جلد اول نمره اول
سنه ۱۳۲۹ مطابق ۱۹۱۱

سراج الاخبار
افغانستان

بسم الله الرحمن الرحيم
الحمد لله رب العالمين والصلوة والسلام على خير خلقه محمد و اله و اصحابه اجمعين اما بعد چون درین عصر سعادت اثر و زمان مسعود نشان که بفیض توجهات بیغایات اعلیحضرت اقدس همايون شاهنشاه معظم و پادشاه مفخم سراج الملة و الدين امير حبيب الله خان غازى خلد الله ملكه و سلطانه مملکت محروسه افغانستان از هر جهت رو بترقی و آبادی نهاده و هر روز از برای رفاهیت و آسودکی حال اهالی و تبعه دولت علیه افغانستان اسباب تازه و وسائل جدیده از طرف دولت فراهم و مهیا میگردد لهذا از چندی باینطرف در خاطر داعی خلجان مینمود که از برای اظهار خیالات و نشر افکار و ترویج علوم و فنون و صنایع و حرف و غیره یک اخبار یعنی روزنامچه هم درین مملکت تأسیس و ایجاد گردد تا هموطنان عزیز از وقایع و حوادث دنیا و ترقیات و تنزلات دول و ملل آگاه و با خبر بوده و از فوائد بیشمار آن بهره اندوز و مستفید شوند و نیز از احکام و قوانین دولت علیه و اوامر و نواهی سلطنت سنیه مسبوق و مطلع باشند لهذا درین ایام فرخنده فرجام که ایام جشن استقلال دولت علیه افغانستان است این خیال از قوه بفعل آمده و باجازت و

فرمان


[BLANK PAGE]


A. M. ملاحظه شد
میرزا قاسم


نمره ۱
نگران
ايشيك اقاسى ملكى حضور اعليحضرت همايونى
على احمد
مدير و محرر محمد
محمود طرزى
اداره مطبعه
در ماشين خانه دار السلطنه كابل
همه امور تحريريه به اداره خانه بنام مدير
فرستاده ميشود
تاريخ عربى ۱۵ شوال ۱۳۲۹

سراج الاخبار
۱۳۲۹

سال سيم
قيمت ساليانه آن
در دار السلطنه كابل ۸ روپيه كابلى
در اطراف داخله مملكت با اخراجات داك ١٠ روپيه كابلى
در خارج مملكت با اخراجات داك نيم پون انگريزى
قيمت يك نسخه آن در كابل ١ عباسى است
هر پانزده روز يكبار نشر ميشود
تاريخ شمسى ١٢ ميزان ١٢٩٠

درين اخبار از حوادث داخليه و خارجيه و نيز مقالات مفيده درج ميشود

افتتاح كلام
بعد از ادای سپاس حضرت عزيز الملک العلام ، و درود بر روان حضرت سيد خير الانام و مناقب آن اصحاب کرام ، و دعای پادشاه معدلت پناه اسلام بعرض مرام مينگونر فتح كلام ميشود . اين يك ظاهر و آشكار است كه ( اخبار ها ) درين عصر حاضر ما بزبان قلمها ، و قلمها بزبان دلها گرديده است . در وقت حاضر هيچ يك از اقوام متمدن و بدوى و نه هيچ يك دولت و قومى از هيئتهاى اجتماعيه موجود نيست كه مالک اخبار نباشند . ( اخبار ) جمع ( خبر ) است كه ضد آن ( بيخبرى ) است . پس بنابر مفاد اين قضيه حكميه كه ( هر چيز بضد آن شناخته ميشود ) بخوبى معلوم ميگردد كه از باخبرى تا بيخبرى چقدر فرقت !

پادشاه دل آگاه ، ترقيخواه معظم ما ( اعليحضرت سراج الملة و الدين امير حبيب الله خان ) اوامر الله دولته چون از روز فيروزه جلوس ميامن مأنوس خودشان بر تخت عالى بخت سلطنت مصونه اسلاميه مستقله افغانستان تا باين زمان لحظه را از حاضر كردن اسباب رفاهيت و آسايش بندگان ملت و دولت فروگذارى نكرده اند . و مانند يك پدر مرحمت ستر شفقت پرور شب و روز در باب تربيت و پرورش صورى و معنوى رعايای صادقه آستانه شان سعى و كوشش ورزيده اند . لذا چنانچه بسيى نقصا نهاى مملكت را بامر اهم سفينه شاهانه شان كامل فرموده اند . معضلات بيخبرى اهالى را نيز باجازه فرمودن و نشر شدن ( سراج الاخبار ) رفع و زايل فرمود و اين است كه بافاضه هدايت نثار آن اهالى ملت را از حوادثات داخليه مملكت ، و خبرهاى خارجيه اطراف و نيز معلومات فنى و ادبى و اخلاقى ، باخبر و آگاه ميفرمايند . اگر چه طبع و نشر شدن اخبار را در پاى تخت سلطنت سنيه از اوايل جلوس ميامن مأنوس شاهانه آرزو فرمود ولى چون هر چيز بوقت و زمان آن موقوف و مرهون است از انرو تا باينوقت در تعويق افتاده بود .

فوائد و منافعيكه اخبار دارا و قابل انكار نيست كه اگر در آن باب هر چيز بگوئيم عبارت از اعلام معلوم و تحصيل حاصل شمرده ميشود . ولى باز هم از بعضى فايده هاى ظاهر و آشكار آن ، يك شمه بيان ميكنيم تا بر همه گان معلوم شود كه اين اجازه مراحم عاده پادشاه محبوب قلوب ما تا چه درجه يك لطف و مرحمت عظيمى ميباشد .

( اخبار ) چنان يك آئينه جهان نما نيست كه در خانه نشسته انسانها بر احوال جهان باخبر ميگرداند . حتى احوال اهل خانه خود را كه عبارت از ( وطن ) است از زبان اخبار انسان بهتر و خوشتر ميشنود .

( اخبار ) چنان يك تيغ زبان برانيست كه زبان بدخواهان غل انديش و دهن را مقطوع ميسازد . چقدر تحمل سوز يك حالت كه انسان در حق خود بسيى سخنان راست و دروغ دور و نزديك از خود و بيگانه را بشنود و زبان رد كردن و توان دفع كردن را نداشته باشد .


صفحه ۳

نمبر ۱
آنرا نداشته باشد: اینست که اخبار یکمت زبان سهر میان مدافعه ایست که اقوال راجیف بدگویان را رو میکند و چنان یک محک سائر عیاریست که تفریق غش و غل کذب و صدق سخنانی که درباره وطن دقت کشته شود بمیدان حقیقت بر می آرد ۰
( اخبار ) چنان معلم او بیست که انسانرا بدون هدوف رهبر فقیل یاد گرفتن بهی علوم و فنون عالیه شون در بعیت میبند بود انسان علم و فن را از کتابهای مدفون آن آموخته میتواند ، ولی اخبار آنرا مانند یک طبیب حاذقی که آهسته آهسته و پی هم مریض خود دوا امید مریضان بخبری را با علاجهای نافع خبرهای معلومات خود معالجه میکنند ۰
( اخبار ) چنان گلزار پر از ناریست که هر کس موافق طبع خود گلی از ان بریده میتواند ۰ و باغچه میوه دار لذا نذ نشا ریست که هرکس مناسب مذاق خود ثمری از ان بر میگیرد ۰ و الحاصل از مطالعه اخبار همه صنف مردم مستفید میشوند و شده میتوانند ۰
( سراج الاخبار ) در نوقت چون ابتدای تأسیس آن است در هر پانزده روز یکبار با چاپ سنگی طبع و نشر میشود ، ولی بسایه مراحموا به معارف پیرایه پادشاه معظم ترقیخواه ما اسباب ترقی و تکمل آن آماده و مهیا شده در آینده بعون و عنایت الهی در هفته یکبار بچاپ حروفات سربی و تصاویر کمیله زینگوگرافی زیور طبع آراسته شده بعرض انتشار جلوه گر میشود ۰
پس بدرگاه خلاق عظیم الشان کون و مکان جبین نیاز عبودیت میسائیم و از دریاد مرد دوام ترقی دولت علیه این شهر را به مرحمت کردار خیر اندیش میخواهیم که از عهده این وظیفه مقدسی که عدالت کیش خود ما نرا نیاز و استرحام مینمائیم ، و توفیق الهی ما را در باره ما

حوادث داخله
فوج فوق جمع
بد رایم ۰

و من الله التوفیق
و با خون پانی ست خود در عهده گرفته ایم

حوادث داخله
( رمضان فیض رسان )
خوردشان به انواع راحت و رفاهیت و اقسام سعادت و نعمت بر می آرند
فوج فوق جمع و اگر نه دیوانه بودند ۰
چنانچه نیم خوشنام بود که روایت هلال ماه مبارک در محکمه عالیه شرع شریعت ثابت گردیده بنواختن سی و یک فیر طوپ روزه بودن فردا بر همه مسلمانان اعلان گردید
ترتیبات و قلفیاتیکه برای افطار در خیمه گاه معالی پایه گاه همایونی ترتیب و تنظیم یافته بود الحق که یک لطافت و ظرافت با شکوه بسیار دلنشینی بهم رسانیده بود و این یک بر همه کسانیکه شهر لطافت بهر کابل ما را دیده و ایند پوشیده نیست که با صفاترین و خوش فضا ترین سیر انگاه های شهر زیرزنان جو نشاط دامن وسیع و فراخیست که مستی به ( چمن حضوری ) میباشد.
جهت غربی آن با جادهٔ سرک تا بچه آبسیار با صفائیکه (پرک عیدگاه) موسوم است، و جهت شرق آن با تپه بسیار خوش ترکیبی که به تپه مرنجان، زبانزده شده است، و جهت شمال آن با قریه کوچک زنده بانان، و جهت جنوبی آن با جاده بزرگی که به (سرک بگرامی) موسوم است و تا بجلال آباد ممتد و شده رفته است محدود و مخاطر بیا
سطح زمین این چمن وسعت پیراهن یکدست و هموار است که هیچ پستی و بلندی در ان دیده نمیشود و همه با سبزهای سبز و خرم و شادابی که گویا از نخل سبز پشتی فرش شده باشد مستور است. با لطافت طبیعه اینکه این چمن مفاخر من در نظر بینندگان شاهروشان حسان صفحات تاریخ افغانستان نیز در باب آن بسی وقایع عجیب غریب عبرت انگیزی در نظر مطالعه کنندگان آن آشکار و نمایان مینماید.
صرف نظر از احوال گذشته قدیمه آن تنها از هفت هشت ساله که تبدلات اموا الآن که خود مگر عاجز از تفکیک فیوضات خود اهانت پادشاهی به نعمت از غربت بوطن آمدن نایل و سزاوار شده و

از فضل نهایت حضرت ایزد منان امسال ماه مبارک رمضان فیض رسان به بسیار خوبی و سرور و کمال فرحت و جوره در نمود ۰ به الحمد هیچگونه مرض و بیماری پر خونی مانند پارسال که هنوز وحشت آن از خاطر ها فراموش نشده موجود نبود، و جو نیز نهایت لطافت و خوبی بود، که هیچکس نه از گرمی اذیتی و نه از سردی شکایتی پدیدار بود ۰
از فیض نثار سیمای این ماه مبارک امساله یکی ختم تمام قدیم حضرت صانع تعلیم است که در ده شب واقع در رمضانی فازسنت تراویح پادشاه دل آگاه فیوضات گستر رحمت پرور مجوب القلوب ما در جامع بزرگ ( عیدگاه ) که در متصل شهر و در مقابل میدان سبز و خرم فراخ ( چمن حضوری ) واقع است با هزاران نفر از رعایای صادقه مسلمان خود ادا و اجرا فرموده اند ۰
تفصیلات مراسم این ختم شریف ازینقرار است :
روز پیش از رویت هلال ماه مبارک رمضان فرمان عالیشان همایونی برای جند
[TRUNCATED—MAX_TOKENS]


۳
نمبر ۱

تشکیل یافته بود. اول سفرۀ امیر حضور پر نور مبارک بود که بر سر سفره وجود مسعود کایناتی شرف افزای عزو اجلال گشته شهزادگان عظام و سرداران ذوی الاحترام و دیگر ذوات گرامی که شرف استاده گی این میز حضور را منوط به اعضای تشکیل یافته این خوان نعمت بود. از دوم سفره میزی بود که برای عبید و منصبداران لشکری و ملکی و نظامی وضع شده بود. سوم سفره بود که برای خوانین کرام و معترین شهر گسترده شده بود. چهارم طعام دادن برای غربا و فقرای آنان بود که بهر کس کاسه و طبق خود را آورده و طعام پخته لذیذه داده عاطفت بادشاه رعیت پرور مرحمت گستر خود را گرفته در بردن بخانه های خودشان و یا خوردن در همان جا مختار بودند. میز های چای نوشی و میوه خوری و شربت نوشی و آبدان هایکه با یخهای طبیعی آب آن سرد شده بود، در سر هر هر وضع و ترتیب یافته بود.

بمجرد نواخته شدن طوپ غروب آفتاب هر کس بهر چیز که دلشان میخواست افطار کرده به امامت خود راتب شامانه نماز مغرب را ادا مینمودند. بعد از ادای نماز هر صنف بر سفرهای خودشان جمع آمده و صرف طعام میشدند. به ۹ بجه شب یک طوپ نواخته شده و مردمان را برای حاضر شدن نماز تراویح آگاه ساخته فوج فوج مردمان در جامع شریف شرکت [شیر گاو؟] را جمع، عده تشکیل میدهند و به ده بجه ذات علیحضرت پادشاهی در جامع تشریف آورده بصلاة تراویح آغاز میشد.

۱۵ دقیقه امامت و تلاوت را حافظ چند منظور خوش الحان محاسن اداء مینمودند که الحق در سرعت و جودت و تلاوت و حسن قرأت هزاران تحسین و آفرین بود و الحاصل بهمین کیفیتی که بیان گردید در ظرف ده شب کامل عشره اول ماه مبارک از ابتدای سوره شریفه فاتحه تا انتهای سوره شریفه و الناس، کلام قدیم حضرت صانع علیم حکیم جل و علا در نماز تراویح ادا کرده شده و شب دهم مراسم ختم شریف بجا آورده شد که در شب ختم شریف نیز سفره ضیافت جشن ختم از طرف خوان سالار خوان مائده نعمت حضرت ولیعهد مقدس با ترتیب بسیار عجیب و لطیف نیز روشنی بخش چشمان بینندگان گردیده

کمتری بهر مطالعه کنندگان گرام عرض مینمایم که در اثنائیکه در اول بار وارد پای تخت عالی بحیث آن شده بودم این همین چمنی که حالا دیده میشود نبود سطح زمین تا درجه با سبزه های چمنی مستور بود ولی از [تری؟] و نرمی و تازگی و شادابی هیچ اثری در آن موجود نبود و بجای صافی و همواری آنکه درین وقت در آن دیده میشود پستی ها و بلندیها و چقوریهای پر آبهای متعلقه موجود بود نه چنان پایان جنسهای مختلف در آن چیده میگردند. از مدت سه چهار سالیست که نظر کیمیا اثر سراج الملة والدین پادشاه ما بسوی عمران آن توجه فرموده امروزه روز به این نظافت و تری و تازگی و رونق و صفا و همواری نیکه دیده میشود واصل گردیده است.

حالا باز بر بیانات ترتیبات و انتظامات خیمه گاه همایون رجعت نمائیم.

خیمه گاه معلی پایه گاه همایون قریب سمت جنوبی چمن مذکور در مقابل جامع شریعت بسیار بزرگ دیدگاه، که از عمارات خیریه جناب غفران مآب خاقان سابق مرحوم جنت مکین حضرت ضیاء الملة والدین) است بر پا شده بود.

اما خیمه گاه که گفته شد چنان گمان نشود که یک چند خیمه و خرگاهی در بیجای بر پا شده باشد ! نی بلکه خیمه گاه همایونی مناسب از خیمه های بسیار عالی و ظریف معتبریست که عبارت از اطاقها و تاقهای نشیمن خواب و توالت حتی جامع و حمام و غیره میباشد.

طرز ساخت و وضع ترکیب این خیمه ها اینکه از اختراعات نفس نفیس پادشاه خردمند عدالت پسند ماست از خیمه به خانه زیاده تر مشابهت میرساند که هیئت مجموعه آن مثل یک سرای با شوکت و سلطنتی را بنظر جلوه میدهد.

بیت از یک طاق نصر مصنوعی بسیار بلندی که با گلها و بیرقهای رنگارنگ تزیین یافته بود بر یک جاده عریض بسیار خوش نمائیکه با سنگ ریزه های مصفا که تفریش شده بود و در دایره خیمه گاه در آمده میشد و دو طرف این جاده را خیمه های بسیار خوش نمای در بر گرفته بود و در آخر جاده مذکور یک میدانچه بسیار دلکشای بسیار با زینتی ساخته شده بود که اصل خیمه گاه همایونی درینجا بود سرایهای لطیف دو طرفه این میدان و خود میدان با گلها و بیرقهای رنگارنگ و چراغ های بسیار بزرگ و در شب با کالیسین بوتهای رنگارنگ تزیین و تنویر شده بود.

