سال دوم شماره ١٦ صفحه ۷

زبان و دل ميرانيم و ميدانيم، و به آن بر همه اديان فخر و مباهات مينمائيم آنچنان دين متين قدسيت قرينيست که عقلای دانشمند همه دينهای غير اسلامی نيز حکمت، و معقوليت و مقبوليت او را تسليم کرده اند. جهان تسليم نکنند دينی را که طهارت، عبادت، عدالت علم و معرفت، اتحاد و اخوت، صنعت و تجارت، ايثار و شفقت کرم و شجاعت والحاصل همه فضايل اخلاقيه و مدنيه را امر ميکند، و از ظلم، و جهل، و غفلت و همه رذايل وحشيه بشدت منع ميفرمايد. سعی و عمل را برای انسانها رهبر، و برای استفادهٔ بشر بحر و بر، و خشک و تر را مسخر نشان ميدهد. مساوات حقوق را بچنان شدت اجرا ميکنند که خليفهٔ ذيشان اسلام بايك آدم بسيار عادی در پيش روی قاضی زانو بزمين مرافعه ميشود. رشوت، بغاوت، نفاق، دروغ را مذموم، محافظهٔ حقوق، امان، اتفاق، راستی را مقبول ميداند. اعمال شنيعهٔ فسق و فجور را منع، و اخلاق حسنهٔ صلاح و طاعت را تعليم ميدهد. چون بدل و جان، و تمام ايقان و وجدان برين ايمان آورده ايم که دين مبين مقدسی که ما پيرو و تابع آنيم معدن همه فضايل، و مانع همه رذایلست آيا چسان ميشود که آنرا بيکچند تار مو و يك چند پارچه قماشی مربوط بدانيم؟ حاشا، ثم حاشا! قدسيت، متانت، حقيقت دين مبين ما از تنزل ارتباط اينگونه اشیای خفيفهٔ رخيصه آنقدر دور افتاده که نسبت دوری شمس بزمين نسبت ذره را به آفتاب هم به آن نميگيرد! حالا چون حق بودن اظهار افسوس قارئين کرام را تسليم نموديم به تفصيل اظهار افسوس خود میپردازيم: از وقتی که اخبار ما مصور شده يعنی اعتراض نامه هائی در باب تصويرهای کلاه پيك داری که در اخبار ما نشر ميشود از بعضی طرفها گرفته ايم که کلاه مذکوره را کلاه فرنگستانی گفته، تنقيد نموده اند. در عين زمان برای عين مسئله بعضی تقدير و تحسين نامه ها نيز واصل دست عاجزانه ما شده که تصويرهای کلاه پيك دار ما را بسيار پسنديده اند، و بر ترقی و بيداری مملکت ما يك برهان قطعی انتباهش شمرده اند. حالا آنکه هم اعتراض کنندگان و هم آفرين خوانان هر دو از دانشمندان اهل اسلام اند نه از ديگر ملل. ازين است که ما را مجبور بر نوشتن اين مقالهٔ مخصوص عاجزانه گردانيد. و بر اظهار افسوس معلق ماندن مسلمانی بر يك پارچه قماشی که کلاه ازان ساخته شود نمود. عجبتر اينکه بعضی افنديهای معزز ترکی که بمملکت عزيز ما آمده اند، و يا بعضی تصاويری که از آنها در اخبار ها ديده شده است بسبب قطع نا کردن موهای بروتهای شان بسياری از هموطنان عزيز ما اعتراضهای شديدی برين عمل نموده اند. حتی بعضی خيلی افراط نموده حاشا مسئله را تا بدرجهٔ تکفير رسانيده اند. لاجرم،

تصویر اعلیحضرت امير الطور جرمن ◄
( نطق ايمبراطور جرمن ) ◄
پادشاه جرمن اردوی عسکری خود را خطاب نموده ميگويد:
ای عسکر شان دار من !
شاید يك روزی بر ما واجب شود که جاهای را که خونهای بسیار قیمتداری ریخته آنرا ضبط کرده ایم محافظه نمائیم، و شاید جرأت کننده کافی پیدا شود که بشرف و حیثیت جرمن دست درازی نماید، در آنحال برقوت خود اعتماد تمام داشته شادان و خندان بجنگ خواهیم رفت ! .

مقاله مخصوصه

( هزار افسوس که مربوط ماندن مسلمانی بيکچند تار مو و يك پارچه قماش گمان شده است . )
این افسوس عنوان ما را چون قارئین کرام ملاحظه فرمایند بسیار افسوس خواهند فرمود که محرر نا انصاف، اينچنين دين مبين متين جليل الاوصاف را بچه جرأت، و کدام جسارت بيکچند تار مو و یکچند پارچه قماش مربوط و معلق میپندارد !
ما افسوس خود را بعد ازین اظهار کرده و در اول امر قارئین کرام خود را در اظهار افسوس شان ذی حق دانسته میگویم که بلی این دین مقدسی که ما مسلمانان بشرف آن نايل فوز و نجاح و سزاوار سعادت و فلاح شده ایم و به اقرار باللسان و تصديق بالقلب كلمة طيبة مقدسة ( لا اله الا الله محمد رسول الله ) را بر


سال دوم
شماره ١٦
اگر ما را اینچنین دو بدگمانی بر اظهار تأسف مجبور کند قارئین کرام انصاف پسند ما تا یکدر چه ما را حق خواهند داد . جان حق ندهند! در چنین عصری که مسلمانان روی زمین از مدتی بسبب توجه شان بسوی فروعات و دور ماندن از اصول بدرجه متفرق و متشقت شده اند که با وجود کاه کویی و قرآن خوانی و بسوی کعبه سجده بری با همدیگرشان آشنایی نمیدند، بلكه بكفر همدیگر جرأت ورزیده بغض یکدیگر را بدل میپرورانند، و مثل اوروبا با وجودیکه به بیشتر فروعات گرفتار هستند ولی از مدیست که فروعات را گذاشته و تنها در زير يك صليب در آمده بمقصد بكانه شان که محو کردن و اسیر ساختن اهل اسلام است کوشش میورزند، و روز بروز کامیاب هم میشوند. پس چون اینچیزها را در زیر نظر آریم آیا چنان افسوس نکنیم بلکه خون نکریم که یکچند تار موی ریش و بروت، با يك پارچه قماش كلاه قومها و ملتهای عظیمه اسلامیه را از همدیگر شان متنفر ویزار سازد!
اساس و بنیاد همه معتقدات، وطاعات وعبادات، وحسنات وسيئات ، در دین مبین ما بر ( بیت ) موقوفت ، حضرت رسول بر حق، و پیغمبر صادق خالق مطلق ( بیت ) امت را خیر از عمل فرموده . پوشیدن کلاه بيك دار را اگر ما بر مقصد تشبه به نصارا بر سر کنیم البته که مأخوذ و معاتب خواهیم بود ولی اگر به تجربه برما ثابت شده باشد که در وقت جهاد بيك کلاه خدمت سیر شمس را بجا آوروده برای خوبتر نشان گرفتن خدمت میکند و اگر دشمن بسوی شرقی باشد. تابش آفتاب چشمان ما را از گرفتن نشان مانع آمده مغلوبیت ما را احتمال میدهد و ما به این نیت آن کلاه را بر سر کنیم کمان میبریم که مستوجب مواخذه و عتاب نی بلکه مستحق تقدیر و ثواب شدن ما لازم آید. دیگر اینکه آیاما کدام کلاه را کلاه مسلمانی دانسته بر کنیم تا از لوم لايم وارهيم ، وبواسطة آن کلاه مسلمان خالص گفته شویم؟ برادران عثمانی ما ( فس) نام کلاه ماهوت سرخ پويك داری بسر میکنند. آیا آن کلاه را بر کدام دلیل و اسناد کلاه مسلمانی گفته بتوانیم ، قلباق قره قلی یا ما هوت سیاهی که ما یا برادران ایرانی ما بسر میکنیم آیا قزاقهای روسی و صریها و کوهیها را از پوشیدن آن که منع کرده میتواند ؟ آمدیم بر مسئله عمامه : واقعا عمامه بسر بستن يك عمل مسنو نیست که ما در ان باب چیزی گفته نمیتوانیم ، اما آن عمامه مسنون چمان عمامه بوده است، و از عصرها به اینطرف کدام مسلمان بسنت موافق و مطابق عمامه بسر کرده است ؟ عمامه زرکار و زرتان دو کره که علمای برادران عثمانی ما بر کلاه سرخ پولک دار خودشان می بجند ، و با عمامه های پانزده پیست کره قماش سیاه و یاسبز و سفیدی که در ایران و مملکت ما بسر می چند كدام يك بسنت موافق است لى الخصوص این لنگونه های تاب و پیچ یافته کاکه ها ، وبالتکونه های

ابريشمين، وبازری، و پاشالهای برج مانند، و بالخراطی کرده ملکهای خود ما را چنان بنت تطبیق داده میتوانم ؟ سبحان الله اکرا ایکبار در اثنای اسب تازی آن اشکوته باز شده در پاهای اسپما به عید در انوقت آنرا چسان جمع آورده خواهیم توانست؟ فرض کنیم که عمامه را بسنت سنبه پیروی کرده به سر کردیم : آبادیگر لباسهای خود را چنان تطبیق داده خواهیم توانست ؟ صندوقهای ما از درینهای رقم رقم می کند، از جای بک بوت و يك موزه بصدها زوج آنها را می اندوزیم ، برفرشهای اریشمین . و برفو میخوایم، بیست، بیست و پنج رنگ طعامهای چرب و شیرین میخوریم، رشوت میگیریم، با میایرانیم ، در عمارتهای عالی نشيمین میکنیم، براى يك لحظه هوا و هوس خود تنهاست را نی بلکه بسی فرضها را نیز پامال مینمائیم و هنوز چه چیزها . چه چیزها که از بیان آنها انسانرا حجاب می آید ! .
و الحاصل مسلمانی را اگر در سر پوش ، و تن پوش و پاپوش جستجو کنیم به ذره بین هم يك مسلمانی نخواهیم یافت. مسلماتها چون مفتوحات ، و نشر دین قدسيت آیات آغاز نهادند در هر بلادی که رسیدند از آنها ایمان طلب کردند نه کلاه .

دلقت بچه کار آید و تسبیح و مرقع
درویش صفت باش کلاه نتری دار

هر گاه مسلمانی را در سر پوشی و تن پوشی و پایونی وریش و بروت جستجو کردن لازم آید میباید که از سه صد ملیون نفوس اسلامی که بر اقوام و ملل مختانه در عالم پراکنده شده اند مبعوثهای برگزیده در یکجا جمع آمده، و بسالهای دراز قیل و قالها بعمل آورده آخر الامر به اتفاق آرا بريك چيزی قرار بدهند که قیافت و پوشاک اسلامی عبارت ازین است و از همان قرار بعمل آورده شود. ولی هزار افسوس که وقت اینگونه چیزها برای مسلمانان باقی نمانده، و همین فروعات طلبی اسلام ها را از بنی چیزهای اصلی محروم گذاشته است .

(مونتسكيو ) (۱) نام ادیب مشهور فرانسوی
از زبان یک ایرانی مینویسد :
در مزاج مردم باريس يك حس نجس و پرس و بالی موجود است که بدرجه جنون میرسد. وقتیکه در نجا آمدم بسوی من بيك نظری دیدند كه كوبا يك مخلوق دیگری هستم که از مردمان زمین کی بلکه از آسمان فرو آمده باشم . زنان و مردان ، بیران
(۱) مونتسكيو از مشهورترین حکما و ادبای فرانسه میباشد . درسته ۱۹۸۹ در غریب شهر ( بوردو ) که از شهرهای مشهور فرانس است تولد ، و در سه ۱۷۰۰ وقات بافته است. در باب ترقی وزوال دولت روما بك كتاب بسیار مدخانه و حکیمانه نوشته است . بعد از ان بنام « محررات ايرانيه » يك اثر خیالی به تحریر آورده کسب شهرت نموده است. بعد از ان بعنوان «روح القوانين» یک کتاب بسیار معنیداری تألیف کرده شهرتش به اوج بالا رسیده است. تحریر و تقريوش خیلی منقع و مبین است .


سال دوم
شماره ١٦

مكتوب از شهر

ياحضرت الفاضل !
حضرت حق تعالی - بنان بیان شما را از خدمت وطن پروری
بری مداراد - چند سطری محرر شد اگر لازم بدانند.
در کدام گوشه اخبار معانی بارگذارند - باقی دوام های عمر و جاه
اعلیحضرت جهانبانی پدر تاجدار اهالی را از درگاه حضرت باری
خواهانم فقط .
بهترین مقالی که سرخیل کاروان فنون محاورات گفته
میشود حمد یگانه ایست جل شانه .
زبان در دهن غنچه فکر اوست
سخن در نفس سبحه ذکر اوست
سخن را ز دل همچو آب روان
فرو ریزد از آبشار زبان
روان کرد از نور نظاره ها
ز در یاچه دیده فواره ها
و خوشترین کلامی که بشادانی یاد کرده می شود نعت حضرت
رسالت پناهی و انتخاب اوست .
ره آورد آن شاه اقلیم جود
ندارم بکف تحفه چیز در و د
وشیرین ترنمی که بلند آوازه میشود دعای اولی الا مریست
که روان کالزار حکمتش دایما در رعیت پروریست همانا
( اعلیحضرت سراج الملة والدين ) است .
سراج شبستان نام آوری مه آسمان هنر پروری
از آن است که از فیض توجهات ذات اشرف جهانبانی چراغ
معانی بدست هر فردی از افراد اهالی دادند - که اخبار آگاهی
بار ( سراج الاخبار افغانیه ) است که از قلم حقیقت رقم حضرت
فاضل جناب ( محمود طرزی ) صاحب در معرض انتشار میبر آید.
بی تشریحات معانی را در بردارد -
ندیدم چنین مرد بیدار هوش
فسون میدمد از زبانش بکوش
پدیده زدیدن رسد روشنی شنیدن کشاید در خرمی
شود کوش کان کهرهای ناب
دهد چشم روشن بخورشید تاب
الحق که وجدان برین گواهی میدهد که خدمت قلمیه ( سراج
الاخبار افغانیه ) بقوت يك عسکر بسیار پرزوری برابری میکند.
چنانچه ارباب معارف گفته اند .
قلمزن نگهدارد شمشیر زن نه مطرب که مردی نباید ززن
لهذا بر حسب این مقال از درگاه حضرت از دمتعال همه اهالی
وطن را سخن ور و قلم آور محب وطن و دوستدار علم و فن خواهانم
وسلامتي ذات اشرف اعلیحضرت سراج الملة والدين بإنشاء بسیار

صفحه ٩
جوانان ، طفلان همه کی به آرزوی دیدن من جان میدادند
وقتیکه برای گردش و تماشا بیرون میبرآمدم هر کس برای تماشای
من به درو روزن خانه های خود میدویدند . اگر بيك طعام خانه
و يا بيك باغچه ملتی میرفتم هماندم از مردمان در اطراف خود بيك
دایره میدیدم، زمره زنان فرنگ هزار رنگ بدورا دور من
يك قوس قزح رنگینی تشکیل میدادند . اگر به تیاتر میرفتم بعدها
دورین بسوی من دور خورده و نیاز را ترک کرده مرا تماشا
میکردند . زنان بر مجهره یکی بدیگر مرا نشان میدادند والحاصل
در هر طرف که میرفتم بيك جم غفیری را در عقب خود میدیدم
که به این سبب بخوبی میدانستم که بدرجة من يك آدم دم دیده شده
هیچ دیده نشده است. کاهی بعضی آدمها به من نزديك شده
و مجهره من نظر کرده بيك بدیکر خودشان میشنیدم که چنین
میگفتند .. اعتراف باید کرد : نام يك سیمای ایرانی ..... از شنیدن
انکونه كلمات خنده ام میآمد. بسیار عجب است تصویر های
فوتوگرافي و قلمی خود را نیز در هر هر طرف میدیدم . در همه
دکانها ، وقهوه خانه ها، و اوتلها خود را میدیدم . مردمان برای
اینکه مبادا مرا شکم سیر به بینند به اندیشه می افتادند .
اما اگر راست بگویم اینقدر اعتبار ، و به این درجه اشتهار
بر من بيكبار گرانی مینمود . من هیچ گمان نداشتم که من به این درجه
شایان تجس، و به این مرتبه نادیده یک آدمی باشم . اگرچه در حق
خودم خوش گمانیم غالب بود، ولی این بيك بخیال و خاطرم نمیگذشت
که من چنین بيك آدمی باشم که در چنین شهر بزرگ اینقدر مردم را
نا آرام بسازم، وفكر انقدر مخلوق را بخود مشغول گردانم .
آخر فکرم گذشت که مبادا اینهمه شهرت و اعتبار من از جامه
و کلاه ایرانی من نباشد : لهذا با خود گفتم که باش يك تجربه کنم.
و این جامه ایرانی را کشیده به بینم که باز هم مردمان بروی من
شایان حیرت و تماشا یک چیزی می یابند یانی ! به تجربه آغاز کردم:
یکدست در یشی مکمل اسباب فیشن آخری آرا در بر ، وكلاء
فرنگی بسیار خوشهایی برسر وعينك طلایی قیطانداری بر چشم
و چوب دست لطیفی بدست گرفته به بازار بر آمدم . این تجربه
قیمت حقیقی و اعتبار شخصی مرا بمن شناختاند . بخوبی دانستم که
مکر من هیچ قیمت و بهایی نداشتم، هر قیمت و اعتباری که بود به
آن قلیان بلند و آن ردا وقه ای در از ایرانی من بود .... زیرا
در يك آن در يك عالم هيچي و فراموشی دهشتناکی در آمدم . در همان
جمعیتهایی که مردمان همه بسوی من میدیدند، و بمن متوجه و مشغول
میشدند داخل شده می نشستم. میدیدم که هیچکسی بروی من نظر
هم نمیکند . لكن اگر از قضا یکی مجمعیت خبر بدهد که این آقای
ایرانیست هماندم مردم بسوی من میدیدند ولی هیچکس باور نکرده
میشیندم که یک بدیگر میگفتند : ، وای ! این آقا مگر ایرانیست
برانی که این يك چیز خارق العاده میباشد ؟ آقا يك انسانیت
آیا یک انسان چسان ایرانی میتواند شد ؟ .


