشانده براهش
در باغ بهار عکس رویش گلزار دمیده از گیاهش
طرزی تو کجا و حرف مدحش سایه نرسد بقرب ماهش
خود مدحت او کند خداوند طرزی تو مباش سنگ راهش
حق گفت چنین باحمد پاك
لولاك لما خلقت الافلاك

(۶)
رویش گل بوستان جانت یاقوت لبش چوجان روانست
جیش جو بهشت لانه خیر است دستش چوسحاب در فشانست
از هیبت نام و سهم رمحش مورتن دشمنان ستانست
شاهنشه قل کفی است زائر در موکب او شهان روانست
خورشید بسفرهٔ نوالش يك گرده كرم روی خوانست
لشكر شكن او عدویش در گوشه خزیده چون کمانست
بگرفت جهان زشرق تا غرب شمشیر کجش جو کهکشانست
اوصاف محامد کمالش طرزی توبگو کرا توانست
خاموش نشین و گوش بگشا این مدح شنو که به زحالت
حق گفت چنین باحمد پاك
لولاك لما خلقت الافلاك

(۷)
باقرب خداست بلکه دمساز گشته چو خیال آسمان ناز
هم عاشق و دلبر است و محبوب هم جمله نیاز و هم همه ناز
در دائره خط یو سر بست انجام و بدایت حرف آغاز
باهمت اوست چرخ گردون چون كبك ضعيف و چنگل باز
سربسته گره زکار کارم جز ناخن او که میکند باز


صحيفه ٤
سال چهارم
شماره ۲۰

طرزی ترسید تا بکوشش هر چند بلند کردم آواز
تومید مشو که آخر کار این در برخ تو میشود باز
ای مطرب دلنواز یکدم بی پرده مرا جو چنگ بنواز
طرزی زسخن کدر بمدحش این نغمه بشار ساز بنواز
حق گفت چنین باحمد پاك
أولاك لما خلقت الافلاك

آن پی نمیبردند . بدرجه که محبت قدسیت و محبت و فدا کاری آن يك چیز عجیب و غریب بیگانه بگوش شان بر میخورد . حتی کلمه های «ابنای وطن» «اولاد وطن» را کلمات تحقیر آمیز و استهزا انگیزی میشمردند . زیرا بعضی کاکه ها و اوباشها را خطاب «بچهٔ وطن» داده تعبیر اولاد وطن را از همان قبیل يك كلمهٔ محقرانه و مستهزانه کان میکردند . رفته رفته به این کلمهٔ (وطن) گوشها عادت گرفت ، و درجهٔ اهمیت و قدسیت آن تا یکدرجه یعنی ذهنها و فکرها را بشور و حر کن آورده اما باز هم بعضی چنین گمان خواهند کرد که مراد از «وطن» همان قریه یا قصبه یا شهری خواهد بود که در ان توطن و بود و باش شان باشد . و مقصد از دوستی و صداقت و فداکاری «وطن» منحصر بهمان ده و قریه و قصبه و شهر خواهد ماند . حالا آنکه معنی حقیقی «وطن» این نیست .

مختصر ترین و تحقیقت نزدیکترین معنی «وطن» این است که «وطن» همان خاکی را باید شناخت که با خطهای سرحدی غربی و شرقی و جنوبی و شمالی از خاك دیگر دولت های همسایهٔ خود جدا شده باشد . به تعبیر دیگر «وطن» همانقدر ملکها و زمین ها و شهرها و قصبه ها و ده ها نیست که حکم يك دولت و يك حکومت بران نافذ و جاری باشد . «وطن کابل» جلال آبادی ، لغمانی ، کنری ، نورستانی ، شنواری ، سفید کوهی، خوستی، مشکلی ، جدرانی ، کوهستانی ، کودامنی ، نکروی ، تکاوی، تجشیری ، غزنچی ، هزاره گی ، وزیرستانی، بدخشانی ، قطغنی ، پلنی، مزاری ، میمنه گی ، هراتی ، قندهاری وغیره وغیره همه گی همان خانهٔ پاکیست که آنرا «افغانستان» میگویند و میخوانند و مینویسند .

حالا بیائیم بر معنی لفظ «ملت» : «ملت» نیز مانند لفظ «وطن» بك شمولیت عالی دارد . اگر چه همهٔ اهل اسلام را «ملت اسلامیه» میگوئیم و میدانیم ، اما مراد ما از کلمهٔ «ملت» همان مردم و نفوسیست که در خاك پاك «وطن» مقدس افغانستان، معیشت و سکونت و بود و باش دارند و رعیت و تابع يك دولت و يك حکومت هستند . که بر جملهٔ آنها عنوان «ملت افغان» اطلاق میشود . تعبیر «قوم» معنی «ملت» را در بر نمیگیرد . زیرا «ملت» از اقوام مختلفه ترکیب و تشکیل یافته است . و چنانچه کلمهٔ «وطن» تنها بر يك شهر و يك قصبه و يك ده منحصر نماند . همچنان کلمهٔ «ملت» نیز عبارت از يك قوم و يك قبیله و يك نژادی نیست . درانی ، غلجایی ، تاجيك ، ترك ، اوزبك ، هزاره ، کوهستانی ، تجشیری وغیره وغیره جملکی «ملت افغان» گفته میشود . چرا که در يك «وطن» و زیر حکم يك دولت سکونت و معیشت دارند . و آن «وطن» ! «وطن» مقدس افغانستان» و آن دولت «دولت مستقلهٔ افغانستان» است و بس .

آمدیم و کلمهٔ «دولت» : هزار افسوس که در عوام الناس ما کلمهٔ «دولت» تنها بر پیه و روپیه و طلا و مال – یعنی توانگری – اطلاق میشود . مثلا میگویند «فلان آدم بسیار دولت دارد» و یا «فلان آدم دولتمند است» مرادشان این است که یعنی آنشخص

دين ۲ دولت املت ، وطن

این چار کلمه مقدس را می بینید اینها چار عنصر است که قوام انسانیت انسان به آنست . کسیکه وطن خود را دوست ندارد شرافت ملتی خود را محافظه نمیتواند ، کسیکه شرافت ملتی خود را محافظه نتواند ؟ حقوق خدمت و صداقت دولت خود را نمیشناسد کسیکه اینچیزها را نداشت ، و نتوانست ، و نشناخت دینش را ناقص اخلاقش را فاسد ، تربیه اش را مفقود و از هیئت اجتماعیه اش مطرود باید شمرد .

«وطن» چیست ؟

«وطن» يك ظرفیت است که ملت مظروف است . چنانچه ظرف بدون مظروف خالی و بیکار است ، كذلك مظروف بیظرف نیز از جمعیت ، به پریشانی مرجوع است .

«وطن» پدر مهربان ، «وطن» مادر شفقت نشان است که ملت اطفال پرورش یافته و اولاد حمایت دیدهٔ اوست . چنانچه مادر و پدر بی اولاد ، عقیم و عنین است ، كذلك اولاد بی پدر و مادر را نیز یتیم ، اسیر ، حزین باید داشت .

«وطن» شجر است ، ملت ثمر ، «وطن» چشم است ، ملت نظر ، «وطن» مزرعه است ملت محصول آن ، «وطن» خزینه است و ملت نقود آن . پس چنانچه شجر بی ثمر ، دیدهٔ بی نظر ، کشت زار بی حاصل ، خزینهٔ بی معامل از فایده و نفع مبراست ، كذلك وطن بی ملت ، و ملت بی وطن نیز از همه چیز معراست .

حالا ازین تعبیر های شاعرانه در گذشته یکقدری معناهای تحقیق این کلمات مبارك و مقدس را بعبارات ساده بیان کنیم تا اولادهای وطن بدانند و بفهمند که اینها چیستند و چه تأثیرات و تا چه درجه اهمیت دارند .

پیش از سه چار سال که سایهٔ مراحم وایهٔ عرفان پیرایهٔ ذات معارف صفات بادشاه مقدس خود ما اعلیحضرت «سراج الملة والدین» اول بار به نشر این اخبار عاجزانهٔ خود آغاز نمودیم کلمهٔ مقدسهٔ «وطن» را که مینوشتیم بعضی از ابنای وطن عزیز ما در خصوص قدسیت آن ، و درجهٔ اهمیت آن تردد میکردند . و حقیقت معنای


سال چهارم شماره ۲۰

بسیار صاحب پیسه و ثروت و توانگری میباشد . و چون طایفه هنود به امور صرافی مشغول ، و به ثروت و توانگری معروف اند القاب و خطابی که برای آنها نوشته شود، دولت پناه، نوشته میشود. و اگر با آن طایفه مراسمۀ سلام و کلام ابتدائی ملاقات بوقوع آید. نجواب ، خدا نگاهدار و آنها هم دولت زیاد ، گفته میشود. تعجب از القاب وخطاب زر کی مآب .... اما تعجبتر اینکه این القاب و خطاب را از روی کم زدن و خوار شمردن میدهند ، نه از روی اکرام ؛ چرا که آنها را چون لایق خطاب والقابی که مسلمانان داده شود نمیبینند از اینرو بچنان خطاب و القایی که لایق مسلمانان نباشد مخاطب و ملقب میشوند . حالا اینکه لقب ، دولت پناه ، باید یک لقبی باشد که مخصوص وزرا و وکلای دولت شمرده شود . بهر صورت ، حالا ازین سخن صرف نظر کرده این را بگویم که ، دولت ، در لغت اگرچه معانی بسیار و پرشاخ و برگ داری دارد اما برای آنکه سخن دراز نشود. و از راه کوتاه تری بمقصد برسیم بهمینقدر اکتفا میورزیم که ، دولت ، عبارت از قوه حاکمه ایست که زمام اداره و انتظام

منظرۀ مکۀ مکرمه
حرم کعبة الله شریف و یک قسمی از شهر مکۀ مکرمه

( منظرۀ شهر مدینۀ منوره و گنبد روضۀ مطهرۀ نبویه صلى الله عليه وسلم )


صفحۀ ٦ سال چهارم شمارۀ ۲۰

و خراب میکنند، در عزت و اعتبار و حقوق هيچكاه يك مسلمان بسيار معتبر و با حيثيت بايك آدم معمولی خود شان را بری کرده نمیتواند اگر اولاد مسلمان هزار بار بدرجۀ خود شان تحصيل يافته باشد باز هم در رتبه و منصب و مأموريت درجۀ اولاد تحصيل يافتۀ خود شانرا نميآيد . هميشه خودشان را ، دار و ديگران را نوکر ميدانند. آنانيكه بوطن و ملت و دين خودشان حين، غدار ، دشمن باشند. خطابهای بزرگ و القابهای سترگ و عزت و اعتبار و بر تری میگیرند . آنانیکه ادنا ميل و رغبت بوطن و ملت و دين خود داشته باشند، و در راه حقوق دينی و وطنی و ملی خود زبان بجنبانند ي قلم بزنند ضبط میشوند، تاراج میشوند. بندی میشوند . اعدام میکردند. بتحريف و کشيدن کلمۀ (کافرون) را از قرآن عظيم الشان جرأت و تثبت نمودند. ملاها و امامهای مسجد های مسلمانان را بر دانستن زبان خودشان، بر ياد شدن علوم خودشان مجبور میسا زند، قاضی ها مفتی های مردم مسلمان اگر احکام دينی و قوانين ملکی شانرا ندانند مجازات میشوند. و الحاصل برای آن اخوان دين ما که در زير تسلط و حاکميت غير دين و غير ملت خود شان در آمده اند : به محافظۀ دينی به شرافت ملی به حقوق وطنی هيچ چيزی باقی نمانده است . اسير ذليل حقير دچارگانی هستند که خالق كون و مکان، و روحانیت پيغمبر آخر زمان و برکت قرآن عظيم الشان ما را از انحال نگهدارد، و آن اخوان ما را هم نجات بدهد آمين.

الشيخ محمد السنوسی الشيخ بشير التوالی
از مجاهدين مشهور حضرات مشايخ سنوسی

ای اولاد وطن !
دين ، دولت ، ملت، وطن خود را عناصر چارگانۀ حيات خود بشناسيد . در پابندی دينی صداقت دوانی ، حفظ شرافت ملتی ، محبت وطنی خود بجان و دل کوشش ورزيد. درين شماره

***

واحكام عدالت ورۀ هيئت و ثروت و سعادت و آبادی و عمران يك ملت و يك وطن بدست كفايت و درايت آن قوۀ حاكمه كه از وطن و ملت و دين خودشان باشد سپرده شده باشد دولت كه گفته شد روح و دماغ آن پادشاه را بايد شناخت پس چنانچه وطن بی ملت ، و ملت بی وطن هيچ وجود پذير هستی نميشود. همچنان وطن و ملت بی دولت و دولت بی پادشاه نيز مانند يك جسد بيجان ، مانند يك عرابۀ موتر جالان شده بی موتر آن مانند يك اسب سرکش بی لگام ، مانند يك ماشين خانۀ بی قوۀ بخار به حركت فرجام ميآيد .

شيخ عبدالعزيز جاويش
از علمای متبحر مشهور و مجاهد غيور مصر است که درين
محاربة حاضره برای رهای دادن وطن خود را از دست
انگليز هنگامه های عجيبی برپا کرده است.