شکل
خوان


صفحه ۳

از قرار استخبارات موثوقه که به دست آورده ایم در شب ختم شریف تقریباً شش هزار آدم به این عبادت حضرت خلاق لایزال با پادشاه قدسیت خصال و دیانت آمال ما اشتراک ورزیده اند ۰

از قرار حسابی که زیر نگران ما به اداره خانه سراج الاخبار رسیده در هر شب به پنج هزار و یکصد پختنفر که در ظرف نه شب چهل و هشت هزار و یک صد و نود و نه نفر آدم طعام داده شده است ۰

—<—❖—>—

( سراج الاخبار ) خود را بسیار بختیار میشمارد که صفحه اول ظهور خود را به درج کیفیت این ختم شریفی که امثال آن بهیچ وقوع نیافته زینت پر شرفی بخشید ۰

حقیقتاً تنها در صحایف تاریخ افغانستان کی بلکه در بسی تواریخ عالم اینچنین یک ختم شریفی که یکی از پادشاهان اسلام بجا آورده باشد دیده و شنیده نشده است ۰

از درگاه خالق لیل و نهار دوام بقای وجود مسعود مقدس این شهریار مراحم کردار دیانت شعار خود را بآرزو نیازمند و استرحام مینمایم و تخت عالی بخت سلطنت اسلامیه افغانیه را بوجود مبارک شان تا سالهای بی شمار با شرفمندی و عز و اجلال میخواهیم که بسی امثال اینسان نیکو رمضانها و عید ها بپایهٔ مراحم همایونی پادشاه تبعه پرور لطف گستر محبوب القلوب ما بر جمله رعایای صادق نهاد شان بل کمال فرحت ما و مسرت ما مرور نماید ۰

—<—❖—>—

عید سعید فطر

بوقت شام روز یکشنبه سلخ ماه مبارک رمضان هلال غره ماه شوال المکرم خیلی ظاهر و نمایان در نظر مهرگان جلوه گر گردیده بنواخته شدن سی و یک فیر طوپ فردا ثابت بودن عید سعید میامن بعید فطر اعلان گردید ۰

نمبر ۱

به این حساب ماه مبارک رمضان امسال سی روز تمام آمده عید سعید بروز دو شنبه مطابق دویم ماه میزان سنۀ بوقوع آمد هشت بجه صبح یوم مذکور همه منصب داران ملکی و نظامی و علما و خوانین با البسه های رسمی در مقام عالی جناب فخامت مآب ( حضرت نائب السلطنه سردار نصر الله خان ) در قصر ( زین العمارت ) جمع آمده بمعیت و همراهی ذات عالی رفعت پناهی شان بحضور پر نور قدسیت نشور پادشاه با شوکت و جاه و شهریار بلند اقبال معدلت پناه در قصر سعادت خیز ( استور ) مبارک شرفیابی عزت و سعادت بار حضور همایونی را حاصل کردند ۰

بعد از صرف چای و ناشتا اعلیحضرت همایونی بر اسپ صبا رفتار شاهانه سوار شده ، و همه منصب داران ملکی و نظامی نیز بهمرکابی همایونی شرفیاب آمده بقرار قواعد تشریفاتیکه در روزهای سواری رسمی همایونی دایماً مرعی و جاری میباشد از دروازه بزرگ ارگ مبارک بر سرک بسیار با صفای خوش فضای ( رخش پهنا ) بسوی جامع شریف بزرگ (عید گاه) رهسپار شوکت و اجلال گردیدند ۰

از دروازه ارگ مبارک تا بدروازه جامع شریف (عید گاه) از دو طرف صنوف مختلف عساکر ظفر مآثر نظامی شاهانه با دریشیهای رسمی خودشان صف بسته تعظیم و احترام بودند ، موزیکه های عسکری به ترنمات نغمه های جانفزا مترنم بوده سلام شاهانه را ایفا مینمودند ۰

تا اینکه ذات اعلیحضرت شاهانه بدارالجامع تشریف گردیده بعد از یک چند دقیقه که استراحت فرمودند ، بصلواة واجب عید سعید فطر آغاز شد ، و نماز و خطبه و دعا تقریباً بظرف چهل دقیقه به انجام رسید ، باز بهمان ترتیب و قواعد یکه تشریف شاهانه بوقوع آمده بود عودت همایونی وقوع یافت ۰

در میدان سلام خانه بعد از انجام مراسم و تشریفات ذوی الاحترام ملکی و عسکری و خوانین عظام درباری ترتیبات و تنظیمات صف آرائی خودشان را گرفته بقواعدیکه در روزهای دربار شاهانه مرعی الاجر است در دالان بسیار بزرگ سلام خانه با شکوه و بسزا ترتیب داده بودند ۰


صفحه ۵
ماجرا

هر یک بجای و مرتبه خودشان بر آرامچوکیهای خود را جابجا شده. بعد از مرور یک چند دقیقه ذات اعلیحضرت شهریار مانند شمس خاوری از دروازه غربی سلام خانه و دربار همایونی در دالان داخل شده و همه مردمان بر پا خواسته ذات اعلیحضرت شاهانه بر تخت گاه سلطنت پر شوکت امارت عظمای اسلامیه خودشان که از سطح زمین بنیان عظمت نشان سلام خانه با یک صفه مربع سه قدمه بلندی بالاتر واقع شده بر آمدند. بعد از احوال پرسی و عید مبارکی یک نطق مختصر و موثری درباره شکر گذاری نعمای لایتناهی ذات اقدس الهی که توفیق بر اطاعت امر او سبحانه عطا فرمود و بصحت و عافیت عمومی رمضان فیض رسان بعید سعید میامن پدید فطر منتهی گردید بیان فرمود و از مقدسی دانستن وظیفه خدمات دولتی همه گان یاد آوری فرموده امر نشستن فرمود و چای و شیرینی و سگرت ها بر همه مردمان دربار حضور موفور السرور همایونی احسان و اکرام فرموده شد. بعد از ان سفره های میز های مائده های الوان نعمت به ترتیب بسیار لایقی در پیش روی مردمان دربار گذاشته شده، و ذات اعلیحضرت شاهانه با شرف یافتگان (اهل میز حضور) در روی سلام خانه بر سفره پر شوکت و زینت شاهانه شرف جلوس فرموده و بکمال سرور و نشاط طعام به انجام رسیده در بار شوکت آثار روز فیروز عید میامن پدید و ختام پذیر گردید.

چون موقع عسکری برات بیک قوماندان و افسر لایقی عرض احتیاج مینمود ذات اعلیحضرت پادشاهی جناب برکیدیر را که در قندهار دل حضور برکده بودند بمنصب جرنیلی سرفرار و سزاوار فرموده و بجای افسری اردوی همایون هرات نصب و تعین فرمودند.

جرنیل مشارالیه در تاریخ امسال ماه مبارک رمضان بصوب ماموریت شان عزیمت نموده اند.

با رادۀ مراحم عالیۀ اعلیحضرت پادشاهی جناب امین المکاتیب (سردار عبد الوهاب خان) در ولایت مهمه جسیمه ترکستان نائب الحکومه نصب و تعین فرموده شده درین قریب ها بصوب ماموریت جدیده خودشان حرکت خواهند نمود.

انشاء الله در نسخه آینده خود برخی از سوانح عمری و تراجم احوال ذوات مذکوره درج خواهیم نمود.

یک مرحمت انسانیت پسندانه شاهانه

از انجا که مراحم سنیۀ اعلیحضرت شهریار مکارم و ایثار تنها بر رعایای صادق نشان نی بلکه بر همه عالم است شامل و رایگان است از آنرو چون خبر کدورت اثر آتش زدگی شهر شهیر استانبول بسمع مبارک همایونی رسید برای مد و رسانی خانمان سوخته گان فلاکت زده آن سامان مبلغ یکهزار پوند انگریزی که عبارت از سی هزار روپیه کابلی باشد بطریق اعانه از خزینۀ عین المال )

} سردار عبد الله خان) نائب الحکومه ترکستان که یکی از مامورین صداقت شعار کار گذار بسیار محترم دولت علیه افغانستان و از مدت بسیار سالهاست که نائب الحکومه ترکستان بودند چند گاه پیش ازین در ولایت مزار شریف پیک داعی اجل را لبیک اجابت گفته جهان فانی پدرود نموده. رحمة الله علیه


نمبر ۱
صفحه ۲

آتش زده گی بسیار خانمان سوزی ظهور نموده بعد با خیانه و دکان و بازار و کاروان سرا و جوامع شریفه را طعمه آتش جانسوز ساخته است ، اکثر اهالی که برای اجرای رسومات جشن و شادی به بیرون شهر برآمده بودند چون در جای آتش زده گی دویده می آمدند در پیش روی خود تپه های خاکستر آتش مشاهده میکردند ، از منظره فلاکت اور این حریق خانمان سوز مد هشتر هیچیک منظر و دیده نشده است در ویرانه زار ها می پر خرمن ها می خاکستر بی والده های سر و پا برهنه دیده می شد که اولاد کوچک خودش را در زیر سینه گرفته لرزان لرزان گریان و نالان بودند ، بسی مردمان عیال و اطفال دار بی نظر بر میخورد که موهای سرشان راست شده چشمهای شانرا خوف و دہشت از کار خانه های چشم شان برون بر آورده حیران حیران بسوی آشیان سوخته شده شان میدیدند ، بسی اولاد ها از مادر خود جدا مانده فغانها می کشیدند ، بسی والده و ما در پی چوچه های خود ناله ها می بر آوردند . مقدار بنا هائیکه درین حریق سوخته و محو شده است بهفت هزار و پنج صد بنا واصل شده است که از آنجمله صد خانه ان از مردم ارمنی و دو پنجاه خانه آن از مردم نصارهای روم بود ، باقی دیگر همه خانه های از مردم اسلام بود و از تکوشی و جامع و مساجد و بازار بوده است . آتش زده گی مدت (۱۲) ساعت دوام نموده ، یک قسم کلی استانبول را بحال خرابه و زاری در آورده است ، از هر بر طرف حسن انسانیت برادرانه بجوش و خروش آمده به امداد و معاونت مصیبت زده گان شتاب ورزیده شده است حتی جنرال ( نوژه ی ) مشهور ژاپانی که در وقت حریق در استانبول بود نیز در باب اعانه یعنی چنده ابراز انساخت کرده است .

شانانه نه از خزینه ( بیت المال ) عطا و احسان فرموده از قرار یکه موثوقا خبر گرفته ایم و میرزا محمد خان پیشخدمت حضور انور والا برسانیدن مبلغ مذکور مامور گردید و پس از یک مشط بطرف پینی حرکت نموده اند که در ضمن دیگر کار های سه کاری که در پیش دارد مبلغ مذکور را نیز به قونسلوس خانه دولت علیه عثمانیه برده تسلیم کارداران دولت علیه عثمانیه بنماید تا بواسطه آنها برای آن حریق زده گان آتش بی امان و خانان ویرانان بی سر و سامان فرستاده شده تا یک درجه مدار سهولت احتیاجات شان گردد .

❖❖ سراج الاخبار ❖❖

حقیقتاً این احسان اعلیحضرت پادشاه دل اگاه کار شیم معظم ما از چنان آثار مراحم کارانه نیت پسندانه نیست که برای ما مردم افغانستان ، و رعایای صادقه پادشاه ذی شوکت و شان موجب فخر و مباهات عظیمی شمرده میشود .

بنی آدم اعضای یکدیگر ناند که در آفرینشن یک جوهر آ
چه عضوی بدرد آورد روزگار دیگر عضو ها را نماند قرار

این کلام حکمت پیام حضرت ( سعدی ) را هنوز در جام کتب بودیم که خوانده بودیم . ولی فعلیات آنرا پادشاه حقایق اگاه و محبوب القلوب ما به این خانه حریق زده گان استانبول رأی العین نشان دادند . بلی سعادت و مددکاری قضا زده گان بنی نوع بشر علی الخصوص که اخوت دینیه و عنصره به نیز موجود باشد از مهمترین فضایل انسانی شمرده میشود .

حوادث خارجیه

از اخبار عام نقل شده
مورخه یوم دوشنبه ۱۸ ستر ۱۳۲۹ مطابق ۲۴ رمضان در هندوستان یک پلتن پولیس نظامی باین قرار کرده شده است که باو آینده در علاقه مشیمی بر سرحد سیام روانه کرده شود پلتن مذکور همراه باشندگان

آتش زنده گی بزرگ و وحشت ناک استانبول
از اخبار های ترکی نقل می شود .
در تاریخ ۲۶ رجب گذشته در شهر شهیر استانبول در روز جشن پر سرور ملتی شان که همه عثمانیان برای اظهار شادمانی و مسرت و سرور و غبطه و جبور بودند در نفس استانبول یک


ضمیمه

مقابله مذکور تعلقات دوستانه پیدا کنند تا که به سبب اتحاد شان امن و امان صوبه مذکور فوق تقویت یابد.

از کلاته خبر رسید که مقام مذکور را افغانان خانه به دوش به مردم عوام پریشانی انداخته اند و سکونت آنها باعث خوف خیال کرده میشود چونکه افغانان مذکور برای قیام خود جای مطلق ندارند تمام روز در بازارها و شب بر سر راهها استراحت میکنند، لهذا حکومت بنگال از راه مهربانی بطرف شرقی کوتوائی هوڑه بقدر چهار بیکه زمین برای سکونت شان مهیا کرده است و فیصله نموده شده است که به طریق ممکن شود بر زمین مذکور حجره ها انداخته بزودی پوشانیده شوند. در حجره های زمین مذکور قریبا چهار صد نفر بود و باش کرده می توانند.

وقت دربار تاج پوشی مقام وسط در هندوستان هم سکه جدید شاه چارج جاری کرده خواهد شد و ( دربار دهلی ) انتظام سر کاری بهر نوع قابل تعریف است و غله باب با فراط فراهم کرده شده است و درین ایام به راجگان و نوابان و تعلقداران و غیره از طرف سرکار هند پیغامات دعوت فرستاده میشوند (به دربار دهلی) - علاوه بران چهار صد نفر معززین خاص از انگلستان بطریق سرکاری همان کرده شدند - علاوه بران نفوس بسیار از ممالک خارجه نیز جهت تماشای در بار خواهند آمد.

در شهر لاهور بروز جمعه بوقت یازده بجه یک خانه پوشه دفعةً غلطید و بزیر خانه دو زن مذکور دفن شدند افسران پولیس پس از واردات مذکور خبر یافته بر موقعه مذکور رسیدند و بگوشش تام زنهای مذکوره را از زیر خانه بر آوردند بعد از دو ساعت هر دو زن بهوش آمدند و معلوم شد که بآنها ضرب خفیف رسیده بود.

در پنجشنبه گذشته بمقام کته محمد یادگار بازار بروسس نصب کرده شده بود و ازار روسی مشتعل می باشد.

نمبر ١

بجهته افتتاح بت مذکور معه دختران خود آمده بود و در همان روز که وزیر اعظم روس برای تماشای تهی اینتر (قامت گاه) رفته بود یک شخص یهود که بگراف نام داشت بر وزیر اعظم مذکور دو فیر تفنگی کرد. یک گلوله تفنکه بر سینه او خورد و دیگر بر پشت وزیر اعظم مذکور مجروح شد و بهمانجا افتاد و قاتل گرفته شد زار روس مع دختران از مقام تماشگاه روانه شده و تماشا موقوف گردید.

قبل از هفت سال یک حمله سخت بر وزیر اعظم مذکور نیز کرده شده بود یعنی بر او گلوله بهم انداخته شده بود که از صدمه آن یک پسر و یک دختر وزیر مذکور مجروح شده بودند - ( ٦٣ ) نفر هلاک کشته بودند - و خانه وزیر مذکور تمام و کمال ویران کرده شده بود.

وزیر مذکور دوست زار روس میباشد و در زمانه حال نهایت هوشیار و عقلمند و محب وطن است. ( و محب وطن )

توپخانه میدان نمبر ( ٨٦٦ ) متصل برج بری سنگه ( بیرون شهر پشاور ) در مشق گلوله اندازی چاند ماری مصروف بود که دفعةً یک جماعت افغانان بر ان حمله کرده یک مورد توپخانه مذکور را زخمی ساخت، بعد از آن حمله افغانها از آنجا گریختند و تا الحال معلوم نشد که جماعه مذکور از کدام قوم و از کدام علاقه بود.

لغایت دهم ستمبر مطابق ۱۲ شهر رمضان المبارک برای بیت العلوم مسلمانان واقع کلکته مبلغ یازده لک و هفتاد و هزار و یک صد و چهار روپیه کلدار از مقامات مختلف فراهم کرده شده بود.

منجمله آن مبلغ هفت لک و نود و هشت هزار روپیه دو پیسه در خزانه بنگال جمع نموده شده است و مبلغ باقیمانده در خزانه های کمیٹی های مقامی جمع می باشد.


نمبر ۱

مقام بیبی یا اگا را یدوره هفتم بصورت شفاخانه قایم کرده خواهد شد. سر کا ر هند یک قطعه اراضی تحت تعمیر ند اور متصل کو مستی هو به مجلس منتظر شده اشهر سی داده است که قیمت الانه مذکور دو نیم لک روپیه کلدار میباشد.

و از مدت پنج سال بر منصب وزیر اعظم روس هر شده بود. زار روس او ر ا نهایت و دست میداشت قدر و منزلت او میکرد - چرا که همین وزیر اعظم زار روسی را از دست مردم بلوائی نجات داده بود.

چونکه در مکه معظمه و مدینه منوره خوف و با ای بیضیه پیدا شده است امکان دارد که استان حاجیان حجاز در روانگی خود احتیاط خواهند کرد.

بتاریخ ۷ استمر مطابق ۲۳ شهر رمضان المبارك در آلات زلزله شناسی مقام شمله و دفعه حرکت زلزله محسوس شد - زلزله اول بوقت ما بچه شب محسوس شده بود و معلوم می شد که در امریکه واقع شده است دوم زلزله بعد از ۹ به صبح محسوس گردید و معلوم شد که بفاصله ای هزارمیل واقع شده است.

از طهران خبر رسید که معزول شاه ایرانی نظام گامیش تیب مقیم است و همه امید های او بر باد شده شدهان

چونکه از طهران خبر رسید شاه ایران معزول در گوشش خود ناکام شد اکنون برادرش که سالارالدوله نام دارد برای قسمت از مانی خود ایستاده شده است سالار الدوله خواهش تخت ایران دارد . و فوج مازندرانی و منتشر کرد و شده و همه منصبدارا وجمه فوج مذکور اطاعت حکومت ایران قبول کرده اند.

بمقام نیو یارک ( امریکہ ) بوقت میاد سرسین در حین مقابله و و انیدن موتر یک حادثه مملکت واقع شد - یعنی اینکه یک موتر که بشدت میدوید به احاطه تماشا گاه متصادم شده شش تماشانی بلاک و چهار تماشانی زخمی شدند.

در ملک سپانیه ف دو انقلاب حکومت رو به ترقی دارد و سرخنه های لا تعدا د با خود نموده شده ام و در تمام قمر د قانون نظامی جار می کرده شده است.

ایم مسمالی پن وزیر اعظم روس از وار تفکیه جان بر نشده بروزه و شعبه فوت گردید بنا برین در مملکت روس ماتم او کرده می شود.

مقام بارسیلونه و بلیاوی و دلنشیه جنگ های متعد د بوقوع آمده اند و بر شهر و بلنشیه قبضه مردم جوانی میباشد.

در شهر کیف خوف بلوانی پیدا شده است و سیاسیان نظامی برای دفع ف و شب و روز در بازار ها گشت میکنند.

با بعالی یک یادداشت طویل از بابت حقوق جزیزه کریت به دول یوروپ فرستاده است حکومت عثمانیه در این یادداشت تحریر کرده است که اگر بر جزیره گریت سر پرستی دولت عثمانیه تسلیم کرده شد جزیره مذکور برا کامل حقوق خود مختاری عطا کرده خواهد شد اما مردم عیسانی جزیره کریت این را قبول نمیکنند و برای سرکشی اماده و سر پرستی یونان امیخواهند.

سن وزیر اعظم نه کور (۴۸) سال


صفحه ۹
نمبر ۱

که مطالبات امیر جبل سود نا مناسب و بیموقع اند ناراضی جاریست و مردم ترک شمالی میباشند.

حکومت ترکی بر حدود یونان افواج فراهم نموده و جهازات را حکم نموده که مقدار کافی زغال گرفته سواحل کریت (قریطش) تیار باشند.

حکومت ترکی اسباب قیمتی و جواهرات سلطان عبدالحمید خان را بغرض فروش بمقام پاریس فرستاده است و در آنجا جواهری های فرانس قیمت آنرا دو نیم لک پونڈ فرانس اندازه کرده اند.

یک ریل دیگر متوازی ریل بغداد تجویز نموده شده است. محرک ریل جدید مردم انگریزی میباشند و این ریل از بندر گاه سعید شروع شده و از شط العرب و بصره و کرمان گذشته با ریل نوشکی ملحق خواهد شد. در باب ریل مذکور عنقریب خط و کتابت نموده خواهد شد.

تخمیناً نقصانات آتش زدگی گذشته مقام قسطنطنیه شصت لک پوند کرده شده است.

هر گوشه دنیا بجهت مصیبت زده گان آستانه روپیه فراهم کرده میشود. بیگمات مصری در همین ایام مبلغ (۶۵۸) پونڈ برای مصیبت زدگان مذکور فرستاده اند.