صحیفه ۱۰
سال دوم
شماره ١٦

عزیز نوشته میشود که از برکات عرفان پروری اعلیحضرت یکی از اولاد وطن که سنش ۱۸ سال میباشد مدت ۸ سال در مدرسهٔ حبیبه تعلیم یافت و بخرج دولت بی معاونت پدر و باقی اقربا از آغاز تا کنون تعلیم یافته و در مضمون فارسی بدرجه شاعری رسیده و در عربی و انگریزی وغیره فنون حاضره درجه رشدیه را تکمیل رسانیده استعداد خدمت علمی دولت خود را تاحدی یافته است چون به سعی و همت استادان فارسی خود به تخصیص جناب ندیم صاحب که از شعرای زبردست وطن عزیز است طفل مذکور محمد خوب رسیده است و قصیده را در مضمون ترغیب بـدانش و تکریهٔ وجود مسعود اعلیحضرت انشاد نموده بود بخدمت مدیر روشن ضمیر که اوقات عمر عزیز شان وقف اشاعت دانش است تقدیم شد اگر پسند فرمایند درج صحایف جریده فرموده شود تا رعایا

تزئد رحم آور مهربان خود ما را که باعث ارامی و امنیت ما اهالی افغانستان است از درگاه حضرت باری به همهٔ اهالی رجا میداریم آمین آمین آمین
( یکی از خوانندگان سراج الاخبار افغانیه )
ج-ع
---
از بیت العلوم مبارکه به اداره رسیده --»
«يك اثر ناطق رعایا پروری اعلیحضرت والا»
اگر چه مراحم ملوکانه و عواطف خسروانهٔ اعلیحضرت شهریار مقدس ما اعلی الله قدره زیاده از ان است که قلم شکسته رقم امال ما اظهار آنرا کرده بتواند مکرر برای با خبری افراد وطن

از مناظر باغ شاهی جلال آباد

مصاحبان خاص اعلیحضرت همایونی عالیجاهان سردار محمد اصف خان و سردار محمد یوسف خان مکالمه میکنند
پروری اعلیحضرت عین الیقین گردد این طفلك خوش نغمه كك پسر جناب ملا عبد الاحد آخند زاده طبيب قندهاری داعی زاویه نشین اعلیحضرت والا میباشد استادان او میخواهند که در جاه غبقیش بیندازند و بموی میان او را بیاویزند و طفل مذکور نیز ذوق جاه مذکور را دارد و غزلیات خط و خال میگوید مگر داعی شان میخواهد که اولاد وطن به علم وفن متوجه باشند نه بشعر وسحن این قصیده او چون مطابق مذاق داعی شان بود تقدیم نموده شد . ( حقیر عبدالرب )

-- ✂ -- قصيده
امروز روز دانش و دوران دانش است دست گدا او شاه بدامان دانش است
از برق علم روشنی در جهان فتاد هر سو که بنگرید چراغان دانش است
گردید غرب شرق ز انوار علمها این مهر ز افتاب درخشان دانش است
این ثروت و ترقی قوم فرنگ بین از دولت سر هنر و زان دانش است
وین جملهٔ مکاتب اعلای پر هنر از فضل عزو لطف فراوان دانش است
این ریلها و موتر و طیاره و جهاز از قبض های بیحد و پایان دانش است


صحیفه ۱۱
سال دوم
شماره ١٦

اما چه موزیکه ز سرعت معاونش برقست و اختراع حکیمان دانش است
طیاره ساخت زیرنگین ملك بادرا این ها همه زحکم سلیمان دانش است
رستم روز جنگ چوزانی نمایدش این توپ خصم کوب زسامان دانش است
وین نیز رو جهاز که بر آب آتشیست از سعی و اختراع ادیبان دانش است
وين تلغراف ها كه بيك لحظه حال غرب آرد بشرق کار زباندان دانش است
وین سازهای مختلف فونگراف ها ز ایجاد های نغمه نوازان دانش است

وین روز نامهای پیاپی که دمبدم اخبار می دهد زدبستان دانش است
عالم علم شده زین اخبار خوش بیان کانها همه زفيض ادیبان دانش است
اما على الخصوص درین روز نامها يك روزنامه روح خردجان دانش است
شاید که بر جراید عالم بشايد فخر نازد که بوستان و گلستان دانش است
مصر معارف از انجا بیان او مطبوع طبع كل عزیزان دانش است
باید که چون صدف شنویمش بگوش هوش هر نکته ای که قطره باران دانش است

( ایضاً از مناظر باغ شاهی جلال آباد )

دریای فضل و منبع بذل است دست او بحر سخا و جود و کرم کان دانش است
گشت ز دست وی او عقل سربلند عالى شوكت قدمش شان دانش است
اوصاف خسرویش بعالم فکنده شور دانم که پیشکارک خوان دانش است
فرموده حکم طبع چنان روز نامه کز فضل و علم پوره دبستان دانش است
باغی است این جریده پر از سوسن سخن وین آب و رنگش از مه تابان دانش است

افغان از ولوای ترقی بلند کرد شهراه بینش و ادبستان دانش است
دارد ملاحتی که زمینگو گرافها حقا که این جریده نمکدان دانش است
گر بی بصر بچشم سبك ديد عيب بست منظور های نکته شناسان دانش است
شاهی که داده حکم بدین طبع این اثر روح و روان علم و خرد جان دانش است
خورشید رای ظل خدا حضرت امیر روشن دلی که مهر درخشان دانش است


صحیفه ۱۲ سال دوم شماره ١٦

یعنی مدیر او که سریاست علم و عقل
وز فضل و هوش دفتر و دیوان دانش است
روزوشب است دست گرمیان وی سخن
بسیار کاردان و سخندان دانش است
بس کن ادای وصف چنین ذات از توکی
آید که بحر علم و خردکان دانش است
دست دعا برآر که یارب مدام دار
این شاه خیر خواه که کیوان دانش است
( عبدالهادی )

( اخلاقیات )
( آداب حضرت پیغمبری )
( عيناً ترجمه از (کثر الحکم) - او )
پیامبر ذیشان ما حضرت « محمد صلى الله عليه وسلم » ما فوق دایرهٔ تصور مؤدب و موقر بودند . به نهایت فصاحت و ملاحت تکلم میفرمودند . تا ضرورت نمی افتاد تکلم نمیفرمودند . از سخن گفتن بیفایده به آخر درجه احتراز میفرمودند . کلام را بصورت بسیار نازکانه ابتدا ، وبطرز بسیار ملایمانه ختام میدادند . و به کلام بسیار کم مقصد بسیار افزونی را میفهمانیدند . آنقدر صاف و واضح تعبیرات استعمال میفرمودند که شنونده گان آن در فهمیدن و محافظه کردن آن مشکلات و زحمت نمیکشیدند . خندیدن شان عبارت از یک تبسمی بود . تواضع را بمرتبهٔ قصوی رسانیده بودند . سخن هیچ کس را بریده بسخن آغاز نمیفرمودند ، و چون با شخصی مصالحه میکردند تا او دست خود را نمیکشید دست مبارک شانرا نمیکشیدند . هر فقیری که ذات رسالتبناهی شارا بطعام دعوت میکرد اجابت میفرمودند . اگر خواهش طعام نمیداشتند تناول نمیفرمودند . چون بطعام آغاز میفرمودند « بسم الله الرحمن الرحيم » گفته بدست راست و با سه انگشت میخوردند . و بعد از طعام از حمد و شکر هیچوقت فارغ نمیشدند . احتیاج هیچ محتاج را رد نمیفرمودند مهم دیگرانرا بر مهم خودشان دايما تقدیم میفرمودند . هیچوقت طالب انتقام نبودند . در راه حق بذل وجود ، و در امور دين تحديد حدود میفرمودند . خوب را خوب میدانستند و به تقویت خوبی کوشش میفرمودند . بدرا بد میدانستند ، و ازان خیلی احتراز میفرمودند . با خلق مدارا وتلطف نشان میدادند . با امت خودشان بصورت مشفقانه معامله میفرمودند . لسان مبارک را از فحش ، وغیبت ، و بهتان و دیگر نقایص محافظه میکردند . بزرگانرا محترم میشناختند . واهل تقوا را تعظیم ، و کوچکان را دایما شایان مرحمت میدیدند . سر هیچکس را فاش نمیکردند . اهل تقصیر را سرزنش و خدمتکارانرا بشدت خطاب نمیفرمودند ، و یکجا با آنها طعام میخوردند . شیرین زبان ، خنده رو ، دايم التفكر ، كثير الحزن بودند . حيا وشرم شان زیاده و رعایت شان به آداب مجلس فوق العاده بود . بسيار وقتها سکوت میفرمودند و در اکثر ایام روزه دار میبودند . شب ها را بعبادت مخفی خالق و روزها را به صحبت علنی خلق پسر می آوردند . بیمارانرا عیادت و به ادا کردن قرض مردگان همت میفرمودند . بیکاری و بطالت را هیچ دوست نداشتند . حتی در خانهٔ سعادت شان در امور خانه به اهل بیت خود معاونت میفرمودند . سخاوت مجسمه بودند . از بخل ، حقد ، حسد ، حرص ، مکر ، عجب ، كبر ، ريا ، وسمعه كلياً بری بودند .
صلى الله عليه واله وسلم ( از ترکی بفارسی ترجمه شده است )

ادبیات
( غزل )
( رشوت )
رشوت بود آن ماده و میکروپ مظالم
گردهشت آن لرزه بیفتد به عوالم
رشوت چه بو دراشی و آن سرمنشیش کیست
ناحق کن حق گشته به این جمله مکالم
رشوت درم و مال چه جنسی وجه نقدی
راشی بود آن کس که بدادن شده عالم
شد مرتشی گیرنده رشوت که کند زود
حق باطل وباطل كندت حق بمظالم
از حق چه قدر فرق بود تا عدم حق
این است که رشوت دهد این علم بظالم
ظلم است بمعنای حقیقی همه رشوت
عدل است که از رشوت ظلم آمده سالم
( محمود ) گذر از سخن رشوت منحوس
رشوت بسر راه ضلالت سلالم (۱)

( غزل )
ای مسلمانان بود وقت مدد کاری هنوز
هست ما را يك بدیگر فرصت یاری هنوز
چشم بهبود است اگر مرهم نهید از اتفاق
نیست زخم روم و ایران آنقدر کاری هنوز
چارهٔ این کار باید ساختن پیش از وقوع
نیست از بهر خدا چون وقت ناچاری هنوز

(۱) سلالم جمع سلم است که بمعنی نرد بانهاست


صفحه ۱۳ سال دوم شماره ۱۶

چون زنان در خانه روز و شب زغم خوردن چه سود کاش کردی کاشکی این دام ودد یکیک نبرد
هست بازی فرصت مردانه همجواری هنوز گرچه شیر ترک دارد میل خونخواری هنوز
میتوان در فکر آزادی پرو بال زدن کافران بر کین ترکان بسته از هر سو کمر
نیست در دام کسی ما را گرفتاری هنوز این عزیزا را چه باشد بیش ازین خواری هنوز
آبیاری میتوان کردن بکشت آرزو بی سبب کشتند پیران بی گنه فرزند و زن
اینقدر آب است در جوی توان جاری هنوز نیست در قوم نصاری مردم آزاری هنوز
خواب غفلت نیست لازم در چنین روز مصاف سوختند ای وای در آتش مسلمانان ببین
وقت بیداریست یاران وقت بیداری هنوز نیست در نصرانیان رسم شکاری هنوز
چند باید بود مست بادهٔ بیغیرتی میتوان دادن بترکان دلیریها دوستان
باشد ای ارباب غیرت وقت هشیاری هنوز بیدلیها چیست باشد وقت دلداری هنوز
میتوان بیرون نمودن دست همت زآستین پا برون نهاده از حد قوم بلغاری هنوز

قصر بادشاهی
متصل ماشین خانه مبارکه دار السلطنه کابل

یا نیاوردند کم ترکان پردل در مصاف دلخراشهای بسیار است گفتار مرا
میکند بسیار انوربی چکر داری هنوز من کمی گفتم کمی گفتم زبسیاری هنوز
قبلهٔ دین را نگهبانند ترکان این زمان نیست پیدا بر عزیزان جایگههای سینه ام
جان و مال و سر از ایشان صرفه میداری هنوز نیست خون از زخم پنهان دلم جاری هنوز
قبلهٔ دین کعبهٔ اسلام از ما می رود
چند گوئی ای مسلمان حرف دینداری هنوز
بغیر از غیرت دین مسلمانی مباش
چون بسوی قبلهٔ اسلام رو آری هنوز
کشته مستغنی ز خود ز ظلم کافران
ای مسلمانان چه باشد جای خود داری هنوز

( شعر )
زادهٔ طبع بندهٔ ناچیز میرزا محمد عزیز کاتب ادارهٔ سراج الاخبار افغانیه که بطریق مناجات از در گاه قاضی الحاجات در حق برادران دین و ملت خود دعا کرده

الهی مرهمی نه این وجود خستهٔ ما را
بفضل خویشتن بکشا عقود بستهٔ ما را


صحیفه ١٤ سال دوم شماره ١٦

کجا شد مهدی آخر زمان یارب تو امدادی ( کامرانیست حب دين ووطن )
بطوفان بلا غرقاب کن قوم نصارا را ( زنده کانیست حب دین و وطن )
زحد بگذشت ظلم قوم بلغاری و ایطالی ( در طربخانهٔ زمین و زمان )
به امداد مسلمانان رسان يارب مسيحارا ( جاودانیست حب دین و وطن )
چه ظلمی کو نکردند این گروه عیاش يارب ( کور به سکته خوان لایعقل )
چه خواهند گفت این گیران جواب روز فردا را ( که روانیست حب دین و وطن )
لباس خیالی را به بر کردند این غولان ( بنگر امروز در خود فردا )
نموده پیشه خود کشتن و تاراج و یغما را ( بیوفا نیست حب دین و وطن )
بیائید ای مسلمانان که دستی اتفاقی را ( زینهار از غم دو این مگذر )
بهم بدهیم و بفشاریم قوم بی سرو پارا ( شادمانیست حب دین و وطن )
ندارند این گروه ذرهٔ از خدا ترسی ( جوئیت عزت دو عالم را )
بكذب و افترا بندند با خود دین عیسی را ( چه نشانیست حب دین و وطن )
کجاشد حضرت عیسی که تا این قوم ملعون را ( من به ایما نموده ام تضمین )
زند گردن کنند بیرون بگیرد روی دنیا را ( نه نهانیست حب دین و وطن )
کجاشد احمد مرسل خدایا زود امدادی ( منتش را به نقد جان بپذیر )
رسان یارب تو سردار و شفیع روز عقبی را ( رایگان نیست حب دین و وطن )
محبانیکه در جنگ اند با باغیان یارب ( شکر باید نمودنت شب و روز )
خداوندا فتوحی ده تو آن مردان مولا را ( مهربانیست حب دین و وطن )
الهی باد طوفانی رسان پر کشتی بلغار ( گرچه رفته هزار و سه صدوسی )
بکن باك از وجود این خبیثان روی دربارا ( الف ثانیست حب دین و وطن )
عزیز از سوز دل بادرگهٔ حق التجا میکی ( بست تفسير كرده ( مذنب ) )
که ای یارب بشهر خود سیه کن روی اعدا را ( آسمانیست حب دین و وطن )

فاجعهٔ پاریس
( ما بعد از شماره ( ١٥ ) سال دوم )

بكمال بأس وحسرت بحال مرگ عودت نموده بود همانشب يك عرابه درانه در پیش دروازه خانه بابا وینیو نیز توقف ورزیده بود. مادام آنغو که بحسب وعده از پنجره خانه خود بیرون را به انتظار دیده بانی داشت دید که اول از عرابه موسیویی که پیش از یکروز با او ملاقات کرده بود برآمد و دست یک زن جوانی را گرفته به بیرون برآمدن از عرابه معاونت کرد و بعد از ان هر دوی شان در خانه در آمدند. و يك آدم دیگری را نیز دید که در پشت عرابه خود را پنهان چسپانیده بود و مجرديكه عرابه توقف نمود بكمال سرعت فرو آمده به آنطرف دیگر گریخت ، بنا برین دایه خدمتکار و شا کرد خود را آواز داده گفت : دورونه ! چابك برو شمع های شمعدان را بیفروز بر آتش بخاری یکچند چوب دیگر بینداز ، مهمانان ما آمدند . مادام آنغو بعد از انکه این امر را عطاء نمود برای روشن ساختن زینه يك لامپی بدست گرفته از اوتاق برامد که درین اثنا باین مکالمه موسيو و مادامیکه برزینه بالا میشدند فرصت شنیدن یافت : مادام — امان يارب مرا بچه سان جاها آوردی ( روبر ) ... ا ... میترسم . موسیو — مترس ، مستريح باش عزیزه ام ( ها ترييت ) اكرجه اینجا لایق آمدن توئیست اما چه چاره که از هر جا زیاده تر در نجا محافظه و تکیه ها نیست ممکن میشود از انسبب به آمدن درینجا مجبور شدم دایه چون اینسخنان شانرا شنید گفت : بیائید محترم مادام ! بالا بیائید . در حق تان بدرجهٔ فرانیچه ها حسن معامله میشود . بیرون هوا سرد است حالانکه اتاقیکه برای اقامتگاه شما تخصیص شده بسیار خوب کرم شده ،


صحیفه ۱۵ سال دوم شماره ١٦

سخنان هر رقم

( قیمت بوسه فروشی )
ارزان گمان نکنید ! ... قیمت بوسه بسیار بالا شده است . على الخصوص در امریکا درین اواخر قیمت این حرکتی که از پیش آمدن دو لب بريك دیگر تشکیل یافته و نام آنرا ( بوسه ) نهاده اند و شاعرها در انبیاب طوفانها کرده اند تا به چار پنجهزار دولار رسیده است . اما به بینید که چسان ؟ دو سه سال پیش ازین در شهر نیورک امریکا از طرف يك جمعیت خیرات ومبرات يك بازی تیاتر ترتیب میشود که هر قدر و جهی که ازان تماشا حاصل شود بفقرا و محتاجین تقسیم گردد . بواسطه این بازی پیشه بسیاری جمع می آید ولی یکی از ( آقتریس ) ها یعنی زنان رقاصه بازیگر تیاتر که در حسن و جمال و رعنایی و جوانی ممتازه بود برای افزونی حاصلات ، و حاصل کردن ثواب در راه خیرات ومبرات يك چاره دیگری می اندیشد و هماندم به اجرا کردن این تصور خود آغاز میکند ، و يك اعلان بوسه فروختن خود را ترتیب داده ، وقیمت بوسه خود را برای هر صنف اشخاص جدا جدا نوشته در بازیگاه می آویزد که آن ازینقرار است : از کسانیکه تا به ۱۹ سال عمر داشته باشند برای يك بوسه ( ۹ پنس ) گرفته میشود .