چون اين سه چيز - يعنی وطن ، ملت ، دولت نباشد دين هم ناقص و بيكار ميماند . بگوئيد كه چرا ، ميگويم ازين سبب كه تاريخ و واقعات يوميه بما عياناً نشان ميدهد كه آن وطنها و ملتهای اسلاميه كه در زير احكام و قوانين فرمان روائی غير دين شان در آمده و آزادی ملی و وطنی شان به اسارت منقلب گرديده بر احكام دينيه خود آزادانه مالك نيستند . يكبار باطراف خود به بينيد ! آيا گمان ميكنيد كه آن برادران دينی ما كه در زير پنجۀ فولادی اسارت غير دين و غير ملت خود درآمده اند مانند مايان آزادی دين ، حق وطن، شرف ملتی را مالك خواهند بود؟ لا و الله! ابداً ! هيچگاه !! ....
آيا نميشنويد كه مسجد مسلمانان را خراب ميكنند ، عزت و حقوق و اعتبار مساجد و معابد اسلاميه نسبت به كليساهای خود شان لاشی ميآيد. اگر سرك يا راه ريل شان بر كدام معبد و زيارتگاه مقدس اسلام برابر بيايد بكمال بی پروائی و بيباكی آنرا می شكافند


صحیفه ۷ سال چهارم شماره ۲۰

بهمین قدر سخن اكتفا ورزيديم . انشاء الله در شماره آینده از هر کدام این کلمات مقدسة جار كانه جدا جدا بحث خواهیم داند . ( باقی در شماره آینده )

ادبيات

وطن
كلام مسلم تخلص

فرح بقلب همی بخشد آرزوی وطن تملك منطق چکانیده گفتگوی وطن
وطن عزيز بود الفتش سزاوار است هزار جان گرامی فدای روی وطن
پتشکستنای غریبی شی بدل گفتم چه مدعاست بگو گفت یاد روی وطن
شمیم پرده مشك و سواد عنبر تر نمونه نیست زعطار خان کوی وطن
اسیر همت آن با مرونم کو صدق کشاده دید: الفت همیشه سوی وطن
خبر دهم بتوای مرغ دل زمن بشنو فراغت بایزد فضای کوی وطن
شه شبان سلاطين سراج ملت ودين که کس ندیده چو او هیچ کام جوی وطن
دوام دولت و عمرش همیشه خواهانند جميع اهل تلاشهای شکر کوی وطن
باین به همت محمود طرزی افغان چشیده ساغر عشرت از آبروی وطن
مستقیم دیار از کجا رسد زحمت شراب عیش توان خوردن از سبوی وطن
تورغ مکافات وغربت نديده مسلم چه بحث میکنی از شرح گفتگوی وطن

( رومان : و طریق خواندن آن )

رومان يا ناول عبارت از اثرهای ادبیه است که بطرز افسانه نگاشته میشود در عصر حاضر رومانها بسبب خدمتی که در راه تنویر افکار تعهد کرده اند یکجز بسیار مهم ادبیات جدید شمرده میشوند . رومانهای ادبیات قدیم کتابهای الفليله وسرخ برى وغيرهم عبارت از افسانهای دیوها و پریها است که بر اعتقادهای بسیار مهمل و باطلی نوشته شده اند و بی آنکه ادنا نفعی برسانند ضرر کلی اخلاقی برای خواننده آن متصور است . افسانهای طرز جدید بنام دیگر رومانها مراد از افسانه های بسیار دلچسپ و شیرینی میباشد که از مطالعه آنها يك فرحت و انبساط ذهبی حاصل میشود . اما امروزه روز در اوروپا خوبترین و بهترین ناولها آنست که بطریق افسانه انسانرا از فواید علمی و فنی و اخلاق نیز بهره مند گردانیده و در ضمن افسانه خوانی و ساعت تیری یکدرس حکمت را هم بیاموزاند . و این قسم نا و لنویسی دشوار ترین شیوه است که از دست هر کس میسر نمی آید . مگر تنها « ژول ورن » فرانسوی یک ادیب مشهوری گذشته که در فن ناول نویسی فی و علمی و اخلاقی مهارت نامی بهمرسانیده توانسته است و چنان اثرهای خوب و مرغوبی را در مخصوص نگاشته که تمام یورپ را درین فن راستادی خود قانع و معترف ساخته است چنانچه تا به حال به قدر سه چار عدد آنرا « مطبعة عنايت » كه يك اثر بسيار نافع عرفان پروری ذات عالی شهزاده معظم حضرت معين السلطنه صاحب افخم است برای استفاده اهالی و طن بزبان شیرین بیان فارسی ترجمه و نشر نموده ، و در پنیار کتابی که در زمره مطبوعات این مطبع فيوضات متبع جلوه افروز گردیده همانا « جزيرة پنهان » نام ناولیست که بر سه حصه مشتملست، این ناول حال يك تجنفر فلاکت زدگانی را که از یک بالونی جدا شده و چنان یکجزیره غیر معلومی افتاده اند که از وضعیت انهار و اشجار آن ظاهر است که از ابتدای خلقت تاکنون با انسانها مسکون نگردیده ، و بسکه از قطعات عظيمه عالم مجرد نموده و در راه آمد و شد یک و اپوری نیفتاده از انرو در هیچ یك از خریطه ها نام و موقع آن هم ثبت نیست بحث و بیان میراند که چسان این فلاکت زدگان در حالیکه یک ادنا اسیایی با خود ندارند . و بکلی حالشان به حال زمانهای ابتدائی بشریت رجعت کرده، بسمی و صداقت ، و اتفاق و همت خودها هم الوازم و ما يحتاج حیات خود را بدست خود مهیا میکنند . و چانیکه یک انخوره راهم مالک نیستند معاونت همدیگر خود کاسه ها و کوزه ها بلکه یکدست خانه منتظمی را که با همه این گونه لوازم تکمیل یافته است برای سکونت خود شان و يك احاطه آغیلی را برای رهایش گوسفندان وغيره حيوانات کوهی که بدست آورده اند میسازند . وبقوة علم وفن خودها ما بین آغیل گوسفندان و خانه نشیمن خودشان تیلیگراف ربط میدهند که همه وقت و در هر حال اگر چیزی در آغیل بوقوع آید همان یکنفر رفیق شان که در آغیل برای محافظه حیوانات موجود است بایشان خبر بدهد . از یکدانه کدم يك كشتزار وسیعی چسان بوجود می آورند و از ان استفاده نموده رفع جوع مینمایند. آیا در چنین جزیره خشک و خالی صندوق پر از کالا از کجا بر ایشان میرسد؟ و در جزیره چه اسرار است که همواره بی آنکه ایشان از آن خبر شوند و یا آنرا به بینند بر سر وقت شان میرسد ؟ صاحب اسرار کیست ؟ و در کجاست؟ و چسان خود را بدیشان و امی نماید ؟ و بعد از اینکه سه چار سال را در جزیره گذشتانده و آنرا چنان آباد و معمور میسازند که با یکی از ممالک متمدنه عالم پهلو میزند چسان همه زحمتها و خواریهای شان برباد شده از زیرزمین جزیره آوازهای هیبت ناک رعد مانندی میشنوند که پس از چندی جزیره با ماعلیهای خود دفعةً از هم پاره شده بهوا میشود و آبهای بحر بجای آن محوم آورده از جزیره هیچ یک اثری نمی ماند و آیا این تجنفر رفقا چگونه بسلامت می مانند و چنان ایشان دوباره به اوطان خود مراجعت میکنند و


صحيفة ٨
سال چهارم
شماره ۲۰
مختصراً ناول ، جزیر پنهان ، غیر از وظیفه که مخصوص ناولها است هم نشنیده می بیند بیچاره حیران میشود که این چه افسونست
جهان جهان علم وفن عالم عالم حكمت و اخلاق را نیز حاوی و آنرا ، سخت است و سر و پایش معلوم نیست ، گفته بر جایش
است. ولی چون در نجا تنها مراد ما از تعریف ناولها نیست بلکه میگذارد و ملامت هم نیست چرا که از عهد طفولیت نظر مطالعه
طریقه خواندن آنها هم یکجز و مهم عنوان ما است از ارومیخواهیم اش با خواندن کتابهای حکایات طرز قدیم آشنائی گرفته است .
که در ذیل به برادران و طی خودمان طرز خواندن رومان را حالانکه این ناولها بی مبالغه صد برابر افسانه سرخ بری و خسروو
شیرین ، شیرین وهزار برابر الف لیله وغيره نافع و مفید هستند .
بیاموزانیم :
تاول ها مانند کتابهای افسانه های طرز های مروج وطن لهذا طريقه خواندن ناولها چنانست که انسان از سر کتاب
عزیز ما که انسان ورق زده از مابین بشبهایی را بگشاید و نخواندن از باب اول شروع کرده و بی آنکه سبب تفهمیدن خود را در اول
آن آغاز کند خوانده نمیشوند بلکه بر خلاف آن کتابهای اول امر از دل خود سوال کند مسلسل بدقت بخواند و چون باب اول
را از مرباب اول و از صفحه نخستین باید خواند و با آن هم تا یکدوسه را خواند در اخیران یک درك آنرا خود به خود یافته رفع اشتباهش
ورق آن بهم خوانده نشوند و باب اول آنرا را با انسان بدقت
میشود . و باز یاب دوم به امید حل بعضی مجهولاتی که در باب مطالعه نکنند بمراد و مطلب آن نمی فهمد و در اول امی خواننده اول دیده است آغاز میکنند و همچنان بکمال ذوق و شوق نامه اخیر
آن در مایین بك هجوم بزرك موهومات و مهمات بند می ماند که
هیچ مسراهای آن عقلش میرسد. مثلا اکر ناول، جزیره پنهان .
کتاب رمطالعه خود دوام میورزد .
د اسر از صحیفه اول باب اول کشاده پس از بسم الله و شروع باب ، بخواندن علاوه برین یگانه مانع بزرکی که در راه خواندن آثار مطبوعه
ابتدا کنیم تا کمان این جمله ها را می بینیم که بی همدیگر نوشته شد اند مطبعه عنایت و توسیع اشاعت اخبار واقع شده همانا نا آشنا بودن
یکی میگوید ، بالا میرویم ، دیگری میگوید و پایان می آییم.
اهالي وطن ماست از چاپ حروفی ، نیو گراف ، و از آنست
ه بلی بلی و در زیرهای ماهر ذخار است .
که بعضی مردم میگویند که عبارت اخبار مقلق، و کتابهای مطعبه
عنایت طاقی خوانده نمیشوند . حالانکه همه این کتابهای مطبعه حالا چون کی ابتدا بخواندن کند و در آغاز کتاب نظرش
عنایت زبان مروجه فارسی سایسی که از ان آسانتر و مرغوب تر را چنین صدا های مجهول و نا کهانی که کوبنده آن هم معلوم
ممکن نیست نوشته شده اند مگر چه چاره که عوام الناس چاپ نیست جلب کنند از سبیکه بجاره تابند است ازین آوازها متوحش
شده خیالش میرسد که مکر آقای محر ر این کتاب دیوانه شده است حروف و طرز جدید تحریر آنرا دیده و آنرا عربی با انگلیزی
پنداشته و از آن رسیده همان دارم می خود را بدلیری خوانده نمیتوانند. که پیش از اینکه مانند کتابهای افسانه های طرز قدیم مادران
حالا این نقضا را به اخبار و مطلبه راجع نباید کرد ، زیرا امروزه نوشته باشد که ناقلان آثار و راویان اخبار چنین حکایت کنند .
روز مطبعه های اعلا و اطیقی که در دنیا موجود و شایان تقدیر و سر سخن و آغاز بحت معلوم باشد . دقتاً به آوازهای مجهول
و اهمیت میباشند تنها مطبعه های حروفی ، نیو گراف ، هستند.
بالا میرویم و و و بیان می کنیم که هیچ از حقیقت و کیفیت ولی چه توان کرد که چشمهای اکثر اهالی وطن عزیز ما با حجاب
آن هم خبر نداری ابتدا کرده است و محض بهمين يك ديدن خود قديم سنکی بینی و لاهور عادت و آشنائی گرفته است .
که نتیجه اش را ندانسته دل تنگ شده و آنراه سخت است گفته .
خود را بیکسو کشیده از خواندنش دلسرد میشود زیرا آغاز این
حکایت و موضوع آن معلوم نیست و وار از وار صداهای مجهولی
که مفاد آن هم تا بحال خیلی مجهول است نوشته شده اند .
خیر ! بعضی مردمانی باز هستند که شوق خریدن و دیدن این
کتابها در دلشان می افتند و آ را به خیال اینكه بك افسانه
مانند کتاب ، حاتم ، و یا ، جار در وین ، که آنرا بارها خوانده
است خواهد بود. پس محض برای علم اوری چنانچه قاعده است.
از مابین کتاب یک باب را کشاده به این کمان که اینهم ماننده
باب پنجم و رفتن خاتم بكوه ندا ] يك چيزی خواهد بود و سر
سخن همین باب ظاهر از همین جا شروع خواهد شد. ولی چون
باب نجم این کتاب را میگشاید بعد از خواندن بکد و به سطر
دفعتاً چشمانش را یک ماندی و سنگینی فرامیگیرد زیرا به جای آنکه
آغاز سخن و شروع به حکایت دیگر باشد. میانه سخن و کمر
حکایت است و نیز بعضی نامهای عجیب و غربی را که در عمر خود

چشمی که بود لایق دیدار ندارم
دارم که از چشم خود از یار ندارم
مگر حالا میباید که این عادت خود را ترک کنند و نظر خودشان
را با چاپ حروفی آشنا و عادی با زند. زیرا در افغانستان از توجهان
جهاندرجات عرفان پروری اعلیحضرت بادشاہ ترقیخواه محبوب
القلوب معظم محتمل که آینده اجازه عمومی برای آوردن مطلبه ها
عطا شود و هر کی بشوق خود برای خود یك طبعه مستقلی
مجرد و در ان اثرها طبع والنشر کنند و این پلت ظاهر است که آن
منابع البته از صنف مطبعه های حروفی خواهند بود .
حالا یگانه مطبعه غیر سر کاری که در وطن عزیز ما موجود است.
همانا و مطبعه عنایت و است که از دو سه سال به اینطرف کاین کردید .
و تا بحال با وجود کوچکی خود در منقدر مدت الحك قريب ۷ عدد
اثرهای بسیار مفیدی را اثر نموده است که حقیقتاً یک خدمت بسیار
بزرگ ملی و وطنی را در راه علوم و معارف انجام داده است .