سه نفر طلبای مسلمان از جزیره بورنیو که در افریقا واقعست در جامع ازهر مقیم میباشند و در عربی مهارت تام حاصل نموده اند آنها بیان میکنند که در جنوبی بورنیو ۳۵ هزار مسلمان آباد میباشند و نام سلطان آنها محمد صفی الدین است.

و حکومت عثمانیه حفاظت حقوق خود میکند ورنه در مقدمه هم دریغ نخواهد کرد. اخبار تا میز تحریر کرده است به باب عالی به عوض جزیره کریت روپیه نقد داده شود، و سوال مذکور پیچیدگی پیدا کرده است.

معاهده که در خصوص ریل ایران در مابین روس و جرمنی تحریر نموده شده است در ان معاهده تصفیه ریل ترکی نیز نموده شده است، چنانچه باب عالی بر این معاهده اعتراض سخت کرده است که از دولت علیه عثمانیه بچه سبب مشوره گرفته نشده و دولت جرمنی در جواب انها تحریر نموده این گفتگو ابتدائی میباشد بوقت عملدرآمد از دولت عثمانیه مشورت کرده خواهد شد.

از اخبار وکیل نقل شده
مورخه یوم شنبه ۲۳ ستمبر سنه ۱۹۱۱ مطابق ۲۴ رمضان سنه ۱۳۲۹

محمود مختار پاشا وزیر بحریه دولت علیه عثمانیه در انگلستان رفته است، گفته میشود که متعلق بغاوت گذشته البانیه و پیچیدگی های موجوده معقده و نیز از دفتر خارجه آن مبادله خیالات خواهد کرد.

ریاست های بلقان در فراهم نمودن افواج مصروف اند و ایل فرنگ خیال دارند که در آنجا عنقریب آتش فساد مشتعل خواهد شد.

باغیان البانی از جبل اسود واپس شده بخانه های خود رسیده اند، سپاهیان ترکی باغیان مذکور را که از گرسنگی جان بلب شده بودند از پیش خود طعام دادند و از طرف سرکار ترکی برای مردم ضعیف و ناتوان سررشته سواری کرده شد مردم باغی بر فعل خود نهایت شرمنده و شکر گذار دولت عثمانیه میباشند، در ما بین دولت عثمانیه و جبل اسود میمون

چون در ایام گذشته مسٹر ایڈین توجه
مشهور


نمبر ۱
صفحه ۱۰

امریکه در انگلستان رسید یک مدیر اخبار را ازو دریافت کرد که آیا شما در انگلستان برای مقصد خاص می آئید مستر ایکسن جواباً گفت که من از چهار یا پنج سال از خانه خود برای دیدن این امر می برآیم که اهل دنیا بکدام کارها مصروف اند و آیا کدام کار این قسم است که من از آن فایده حاصل کرده بتوانم علاوه بر این انسان لازم است که یگان وقت از کار معمولی خود فراغت حاصل کند مستر ایندیس گفت که اگر چه بمن ضرورت آرام محسوس میشود لاکن من زیاده استراحت میکنم چرا که انسان حصه بسیار زندگانی خود را در خواب بسر میبرد و میگذرند و در این ایام در کل دنیا غلغله خواب زیاده است میگویند که هشت ساعت خواب میکنند گویا ثلث عمر خود را مفت ضایع میکنند بعض اوقات که خود من برای حل نمودن یک مسئله مشکله یک یا دو شب و روز متواتر جد و جهد میکنم خواب نزد من نمی آید و چون عقده مذکور حل میگردد و یا از آن دست بردار میشوم یک شب و روز مسلسل خواب میکنم

✥-✥-✥-✥

شخصی از مستر ایدیسن دریافت کرد که آیا ساختن طلا ممکن است مستر مذکور بجواب گفت که حرف شما بوقت انحصار دارد و آنوقت نزدیک است که برای ساختن طلا طریقه خاص آمیزش کیمیاوی فلزات دریافت شود و در آنوقت آن اصول علم الاقتصاد که تعلق بسکه رایج آنوقت دارد تبدیل کردن لازم خواهد شد چرا که ۲۸ تن طلا بصرف ۵ روپیه تیار کرده خواهد رسید و این حرف مرا یاد داشته باشی که آنوقت نهایت نزدیک رسیده است

✥-✥-✥-✥

اطفال برق بود

✥-✥-✥-✥

فلاسفه و اطبای ملک سویدن از چند سال گذشته در دارس ستاک نام پای تخت سویدن در تجربه برقی معروف اند مدعای آنها اینست که بر اعضای جسمانی اطفال علمی اثر برقی دریافت کرده شود اخبار ستیندرد تحریر کرده است که تجربه باینکه تا الحال تحته ترقی نشو نمای نبات بذریعه قوت برقی نموده شده اند و در آن کامیابی کلی شده است پس ماهرین علم مذکور خیال کردند که نشو نمای جسم انسان هم بذریعه قوت برقی ممکن است لهذا دو جماعۀ اطفال که سن آنها ۲۵ سال بود منتخب نمودند که اطفال هر دو جماعت بلحاظ صحت و وزن و قد قریباً مساوی بودند انتظام تعلیم هر دو جماعت در دو کره جداگانه نموده شد و فرق صرف این بود که در یک کره امواج برقی برده می شدند و کره دیگر از امواج برقی خالی بود بعد از چند سال چون مقابله اطفال هر دو جماعت نموده شد معلوم گردید که اطفالیکه در کره برقی بودند مقابله جماعت دیگر در قوت جسمانی و دماغی بسیار ترقی کرده بودند اطفال کره برقی در از قامت و زیاده وزنی بودند و قوای ذهنی نهایت مناسب و درازی قامت ترقی یافته بودند بعضی اشخاص تجربه مذکور را قطعی و مسلم الثبوت تسلیم نکردند بنا بر این در مدرسه دیگر سویدن تجربه مذکور به پیمانه وسیع نموده میشود اگر در این تجربه کامیابی ظاهر شد لاریب این اعجاب عمل برقی خواهد بود

ادبيات

✥-✥-✥-✥

این مقاله بلاغت پیرایه جناب عالم فاضل کامل مولوی عبدالرؤف صاحب است که بنا به بر استدعا عاجزانه ما در باب (ادبیات) نوشته اند که عین آنرا نقل مینمائیم هم

✥-✥-✥-✥

ادبیات چیستند و از چه بحث میرانند

این فقره مطلبی است عالی و دانستن آن مناسب حال هر شخص از رعیت و والی

✥-✥-✥-✥

این سوال مختصر بیست که مانند یکدانه تخم توت شور بلند تنومند را از خود میرویاند بلکه مانند مرد گشاده چشم زمین و آسمان را بیک دفعه در خود می گنجاند


صفحه 11

نمبر 1
د نباتات و علم متعلق با حوالات حیوانات و علم بر احوال بدن انسان و علم طب و کیمیاگری و علم قوة برنی و شهربانی و علم جمیع صنایع جدید و که اهل یوروپ بسیار بر اهل اسلام تقدم یافتند و علم لغات و زبانهای مختلفی در اهل عالم همه از علوم ادبیه دانند

باید انست
که لفظ ادب در لغت عربی زیرکی و نگهداشتن حد بر جزیرا گویند - و در اصطلاح علوم قدیمیه که در مدارس اسلامیه خوانده میشوند (علوم ادبیه) علمهائی را می دانند که تعلق بزبانهای مخصوص لغت عربی داشته باشند که اول آنها علم لغت عربی است. دوم علم صرف که دانستن صیغه لفظ عربی ب آن مشروط است. سوم علم نحو که شناختن ترکیب و انتظام کلام عربی که فهم کامل مقصد متکلم و مخاطب و ابسته آنست بآن مشروط است. چهارم علم فصاحت و بلاغت که فردا اعلی درین باب قرآن مجید است که بحد اعجاز نوعین انس و جن شد است. این علم نیز سه شعبه است و تفصیل آن مکان این مقام است. این چهار علم را با تعلقات آنها دوازده علم ساخته اند که علم عروض و قافیه و شعر و انشاء از آن جمله است. در اصطلاح کتب و مدارس اسلامیه این دوازده را علوم ادبیه گویند.

و اینچنین نیز میتوان گفت
که اکثر اهل فهم عالم از لفظ (ادب) و لفظ (ادبیات) آداب مجلس سلاطین باقی مجالس دار آب معیشت با کلاران و گذران و زیستن با زیر دستان و خوردان خود را مراد میدارند - بعضی انجنین اصطلاح دارند که فلان شخص مودب باداب شریعیت است

و نزدیک باین است قول حضرت مولانا روم در مثنوی معنوی
از خدا جو نیم توفیق ادب
بی ادب محروم ماند از لطف رب

و آنچه در جای دیگر شنوی خود فرمود
در میان قوم موسی چنے میں بی ادب گفتند کو سیر دے

و در این جانا اور آب شریعت و طریقت را مراد داشته ام
و آنچه میرزا بیدل شاره بلکه میریخ فرمود

ادب نہ سب عبادت می بینیر خاک شدن بهره بان

و آنچه عارف جامی در سلسله الدین بوده
أدبُ النَّفْسِ بِهَا الْأَخْلَاقُ طُرُقُ الْعِشْقِ كُلُّهَا كَذَا

در این مرد و فردا داب طریقت مراد خواهند بود
و آنچه عارف مروج در دیوان اشعار بلاغت شعاره خود فرمود

چند ای معلم از روز شاب
باشد نخارم ابو سر السبت
شد فرش و یا از سبز مرا
ارسله معايرتم والعب

تعلیم آداب اور انچه ها کار خود را اغاز آمد موری
و انچه حافظ شیرازی فرمود


صفحه ۱۲
نمبر ۱

افسانه های اینوقت حاضر را در فرانسه و ممالک عثمانی ( رومان ) میگویند ، و در انگلستان ، و هندوستان ( ناول ) مینامند ، رومانها و ناولها درین وقت از مهمترین آثار ادبیته اقلیمه شمرده میشود . زیرا ناول نویس کمال اقتدار قلم خود را در باب تصویر نمودن خیال را بحقیقت صرف مینماید که ذاتا شعر هم همچنین یک چیزیست . ( سراج الاخبار ) میخواهد که برای تشفی و ساعت تیری خاطر خوانندگان گرام خود از افسانه گوئی طرز نو نیز کوتاهی نکند لهذا به ترجمه ( فاجعه های پاریس ) نام ناولی که از تالیفات ( قونت و یه دو مونته پین ) نام ادیب و شاعر مشهور فرانسه است آغاز نموده و بعد ازین در هر نسخه خود انشا الله یک مقداری از انرا درج صحایف خواهد نمود . مقصد ما از نشر کردن این ناول یا رومان یا افسانه دو چیز است یکی اینکه طرز افسانه گوئی زبان حاضر را بر خوانندگان کرام عرض نمائیم . دیگر اینکه از عجایب و غرایب ممالک متمدنه اوروپا و شقاوتها و تنها و جنایتهای خونریزانه اینکه در ان پیش میشود معلومات بدهیم تا معلوم گردد که در لباس مدنیت چگونه وحشتها مستتر است .

✥-✦-✥ اشتهار ✥-✦-✥
در باب درج شدن اشتهارات تجارتی و صنعتگر
روزنامه مبارک ( سراج الاخبار ) برای اشتهارات مالهای تجارتی سوداگران وطن عزیز ما که بفروش میخواهند رسانند و یا بعضی صنعتها و پیشه هائیکه بعضی از صنعت گران اختراع کرده و فروختن انرا آرزو میکنند حاضر و اماده میباشد که مال سوداگران و صنعت صنعتگران را در صفحه آخرین اخبار خود اشتهار و اعلان نماید . لهذا هرکس که آرزوی اشتهار مال تجارتی و یا صنعت صنعتگر می خود داشته باشند به اداره خانه سراج الاخبار در ماشین خانه است آمده و از قرار سطر یک روپیه اجرت آنرا داده با مال و یا صنعت خود را بواسطه اخبار اشتهار میکنند و اگر کسی بخواهد که از پنج بابه زیاده اشتهار خود را در اخبار بنویسد بر سطر یکقران گردانید

مدیر و سر محرر سراج الاخبار محمد سمع

شوخی نرگس نگر که پیش تو شگفت
چشم درید و ادب نگاه ندارد

و آنچه شنوده
اگر چه عرض هنر پیش یار بی ادبیست

آداب ظاهری بآن مراد داشته باشند . بر سبیل اصطلاح خود از ادب و ادبیات چیز دیگر را مراد داشته والله اعلم .

و اما علوم سیاسیة
در اصطلاح اخباریان مذکور فوق علومی که متعلق بقاعده و قانون سلطنت از رعیت و لشکرداری و غیره باشند .

و اما علوم اقتصادیه
در اصطلاح ایشان علومی هستند که بآب و تاب و راست ساختن دخل و خرج انسان پادشاه باشد یا سپاه یا رعیت تعلقدارد .

اقتصاد در لغت
رفتن را گویند و در میانه راه و مجازا توسط و اعتدال گویند در خرج و صرف مال لهذا این علم را علم اقتصادی مینامند و علم الاقتصاد را علمی علیحده ساخته اند و کتابها درین علم تالیف نموده و پرداخته اند . دستخط غیر مخلص عبدالرحمن مدرس .

✥-✦-✥ یادآوری ✥-✦-✥
( ناول ) یعنی
افسانه گوئی و افسانه شنوی یک حس طبیعی بشری میباشد از ابتدای ایام طفولیت کوشش انسان به افسانه شنوی عادت میگیرد . حتی اکثر مردمان تا افسانه نشنوند خواب نمی برد .
و در این اعصار آخر زمان چنانچه در همه چیز ها یک تبدل و نوی بظهور آمده افسانه ها نیز یک طرز نوی پیدا کرده که با افسانه های کهنه و قدیم ما هیچ شباهت نمیرساند .

در مطبعه دار السلطنه کابل بطبع رسید و باهتمام مهتمم الحاج عبد الخالق بقلم میرزا محمد مراد خان


صفحه ۱
نگران
ایشیک اقاسی ملکی حضور اعلیحضرت همایونی
علی احمد
مدیر و سر محرر
محمود طرزی
اداره و مطبعه
در ماشین خانه دار السلطنه کابل
جمله امور تحریریه به اداره خانه بنام
مدیر فرستاده میشود
تاریخ عربی یکم ذی القعده ۱۳۲۹

سال سیم
سراج الاخبار
۱۳۲۹

نمبر ۲
قیمت سالیانه
در دار السلطنه کابل ۸ روپیه کابلی
در اطراف داخل مملکت با اخراجات ڈاک ۱۴ روپیه
در خارج مملکت با اخراجات ڈاک نیم پون انگریزی
قیمت یک نسخه ان در کابل یک عباسی
بهر پانزده روز یکبار نشر میشود
تاریخ شمسی ۳۱ میزان ۱۲۹۰

درین اخبار از حوادث داخلیه و خارجیه و بسی مقالات مفیده درج میشود

تاریخ عیاناً نشان میدهد که از روز جلوس میامن مانوس اعلیحضرت (سراج الملة والدین) پادشاه خردمند عدالت آئین و شهریار حکیم هوشمند ترقی گزین این دو علت مدهشه و این دو مرض مهلکه از وجود وطن عزیز ما زایل و مرفوع گردیده است . در وقت حاضر پای تخت دولت علیه افغانیه از فیض همت سنی و کوشش بلیغی که پادشاه ترقی پرور معظم ما در باب توجه در ساختن راهها ارزان و شایگان فرموده اند با هر طرف ملک متصل و پیوست گردیده . بعضی ازین راهها سرکهای پخته و متقنی است که عرابه و موتر بران رفت و آمد دارد . و بعضی از ان راهها نیست که در دست تعمیر و پخته کاری میباشد . و بعضی از آنها راههای خامه و همواریست که هنوز پخته کاری نشده . ممالک محروسة المسالک شاهانه چنانچه با راههای منظم کسب ترقی کرده به بعضی پلهای بسیار مهم و معتبری نیز رونق و اهمیت عظیمه پیدا نموده که از انجمله یکی این پل نهر نیلاب است که به (پل سراج) موسوم شده . از روی مرحمت و خیر اندیشی تفصیلات مراسم افتتاح پل مذکور را جناب سر نگران ما که بهمرکابی (اعلیحضرت همایونی) در مراسم مذکور شرفیابی داشته اند به اداره خانه فرستاده است که عیناً همان نوشته ایشان را درج میکنیم :

✨راهها و پلها✨
و رسم افتتاح پل سراج گلبهار
(هر گاه یک ملکی را بوجودی تشبیه به جسم نمائیم راههای منظم آن را عروق و شرائین آن وجود ، و پلهای آن را مفاصل یعنی بند های آن وجود ، اگر بگوئیم هیچ یک سخن مبالغه نگفته خواهیم بود زیرا اگر در عروق و شرائین یک بے انتظامی و ناهمواری راه یابد جوهر خون که ماده یگانه حیات شمرده میشود به انتظام تمامی که لازم اوست از پای تخت در هر طرف وجود جاری و ساری نگردیده و حیات جسم را در تهلکه می اندازد . و کذالک اگر در مفاصل یعنی بند های اعضای وجود شکستگی و بے انتظامی واقع شود در ما بین عضوی با عضو دیگر خط مواصله و مرابطه منقطع گردیده به بسی عوارض مهلکه معروض میگردد راهها و پلهای مملکت عیناً همین اهمیت و مزیت را دارد که عدم انتظام و درستی آن موجب عدم انتظام و درستی ملک میگردد بی راهی و بی پلی چنانچه در مواردات و مخارجات تجارتی ملک که بمثابه خون در بدن است سکته و خرابی میرساند در نقلیات سوق عسکر نیز تهلکه های بسیار فجیعی بوقوع می آرد که مثالهای انرا صفحه های)