از ۱۹ ساله تا به ۲۵ ساله ( ۱ شلین )
از شاگردان دار الفنون ( ٣ شلين )
از ۳۵ ساله تا به ٤٠ ساله ( ٤ شلين )
از مردان پیر خود ده سال ( ٥ شلين )
از رئیسهای تیاتر ها ( ۸ شلين )
از ملیونرها یعنی کردریتی ها ( ۳۰ شلین )
از آفتورها یعنی مردان بازیگر تیاتر ( ٦ شلین )
به اخبار والا ها ( مفت و رایگان )
این آفتریس نو جوان با حسن و آن مجردی که این اعلان بوسه فروشی را می آویزد در میان چار پنج ساعت یکمدتی جمع و میزان حاصلات جمع آمده گی قیمت بوسه آن نازنین به چار پنجهزار دولار میرسد ، مبلغ مذکور را بتمامها خود جناب بوسه فروش در دسیال خود انداخته به دایره تقسیم کردن امانه فقرا و محتاجین شهر نيورك برده تسلیم میکند ، ولی چون اینخیر بدیگر جمعیتهای خیراتها و مبراتها میرسد از طرف آنها نیز جناب آفتریس بوسه فروش رجانامه ها تقدیم میشود که برای آنها نیز همچنین يك بازار بوسه فروشی را باز نماید .
آبادخساره جناب آفتریس نثارده باشد .... - راج الاخبار افغانیه

در انجا از سه چار ساعت متمادیاً آتش افروخته شده ... زنی که آمدنی بود به امتحان مادام مقابله نکرد تنها بر بازوی موسیونی که ( روبر ) او را نام گرفته بود تکیه زده برزینه بالا برامد ، و رهبری مادام آنغو داخل اتاق شده و در پیش بخاری نشسته هماندم پایهای نازك و لطیف خود را به آتش به کرم کردن آغاز نهاد . روی زن بايك دسمال نقاب کلفتی مستور بود . لباس فراخی که در برداشت اگر چه شکم داری زیرا از نظر ناواقفان این آن پنهان میداشت ولی مانند مادام آنغو يك کاریگر این کار بیک نظر دانست که زن هم شکم دار است و هم آخر ترین پیام شکم داریش هست . اما مادام آنغو ازین هم به تعجب افتاد که این زن از چنان زنهای وجود دار تنو مندی نی بلکه نازك بنيه وريزه بيزه يك رنگیت . لهذا از زن پرسید که : آیا تا به ایندم مادام چیزی زحمت کشیده اند ؟ زن اگرچه جواب نداد ، ولی موسیو گفت :

بلی يك کمی بیشتر که در عرابه می آمدیم بسیار درد و اضطراب کشید حتی بدرجه رسید که ترسیدم مبادا در خرابه بزاید . مادام آنغو حالا مادام مهربانی کرده سوالهای مرا بدرستی جواب بدهند تا بدانم که وقت زائیدن نزدیکست یا دور ؟ مادام حامله اگرچه جوابدادن سوالهای شما آسانست ولی در پیش روبرو گفتن آن نمیشود . رجا میکنم روبر : يك كمی بیرون برائید و مارا تنها بگذارید . روبر به این امر اطاعت کرده بیرون بر آمد . اما در وقت بر آمدن شانه های خود را بموضع تحقیر آمیزی از بالا کردن فروداری نکرد که يك چشم تیزیی معانی غدر و خیانت را ازان آشکار میخواند . زن حامله که نامش از زبان مرد ( هارییت ) شنیده شد چون با دایه تنها ماند دسمال نقاب خود را برداشته بسوالهای دایه جوابدادن گرفت .

باقی دارد


صحیفه ١٦ سال دوم شماره ١٦

ناموران جهان علم ثروت ملل

( ما بعد از شماره ١٥ سال دوم )
كمن هدم ركنى ملكة وسط المحلة
سيد القوم الامال حتى نار أوسط ظله
جعلت نار عليهم دار هم كالمضمحله
يعنى : - كمن كه در ميان شهر هلاك كرديد ركن خانمان مرا غلطانيد . كمن سيد ذيشان قوم بود . مرگ بصورت يك آتش سوزانى در ميان يك ابر مطلعى برو رسيد . و با آن آتش عذاب دار و ديارشان مضمحل گرديد .
اسلاف عرب در اول حروف كتابت عربيه را بعده حروف همين شاهان مدين وضع و ترتيب نموده بودند . و بعد از بسيار زمانها ( تخذ ) و ( سطع ) را نيز پيدا كرده به آنها ضم و رديف ساخته حروف القيارا تكميل نمودند كه حروف تخذ و سطع در اصطلاح علم ادب حروف ( روادف ) ازين سبب گفته شده است .

اخت حاذوق : - همشيره حاذوق خارجى ميباشد كه در نظم اشعار صاحبه يد طولا بود . مضامين بسيار غريبه در شعرهايش ديده شده است كه اين يك بيت از و مذكور است :
اقلب عينى فى الفوارس لا ارى حزاة وعينى كالحجاء من النظر
درين بيت چشم خود را به حباب تشبيه داده كه در درياى اشك جولان دارد . الحق كه مضمون براى شمرده ميشود .

اخت المقصص الباهلية : - همشيره مقصص نام مرد دلاور يست كه از قبيله باهله عرب بود . و در هنگام حكومت حضرت ( عبدالله ابن الزبير ) رضى الله عنه بدست جماعت ( فى منند ) بقتل رسيده است . يك دختر شاعر فصيح با كمالى بود كه اين دو بيت از مرتبه ايست كه در حق برادر خود گفته است :
يا طول يومى بالقليب فلم تكن شمس الظهيرة تتقى بحجاب
و مرجع عنك الظنون رأيته ورأيته قبل تأمل المرقاب
در بيت اول از درازى آن روزى كه در ( قليب ) نام موقع بحث مانده كه در ان روز از غم بسيار چنان گمان ميكرد كه هيچ شب نخواهد شد . در بيت دوم به برادر خود خطاب كرده ميگويد كه تو همان بهادرى كه در هر معركه چون در آيى مردمان به انديشه ميشوند كه آيا باز همان مرد ميدان و فا خواهد بود؟

ارجمند بانو بيكم : - در قاموس الاعلام نوشته است كه ارجمند بانو بيگم نام اصلى زوجه ( شاه جهان ) پادشاه است كه دختر وزير آصف خان بود . در سنه ١٠٠٠ هجرى تولد يافته و در سنه ١٠٢١
باقى دارد

( ما بعد از شماره ( ١٥ ) سال دوم )
چايخانه بنوشيم تصور نمائيم : چاى آنرا در چين ميبايم كه آنرا در واپورها يعنى كشتيهاى بخارى بار كرده به بمبئ ، و يا كلكته مى آورند . و از انجا در ريلها انداخته تا به پشاور ميرسانند و از انجا بر شترها و يابوها باز كرده بكابل مى آورند . فنجان آنرا كه ميداند كه از خاك و فايريك كدام ملكها ، و قند آن را از امريكا و اوروپا بچقدر عملها و صنعتها و نقل كردنها تا بدكان سماوار چى رسيده است . كه اگر مخارج و مصارف آنرا با سعيها و كوششهاى ميليونها نفوسى كه در راه استحصال آنها بخرج رفته حساب كنيم حيران ميمانيم كه براى دو پيسه گپ چه چيزها در دنيا ميشود . اين عمليات گوناگون هر يك در جدا جدا ملكهاى دور دست اجرا شده است . پس ميبينيم كه براى يك فنجان چاى كه ما در يك دكان سماوار چى كابل مينوشيم اقوام مختلفه آسيا و امريكا و اوروپا وغيره جملةً كوشش ورزيده اند . و بنا بر قاعدة تقسيم اعمال بعضى زراعت ، و بعضى به فابريك ، و بعضى بكشتى سازى وغيره وغيره كار كرده اند تا نوشيدن آن يك پياله چاى ما را ميسر شده است .
هيچ يكى از قواعد كليه نيست كه از محذور ، و مضرت سالم شده و ايراد گيرى و اعتراض بران نشده باشد . اين است كه قاعده تقسيم اعمال نيز از قرار ذيل اعتراضها را مظهر شده است : بعضى ميگويند كه اصول تقسيم العمال قوة استحصالية اشخاص را كوتاه و محدود ميسازد . يعنى يك شخصى كه قوت و استعداد حاصل كردن بسيار كارها را داشته باشد ، و بقاعدة تقسيم اعمال كار كند تنها بيك نوع و يك رقم كار عادت گرفته مانند يك ماشينى ميشود كه بغير از همان كار دگر هيچ كارى از دستش نمى آيد . و چون از آن كار محروم بماند تا بديگر كار ملكه و مهارت پيدا كند معطل مانده موجب معذوريت و پريشانى اش ميشود . حالا آنكه در مملكتهاى كه از راه مدنيت بسيار پس مانده اند ، باز هم يك دهقان عادتى را مى بينيم كه قلبه را خودش
باقى دارد

اعلان
كتابهاى فارسى — انگریزى — اردو — و رومکهى -- پاشا وغيره براى تسليم ابتدائى بفروش ميرسد .
المشتهر
( بالکرشن دازی سر مدرس مدرسه اهل هنود نمبر ٢ )
در شور بازار کابل

همه مقاله هائیکه دستخط ندارد از طرف مدیر و سر محرر تحریر یافته
محمود طرزی

در چاپ خانهٔ حروفى دار السلطنه کابل طبع گرديد


( اء ) ————— (الان)

كتب دارالتاليف بيت العلوم حبيبيه

شماره اسم کتاب قیمت کیفیت
١ رسالۀ اول دینیات یک عباسی درین رسایل مسایل عقاید و اعمال دینیه بعبارت آسان و روشن نوشته شده و از کتب معتبرۀ عقاید اهل سنت و جماعت وفقه شریف انتخاب شده است
٢ رسالۀ دوم دینیات پنج شاهی
٣ رسالۀ سوم دینیات یکفران
٤ سراج العقاید حصۀ اول سه شاهی
٥ سراج الفقه حصۀ اول دوعباسی مسایل فقهیه و احادیث اخلاقیه برای درجۀ وسطیه بزبان عربی نوشته شده
٦ سراج الفقه حصۀ دوم ده شاهی
٧ سراج السیر احوالات حضرت سیدالسادات یکروپیه حالات حضرت رسول مقبول از ولادت تا وفات بطرز اجمال از کتب سیر و تاریخ انتخاب شده
٨ رسالۀ علم طبیعیات چهار عباسی مقدمات ابتدائی فلسفۀ طبیعیات از انگریزی ترجمه شده و اصطلاحات معرفی نوشته شده است
٩ سراج الحساب حصۀ اول دو روپیه برای تعلیم حساب درجۀ مبانیه از کتب معتبرۀ انگریزی ترجمه شده و به اوزان و سکه جات افغانستان حل مسایل شده است
١٠ تحریر اقلیدس فارسی اول و دوم روپیه بقرار قواعد جدید از اقلیدس انگریزی ترجمه و انتخاب شده و سوالات
١١ ايضاً سوم و چهارم دو روپیه هر مقاله علیحده به آن الحاق یافته
١٢ مرآة الارض مختصر جغرافیۀ دنیا یکروپیه مختصر جغرافیه دنیا میباشد
١٣ احسن القواعد (صرف و نحو فارسی) یکروپیه قواعد صرف و نحو فارسی میباشد
١٤ قاعدۀ فارسی بطرز جدید (برای امجد خوانان) يك ستار الفبای مخصوص زبان فارسی میباشد
١٥ رسالۀ ضرب زبانی (برای تعلیم ابتدای حساب) پنج پیه برای تعلیم حساب درجۀ امجدیه تالیف شده
١٦ کتاب اول فارسی یک عباسی ضروریات اخلاق و عادات حسنۀ مفیدۀ اطفال از کتب معتبره انتخاب شده
١٧ کتاب دوم فارسی پنج شاهی
١٨ کتاب سوم فارسی دو عباسی

المشهر يكى از اعضاى دارالتاليف بيت العلوم حبيبيه ( حقير عبدالرب )


( کتاب سال اول سراج الاخبار افغانیه )
( با جلد اعلا )
و دو کتابچۀ ( علم و اسلامیت ) و ( آیا چه باید کرد ؟ )
( با جلد اعلا )
در اداره موجود است . آرزو کنندگان خریداری کرده میتوانند
قیمت همه (٢٥) بیست و پنجروپیه کابل

سیاحت پر دورا دور کرۀ زمین
بهشتاد روز
کتاب ناول یعنی افسانۀ طرز جدید بسیار شیرین است که هم افسانه میتوان خواند، و هم علم می آموزاند در دکان ملا غلام محمد تاجر کتب متصل مدرسۀ شاهی بایستی جای قیمت (٢) دو روپیه کابلی بفروش میرسد .

( شرایط درج کردن اعلانها )

سوداگران که مال تجارتی، و صنعتگرانی که صنعت خود شانرا در سراج الاخبار افغانیه اعلان و اشتهار کردن میخواهند، و یا دیگر هر رقم اعلان و اشتهاریکه باشد از قرار شرایط ذیل درج و شایع میشود: اعلانیکه در متن اخبار از یکبار تا به پنج بار اشتهار و شایع شود بر سر هر سطر ١ يك روپیه کابلی و اگر از پنج بار بیشتر اشتهار کردن خواهند فی سطر يك قرآن یعنی نیم روپیه کابلی اجرت گرفته میشود اعلانیکه درین ورق وقایه درج شود از یکبار تا به پنج بار فی سطر يك قرآن یعنی نیم روپیه کابلی و اگر از پنج بار پیشتر نشر کردن خواهند فی سطر سه شاهی اجرت گرفته میشود. طول سطريك ستون اخبار ما ( ٣ - اينچ — ٤ — سوت ) میباشد


سال دوم شماره ۱۷

سراج الاخبار افغانیه
۱۳۲۹

فهرست مندرجات

عدالت پرویهای اعلیحضرت همایونی ( عدالت چه کلمه مقدس است :)

حوادث داخليه
دربار معالی بار یوم سه شنبه ۲۹ جمادی الاول سنه ۱۳۳۱ محتوی بر سخنان علمی و فنی و فواید صنایع و ماشین خانه اسلحه سازی کابل و مصرف چوب سوخت و بنیاد نهادن فابريك الكتريك در موقع جبل السراج وارادة سفر خريت اثر اعليحضرت همایونی در غزنین و بنياد شهر جديد وملاحظة بند سراج — مراسم امر مسنون نكاح ذات فخامت پناهی حضرت نائب السلطنه صاحب در جلال آباد — مراسم نامزدی حضرت صاحبة مكرمة محترمه همشيرة ذات شوکت سمات اعلی حضرت همایونی بجناب شجاعت نشان برگد محمد یونس خان — كمان افسری قندهار ترفيع منصب — زلزله —

مکتوب از مصر
کیفیت تشریف فرمایی حضرت صاحب چهار باغ جلال آباد به سر و حرکت نمودن شان به بیت الله شریف و مژده رسانی مبارکبادی دامادی شهزادگان جوان بخت جناب معين السلطنه صاحب و جناب عين الدوله صاحب بجناب مدير سراج الاخبار افغانيه —

حوادث خارجیه
اجمال سیاسی — آسیا باید از آسیانیان باشد — چهره نما زایون و نجات دول آسیا — افغانستان و بريتانيا — خلاصة اخبار ملت — تحريك مبارك انجمن خدام کعبه از اخبار زمین دار — نطق رقت امیز اعلی حضرت همایونی — مکتوب داکتر انصاری سر کرده وفد طبی هند از اخبار کامرید... — جنگ بلقان — تقریر وزیر خارجه جرمنی و مسئله سقوطری — جوش آستریا — پله — شکایت واهبه از سراج الاخبار الفضائيه —

مقاله مخصوصه
فن ژئولوژی — یعنی طبقات الأرض

ادبيات
( کوشش )

ناموران زنان جهان
( يك تشبث في سراج الاخبار افغانيه )

علم ثروت ملل

فاجعه های پاریس

یاد آوری

اعلان

تصاویر
ذات شوکت سمات اعلیحضرت سراج الملة والدین پادشاه باوقار کوه تمکین در کوه پرشکوه پغمان از ارتفاع ده هزار فوت مناظر طبیعت را تماشا میفرمایند — از مناظر جشن عروسی حضرت معين السلطنه صاحب در حین حضوری بيك رواق وشكوه عديم الأمثال بادوات بسیار بزرگ... — يك سپای اعلیحضرت میکادو امپراطور سابق ژاپن — اقتباس از هدایت العرائسيه ایران — معاینه تفنگها و مترالیوزها در ماشین خانه دار السلطنه کابل — منظره تعميرات پل سراج پغمان


اعلان

( شرایط اشتراك سراج الاخبار افغانيه )

( سراج الاخبار افغانيه ) نخستین اخباریست که در مملکت پرفیض و برکت افغانستان بسایهٔ فیوضات عرفان پروری اعلیحضرت بادشاه مقدس مهربان ما نو در دارالسلطنهٔ محروسهٔ کابل به انتشار آغاز نهاده است . مقصد و مسلك اين نامهٔ گرامی بیداری و آگاهی اهل وطن مقدس ماست بر احوال عالم، و حب دولت و وطن، و توجه بسوی علم و فن، دینی، سیاسی، ادبی، اجتماعی، فی يك اخبار فواید نادریست که در صفحه های محدود، فواید غیر محدودی مندرج دارد . ( سراج الاخبار افغانيه ) از هموطنان عزیز خود چشم امید آنرا دارد که چون این اخبار یکانه اخبار وطن عزیز مقدس شان شمرده میشود میباید که يك توجه خاصی و يك هوس مطالعهٔ باخلاصی بسوی او عطف نمایند . ادارهٔ در باب اشتراك مشتركين كرام بنهايتدرجه ارزانی و آسانی را مرعی داشته، و برای خوبیٔ مضامین مندرجه و خوبیٔ کاغذ و حسن طبع و درج تصاویر فدا کاریهای بسیاری بکار برده، و تجارت را کمتر منظور داشته است درينوقت در ماه دو بار یعنی در غره و یازدهم هر ماه نشر میشود امید است که در آینده هفته وار بشود، و آنهم به همت دانشوران معزز هموطن منوط است زیرا هرانقدر که تعداد مشتركين كرام، و رغبت خوانندگان عظام بیفزاید، البته در ترقی او نیز خواهد افزود . قواعد اشتراك از قرار ذیلست :

در دارالسلطنهٔ کابل قیمت یکساله اشتراك آن ۸ هشت روپیه کابلی – ششماهه آن ٥ پنج روپیه کابلی . در ولایات داخلهٔ دولت علیهٔ افغانستان یکساله ١٤ چارده روپیه کابلی – ششماهه آن ۸ هشت روپیه کابلی . در ممالک خارجه چون هند و ایران و ترکستان روسی وممالك عثمانی واوروبا يكساله ۱۰ ده روپیه انگلیزی – ششماهه ٦ روپیه انگلیزی .