شماره ۲۰
سال چهارم
صحیفه ۹

مطبعه عنایت از قسم رومان ، غیر از ناول ، جزیره پنهان ، که وصف آن مذکور گردید ناولهای سیاحت در زیر بحره و سیاحت پر دور ا دور کره زمین به هشتاد روزه و و سیاحت در جوهوا را با دو عدد کتاب بسیار شیرین ادبیات جدید فارسی بنام درونه حکم ، وه از مردهی سخی و از هم چین سمنی که همه این آثار مذکوره ترجمه و تاليف وطنخواه غيور ادیب مشهور فاضل يكانه فيلسوف فرزانه وطن عزیز ما جناب ، محمود طرزی صاحب، است و هر کدام آن اطاقت و نزاکت صوری و معنوی را مالک است نیز طبع و نشر نموده است.
بهمه حال ما از جناب حقیحانه تعالی خواستگاریم که در زیر سایه ترقبوابه اعلی حضرت پادشاه رقیخواه معارف اکتناه خود مادر ملت افغان ووطن عزيزما افغانستان بی آثار مفیده که باعت ترقی مادی و معنوی باشد در معرض انتشار در آمده ملک و ملت را ازان يك ترقى فوق العاده دست دهد.
ه یکی از خوانندگان سراج الاخبار افغانيه . م.ع

داکتر موصوف که شخص خدمت کار صادق دولت و در فن داکتری قابلیت زیاد دارد رفته علم اوری نموده حضور مبارك شان از قرار ذیل بعرض رسانید : که در شوقت بشار بعضی عوارضی که در سه نفر مریضها دیده میشود حکم نمیتوانم که این مرض طاعون باشد بلکه مرض ذات الريه متعفنه میباشد اما بقرار افسانه ها نیکه از مردم شنیده ام معلوم میشود که یک مرض شدید متعدی خواهد بود لهذا درین فقره ضرور است. که اولا روز یک دفعه خود من برای دیدن مریضان مذکور بروم - دوم ۹ بهره نظامی مقرر شود که مردم قریه تان را از قریه بیرون نگذارند. سیوم خیمه ها برای مریضان و عطار خانه و استطال داده شود چهارم خرج سرکاری از طرف روز نان و گوشت و دو وقته جای و از طرف شب بلاو برای مریضان و نفری اقوام مریضان که برضای خود بیمار داری مریض ها را میکنند داده شود - نجم کادی از طرف سرکاری مقرر شود که همه وقت ادویه و غیره که بکار شود در تخان برساند. ششم انچه لباس که از جان متوفا کشیده شود سوختانده شود. اما وجه آن از سرکاری داده شود که پورته متوفا برسد بعد از منظوری این استدعای خود بقراریکه لازم بدانم خود رفته سررشته معالجه شان را انشا الله تعالى قدر امکان و لازمه میکنم اضافه اختیار بحضرت کرد کار است. قدوی دولت در باب استدعى داکتر مشار اليه وغيره انتظامات آن بحضور حضرت عالى نائب السلطنه صاحب نیز عرض نمودم حضرت عالی موصوف محضور پرنور اعلی حضرت والای روحی و جسمی فداء بعرض رسانیدند - حضور مبارك فدوی دولت را با عالیجاه ملك محمد اصغر خان مقرر فرمودند که در نخاک رفته سررشته بند و بست جاهای نهانه ها و غیره را بکنم از حضور مبارك يكمرا به موثر مقرر فرمودند که بسواری موتر رفته جاهای بهره ها را ملاحظه کرده بحضور مبارك حضرت عالى نائب السلطنه صاحب ومعين السلطنه صاحب بعرض رسانیدم فقرات عرض و استدهای داکتر مشارالیه را منظور فرمودند حسب الاحكام شان فدوى دولت بهره ها را مقرر کردم و نفری تخنان قرنطین نموده شد برای مریضان و نفری خدمتکاران شان مطابق منظوری از طرف روز دو وقته چای و نان و شوربا و از طرف شب پلاو مقرر نمود. اضافه بران برای بعضی نفری غریبه کار که بشمه در شهر آورد. بفروش رسانیده اخراجات وقوت عیال واره خود را مینمودند. قدر كذاره شان بواسطة عاليجاء ملك محمد اصغر خان کنده و جواری از کدام بطریق مساعده داده شده که اسوده و ارام باشند و نفری که فوت شده لباسهای او آتش داده شده قیمت آن از طرف سر کاری برای ورنه آن رسانیده شده - و حضور مبارك حضرت عالی معين السلطنه صاحب موتر سواری خود را مقرر کردند یومیه بدهن خانه داکتر مشار اليه موتوران عالی موتر را برده بهمراه داکتر

خواد داخليه

را پورت
در خصوص مرضی که در تخان ظهور یافته بود.
از طرف جناب امين المس محضور عالی حضرت معين السلطنه صاحب افخم و از طرف عالی شان برای درج شدن به اداره عاجزانه ما رسیده
بتاريخ روز شنبه ۹ ماه جمادی الثان یکنوالى احوال رسيد كه يك قسم مرض بسیار مهلک در خاک که شش گروه از دار السلطنه کابل بعید است پیدا شده و تاحال چند نفر بمرض مذكور گرفتار وهلاك شده الدقى الفور أمر الديخان وعبد العزيز خان داکتران برای علم آوری آن مقرر و بسواری کادی فرستاه شدند هر دو نفر مذکور و این آمده اظهار کردند که مرض مذکور نهایت مهلك و متعدی است از قراری که از مردم انجا تحقیق کرده شد در (۲۶) ماه جمادی الاول یکنفر مسافر از پشاور آمده جینکه در منزل بخاک رسیده تب کرده و استفراق برای او پیداشده فوت گردیده دفن کنندگان او که یکنفر ملا و سه نفر دیگر بودند بعد ازان بهمین مرض گرفتار و بدو يوم فوت شدند چنانچه در یک خانه دو نفر برادر و يك خانه شان برای خبر گیری آمده بودند نیز بهمین علامات گرفتار وقوت شدند غالباً مرض مذكور بتوماتيك طاعون خواهد بود ازین احوال محضور حضرت عالى معين السلطنة صاحب في الفور عرض شد از انجا که حضور مبارك غمخواری زیاد برای رعیت دولت خدا داد دارند في النور يقام مبارك خود برای عالیجاه عزت مند وزير عزت بيك خان داکتر شفاخانه مایی فرمان تحریر نموده موتر سواری خود را برای او فرستادند که رفته علم آوری نموده صورت علم آوری خود را معروض داره


حیفه ۱۰ سال چهارم شماره ۲۰

مذکور و عالیجاء عبدالمجید خان تعلقدار کوتوالی در تخان میرفت و از محکمه کوتوالی نیز اجرای فقرات فوق شده نفریکه از ابتدا الی روز جمعه ۲۲ ماه جمادى الثاني ممرض مذکور گرفتار وقوت و صحت شده اند از قرار ذیل است بدینموجب —
۲۲ نفر

فوت شده
۱۵ نفر
دین محمد ولد خير محمد .. ملا مهمند ولد غلام نقشبند — فتح على ولد گنج على — ملاتور الله ولد غلام نقشبند — عيال ولی محمد ملایحی نام — يك نفر مسافر — عبد الباقی برادرزاده ملا مهمند كنج على پدر فتح على مذكور — عيال محمد زمان — شیر محمد ولد باز محمد — محمد ايوب نام — ملك سيف الدين پسران ملك مذكور — دو نفر آقا محمد عبدالرحمن

نفری که صحت شده اند
۷ نفر
عيال ملا قيام الدين — ملك محمد ولد جانخان — بازو نام — عيال نوروز خان — عيال گنج على مذكور — سيدال نام — محمد اسمعيل نام جراح —

بعد از تاریخ مذکور متواتر الى روز چهار شنبه ٤ ماه رجب ربیوت خیریت رسیده بقرار اجازه داکتر موصوف نفری نظامی خواسته شده و قراطین موقوف کردند. الحمدلله والله از برکت ثبت با سعادت اعلیحضرت همایونی مرض مذكور دفع و رفع کردیده و خاطر جمعی کلی حاصل و فضل خداوندی شامل احوال است چون این واقعه بسیار سخت ووهم ناك بوده برای رعیت دولت خداداد پریشانی زیاد ازین باعث عاید احوال شان کردید. ضرور است که مهربانی فرموده مفصلاً درج سراج الاخبار مبارکه بدارید تا برای جمیع رعایای دولت خداداد که این احوال شنیده اند مسرت و خاطر جمعی حاصل شود — و نیز از اتفاق و مسلمانی و دیانت مردم قربه تخاك مرقوم میشود که بقرار تعلیمات داکتری و اوامر حکومت به بسیار درستی و اطاعت و حسن خدمت حرکت کردند و به هیچ قسم بیجرانی وخوف و اندیشه دوبار نیامده در معاونت مریضان خود شان ونجا داشتن فرامین عجان کوشید ندوبه اعتقاد راسخ و اعتماد کامل ثابت قدم ماندند — و نیز داکتر موصوف از شرح خدمت گذاری و صداقت کیشی نفری نظامی وغیره نفری خدمتی که از طرف سرکاری برای انتظامات بتخاك وغيره قرار ذیل مقرر شده بودند محضور حضرت عالى معين السلطنه صاحب بعرض رسانیده رضا مندی زیاد نمود حضور مبارک بنابر حسن خدمت گذاری نفری مذکور و کمال مهربانی دو ماهه تنخواه نفری مذکور را بصيغه العام برای آنها مرحمت نمودند تا جمیع صداقت پیشان دولت امیدوار احسان و مرحمت پادشاهی بوده همواره خدمت خود را بصداقت و راستی بدارند نفری که برای شان دو ماهه تنخواه انعام داده شده

۷۰ نفر
نفری نظامی ۹۷ نفر غیر نظامی ۳ نفر
سپاهی و حواله دار مهماندار کوتوالی
٦٥ نفر نفر
عاليحاء محمد يعقو بخان کپتان ماتحت مهماندار مذکور
نفر نفر
سقاء شیعت کو توالی محمد علم مهتر
نفر نفر

راپورت طبی
بحضور عالی جناب معین السلطنه صاحب افخم از طرف میرساند دا کتر منیر عزت بيك خان بتاريخ دهم ماه جمادى الثاني بموجب امر و فرمان عالی به شخاك رفته و افکار عاجزانه ام را به تفصیل عرض کرده بودم از تاریخ مذکور تا امروز مشاهدات فنیه ام را که روزمره بوقوع آمده است بقرار ذیل عرض میدارم ملك محمد ولد خانجان و عیال ملا قیام الدین را که بیشتر ازین بمرض گرفتار آمده بودند هر دو نفر شانرا بکمال دقت معاینه کردم در ملک محمد علایم مرض ذات الریه بصورت بارز و معلوم داری موجود بود و درجه حرارتش ۳۸ محسوس میشد عیال ملا قیام الدین اگرچه در سینه اش علائم التهاب دیده شد اما بسیار مضطرب نبود و درجه حرارتش تا ۳۸٫۵ بود از نتیجه سوال و جوابی که کرده شد اقرار کردند که ملك محمد و هم ملا قیام الدین بخانه که مریض در آن مرده بود برای فاتحه رفته بودند وقوعات سابق را که ندیده بودیم و مانند یک افسانه شنیده بودیم چون تفصیلات آن افسانه با این مشاهده ما منظم گردید امکان نماند که قانع نشویم بر این که مرض يك مرض متعفن و شدید متعدی میباشد یعنی يك مرضیست که از یکی بدیگری سرایت میکنند در دهم ماه شیر محمد ولد یار محمد بیمار گردید اندیشیدم که این بیمار را برای روشنی فکر خود یک مثال واحد قیاسی و برای امین نمودن حقیقت و ماهیت مرض مقیاس اساسی باید بگیرم لهذا بيك دقت فوق العاده هر طرف آنرا معاینه کردم اولا هیچ یک علامتی که مرض طاعون را نشان بدهد در او نیافتم حتى يك عدود بسیار کوچکی نیز در هیچ طرف وجودش بر نخوردم در سینه چپش بسیار درد شدیدی موجود بود از پشت در سر شانه و در يك نقطه محدودی که گوش نهادم خرخره های فرقعه را شنیدم همین نقطه درد شدید با لصیفی داشت و درجه حرارتش نیز ۳۹ بود نفس تنگیش هم بسیار اشکار بود وقتیکه سرفه میکرد اخلاط خون آلود از سینه اش می آمد لهذا تشخیص ذات الریه را وضع کردم اما این شیر محمد یک روز پیش از آن از خاک جبار داندرا آورده و باهیچ یک مریضی از مریضان سابقه خود او به تعلقاتش اختلاط نکرده است و خودش گفت که از چند روز طبیعتم خوب نبود روز سه شنبه خبر گرفتم که عبدالباقی نام شخصی با عیال ولی محمد بیمار شدند عبدالباقی اگرچه از تنفس مضطرب بود نیم درجه حرارتش