صفحه ۲
نمبر ۲
مهر بیان انفتاح پل نیلا آب
بخاطر گذرانیده در سر رشته تحمیل و آبادی آن بودیم - برخی
که از خیالات ما واقعیت نداشتند به تصور و خیالی بودند
امروز که الحمد لله تعالی این حکم ما تکمیل یافت و پل ہذا
نیل آب منبع آن از برف تا ریخ با و چشمه سارهای آباد شده ظاهر است که چقدر رفاهیت برای مترو دین
کوه هندوکش از حدد دخیا واک که سمت شمالی کابل است. برآمده در حدود با دریاچه با شدند و معتبرین پل نیل آب و قوع ب بوقوع رسید شخصی که قبل از آبادی
در بین دره پنجشیر آمده در حد و د با گرام با دیگر دریا چه ما ملحق شد این پل از این رودخانه گذر کر انہ گذر کرده باشید حال رفاهیت
بطرف مشرقی میرود سالهایی سابق درین موضع احوال خود را میداند اگر چه مانند آبادی این پل
که پل حال بل جدید بنا شده اصلا اثاری از پل نه بود مرد تا که پل حال پل جدید بنا شده اصلا اثاری از پل نه بود مردم تا
ا تو برا من و کوهستان خصوصا نفری مین ہزار ب خیالات بفکر اعلیحضرت ما بر سیده است که این
علاقہ کو بنا نا ہزار یک آن نخواهد بود امید بخدا وند عالمیان است
حدود مذکور بر حمات و نیگا ر بزحمات و تکالیف از نیل آب عبور می نمودند که خیالات ما چون بر بهبود رعایا و آبادی بر به افغانستان است
و زمان زیادتی آب تلفات زیادی برای عبور کنندگان معطل نخواهد ماند و همه اجرا خواهد شد و از خداوند کریم
مذکور حاصل میشید - چون اعلیحضرت سراج الله والدین در موضع گل بهار تشریف برده ملاحظه فرمودند خیال میخواهم که جمع رعایا و خدام درود دولت بخیالات من یکدل
و اراده آبادی را دران موضع فرمودند. چنانچه و الممالک المرسلین محکم و ثابت قدم باشند - مستوفی المان
درسته ۱۳۲۹ هجری به انجنیری ری عزت مند متر و یک زبان باشند و برام دین مبین حضرت سید
که از حضور مبارک خان و سر کرده رعایا می علاقه سمت
نالید می انگریز لازم دولت خدا دادپل مذکور آباد شمالی است با خوانین کو ہدا من و کوهستان بیک زبان
گردید - تاریخ روز چهارشنبه ۱۷ ماه شوال المکرم سلامتی وجود مبارک را گفته ادای شکرانه شکرانه مراحمات
مطابق ۱۸ ماه میزان موافق 11 اکتو بر ماه انگریزی افتتاح شانانه را بوجه احسن نمودند و اعلیحضرت والا قفل در
پل نیل آب گردید - در آن روز ذات اقدس الحوشان مذکور تشریف بردند واژه پل را واژه پل را با ز فرمودند با برخی از خدام و عمله حضور در موضع مذکور تشریف بردند
باجه خانه های موجوده
و دیگر سازمانی مروجی علاقه مذکور ادا می سلامتی را
و جمعی از نفری خوانین و معتبرین کوهستان دکو بدامن که نظرمی زیاد بوند نیز در اینجا حاضر گردیده از برای نفر ی مذکور همه بیک سرود و الحان خوش که پاینده باد با دشاه ما
ادا نمودند - ذات اقدس والا اول پاے
رعیتی
و باقی خدام از همه گونه اطعمه و اشعر به و چای و شیرینی و غیره مبارک بر و نهاده معه خدام حضور و خانان و مکان
موجود بود سه بر یازده بجه روز مذکور اعلیحضرت والا بالا و بستان از پل مذکور عبور فرمودند بعد دیگر نفری را
پل تشریف بردند - پل مذکور الى تشریف فرمودن حضرت والا تشریف بردند از پل مذکور عبور کرده ادا می شکرانه مرا حما مرانه مراحمات شامانه
اعلیحضرت والا قفل بود اینکه اعلیحضرت مارکت را نمودند ثانیا اعلیحضرت شہر یاری بوار ہے
ایشاک آقاسی ملکی کلید قفل را با عزاز و احترام بحضور بیان موثر تشریف فرمودند و عبور فرمودند به از مشتر
تقدیم نمود.
نموده اعلیحضرت والا کلید قفل را بدست نی که یک بالیدی انگریز ملازم ملازم دولت خدا داد به سبب
گرفته این کلمات را نطق که ات را نطق فرمودند بران خدمات مسابقه او که از چند سال در افغانستان
بنانی را ایجینال خود تصور کرده در اجرای خیالات خود میکوشد خدمت کرده و نیز ازین خدمت او که در این پل ظاهر
برای ناظرین مشکوک است . اگه آیا این بنا چه نتیجه و ثمر خواهد کرده اظهار مرحمت و مهربانی و خوشی را از و کردند
دارد و بر واحدی بخیال خود فکری می اندیشد تا اینکه آن بناتکمیل د از عبارت و نطقیه اعلیحضرت در حسین
باید بعد که ناظرین از خلاطه آن مره ونتیجه یکی آنرا و یدند افتتاح فرمودند نهایت موثر و جوش آور بود
تسکین خاطر هر یک میگردد چنانچه ما اقول زمانیکه در تشیع بسیار قابل شنید فقط ( علی احمد )
ہذا تشریف آورده تکالیفات رعایا را ملاحظه فرمودیم
ضرورت دانسته خیال و اراده آبادی یک پل جدید را


نمبر ۲ صفحه ۳

وَمِنَ الْمَاءِ كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّ
— آب کابل —

در پای تخت سلطنت سعید افغانیه اگرچه بسی آبها جاری موجود است . حتی ( شهر کابل ) یک آب و اسم الجربا نیست که مانند کلمه آب که در نفس لفظ نام ان واقع است از وسط شهر همیشه جاری میباشد . ولی این آب بسبب مستعمل شدن آن در زراعت با دشت زاری و برآمدن بسی جوی ها ازان وقتیکه در شهر میرسد هم خیلی کم میشود و هم برای نوشیدن نافع و صالح نمیباشد . بعضی چشمه ها و چاهانیکه موجود است آن هم بدرجه کفایت احتیاج اهالی دیده نمیشود . حالا آنکه آب یکی از مایحتاج بسیار ضروریه انسان آکه خالق یگانه ارض و سما آنرا مدار حیات نوع بنی بشر گردانیده است طباً ثابت شده است که تلفات نفوس شهر با آنکه آب نوشیدنی آن ناگوار و مستعمل و پر میکروپ باشد نسبت شهر باشیکه آب آن خوشگوار و پاک و بزاق باشد خیلی از خیلی افزون تر است . بنا بر این این قضیه فقدان آب شهر کابل نظر وقت همایونی بادشاه معظم محبوب القلوب ما را که افکار و مراحم شان ترقی آثار مترقیانه شان و ایما در باب عمران ملک و رفاه رعایا و خیر اندیشی برایا مصروف و معطوف است جلب و جذب نمود و به آوردن آب بسیار با صفا و خوشگوار ( پغمان ) را در کابل اراده و فرمان همایونی شانانه را شرف اصدار فرمودند. ( پغمان ) از کابل بمسافه نه کروه نیمی در سمت شمال غربی در دامنه کوه پغمان که از شعبه های کوه ( هند و کوه ) که معروف بهندوکش میباشد در یک موقع بلند و بسیار سرد و خوش هوائی واقع شده است که روزها گرمی تابستان را ذات اعلیحضرت شاهانه در قصر همایونی ( سهیل ) که از بنا های عصر ترقی عصر سراجیه است بسر می آورند . و الحاصل پغمان صیفیه دولتی پای تخت سلطنت کابل میباشد .
آب پغمان از بسیار جاهای مرتفع از ترشحات چشمه

سائر آبهائیکه از برف های تالاقهای کوهها حاصل میشود بسیار بزلالی و صفائی و نهایت سردی و خوشگواری جاری میباشد .
لهذا بادشاه رحیم القلب مهربان چنان تجویز فرمودند که آب مذکور را با یک بند پخته و متینی در یک حوضه بزرگی جمع آورده و بواسطه نلهای آهنین در شهر رسانیده در جاهای مشهور و نقاط معروف شهر تقسیم شود . در این باب پارسال در اثنائیکه در پغمان تشریف شاهانه شرف افزا بودند با مستر (ملر) اسکات لنڈی که برای خدمت ماشین قماش باقی در دولت علیه خدا داد افغانستان ملازمت دارد حرف زده و عطا شدن یک لک و پنجاه هزار روپیه کلدار را برای مصارف و آوردن نلهای آهنین آن بموجب مومی الیه اراده فرموند . از قراریکه موثوقا خبر گرفته ایم نلهای اهنین مذکور در دارالسلطنه کابل رسیده و درین قریب باینکار بسیار با صواب مذکور شروع میشود . الحق که این لطف و مرحمت اعلیحضرت سراج الملة والدین بادشاه خیراندیش عدالت کیش، آب یاری قلوب دلمان اهالی آن شهر ما را مینماید ، لهذا دعای دوام صحت و عافیت وجود مراحم آمود بادشاه معظم خود مان را با همه برادران همشهری خود ( سراج الاخبار ) از درگاه کردگار لیل و نهار مینماید .

—*—
مهد عرض شكران
—*—

سبحان الله ! چه خوش بختی و سعادت ما مردم افغانستان است که ذات پاک اقدس الهی ما را بدون سابقه شرف بخشیده و همه ما را یک ملت و یک مذهب ساخته و تابعی چنین یک بادشاه دل آگاه خیر خواه ترقی پرور لطف گستری ممتاز و سرافراز فرموده که شب و روز افکار مراحم نثار همایونی شان در باب عمران ملک و آسایش رعایا مصروفست .
آیا اگر یکقدری بسوی احوال ایمنی خود یک نظر عبرت آوری بیندازیم . و احوال حال خود را بآن مقایسه نمائیم.


صفحه ۴

نمبر ۲

چه قدر فرقهای عظیمه می بینیم؟ صرف نظر از دیگر چیزها : تنها احوال سابق بهمین شهر نیلاب را در پیش نظر آریم:
این نهر یک آمیست که ایالت جمیله حاصل خیز خوش آب و هوای (کوهستان) و (کوه دامن) زمین وطن عزیزه را بشدت جریان خود از هم دو پاره کرده راه مرور و عبور را یک سد حایلی شده بود بسبب وضعیت مجرای آن که بر یک سطح مایل واقع شده با آنکه آب بسیار هم دار و شدت جریان آن نیز خیلی پر قوت و غیر قابل مرور است نت در قریب بهمین نقطه ئیکه درینوقت پل پر شوکت و مهابت آهنین (سراج) بنا یافته از چوب و خس و خاشاک یک پلی موجود بود . که اگر چه پیاده پا از ان بهزار بیم و خوف گذشته میتوانست ولی بار و حیوان از ان مرور نمیتوانست حالا که همین پل را نیز در هر سال سیلاب ویران ساخته مدت ها مرور و عبور بندگان خدا را معطل مینمود .

تصور بفرمایید : یک بیوه وامانده بیچاره را می بیند که بنا بر صدمه حوادثات از زمین های انطرف دریا قطع علاقه کرده میخواهد به اینطرف بیاید کاسه و کوزه و جل و جهین فقیرانه خود را بر یک خری بار کرده و دو سه اولاد نامی کوچک یتیم خود را از دست گرفته مانده بلاک تا بکنار دریا میرسد . در آنجا می بیند که آب پر جوش و خروش شدید الجریان نیلاب سد راهش میشود . بیچاره حیران میماند نه راه پیش رفتن نه رو باز گشتن !!

آیا چه کند مجبور؟ میشود که از پل خس و خاشاک موجوده بگذرد !

آو چه دهشتناک حال ! خس و خاشاک پل ثقلت خر زن بیچاره تاب آور مقاومت نمیشود خر با بار در دریا می افتد ، زن و اطفال واویلا با میکنند . هستیش غایب میشود ......

این است که مرحمت پادشاه رعیت پرور و پدر شفقت گستر ما به این ناگواریهای ملک خود قابل شده این پل متین آهنین را بر نهر نیلاب ساختند ، و به این مرحمت خود یک مفصل یعنی یک بند بسیار مهم وجود مملکت شاهانه شان را که از هم جدا مانده بود شکسته بندی فرمودند . و به آوردن آب سلسبیل آسای پیمان آبیاری حیات پای تخت سلطنت سنیه خود را فرمودند (پاینده باد پادشاه ما) .

از دربار پروردگار دلیل در نثار رو داده ایم عمره اقبال و ترقی
عز و اجلال پادشاه مراحم کردار خود را نیازمیکنیم که
با یه ترقی آیه شانشان بی مس از ینگونه آن به
عمران ترقی درباره وطن و ملت شانشان برود
کار آید آمین
محمد حسین
---o---

حوادث خارجيه
شوال

نقل از اخبار پایونیر مورخه ۲۷ ستمبر سنه ۱۹۱۱ مطابق ۳ شوال
از ابتدای امسال حالت پولیتیکی جمیع ممالک کلان پر از شورش و فساد بوده است و اگر در یک ملت شورش فرو نشیند یا انقلاب خوابان فرو شود بدیگر ممالک همان قسم فساد بر پا می شود همچنان اگر خطرات جنگ عالمگیر در یک صفحه دنیا معدوم میشود امکان جنگ ما بین دو ملک دیگر پیدا شود غالباً معتقدان توهمات باطله این را اثر ستاره و مدار خیال خواهند کرد و سیاسی دانان انرا به قواعد فلسفیه منسوب خواهند نمود لاکن برای انسان معمولی فهمیدن این همه کشمکش و شورش امر آسان نمی نماید و امید بهتری صرف در همین باقی مانده که کشت و خون در جهان باقی نماند و سر رشته صلح عمومی شود – اکنون چون قضیه مراکو تصفیه پذیرفته است توجه مردم به تنازع ترکی و ایطالیه منعطف گردیده است و اگر چه بظاهر برهان اثبات دعاوی ایطالیه را در طرابلس مهیا کرده نمی تواند لاکن یاد باید داشت که نصف تجارت آن علاقه ترکی بدست تاجران ایطالیه است و کار داران ترکی در چند سال گذشته با تجاران اطالیه مسلوک خوب ننموده اند و وزارت موجوده بارها اظهار تشویش و مجبوریت خود را متعلقه آن کرده است مگر در هر صورت وضع ایطالیه چنان است که حق را بجانب آن گفته می توانیم و هنوز هم توقع داریم که تنازع مبرم و ملک مذکور به خوش اسلوبی تصفیه خواهد پذیرفت .
---o---

نقل از اخبار پایونیر مورخه ۲۹ ستمبر سنه ۱۹۱۱ مطابق ۵ شوال
در لندن ۲۰ ستمبر سفیر اطالیه مقیم قسطنطنیه یک مراسله به این مضمون فرستاده بود که ترکان در طرابلس

باب


صفحه ۵
عربان را بر خلاف مردم اطالیه استعمال داده اند و اسلحه و سامان حرب را بمقدار کثیر به طرابلس روانه کرده اند و در جواب آن با بعالی برای سفیر مذکور اطلاع داده است که شورش عربان بر خلاف مردم اطالیه دروغ محض میباشد و سامان حرب مذکور صرف برای امنیت داخله ملک فرستاده شده است .

برای ریوتر از اطالیه اطلاع معتبر رسیده است که اطالیه در طرابلس وضع مخالفانه را اختیار کرده است که ترکان جوان حقوق مردم اطالیه را پایمال کرده اند که بقرار معاهده جات سابقه حاصل کرده بودند و از روزیکه حکومت شورائی در قسطنطنیه قایم شده است تدابیر آن سرا سر مانع ترقی اطالیه بوده اند و اطالیه در طرابلس خواهان حقوق خاص میباشد بلکه صرف همین قدر میخواهد که آن سلوک دوستانه سابق با ایشان کرده شود .

برای ریوتر از دولت عثمانیه اطلاعی معتبر رسیده است که سرکار عثمانیه یا اطالیه هرگز بسلوک دلخواه نه نموده است و برای جمیع اقوام در طرابلس حقوق تجارت مساوی میباشد و اگر اطالیه خواهان حقوق خاص یا قبضه طرابلس نباشد تصفیه قضیه موجوده را مر آسان است .

در شهر رو ما مزدوران ریلی از این سبب اراده شورش را داشتند که اطالیه در طرابلس وضع مخالفانه ترکی را اختیار نموده است لاکن شورش مذکور توسط چند نفر کارداران معتبر فرونشته است .

از مالتا نیز تلگراف آمده است که شش جهاز جنگی اطالیه از راه آن جزیره و بصوب طرابلس رفته اند میگویند که چند جهاز جنگی اطالیه طرابلس رسیده اند و افواج را برای جنگ ترکی آورده اند . اهل اطالیه در شهر طرابلس خیلی مشوش میباشند که اگر فوج مذکور بر ساحل فرود آمدند ترکان حکم مقتل عام مردم اطالیه را خواهند داد .

در جهازات تجارتی اطالیه در این ایام با سوای مردم اطالیه و اسوار نمیشکنند و رعایای برطانیه در طرابلس بیرقهای خود بر جهازات بند کرده اند .

از قسطنطنیه نیز تلگراف آمده است که جرمنی سعی فراوان برای مصالحت ترکی و اطالیه میکند و باب عالی بطریق دوستانه به اطالیه اطلاع داده است که تصفیه معاملات متنازعه فیه بخوش اسلوبی کرده میشود و گر از اطالیه خبر آمده است که سرکار انگلیس بر این قرار میباشد که ترکان مطلقا اختیار ندارد و انگریزان مقیم فرامین حکام شان استمداد نموده اند .

نمبر ٢
لاره کچنر در اسکندریه رسیده است .

حاکم بوشهر قریباً صد نفر سپا بیان بحریه را برای انسداد فساد بندر و حفاظت آن شهر فرستاده بود لاکن آنها وقت رسیدند که شورش فرو شده بود و جهازات برطانیه بعد از انتظام کافی از بندرگاه مذکور بر آمده بودند در سیستان مذکور حتی لواسع تاجران اسلحه میباشند و هر یکی از آنها در یاست تفنگ شان که در بندر عباس اراده فروش آنها را داشتند و چونکه حاکم بندر عباس مانع آن بود بنا بران آنها بر شهر حمله نموده و چند نفر را مقتول و مجروح ساختند و تا انزمان از شهر بیرون نیامدند که کل تفنگ ما را بفروش نرسانیدند و بوقت واپسی در مضافات شهر تیتر اسباب مردم عاجز را بغارت برده از بندرگاه روانه شدند .

لندن ۲۸ ستمبر — یک جهاز ترکی در بندرگاه طرابلس چند نفر سپاهیان نظام عثمانی را مع سامان حرب آورده است و افسران جهازات جنگی اطالیه فرود آمدن آنها را دیده اند و اخبارات رفتن آنها را وجه کافی برای جنگ خیال میکنند .

از سلانیک خبر تلگراف آمده است که جمیع جهازات اطالیه از بندرگا های ترکی بر آمده دارند و در اکثر شهرهای اطالیه مردم به این سبب شورش کرده اند که چرا افواج اطالیه را در طرابلس فرستاده شده است لاکن سپاهیان نظام مانع آن شورش نموده اند و اکنون مردم خواهش دارند که طرابلس در قبضه اطالیه نباشد .

با وجود این امر که اخوا بهای فرود آمدن افواج اطالیه بر ساحل طرابلس مشهورند و سر کار ترکی بحیطه حفاظت علاقه جات خود و برای جنگ مستعد میباشد مردم خیال دارند که تصفیه معاملات متنازعه فیه عنقریب به وقوع می آید و جرمنی بستی خود مابین ترکی و اطالیه سر رشته مصالحت را خواهد نمود .

اگر چه اخبارات اطالیه می نویسد که مراسله اعلان جنگ به ترکی فرستاده شده است با وجود ان ریوتر خیال دارد که هنوز مراسله مطالبات اطالیه بجواب حالی نرسیده و خاقان ترکی بجد و جهد برای مصالحت کوشش خواهد نمود بشرطیکه عزت و توقیر ترکان بیچ قسم صدمه نرسد که جواب دول یوروپ به این مضمون فرستاده که آنها در معاملات ترکی و اطالیه دخل نخواهند داشت دولت فرانسه را خیلی مایوس ساخته است .