( اسامی وکلای ما در خارج )

در پشاور جناب میرزا غلام حیدر خان سررشته دار داکخانهٔ دولت علیهٔ افغانستان، در مشهد جناب عبدالله خان کاردار تجارت دولت علیهٔ افغانستان، در بخارا جناب حاجی غلام نبی خان مامور فروش پوست قره قلی، ذوات گرامی که در ممالک خارج افغانستان آرزوی اشتراك اخبار ما را داشته باشند بهر يك ازین وکلای ما چون وجه يكساله يا ششماههٔ اشتراك را بفرستند و از طرف وکیل ما به اداره اطلاع برسد از همان وقت اخبار ما بهمان آدرس و عنوانی که داده باشند جاری میگردد . آدرس و عنوان واضح و روشن نوشته شود . يك طلای پوند انگلیزی ١٥ پانزده روپیه گلدار است .


صحيفه (۱) سال دوم شماره (۱۷)

سراج الاخبار
ايدنك آقاسی مدير حضور اعلیحضرت همايونی
على احمد
قيمت ساليانه
در دار السلطنة كابل ۸ روپيه كابلى
در اطراف داخله مملکت
با اخراجات داك ١٤ روپيه كابل
در خارج مملکت
با اخراجات داك ١٠ روپيه انگليزى
هر پانزده روز يکبار نشر ميشود

سراج الاخبار افغانیه
۱۳۲۹

مدير و محرر مسئول
محمود طرزی
الادارة والمطبعة
در ماشينخانه دار السلطنة ( كابل ) همۀ امورات تحريريه به اداره خانه بنام مدير فرستاده ميشود قيمت يك نسخه آن در كابل يك عباسى است

تاريخ عربی ۱۵ جمادی الثانی سنه ۱۳۳۱ تاريخ انگريزی ۲۲ می تاريخ شمسی يکم جوزا ۱۲۹۲

درين اخبار از حوادث داخليه وخارجيه و بسی مقالات مفيده درج ميشود

( علويت اندر علويت )

◄ ذات شوكت سمات پادشاه باوقار كوه تمكين العالی حضرت سراج الملة والدين در كوه پرشكوه پغمان ) ازده هزار فوت ارتفاع مناظر طبيعت را تماشا ميفرمايند


صحیفه ۲
سال دوم
باره ۱۷
عدالت پروریهای اعلیحضرت همایونی
همان باریست که هر دو طرف آن برابر باشد که یکمال آسانی
منزل میرسد .
( عدالت ) ، چه کلمه مقدس ! هر انقدر که در تعریف
شاهین ترازوی عدالت هرمات و جمعیت بادشاه آن ملت و جمعیت
و توصیف آن سخن گفته شود باز هم سخن ناتمام میماند . از وقتیکه
است. چنانچه تراز و بدون شاهین آن از نشان دادن برابری
دنیا خلق شده، و همانقدر علما و حکماتی که بدنیا آمده
وزنها عاجز است همچنان ملتها وجمعيتها على الخصوص ملتها و جماعتهای
همه شان درین باب به جلدها کتابها نوشته و مخروارها سیاهیها
اسلامیه بدون وجود بادشاه از عدالت محروم میاند .
صرف کرده اند. لکن هیهات به آنرا بحق آن تعریف کرده توانستند
مار است وقت شکر و ثنا پیش کرد کار
و نه توصیف آرا به انجام رسانیده توانستند لاجرم این محرر عاجز
یکبار تی هزار بصدها هزار بار
با وجود این همه بی بضاعه كي در يك مقاله مختصره چسان در باب تعریف
خلاق ذو الجلال عنایت ما نمود
و توصیف آن خامه جنبان جرأت شده خواهد توانست ؟
يك بادشاء عاقل بافيض وعدل وجود
آنانی که بهزارها از نفوس بی بشر را بزنجیرها بسته عرابه های
روز جلوس او پسر تخت سلطنت
خودشان را بردوش شان کشیدند نیز از عدل و حق بحث را ندند
شد روز اول شرف و تخت مملکت
(۱) : آنانی که به لكنها بنی نوع انسانی را قتل عام کردند باز هم
الحق که شرف، سعادت، عدالت، ترقى تعالى ، ملت افغان
عدل و حق گفتند (۲) : آنانی که بی زنان مرد آنرا در آتش
و مملکت افغانستان از روز فیروز جلوس ميا من مأنوس ذات
انداخته خاکستر ساختند باز هم از عدل وحق دم زدند (۳) : آنانی که
قدسیت صفات پادشاه با دانش و دین ما اعليحضرت ( سراج المئة
هزارها نوع اشکنجه ها و عذابها برای تعذیبات انسانی
والدین ) آغاز نموده است . از ان روز فیروز سعادت اندوزا بواب
اختراع کرده عالمی را به آن محو ساختند باز هم آنرا نام حق و صواب
مرحمت و احسان ، و شهراه عدالت و عرفان بروی ملک و ملت
نهادند (٤) : آنانی که عملیونها نفوس را اسیر ساخته از حقوق
افغان باز کردید که ما بعضی از ان عدالت پروزیها را درین شماره
آزادی شان محروم کردند باز هم زمزمه عدل و انصاف سرودند
خود سرلوحه افتخار مينائم :
(٥)
اولا این را عرض کنیم که زمان سعد اقتران اعلیحضرت پادشاه
یکی در اوج عزت، یکی در حضیض مذلت ، يكي مالك مليارها
بزرك ذي شوكت و شان خانان جنت مکان اعليحضرت ( ضياء المله
ثروت یکی سرگردان، يك لقمه نان معیشت ، یکی مشغول هوا
والدین امیر عبد الرحمن خان ) رحمة الله عليه بجنان يك وقت پرشورش
وهوسات ، يكى محكوم تازیانه جفا وتشددات ، يكي مستغرق لذات
و اختلالی تصادف نموده بود که اهالی افغانستان سرا سرار دایره
وتنعمات، يكي مجبور احضار آن سفاهات، یکی در کلش ، یکی در کاخن
نظم و نسق بیرون برآمده و همه مملکت در يك هرج و مرج
یکی در گلزار ، یکی در بیکار! همه عدل ، همه داد، همه حق جمله
طفیان سرکشی عظیمی در آمده بود اقوام و قبائل مختلفة
انصاف ! ... بغیر ازین چه گفته شود. بجز همین چه نوشته شود.
افغانستان بانواع خودسری ها و بی احجامها عادت گرفته در هر هر طرف
.... حالا ازین گونه محاكمات محير العقول ، وانجنين حكميات معجز
خانی ها ، و دره بیکی ها خود مختار انه تشکیل یافته بود که تا بوقت
الفحول صرف نظر نموده از قدسیت و عظمت ( عدالت) چیزی
آوردن آنها را در زیر دایره قانون و نظام ، وانقياد و اطاعت تمام
بنگاریم :
به استعمال شدت وحدت مجبور شدند . و بمجازات بسیار شدیده
عدل ، داد ، حق ، انصاف ، خوبی ، نیکونی ، احسان .
کونا کوئی سرکشان و باغيان و عاصياترا بر جاده راستی و استقامت
شرع ، قانون جمله کی عبارت از اصلاح و درستی می بذر است .
براه آوردند و به اینصورت رفته رفت، چنان يك امن و اماني ،
عدل ، عبارت از يك حال و يك نظامیست که زندگانی جمعیت انسانهار
و چنان بك آسایش تمامی در ملک شاهانه شان قایم فرمودند
در يك قوام وانتظام تمامی در آورده شیرازه جمعیت بشربه را از بی
که در هیچ طرف نام دزد و رهزن و باغی و عاصی را کسی نمی شنید .
انتظامی شهر و ضرر وقايه و محافظه مینماید. و انسانها را در عقب
وقتا كه ذات مراحم صفات اعلیحضرت بادشاء حقایق آگاه
خيرها ونكوئی ها میدواند . عدل برابریست که ظلم ضد آنست ظلم
عدالت آئین ) سراج الملت والدين حضرت امير حبيب الله خان )
چیزیست که برابری دران نباشد و هر چیزیکه در غیر موضع
ایده الله بالنصر الى مديد الزمان تخت عالی بخت سلطنت سنيه افغانستانرا
آن وضع شود ظلم گفته میشود . عدل خیر و احسان است ، ظلم
بوجود قدسیت آمود معدلت نمود همایونی شاهانه شرف اندوز
در و خسران ظلم بارکج است که هیچوقت بمنزل نمیرسد . عدل
عزو مباهات فرمودند ابواب رحمت و عدالت را باز فرموده و تجلی
جلال را بجمال تبدیل داده عدل رحم ، عفو ، كرم ، رأفت .
شفقت را پیش نهاد مسلک همایونی فرمودند .
(۱) فرعونهای مصر ویز انسیها و غیره (۲) آئیلاها چنگیز ها هلاکوها
تمور ها بلغارها و غیره (۳) بادشاهان ببود و رومانيهاء (1) انگیز یونها .
(۰) انگیزها و روسها و غيره .


شماره ۱۷
سال دوم
صفحه ۳

عفو عمومی را اعلان فرموده بصدها عایله های که از خانه باك وطن بادیه چهای غربت پر محن بودند باز به نعمت مراجعت وطن نایل و سزاوار، و آسوده نشین امن وامان خاك بالك فيوضات آثار گردیدند، و غیر از انکه مظهر عفو شاهانه شده بر جرایم سابقه شان رقم عفو کشیده شد باملاك و عقار و تنخواه نیز سرافراز شدند.

در ابتدای جلوس میامن مأنوس همایونی مبلغ خطیری از باقیات مالیات سنوات گذشته بردمه رعایای صادقه شاهانه باقیمانده بود. ذات اعلیحضرت همایونی شان از کمال عدالت و مرحمت پروری که در قلب سلیم بعدالت مستقیم شاهانه شان در حق تبعه و زیر دستان صداقت و عقیدت نشان همایونی شان داشتند همه آن باقیات مالیات را بخشیدند. و به اینصورت يك رفاهيت ، و ثروت و سعادت عمومی بر ملت عطا فر موده كمال عدل و احسان، و تمام جود و کرم بادشاهی را نمایان فرمودند.

بعضی عوايد و قواعد پر كانت ، و سراسر بدعتی که در اهالی مرعى الاجرا بود و از اترو بی خدارتها و زبانهای کلی برانها وارد و عاید میگردید، و بسبی که از قدیم الایام عرف و عادت شده بود هیچ کس خود را از ان رهایی داده نمیتوانست : مثلا مهر وكايين عروسها آنقدر بالا بروازانه ، ومافوق الطاقه گذاشته میشد که انسانرا حيرت دست میداد و از امر ازدواج انسان را بیزار میساخت، و نیز مراسم فاتحه خوانی و مرده داری بدرجه پر کلفت و پر مخارج بود که غم تدارک اسباب ضیافتهای مکلف آن از غم مرگ مرده بار بار افزونتر بود. لهذا ذات اعليحضرت بادشاه مراحم اكتناه معظم ما این نقصان و زبان اهالی را در زیر نظر دقت گرفته قوانین منتظمی در بناب وضع فرمودند. و آن عواید را در يك حد معینی محدود نمودند .

غیر ازینها بی مرحمها و عدالت پروریهای اجرا فرموده اند که زبان از تعداد آن عاجز است. على الخصوص لغو اسارت يعنى منع فرمودن خرید و فروخت غلام و کنیز - که یکی از بدعتهای بسیار ناگواری در عالم انسانیت شمرده میشد. آیا نوع انسانی که اشرف مخلوقات است چنان مانند دواب و موانی خرید و فروخت خواهد شد ؟

وضع نمودن قواعد استنطاق ، ومنع فرمودن اشکنجه و عذاب نیز یکی از عدالت پروریهای عظیم عصر عدالت حصر اعلیحضرت سراج الملة والدین است. از زمانهای بسیار قدیمی در افغانستان برای اقرار مجرمین انواع اشکنجه ها و عذابها مانند فانه ، وروغن داغ و غیره چیزهای که یاد آن موهای انسا را برمیخیز اند جاری و دارج بود و این اصول غیر از انکه مخالف شریعت غرای اسلامی . و انسانی بود سبب اقرار مجرمین ایز نمیگردید. زیرا بسیار شده است که مجرم به آن عذابها تاب آور مقاومت نشده دیگر بیگناهانرا نیز با خود متهم مینمود یا آنکه مرگ را نسبت به آن عذابها آسانتر و اهونتر دانست. اگرچه مجرم نمیبود برای خلاصی جان اقرار میکرد. الحق که منع فرموده شدن این عمل ناگوار یکی از عدالت پروزیهای بسیار عظیم بادشاه عادل عاقل ذي جود و احسان ما شمرده میشود .

از زمانهای بسیار پیشتر (سیاه چاه ) نام يك حبس خانهٔ موجود بود که محکوم شدن به قتل و اعدام هزار بار بهتر از محکوم شدن مجلس سیاه چاه بود. ناول ( مونته کریستو ) را البته بعضی از قارئین کرام مطالعه کرده خواهند بود . آن حبخانهٔ مونته کریستو نسبت به سپاه جاه کابل جنت شمرده میشود. بريك به يك جاهی بسیار عمیقی کنده شده بود. داخل آن چاه را کنده کننده برداره ها و خانه های جدا کانه تفریق داده بودند. محبوس را از مدخل چاه باریسمان آویخته در ان می انداختند، و مأمورهای مخصوصه هر کدام را جابجا کرده سر و گردن شان را پزنجیرها می بستند. مأكولات ومشروبات شان از دهن چاه برای شان انداخته میشد. ذات مراحم صفات عدالت آئین اعلیحضرت بادشاه مقدس بادانش و دین ما این مجلس منحوس سیاه چاه را از بیخ و بن برانداختند. و نام و نشانی ازان نگذاشتند دیگر حبسخانه ها را نیز برداشته بعوض همه آنها يك حبس خانه بسیار منتظم بزرگی که بر دو ابر مختلفه نسبت به نوع محکومیت و مجازات تفریق شده بنانهادند. درین حبسخانه به آموختن صنعت و اصلاح نفس محبوسین کوشش ورزیده میشود . از نقطه نظر حفظ صحت ، وموافق عدل وحقانيت محال محبوسین پرداخته میشود . آنانی که جزای شان سخت تر باشد دایره حبس شان نیز فراخوره حال شان ترتیب یافته ، و آنانی که جزای شان خنیفر است دایره حبس شان نیز اهون تر تشکیل داده شده است الحق که این مرحمها و اینگونه عدالت پروریها از ان چیزهائی نیست که ملت افغانی از عهده شکران آن برآمده بتواند. سزاوار است که صحیفه های تاریخ ملی این حوادث عدل و داد اعلیحضرت بادشاه مراحم بنیاد ما را به آب زر بنویسد . و تذکار این اعدالتیروریهای شهریار معدلت مدار کرم کردار خود ما را براوحه های قلوب صداقت مجلوب خودمان تا به ابد حك نمائيم .

حَوادِث داخِليه

( دربار معالی بار )
يوم سه شنبه ۲۹ جمادی الاول سنه ۱۳۳۱ هـ نسخة سابقة سراج الاخبار افغانيه تشريف موكب سعادت موهب همایونی را سرلوحهٔ فخر و مباهات خود ساخته کیفیت


شماره ١٧ سال دوم ٤

ورود شوکت مورود بادشاه دل آگاه مقدس معظم محبوب القلوب خود را بايك قلم بهاری رقم بصداقت توام بنظر قارئین کرام جلوه گر نموده بود ، حوادث داخلیه این شماره عاجزانه ما از کیفیت دربار معالی بار نخستینی که بعد از تشریف فرمائی همایونی تشکیل یافته تحت میراند .

کیفیت دربارها را چون در اسناد های پیشتری خود به تفصیل بیان نموده ایم تکرار آنرا لزوم نمی بینیم. و تنها بعضی بیانات مراحم آیات اعلیحضرت بادشاه مقدس معظم خود ما را که هر یک آن جهان جهان حکمت و عالم عالم منفعت را در برداشت و درين دربار بیان فرمودند زيب صحيفه افتخار مینمایم اهل دربار در یوم سه شنبه ۲۹ ماه جمادی الاول به ساعت ۹ صبح بقرار سررشته وقانون مقرری در دالان بزرگ سلامخانه عام جمع آمده بر جوکهای مرتبه آرام گرفتند. همه سلامخانه از ارباب مناصب ملکی و عسکری و مردمان اعزه و اشراف بلباسهای رسمی پر و مملو گردیده بود. تقريباً بساعت ده ذات اعلیحضرت پادشاهی دربار را به تشریف قدوم مرحمت ملزوم همایونی شاهانه شان شرف بخشید، همه مردمان قیام وصف بسته احترام گردیدند. ذات شوکتسمات همایونی به احوال پرسی همه کاردارانوازی فرموده به نشستن امر نمودند برداشت سخن را از بعضی سخنان علمی و فنی نموده از منافع و فواید صنایع وتاريخها بیان و از ماشین خانه اسلحه سازی کابل بحث رانده فرمودند « این ماشین موجود شايد قوت دو صد اسبی است و در هر روز بقدر شصت خروار چوب مخرج میرساند که به این حساب سالیانه بیست یکهزار وشش صد خروار چوب برای آن مصرف میشود. واگر ما یکچند فابريك دیگر بسازیم ، و هر رقم صنایع را در مملکت خود بوجود آریم مخارج چوب آن بمقداری میرسد که چوب مملکت ما آنرا اداره نخواهد کرد، و هم قوة ماليه ما را رخنه دار میسازد و ازین است که ما را بر تشبث بسیار مهم و جسیم بنیاد نهادن فايريك الكتريك در موقع ( جبل السراج ) مجبور ساخت ازین ماشین سه هزار اسب يك قوتی حاصل میشود که برای روشنی شهر كابل و خود قلعة السراج جبل السراج ، و ماشين خانه های موجوده دار السلطنه و بسی فابریکهای دیگر که سر از نو تاسیس آن متصور است کفایت میکند .»