شمارهٔ ۲۰ سال چهارم صحیفه ۱۱

طوپهای درازسحر پرداز جانستان المان

بلند و فوق العاده شبیب دیده میشد خفیف صرفه میکرد و از سینه اش خون نمی آمد چون بسیار بیتاب بود معاینهٔ اش ممکن نشد احتمال دارد که از اول بمرض سل گرفتار بوده باشد بر عیال ولی محمد این مانند شیر محمد ذات الریه تشخیص کرده شد ملا محمد ایوب چون بعد از خبر شدن ما به نیم ساعت وفات کرده بود در حق مرض او بیان فکر نمودن صحیح نیست ولی بگفتهٔ مردم سینه او درد داشت و صرفه میکرد شیر محمد پومسه شفیه و عبدالباقی روز چهار شنبه و عیال ولی محمد روز پنجشنبه وفات کردند در ریون که ۱۷ ماه تقدیم ذکر شده بود ملک صیف الدین روز جمعه دچار شده بودم که بمرض ذات الریه مبتلا شده بود و یکشنبه وفات یافت در این مریض های که دیدم در وجود هیچ يك از آنها تصادف نکردم مرض ذات الریه يك مرض متعدد است که بشکلهای مختلف رونما میشود این مرض چنانچه در اصل خود از امراض مهلکه شمرده میشود مکروبی بودن آنهم شرط است و هر مرض مکروبی سازی میباشد و در نقطه نظر کلينيك مرض هر مريض از علامتهای که ابراز کنند کشف کرده میشود و این علایم در يك نقطه محدود سینه درد شدید و نفس تنگی و ترفع حرارت و نفث الدم و در او انقطاع محدود سینه خراخر فرقعیه میباشد نظر بگفتهٔ متخصص های فن مکروب این مرض بنام (پنوموقوق) يك مكرون دارد کما کر مقدار آنها گاهی خیلی زیاده شود و باشار بون استرپ تو كوك و استفله كوك و مثل دیگر مکروبها مترافق شود در مرض حکم خود را شدیداً اجرا میکند و اکثر مریض آن رهائی یافته نمیتوانند که این مسئله را تنها متخصصهای مکروبیو لوژی تعین کرده میتوانند اما از نقطه نظر کلينيك به تشخیص شده تنها عبارت از ذات الریه می ماند با وجودیکه يك مرض سار است ولی سرایتش نسبت بدیگر امراض بسیار خفیف است دیگر اینکه استعداد مرض هم در این شرط است ذات الریه های که از نتیجه يك مرض متعفن باشد دایماً بصورت آنی ظهور میکنند یعنی بعد از آن که مریض داخلی بدن

هجوم شدید رسالهٔ اوستریا و طوپخانهٔ روس


حيفة ١٢
سال چهارم
شماره ۲۰
بشود و علایم خود را ابراز کنند متعاقباً بك ذات الريه ظهور آورده ایم با آن درجه شدید نیست که سرایت را مانع شود که مانع میکنند و گرنه یک مرض ذات الريه طاعوني ابتدائی موجود نیست شدن انتشار مرض را ادعا کرده بتوانیم بناء عليه در يك دهی و نمیشود بناء عليه تابحال هیچکس که بمرض طاعون عمار شده باشد مانند بخانه که هر جهه آن و هر حال آن از حفظ الصحه قطعياً ظهور نکرده است در یک مملکتی که مایه مرض طاعون موجود عاری باشد در میان یک جمع ندیری که قطعیاً از احتیاط و تدبیر نباشد و هم مرض حكم فرما نباشد تنها بيك ذات الریه که خود و اصول نظافت میرا باشند. سرایترا توقیف کرده توانستن عدیم بخود ظهور کرده باشد طاعون کفتن صحیح نیست پس در انتحال الامكان است در اقول احمرض بکدام شخص سرایت کرده است. در باب این مرض كه بي همديگر بيك شكل و بيك نوع اعراس و کدام شخص از بیماری کدام کس مرض را ربوده بیمار شده و در يك مملكت ظهور نموده است چه تفسیر باید کرد بجواب گفته است این است که در این خصو صها در میدان اینچنین وقوعاتی میشود که نظر باستعداد اهالي وتبدلات هوائيه موسم و دیگر بعضی اسباب ها و اقمندن بعضی امراض مسئولی در بعضی مملکتها از واقعات است آیا این مرض تخانه را که ادیا کرده میتواند که امروز در کابل هم موجود نباشد . نها در شفاخانه ملکی از ابتدای نوروز تا بحال هشت نفر بیمار که بهمین مرض مبتلا بوده اند شفاخانه آمده است که به قر آن فوت شده است و پنج نظر آن شفایاب شدند که از آن پنج نفر دو نفرشان تا محال در شفاخانه زیر تداوی میباشد و بدیگر هیچ کسی مرضش سرایت نکرده است پس در انحال گفته میشود که مرضی که در این روزها در نخاك موجود است قطعیاً از علایم طاعون میر است و از نقطه

ندیدیم و نه می بینیم مثال اولاً از جمله مشاهدات ما جز هر مريض بيك سبب که داشتند مریض شدند. ملك سيف الدين همراه مريض ها گاهی اختلاط نکرده ولاكن بعد از ه مانده کی بسیار و جان عرق پر خود ر ایتمال داده دوغ و آب سرد و دیگر اشیاء سرد خورده دو ساعت بعد آثار ریزش یدا کرد بچه های ملك مذکور هر دوی آن سیار سنگ های کلان کلان را باز کرده بالای قبر پدر بوده اینها هم مثل بدری احتیاطی کرده بكه دو ساعت بعد از برای شان علایم زیرش پیدا شد. محمد اسمعيل جراح ملازم شفاخانه از سکونت جای خود تا منزل قافله رفته قافله را یکان یکان ملا حظه نموده در آفتاب

میں آمستون
( که در لندن بشرف اسلام مشرف شده است )
نظر فلني قل يك مرض ذات الريه ميباشد اما شکل مرض اگر جان او عرق بسیار کرده بعد از اتمام ملاحظه اسب را سوار ال نقط من مکروبیو لوژی باشد بسیار تاسف میکنم که در آن شده دوانیده جان خود ر اشمال داده از برای اینهم یک دو ساعت بعد فن جلیل چون اختصاص ندارم سکوت میکنم طاعون بسیار علایم روش پیداند. ثانیاً بدر ملك محمد وملا قيام الدين بمونا خانه مهلك و شدید متعدی يك مرضیست در این زمان های اخیر برای فاتحه رفتند و پسر یکی و عیال دیگری بیمار شدند اگر این در بعضی جاهای هندوستان در ظرف یکماه چهل هزار آدم آن مساله را سبب مرض فرض بکنیم ملا قيام الدين هي روز پنج وقت مبتلا میشوند و سی و پنجهزار آن وفات می باید انجنين ظالم يك در مسجد نماز میخواند و باهالی تماس میکنند و پدر ملت محمد بسبب که مرض براهالي بذاك كاهی شفقت و مرحمت نخواهد کرد تدبیری که بعمل دکاندار است هر روز با او بسیاری از مردمان اخذ وعطا میکنند و در


صحیفه ۱۳
تیاره ۲۰
سال چهارم

خانه شیر محمد هشت نفر اولاد و عیال و پدر و مادرش موجود است و در خانه عبد الباقي و در خانه ولی محمد دوازده نفر موجود است و در خانه ملك سيف الدين اولاد و اقارب مذکور می چهل نفر میشود تا به ظاهر شدن مرض او عادتاً همه يك جا و يك وجود بودند. وقتی که مرض از برای او معلوم شد بخانه آن ده نفر مانده دیگر تعلقات شانرا جدا نمودیم به پسر آن که هم خانه پدر بودند و يك پسر دیگر آن آقا محمد نام خانه علیحده داشت که همراه پدر خلطیت نکرده چند یوم بعد از پدر خود عبد الرحمن و آقا محمد پسران ملك بيك روز مریض شدند هر گاه فرض کنیم که عبد الرحمن هم خانه پدر بود مرض را از پدر گرفته آیا ناجوری آقا محمد بچه قسم تفسیر کرده میشود باقی سی چهل نفر که همراه ملک خلطیت داشتند چرا مریض نشدند و الحاصل همسایه ها و دیگر مردمانی را که با ملک محمد و ملا قیام الدین و عایله هایشان اختلاط میکنند بسیار نفری میشود حال آنکه تا بامروز در هیچ کسی شکایت ظهور نکرد از وقتیکه مواد مرضیه در وجود دخول میکند تا بوقتیکه مرض ظهور می یابد روزهای را که در بین اینمدت میباشد آنرا دور تفریح میگویند بنابر این دور تفریح طاعون از بیست و چهار ساعت تا به سی و شش ساعت است که باین حساب شیر محمد از سیزده روز محمد ایوب و عید الباقی از دوازده روز عیال ولی محمد از یازده روز با این سووقات کرده اند پس چون چنین باشد از پنجاه شصت نفری که در اینخانه ها موجود دارند در هیچ یک از آنها عوارض مرض دیده نشود این مرض را مرض ساری گفتن و این حال را طاعون ادعا کردن برای یک طبیبی که از جدیت و شرف طبابت نصیب داشته باشد يات معامله جدی شمرده نمیشود مع مافیه برای این همه وقوعاتی که از اول تا باینجا عرض کرده آمدم و وقوعاتی که تا تاریخ آمده و گذشته است استنباط کرده بکمال اطمینان عرض کرده می توانم که در این حال حاضر المرض طاعون نمیباشد تا بحال اصولیکه تطبیق کرده شده عبارت از يك کمانی بود كه يك مرض متعدی موجود است مع مافیه در خصوص بقای آن بالغو آن باقی الحال و یا بعد از تحقیق دیگر حکم اعلیحضرت هماپولی تعلق دارد و من الله توفيق محرر يوم یکشنبه ٢٤ شهر جمادی الثانی سنه ۱۳۳۳ دكتور منيربيك

( از محکمه اطلاعات )

( از بدخشان رسیده ) اینکه روز دوشنبه ۱۱ ماه جمادی الثانی بعمل دونجه روز در جوسا ابر پیدا شده باران شروع بیاریدن نمود همینکه دو ساعت از نزول باران و مداومت باران منقضی گردید از دره جوز کوه علامات آمدن سیلاب ظهور نموده از مجرای دره که آب دهشتناك سيلاب بيك جوش و خروش مدهشی خارج میشد اطراف خود را عموماً در زیر جریان خود در آورده راه پیمانی می نمود – موسفیدان و کهن سالان شهر فیض آباد عموماً بهمین يك سخن اقرار داشتند که در مدت العمر خود سیلابی بدین وخامت ندیده و نه شنیده ایم – قربان محمد نام شخصی باشنده کبی

کامکان بجهه فروش نمك در بازار شهر فیض آباد آمده نمک های خود را فروخته جریده همراه مرکب های خود روانه ماوای خود بود در مقابل روضه مطهره خرقه شریف زاد هم الله شرفاً و تعظيماً با سیلاب خانه خراب بغتاً تصادف نموده و سیلاب مدهش دفعتاً مرکبهای او را بلعیده غرق و ناپدیدار ساخت قربان محمد بتلاش خلاصی جان خود افتاده اگرچه مردم بسیار باطراف آن پراکنده بودند و باحوال قربان محمد مذكور افسوس و حسرت خورده حتی الوسع در رهائی دادن او می کوشیدند اماسیلاب سیاه روی که خزیده و جهیده لحظه بلحظه افزونی میگرفت هیچکس را طاقت آن نبود که در عقب يك شخص جان بلب رسیده خود را بآب مذكور انداخته محو و هلاك گرداند همان است که قربان محمد مذکور مرگ را با خود دست و گریبان دیده رخ بطرف آستان مطهره روضه خرقه شریفه نموده نیازمندانه يك التجای خلاصی خود را نموده و هنوز از عرض التجا کیشی خود خلاص نگردیده بود – که موج سیلاب همچون يك براگاهی قربان محمد را برداشته بشکلی غرق و ناپدید نمود همه که حاضران را اشک در دیده پدیدار گردید – و از عقب قربان محمد بصدها و هزارها خروار سنك های بزرك و كوچك و ريك و گل و درخت و غیره را سیلاب از کوه می آورد که قربان محمد با آنها آمیخته بدریا ب کوکچه ناپدیدار گشت دریا ب کوکچه با چنان وسعت و عرض و طولی كه مالك است آنقدر مملو گردیده بود که دهنه مجراهای پل خشتی قریب دو ساعت مسدود گردیده بود و هر قدر آسیاب و آبادی که پدر مذکور بوده همه را خراب و مهدم گردانیده برده سیلاب مذکور بقدر دو ساعت بهمان يك قرار ترقی و طغیان داشت – بعد از ان رخ به تنزل نهاده خاموش گردید – فردای آن که روز سه شنبه ۱۲ ماه حال باشد جناب جلالت مآب حاجی محمد گل خان جرنیل نظامی با منصب داران عساکر ظفر مآب دربار عسکری جمع بوده مشغول خدمات محوله خود بودند – که دفعةً قربان محمد مغروق در مجلس عسکری حاضر شده ادای سلام نمود. جناب جرنیل صاحب و همه حاضرین که از احوال روز گذشته قربان محمد متاسف بودند محیرت دوچار شده خوب تحقیق کردند که خود قربان محمد مذکور است جویای احوال او شدند – بیان سرگذشت مردن و زنده شدن خود را بدینقرار شرح داد – در وقتیکه آب مرا فرو برد تا بچند قدمی دست و یا زدن و بی اختیارانه رفتن خود در زیر آب بخوبی میدانستم بعد از ان از شدت صدمات امواج و مسدودی نفس از هوش بر آمده باحوال خود ندانستم بعد از نیم ساعت تخمیناً آب مرا بالا کرده و سطح بر آورده بود که از هوائی که بدماغ من رسیده بهوش آمده چشم خود را کشودم خود را بر سطح آب و يك چوب بید بری را در پهلوی خودم وجود یافتم به بسیار ناتوانی دست دراز کرده چوب را گرفتم و بیادم آمد که یک جاه پر از گندم و دو فرد گاو قلبه دارم همه را در راه نجات خود