نمبر ۲

سید امیر علی بیگ پاسخ مضمون در باب وضع اطالیه به اخبار جهان داده است داشته است که تنازعات نصاری و اسلام به سبب حرکات اطالیه ترقی خواهند کرد و اگر اطالیه بر طرابلس حمله نموده و در کل عالم اهل اسلام بر خلاف نصاری شورش خواهند نمود و یک دولت لا مذهب را که برای نام خود را نصاری میگوید سبق خوب خواهند داد و اکثر اخبارات انگلستان حمایت خیالات مستر مذکور را میکنند و برای دول یوروپ نصیحت میکنند که در کل علاقه جات دنیا برای حفاظت ترکی سعی نموده شود.

مراسله اعلان جنگ که اطالیه به ترکی فرستاده در انگلستان و فرانسس باعث مخالفت اطالیه گردیده است و هیچ کس حرکت آن ها را پسند ندارد و یاد باید داشت که در این معامله اطالیه پیروی حرکات جرمنی را در مراکو و استریا را در بوسنیا و هرزک و دنیا و فرانسس را در تونس نموده است – طرابلس یک علاقه وسیع است که برای بود و باش اهل الطالیه خیلی موزون میباشد و چونکه ترکی در عرصه دراز که قبضه آنرا داشته است ازان استفاده ننموده است بنابران اطالیه خود را مجبور داشته است که قبضه آنرا حاصل کرده استعمال مناسب انعمای خداوندی را که در طرابلس موجود اند بکند مگر با وجود آن حرکت اطالیه قزاقانه است و همین است که اهل انگلستان بر خاموشی وزیر خارجه اعلیحضرت شاه جارج تعجب میکنند و میخواهند که انگلستان حمایت ترکی را بکند اما خاموشی وزیر مذکور بعید از حکمت نیست – مداخلت انگلستان امکان جنگ عالمگیر یوروپ را پیدا خواهد نمود و تا کنون وزیر خارجه انگلستان از همان سبب میباشد و اقوام متمدن یوروپ هرگز نمیخواهند که از خاطر یک علاقه افریقوی دولت عثمانیه مردم مهذب یوروپ با هم بجنگند حتی الوسع رفقای جرمنی خیلی باعث تشویش آن بوده اند چنانچه در سنه ۱۹۱۱ اکستریا دوست خود را در معرض خطر انداخته بود و اکنون اطالیه برای همان رفیق خود مشکلات

لا ینحل پیدا نموده است باید دید که در چند روز آینده از پرده غیب چه بیرون می آید.

-*-

لندن ۳۰ ستمبر - از قسطنطنیه خبر تلگراف آمده است که افواج اطالیه به مقام بن غانه ی فرود آمده اند - و از سلانیک اطلاع رسیده است که یک کرودازور اطالیه یک کشتی عثمانی مغرب جهازات جنگ را اور مقام پروزه الغرق کرده است - و سپاهیان را بر ساحل فرود آورده است افواج عثمانی را حکم شده است که فوراً بمقام مذکور برسند.

-*-

از اینهنتر خبر تلگراف آمده است برای وزیر اعظم یونان اطلاع رسیده است که در خلیج ارتا چند کرودازور های اطالیه بر دو جهاز ترکی که افواج را به طرابلس می بردند غیر کرده مجبور نمودند که آنها در بندرگاه پیرسوزا داخل شوند و میگویند جهازات مذکور در آب پایاب رفته اند.

-*-

از قسطنطنیه خبر تلگراف آمده که وزارت موجوده مستعفی شده و سعید پاشا صدر ایوان وکلا وزیر اعظم جدید و کامل پاشا وزیر خارجه و محمود شوکت پاشا وزیر جنگ میباشد و برطانیه افسران بحریه خود را از ترکی واپس خواسته است و اراکین انجمن اتحاد و ترقی تصفیه نموده اند که خرید و فروخت اسباب ساخت اطالیه موقوف شود و اهل اطالیه را از طرابلس و دیگر علاقه جات ترکی بدر کرده شود.

-*-

اخبارات جرمنی بر حرکت اطالیه نفرین بسیار میکند و مینویسند که حرکت اطالیه در حالت سیاسی موجوده خیلی باعث حیرت میباشد و اخبارات آستریا مشوش میباشند که شاید از سبب حماقت اطالیه در علاقه بلقان شورش و در کل یوروپ جنگ پیدا شود.

— از بیت العلوم مبارکه حبیبیه کابل —


صفحة
نمبر ۲
و اگر یک جیسے باشد میگوید
دل بیا به ناتوانم را بجز داروی و حالت دیگر چیزی
شفا نمی به

و اگر یکت باغبانی باشد میگوید :
الرازیهای چون برگ گفت تنها یک گله اقول
براید روضه حاتم یک گلستان سعادتی میشود .

و اگر یک بنا می باشد میگوید :
بیا کہ کا شانه سعادت خود را با هم بنا نمائیم

و اگر یک کشتیبانی با شد میگوید :
در مقابل هر گونه طوفانهای حوادث حیات آغوش
لطافت هددش تر ا ساحل سلامت خود می یابیم

و اگر جواهر فروش باشد میگوید :
ای دبیر : تنها رابطه ازدواج ما یک زنجیر موضعی
بوجود می آورد که محفظه های پر جواهر دلهای ما را بیکدیگر
ربط مینماید .

و اگر یک عالمی باشد میگوید :
حسنا حسنات قلب سلیمت را به سیاست جور د جنا
تبدیل مکن بگذاره تا سعادت حیاتم را در چشمان محبت
افشانت مطالعه نمایم.

و اگر یک می فروشی باشد میگوید :
آیا تا کی ساغر حیا تم را بیاره وصالت الت بر یز میکنی

و اگر یک اخبار دالانی باشد میگوید :
امی امید استقبالم ! درخشان ترین حوادث
جدید جیسا تم اعلان ازدواجم با تو خواهد بود.

و اگر یک نوجوانی با شد بجز اینکه بگوید :
تا که عمرم بدنیا باقی باشد ترا دوست دارم
و گر سختی نمی یابد

نسخه گذشته در زیر عنوان ( ادبیات مقابله
غرامی بدایع احتوای عالم فاضل کا مل فضیلت مآب موجود عبد برد
صاحب را زینت بخش صحاف اخبار خود نموده بودیم .
که فاضل مشارالیه در همه محتویات معانی (ادبیات)
نجومی صرف فصاحت و بلاغت فرموده بودند که مهان
بدایع بیان آن قناعت بخش ازمان توانی شناسان
منتسبین علم ادب میگردید .
) سراج الاخبار ) چون در نسخه خود چیزی چیزی
از عالم (ادبیات) نیز درج نمودن را ارزو دارد
انروور اولا مر بر خوانندگان گرام خود از زبان
یک عالم و فاضل مملکت عزیز خود با معانی را که ادبیات
در بردار و عرض نموده و بعد از آن از روش وسایلی که
ما در باب ادبیات د ر اخبار خود پیش نهاد خاطر دارم
بعرض معلومات پرداخته میگویم که مراد ما از چیز مانیکه
در زیر عنوان ادبیات مینویسیم عبارت از شعرای افشانت
خوش ترانه ونشر های منشیانه و تصورات افکار ظریفاً
و تخیلات معانی نثار شاعرانه میباشد تا موجب تفریح
قلب نشاط فکر خوانندگان گرام با گرود

وانا حضرت استاد نیز بعد از بیانات واقعی نیک در با
ادبیات بیان فرمود داند این یک را نیز گفته اند که
هر کس با صطلاح خود از ادبیات چیز یر ا مرا و داشته)
لهذا مراد و مسلک ما نیز در عالم ادبیات از ا د است که
به این وسیله هم از ادبیات شرقی و هم از ادبیات
یعنی هم از مضا باین بدیعه بدیعه نیکه شعرا و ادبای ممالک اسیا
تصور کرده اند و هم از تحصیلات عربیه میگه شعرا و اد های درو
تحریر بوده اند بحث و بیان خواهیم نمود.

ترجمه شعریکی از ظریف طبعان بنے
اگر یک ( آووکات ، یعنی قانون شناسی با دختر د بری
طلبگار و حال کرد و میگوید :
ای حامد محلو، دل محکوم قانون علم / چه شو
که دعوا می فرقت را بصلح مواصلت تبدیل خانیم .

و اگر یک عسکری باشد میگوید :
م بانی عشقت به لرم چنان زنم بلکه بات ده که گیر می باب میلت دیگر.
چیز منی القیام په چیه گردد .

سخان الطبقه آمیز
باب مفلسی و برنز و فال مینی آمده فال خود را و یه خال بین
قرعہ فال خود را باز کرده گفت :
هفت سال جمت خواهی کشید بعد ازان است
دارا می خواهی دید .
مفلس پرستید که :
آیا بعد از ان تو انگر خواهم شد ؟
قال مین - نی تو انگر میشوی ولی بمفلسی و زحمت آریته
شده عادت میگیری و به آن سبب راحت میکنی.


نمبر ۲

علم ثروتِ مِلَك
مترجمش محمود طرزی
مقدمه
بعد ادای ما وجب علينا

بسیاری از علمها و فنهای نو براهه عجایب و غرایبی درین عصر های نو ظهور آمده که چون عنوان نام ونشان انرا خوانندگان گرام ما به بینیند بحیرت رفته منتظر میشوند که آیا این چه علم است و از چه بحث خواهد راند ؟ از انمجمله یکی این علم ( علم ثروت ملل ) است که بمدد رب تعالى جريدة مباركة ( سراج الاخبار ) در هر نسخه خود یک مقداری از مسایل انرا در نظر مطالعه خوانندگان گرام خود عرض میکند. معنی ( علم ) چیزیست معلوم. ( ثروت ملل ) تو انگری و و بد به و سامان و مالداری ملت ها را گویند. پس علم ثروت علم تو انگر یست که خوبی تو انگری و مالداری چیزی نیست که انسان عاقل فقر و تنگدستی را بران ترجیح داده بتواند.
اولا این را عرض کنیم که هر علم یک موضوعی دارد که دایره جهان موضوع خود یعنی چیزی که بنای آن بران بنیاد یا با شد بحث و بیان میراند. مثلاً موضوع علوم ادبیه یعنی صرف و نحو و بدیع و بیان و لغت همین است که تحریر و تقریر زبان نوع بشر را اصلاح یافته و درست بگوید و درست بخواند و درست بنویسد. موضوع و مقصد ( علم ثروت ملل ) این است که احوال خصوصیه ظاهری و باطنی جمعیت نوع بشری را تحقیق و تدقیق کرده برای اصلاح احوال و سعادت و رفاهیت حال و استقبال بنی بشر هدایت و رهبری نماید که اساس و بنیاد حاصل شدن این مقصد نیز بر سعی و کوشش و جد و جهد و تزیین و عرق جبین موضوع و مبنی بیا نشته میباشد. پس بشنوید که علم ثروت چه میگوید؟ و برای سعادت در نهایت حال و استقبال بنی بشر چه گونه قواعد و قوانین رهبری مینماید !

صفحه ۸

( میرا بو ) که یکی از خطیبان بسیار مشهور فرانسه بود بد چهره و کریه المنظر یک شخصی بود. یک روزی بر او دعوی کردند که یک دختر جوان را بازی داده و به ناموسش خلل رسانیده و به این سبب بحکم عدالت آوردندش.
حاکم — آیا این دعوائیکه بر شما شده بچه دلیل از خود رو کرده میتوانید ؟
— بدلیل نا بینا بودن دختر !
حاکم — این چگونه دلیل است ؟
میرا بو — انصاف بفرمائید ! آیا این شکل و شمایل کدام بینا را بازی داده خواهد توانست ؟ حالا آنکه دختر بیناست.

---oOo---

کارد ( پالمرستون ) مشهور یک روز بزرا به چی خود را برای رفتن بده و آوردن قیماق امر نمود. این تکلیف بغایت نفس عزابه چی گران آمده گفت :
— این امر که فرمودید کار و وظیفه خدمتگذاران مطبخ است صاحب !
— خوب ! کار و وظیفه شما چیست ؟
— وظیفه من اسپ های عرابه را بیمار کردن و آنها را بقرا با بستن و عرابه را راندن است.
— بسیار خوب ! چون چنین است همین دم اسپ ها را بورا به به بند و یکی از خدمت کاران مطبخ را در ان سور کرده برای آوردن قیماق به ره ببر بله زود وظیفه است را اجرا کن !

---oOo---

نا پولیون بونا پارست در وقتیکه جنرال بود در اثنای یک مجلس مهمانی یکی از زنان معتبری که در ان مجلس بود جنرال را خطاب نموده گفت :
— آیا بین قدر شان و شرفی که از این قدر مظفریتها حاصل کرده اید بس نیست که هنوز هم در پی شرف و شان میدویدید؟
بونا پارست — آیا این بر حسن و لطافت نظر آیا که دست تلطف بشما احسان نموده کم نبود که باز هم خرس بار دلا رای خودتان سرخی و سفیده مییابید ؟
( از بی حرفت محمد طرزی )

( از بی حرفت


نمبر ۲
صفحه ۹

باب اول
در بیان حاصل کردن توانگری

بنی آدم بنا بر اقتضای آفرینش خود به بی احتیاجات صوری و معنوی محتاج است که آن احتیاجات خود را بجز سعی و کوشش بدیگر صورت دفع و رفع نمیتواند انسانها هران قدر که در شهرا و مدنیت پیش بروند دایره احتیاجات ضروریه شان نیز همان نسبت وسعت و فراخی پیدا میکند . گذران و زندگانی که اجدادنا سابقا میکردند برای ما انچنان گذران و معیشت خیلی ناقص بی کفایت دیده میشود .

هر روز انه انچنان اختراعات صنعتها ی عالم مدنیت فایده بر میداریم و به آنچنان اسبابهای زندگانی عادت میگیریم که بخاطر و خیال گذشتگان ما هم نرسیده بود . ایا (کوس لی) نمدی که در وقتهای قدیم برای کفایت میکرد درین وقت برای ما بچه صورت کافی خواهد آمد ؟

در بیان فایده

قبل ازین گفته بودیم که احتیاجات بشریه با مدنیت یکجا ترقی و افزونی میگیرد. پس هر چیزیکه درین عالم با خلقت طبیعت برای رفع احتیاجات بشریت خدمت کند آن چیز را (فایده) میگویند. گندم و نان چون دفع احتیاج گرسنگی را میکند با فایده شمرده میشود از ماهوت و کشمیره چون لباس ساخته میشود فایده آن محافظه و مستر وجود است . کتاب چون مدار آموختن علم و فن میباشد فایده مند است و همچزا بعضی اشیا است که در حد ذات خود فایده مند ولی مفت و رایگان است که همه مردمان از ان بلا استثنا استفاده کرده میتوانند و برای هیچکس تخصیص و تملیک آن قابل و ممکن نمیشود . مانند هوا و آب و ضیای آفتاب که هرکس بدون زحمت برایگان از ان استفاده میکند . حالا آنکه اکثر اشیای فایده دار از این قبیل نیست بلکه استحصال آن بکوشش کردن و زحمت و مشقت کشیدن متوقف است . ازین سبب انچیز مال و ملک همان آدمی میشود که آنرا پیدا کرده و سعی و کوشش خود بوجود آورده است . پس آنچیز را بدیگری اگر بدهد البته بمقابل آن دیگر چیز با فایده و سودمندی گرفته میتواند یعنی آن چیز قابل مبادله میشود . حتی چیز های فایده مندی که برای عموم مردمان مفت و رایگان است نیز گاهی میشود که قابل مبادله بشود مثلا آب با وجود یکه نفع آن عام و برای همکس مفت و رایگان است هرگاه باز هم اگر بیک جای کم آبی نقل داده شود فایده پیدا کرده قابل متبادله میشود . یعنی آن چیز را داده بعوض و بدل آن یک چیزی دیگر برای مایحتاج خود گرفته میتواند .
...(( باقی دارد ))

نصیحت
ای همشهریان عزیز

حضرت پیغمبر برحق ذیشان ، صلی الله علیه و سلم (الدین نصیحه) فرموده اند . یعنی (دین عبارت از نصیحت است) بخدای یگانه شرک مکن ، بملائکه و کتاب ها و پیغمبران و قیامت ایمان بیار نماز بخوان روزه بگیر و غیره حکمهای دینی همگی عبارت از یک یک نصیحت است که قبول کنندگان و پیروان آن نصیحتها نجات و سلامتی یافتند ، و خلاف گیران و سرکشی کنندگان آن خجل و شرمسار ابدی گردیدند ( نصیحت ) کردن تنها برای بعضی کسان خاص نشده بلکه هر برادر مسلمان بر نصیحت دیگر برادر مسلمان خود حق دارد خالی از عیب تنها ذات پاک خالق یکتاست دیگر هر فردی از افراد جمعیت بشریه بعیبها مبتلا است . قومها و جمعیت هائیکه ترقی کرده اند و بمردمان (مدنی) مشهور شده اند بجز اینکه عیب های خود شان را یگان یگان دیده و یگان یگان را ترک کرده اند دیگر چیزی نکرده اند . این هم نیست که ( نصیحت ) کردن تنها برای مردمان بی عیب مخصوص باشد ! زیرا هیچ کس از عیب خالی نیست . لاکن هرکس عیب خود را دیده نمیتواند ، و عیب دیگرانرا زود می بیند اگر چه عیب پوشی هم یک صفت بسیار بزرگ اخلاق است ولی بعضی چیز هائی است که اگر انرا یاد آوری نکنیم ضرر از ان حاصل میشود .