این بیانات مراحم آیات ذات شوکتسمات بادشاہ ترقی خواه معظم ما بر قلوب همه اهل دربار معالى باريك تأثير خيريت آمال عظیمی برای حال و استقبال وطن حاصل نموده زبانها بدعای سلامتی ذات شاهانه شان رطب اللسان گردید. ذات اعلیحضرت بادشاهی بعد ازین افادات شاهانه از تصور همایونی در باب سفر خیریت از غزنین بحث رانده فرمودند :

انشاء الله خیال داریم که در همین روزها بغزنین برویم. بعضی كمان خواهند کرد که ما هنوز از سفر جلال آباد نو بدار السلطنه رسيده وراحت نکرده باز چرا سفر غزنین را اختیار کردیم حالا که کسانیکه بذکر و تصور شاهانه ما تا یک درجه آگاهی حاصل کرده اند بخوبی میدانند که ما راحت خود را برای راحت و سعادت و ترقى تمامات صادقه و مملکت شاهانه خود آرزو میکنیم مراد ما از رفتن غزنین این است که بند سراج غزنین را ملاحظه کنیم. این بند انشاء الله بك زنده گی و تازه کی نوی بغزنین خواهد بخشید مخارج آن پنج لك روبيه تخمین شده است ما آنرا به پنج حصه تقسیم کرده ایم سه حصه آنرا خود ما و يك حصه آنرا عبد الاحمد خان بركه ، و يك حصه آن براهالی که از آب بند فایده مند می شوند تقسیم کردیده است. ولی چون حصه که براهالی اصابت نموده برای آنکه تکلیف برانها نشود از وجه نقدی عوض خدمت بدنی تحویل دادیم. ذاتاً آبی که ازین بند حاصل میشود همه آن اراضی خود اهالی را آبیاری میکنند، و به لكها جریب زمین غیر مزروع را بزراعت آباد میسازد که آنهمه اراضی بر اهالی تقسیم گردیده موجب رفاهیت و ثروت شان میگردد و در عین زمان خزینه دولت نیز ازان مستفید میگردد و مقصد يكانه شاهانه ما که آبادی ملک و سعادت شئامات صادقه است حاصل میشود . ما هر نهضت نافعی که میکنیم برای شما میکنیم. نان ما ، دربار ما همه از خود شماست خداوند عزوجل چون به اراده ازلی خویش ما را بادشاه شما مقرر فرموده خود را مکلف میدانیم که همیشه بر خیر و سعادت شما کوشش ورزیم و اگر شما به این راضی نباشید به اراده ازلی پرور دكار عظيم الشان خود عصیان ورزیده خواهید بود ..

این کلمات حکمت آیات اعلیحضرت همایونی همه اهل دربار را بيك جوش و خروشی آورده از دلها و زبانها آوازهای دعا و صداقت و شکر گذاریهای نعمت و عبودیت غليان نمود . بعد از ان ذات شوکتسمات اعلیحضرت همایونی از تصور بسیار عالی شاهانه در باب بنا نمودن يك شهر جدیدی در غزنین ، و از خرابی و قابل نبودن شهر عتیق آن بیانات بسیار واضح و مدللی در میان آورده فرمودند :

خواه در خصوص برقى جبل السراج ، و خواه در باب بنای شهر غزنين به خیال بعضی خواهد رسید که این تصورها از قبیل طول امل خواهد بود. زیرا چون این قسم کارها و نهضتها بصورت آنی و زودی از قوه بفعل نمی آید ممکن است که بعضی آنرا بر طول امل حمل نمایند. حالا آنکه طول امل غير مشروع عبارت از اینگونه تشبثات عالی که ما میگو نیم نیست ، بلکه این گونه اقدامات از قبیل حکایت همان بذرگریست که عمرش بهفتاد سالگی رسیده بود و تخم خرما را در زمین میکاشت پادشاهی در ان اثنا از انجا گذر کرده پرسید که چه میکاری . گفت تخم خرما میکارم گفت، عمرت به هفتاد رسیده، و درخت خرما تاثمر بدهد


سال دوم شماره ۱۷

است عالیجاه شجاعت همراه عبد الوکیل خان که قبل برین برکد تند اردل شده بود با فرمان و اراده اعلیحضرت همایون بادشاهی بهمان منصب پر کدی خود در افواج نظامی قندهار بعهده کمان افسری افواج نظامی قندهار سر افراز کردیده است .

ترفیع منصب
بعوض برکد عبد الوکیل خان جناب عالیجاه شجاعت همراه محمد یونس خان که کرنیل رساله شاهی دوم بود در غند اردل بعهده منصب پر کدی مقرر و سر افراز کردید . سراج الاخبار افغانیه هر دو افسران مشار الیهما را از صمیم دل برتبه و منصبهای جلیله جدیده شان مبارکباد گفته موفقیت و کامیابی شانرا بخدمات محوله شان از در گاه باری نیاز میکنند . فقط .

زلزله
یوم چارشنبه ۷ ماه جمادی الثانی تقریباً به عمل پنج بجه صبح یک زلزله شدیدی وقوع یافت که حرکت یکسر از جهت شمال غربی بسوی جنوب شرقی محسوس گردید . لله الحمد والله هیچگونه تلفیات جانی ومال نرسید . و بخیر در گذشت .

مکتوب از مصر
جناب مکرم و ادیب الاصل محترم محمود بیک صاحب مدیر و سر محرر جریده فریده سراج الاخبار افغانیه اسلام علیکم و رحمة الله و برکاته . خواستم از کیفیت تشریف فرمائی ذات پر فیوضات بابرکات حضرت مرشد کامل و عالم عامل فاضل جناب حضرت صاحب چارباغ جلال آباد حضرت ( نیا معصوم ) صاحب متعنا الله برکات انفاسه که درین روزها بمصر تشریف آورده اند برای انجناب محترم بنویسم : بتاریخ ۹ ماه اپریل از زبان جناب سیات داود میمن که از بزرگ تجاران هند در مدینه منوره میباشند شنیدم که ایشان و چار سیتان دیگر از مکه مکرمه تا به بیت المقدس بخدمت کاری حضرت صاحب مشار الیه شرفیابی حاصل نموده اند ، وازبيت المقدس جناب حضرت صاحب ايشانرا مرخص فرموده و خود حضرت صاحب با چندی از دوستان و خدام حضور خودشان بهمین روزها برای زیارات بعضی اهل بیت کرام در مصر تشریف آورده از راه سویس بجده و مکه مکرمه میروند . این فقیر از شنیدن این خبر مسرت اثر حالاً يك تلغراف به بيت المقدس بحضورشان کشیده رجا کردم که روز حرکت خودشانرا خبر بدهند . از مدیر تلگرافخانه جواب گرفتم که حضرت صاحب از قدس شریف دیروز حرکت فرمودند . تاریخ تشریف رسیدن شانرا بحساب کرده هماندم بذريعة مكتوبها و تلفون ها به بسیاری از احباب و اصحاب خود و محبین دین مبین از روز تشریف

لا اقل هفتاد سال میخواهد . پس تو ثمر این تخمی را که میکاری چه وقت خواهی خورد ؟ پیر دهقان گفت : دیگران کاشتند ما خوردیم . ما هم میکاریم تا دیگران بخورند . این است که این قسم چیزها طول امل نی بلکه استقبال اندیش شمرده میشود که همه ترقیات مدنیه عالم ازان پیش آمده است . غیر ازین بی کلامات بسیار حکمی ، عقلی ، شرعی ، دینی ادبی مدنی صناعی بیان فرمودند که هر کلمه آن هزاران درس حکمت ، و جهانها فواید و منفعت را در برداشت و دلها و ارواح حاضرین و سامعین را بانواع آمال سعادت آمود و اقسام امیدهای مسرت اندود سیراب و شاداب فرمود . و دعاهای به اجابت مقرون پادشاه مقدس محبوب القلوب معظم مسعدت رهنمون ما ورد زبان همه کان گردید . والحاصل بعد از طعام اجازه انصراف عطا شده دربار به انجام رسید .

( مهمترین حوادث داخلیه که در جلال آباد بوقوع آمده است )

مراسم امر مسنون نکاح
از اهم حوادث داخلیه که در سفر خیریت اثر جلال آباد بوقوع آمده است یکی مراسم امر مسنون نکاح ذات مکارم صفات حضرت سردار اکرم نائب السلطنه صاحب افخم سردار امر الله خان صاحب معظم است با کریمه عالیه جناب کرنیل اور محمد خان حاکم کلان سابق ولایت جلال آباد که به کمال شکوه و عزت و سعادت بوقوع آمده است . چون برای ما خبر نرسیده بود از انرو بعرض تبریکات نه پرداخته بودیم ، و مصاحف اخبار خود را به آن تزئین نتوانسته بودیم . لهذا در پنوقت به درج آن کسب شرف نموده از صمیم دل بعرض تبریکات عاجزانه خود مسارعت میورزیم .

مراسم نامزدی
از قراری که در بوقت اطلاع حاصل نموده ایم مراسم نامزدی ذات عالیه صفات حضرت بی بی جان صاحب المکرمه و المحترمه که همشیره ذات شوکتسمات اعلیحضرت بادشاه مقدس معظم ما روحی له فداء با جناب شجاعت مآب برکد محمد یونس خان با اراده مراحم عاده ذات اعلیحضرت بادشاهی در جلال آباد بوقوع آمده است از در گاه آلهی جل اسمه این امر مسنون میمنت مقرون را بسلامتی ذات اعلیحضرت پادشاهی و جمله خاندان جلیله شاهی از صمیم دلم مبارکباد میگویم .

کمان افسری قندهار
از قراری که از طرف جناب عالیجاه عزت و سعادت مآب ایشیک آقاسی نظامی محمد سلیمان خان به اداره عاجزانه ما خبر رسیده


صفحه ٦
سال دوم
شماره ۱۷

آوری شان آگاهی دادم. منسوبین و معتقدین آن ذات مقدس بزرگوار در مصر بسیار است. بساعت يك بعد از ظهر هم غفیری از ذوات معتبره، و علما و اشراف و طلبۀ علوم و یکها و افندیها در استیشن حاضر بودیم که ریل مانند تخت سلیمانی در استیشن رسید، و در درجۀ اول خانۀ ریل خود جناب مولانا حضرت صاحب با يك دو نفر از مریدان معتقد با اخلاص شان که از سینهای معتبر بمبئی در زیر امر و مظهر نظر فیوضات اثرشان بودند از ریل فرود آمدند. خود ذات روحانی صفات شان از بیت المقدس احرام بند کعبۀ معظمه شده محرم بودند. جمال با کمال شان مانند شمس تابانی همیدرخشید، و از حسن شان انوار معرفت همی باشید. از هر جانب آواز صلوات شریفه بلند گردید. مردمان بدست بوسی المبارك شان مسارعت ورزید. غیر از مردمان که مخصوص برای استقبال حضرت شان به استیشن حاضر شده بودند بسیار نفری دیگر نیز موجود بودند که برای استقبال دیگر دوستان آمدنی خود آمده بودند. جمال و کمال حضرت صاحب اوشان را نیز مدهوش ساخته، مانند پروانه برشمع بخود همی کشید، و از دوستان خود شان این دوست خدا را دوست تر دانسته بدست بوسی نشان سبقت مینمودند. یکی از محررین جریدۀ فردۀ المؤید الغراء، و خود مدیر معارف سمیر جریدۀ فارسی چهره نما نیز حاضر شده بودند. جناب مولانا حضرت

از مناظر جشن عروسی حضرت معین السلطنه ؟
که در سنۀ ۱۳۲۷ بيك رونق و شکوه عديم الامثالی در حين حضوری بوقوع آمده است
اسامی اشخاص ابتدا از راست
(۱) سردار کبیر خان – (۲) سردار حیات الله خان – (۳) سردار سراج محمد عمر خان – (٤) نایب السلطنه سردار نصر الله خان
(٥) سردار غلام علیخان – (٦) معین السلطنه سردار عنایت الله خان بلباس عروسی – (۷) سردار مدافع امین الله خان
(۸) ذات اعلحضرت سراج الملة والدین (۹) عین الدوله سردار امان الله خان – (۱۰) سردار عزیز الله خان

صاحب در عرابه که خود این حقیر حاضر کرده بودم تشریف فرموده بغریب خانۀ فقیر خود تشریف آوردند. من عاجز که خود را هیچ لایق این شرف و سعادت نمیدانستم چون به این شرف نایل و سر افراز شدم از بسیاری فیض و برکت و سرور در يك حال استغراق بودم ذات بزرگوار مشارالیه به ۳ روز در مصر تشریف داشتند، و بعد از زیارات مقدسة اهل بیت بتاريخ ١٤ اپریل بسوی بندر سویس حرکت فرمودند خود این حقیر و دو نفر سیتان اخلاص نشان که بمعیت شان شرفیابی داشتند در درجۀ اول و دو نفر خدمتکاران شان بدرجۀ سوم سوار شده در ظرف شش ساعت بسویس رسیدیم، در ١٦ ماه اپریل بعد از ظهر باوا پور خدیوی بالاخطر و محفوظاً بسوی جده روانه شدند. چون آخر مرتبه با پابوسی مبارک شان شرفیابی حاصل نمودم چنان می پنداشتم که روح روانم میرود و جسد بیجانم می ماند. من که از سبب بدبختی خویش مدتیست که آماده کرد غربت مانده ام این چارپنج روز را مقدس ترین ایام غربت برکت خود میدانستم. چیزی که مدار تسلی قلب حزین این حقیر غمگین است همین است که چند بار از زبان گوهر افشان مبارک شان شنیدم که فرمودند: « یا فرزند اگر تو خود را در ظاهر از من دور می بینی مگر من ترا دایماً زیر


سال دوه شماره ۱۷

نظر خود ميدادم . آيا برای اين حقير بهتر ازين سعادت چه خواهد بود الحمدلله هزار بار اسم الله برين نعمت عظما . در وقت وداع حقير سوال کردم که ، آيا خاك پاك وطن عزيز را کدام وقت از قدوم مبارك منور خواهند فرمود؟ فرمودند « به ديد مشرف شدن مکه مکرمه ديده شود. اختيار بدست صاحب اختيار است.» الحق که خيلی درست فرموده اند. زيرا : مردان خدا خدا نباشند ليكن ز خدا جدا نباشند . اين را هم عرض کنم که از يک خبر مسرت آور ديگری نيز درين باز آگاهی حاصل کردم که در عين فرحت و سرور بی اندازه که مرا دست داد يک شکايت و گله نيز از جناب شما مرا حاصل شده که با وجود اين همه التفاتی که در حق مخلص خود داريد درين در مدت مرا به اين خبر مسرت آور خبر نفرموديد. و آن اينست که شنيدم قبل از چهار سال گويا شما را شرف مصاهرت با جناب شهزاده جوانبخت معظم حدت ( معين السلطنه سردار عنايت الله ) خان صاحب انجم حاصل شده است يعنی حضرت شهزاده بزرگ دولت متبوعهٔ مقدمهٔ ما داماد شما شده اند، افسوس ازين سبب ميکنم که به اين مسرت و اين شادمانی عظيم آگاهم نفرموديد که در مبارکبادی مسارعت ميورزيدم بهر صورت هزاران تشکر ميکنم و از صميم دل شما را مبارک باد ميگويم . اين را هم شنيدم که بر سر آن نور نور ديگری نيز افزود که درين سال فرخنده فال نامزدی شهزاده مکرم بلند اقبال حضرت ( عين الدوله سردار امان الله ) خان صاحب ايربا ديگر کريمهٔ عصمت وسيدهٔ شما بوقوع آمده است . لهذا نور علی نور گفته به اين شرف و سعادت عظيم با تصاحب مهربان مکرم خود جهان جهان تبريكات عرض و تقديم مينمايم . باقی در جملهٔ دوستان خدا شمرده شويد و محفوظ باشيد والسلام .

الفقير غلام نقشبند
في ١٥ اپريل سنه ١٩١٣

حوادث خارجيه
احوال آسيا

آسيا بايد از آسيائيان باشد
( بعد از قطعهٔ (امريكا) بزرگترين قطعات پنجگانهٔ کرهٔ زمين قطعهٔ آسيا ) است که به انکاری آنرا ( ايشيه ) و فرانسوی ( آزی ) مينويسند و نافظ ميکنند . اما نام اصلی آن که حکمای يونان قديم بر قسم غربی آن که در انوقتها همان قدر آن به آنها معلوم بود نهاده اند ( آسيا ) بوده است . اين قطعهٔ جسيمه تنها از طرف غرب به قطعهٔ اوروپا چسپيده ميباشد و اطراف ديگر آن با بحر احاطه شده است که هيئت عمومی آن يك شكل مربع غير منتظمی را نشان ميدهد . و قطعهٔ اوروپا مانند يك جزيره نمای اين قطعهٔ جسيمه شمرده ميشود . جهت شمالی قطعهٔ آسيا با يخها و جموديه های بحر منجمد شمالی ، وجهت جنوبی آن ابحر محيط هندی و جزايز آن ، جهت غربی آن با کوهای اورال ، و قفقاس بقطعهٔ اوروپا، و جهت شرقی آن با بحر محيط کبير محدود ميباشد . درازی اين قطعه از ساحل غربی اناطولی تا به آبهای بهرنگ که نشيب و فراز آن داخل حساب نباشد ( ۱۱۰۰۰ ) کيلومتر يك مسافه ايست که تقريباً چار ماهه ، و اگر نشيبها و فرازها و کج و پيچهای آن نيز داخل حساب شود از پنج ماه نيز بيشتر راه ميشود . پهنای آن از دماغهٔ ( زاوسکين ) تا به دماغهٔ ( کومورين ) ۸۰۰۰ کيلومتر يك مسافه ايست که آنهم به ماهها راه ميشود . هم المساحهٔ سطحی آن ( ۴۵۰۰۰۰۰۰ ) چهل و پنج مليون کيلومتر مربع يك زمينيست که چار و نيم برابر قطعهٔ اوروپا ميباشد . در اين قطعهٔ عظيمه قدر ( ۸۰۰ ) مليون نفوس سکونت پذير است که تقريباً سه برابر نفوس قطعهٔ اوروپاست . مقصد ما از جغرافیه نويسی قطعهٔ آسيا و يا قطعهٔ اوروپا درينجا نيست، بلکه ما چون از مردمان آسيائی ميباشيم طبعاً آسيا را دوست ميداريم و آسيا را مقدس ميشماريم ، و آسيا را از آسيائيان ميدانيم و متغلبين آنرا غاصب و دزد آن ميشناسيم ، اوروپائيان تنها به اوروپا قناعت نکرده افريقا ، امريكا اوستراليا را نيز در زير نعلت حرص و طمع خودشان در آوردند. به آنهم قناعت نکرده از آسيای آسيائيان نيز بسی اراضی واسعه و ممالک جيده را بخرج شکم پروری خود رسانيدند حلاتکه مرض جوع البقرشان يوماً فيوم در تزايد است و ميخواهند که همه اين قطعهٔ جسيمه را يکباره کی فرو برند و هيچ چيزی از آن باقی نگذارند . در حق ايران و عثمانی هر انچه که کردند معلومست . ولی آنها را اين هنوز رويجهٔ دلخواه خودشان سراسر از کرهٔ زمين برداشته نتوانستند. به تعبير ديگر بنا بر بعضی ملاحظات تا يکچند گاه ديگر کار را بتدريج گرفتند. اما رقيب های بسيار مدهش و مخوف اوروپائيان در آسيا همانا دولت جيدهٔ پرتقوی ( چين ) و دولت قوی الشکيمه ( ژاپن ) است . علی الخصوص دولت ( ژاپن ) که يکی از معظمه های شانرا چنان كوچك و حقير و زبون ساخت که نه در بحر و نه در بر هيچ آبرويی برای او باقی نگذاشت اين است که اصل بلای مبرمی که اوروپ را در فرو بردن آسيا به انديشه دارد دولت ژاپن است . سبحان الله اگر چين هم بدرجهٔ ژاپن بيدار گشته ، و يك قوتی بهم برساند. و دست اتفاق را اين دو دولت عظيمه با هم يك كرد. در دم سيلاب اهل صليب اوروپا بمدافعهٔ آسيا به ايستند . عثمانی و ايران افغانستان نيز آسيا را از آسيائيان شمرده و هندستان و عربستان با ايشان نيز به دست و بازدن آغاز نهند هيچ شبه نيست که شيشهٔ آمال حرص و طمع اوروپا را چنان بسنگ نا اميدی بشکنند که اوروپا را نيز بلرزه در آرند .