صحیفه ١٤ سال چهارم شماره ٢٠

به خیرات کردن بدرگاه خداوند تعالی قبولدار شدم و چوب را محکم گرفته گاه در تحت آب گاه در سطح آب سیلاب خانه خراب ما را بی اختیار همچون برگ گاهی می برد بحال بسیار ضعف و نقاهت گاه با خود گاه بیخود گرفتار همین احوال بودم که دفعتاً خود را بيك زمین از آب پر کناره حس نمودم چشم کشاده بدقت ملاحظه نمودم که در قرب قشلاق کری و باغ شاه بعد ازان کلاسه گروه راه مفروق آمده ام بلب شهر افتاده ام همانست که از جای خود برخواسته در قشلاق رقم شب را در قشلاق گذرانیده اليوم بحضور شما حاضر شدم تا همه عالم بدرستی بدانند که خداوند زنده را چسان می میراند و مرده را چسان زنده می کنند . اگر تیغ عالم بجبند زجای - نبرد رکی تا نخواهد خدای - از حضور جرئیل صاحب فوراً يكتوب چکمن بدخشى اعلى و يكصد روپيه نقد و از طرف همه حاضرین و غیره برادران دین و ملت واحداً واحداً فرداً فرداً برای قربان محمد مذکور عطاء و بخشش فرموده شد. بعد از ان قربان محمد بعوض مرکبهای خود دیگر مرکب و آلات کارآمد خود را خریداری کرده همچنان که از خانه خود برآمده بود همچنان واپس بخانه خود عودت نمود فقط .

حوادث خارجیه
( خلاصه وقائع جنك )
آتش خاموش نشونده ، ياجنك اوروبا
از زمانهای پیشین اساطیر الاولین روایت میشود که چون زردشت، بدعوی پیغمبری برخواسته دین آتش پرستی را در فارس قدیم اعلان نمود بنا بر اثبات دعوای خود به اظهار بعضی خوارقها نیز پرداخت که از انجمله ، آتش خاموش نشونده آتشکده فارس را بر افروخت، میگویند در میان کانون آتشکده مذکور دو چوب صندل را بر یکدیگر استناد داده آتش داد. همین دو چوب هزار و چند سال - یعنی تا زمان سعد اقتران شب ولادت نبوی صلى الله عليه و آله وسلم - شعله افروزی نموده هیچ خاموش نشد. میگویند که چون زردشت بعلم نيز نجات وسيميا و دیگر حکمیاتی که در بنوقت معلوم و معروف نيست خيل دانا وحكيم يك شخصی بود. گویا به تسخیر خواص اجرام علويه كامياب آمده خاصیت آتشی و سوزندگی سیاره مریخ را بر همان دوتخته پاره چوب صندل به رصدها و طلسمها تطبیق و برابر کرده از تأثیر آن چوب پاره های مذکور برا بیمه شعله افروزی هزار و چند صد ساله خود دوام ورزیده توانسته است .
این جنك حاضره اور وپارا اگر همچنان يك آتش خاموش شونده زردشتی مریخی بگوئیم جادارد زیرا از وقتی که این آتش در گرفته است تا بحال بجز آنکه رفته رفته دایره احتراق خود را وسعت داده رفته است و شدت و دهشت خود را روز بروز افزون کرده است دگر هیچ چیزی ازان دیده نشده است
صد ساله

احوال و وقایعی که از خبرهای مختلفه تشکیل یافته از قرار ذیل است در رزمگاههای مشرقی خودروسها بر شکست های فاحش در کلیسیا و پولیند اعتراف دارند. جرمها فتوحات خود شانرا در هر هر طرف ممالک روس بمنعه ها مینویسند ، حتی از فتاح و ارشاو و سر راست بسوی پتر و کراه رفتن خودشان نیز زمزمه ها دارند. در رزمگاههای مغرب جرمتها از پیشرفت خودشان سرد است بسوی بندرگاه کیلی و غلبه بر غلبه خودشان حکایت میکنند . و انگلیزها و فرانسیها با وجود اعتراف پر حمله های مهاجمانه و تقدم جرمها و طاقت نیاوردن هما کر خودشان بمقابل آتشها و غاز های زهر ناکی که جرمها استعمال میکنند، باز هم از مدافعت شدیده خودشان ، و تلفات عظيمة جرمها و پسپا کردنها بیانها میدانند. کارستانهای تحت البحری جرمها نیز بشدت دوام دارد . در هر گاه و بیگاه خبرهای غرق شدن کشتیهای تجاری انگلیزی بشواتر میرسد که در میان این کشتیهای غرق شده کیها مانند و لستیانیا ، کشتیهای عظیم الشانی نیز هست که موجب ریزه ریزه شدن جکرهای تمام ملت انکلیز شده است. یکان کشتیهای بزرگ بزرك جنكي شان نيز كاهي بسلك و گاهی بضرب ترك و گاهی از طرف تحت البحرها غرق میشود که به این سبب ضررها و زیانهای قوه بحریه دولت انگلیز که معظمترین قوتهای بحریه دنیا شمرده میشد يك چیز ظاهر و معلو مدار است . یکی خود رابازی دادن و بر چشمهای عالم خاک پاشیدن است و یکی این است که حقیقت و بدهیات را انسان انکار نکند. چیزی که حقیق و بدهیست همین است که همه دولتهای معظمه که به این جنگها گرفتار آمده اند به خسارتها و ضرر های عظیمه گرفتار آمده اند. و فحوای ضرب المثل « سر بزرگ دردش هم بزرگست » و همانکه معظمتر بوده ضرر و زیانش هم عظیمتر بوده است که به انحساب انگيز وروس دردهای کمر شکن یافته اند.

نغمه که نو در طنبور جنگ زیاده شده است همانا روایتهای داخل شدن ایتالیاست در جنگ - تا به این وقت اگرچه بتمامها این حوادث تأیید نیافته است مگر اخبارهای انگلیزی انقطاع مناسبات سیاسیه را در مابین ارستر و ایتالیا نشر نموده اند که باز هم بصورت رسمی تائید و تأکید شده است و ایتالیا یکی از عضو های مهم اتفاق ثلاثه است که آلمان ، استریا ، ایتالیا میباشند . در آغاز اعلان جنك مشوره متفقین خود بیطرفی را اختیار کرده چرا که سواحل ایتالیا از هر طرف بازو مفتوح بوده محافظه آن از گلوله باری کشتیهای جنكي انكليز وفرانس خیلی دشوار مینمود ، و لایت بفردی که از اشتراك جنك او به متفقینش و خودش میرسید از سیطره فیش نمیرسید بلکه بیطرفی ایتالیا برای متفقینش فایده هم میرسانید . اما باين شايعة اشتراك جنك ایتالیا هیچ معنا داده نمیشود که آیا بکدام طرف باشد.

نغمه دیگری که در طنبور افزوده خبر اتفاق دولت ژاپان و چین است که بسبب قبول شدن شرایط اولتها توم دولت ژاپان از طرف دولت چین، این هر دو دولت شرقی آسیا در باب مسئله
از طرف دولت چین،


صحیفه ۱۵
آسیا باید از آسیائیان باشد، دست یک کردند. هیچ شبهه نیست که بسبب این اتفاق و داخل شدن چین در تربیت و تعلیم ژاپان اقصای شرق رتمام اقصای غرب غالب وفایق بیایند. تصور شود که اكر بكبار يك دولت ششصد و شصت مليون نفوسة مترقبة متفننه قویه از عرق اصفر در دنیا میدان براید حال غربیان یکجا منجر خواهد شد ....

از دار دنیل ، و مرور از آبنای آن کشتیهای جنگی انکلیز و فرانس اعتراف عجز نمودند. زیرا بعد از غرق شدن در بدنوت ها و تحت البحر های المکلیزی و فرانسوی در مدخل اینا دیگر خبری نیامده اما میگویند که رخشکه کشتی مقصد خودشانرا از لندن میخواهند ولی از انهم خبرهای فیصله کنی میرسد ، واقعات هم در يك سكوت عمیق پیچیده رفته است که از هیچ خبری اثری در اخبارهای انگلیزی از الطرف دیده و شنیده نمیشود. اگرچه از طرف عراق بعضی زمزمه های رجز خوانی بکوش میرسد ولی اخبارهای جهت مقابل آن ترانه ها را بی سر و بی آهنگ ادعا میکنند .... آنچه دیگر طنبور که خیلی بیصدا میباشد تبدلات و انقلابات است که در پارلمنت انگلستان پیش آمده است که ازین تبدلات احتمال يك انقلابات بزرگی در عالم سیاست حاضره و جنك موجود ملحوظ شمرده میشود .

اقتباس از جریده گرامی حبل المتین
《 شرف و قومیت 》
در عالم شهود وسلسلة وجود حب وطن وحفظ استقلال قومی و صیانت شرف ملى وتضامن جنسی واسطه ترقی و نردبان تعالی شناخته شده هر قوم که افرادش از وجود این عواطف عالیه محروم باشند ولو اینکه در شجاعت تالی رستم و در سیاست و تدبیر ثانی بوزر جمهر هم باشند هیچ وقت بدورة معالى وقبله تعالی صعود نخواهند نمود — اینکه امروزه اغلب دول متمدنه مسلح شده و افراد بشر جانهای خود را در کف نهاده بايك عالم شهادت و افتخار در میدان مجادله بقاء و معر که حیات مشغول فدا کاری و جان فشانی هستند تماماً برای حفظ شرافت و عظمت و شوکت وطن خود میباشد — ارکسی از نقطه نظر تحلیل سلسله علل را تعقیب کند خواهد دید که علت و سبب حقیقی و اعتلاء اقوام همان محبت وطن و محبت استقلال وحب آزادی و شرف است .

کذا ( سرخس )
چند روز قبل از طرف حاکم سرخس روس بنظر اشاره فرمانفرمای تاشکند حکم شد که شهر را چراغانی نموده و برای يك شهری که مجدداً روسی ها از آلمانی ها پس گرفته جشن بگیرند ولی اسم و عنوان شهر در میان نبوده چراغانی مختصر به عمل آوردند و این جشن گویا برای اسکات تراکمه بوده — چونکه از بعضی رؤسای تراکمه زمزمه های نامساعد شنیده میشود .

سال چهارم
شماره ۲۰
یکماه قبل هم بحكم امپراطور روسيه كمك مالی و افرادی مجدد از تراکمه خواسته و تراکمه تاکنون زیر بار نرفته اند نفوذ دولت روسیه بواسطه جنگ در ساری قمیش واردهان و فارس در ترکستان وقفقاز سست شده و بازار تجارت و کار بقسمی از رونق افتاده که تاصد سال دیگر تلاقی آنمحال است از مذاکرات پالتیک نا اندیشانه مأمورين روس منتها درجه تزلزل در ارکان روسیه دیده میشود چندی قبل ۳ نفر از اتباع عثمانی را به جرم مفتش از تاشکند ترکستان دستگیر و هر سه را بدار زدند در صورتیکه سندات تفتیشیه آنها را ظاهر نکردند امیر اطور روسیه حکم بوزیر مالیه نموده که ۵۰۰ ملیون سند دولتی چاپ کرده و بعنوان بانک دولتی برای مخارج قشون وجه مزبور را از تجار جمع آوری نمایند. در گنجه بك انبار توتون و تنها کو که متعلق به يك تاجر المانی بوده از طرف روس توقیف و قیمت ۱ مليون منات معرض فروش گذارده شده است. در مدت نه ماهه جنك على التوالى كه شهرت داده شده اسرای المانی را به سرخس خواهند آورد اما تا حال یکنفر ازان امرا دیده نشده و حال آنکه آوردن اسرای المان در این موقع بصفحات ترکستان خیلی بحال روس نافع است ، فقط بك عده از امرای اطریش که آنها هم اصلا از اهالی سرب هستند به سرخس آورده اند جراید روسیه این روزها از فلاکتهای پی در پی و تلفات وضایعات مالی و جانی سریها مینویسند آنچه بدست اطرش ها مقتول و گرفتار نیامده بيك نوع و با و نا خوشی که هیچ وجه معالجه ندارد دوچار آمده اند چنانچه در يك روز بواسطة این ناخوشی فقط ۶۸ نفر طبيب فوت و ۱۵۲ نفر هم مبتلا شده که در تحت معالجه اند از این قرار تلفات سایر اصناف بچه اندازه خواهد بود و ۹ شهر از ولایات وبلاد معظمة سرويا بواسطة بمباردمان پی در پی اطریشها بكلى مهدم و مبدل بيك توده خاکستر شده و نوعی قحط و غلا در تمام - و یا واغلی از نقاط روسیه حکم فرما است که برای بذر و تخم زراعت زارعين عريضه بدولت داده و بذر خواسته اند .