خريطه دار الحرب جنگ عثمانی و ايطاليه
درين نقشه تنها نامهای بندر ها و مکتهائیکه ايطاليه و عثمانی در ان جنگ ميکنند نشان داده شده

بحر اطلانتيك
فرانسه
اسپانيه
جزيره كرس
جزيره سردينيه
ايطاليه
جزيره سيسيلى
جزيره مالطه
جزائر
تونس
مريسه
جزائر
بونه
قسطنطينه
بجايه
طرابلس
وهران
مليله
سبته
طنجه
دار البيضا
رباط
مراكش
ولايت طرابلس غرب
طرابلس
خمس
مصراته
سرت
بنغازی
درنه
طبرق
سلوم
مصر
اسكندريه
شام
بيروت
طرابلس شام
جزيره قبرس
رودس
اناطولى
ازمير
دولت عثمانی
قسطنطنيه
بحر مرمره
بحر اسود
مرحله
رومانيه
بلغارستان
روم ايلی
سربستان
بوسنه
هرسك
مونته نغرو
اوستريا مجار
بحر ادرياتيك
سلانيك
ارناود
مقدونيه
يونان
جزائر يونان
جزيره كريت
بحر سفيد


[BLANK PAGE]


نمبر ۲
صفحه ۱۰

پس اگر درین اثنا یک عرابه و یا یک بایسکل و یا یک موتر بیاید و جای هم یک بچۀ گردشی باشد تا ایستاده در انند و خود داری همدیگر را بکنند بهر حال یک مصادمه ۔ یعنے بهم خوردن بوقوع می آید که خدا نا خواسته ازینگونه واقعه چه قدر جانها تلف می افتد ! غیر از تلف جان مال بسیاری نیز تلف میشود . یک عرابه با اسپ و انجامۀ آن از یک هزار تا پنج هزار روپیه قیمت دارد و یک بایسکل یا موتر های کل نیز بچندین صد على الخصوص موتر ! که تقریباً قیمت همه زمین داری یک زمین دار کلان ما را دارد !!!
حالا یکقدری ملاحظه کنیم : مثلاً یک عرابه را اسپ صبا رفتار آن بسرعت همیکند تا از پیچ کردشی میخواهد بگردد یک جماعت هم صحبت ( سرگرم مجلس ) روبرو می آید . تا صحبت بینندگان میخواهند که شالکیها و دو پته ها و گره گرنجهای خودشان را جمع کرده چپ شوند، و تا عرابه والا میخواهد که عرابه خود را چپ کند یا یک مصادمه بوقوع می آید که تلف جان در ان ملحوظ باشد و یا عرابه ترابه و الا می شکند که آن هم تلاف مال است .
لہذا ای هم شهریان عزیز ! بیائید که به اتفاق این عادت پر مضرت میان راه ایستاده شدن و صحبت کردن را ترک کنیم و السلام (محمد حسین)

نیست که میگویم و یاد آوری میکنیم بانی ( تو خواه از تخم پند گیر و خواه ملال )
ای هم شهریان عزیز — بیائید که به اتفاق هم ازین عادت پر مضرتی که در میان راه های عام و سرکها و بازار های پر ازدحام با هم می ایستیم و چنانچه در خانه خود باشیم با هم تکان و اختلاط با میکنیم دست بردار شویم. بچشم می بینیم که الحمد لله از سایۀ فیوضات آیه بادشاه ترقی پرور ما شهر خوش هوای با فضای ما روز بروز کسب ترقی و آبادی میکند سرکها بازار ها با لکها عمارتها ساخته میشود عرابه ها موتر ها بایسکلها براه می افتد. آیا اگر ما بهمین عادت میانۀ ایستادن خود دوام ورزیم چه قدر خطر ها و چه قدر ضرر ها برای خود ما و دیگر برادران ما پیش خواهد آمد ؟
یقدری انصاف کنید ! راه راه عام است همه کس یکسان از ان فایده میگیرد . هر گاه ما سه چهار نفر در میان راه با هم ایستاده بنای اختلاط را بگذاریم آیا حق بسیار برادران دیگر خود را غصب نکرده خواهیم بود ؟ علی الخصوص که بعضی از برادران دهکی ما شالکیها و دو پته ها ، و اگر یکجا لر پشتکی داشته باشند آنرا نیز در پیش پایهای خودشان بر سرک مانده گرم صحبت میشوند .

فاجعه های پاریس

مؤلفش بزبان فرانسو | مترجمش از ترکی بفارسی
پتاویه دو مونته پن | محمود طرزی

-( افادۀ مترجم )-
از احوال فجایع اشتعمال شهر عظیم (پاریس) را بنظر دقت مطالعه کنندگان خود تصویر و زمین های مختلف بسیار الم انگیز نیز تزیین و تحریر کرده است که وقوعات مذکوره از تصادفات فوق العاده ، و امور خارق العاده نی بلکه از وقایع روزمره ایست که در چنان شهر های بزرگت هر روزه بوقوع می آید . این رومان از دو جلد مستقل بسیار بزرگی تشکیل یافته که در جلد اول آن از دامهای حیله کارانه و جنایتهای الم انگیزانه یک شخصی بحث میراند که یک مجسمۀ جنایت و بدی شمرده میشود . و در جلد دوم نتیجۀ انجام او را نشان میدهد . والحاصل این نوع رومانها نیز برای ساعت تیری و غیرت گیری قارئین کرام خیلی خدمت میکند .

قبل زین یک چند رومان فنی را از زبان ترکی بفارسی ترجمه کرده بودم که همه آن رومانها تألیف (شه دل ورن) فرانسوی و مستند بر فن نوشته شده بود . درین بار خواستم که یک رومان حسی نیز برای همزبانان فارسی زبان خود بیادگار بگذارم این است که این رومان را ترجمه کردم .
(پتاویه دو مونته پن) درین رومان خود بسیار


صفحه ۱۱

سخان هر رقم
شهر (مان چستر)، در خصوص ترقیات صنعتگری نمبر اول شهرهای انگلستان است. در شهر مذکور در یک هفته چهارده ملیون مرده [هر ده یک ملیون است] نوک قلم آهنی سه صد ملیون میخ، یک ملیون چیزهای ریخته گری رقم رقم شش هزار چهانیائی آهنی هفت هزار تفنگ، بیست هزار عینک، پنجاه و چهار اسی هشت صد تن اسبابهای بسی بقیمت هفت صد و پنجاه هزار فرانک جواهر باب، یک صد ملیون سوزن که در سال پنج ملیار شود. یعنی تقریبا چهار برابر همه مردمان کره زمین، سی هزار پیچ بزرگ، هشت هزار پیا نو، پنج هزار عرابه کوچک اطفال . وبسی آثار صنعت های گوناگون بوجود می آید .
غیر ازین ها که ذکر شد ماشین خانه های مان چستر در ظرف یک هفته برای کبریت های مومی بدرازی پنج صد و شصت و دو کیلومتر [ هر کیلومتر هزار متر است ] فتیله می سازد و ماشین خانه ها اینکه سیم آهنی می سازد در یک هفته بدرازی شش هزار و چهار صد سی کیلومتر سیم آهنی می برآرد که در سال

نمبر ۲
سه صد و پنجاه هزار کیلومتر میشود و این مسافه معادل مسافه دوری کره قمر است از کره زمین، پس حاصلات یک ساله سیم آهنی ماشین خانه های مانخستر برای کشیدن یک خط تلگرافی از زمین تا ماه کافی و وافی می آید ( وقس علی البواقی )

اخراجات معدن آهن
در تمام کره زمین در سال (۲۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰) کیلو گرام [ هر کیلو گرام هزار گرام است ] که معادل پیزارا خروار ملک ماست آهن از معدنهای زیر زمین بروی زمین بیرون آورده میشود که از چهار حصه این مقدار سه حصه آن در ماشین های بخار و صنایعیکه از ان ماشین ها بر می آید بخرج میرسد . اگر چه این قدر آهن بنظر ما بسیار میخورد ولی نظر به احتیاجات وقت حاضر از کمبودی آهن شکایت کرده میشود . ( از ربیع حرفت) محرم

❖ مقدمة ❖
این رومان به یک مقدمه . و بر همه قسمتها مقدمه دارد و لهذا
❖ مهر ❖ دايه ژايانند ❖

چنانچه اگر در شکل و صورت یک انسانی خوب وقت و غور کرده شود از احوال ظاهری او تا یک درجه بر احوال باطنی او پی برده میتواند در خانه ها نیز همین طور دیده میشود و از دیدن احوال خارجی آن خانه بر داخل آن فکر مخصوص بدست می آید .
بعضی خانه هائی هست که اگر انسان در شکل و هیئت ظاهری و بیرونی آن نظر کند میداند که درین خانه بجز راحت و سعادت و آرامی دگر هیچ چیزی حکم فرما نیست .

دیگر بعضی خانه هائی دیده میشود که بیک نظر انسان را بی اختیار رحم و وحشت میدهد، و در فکر انسان از دیدن آن خانه وارد میشود که ساکنان این خانه از ارباب حیثیت و ناموس نباشد .
این است که در سنه ۱۸۵۰ میلادی در کوچه ( باتینیول ) پاریس یک خانه دیده می شد که ازین قسم دوم بنظر میخورد .
این بازار ( باتینیول ) درینوقت یکی از محله های بسیار معتبر شهر پاریس است که با سرکهای بسیار فراخ و دلکشائی و از دو طرف با خانه های و عمارتهای لطیف و زیبائی و دکانهای بزرگ مکلف و قهوه خانه ها و میخانه های نظر ربائی زینت و آرایش یافته و با نوار چراغهای برقی و غاز هوا روشن و منور شده که از سر شام تا بصبح کمال رفت و آمد و خاطر جمعی در آنجا ازادانه و مسرورانه کرده میشود .
( باقی دارد )


نمبر ۲
صفحه ۱۲

اشتهار

در باب درج شدن اشتہارات تجارتی و صنعتکاری
روزنامه مبارکه ( سراج الاخبار ) براے اشتہارات مالهای تجارتی سوداگران وطن عزیز ما که بفروش میخواهند برسانند و یا بعضی صنعتها و پیشه ها که بعضی از صنعت گران اختراع کرده و فروختن آن را آرزو میکنند حاضر و آماده می باشد که مال سوداگران و صنعت و صنعتگران را در صفحه آخرین اخبار خود اشتهار و اعلان نماید لهذا هر کس که آرزوی اشتهار مال تجارتی و یا صنعت صنعتگری خود را داشته باشد به اداره خانه سراج الاخبار که در ماشین خانه است آمده و از قرار شرط یک روپیه اجرت آن را داده مال و یا صنعت خود را بواسطه اخبار اشتهار میکنند و اگر کسی بخواهد که از پنج بار زیادہ تر اشتهار خود را در اخبار بنویسد بر سطر یک قرآن گرفته خواهد شد .

مدیر و سر محرر سراج الاخبار

بسعی و اهتمام الحاج عبد الخالق مهتمم چاپه خانه و دارالسلطنه بقلم میرزا محمد جعفر قندهاری طبع شد

مجدد آخرترین خبرهای دار الحرب .

از طرابلس خبر سر کاری آمده است که دیروز بوقت چاشت بیرق اطالیه بر قلعه سلطانیه نصب کرده شد و در اثنای ایستادن آن توپ های اطالیه فیرهای خوشی کردند ـ و سپاهیان بحریه زیر حفاظت توپ های جهازات در قلعه مذکور داخل شده بود .

از میلان خبر تلگراف آمده که جوشش مردم برای جنگ در ملک المانیه رو به ترقی است و پادریان شهرهای مختلفه اعلان نموده اند که برای فتح تهذیب و تمدن جنگ اطالیه و ترکی از ضروریات میباشد و اکثر اشخاص معتبر دار این پارلیمنت خدمات خود را برای جنگ پیش کرده اند و چند جهاز هوائی بمقام نیپیز جمع شده اند و هزار نفر سپاهیان حبشه که بر ساحل افریقوی بحیره قلزم زیر اطاعت اطالیه میباشند خواهش ظاهر کرده اند که آنها را برای جنگ ترکان در طرابلس فرستاده شود .

سرکار برطانیه اعلان کرده است که در جنگ ترکی و اطالیه حمایت کسی کرده نمیشود بنابران باید که اهل هند نیز بران احکام پایبند باشند .

يکقطعه ( خريطه ) يعنى نقشه دارالحرب جنگ ايطاليا و عثما نے را نیز (سراج الاخبار) براے استفاده خوانندگان کرام خود در این نسخه عرض و تقدیم میکند .


نمبر ۳ سال یکم صفحه ۱

سراج الاخبار
۱۳۲۹

نگران
ایشیک آقاسی ملکی حضور اعلیحضرت همایونی
علی احمد
مدیر و سر محرر
محمود طرزی
اداره مطبعه
در ماشین خانه دارالسلطنه کابل
همه امور تحریریه به اداره خانه
فرستاده میشود

قیمت سالیانه
در دارالسلطنه کابل ۸ روپیه کابلی
در اطراف داخله مملکت با اخراجات پست ۱۴ روپیه کابلی
در خارج مملکت با اخراجات پست نیم پون انگریز
قیمت یک نسخه آن در کابل یک عباسی است
بهر پانزده روز یکبار نشر میشود

تاریخ عربی ۱۵ ذی القعده ۱۳۲۹ تاریخ شمسی ۲۴ عقرب ۱۲۹۰

درین اخبار از حوادث داخلیه و خارجیه و بسی مقالات مفیده درج میشود

فهرست مندرجات
امانه یعنی چنده — شفاخانه ملکی
صحت عایله — رث خارجیه — مقالات صحیه و طبیبه
نصیحت ای همشهریان عزیز
جوا
بیات شام غریبان — علم ثروت ملل
فاجعه های پاریس

اعانه
((( یعنی چیننده )))

در باب ( مدنی بالطبع ) بودن انسانها جمه علما و حکما یی گذشته و موجوده بسی کتابها تالیف و تصنیف نموده واضح و آشکار ساخته اند که معیشت و زندگانی انسانها ممکن نمیشود مگر به جمعیت و اتحاد و معاونت همدیگر که ( مدنی بالطبع ) بودن عبارت از همین است ۰ و درین باب بسی دلایل معقوله و منقوله بیان کرده اند که از آنجمله در خصوص تدارک حوایج ضروریه انسانها پر لازم بودن یگانگی سعی و کوشش همه جمعیت نوع بشر بی مثالها و دلیلها بیان کرده اند . مثلا از همه احتیاجات صرف نظر : تنها برای یک قطی کبریت که از بسیار بی اهمیتی و بی اعتباری هیچ بنظر ما نمی آید ، و پینه پینکه بران میدهیم داخل حساب هم نمی آریم ملیونها آدم سعی و کوشش ورزیده اند تا انرا بوجود آورده اند ۰ آیا کبریت خام را از معدن های آن بیرون برآوردن و آنرا صاف ساختن و از جاهای دور بشهر ها و کارخانه ها آوردن و مصالحی یی آنرا حاضر ساختن و چوبهای آنرا از جنگلها بریدن و ازان تخته پاکشیدن و باندازه کبریت بریدن به اتحاد و یگانگی سعی ها و کوشش های چقدر نفوس بشر بوجود آمده ؟ تنها برای نقل دادن چوب آنرا از جنگل هر گاه یکقدر تفکر و غور نمائیم بگرداب حیرت فرو رفته حد و حساب دستهائیکه در ان باب کوشش ورزیده اند از ما گم میشود . هیچ نباشد در اول امر بیک اره و تیشه محتاجیم که چوب ببریم . آیا میدانید که برای کشیدن همین این اره و تیشه را از کان ، و ماشین خانه های شهرهای بزرگ رسانیدن و آب کردن و آب دادن و فولاد ساختن و اندازه کشیدن چه ملیونها هم نوع ما کوشش ورزیده اند ؟ صرف نظر از دیگر کارها : تنها برای نقل دادن همین اره و تیشه را از معدن تا بشهر لا اقل بیک عرابه


نمبر ۳

مثلا از بیماری و مرض بدتر یک حال ناگواری بر انسانها تصور نمیشود. علی الخصوص که مرد بیمار فقیر و غریب الدیار هم باشد.
تصور بفرمایید: یک کلبهٔ احزانی که از فرش بجز یک بوریا و از اسباب مایحتاج بغیر از یک کوزهٔ گلی شکسته و یک کاسهٔ لب پریده و یک پلاسی پاره کهنه دیگر چیز نداشته باشد. حتی هوا و ضیا نیز که فیوضات حیات نثاری آن بر همگان ارزان درایگان است این کلبهٔ حقیرانه را بسبب بی روزنی از هوای صاف و ضیای حرارت اوصاف مجردم گذاشته! در یک گوشهٔ این کلبه بر یک بستر متعفنی که از ته پاره های کهنه و علفهای خشکیده بوجود آمده و یک مرد فقیر الحال بی ایل و عیالی را بحال پر ملال ضعف و بیماری نالش کنان و ناله کنان و ناله زنان افتاده میبینیم. نه یاری دارد و نه نگاری نه طبیبی دارد نه پرستار!
این است که برای اینگونه بیماران فقیر الحال اهالی دیگر همشهریان صاحب ثروت و مالدارا و حس شفقت و مرحمت وجدانی شان بحرکت پر غیرتی آمده هر کس برابر حال و موافق اموال خود پیه انداز میکنند، و با آن پیه جمع آمده یک (شفا خانه) بوجود آورده هم داخل ثواب بسیار عظیمی میشوند و هم اینگونه احتیاج اهالی را بقوت معاونت همدیگر از مملکت رفع و زایل میکنند.
والحاصل بواسطهٔ اینگونه اعانه ها یعنی (چنده) بسی ازین قسم کارها بوجود میآید که نه به ثروت اهالی مملکت خلل میرسد و نه از قوهٔ مالیهٔ ملک چیزی میکاهد.
مثلاً یک ملکی که مالک شصت هفتاد لک آدم باشد هرگاه هر آدم یک یک روپیه در یک صندوقی بیندازند شصت هفتاد لک روپیه جمع میآید که باینقدر مبلغ برای سرپرستی بیماران فقرای اهالی شفا خانه ها، و برای یتیمان بی سروسامان مملکت (یتیمخانه ها) و برای تعلیم علم و عرفان اولاد وطن مکتب ها و غیره اساس و بنیاد میگیرد و پیه نیکه در آن راه خرج میشود نیز بر اهالی معلوم نمیشود فقط.
صح
**[Floral ornament]**

صفحهٔ ۲

احتیاج می افتد که برای آن را به باختن بسی چیز یا مجبوریت حاصل میشود مثلا برای انجامه و تسمه وجوث و حلقه و میخ و ریچ و سلک و میخ و غیره بهزار با دست ها و صدها پیشه و صنعت بکار میرود که باز برای هر یک از آن چیزها نیز بفکر و بالنفوس نوع بنی بشر اتحاد سعی و کوشش مینمایند وهلم جراً!
این اعانه و مدد رسانی طبیعی و عمومی نوعی همه انسانهاست بیکدیگرشان که محرک و برانگیزندۀ این اعانه و مددگاری همانا احتیاجات و ضروریات است که نوع بنی بشر برای حیات و معیشت خود به آن محتاج و مضرور است.
غیر ازین اعانهٔ عمومی نوعی که ذکر شد یک اعانهٔ خصوصی دیگری نیز در میان عالم انسانیت متداول و جاری میباشد که آنرا باصطلاح فارسی مملکت عزیز ما (چنده) مینامند، محرک و برانگیزندهٔ این چنده حس شفقت و مرحمت و جدائی نوعی انسانهاست بیکدیگرشان.
مثلاً در یک ملکی قحط میشود، و یا یک سیلاب رسیده گی و یا یک زلزله، و یا یک حریق و یا دیگر گونه یک آفت زده گی پیش آمده انسانهای آنملک بیک حال فلاکت اشتمالی گرفتار میآیند، دیگر هم نوعان آن فلاکت زده گان را حس شفقت و رحمت وجدانه شان بجوش و خروش آمده بهم دردی، و مدد رسانی هم نوع خود از نقد و جنس و غله و غیره کوتاهی نمیکنند که بهترین خصلتهای انسانی همین حس بسیار عالی ایست که اشرفیت و اکملیت نوعی انسان به آن ظاهر و عیان میگردد.
یک نوع اعانه یعنی چنده دیگری نیز هست که خصوصی تر و محدود تر است. مثلا بر مملکت به بسی چیزها محتاجست که اهالی آن مملکت تا دست یک نکنند، و بمعاونت همدیگر کوشش نورزند ثروت و توانگری شخصی و احد از عهدهٔ ایفا و اجرای آن برآمده نمیتواند دین مبین اسلام به احکام شرع شریف سید خیر الانام عمل بسیار پسندیده (زکوٰة) را برای اعانه و معاونت بنی نوع بشر یک منهاج روشنی مستقیمی تعیین فرموده که اگر بر قواعد مشروطهٔ آن عموم اهل یک مملکت متفقاً حرکت کنند بسی احتیاجات نوعی آن مملکت به آن رفع و زایل میشود.