شماره ۱۷ سال دوم هفته ۸

معزز همعصر ما ( چهره نما ) مینویسد .

< ژاپون و نجات دول آسیا >

در این هفته که برید (پست) او رو با رسید و جراید و مجله های او روز خوانده شد مهمترین بحث آنها از افکار سیاسی بار جدیده درباره استقبال دول آسیا بود که ما هم محض خوانندگان گرام چهره نما بترجمه آنها میپردازیم . بنا بانتشارات اخیره ژاپونیان میگویند : انتهای مرام او روپائیان این است که به تشکیل یکقشون صلیبی که از ابتدا تا انتهای آسیا را فرو گیرد موفق آیند و سکنه این قطعه نمیشه را از تیغ بیدریغ بديار عدم رهسپار کنند ؟ و مقدمه این مقصود منحوس همین حرکت قشون بالکان بوده که با همینی فوق تصور به پشت گرمی دول اوروپا به نیات بالیه خود تعقیب کرده و با صدای زنگ کلیسیاها را با آواز در آورده اند! و با فضح فضايح مسلمانان آن مرز و بوم را کشتار میکنند چنانچه اینگونه نصایح وحشیه و کشتار مدهشه را بما تاریخ عهد حاضره نشان نمیدهد که در بازار های مکدونیا دول بالکان بملل اسلامی مرئی داشته و میدارند . و این حرکات وحشیانه در تمام ژاپون اثری بخشیده و بدلهای ناشکیب ژاپونیان المی ناشکیب نشسته این است که ژاپونیان بر اثر این مشاهدات مؤثره قیام عاجل کرده که تمام دول آسیا را دعوت کنند که برای حفظ اوطان مقدسه خود تحت سلاح آیند . ژاپونیان باضطراب شدیدی دوجار شده و متحدا برای يك مقصود مفیدی قیام کرده اند که بلا تاخیر بموقع اجرا گذارند و منتهای جد را در این کار مبذول داشته و مقصود شان این است که ابزار ژاپون و صاحبان غیرت و سیاست انجمنهای مهمه تشکیل داده باختصاص این مقصود و میخواهند ( مؤتمر آسیانی ) احداث کنند و فروعاتی در تمام بلاد ژاپون مفتوح دارند و سپس نماینده گان ماهر زباندان عالم سیاسی از ممالک ژاپون بممالک دول آسیا بفرستند که در تمام بلاد آسیا شعبه از ( مؤتمر آسیائی ) آنها دایر کرده و در این ضمن چون شعبه ازین مؤتمر در بلاد آسیا باز شد مراکز مهمی احداث کنند و او را باسم ( اتحاد آسیانی ) بنامند ( چهره نما ما باز ژاپونیان هم عقیده و بالغ بر پنج سالست در این زمینه سخن رانده ایم ) ( موسیو هایانو ) كه يك از محررین نامی مسلم ژاپونست برای مقدمه این مقصود که اذهان تمام اهالی آسیا را بدین مقصود نزديك کنند کتاب مهمی باسم ( آسیا در خطر است ) تالیف کرده و تمام نکات سیاسه اینکه راجع بدول و ملل آسیاست بیان کرده و از این کتاب هزارها طبع و باطراف عالم فرستاده اينك ( موسيوناكا ) ژاپونی که باسلامبول رسیده این کتاب را مشغول بترجمه است . مؤلف کتاب ( آسیا در خطر است ) یگان یگان از تواریخ معاهدات و تعدیات دول اوروپا را نسبت بدول آسیا و خیالات ممالک این ممالک آسیائی و تحت رقیت آوردن مردم مشرق زمین و علاج

این و مخاطرات قریب پوجهی بسیار متین ایضاح مینماید مقدمتاً میگوید: اعظم ممالک آسیا مملکت و دولت ژاپون و دولت عثمانی است و این دو دولت از حیث وسعت مملکت و کثرت فنون بسائرین سبقت دارند ( بجز دولت چین ) و باید اول معاهده محکمی میانه این دو دولت بست گردد و میگوید عثمانی و سایر دول آسیائی میتوانند بواسطه اتحاد با ژاپون خود را از مخاطرات آینده محفوظ دارند و ملیونها اتباع آنها در ممالک ابائی خود در زیر لوای حریت و آزادی زندگی نمایند و ممالکشانرا رو بتقدم گذارند و این دول و امارات آسیائی عبارت از دولت چین و عثمانی و ایران و افغان و هند و چینی و جاوه خواهد بود در انتها کاتب شهیر ژاپونی میگوید برای حاضر شدن اذهان اهالی آسیا باید ارباب جراید که ضامن روح حریت و قلم شان اثرات بالغه در نزد قاضین زمام داران امور دارد بانتشار این مقدمات اقدام نمایند و صفحات خود را به اثر این مقصود مقدس مملو نمایند .

ايك سيمای بزرگی و نجابت احتوا،
( اعلیحضرت میکادو امپراطور سابق ژاپان )


سال دوم
صفحه ۹
شمار ۱۷

( افغانستان بريتانيا )
اخبار های انگریزی و اردو که در هندستان طبع و نشر میشود در این هفته از بعضی بیانات و رأی زنی های داکتر ( مرگ ) نام ماهر سیاسی انگلیزی خیلی قیل و قالهای دور و درازی نوشته است که ما در انخصوص با وجودی که جوابهای بسیار معقول و تردیدهای غیر قابل تنقید داریم ولی چون بسیبی که بر اخبار ما نام، نگران ايشيك آقاسی ملکی حضور اعلیحضرت همایونی علی احمد ، نوشته شده میباشد، و از انسب رأیها و فکرهای شخصی خود ما را در خصوص سخن دولتی و رسمی کمان میکنند لهذا خنجر زبان خامه خود را مجبوراً در نیام خاموشی نهاده تنها همینقدر میگوئیم که داکتر مرکز تعلقات دوستانه افغانستانرا با برتانیا به تعلقات دوستانه انكليز بالبال نسبت و تشبیه داده است که حقیقتاً بريك تنبیه تجاوز کارانه جرأت ورزیده است .

این نسبت يك نسبت غير متناسب ، وتشبيه غير متشابه شمرده میشود حالانکه تعلقات ومناسبات دولت متبوعة مقدسة ما افغانستان با دولت متخمة بريتانيا خيلى عالية وشرفدارتريك مناسبا نیست زیرا دولت مستقلة متبوعة مقدمة ما دولت معظمه انگلیز را يك دولت مستقل و معظم میشمارد، و همه حقوق استقلال و حاکمیت او را در قلمرو ملك خود دولت مشارالیها تصدیق و قبول میکنند. و هیچگونه تجاوز و تعرضی بر حقوق حيثيت وشرف استقلال و حکمرانی و حاکمیت دولت بوده انکلیز بخيال و خاطر خود هم نمیگذراند. هیچ شبهه نیست که این تصدیق دولت مستقله متبوعة ما تا به آنوقت خواهد بود که از طرف مقابل خود در حق استقلال ، و حاکمیت، و حکمرانی خود معامله مقابله بالمثل را مشاهده کنند. هرگاه مجبوریت ملاحظه همان نام همچون لگام نمیبود. سراج الاخبار افغانیه، این ملاحظات و مطالعات خود را بدلایل بدهیة عقليه ومنطقيه ، وبراهين قاطعة تاریخیه و حقوقیه بنام شرف دولت و ملت و وطن خود بر همه كان ثابت مینمود ، اما چه چاره که قلم عاجزانه ما در شگونه مسئله ها بنا بر ملاحظة ما فوق آزادانه چیزی گفته نمیتواند . حالا بشنویم که بعضی اخبارهای اسلامیه اردو چه گونه ملاحظات در باب بیان مینمایند :

( همعصر معزز اخبار ملت مینویسد )
ترجمان اردوی ما ترجمه کرده است که بطریق خلاصه درج نمودیم باید دانست که داکتر مرگ که صدا نپال را به آواز نرم کشیده است صدای مذکور افغانان را هدف شبهات وشكوك زیاده تر خواهد ساخت زیرا که حیثیت نپال مثل يك رياست ما تحت خود مختار است و تعلقات آن از دول خارجیه بدرجه نمی میباشند. لاکن افغانان زنهار رضامند نخواهند شد که سلطنت

شان بحیثیت وبال موسوم گردد قوم افغان نه صرف خواهان قائم داشتن سیاست و آزادی است بلکه جد و جهد می نماید که در صف اقوام با اقبال و تربیت یافته عالم شرف عزت حاصل نماید — اگر حکمران افغانستان سرپرستی سیاسی برطانیه عظمی را قبول کند مملکت و حکومت او از اهمیت سیاسی هر قدم محروم خواهد شد. و اگر سرکار انگریزی خواهان قیام و بنای تعلقات دوستانه و امن مملکت هند است رام نمودن افغانان حرف سخت و دشوار نیست — و به افغانان یقین داده می توانیم که دولت برطانیه خیال الحاق افغانستان مطلق ندارد و نمیخواهد که در آزادی و عظمت سیاسی او صدمه برسد بلکه در ترقی و سرفرازی او همچنان شائق است که در حیثیت دوستانه می شاید —

ممکن است که ما مدعای خود را بطريقه قابل فهم ادا نكرده باشیم اما یقین داریم که افغانستان کار آمد هندوستان بهمانوقت خواهد بود که دامن بردار انگریز پاروس نباشد اگر افغانستان دار تعلقات خارجیه خود را از روی معاهده به يك سلطنت واحد محدود کند نامش از فهرست اقوام معزز و آزاد و خود مختار دنیا خارج کرده خواهد شد. آن حکومت که افغانستان را به امثال نپال مانوس میکنند مرتکب غلطی سخت خواهد بود. محل وقوع خیال جنایت که او بر حالت موجوده خود مجبوراً شاکر است اما محل وقوع افغانستان بمقابله نپال اختلاف کلان دارد و در بین دو سلطنت های پر قوت که در طاقت خود نظیر ندارند واقعست— بعد از ان از يك جانب به حدود هندوستان و از دیگر جانب از ان ممالک که در ان اسباب کشش و تحریص بالکل مفقود است محدود است— و همین واقعه چنان اهم و دشوار است که مطابق نظر انداز کرده نمی شود. طریقه بهترین حفاظت هند همانست که حفاظت آن بیرون حدود نموده شود و با آن اهتمام و انتظام کرده شود که کامیابی یقینی باشد و برای کامیابی یقینی نهایت ضروری است که اقوامیکه در ما بین روس و هند سکونت دارند دوست هندوستان باشند نیز ازین امر باخبر باشند که دار و مدار هستی و آزادی شان بحکومت انگرزی هند انحصار دارد.

ترجمه از اخبارهای اور دو معرفت رحمان اور دو

( همصر معزز زمین دار می نگارد )
تحريك مبارك انجمن خدام كعبه
ان أول بيت وضع للناس للذى ببكة مباركا وهدى للعالمين
عالیجاء مستر شوکت علی بی ای که تعليم يافته مدرسة العلوم عليكده و یکی از متولیان مدرسة العلوم مذکور در اثنای سفر خود بمقام امر تسر ورود کرده بتاريخ ۳۱ ماسارج شمسی زیر انتظام انجمن اسلاميه در محل مدرسة المعلمين يك تقرير دلپذير و پرتاثير نمود که خلاصه آن حسب ذیل است : — تکالیف و مصائب که درین زمان به سلطنت های اسلام رسیده است و میرسد احدی


صحیفه ۱۰
سال دوم
شماره ۱۷

من الناس از کوالف آن بخبر و ناواقف نخواهد بود و هر يك مسلمان ذی علم به معرکه آرائی های ترکی و بلقان واقعیت نام دارد و من در نجا ضرورت تفصیل آن نمی بینم - كيفيت ممالك السلام بحالت افسوس رسیده است — در يك زمانه ما مردم فاتح گفته می شدیم و با فتوحات در ممالك نزديك و دور هيت خود انداخته بودیم و اکنون مقبوضات ما یکی بعد دیگری از دست می بر آید — ما ازین امر چندان مغموم نیستیم که مقدونیا از دست ترکان رفت یا خدا نخواسته استانبول از قبضه شان خواهد برامد. در ایام گذشته دولت روسیه که بر مشهد مقدس گلوله اندازی کرده بما مسلمانان صدمات رسانید ما مسلمانان چه کرده توانستیم و چونکه ماقبل برین خیال حفاظت روضه مقدس مشهد نداشتیم وروس بر آن کلوله باری کرده قدر حصه آنرا منهدم ساخت و ما روسیا را از حرکات ظالمانه و ناشائسته که در ایران زمین اجرا داشته بود منع کرده نتوانستيم - خير مضى ما مضى

اکنون معامله مشهد مقدس را گذاشته متوجه شويد كه ما برای آینده چه سر رشته حفاظت و احتیاط کرده ایم خدانخواسته اگر همین روز بد باز پیش روی ما آيد يعنى اگر يك سلطنت جابريا بادشاه ظالم پرخانه کعبه کلوله باری کرده حرمتی مقام متبرك ترين اسلام نماید و بر دل های ما صدمه عظیم برساند ما در انوقت چه کرده می توانیم — اکثر الصحاب خبر دارند که سلطنت ایطالبه به دوران جنگ طرابلس جهازات خود را بهمان غرض نارك بمقام کامران فرستاده بود و اگر نفری جهازات مذكور بذريعة طياره ( خاکم بدهن ) برخانه کعبه كلوله بازی میکردند پیش ما اسباب مدافعت آنها چه بود — پس بر ما لازم است که اسباب مدافعت الجنين حرکات از الحال مهیا سازیم و بنابرین خيال بك انجمن بنام خدام کعبه قائم کرده شود و شاخهای آن در کل شهر های هندوستان و اراکین آن در هر شهر و هر قصبه و هر قربه و هر محله و گذر حتى كه هر يك خانه اسلام از ركن انجمن مذکور خالی نباشد و بهر مقام که یک مسجد هم باشد باید که شاخ انجمن مذکور در آن قائم نموده شود یعنی هر مسلمان خواه عالم باشد با امی ذکور باشد یاانات - صاحب جاه باشد با غریب — خورد سال باشد با کهن سال باید که در انجمن داخل باشد و هر واحد مبلغ یکروپیه سالانه بطريق اعانت اذا نمايد و مبلغ اعانت مذکور به حصه منقسم کرده شود — یعنی یك تلك بأن سلطنت اسلام داده شود که جاروب کش خانه کعبه باشد و يك تك آن در تعلیم مسلمانان و اشاعت اسلام صرف کرده شود و يك ثلث باقی به سلطنت هایی اسلام بوقت ضرورت بطور امداد داده شود

تحريك مذكور نه سیاسی است بلکه خاص برای حفاظت خانه کعبه است که مقام مذهبی ماست و حفاظت آن بر ما فرض است باید که از قان حکومت تجاوز نکرده بدون اشتغال آنرا بانجام مسیر سانیم این یک کار دین است و به امورات مایکی و سیاسی تعلق ندارد —

مستر شوكت على مذكور بوقت اختتام تقرير و بیان کرد که من في الحال بك بنائي انجمن خدام کعبه نهاده ام و امکان دارد که در ان ترمیم های فروعی وقوع یابند — آغاز الحمن مذكور بتقام لكنهو خواهد شد باید که همه مسلمانان برای رکنیت آن لبيك بگويند - حاضرین جلسه را خیلی مسرت باین سبب حاصل شد که بر سینه جناب شوكت على هلان سفيد نصب بود و در هلال محروف سرخ عبادت خدام کعبه تحریر بود که بچشمهای مسلمانان فرحت و تازگی می بخشید بعد ازان ابو الوفا مولوی ثناء الله صاحب تقرير دلچسب نمود و تائید کلام مستر موصوف نمود، تحريك مذكور را نهایت مناسب و ضروری ظاهر کرد اما گفت که در نام انجمن قدری تبدیلی باید کرد چرا که برای مسلمانان چنان که حفاظت بیت الله فرض است حفاظت روضة مبارك حضرت سرور کائنات از فرض عین است لهذا بهتر است که نام انجمن بجای خدام كميه خدام الحرمين موسوم شود -- جناب شوكت على بجواب مولوی صاحب گفت که ارشاد مولوی صاحب بجا و درست ميباشد اما انجمنيكه محافظ خانه کعبه رشد حفاظت مدينه منوره ترك داده نمیتواند و مراد از خدام کعبه خدام حرمین شریفین است امایک سبب در پیش است که باعث آن اسم خدام کعبه تجویز نموده ام اگر سبب آن بخدمت مولوی صاحب عرض نمودم امید است که مولوی صاحب ازین اسم نیز اتفاق خواهند کرد .