نقل از اخبار رعد
سلاطین و شاهزادگان آلمان
که در جنگ هستند
عملیات و خدمات نظامی امپراطور و سلاطین و شاهزادگان آلمان را در جنگ جراید چنین صورت داده اند .
* * *
بعد از دو هفته از شروع مخاصمت امپراطور « ويلهلم » با انات ماژور خویش از برلن به فرونت غربي جنك شتافت و در عملیات جنگی بلژيك و فرانسه که در منتها درچه شدت بود مداخله داشته و از آنجا به میدانها و خطوط جنگی فرونت شرق رفته عملیات حربیه قوای خویش را با روسها نظارت نموده و بواسطه کسالت مزاج به « برلن » برگشته و بعد از چند روز توقف به میدان فرانسه عزیمت کرد .


سال چهارم صحیفه ١٦

اردوگاه عمومی امیر اطور اول دفعه در « كويلاتتز » و ثانيا در « لوكزامبورك » وبالاخره بالنادر خان « فرانسه » مقرر گردید بدون آنکه نقطه آن بطور قطع معین گردد .
کرون پرتز « ولیعهد آلمان فرمانده کل قشون نجم باز نرال ( كتولدورف ) رئيس الاماز وروی و عساكر مذبوره بين ( وردون ) و ( روز ) جنگ می نمایند .
سایر پسران کوچکتر امپراطور نیز در فرونت های مختلفه جنك هريك مشغول خدمات نظامی خویش می باشند .
١ فرزند دویم قیصر « برنس ایتل » فرمانده پریکا د اول پیاده نظام کارد پروس است
٢ سومین و چهارمین فرزند قیصر « برنس ادالبوت » و « برنس اگوست ویلهلم » هردو در اردوگاه عمومی مشغول خدمت بودند و بواسطه صدمه که از اتوموبیل به « پر اس اگونت » رسید مجبور به مراجعت برلن و معالجه گردید
٣ پنجمین پر امپراطور « پرنس ژوهاشیم » در کردارمه یازدهم صاحب منصب و اردو نانس ژنرال « بلوسکو » می باشد و در پروس شرقي ومقابل روسها جنگ می نماید و بواسطه زخمی که در جنگ بوی رسید چندی برای معالجه زخم معاونت به مریضخانه نمود .
٤ پرنس هانری « برادر كوچك قيصر ويلهلم اميرال بحری است و چندی نیز در اردوگاه عمومی در انا مازور خدمت میکرد
٥ پسر بزرکوی « پرنس والدمار » فرمانده پنجمین دوزیون اتوموبیل های زره پوش جنگی آلمان است .
٦ پسران برادر دیگر امپراطور « پرنس لئوپوند » در رژیمانها هو سارد کارد امپراطوری پروس صاحب منصب وداخل عمليات جنگی میباشند و صورت شاهزادگان خانواده هو هانزلون ( فامیل امپراطوری ) از این قرار بود که ذکر شد .
٧ پادشاهان « باویر » در تامبورك و « ساكس » داخل عمليات اکثیف یعنی حاضر السلاح نیستند و کاهگاهی بمیدنهای جنگ و باز دید قشون به فرونت رفته و معاودت مینمایند و ولیم هدان آنها در کار فرماندهی میباشند .
٨ بسیاری دیگر از پادشاهان فعلی المنان که داخل صاحب منصبان كثيف و مشغول خدمات نظامی میباشند :
پادشاه « هی » « پرنس شارل » فرمانده رژیمان ۸۱ پیاده نظام « دوك ارنست » فرمانده رژیمان ۵۳ « برنس شومبورك » و پرنس هانری فرمانده هان رژیمان ١٤ هو سارد
کران دوك دوهن « و » دوك بر نسويك « داماد امپراطور » و پرنس والدك « در جز و افواج ایالت خویش مشغول خدمات نظامی و نیابت سلطنت ملک خود را به زوجه های خویش مفوض کرده اند .
٩ « پرنس هولتين » برادر ملکه آلمان و « پرنس ارنست » و « پرنس ماكس » كه هريك والى يك امارت مستقلی هستند در افواج و فرونت های شرق و غرب مشغول خدمات نظامی میباشند .

شماره ۲۰

ولیعهد با و پر سردار قشون ششم و برای ولیعه ده ورتا ميرك « سردار قشون چهارم است و سه پسروی در صفوف مختلفه در آتش جنك مشغول خدمت میباشند . برنس گراد باویر در حین جنك بار زیمان سوار خویش مجروح شده و « پرنس وید » پادشاه سابق آلبانی فعلا در دویزیون ششم سواره نظام سمت ماژوری را دارد . تا کنون هفت نفر از شاهزادگان آلمان در جنگ مقتول شده اند و يك نفر شاهزاده فعلا در انگلیس محبوس است و این شاهزاده محبوس همان فرمانده کاپیتان معروف کشتی « آمدن » می باشد که بعد از آنهمه ابراز رشادت توسط قوای استرالیا دستگیر و به « لندن » فرستاده شد .

كذا ( مسلمان شدن يك خاندان امريكا )
صورت مکتوب :
با یکی از خاندانهای آمریکا از مدت چند ماه میشود که ساسه خط و کتابت را جاری کردیم و نتیجه آن این شد که در دل خود صاحب خانه واهليه اش الله تعالى بفضل خود يك تحريك مقدمي پیدا کرد و خواندن رساله ها و کتب اسلامی را شروع کردند و به هر هفته مکتوب فرستادند و استفسارات میکردند . وبالآخر آن خانه که عبارت از یکزن و شوهر و دو پسر باشد مسلمان شده شکر ایزد یگانه را بجا آوردند . والحمد لله رب العلمين و التهم زدفردا .
ه خاکسار صدر الدین
امام مسجد و وكنك لندن .

( آخر ترين خبرها )
جنك ايطاليا با اوستريا تائید نموده است . در دانیال کامیابی خلیفان پدیدار نیست . در رزمگاه مشرقی شکست روسها متواتر در رزمگاه مغربي جنك بشدت تمام دائر است دو کشتی جنگی دیگر خلیفان جدید در بحر سفید اضرب تارپید و غرق شده است . زیپلینهای جرمن بمبهای متعدد پرلندن انداخته آتش افروزی بزرگی بوقوع آمده است . دولت عثمانی بر تمام دولتها اعلان نموده که قنال سویس را در احاطه جنگ داخل کرده است و اگر بکشتهای بیطرفها صدمه برسد ذمه دار آن انگلیس و فرانس خواهد بود . کشتیهای تحت البحر جرمنی در فرقانی کشتهای دشمن روز افزونی دارد . یک مرکز تحت البحر های جرمنی در بحر روم قایم گردیده کشتیهای بسیاری از دشمن را غرق کرده میروند و قتال سویز هم از انساب در زیر خطر مانده است . از قفقاس و مصر خبرها در میان نیست . در بصره عربهای مجاهد بسیار ترقی کرده اند . از حرکات امریکا بر خلاف زاپان و حمایت چین اندیشها پیدا شده است .

در چاپ خانه حروف دار السلطنه کابل طبع گردید
همه مقاله هائیکه دستخط ندارد از طرف مدیر و سر محور محر ریافته
محمود طرزی


شرایط خریداری

وار السلطنة | ولایت داخل افغانستان
قیمت سالیانه هشت روپیه کابلی | سالیانه چارده روپیه کابل
قیمت ششماهه پنج روپیه کابلی | ششماهه هشت روپیه کابل

در خارج افغانستان
هر جائی که باشد با اجرت پوست
قیمت سالیانه | ده روپیه انگلیزی | قیمت ششماهه | شش روپیه انگلیزی
سه ماهه اشتراء قبول نمیشود
يك طلای پوند انکلیزی پانزده روپیه گلدار است . از همین قرار حساب کنند .

یاد آوری
همهٔ کار داران نظامی وملکی وجملهٔ خریداران سراج الاخبار افغانیه اعلان و خبر داده میشود: اگر از يك جابديگر جا بروند و بیایند میباید که بيك رقعه ممد بر و سر محرر را خبر بدهند که من در فلان جا بودم و حال در فلان جا میروم اخبار مرا در انجا بفرستید . هر گاه همچنین يك رقعه شان برای ما نیاید و اخبار شان برای شان نرسند حق شکایت را ندارند .

( شرایط درج کردن اعلانها )
سوداگرانی که مال تجارتی و صنعتگرانی که صنعت خود شانرا در سراج الاخبار افغانیه اعلان و اشهار کردن میخواهند، و یا دیگر هر رقم اعلان و اشهاریکه باشد از قرار شرایط ذیل درج و شایع میشود : اعلانیکه در متن اخبار از یکبار تا به پنج بار نشر و شایع شود بر سر هر سطر ١ يك روپيه كابلى و اگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند فى سطريك قرآن يعنى نيم روپيه کابلی اجرت گرفته میشود اعلانیکه درین ورق وقایه درج شود از یکبار تابه پنج بار فى سطريك قرآن يعنى نيم روپيه کابلی واگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند فى سطر سه شاهی اجرت گرفته میشود . طول سطريك ستون اخبار ما ( ٣ — اينچ — ٤ — سوت ) میباشد هرگاه شخصی اعلان خود را متمادياً تا يك سال نشر کردن خواهد ووجه يك ساله را پیشکی ادا نماید در ورق پشتی بر هر سطری ستاد اجرت گرفته میشود .


اعلان

عموم مشتركين كرام خود را
یاد آوری میکنیم

هر قدر سعی و کوشش کردیم که از شکایت نرسیدن اخبار مشترکین کرام دارالسلطنة کابل خود رهایی یابیم ممکن نشد لهذا با دا کخانه مرکزی دارالسلطنة کابل يك مقاوله نموده دا کخانه مشار اليه تقسيم و توزیع اخبار ما را که بهمه مشترکین کرام ما برساند در عهده همیت خود قبول نمود. مشترکین کرام دارالسلطنة خود را تبشیر و یاد آوری میکنیم که بعد ازین اخبارهای شان بدون واسطة غير فردا فردا بواسطه آدمهای دا کخانه نخود شان میرسد.

اعلان

از اداره

کتاب سال اول سراج الاخبار افغانيه مجلد
کتاب سال دوم ۰۰۰ مصور مجلد
کتاب سال سوم ۰۰۰ مصور مجلد
علم و اسلامیت
آن چه باید کرد؟
ادب در فن
توحید

این کتابهای فوق در اداره موجود است. هر کس که آرزوی خریداری آرا داشته باشد به اداره مراجعت کنند.

اعلان

جزيرۀ پنهان

هو سکاران مطالعه آثار ادبیه را مژده ! ازین نمره نوینر رسیده گلزار، مطبعه عنايت ، كام جانرا شيرين نمائید : « جزیره پنهان » يك ناولیست که قوت علم و معرفت وسعى و غيرت را برای اساس زندگان نوع بنی بشر منظر ثابت و جلوه کر میسازد. هم حکایت ، هم عبرت هم فن ، هم فضیلت ! خوبی چاپ ، خوبی کاغذ خوبی تصورش علاوه، قیمتش نظر بخوبهای باطنی و ظاهریش بسیار ارزان ! تنها (٦) شش روپیه محل فروخت نفس مطبعه عنایت در ده افغانان و دکان باز محمد در بازار ارک، دكان غلام محمد متصل در مدرسه شاهی .

اعلان

از مطبعه عنایت

قیمت روپیه کابل
سیاحت پر دورا دور زمین بهشاد روز مجلد ۲
سیاحت در جو هوا مجلد ۲
سیاحت در زیر بحر مصور مجلد ۲
از هر دهن سخنی و از هر چمن سمنی مجلد ۲
روضهٔ حکم مجلد ۱

هر کس که آرزوی خریداری این کتابهای مافوق را داشته باشد از خود مطبعه عنایت در ده افغانان از نزد عبد الرووف سر مرتب و از دکان باز محمد کتابفروش در بازار ارک و از دکان غلام محمد کتاب فروش متصل مدرسه شاهی بقیمتهای معینش خریداری کرده میتوانند.

و اگر از خارج افغانستان آرزوی خریداری کتابهای ما فوق را بکنند بادارهٔ سراج الاخبار افغانیه مخابره کنند.