صفحه ۳
نمبر ۳

گردید بر کسی که از زمرهٔ اسلام است باید بر حال چنین در ماندگان از دل و جان رحم بخورد و به تیمار داری اینچنین بیماران برسد تا از قابل کلمه ( الشفقة على خلق الله ) بهرمند گردد .

( بنی آدم اعضای یکدیگراند )
( که در آفرینش ز یک جوهراند )

لهذا رای عطوفت پیرای بندگان درگاه الهی اقتضای آن نمود که محض از برای رضای جناب النبی و خوشنودی روح مطهر حضرت رسالت پناهی تعمیر شفاخانه و سر رشته علیم و عطار و دوا و غذا و انچه لازم شفاخانه باشد تمام و بامداد او معالجه مریضهای غریب و مسافر و بی استعداد و بی دستی و خور بی شود مبلغ یازده هزار و چهار صد روپیه کابلی بنابر درگاه صمدی سردار حبیب الله خان و مبلغ هشت هزار روپیه کابلی بنده درگاه الهی سردار نصر الله خان برای تعمیر شفاخانه و همچنین در سالی یکهزار روپیه گی و چهار هزار روپیه که جمله نه هزار روپیه شود برای مصارف دوا و غذا و اسباب شفاخانه، و تنخواه حکیم، و عطار، و خدمه آن از غیر المال خود ما میدهیم و میخواهیم که شما مردم مسلمین که برادران دینی ما میباشید نیز ازین ثواب بی بهره و محروم نباشید بقدر طاقت و میل خاطر و رضای خود برای مصارف تعمیر شفاخانه که در هذه السنه جهت مخارج دوا و غذا که سال بسال بهر از نقد و جنس کم یا زیاد بقدر وسع خود خاطر در کتاب هذا اسم خود و نقد و جنسی را که برای مصارف تعمیر و دوا و غذا و غیره میدهد نوشته و مهر نماید انشاء الله عند الرسول اجر او ضایع نخواهد بود اشخاصی که تنخواه داشته باشند در کتاب برضا و میل خود دستخط کنند که جهت تعمیر شفاخانه امسال نقد روپیه از تنخواه خود و بالای دفتر شخصاً درجه را میدهیم که برای مخارج دوا و غذا و غیره برسانند دستیکه تنخواه نداشته باشد و در کتاب هذا دستخط و مهر میکند که سال بسال از آنها رسیده داده شود و فقط اگر کسی چیزی ندهد هم مختار است هیچ تکلیف برای او نیست محض اطلاع دهی چند سطر هذا برای شما برادران دینی نوشته شد اگر خود را به این ثواب داخل میکنید هم مختارید و اگر نمیکنید هم مخیرید فقط

( یک نمونهٔ امتثال )
شفاخانۀ ملکی

در وطن عزیز ما اول اساس بنیادیکه برای خیرات و مبرات از اقامه یعنی ( چنده ) بوجود آمده و استقامت یافته همانا ( شفاخانه ملکی ) دارالسلطنه کابل میباشد که موسس بنیاد آن نیز ذات اعلیحضرت پادشاه مراحم شیم معظم القلوب است که هنوز در ایام شهزاده گی سلطنت آماده گی شاهانه شان به این فکر عالی انسانیت پروری تثبیت و اقدام فرموده اند .

درین نسخه تنها صورت اعلان نامه که به امضای اعلیحضرت شهریاری و برادر والا گهرشان نائب السلطنه صاحب افخم نوشته و اعلان گردیده برای شاهد مدعای خود درج کرده انشا الله در نسخه آینده خود از انتظامات، و ترقیات فواید نمایانکه از انوقت تا بحال دران رخ داده و شیئاً بعد شیئی عرض معلوم خواهیم کرد .

نقل اعلان نامه در باب تأسیس و بنای شفاخانه ملکی از ( ١٦ ) ماه ذیقعده سنه ١٣١٦

بر ضمایر و دیانت ذخایر کافه مسلمین سکنه دارالسلطنه کابل مخفی و پوشیده نماناد — چون برانانی گاهی صحیح و سالم و گاهی مریض و مبتلا و هر وجودی را از صحت و بیماری گریز ناگزیر نیست اما اشخاصیکه خویش و اقربا و مسکن و ماوای خود و دوا و غذا دارند هرگاه مریض بستری میشوند البته پرستاری آنها بخوبی میشود و دوا و غذای شان بدرستی میرسد مگر آنکه غریب و بیکس و فقیر و بی دست و بقوت یومیه و ادویه و اغذیه و مسکن و خانه محتاج میباشند و نه جائی دارند که شب به استراحت به روز آرند و نه پرستاری که در حالت بیماری غمخواری ایشان نماید و نه خانه و نه میخانه نه دوائی و نه پرهیزانه بهدم ساعت آه و مونس شان درد جانگاه است پس غیرت و تائید شب شان به روز خواهد رسید و روز شان بشام خواهد شد.


صفحه ۴
نمبر ۳

حوادث خارجية

انگریزی داشته باشد چه اگه فاصله بندرگاه مذکور از بهر سویز
خیلی کم است و افواج اطفالیه در بندرگاه طرابلس نیز داخل
شده اند و هیچکس مخالفت آنها نموده است فقط

***

میر پاشا ، سپه سالا را فواج ترکی در طرابلس نفری را
در کوه های عادیان که در عقب شهر طرابلس واقع است
جمع کرده می رود و او در انجا برای شش هفته سامان خورا که
و غیره فراهم نموده است - بظاهر مدعایش این معلوم
میشود که حتی اسلا مکان سقا الامکان مقابلة اطالیه را بنماید و اخر الامر در جا
تونس بگریز و فقط

***

بسبب جمع آوری افواج عثمانی در متقد و نه برای بلغاریه
تشویش بسیار لاحق گردیده است و میگویند که اهل بلغاریه
از طرف مواعید و پیغامات صلح که کاردار ان عنانی نموده
اند هرگز مطمئن نمی باشند و غالباً بلغاریہ اصرار خواهد کرد
که افواج عثمانی را ازان علاقه بفاصله دو را زیر ده شود فقط

***

برای اخبار تایمینز اطلاع رسیده است که ترکان
در قرب دار و نیز مصالح تیار کر دن جہازات جنگی بددیا
بطریق مخفی انداخته اند و از طرابلس خبر آمده است
که بیست در و جهاز سپاهیان اطالیه در بندرگاه طهران
داخل شده اند و سپاهیان صحیح و سلامت بر ساحل
فرود آمده اند و از توب روک خبر امده است که یک
سره ، معرب دیگر سرداران را ترغیب میله به که الله
اطالیه را قبول کنند اکنون باشنده گان مقرور
واپس بشهر ما آمده میروند و میگویند که اما مریکی اعلان
جهاد نموده است و اگر چه اقوام مختلفه برش مل مین جمع شده
میروند لاکن خوشش آنها لا حاصل میباشد چرا که اطالیہ
بر حجر تسلط کامل دارد فقط

***

در چند ایام گذشته افوا با مشهور بود که افواج چینی
بطرف سرحد بند حرکت کرده و در رادا کرده و در راه اقوام باغی را
مطیع ساخته میبردند و اکنون اطلاع رسیده است
که افواج مذکور عالین در علاقه اخیر رسوخ برطانیه ترسیده ام
و باید تدارک پیش رفت آنها را بلا توقف نموده شود

شوال

نقل از اخبار مایونز مورخه ۱۲ اکتوبر سالها مطابق ۱۸

مسلمانان شهر لنهو در یک جلسه عام جمع شد و بر حرکت
ایطالیہ اظهار نا پسنده می نمودند و عهد کردند که خرید و فروست
ساخت ایطالیه را موقوف خواهند نمود فقط

***

از طرابلس خبر خاص آمده است که ترکان بروز سه شنبه گذشته
بوقت یک بچه بر افواج ایطالیه حمله نمودند لاکن جهازات
جنگ بذریعه روشنی برقی از آمدن آنها آگاه شدند و اگر چه
آنها به شجاعت تمام جنگ نمودند اما تو پهای جهازات
آنها را پس پا کردند فقط

***

از رو ما خبر تلگراف آمده است که دیروز بوقت نکنه
سه صد نفر ترکان در طرابلس بر بهره داران ایطالیه که در
چاها می آب تازه را حفاظت میکردند حمله نمودند بعد از
جنگ نیم ساعت تو پها می ایطالیه ترکان مذکور را مجبور
نمودند که پس پاشوند و مجروحین و مقتولین خود را مع
تفنگ های شان در میدان جنگ بگذارند و علی الصباحت
معلوم شد که در گرد و نواح افواج ایطالیہ نام ونشان
ترکان معلوم نیست فقط

***

از براین خبر تلگراف آمده که معابر فرانس و جرمنی در بان
اختیار ر کامل فرانس در ملک مرا کو دستخط شده است و اکران
حرف سلا معاوضه جرمنی باقیمانده است فقط

***

لندن ۱۲ اکتوبر برای سه کار را خالیه اطلاع رسیده
است که ترکان سی نفر کار داران اطالیانی را که بر ریل
حجاز کار میکردند قتل نموده اند و افواج اطالیه تاریخ ۱۰ ماه
حال به توپ بروک داخل گردیده اند و قبضه آن بندرگاه
بیرامی اطالیه همان قدر اهمیت دارد که ما تا برای سر کار


صفحهٔ ۵
نمبر ۳

چرا که در همین ایام افواج انگریزی برای سرکوبی قوم ابور نیز خوانده شد فقط

سرکار اطالیه اعلان کرده است که برای حفاظت جهازات تجارتی در بحیره قلزم و بحیره روم سر رشته برفتیم نموده شده است و اکنون باید که جهازات بلا تامل بطرف منزل مقصود خود روانه گردند فقط

نقل از اخبار پایونیر مورخه ۱۵ ماه اکتوبر سنه ۱۹۱۱ مطابق ۱۶ شوال
لندن ۱۳ ماه اکتوبر — دیروز سیزده هزار سپاهی اطالیانی در شهر طرابلس داخل شدند و اکنون در شهر مذکور ۲۲ هزار سپاهیان اطالیانی میباشند و در چند روز آینده پانزده هزار نفر دیگر نیز خواهند رسید فقط

حاکم اطالیانی در شهر طرابلس اعلان نموده است که من برای حفاظت حقوق مردم و انتظام ملک و استیصال مردم جرایم پیشه آمده ام و نه برای اینکه مردم با علایم بازیم بلکه مدعا می اطالیه این است که ایل طرابلس آزاد و محفوظ باشند و حاکم شان خود سرداران مقامی خواهند بود که بر آنها حرف اطاعت شاه واکتر ایمانول وائے اطالیه لازمی قرار داد خواهد شد فقط

از قسطنطنیه خبر تلگراف آمده است که اراکین دیوان وکلا تا حال هیچ تصفیه نموده اند که مقابلهٔ اطالیه چگونه کرده شود بلکه اکثر اراکین از حمایت وزارت هم انگار نموده اند پس ظاهر است که وزارت مستعفی خواهد شد و یک وزارت جدید مقرر خواهد شد که مردم بر فرقه افراد دست داشته با

سرکار ترکی اعلان نموده است که جهازات جنگی ترکی در اثنا جنگ اسباب خود را که بمب و لوست و مبلغ و غیره را نیز ضبط خواهند کرد

نقل از اخبار تریبیون از ۱۲ الی ۱۵ اکتوبر سنه ۱۹۱۱ مطابق ۱۱ الی ۱۴ شوال
و آبزرور مورخه ۱۱ و ۱۴ اکتوبر سنه ۱۹۱۱ مطابق ۷ الی ۲۰ شوال

باید که ترکان نوجوان بدانند که گدای گرمی در ایام جنگ بی سود میباشد و دول یوروپ هرگز ایراد ترکی را نخواهند کرد همچنان جلسه های اظهار ناپسنده و غیره که مسلمانان هند منعقد می نامند نیز لا حاصل هستند و باید که ترکی قوت بازوی خود را نشان بدهد و نه خاموش بنشیند و از قبضه طرابلس بردارد ( دول یوروپ گاهی امداد اہل مشرق را نخواهند کرد ) اصلاح متحده امریکه آنوقت در قضیه جاپان و روس داخل داده بود که جاپان سرکوبی روس را نموده بود پس توقع ترکان در جنگ اطالیه سراسر نا معقول نمیباشد فقط

نقل از اخبار پایونیر مورخه ۱۶ اکتوبر سنه ۱۹۱۱ مطابق ۲۲ شوال

از قسطنطنیه خبر تلگراف آمده است که امروز افتتاح مجلس شورای ترکی کرده شد و اعلیحضرت سلطان المعظم در تقریر رسمی خود علی الخصوص مذاکره و حرکات اطالیه را در بارهٔ امیر سرکار عثمانی بیان کرد که سرکار عثمانی سعی دارد که حقوق و رسوخ و اعتبار ترکی را صد منچ قسم نرسد حین حاضرین تقریر مذکور را به سکوت تام گوش کردند و صدائی تحسین و غیره از هیچ طرف نه بر آمد و در قرب سلطان المعظم شهزاده گان معتبر نشسته بودند و خود سلطان خیلی مغموم معلوم می شد و بر اختتام تقریر دو نفر علماء برای فتح ترکی و مذلت اطالیه دعا کردند فقط


نمبر ٣
صفحه ٦

یک افغان در شهر کلکته موجود است که علاج امراض مختلفه را به سحر و جادو میکند اجرت او برای یک روز فی مریض — چهارانه یعنی یکقران میباشد فقط
((سراج الاخبار)) ...

-*-*-*-

از طبابت سحر و جادو گرنی افغان مذکور معالجه طلبان و دواخوانان باور کننده او که بهادر آنها خود را داده از و دوا میخواهند عجب تر و خنده آورتر است ! ...

-*-*-*-

جنوا ۱۵ ماه اکتوبر — امروز دو جهاز جنگی اطالیه از وریدناشه به تکمیل رسیدند و بدریا می شود و داخل کرده شدند

-*-*-*-

اقوام مختلفه مراکو دیروز بر افواج اسپانیه حمله آوردند و جرئیل افواج مذکور را مجروح سخت ساختند و یک کپطان دیکک لفتننت و شانزده سپاهی نیز مجروح شدند و خودشان بوقت شام پس پا شدند و اکثر مجروحین و مقتولین خود را در میدان جنگ گذاشتند فقط

-*-*-*-

بتاریخ ۲۱ ماه ستمبر برای اخبار دیلی تلگراف اطلاع رسیده است که در علاقه کوه آتش فشان سید دیویس واقع اطالیه باران باین شدت بارید که از کوه مذکور جوی های گل و لای جاری شدند و چند قریه جات را قطعا تباه نمودند و نظاره تباهی این قدر هولناک بوده که اکثر زنان لاش متعدد را در جوی گل و لای دیده بیهوش شدند و هیچ کس جرات ننمود که اعداد مصیبت زده گان را بنماید و یک علاقه وسیع که خیلی سرسبز بوده کاملا تباه گردیده است و اینقدر جان و مال تلف شده است که اندازه آن نمودن از امکان بعید است فقط

(از بیت العلوم مبارکه حبیبیه)

-*-*-*-

از پورت سعید خبر تلگراف آمده است که جهاز جنگی به قیصری در ایلنا گویز داخل شد و افواج را بر مقام گفتار فرود آورد — افواج مذکور برای الارش بطرف سکین زیر بدرقه نظام مصری خواهند رفت و جهاز مذکور را جهاز شفاخانه ساخته بطرف بحیره قلزم روانه کرده اند فقط

-*-*-*-

نامه نگار سر حد می اخبار هذا مینویسد که بسبب موجود راهزنان اقوام مختلفه سرک کابل و جلال آباد یو نا فیوماً غیر محفوظ تر شده میرود و کار داران کابل تا حال سبورت حفاظت تجاران و مسافران را کرده نتوانسته اند فقط
((سراج الاخبار)) ...

-*-*-*-

چنان معلوم میشود که نامه نگار سر حد می رفیق محترم اخبار ( پایونیر ) در باب احوال افغانستان غوری و تحقیق ناکرده معلومات برای اخبار خود مینگارد . زیرا از قرار تحقیقاتی که از مقامات عالیه رسمی دولتی اجرا نمودیم امن و آسایش راه مذکور بر کمال بود سبب رفت و آمد و ایمنی غزا به و موتر و اشیا و اموال تجارتی و سرکاری که در بین جلال آباد و کابل در کار است راه مذکور معموریت و امنیت کامله را مالک میباشد .

-*-*-*-

از واشینیا برای اخبار رات انجکستان اطلاع رسیده که جرمنی یکراسله به سر کار برطانیه باین مدعا فرستاده است که سر رشته محدود کردن ترقی سامان حرب بحری نموده شود و ابتدا می تجویز مذکور را از طرف جرمنی شده است فقط

-*-*-*-

مستر لی چینی که در مکتب انگلستان فن پرواز را یاد میگرفت سند کمال فن مذکور را از مدرسه سر کاری حاصل کرده است مستر مذکور را سر کار چین خاص برای همین مدعا به برطانیه فرستاده بود و او اولین اهل چین میباشد که سند مذکور را حاصل نموده است فقط


صفحه ٤
نمبر ۱۳

مقالات صحية وطبية
(( صحت عايله ))

چنانچه طاعت و عبادت حضرت معبود حقیقی جل و علا بصحت و عافیت وجود و توانایی و تندرستی بدن موقوف و همچنان سعی و کوشش در امر معیشت و زنده گانی نیز صحت و عافیت بدن متوقف و مربوط است که از آنرو علمای اسلام را بر علم الادیان پیشتر ذکر فرموده اند. رفاهیت حال و سعادت اجمال همه کس بصحت و صفا بدن قایم و دایم است . صحت یک نعمت بزرگ و واجب الشکران حضرت ایزد منان است که نه مال و نه دولت و نه جاه و نه حشمت به ان برابری کرده میتواند. سلطان سلیمان قانونی که یکی از سلطانهای بزرگ و با شوکت عثمانیان است در مناقب یک بیتی به ترکی گفته اند نظماً ترجمۀ ان این است :
(( گرچه چون دولت نباشد هیچ چیز می شکوه ))
(( لیگ از دولت چه لذت که توئی بیمار زار ))
صحت و عافیت یک جوهر گران بها نیست که برای هر شخص جدا جدا شرایط محافظه و نگهبانی آن از واجبات است. علی الخصوص برای یک عایله که عبارت از یک زن ، و یک شوهر، و ثمره های حیات آنها یعنی اولاد های آنهاست رعایت واجبات شرایط صحت الزمتر و واجب تر شمرده میشود .
با صحت و عافیت بازی کردن ، و دور شرایط صحت آن بی پروائی نمودن یک خطائی بسیار بزرگیست که جزای انرا بیماری میدهد . بی پروائی در شرایط صحت نه تنها در یک وجود خود با اجرای تاثیرات مدهشه مینماید نی بلکه در اولاد و اولاد های اولاد ما نیز تأثیر نامی در نسل خود را اجرا نموده و نسل ذؤریت ما را خراب و ابتر میسازد.