پس از آن خانمها در شیخ غلام صادق صاحب رئیس و صدر مجلس شكريه جناب شوكت على نموده بتضرع وزاری برای اسلام و امداد مسلمانان در الفاظ عربی دا کرد و حاضرین آمین گفتند و جلسه برخاست شد —

چونکه هر مسلمان به استفاده تحريك مذكور واقعیت دارد لهذا لازم است که مسلمان هر یاد ایران گفته در انجمن مشارکت نمایند —

اثر تحريك شوکت علی در مردم چنان متاثر کشت که به اکثر مقامات از الحال فراهمی و جه اعانت خدام کعبه را بنا نهاده اند و این قال نيك است خداوند کریم تحريك مذکو را سر سبز و بار آور گرداناد —

به مدیران اخبارات اسلامی جمله عالم گذارش است که برای مهربانی و همدردی اسلام مضمون فوق را در جرائد خود اشاعت داده در حقوق اخوت اسلامی مشار کن نمانند — فقط

زمیندار ۲۰ جمادى الأول
نطق رقت آمیز ا عاید امرت همایونی
بسبب جنك تركى وبلقان گرمجوشی و جذبه محبت در مردم اسلام از عوام گذشته به والیان ملك و پادشاهان اسلام رسیده است.
مردم غریب و دنیا دار هندوستان در امداد ترکی سعی بلیغ


شماره ۱۷
سال دوم
صحیفه ۱۱

جنك بلقان
تمهید صالح - تلگراف ربوتر
مینمایند اما این خبر زیاده تر دلچسب میباشد که در افغانستان حسب الأمر اعلیحضرت امیر صاحب وجه امداد فراهم کرده میشود. چنانچه بذريعه تلگراف جدید معلوم شده است که اعلیحضرت امير صاحب مذاكرة جنك تركيه وبلقان نموده تحريك اعانت نمودند و بوقت مذاكره جنك اشك از چشم مبارک جاری کشت. نظاره رقت آمیز کل دربار را بر گریه مجبور ساخت و برای اعانت ترکی مبلغ ده لك روبيه فوراً فراهم کردید - اکنون فرمان مبارك نافذ شده است که از کل علاقه جات افغانستان و جه اعانت فراهم کرده شود و باین طریق قریباً مبلغ نجاه لك روبيه الطور امانت به ترکی فرستاده خواهد شد فقط.
محمد معزز کامرید می نگارد

مكتوب داكثر انصار على در كرده وقد طی هند
داکتر انصار على
در مکتوب خود
موروخة يكم ابريل
سنه ۱۹۱۳ ع ممقام
استانبول حسب ذیل
تحریر نموده است :
از خبر تسخیر ادریا
تویل اهل اسلام هند
خیلی ملول شده باشند
لا كن شكرى باشا
و افواج زیر دست وی
براوح خاطر جميع عالم
اتش جرات و شهامت
افواج عثمانی ثبت
کرده است - انور بی
از دو روز بمقام شتلحه

لندن ۲۳ اپریل - از جواب ریاستهای اتحادی بلقان دول یوروپ نهایت مطمئین شده اند و مدیران سیاسی لندن امید قوی دارند که عنقریب مسئله صلح حسب دلخواه تصفیه خواهد یافت -
مورخه ۲۹ اپریل مسئله سقوطری انتخاب تقریروز بر خارجه جرمنی روتر بذریعه تلگراف اطلاع داده است که بوم گذشت، سفرای دول یوروپ در باب مسئله سقوطری مباحثه کردند و خلاصه آرای شان اجمالا این است که بصیر و استقلال حل این عقده خواهد شد. اما دول یوروپ باید که همه شان بلا استثنا در تصفيه مسئله مذكور متفق اللفظ ومتحد الرائی باشند - توقع آنست که شاه نکولس را عنقریب مجبور کرده خواهد شد که از قبضه سقوطری دست بردار شود و درین اثنا جهازات جنگی را كه بعرض مظاهرة حرب مامور می باشند اما کرده خواهد شد که داره محاصره مجری را وسیع تر سازند و دولت استريا جنان اظهار نموده است که مانی نیگر و ر ا صرف مهات ٤٨ ساعت داده شود -
جوش آستریا
وزير جنك آستریا همراه امپراطور استریا دیروز بوقت شام تا عرصه دو ساعت كامل شريك مشورت بود در حلقه سیاسی

ایران در ما بین خرس دو شیر
بلوچستان و افغانستان
جهالت و بی انعامی
قفارس
غفلت اهالی ایران
انگلیس

اقتباس از ( الهداية ) الغرا

قافية مدعی را تنگ ساخته است و یوم گذشته تا مقام سلوری پیشقدمی کرده بر دو توپخانه بلغاریه متصرف کشت و مابین سه و تم هزار نفر شانو اهلاک کرد. جرات و حوصله افواج عثمانی بدرجه اعلی است و اگر مدد خداوندی شامل حال شان است انشاء الله مدعی را نقصان عظیم خواهند رسانید. در لیل گذشته دول یوروپ مسودة صلح نامه را تقدیم نموده اند و خط سرحد را از مید با الی نبوس تحریر کرده اندلا کن دول موصوفه در باب جزائر در ثانی تجویز خواهند نمود و امید اغلب است که در عرصه چهار پنج یوم مسئله صالح تصفیه خواهد یافت - مولوی ظفر علی خان مدیر ز میندار في الحال درين جا قيام دارد و از انجا که مجلس وزراء درین روزها بدرجة غایت مصروف میباشد مولوی مذکور تا حال به اکثر وزراتی عثمانیه ملاقات نکرده است .

استریا چنان اظهار نموده شده است که ۱ کردول یوروپ بالا تفاق از حل مسئله سقوطری تا روز دوشنبه قاصر بودند دولت مانها برای تصفيه مسئله مذكور خواهد کوشید - دولت جرمنی بهر کیف برای امداد استریا مستعد است - اگر آستریا مقصد خود کامیاب نشد و از تقریر سفرای دول اثری پیدا نشد بلا توقف طریق عملی اختیار کرده خواهد شد اگر دول یوروپ همراه آستر یا اتفاق رای نکردند استریا بر رای شان کاربند نخواهد شد و مدعایش اینست که سقوطرى رافي الفور ان افواج ماتى نیکر و خالی کرده شود و اگر شاه نکولس ازین امرا با کند مما تهیه حرب نموده او را بر قبول خواهش دول مجبور کرده شود و اگر دول یوروپ در این باب تساهل و تغافل و رزیدند خیلی موجب دل آزاری و تلخ کامی آستریا خواهد بود و این دل آزاری را دول موصوفه برای اغراض و مقاصد خودهم روادار نخاهند شد.


شماره ۱۷ | سال دوم | کینه ۱۲

( يك شكايت واهيه )
از سراج الاخبار افغانيه
از قرار یکه شنیده ایم گویا بعضی جهلای که از الف تا با را فرق کرده نمیتوانند و خودشان اعلم علما میشمارند. با آنکه چیزی جزی خوانده اند ولى بدى اخلاق ورداشت فطرت شان ماری شده پسرشان زده است در بعضی مقامات عالیه از سراج الاخبار افغانیه شکا بتنامه تقدیم کرده اند. این گروه لا يفلحون بجاره جون از مسلك قامية سراج الاخبار افغانیه که عبارت از خدمت عموم اسلامیان وعلى الخصوص حب بادشاه وطن و ملت افغان است آگاهی ندارند تقدیم اینگونه شکا بتنامه هزيان ختامه جرأت ورزیده اند . این شکایت بدان ماند که یک آدم نا خوان و نانویس بيك كاتب ادب انیس اصول کتابت را بیامو زاند و یا آنكه بك قبطی دار بازادهای فن تیراندازی را نماید. بهر صورت ما از اینگونه شکایتها پروایی نداریم . و از مسلکی که داریم این چنین هزبانها ما را باز نخواهد داشت . حالا هزبانها را برای هرزه گویان ترك کرده یکقدری از افکار بسیار عالی ارباب عرفان وذكا، واصحاب علم ودها بشنویم که در باب سراج الاخبار افغانیه چه میگویند و چه مینویسند :

عاجزانه ما که در باب زبانها در شماره (۱۰) سال دوم خود درج نموده بوديم بيك لسان ستایش بحث دانده تنزلا تشکر نیز نموده بودند همچنان در نومره ۷۰۳ خودشان در زیر عنوان ( معارف مسلمین ) چنین مینویسند : رفيق ما ، سراج الا اخبار افغانیه ، که در کابل انتشار می باید از فلا کهتایی که درین محار به حاضره به آن دو چار شده ایم متأثراً يك مقاله درج کرده است که بعضی نقاط مهمه این مقاله را برای نمونه مثال مكنت و علویت روابط معنویه که در مابین مسلمین حکمفرما میباشد عیناً از قرار ذیل نقل میکنیم . بعد از این تمهید از اجمال سیاسی شماره (۵) سال دوم ما بحت رانده است که تکرار آن لزوم ندیدیم .

(جریده اقدام)
ان اخبار دی .
اعتبار حکمت نثار
نیز یکی از جرایدر
فواید بسیار معتبر
استانبول است
که از سالهای
در ازی در عالم
مطبوعات اسلامیه
مانند شمس در
خشانی در تاشده
کیست. اینهم مانند
تصویر افکار

( معاينة تفنگها ومترالیوزها )
( در ماشین خانه مباركة دار السلطنة كابل )

( جريدة تصویر افکار )
یکی از اخبارهای بسیار فواید آثار قیمتداری که در استانبول يا تحت دولت عليه عثمانيه بزبان علم وفن بنيان تربى عثماني طبع و نشر میگردد جریده فریده ( تصویر افکار ) است . این جريده يك اخبار بومی ایست که در شش صحیفه بسیار بزرگ انتشار می یابد بعضی تصویرهای بسیار معنیداری نیز دارد. مؤسس این جریده اديب كامل وحكيم فاضل مغفرت رفیق جناب ( ابو الضيا توفیق ) افندیست که فضايل و كمالاتشان و تألیفات پر حکمیات شان مشهور آفاق است. جریده فریده مذکوره چنانچه یکبار از يك مقاله

اخبار بومی و شش صحیفه ایست. جريدة برگزيده مذكوره نیز در شماره ( ۵۷۷۷) خود در زیر عنوان ، يك مطالعه فلسفی یک اخبار اسلامی، از اخبار عاجزانه ما تحت رانده اجمال سیاسی شماره (۹) سال دوم ما را نقل نموده است . اخبار حکمت وديانت بنياد ( سبيل الرشاد ) واخبار دلنشين ( طنين ) و اخبار حقیقت بیان ( ترجمان ) و دیگر اخبارهای اسلامی با تخت خلافت اسلامیه نیز گاه گاهی که از اخبار عاجزانه ما تحت رانده اند زبان ستایش و تقدير استعمال فرموده اند. اخبار گهر بار ( چهره نما ) واخبار حكمت قرين ( حبل المتین ) که بلغت فارسی نشر میشوند و اخبارهای ( پیه ) . ( زمیندار ) ، ( وطن ) ( ملت ) ، ( المشير ) ، ( مسلمان ) ، ( افغان ) و غیره که بزبان اردو زیور آرای عالم مطبوعات میباشند نیز از سراج الاخبار افغانیه


صحیفه ۱۳ سال دوم شماره ۱۷

گاهی تذکار فرموده اند خامه ران خوبی و نگویی شده اند. اخبار عاجزانه ما که هنوز دو سال از عمر خود را بسر نرسانیده است چون از چنین اخبارهای که سالهای سال در راه قوم و ملت گیر افشانی نموده و بخدمتهای قلمیۀ خود عالمی را احیا کرده اند در حق نامستحق خود خوبی و ستایش بشنود بجز عرض تشکر و افتخار چه خواهد توانست. و هم چه حاجت مادامیکه ذات عرفان صفات اعلیحضرت سراج الملة والدین بادشاه مقدس معظم محبوب القلوب ما وجناب نائب السلطنه صاحب افخم، و دیگر شهزادگان عظام وجمله عالیه سلطنات، وهمه مأمورين و بزرگان دولت، واكثر ارباب عرفان ملت نجیبه افغان به اشتراك و خریداری اخبار عاجزانه ما تواضع فرموده اند و پسندیده اند و ستایش میفرمایند هر گاه يك جاهل

علی، و يا يك بداخلاق ردی از آن شکایت نماید چه ضرری به آن خواهد رسید؟

غول هر چند کنند عوعوه وش خراش
آب جاری که بود بالا چه پروا دارد

مقاله مخصوصه
فن
ژه ولوژی
یعنی
علم طبقات الارض
از فنون معتنابهای اعصار اخیره یکی نیز فن (ژه وولوژی)

منظرۀ تعميرات پل سراج المقال

يعني ( طبقات الارض ) است. که موضوع و مقصود این علم نشان دادن اسباب موجبة تغيرات وتبدلات سطح کره ارض است که از زمان افرینش آن تا الی الان بچه گونه و کدام کیفیت که گاهی دفعة و بعضاً اهسته اهسته تغییر و تبدیل ورزیده و میورزد. و این تغییر و تبدیل آنرا سبب موجب چه چیز است. علم آوردن بر فن ژه وولوژی بسبب عالی بودن مبحث، و من حيث اهمیت معلومات مفیده اش مر انسانها را بعد از علم هیئت محتاج اليه درجه ثانی شمرده میشود. این فن از فنون قدیم نی بلکه فن جدید است. انسانها قبل از انکه حال و طبیعت سنگها، و خاكها، و مواد مرکبه زمین را بدانند به احوال و حرکات ستاره ها، و طبیعت و عادات حیوانها وغيرذالك کوشش ورزیده اند که در آن وقت ها در حق سنگها و معدنیات

کره ارض معلومات بسیار کمی داشتند. پس ازین سبب در خصوص علم آوردن و دانستن اصل و ماهیت این کره ارض که مقر و مأوای ماست حکمای اعصار اخیره سعی و کوشش ورزیده اند. و حالا در جاه علویت آن خیلی معتنی گردیده است. ما که در نجا از فن ژه لوزی بحث میکنیم محض اعطای معلومات ابتدائی ایست که بر قارئین کرام عرض مینمائیم. در نه فن ژه لوژی خیلی علم جسيم وشعبات واقسام عديدة بیشماری دارد که صحایف محدوده این اثر ناچیزانه از گنجایش آن عاجز و قاصر است. و هم چه حاجت ! زیرا وظیفه سراج الاخبار افغانیه بر قارئین کرام بخوبی معلوم است که از هر گونه علوم و فنون معتنابهای عصر حاضر شده بصورت مقدمه واره بهیئت معلومات اساسیه بنظر مطالعه کنندگان عرض میکنند تا انکه از این اساس آن علم، و بعضی معلومات مفيده


شماره ۱۷
سال دوم

آن آگاه کردند. حالا ما از فن زه ولوژی در خصوص تبدلات سطح کره ارض، و اسباب موجبه آن تبدلات بعضی بیانات مفيده على طريق الايجاز عرضه میدارم :

تبدلات جسيمة سطح کره ارض
سطح زمینیکه ما بر آن گردش داریم، میآرامیم ، و بر آن زندگانی میکنیم. هرگاه بنظر تحقیق ، و ديده تدقیق بهر طرف آن يك نظر پیندازیم، و در شکل و هیئت آن يك تاملی بکار داریم . و در پستی بلندى ، وكوه صحرا، وتپه ودريا، وغير ذالك از عوارض آن ملاحظه مدققانه ، وتفكر عميقانه اجرا نمائیم بنی چیزهایی می بینیم که بداهة و ظاهراً دلالت میکنند برینکه این کره ارض از بدو خلقت، واول فطرت بدحال و هیئت حاضره که می بینیم نبوده است. بلکه قطعياً اثبات میشود که مانند گوئی در چوکانهای بی حوادثات، وانقلابات مهمه دو چار شده . وهزار تغيرات و تبدلات متنوعه دیده تا بدین درجه واصل گردیده است. و حالا تکه هنوز هم می بیند، و خواهد دید؟ مثلا بر قله های بعضی کوهها و ریگزارهای بعضی صحراها پوستهای بعضی حیوانات بحری مانند کودی، مديه و استرديه ظاهر میگردد. عجبا حیوانات مذکوره در حالتیکه در خشکه رفتن و معیشت شان غیر ممکن است در انجاها چسان رفته توانسته اند؟ و چگونه بدانجاها واصل شده اند؟ پس این يك دليل ظاهر و باهر يست بر اينكه : آن محل در يكوقت و زمانی با بحر بوده . و یا در قعر بحر بوده باشد. بسیار شده است - که در اثنای جستجوی معادن . و یا جستجوی آثار عتیقه از زیر زمین جنگلهای بسیار جسیم که در خاکهایش باقی دارد

ادبيات
کوشش
هر کس که بگوشش کند اظهار متانت
شك نيست كه يك روز کند کسب سعادت
از باب همم محترم اهل جهان است
از سعی کمالات بیابی همه عزت
ممتاز بشر شو تو بعرفان و کمالات
از علم و هنر میشوی شایسته حرمت
تحصیل معارف بکن ای نور دو دیده
تا آنکه شوی مردمدیده رغبت
با کوشش و با سعی بشهراه ترقى
میوی و همیگوش و بشو حایز قیمت
انوار هر لمعه نثار است بدنیا
کوشش کن و هر دم بکشا چشم بصیرت
با علم و هنر سعی بجوشد منظم و همدم
بی شبهه زآفات پیری وی بیفت
که نظم و کمی تر و کمی خوب و کمی زشت
(محمود) همیگوید و قصدش شده خدمت

فاجعه های پاریس
ما بعد از شماره ۱۹ سال دوم

مادام آنغو چون رفع شدن نقاب را از روی زن بدید از حیرت بسيار يكقدم بعقب برجهيد
-oo-
-۹-
در حالتی که مادام آنغو امید میکرد که یک زن تنومند و رسیده را خواهد دید . دفعةً در پیش روی خود يك دختر نوجوانی را که هنوز بسن اثبات رشد نرسیده چون بدید فوق العاده بتحير گردید.
هاريت اگرچه بسن هفده سالگی رسیده بود اما طراوت و لطافت رخسار، و درخشانی موهای طلایی رنگش دو سال کوچکتر یعنی پانزده ساله نشان میداد .