امان افغان
۱۳۲۹

شماره ۲۱
سال چهارم

فهرست مندرجات

علوم و فنون ( عرفان پروری های اعلیحضرت همایونی )
اخلاقیات ( دین ، دولت ، ملت ، وطن )
حوادث داخله از محکمه کوتوالی ترکستان مرقوم نموده — مرثیه — كذا از محکمه کوتوالی ترکستان — مکتوب از میمنه — مکتوب از قندهار —
حوادث خارجيه مسجد اسلامية افغانيه — ايضاً مسجد اسلامية افغانيه — احوال ماوراءالنهر از نامه نگار کری و مرو — ترجمۀ اخبار های انگریزی — قبضۀ زمین بذریعۀ غازها — حکایتهای محاربه — بيان يك سباح امريكاني — مزاح جرمنيها — حمله در دانیال — يك فصل نا گفته تاريخ — جنك سرحد قرانه — ملاقات قیصر جرمنی باشهنشای فرانس ژوزف — ملاقات يك نامه نگار بايك افسر مجروح جرمنی — خود کشی يك داكتر جرمنی — زمیان قسم جدید — خلاصه آخر ترین خبر ها —
تصاویر ذات عالی معین السلطنة صاحب انجم — جنتلمن افغانی محمد علی خان مروی تجار — منظرۀ خرابهای میلانی پغمان — دروازۀ باغ شاهی جلال آباد — يك منظره از سرحد هائی بلوچستان — يك اسکول در کراچی —


اعلان
از صنایع پروریهای ذات ستوده صفات اعلیحضرت سراج الملة والدین پادشاه رقیخواه دولت علیه افغانیه و سعی و همت جناب جرنیل کارخانه جات، ماشین خانهٔ مبارکه دارالسلطنه کابل علاوه بر ایفای حوایج دولتی و عسکری مانند آلات حربه دفاعیه و اونیفورمه های عساکر شاهانه وغیره، بعضی دیگر مصنوعات داخلی که از ان اهل وطن استفاده میتوانند نیز ساخته شده است که از حضور اعلیحضرت همایونی حکم فروش آن صادر گردیده است: محل فروش این چیزهای، ذیل (دکان عبدالله خان در بازار ارك) میباشد.

(۱) سرج های پشمینه با نی برنگهای مختلف که قیمت آن از قرار گزانگلیزی ۳ فونه مشخص شده در صند و قخانه جنسی هم بفروش میرسند
اقسام | قسم دوم | قسم اول
درجه ها | درجه اول | درجه سوم | درجه دوم | درجه اول
رقم | رنگ خودرنگ | رنگ خودرنگ | رنگ خودرنگ | تا حال ساخته نشده
قیمت | ۷ روپیه ۲۰ پیسه | ٦ روپیه ۱۰ پیسه | ٦ روپیه ۱۸ پیسه | ۷ روپیه
درجه دوم قدی کلفت قیمت آن ۱۰ پیسه زیاده شد
کشمیره های قسم اول درجه دوم از قرار گز انگریزی | کشمیره چهارخانه ۷ روپیه ۳۵ پیسه | کشمیره رهدار هر رقم ۷ روپیه بیست پیسه

(۲) جراب ها | تکمه های جرمی محراب و منبردار
رقم | تکه بانکه زوج | راهدار زوج | معمولی زوج | کلان فی درجن | میانه فی درجن | خورد فی درجن
قیمت | ۱ روپیه ٥٢ پیسه | ٤٥ پیسه | ٣٦ پیسه | ۱ روپیه ٤٠ پیسه | ۱ روپیه ۱۰ پیسه | ٥٥ پیسه

(٤) کروره های جدید ساخت
رقم | ازداف کتابه دو کرده و دو ناره | زه باف يك اسپه دو کرده تازه | يك اسبه بار تاره نخی
قیمت | ۸ روپیه و ۳۳ پیسه | ۹ روپیه و ٢٤ پیسه | ٦ روپیه و ۱۱ پیسه
رقم | چرم باف دسته بادامی دو اسپه | چرم باف دسته دولانه بك اسپه | دسته دولانه یکی باز اسپه | چرم باف همرکان
قیمت | ٤ روپیه و ٤٨ پیسه | ٤ روپیه و ٤٦ پیسه | ٤ روپیه و ۲۳ پیسه | ٤ روپیه و ۱۳ پیسه
رقم | قبضه برنجی کلیت نمره توپخانه | قبضه کلیت نقره از چرم سه لایه توپخانه | زه باف رقم سواری سامی کلیت | زه باف دو تاره رکابی
قیمت | ۳ روپیه و ٥٥ پیسه | ٤ روپیه و ٥٧ پیسه | ٥ روپیه و ٥٤ پیسه | ٥ روپیه و ۹ پیسه
رقم | رکاب از نخ | چرم باف میانه چوب بست زنانه | ارزین سواری تیغ چرمی | زنانه ابریشمی خیاطه
قیمت | ٤ روپیه و ١٥ پیسه | ٥ روپیه و ۸ پیسه | ٤ روپیه و ۸۹ پیسه | ٥ روپیه و ٥٨ پیسه
رقم | دسته بادامی تیغ چرمی | دسته دولانه سامی برنجی کلیت نقره | از زین سواری دولایه تیغ چرمی کجك دار | چرم باف ما بین پیت يك اسپه
قیمت | ٤ روپیه و ۱۹ پیسه | ٤ روپیه و ٤٥ پیسه | ۸ روپیه و ۱۲ پیسه | ۸ روپیه و ٥٩ پیسه

(٥) اقسام گلهای مصنوعی سر
قسم | کل جرین | گل نافرمان | کل شبو | کل برچینه
قیمت | ٥ روپیه و ٣٦ پیسه | ٦ روپیه و ۹ پیسه | ٦ روپیه و ۳ پیسه | [?]
قسم | شکوفه نارنج | کل یاسمن | کل استون | چنبیلی
قیمت | ۷ روپیه و ٤٥ پیسه | ۹ روپیه و ٥٨ پیسه | ٥ روپیه و ۳۸ پیسه | ٦ روپیه و ۸ پیسه
قسم | شکوفه سیب | کل گلاب | کل سوسن | کل گندمی
قیمت | ٦ روپیه و ٣٥ پیسه | ۷ روپیه و ۱۲ پیسه | ٦ روپیه و ٥٤ پیسه | ٦ روپیه و ٥٤ پیسه

◆ والمشتهر ◆
( میر محمد هاشم دفتری کار خانه جات )
( کیدان نظامی )


صحيفه (۱)
سال چهارم
شماره: (۲۱)

سراج الاخبار افغانستان
١٣٢٩

قيمت ساليانه
در دار السلطنة كابل ۸ روپيه كابلى
در اطراف داخله مملكت
با اخراجات داك ١٤ روپيه كابلى
در خارج مملكت
با اخراجات داك ١٠ روپيه انگليزى
هر پانزده روز يكبار نشر ميشود
قيمت يك نسخه آن در كابل يك پيسه است
(اوراقى كه درج نشود اعاده نميشود)

مدير و محرر محمد
محمود طرزی
اداره سراج الاخبار و مطبعه
در ماشينخانه دار السلطنة (كابل)
همه امورات تحريريه به اداره خانه
بنام مدير فرستاده ميشود

تاريخ ۱۵ شعبان ۱۳۳۳
تاريخ انگریزی ۲۸ جون
تاريخ شمسی ٦ سرطان ۱۲۹٤

ميورزند ، كذالك براى بر رسانيدن افسران قابل و با كمال حربيه . وتدارك اسباب تعليم وتربيه صنوف ثلاثة عسكريه ، مجلس عالى عسكرى . را در و مكتب فنون حربية شاهانه ، قايم فرموده اند كه در هفته يكبار بالذات در ان مجلس اثبات وجود فرموده با جناب سپه سالار صاحب . و مدير مكتب حربية ، و معلم فرقه نمونه و ديگر معلمان مكتب مذكور و اعضاى مجلس مزبور مذاكرات و اجراآت بكار ميبرند كه از نتيجه اين تشبثات و اقدامات اجتهاد پرورانه عالى شان انشاءالله بى ترقيات مهمه را دولت و وطن و ملت مقدسه ما استقبال خواهند نمود .

در هفته گذشته ، مراسم افتتاح توزيع مكافات شاگردان مكتب فيض مكسب ( مدرسة عاليه حبيبه ) كه همه ساله اجرا شدنى ميباشد بعمل آمده بود . اما امسال اين مراسم بيك احتفال و دبدبه و طنطنه عال العالى بوقوع آمد كه تا بحال امثال آن ديده نشده بود ذات عالى نظارت پناهى معين السلطنه صاحب افخم بعد از استحصال اراده سنيه همايونى موضع اجراى مراسم مذكور را در جامع نورلامع بزرك عيدگاه تعيين فرموده اكثر بزرگان و مأمورين دولت و اكابرين را از علما و شرفا در آنجا دعوت فرمودند . ارباب مناصب و مراتب ملكى و عسكرى جملةً بالباسهاى نيم رسمى شان ملبس بوده بر چوكيهاى كه به انتظام درست دربارى در زير سايبانها و شاميانه هاى بسيار عالى ترتيب يافته بود بوضعيت دربار هاى رسمى جمع آمده نشسته بودند . همه اسباب ها و آلات امتحانيه علميه و فنيّه ، و تحفه ها و هداياى انعاميه به ترتيب بسيار درست و منتظمى حاضر و چيده شده بود ، از جمله هداياى انعاميه كه براى مكافات شاگردان از طرف ذات عالى شهزاده عرفان وساده معظم ما ترتيب شده بود يكى يكساله اشتراك « سراج الاخبار افغانيه » بود كه نخستين نسخه هاى اشتراك شان كه از شماره ( ۱۷ ) سال چهارم آغاز ميكرد بكمال فخر و سرور در ميان اشياى هداياى مكافات جلوه گرى داشت . « سراج الاخبار افغانيه » به اين قدر شناسى و مرحمت عالى نظارت پناهى تشكرات صميمانه مفتخرانه خود را عرض و تقديم مينمايد ، چون خود

علوم و فنون
( عرفان پرورىهاى ذات اعليحضرت همايونى )
( مراسم افتتاح توزيع مكافات )
يعنى جلسه سالانه بخش كردن انعامات بر شاگردان مكاتب عاليه بسايه عرفان آيه ذات شوكت سمات بادشاه مقدس حقايق آگاه معارف پناه ما اعليحضرت ( سراج الملة و الدين ) ادام الله دولته از روزى كه امور معارف دولت مقدسه متبوعه افغانستان بموجب امر و فرمان بادشاه ترقيخواه ذى شوكت و شان مايه عهده فرزند ارشد ارجمند شان ذات عالى شهزاده جوانبخت معظم حضرت سردار عنايت الله خان معين السلطنه ، صاحب افخم تعلق گرفته است يك رونق و ترقى نمايان و درخشانى دران ظاهر و عيان گرديده است كه از مشاهده آن دلهاى ترقيخواهان وطن عزيز مقدس را يك شوق و شادمانى عظيمى فراميگيرد .
اين شهزاده معظم كه نظارت هاى جليله امور معارف و حربيه هر دو به عهده درايت و فطانت شان محولست چون نقطه به نقطه و قدم به قدم همه افكار و خيالات خود شانرا در پيروى رضاى معالى ارتضاى ذات اعليحضرت قبله گاه مقدس خود شان حصر و صرف داشته اند . و ذات اعليحضرت بادشاهى يك توجه خاص جهانبانى شاهانه را در ترقى اين دو امور جليله مبذول ميفرمايند . از انست كه ذات عالى افخمى هيچ لحظه و دقيقه را در ترقى و پيشرفت اين امورات عاليه اهمال نميفرمايند و چنانچه در خصوص ترقى و تعالى علم و عرفان مملكت ، « انجمن معارف » را در دايره اقامتگاه عالى خود تشكيل داده به نفس نفيس عرفان پرورى خود شان در خصوص هر گونه ترقيات علميه و


سال چهارم
شماره ۲۱

این مدیر عاجز مسبب بیماری که دارم بالقنات بمحفل این مراسم احتفاد پرستان معارف دوست را حطی زیاده از بیان می بخشید، این وقت حاضر شده توانسته ام لهذا محرران اداره عاجزانه ارجمندان عبد الرحمن و عبد الهادی خارا که از تحصیل یافته کان همین مدرسه عالیه که امروز جلسة سالانه العام است میباشند مأموراً فرستاده بودم که کو ایف دیدی یافته صدای خرابه مواد تشریف آوری شهزاده عرفان و ساده آزاده و شنید کی خود شا را از قرار ذیل در قید تحریر آورده اند : معظم حضرت معين السلطنه صاحب افخم که نظارت امور معارف عمومیه در عهده جابليه شانست اعلان نمود. این وقت ساعت ربع بالا هشت را نشان میداد

روز شنبه ١٤ رجب المرجب ساعت ۷ داخل دائرة عید کاه شدیم. كثرت مردم ايام عید سعید را بیاد میداد اهالی مجلس برای تعظیم حضرت انظارة بناهی برپاخاستند و در حالیکه اگر بنظر دقت به بینیم، این روز هم بهیچ صورت از روز عید برادر محترم شان جناب نائب الحکومه صاحب قطعن و بدخشان سردار پایی می کرد. زیرا یک مجلسی که در ان از طرف نظارت معارف عمومیه حيات الله خان وهم محترم شان جناب سردار محمد عمر خان سردار صنایع برای طلبای افغان مکاتب افغانستان، انعام ها تقسیم می شود. شهادتنامه جمعیت عالی شان همراهی داشتند تشریف آورده رچو کی مخصوص خود ها تسلیم می شود، و اینهمه بيك جوش و خروش نامی در نظر هم ۱۰ کار قرار گرفتند بعد از احوال پرسی عمومی اهالی دربار یکبار ساکت شدند . ملکی و نظامی افغانستان اجرا می باید و اولاد وطن را برای خدا زيرا يك طالب العلم مدرسة مباركة حبيبيه عبد الاحمد نام از جماعت کاریهای گوناگون در حق وطن خود تعلیم و تربیت می کنند بهیچ وجه اعدادیه اول آغاز به تعوذ کرده و بصوت دلکش همه را مجبور به سکوت کرد آری کرا بار است که بر کلام ملك متعال جل جلاله دم زده تواند . از عید کمتر نیست

از توجهات جهان درمات اعلیحضرت شهريار اقدس أعظم ما و اقدا بعد از انکه دلهای مؤمنان این مجلس را انوار فیوضات قرآنی روشن مات و مساعی فوق العاده نظارت جليله معارف امیدهای بزرگ بزرگ در حق ساخت حضرت عالی نظارت پناهی برخاسته فرمود: توسیع معارف جديده و ارق ملت افغانیه به تکمیل نزدیک شده است.