لهذا محافظۀ صحت از مهمترین وظایف انسانیه شمرده میشود . یک عایله یعنی یک خیال دارد که عبارت از هیئت مجموعه یک زوج و یک زوجه و محصولات تمامیه انها است خشت نخستینیت که بنای قصر معیت اجتماعیه بشر یه را تشکیل میدهد . یک شخص تنها برای جمعیت بشریه هیچ خدمتی کرده نمی تواند . افراد عائله ها را بوجود می آرد . عائله ها قوم ها وقت ها را تشکیل میدهد . قوم ها وقت ها جمعیت نوعیه را ثمره می بخشد . بر عائله یک یک دانه تسبیح است که بر رشته اتحاد و همگیریست اجتماعیه بشریه را بوجود می آرد . لهذا در بابه تشکیل عائله و محافظه ، صحت و تربیه اخلاق شان وقت و اندیشه بزرگی لازمست .
(( خشت اول چون نهد معمار کج ))
(( تا ثریا میرود دیوار کج ))
پایه دار شدن صحت و سعادت در میان عائله بحسن معاشرت یعنی بخوبی زنده گانی و الفت کردن زوج و زوجه موقوف و منوط است . حسن معاشرت بحسن معامله یعنی خوب گذران کردن آنها حاصل میشود . خوش گذرانی ، و خوش آمیزشی یک زنجیر مرصع مقدسیست که رابطه عائله به آنست و یک نمونه خوش مثالیست که سرمشق اولاد است . حسن معاشرت ( محبت عائله ) را بوجود می آورد که در میان محبت عائله جوهر مقدس ( حب وطن) جلوه گر میگردد.
سنجد

(( نصيحت ))
(( ای همشهریان عزیز ))

اگر همه عمر خود را صرف یک سجده شکران پروردگار عظیم الشان خود نمائیم هنوز ذره ادای شکر او سبحانه و تعالی


نمبر ۳
صفحهٔ ۸

بجا آورده نخواهیم بود . چشم بینا گوش شنوا ، بدن توانا ، وجدان با صفا ، عقل پا برجا با عطا و احسانها فرمود . علی الخصوص که ما را به نعمت ایمان سرفراز ، و بدین مبین حضرت خاتم الانبیا محمد مصطفے صلی الله علیه واله وسلم ممتازه فرمود که بزرگ ترین نعمتهای خدای مهربان است .

دین مبین بسیار محکم و متینی که ما را بر ان ثابت قدم ساخته همه احکام مقدسه آن عین حکمت است . بجا آوردن آن حکمها ثوابها و خیرهای دنیا و آخرت را در بر دارد . در هر حکم شریعت غرای محمدیه هزاران حکمت و صدها منطقها پنهان است . و هر امر و نهی آن کرورها نفوس بشر را از هر فیض و امان .

ای همشهریان عزیز ! یکی از صفات عظیمه حضرت پیغمبر برحق ما صلی الله علیه وسلم ( خلق عظیم ) انحضرت است که ذات اقدس الهی در کلام قدیم خود ایشان را بصفت جلیله ( وَإِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ ) ممتازه فرموده ، اخلاق حسنه یعنی خوبیها و عادتهای خوب و پسندیده را پیشه گرفتن و از کارهای قبیح و بد اجتناب ورزیدن برای ما امت ناحیه محمدیه از لوازمات ضرورۀ دینیه شمرده میشود . به آداب شرم و حیا خود را آراستن و از بی ادبی و بی حیائی دوری کردن بهترین وسیله پیروی و متابعت ماست به حضرت رسول مقبول پروردگار ما . با ادب ترین مخلوقات ذاتِ پاک کبریا حضرت پیشوای انبیا محمد مصطفے علیه افضل التحیات که بحدیث شریف ( اَدَّبَنِیْ رَبِّيْ فَاَحْسَنَ تَاْدِیْبِیْ ) درجه قدسیت آداب مقدسه شان تا یکدرجه معلوم میگردد .

«ادب آموز از ان ادیب که او»
«ادب از حضرت خدا آموخت»

ای همشهریان عزیز ، و ای برادران با تمیز ! مقصد عاجز شما از این جمله تمهید است و بیاناتی که عرض شد یک یاد آوری ایست که بشما آنرا بیان میکنم . پیشتر گفته بودم که احکام دین مبین محمدی سراسر حکمت ، و پر از فایده و منفعت است . به بینید یک مثالی برای شما عرض میکنم : عبادت خالق یگانه بی همتا به ما فرض گردید . عبادت بر طهارت یعنی پاکیزه گی موقوف شد . و اگر ساده تر و صاف تر بگویم چنین میگوئیم که نماز فرض است و ادا نماز به استنجا و آبدست گرفتن وابسته است . حکمت مهمه ئیکه در استنجا موجود است هیچ صورت انکار نمیشود . زیرا اگر مخرج بول با خاک خشک در اول امر خوب خشک گردد و بعد از ان با آب شسته شود خوبتر و بهتر طهارت یعنی پاکیزه گی بعمل میآید . لهذا لازم و ضرور است که اول با کلوخ استنجا شود ، و بعد از ان با آب شسته وضو گرفته شود .

ولی هزار افسوس که درین کار با صواب همشهریان یک کار بسیار بیهوده و نالایقی را عادت گرفته ایم که سراسر مخالف آداب انسانیت و مغایر پیروی آداب پیشوای امت است .

ای همشهریان ، ای برادران ! انصاف بفرمائید ! آیا ازین بدتر و کریه تر چیزی چه باشد که در راه ها و سرکها و کوچه ها بیک آدمی بر خورید که بند زیر جامه اش را که باز است بدست راست گرفته و دست چپش در درون پاجامه با یک عضو که از گرفتن نام آن زبان قلم را حیا می آید بازی کند .... بلی خشک کردن استنجا ضرور است ، ولی نه اینچنین ! بلکه در همانجائیکه حاجت خود را قضا کند خود را خوب خشک کرده و چند بار ها پای چپ خود را بر پای راست و پای راست خود را بر پای چپ خود نشان داده و بند پاجامه خود را بسته براه خود روان شود .

بکمال افسوس بسیار همشهریان خود را می بینیم که در راهها و کوچه ها و معبر های عام بهمین وضع و قیافه که بیان شد براه میروند و هیچ باک و پروائی هم نمیکنند ، و حتی با همدیگر اختلاط و سخن هم میزنند . و از همه عجب تر اینکه اگر کسی سلام دادن شان لازم آید ( نا معذور هستم ) گفته اعتذار هم میکنند که به این سخن خود شان اقرار


صفحه ۹
نمبر ۳

و اثبات میکنند که من بچنان کردار نابکاری مشغولم که سنت سلام را بجا آورده نمیتوانیم. حیف حیف!! از آداب انسانیت چه قدر دور است که انسان در هر مقام که پیر، جوان، خورد، کلان علی الخصوص زنان مستوره اسلامیه در گذر و رفت و آمد باشند به این وضع نالایقی که از میان آن انسان را حجاب می آید رفتار کند! ای همشهریان عزیز!! این عرض مرا بو جدا جدا صاف و دل پاک خود حواله فرمائید. عقل خود را حاکم ساخته بیغرضانه و منصفانه حکم نمائید که آیا این خوب است یا بد؟ اگر بد است پس بیایید که به اتفاق هم ازین عادت حیا براندازانه دست بردار شویم و السلام.
محمد

《 ادبيات 》

《 شام غریبان 》
این کلمه ( شام غریبان ) ازین شعر بلبل نغمه طراز گلشن را زا خواجه حافظ شیراز) زبان زد گردید، که میفرمایند:
(نماز شام غریبان چو گریه آغازم)》
《(بویه های غریبانه قصه پردازم)
آیا زمان غروب آفتاب را چرا شام غریبان) میگویند؟ هر کس بر فکریکه داشته باشد! فکر من در باب وجه تسمیه

( شام غریبان ) حال محزونانه رقت آورانه این وقت مبارک است!
وقتها نیز مانند موسم با حالات روحانی مخصوصی دارند. موسم بهار، با یک عالم حیات و جهان جهان نشاط، و خرمن خرمن فرحت و دامن دامن طراوت ظهور می نماید! و وقت ما، وقت صبح صادق تصدیق صدق شبابت این وقت پر صباحت را با آن موسم سراسر لطافت ثابت میسازد.
موسم خزان، و وقت شام غریبان لوحه حزن انگیز رقت آمیزی تصویر میدهند که مشابهت و مناسبت این وقت و این موسم را نیز طبیعت شناسان عالم ادب انکار کرده نمیتوانند.
خلاق لیل و نهار و کردگار خزان و بهار گران شمس ضیا نثار حرارت آثار را برای حیات عالم موجودات یک مخلوق بدیع شحوار لطف کرداری خلق فرموده که ماشین خانه کائنات به در و حرکت او ثبات دارد، و مخلوقات موجود و خالق بدیع الصفات بضیا و حرارت داد نشأ حیات میآرد. طلوعش صبح سعادت پر شطارت موسم زمینی ریعان شباب نشان میدهد، غروبش جهان را با یک پرده ظلمت اندوده خزان، و غربت پر محزونیتی می پوشاند.
وقت صبح و موسم بهار در تمام عالم اجسام حسن استقبال یک حیات پرنشاطی را بر می انگیزد. وقت شام و موسم خزان در همه، موجود است یک حزن فراق اندود، و کدورت عبرت آمودی بظهور می آرد.
هنگامیکه طلیعه طلوع شمس خاور می از گوشه افق پدیدار می شود، و شعاعات زرین ابتدا از او نوک های درختان بلند چنار، و زروه کوهسار را طلا کاری میکند و در همه موجودات زمینی یک حرکت حیات و زنده گی و یک حسن نشاط دست زمانی پدید آمیشود. مرغان از شاخها


صفحه ۱۰
نمبر ۳

علم و ثروت ملک

ما بعد از نمبر دوم
درمیان قیمت

هر چیزیکه فایده داشته باشد، و یک شخصی آنرا
بکوشش خود بوجود آورده مالک و متصرف
آن گردد، و آن را قابل آن سازد که بان
یک چیز فایده مند دیگر بتواند بگیرد و در آن
وقت آن چیز یک حیثیت دیگر پیدا میکند
که آن را ( قیمت ) میگویند . لہذا
( قیمت ) یک چیزیست که از مبادله اشیاء
فائده مند بوجود می آید . پس معلوم میشود
که چیزیکه فائده داشته باشد ممکن نیست که قیمت

درختان قد و خم شده و اسیر که تا اس خاوری را به خوانا
مخالف آهنگ رنگارنگ بید و گره شان مبارک باد
میگویند. پروانه های ، عنوان شوخ و شنگ ،
بال افشان شوق و شادی شده از پیاله های
برگ های لطیفه گلها یاده شبنم شاداب را مانند
صبوحی شان بزم الفت به میکشند! در حیوانات
و نباتات ، حتی در جمادات نیز یک یک حیات
و نشاط و ذوق طی حکم فرما میگردد .

سبحان الله ! بوقت غروب این
مخلوق بدیع بعکس طلوع آن کا ئنات را یک
حزن فراقيه بسیار غریبانه استیلا میکند .
پرنده گان ، چرنده گان ، انسان، حیوان هم
بخانه ها و آشیانه های خود میخرند، گل و سبزه ها
یک حال خواب آلودگی را پیدا میکنند :
گو یا همه اشیای کائنات بیک زبان حزن بیانی
به این بیت مترنم میشوند :

ز رفتن تو من از عمر بی نصیب شدم
سفر تو کردی و من در وطن غریب شدم
این است شام غریبان

فاجعه ها با ایران

مولفش زبان فرانسوی | مترجمش از ترکی به فارسی
ف و یه دو مونت تین | محمود طرزی

ما بعد از نمبر دوم

و بهیچ یک آدم بذر و روشنی بر خورده نمیشود .
اما پیش از چهل چهل و پنج سال حال این محله
با این حال حالاتی او بیچ قیاس قبول نمیکرد . دران
تاریخ کوچه های تنگ و تاریک این محله در تابستان
از گرد و خاک و در زمستان از گل و لای گذشته نمی شد
و با یک چراغهای تیلی پر دود و غیره کمتری روشن شده
بود. خانه های شبهه ناک دو طرفه کوچه ند کو روعده
گاه ملاقات بعضی او باش با بود .
در میان این عمارت های دو طرفه محله مذکور و یک
عمارت دو قاته موجود بود که در طرز بنا از خانه ای
دیگر چندان فرقی نداشت . ولی رنگ و روغن جهنه
عمارت مذکور که بطرف کوچه است از هر هر طرف
ریخته دیگ رنگ ابرشی پیدا کرده بود. بر پنجره ها و
رو زنهای خانه مذکور که بسوی بازار باز می شد
پرده ها می رنگا رنگ غیر منظم که از لیلا مهای مختلف
خریده شدن آنها معلوم می شد. آویخته شده بود .
صاحب اینخانه ( وینیو ) نام داشت که بلقب
( سیم چار لا یه ) معروف بود در طبقه زیر ترین خانه یک
دکان قهوه خانه مانند کوچکی با ز کرده بود که مشتریهای آن اکثر


صفحه 11
نمبر ۳
که غیر از فایده قیمت هم داشته باشد .
پس ازین معلوم شد که ثروت و تو انگری
عبارت از اندوختن مسکوکات طلا و نقره
را در صندوقها نمیباشد بلکه صرف کردن طلاء
و نقره را در اشیای فید مندی ری قیمت
بسیار سهل المبادلہ ثروت و توانگری شمرده میشود.
برای اثبات این معاود مملکتے تصور
شود که در یک مملکت اسباب مایحتاج
زنده گانی مردم آن بسیار نا قص و مادا
و مسکنهای شان برای محافظه و جو و غیرگانی
و امنیت عامه و وسایط اختلاطیه در ان
مفقود باشد؛ و در دیگر ملکت بعکس
آن بوده انا لے از همه گون چیزها می
فائده مند بهره درد و غیر از آنکه حوایج
ضرور یه خودشان را تدارک کرده
بتوانند حاصلات فائدہ مند خودشانرا
که بقوت سعی و کوشش گرد آورده اند
با راهای منتظم و اسباب حمل و نقل
چابک رو مکمل در مکهای دور و نزد یک

نداشته باشد. گمر مانند آب و هوا، وضیا
بعضی چیز ما نیکه آنهم بقوت سعی و کوشش صنعت
قابل مبادله شدن شان گفت .
مثلا در جاهای بسیار ہو ا دارے
کہ اختیا بر اسے مریضان آنجا را براے
تبدیل ہو ہو ا اسفا سفارش کنند یک اوتل بسیار
مکمل با زد که او تا قبا آن از عدد ہمہ
ما يحتاج اقامت گزین خود براید و از پنجره
ہے آن ہوای صاف بیاید و از بورهان
آن ضیای آفتاب بنگال خوبی بتا به خانده
عام ہو ا وضیا نیز قابل قیمت میشود .
ازین تفصیلات این نتیجه حاصل میشود
که (فائده ) و قیمت عبارت از اجزا و
خاصه های ( ثروت ، یعنی تو انگری میباشد
کلمه (فائده ) نسبت اشیا را به احتیاجات
خواہشات بشر نشان مید به ؛ و کلمه ( قیمت )
نسبت اشیای ناید مند را بیکدیگر در وقت
مبادله نمایان می سازد. بنا علیه هر چیزیکه
به آن ( ثروت ) گفته شود لازم ولا بد است
از گرده او باشش های سرسری بودند .
اگر شایعه میکه در میان مردم در حق او شایع است
با در کنیم چنان معلوم میشود که ( و مینیو ( بغیر از بین صنعت
ظاهری که دارد و بعضی کارهای شبهه ناک غیر مشروع
پنهانی دیگر نیز اجرا میکند . اما این کار های خود را چون
تا بحال بنگال مہارت که در هیچ یکی از ان کار بازی
نشده است اجرا کرده از آنزد با پولیس تعینی عس
سرو کاری پیدا نکرده است، بلکه سبب بعضی معاونتها
نیکه گاه گاه در باب جستجوی دزرد و خل با پولیس کرده
پولیس نیز از بعضی واقعات ت کوچک بی بی اہمیت او
چشم پوشی میکرده است
در دیوا به طبقه بالائی این خانه یک قطعه تصویر
قلمی روغنی بسیار بزرگی در یک چو کاست چوبی سیاہی
آویخته شده بود که هنوز رنگ آمیزی درخشان
خود را به گرمی ،آفتاب، دگر دو باران خراب نکرده بو

این قطعه تصویر یک زنی را نشان میداد که یک
لباس گلابی نیم بر مینه دور بر ، و یک کلاه زرد پر سفید
بزرگی بر سر و یک سال فیروز و رنگی بدوش انداخته
با دو دستهای بلورین ساعد سفید گلوله خود یک
طفل نوزاد بر هند و لطیفی را از میان یک دور ہو
داخل کرم سیبری به اهسته گی و دقت بیرون می برآور
در زیر اینصورت که قلم مہارت رقم مصور
بصورت بسیار نازکانه اعلان و اشتها وصنعت
زایاننده گی را تصویر کرده بود بعلم جلی یک نامی
نوشته شده بود که آن نام این است .

( باقی دارد )


صفحه ۱۲ نمبر ۳

و اقوام ترک و تاجیک فروخته طلا با و نقره ای آنها را جلب و جذب نمایند . حالا خوانندگان گرام با انصاف انصاف کنند که ازین دو مملکت کدام یک تو انگرتر شمرده خواهد شد ؟
هیچ شبهه نیست که مملکت و قوم اولین که مذکور گردید فقیر و بی مال و منال شود و مملکت و قوم دوم که بیان شد صاحب ثروت و توانگری گفته میشود .
در اثنای پیدا شدن معدنهای طلا در مملکت ( کالیفورنیا ) که در قطعه (امریکا) میباشد هنگامیکه مردمان هجوم آورده به جمع آوری طلا با مشغول بودند یک وقتی آمده که بسیاری از مردمان پر طلاء به گرسنه گی ترک دغدغه حیات نمودند . چنانچه حضرت سعدی در حکایت گلستان خود فرموده که ( مسلم پخته به ز نقر و خام ) .

---*---
ثروت

پس ازین تفصیلات چنان معلوم شد که هر چیزی فائده مندی که قیمت داشته باشد، و بصورت مبادله بآن داد و ستد شود و آنچیز ( ثروت ) یعنی ( توانگری ) گفته میشود .

( باقی دارد )

اشتهار

در باب درج شدن اشتهارات تجار و صنعتگر روزنامه مبارکه ( سراج الاخبار ) براے اشتهارات مالهای تجارتی سوداگران وطن عزیز ما که بفروش میخواهند برسانند و یا بعضے صنعتها و پیشه هائیکه بعضے صنعتگران اختراع کرده و فروختن آن را آرزو میکنند حاضر و آماده می باشد که مال سوداگران و صنعت صنعتگران را در صفحه اخرین اخبار خود اشتهار و اعلان نماید . لهذا هرکس که ارزوی اشتهار مال تجارتے و یا صنعت صنعتگری خود را داشته باشد به اداره خانه سراج الاخبار که در ماشین خانه است آمده و از قرار سطر یک روپیه اجرت آن را داده مال و یا صنعت خود را بواسطه اخبار اشتهار میکنند و اگر کسے بخواهد که پنج بار زیادہ تر اشتهار خود را در اخبار بنویسد بر سطر یک قران گرفته خواهد شد .

مدیر و سر محرر سراج الاخبار

بسعی و اهتمام الحاج عبد الخالق پسر طرزی مهتم چاپه خانه
دار السلطنه کابل
بقلم میرزا محمد جعفر قندهار
طبع شد