خطابه عالی

امروز حضرت نظارت پناهی همه افسران ملکی و منصبداران نظامی پوشیده نیست که نردبان یکانه ترقی و واسطه نخستین تعالی عزو دانش است. را خواسته و همه طلبای علی را در عید گاه حاضر شدن امر فرموده و بس في علم و معارف هیچ دولتی بهیچ ترقی و خورده و نمیخورد تا امتحانات سالیانه که گرفته بودند ، کامیاب ها را تحسین و العام بدهند و هیچ ملتی فیضی نبرده و نمیبرد علم را هر قدر که بستانیم کمتر است والا بر دولت را از ترقیات مکاتب که از فیض توجهات شاهانه اعلی حضرت که شما مردم از ان پوره با خبرید، از اترونات خجسته صفات اعلیحضرت همایونی روحنا فداء يافته اند آگاه و مستحضر سازند احوالات مفصل این همایونی روحی فداه که دایم خیال شان در پی ندار كانت ترقی دولت عليه احتفال از قرار ذیل است. مستقله افغانیه است از بنای یک مکتب فیض مکسی که بنام نامی گرامی خود نام آنرا مبارک ساختند خودداری نتوانستند . و رشته آرا به دست جناب عمر محترم مكريم حضرت نائب السلطنه صاحب الفخم دادند میکه مدت یک و نیم سال میشود که بسبب اشغال كثيرة حضرت عمر محتوم کار مدرسه به من تعلق گرفته است. قبل ازان بسیکه به استادها و سر رشته دارهای مدرسه یک دستور العمل کافی و وافی داده نشده بود. و نیز بسبب تبدیلات سررشته دارهای آنها هر خیال هر سردشته دار اجرا پذیر می بود مدرسه در یک تعویقی افتاده بوده و هیچ نتیجه از ان بظهور نیامده بود

از ساعت (۷) مجد قبقه گذشته بود که از در واژه بزرگ سمت شرقي عبد كاه طلبای مکتب فیض مكسب حبيبيه به لباس میرسمی به ترتیب درست فوجی داخل میدان وسیع عیدگاه گردیده و به محل مخصو از اول برای شان معین شده بود رسیده و به اهالی محترم مجلس يك سلام با احترامی قرار آداب و قواعد اداو انهارد آنرا ایفا کردند. و بعد نجمد فيقه مكاتب ابتدائیه با تخته های بلندی که اسم هر مکتب را نشان میداد داخل شده به جایهای مقرره خودشان توقف ورزیدند و نیمساعت پسترازان دار المعلمين بحيث عملة متعلقة خود با ديگر نفری شامل شدند و قريب ۲۰ دقیقه بعد صدای فرحت بخشای موزیکه عسکری آمدن طلبای مكتب حربية مراجيه ) را اشعار و اخبار نموده وارد احاطه اجرای مراسم احتفال با شرف و اجلال شده در سمت جنوب جلسه بعقب چوکی های مدعوين كرام صف بسته احترام کردیدند و در مقابل شان بچه های مکتب خورد سال جدیدی غند اردلی بنظام مکمل و درست استادند و بچه های ملک زادگان مشکل بانفرى كار كننده كان ستاره دولت که این هر دو مكتب بمعيت مكتب جديد بها بالفرشا كردان مكتب حربية مراجيه آمده مقام و محل خصوصی خودشان که از ابتدا تهیه شده بود تقرر ورزیدند

من چون دستخط های مبارک و احكام مبارک حضرت قبله و كعبه القدسم
على
می
وقد
5
ورزیدند
را در کتاب های مدرسه که سال بسال تحریر فرموده بودند دیدم سقین دانستم که اعلیحضرت والا دریاب تعميم تعليم و تربيت يك توجه كامل ويك عزم مصمم دارند چون ما خدمتکار ا را در اطاعت و پیروی خیالات بسیار عالی شان صرف قدرت فرض و لازم است بنابران قرار همان ارشادات اعلیحضرت قبله اقدم خود من نیز توجه زیاده و زیاده نمودم و چون کار تعليم و تربيت علاوه برقوت عاقله يك بلديت تعلیمی هم بکار دارد بنابران اولا يك انجمنی از ارباب دانش و انتخاب سینش بنام (انجمن معارف) تشکیل داده و در مدت سه ماه فقرات منظور شده ساعه مدرسه و تجاویز آینده بزحمت و توجه زیاد سنجیده شده خلاصه کار کردگی انجمن معارف را

پی به پی آمدن طلبای مکاتب مختلفه به رنگ های گوناگون وطن


شماره ۲۱

سال چهارم

ایت وقت
تبدیل
عمومیه
در حالیک
دار صنایع
م خود
شدند.
از جماعت
به سکون
فی روشی
عداد
و نمیخورد
کثر است
ليحضرت
والت عليه
اش است.
داشند.
می گرامی
نخم دارند.
و استادها
تیجه ازان
قدم بيقين
امل ويك
لات بسیار
ارشادات
چون کار
در
پنا ایران
تشکیل
گرفته اند
وز آینده
عارف را

بحضور والاي قبلة القدسم تقدیم کردم همان بود که دستخط مبارك والادرباب اجرای يك مكتب خصوصی ده هزار روپیه قد و مامه صدر و به معاونت
معروضات انجمن شرف نفاذ یافت این مضمون : [ که خیالات مبار که کرده اند ]
اعلیحضرت مطابق تجاویز انجمن است و اراده سفیه اعلیحضرت والا با جرای
تجاوز معروضه صدور یافته است .

درین اثنا بك طالب العلم على محمد خان نام از جماعة اعداديه سوم که یک
صورت موجوده تعلیم و تربیت هر چند نسبت بسابق خوب شده ولی طالب العلم ارشدی است یک تقریر دلپذیر فلسفه اسلامیه راعتانت فوق العاده
پیش خیالات رفیعه شاهانه گویا هیچ پیست
ر حموم خوانده اهل مجلس را غرق عرق جوش و خروش دتی اسلامی
بعضی تجاویز انجمن معارف اینست که اول بنای یک دار المعلمین را اقرار ساخت، چونکه مصايف مراح الاخبار افغانیه گنجایش نداشت.
دادیم، زیرا طرد و طریقه تعلیم یک کار مهمی است که هر کس نتواند انشاء الله در شماره آینده درج اخبار خواهد شد.
از عهده آن واحد و امتحان اول را گرفته رای کامیابهای شان شهادت بعد از ان جناب مستطاب مسنو في الممالك صاحب و خاسته تشکر
نامه ها داده شد و به کارهای تعلیم مکاتب و دیگر امور معارف مأمور توجهات جهاندر جان اعلیحضرت همایونی و اظهار معنونیت فوق العاده
از اقدامات شهزاده جوان تحت معظم حضرت طارت پناهی افخم بجا
شدند

دوم پیش ازین کتابهای که برای تعلیم مکتب حبیب در خود کابل آورده گفتند :
تالیف میشد . در هندوستان چهاپ میشد که اینرا هم یک کار نادرستی [ امروز ١٤ رجب المرجب است كه ما خدمتکاران دولت در یک
یافته طبع و جهاپ شاتر اور مطبعه نفس دار الساملته قابل تحويز و امر کردیم جلسه موجود شده ایم که رقبات مدرسة مبارك حبيبيه را بچشم می بینیم
نظامنامه های مکمل وضع شد. اصلاحات عمده در باب امور معارف و یگوش می شنویم و شکر می کنیم، و چند سال قبل نام مدرسه را شنیده
و مكاتب ابتدائیه و عالیه اجرا کردید و ازین قبیل تجاویز بسیاری در انجمن بودیم که اعلیحضرت شهریار همایونی روحنا فداه تاسیس کرده اند.
باز چند وقت شنیدیم که مدرسه در تحت مدیریت بعضی مدیرها مانده است.
معارف فیصله و امضا شده است.
در باب مصادفات مكتبها پیش از انکه من تخدمت حضرت قبله و چون هیچ کدام دستور العمل از طرف دولت داده نشده است چنانچه
اقدم معر و ضدارم خودشان زبان مبارک خود از کمی آن اظهار خود سردار صاحب هم فرمودند ] کارهای مدرسه درست نیست، همان
بود که باز مدرسه تحت نظارت حضرت عالی افخمی نظارت بناهی آمد.
داشتند.
و چنانچه پیش این ذکر کردیم که علت خرابی سابق مدرسه نبودن و از توجه عالی و زحمت های انجمن معارف بازانو از فیوضات بر مدرسه مذکور
دستور العمل برای سررشته دار و معلم و غیره بود لهذا يك نظامنامه بسیار تابیدن گرفت. این بازگشت ثانی توجهات شاهانه اعلیحضرت همایونی
کاملی در انجمن معارف برای مدرسه ساختیم تا هر کس از وظیفه خود با خیر و آمدن مدرسه تحت نظارت عالی افخمی به باز کشت حضرت مولینا صاحب
بوده مسئول آن باشد.
رومی و مثنوی شان نشده دارد میفرمایند

اینست که ازین انتظامات مدرسه اعلیحضرت همایونی روحنا فداء
مطمئن شده، داخل شدن شهزاد کان عظام را هم در مدرسه مبارکه
حبیبیه اراده فرمودند.

مدنی این مثنوی تاخیر شد. مهلتی بایست تا خون شیر شد.

و نیز روز باز گشت شان رمننوی روز ١٤ رجب المرجب بود که بهمین
روز مصادف استفتاه است . باز کشتش روز استفتاح بود .
و ما هم برای ایشان سر رشته درست کرده در مدرسه ، و رشته اخلاقی و امروز هم روز استفتاح است. امید است که چنانچه از بازگشت مولینا
علمی ، جوش اسلام و حب وطن را در دلهای شان جا دادن کوشش بر مثنوی شریف نتیجه تکمیل مثنوی شریف و ریختن انوار معارف و فرق
می کنیم و معلوم است که تربیت شهزاد کان بايد نسبت بديكر نفری الطرق اسلامیان ظاهر شد. ازین بازگشت هم انوار فیوضات معارف و فرق
درست باشد و هم تعلیم و تربیه ایشان لازم است زیرا در یک وقتی قوت اسلامیان خاصة افغانيان وتكميل مقاصد مکتب مذکور ظاهر کرده .]
و قدرت آنها بسیار می باشد . بر تربیت یافته باشند از قوت خود استفاده بعد ازان طالب العلم مذکور ثانیاً پس از فراغت از خواندن مضمون
کرده کارهای نمایان برای دین و دولت میرسانند و اگر نمی یافته نباشند. [ فلسفه اسلامیه ) یک مضمون مختصری زبان انگلیسی در باب عروج
وتزول اسلام وعلت آن ثانت خواهد که مظهر نخستین اهل مجلس شد.
کوشش های انجمن معارف در مقاصد خود زیر توجهات شاهانه همایونی و جوش و خروش دینی و قابلیت قرائت انگلیسی در کنفر از مضامین
انور والا کامیاب شده و بیهوده نرفته است تنها اگر مقابله تعداد طلبا در دوکانه آن معلوم گردید
بجای نفع ضرر از ایشان منصور است.

ترجمه مضمون انگلیسی آنرا فیض محمد خان طالب المإجماعه مذكور
با سالهای سابق کنیم می بینیم که اول طلبا در صراجماع چرم کری بودند. تجرأت فوق العاده خوانده مورد آفرین کشند : سلطان احمد خان نامی
چون آنجائگی کرد لهذا مكاتب اشدا ئیه جاری شد و حالا چون مكاتب [ که اولین جماعة مذكورة ( اعداد به سوم است بابك تقرير مختصري بك
ابتدائیه تنگی کرده مکاتب خصوصیه جاری شدند. بعضی از با کابر دولت آنه اختراع کردگی خود را عرض المطار حضار كرام مجلس نمود . الله
بخواید مکاتب دانسته به ایانه اجرای بعضی مکاتب خصوصیه را ردمه خود مذكوره انه مساحه نما بود که به اصول علم مثلثات از روی درس خود
گرفته اند
چنانچه صداقت همراه میرزا محمد حسین خان مستوفی الممالک برای درک کرده بود و نیز سه قسم شکل دیگر هم و تخته سیاه کشیده فکر خود را