هيچيك چهره یی بقدر سیای ملاحت نمای این دختر مه پیکر خوش منظر و جاذبه پرور دیده نشده است . شعشعه جمال با کمال این دختر را دردها و زحمتهای وضع حمل بيك آبرنك كلابي كلكون ساخته بود. و بچشمهای کبود رنگ او که همرنگ سهای صاف قطعه ایتالیا بود و مانند کوه آتشفشان ( ویژو ) در شعله فشانی بود يك لطافت و محموريت بخشیده بود . دابه چون این را بدید خود بخود همیگفت :
یکدختر باکره ئیکه هنوز پس رشد و اصل نشده است. حامله شود ها ، البته که بیچاره را بازی داده اغفال کرده اند . اگر پولیس در ین کار مدا خله بکنند گمان میبرم که عاشق آنها به بسیار دشواری خود را وارهاند بین چه او میداند و عا شقش مرا از اجرای صنعتم هیچ چیزی منع کرده نمیتواند. چونکه در بنابر هر چه بکنم مخالف قانون و نظام حرکت نکرده خواهم بود. در این اثنا سوال و جواب دایه با دختر نیز به انجام رسیده بود . ( رو بر ) دروازه را آهسته زده گفت :


صحیفه ۱۵
سال دوم
شماره ۱۷

ناموران نان جهان
ما بعد از شماره ۱۹ سال دوم

علم ثروت ملل
ما بعد از شماره ۱۶ سال دوم

بادشاه مشارالیها ازدواج کرده ، و درسته ١٠٤١ در ( زین آباد میراند، زمین را خودش کشت میکند ، کاوها را خودش میپروراند.
دکن ) وفات یافته است . شاه جهان يک محبت مفرطی به از جمند با تو بعضی آلات و ادوات زراعیه را نیز خودش تعمیر میتواند .
داشت که تفصیلات آن در تاریخها مذکور است. جنازه او را از اما این اعتراض در جایی وارد می شود که مدنیت در انجا ترقی نکرده
دکن به (اگره) که به (اکبر آباد) معروفت نقل داده اند. باشد، و محال ابتدایی باشد. ولی در جاهایی که مدنیت مترقی
ويك بناو عمارتی بر قبرا و از طرف شوهرش بنیاد یافته که در تجمل و صنایع كثرت، و فابریکها افزونی داشته باشد اینگونه محذورها
وزیت دیگر امثال آن در دنیا نادر و کمیابست، این تربه از جمند بانو و معذوریتها را میدان نمیماند، و نسبت به افزونی یافتن صنعتها فابریکها
که خود شاهجهان بادشاه نیز دران مدفونت بنام ( تاج محلی و نسبت به افزونی یافتن فابریکها قاعدة تقسيم اعمال وسعت
و عمومیت حاصل کرده به عمله و کاریگرهای بسیاری احتیاج می افتد
معروف میباشد.
وحاجت به این نمیماند كه يك شخص اگر از يك كار محروم بماند
ار جوان : - جارية ( ابو العباس ) پسر ( قایم بامر الله ) دیگر کار پیدا کرده نتواند ، و موجب معذوریت و پریشانیش شود.
است که قایم بامر الله بیست و ششمین خلیفه ایست از خلفای عباسیه که بعد ازین انشاءالله در بنیاب تعریفات مکمله داده خواهد شده .
هنگامیکه (ابو العباس) پسر خلیفه وفات یافت خلیفه خیلی همگین و اند
وهناك بود. زیر انجز ابوالعباس ذکر هیچ اولادی از وباقی نمانده
بود. و چون او این بلاولد از دنیا در گذشت خلیفه را اندی قطع
و فصل هشتم
شدن ذریت عباسها خیلی پیشاب و در اضطراب انداخته بود . قاعده سرمایه و تصرف -
از جوان چون اضطراب خلیفه را مشاهده کرد از سه ماهه حامله ( سرمايه ) را يعربي ( رأس المال ) میگویند که اگر آن نباشد
بودن خود از ابوالعباس بیان نموده خلیفه را از آن اندیشه و اضطراب تجارت نمیشود . ( تصرف ) اداره و صرفه جویی را میگویند که
رهایی داد. بعد از مرور ششماه يك پسری بدنیا اورد که بعد ازان اگر آن نباشد سرمایه زود ضایع و تلف میشود . پیش ازین گفته
بلقب ( مقتدی بالله ) بخلافت رسیده است. از جوان در اصل شده بود که سعی و عمل، و واسطه های طبیعی قدرتی مانند آب .
دختر بك ارمنی بود که بلقب ( قرة العين ) ملقبه بود . بسيار وقت و زمين، وكانها وغيره سبب ها و واسطه های اجرای صنایع میباشد.
زنده کانی کرده است.
باقی دارد در اینجا از يك واسطه دیگر اجرای صنایع بحث میرانیم که بدون
باقی دارد.

آیا حالا در آمده میتوانم نی !
دایه - یلی ، درآمده میتوانید . سوالهای محرمانه شبکه اندیشه و وسواس را بدل تان راه مدهید. به بسیار زودی
پرسیده می بودیم پرسیده شد .
و احتراما نه مادام تسلیم میکنم . از و از هر جهت خاطر جمع باشید
رهایی میبایید. حالا بخدا سپردیم. باز بهم می بینم .
روبر درامد . مادام آننو گفت :
ها زبیات - ( بكمال انديشه ) آه ، مراتون میکنید ها !
يك احتیاط کاری بزرگی که کرده اید همین است حالا نکه من امید داشتم که امشب را یکجا با هم بگذرانیم .
که مادام را یک آن اولتر در نجا آوردید ، زیرا ا كريك کمی دیر روبر - در آنجا که میدانید .... بودنم لازمست که شما هم
میگردید کار از کار میگذشت
این لزوم را بخوبی تسلیم میکنید. چون در شبها عادت ندارم
که مخارج بگذرانم هر گاه امشب مرا به بند يشبهه
یعنی معلوم میشود که وقت وضع حمل ......
نخواهد افتاد . .... بعد از انکه بخواب برودا گر فرس
یلی نزدیک شده امشب بهمه حال زائیداش را حکم میکنم باختم می آیم .
بلکه به نیمشب نارسیده کار خلاصی شود. حالا مادام باید این است که رو بر با این مقدمات آنقدر سخنان عاشقانه و محبت
بريستر بخوابد. و درد وضع حمل را انتظار بکشد. وضع حمل کارانه و خاطر جمعیتهای اطلعنا نكارانه بدختر صرف نموده
چنانچه مادامها از ان میترسند چیز ترسناکی نیست. مادام که اگر بجای دختر یک زن بزرگ کار کرده مشاطه هم میبود
اندیشه نکند. به بسیار زودی زیده رهایی میابند. به اینسختهای نوجوان فرشته و گرویده شدنش آزاده شبهه
روبر به ها تربیت رو آورده گفت :
دوست عزيزة من ! حالا شما را بدست اهتمام محبت کارانه
باقی دارد


صحیفه ١٦
سال دوم
شماره ۱۷

( یاد آوری )
يك نسبت فنى سراج الاخبار افغانيه

این يك معلوم است که ( فن عکاسی ) در راه فنون و صنایع خدمتهای نمایان بسیاری میرساند اخبار ها و کتابهای تصویر دار بنسایهٔ فن عکاسی جاندار میشود . هر چیزی که علم تصویر کند فوتوگراف آنرا مجسم میسازد . مثلا نوك خامهٔ محرر يك كازاری . يا يك جزاری . يا يك كباری را قوهٔ تحریر تصویر میکند . با آن لوحهٔ فوتوگرافی فن عکاسی آن منظره را عیاناً نشان میدهد . كذالك يك عالم فن نباتات يا حيوانات ، هر انچیزی که قلم نویسد چون فن عکاسی با او مدد کار گردد و با لوحه های فوتوگرافی شکل و تصور آن نبات و حیوان را نشان دهد بآن فن و علم يك رونق ذهن نشین دیگری می بخشد .
مقصد ما در نجا از بیان کردن خدمتهای مهمهٔ صنعت فوتوگرافی یعنی عکاسی در فنون و صنایع نیست لهذا بهمینقدر سخن اکتفا ورزیده بر اصل مقصد تشبثی که آنرا خیال کرده ایم بر میگردیم :
خواستم که برای هوسکاران صنعت عکاسی يك ( مسابقه ) یعنی اسب تازی داوطلبانه ترتیب نمائیم . چنانچه بسایهٔ ترقیات والیهٔ اعلیحضرت همایون در همه کارهای علم و صنعت مملكت يك ترقی و تعالی آشکاری در ملك ظاهر و عیان شده است در صنعت عکاسی نيز يك ترقی سریع و تیز روی پدیدار آمده است . لهذا برای افزونی این ترقی . و بشوق آوردن هوسکاران این فن . مسابقهٔ مذکوره را تصور نمودیم . اصول و قواعد این مسابقه به تعبیر دیگر داوطلبی از قرار ذیلست :

( مسابقهٔ اول در فوتو گرافهای منظره ها )
۱ - تصویرهای فوتوگرافی منظره ها یعنی جاهای خوب ، و لطیف ، و ظریف را نشان بدهد .
۲ - عکس منظره هائی که گرفته میشود میباید که بر کاغذ ( برومیت ) یعنی کاغذ بی جلا چاپ کرده شود .
۳ - کسانیکه به این داوطلبی شريك میشوند عکسهای گرفتگی خودشان را بنام مدیر و سر محرر سراج الاخبار افغانیه میفرستند و نام جای و موضع عکسی را که کرده اند با نام و عنوان خود شان مینویسند .
٤ - از عکسهایی که در میان پانزده روز بما برسد تا ده عکس دهمین در مسابقهٔ اول داخل میشود . و عکسهایی که بعد از عکس دهمین بیاید برای مسابقهٔ دوم گذاشته میشود .
٥ - تصویر های عکسی را که به درجهٔ اول و درجهٔ دوم باشد سراج الاخبار افغانیه بكمال افتخار درج میکنند . و نام و تصویر صاحبان آنرا نیز نشر و اعلان مینماید .
امید واریم که عکاسان و هوسکاران فن عکاسی وطن عزیز ما به این داو طلبی فى اشتراك ورزند .

***

اعلان
کتابهای فارسی – انگریزی – اردو – و گورمکھی – بهاشا
و غیره برای تعلیم ابنای فروش میرسد .
( بالکرشن دازی سر مدرس مدرسهٔ العلی هنود نمبر ۲ )
در شور بازار کابل

همه مقاله هائیکه دسخط ندارد از طرف مدیر و سر محرر تحریر یافته
محمود طرزی
در چاپ خانهٔ حروفی دار السلطنه کابل طبع گردید


اعلان

از هر دهن سخنی
و از هر چمن سمنی

هوسکاران مطالعه آثار ادبیه را مژده میرسانم. و ترغیب مینمایم که ازین گنجینه پر از جواهر آبدار، و ازین گلزار پر از ازهار يكيك نسخه بدست آورده از هر دهن سخنی بشنوند، و از هر چمنی سمنی بچینند.

در

مطبعة عنايت

که بنیاد یافته همت عرفان نهضت شهزاده جوانبخت معظم حضرت معین السلطنه سردار عنایت الله خانست زیور طبع آراسته گردیده، و در نفس مطبعه مبارکه مذکوره که در ده افغانان واقعست بقیمت ۲ دوروپیه کابلی از نزد عبدالروف سرمرتب مطبعه عنایت خریداری کرده میتوانند.


( کتاب سال اول سراج الاخبار افغانیه )
( با جلد اعلا )
و دو کتابچۀ ( علم و اسلامیت ) و ( آیاچه باید کرد؟ )
( با جلد اعلا )
در اداره موجود است ، آرزو کنندگان خریداری کرده میتوانند
قیمت همه (۲۵) بیست و پنج روپیه کابلی

سیاحت بر دورا دور کرۀ زمین
بهشتاد روز
کتاب ناول یعنی افسانۀ طرز جدید بسیار شرینیست که هم افسانه میشنواند . و هم علم می آموزاند در دکان ملا غلام محمد تاجر کتب متصل مدرسۀ شاهی پایختی جایی بقیمت (۲) دو روپیه کابلی بفروش میرسد .

( شرایط درج کردن اعلانها )

سوداگرانی که مال تجارتی ، و صنعتگرانی که صنعت خود شانرا در سراج الاخبار افغانیه اعلان و اشهار کردن میخواهند ، و یا دیگر هر رقم اعلان و اشتهاریکه باشد از قرار شرایط ذیل درج و شایع میشود : اعلانیکه در متن اخبار از یکبار تا به پنج بار نشر و شایع شود بر سر هر سطر ۱ يك روپیه کابلی و اگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند فی سطر يك قرآن یعنی نیم روپیه کابلی اجرت گرفته میشود اعلانیکه درین ورق وقایه درج شود از یکبار تا به پنج بار فی سطر يك قرآن یعنی نیم روپیه کابلی و اگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند فی سطر سه شاهی اجرت گرفته میشود . طول سطر يك ستون اخبار ما ( ۳ – اینچ – ٤ – سوت ) میباشد .


سال دوم
شماره ۱۸

سراج الاخبار افغانیه
١٣٢٩

فهرست مندرجات

سیاحت غزنین
کوائف آغاز عزیمت تا به انجام عودت اعلیحضرت همایونی و بیان مزارات پرفیوضات المزنین

حوادث داخلیه
عزیمت و عودت موکب سعادت موهب اعلیحضرت همایونی — دربار معالی بار یوم سه شنبه ۲۰ جمادی الثانی سنه ۱۳۳۱ در سلام خانه عام — مواصلت نائب الحکومه قندهار بدارالسلطنه کابل — مواصلت حاکم کلان سمت جنوبی بدارالسلطنه کابل — حوادث خوست و منگل — غزل — جرنیل اردوی هرات — دزدی — وفات شهزاده روح الله خان فرزند دومین جناب معین السلطنه صاحب.

حوادث خارجیه
احوال سیاسی با انتقاد — حکمت مفاد اعلیحضرت سراج الملة والدین پادشاه معظم افغانستان در خصوص محاربه بلقان — وفد طبی هند در قسطنطنیه از اخبار کامرید — يك خطابه اصبحت — الگز عبرت آمیز بر لوحه های مقتولین مسلمانان ترك — جنگ بلقان تدابیر اسعد پاشا — سازشی — روسیه — مسئله البانيا — جنگ بلقان و بی صبری استریا — ايضاً جنگ بلقان — وضع ايطاليه — ايضاً جنگ بلقان — ترجمه اخبار مدنیه در بی اعتباری خبرهای با بو تیر — امداد روسیه برای مانتینگرو — حب الوطنی افاغنه — معاهده ترکی با انگلیس — معاملات ایران — استقلال مجاهدین طرابلس.

مقالات فنیه
ا فن زه، ولوزی یعنی طبقات الارض — حرارت.

ادبیات
( غزل )

ناموران زنان جهان

علم ثروت ملل

فاجعه های پاریس

یاد آوری

تصاویر
( در مسابقه فن عکاسی )
ذات شوكت سيات اعلیحضرت پادشاهی با ذوات خدمتکاران معیت شاهانه شان در خرما باغ نواحی جلال آباد — از منظره های شکارگاه ذات اعلیحضرت پادشاهی در جنگل جلال آباد سواری فیلها شکار میفرمایند — بلغاز و حتی یکبناه بیچاره را دست میبندند دو نفر بیچاره بیگناهی را دست بسته برای دار کشیدن میبرند — یکبناهانیکه بجز مسلمانی دیگر هیچ گناهی ندارند بریش خندها و حقارتهای وحشیان بدار کشیده شده اند — دیگر منظره شکار گاه جنگل جلال آباد — منظره يك حصه از باغ استالیف که از کوه پایه های خوش آب و هوای کابل میباشد — قصر شهر آرا که یکی از قصرهای عالی پادشاهی دارالسلطنه کابل میباشد.


اعلان

( شرایط اشتراك سراج الاخبار افغانيه )

( سراج الاخبار افغانيه ) نخستین اخبار یست که در مملکت پرفیض و برکت افغانستان بسایۀ فیوضات عرفان پروری اعلیحضرت بادشاه مقدس مهربان مانو در دارالسلطنۀ محروسۀ کابل به انتشار آغاز نهاده است . مقصد و مسلك این نامۀ گرامی بیداری و آگاهی اهل وطن مقدس ماست براحوال عالم ، وحب دولت و وطن ، وتوجه بسوی عز وفن ، دینی ، سیاسی ، ادبی ، اجتماعی ، فی يك اخبار فواید نثاریست که در صفحه های معدود فواید غیر محدودی مندرج دارد . ( سراج الاخبار افغانیه ) از هموطنان عزیز خود چشم امید آنرا دارد که چون این اخبار یگانه اخبار وطن عزیز مقدس شان شمرده میشود میباید که يك توجه خاصی و يك هوس مطالعۀ باخلاصی بوی او عطف نمایند ، اداره در باب اشتراك مشتركين كرام بنهایت درجه ارزانی و آسانی را مرعی داشته ، و برای خوبی مضامین مندرجه و خوبی کاغذ و حسن طبع و درج تصاویر فدا کاریهای بسیاری بکار برده ، و تجارت را کمتر منظور داشته است در شوقت در ماه دو بار یعنی در غره و پانزدهم هر ماه نشر میشود امید است که در آینده هفته وار بشود ـ و آنهم به همت دانشوران معزز هموطن منوط است زیرا هر قدر که تعداد مشتركين كرام ، ورغبت خوانندگان عظام بیفزاید ، البته در ترقی او نیز خواهد فزود . قواعد اشتراك از قرار ذیلست :

در دارالسلطنۀ کابل قیمت یکساله اشتراك آن ۸ هشت روپیه کابلی — ششماهه آن ٥ پنج روپیه کابلی ، در ولایات داخلۀ دولت علیۀ افغانستان یکساله ١٤ چارده روپیه کابلی — ششماهه آن ۸ هشت روپیه کابلی ، در ممالک خارجه چون هند وایران و ترکستان روسی وممالك عثمانی و اوروپا یکساله ١٠ ده روپیه انگلیزی — ششماهه ٦ روپیه انگلیزی .

( اسامی وکلای ما در خارج )

در پشاور جناب میرزا غلام حیدر خان سررشته دار داکخانۀ دولت علیۀ افغانستان ، در مشهد جناب عبدالله خان کاردار تجارت دولت علیۀ افغانستان ، در بخارا جناب حاجی غلام نبی خان مامور فروش پوست قره قلی ، ذوات گرامی که در ممالک خارج افغانستان آرزوی اشتراك اخبار ما را داشته باشند بهر يك ازین وکلای ما چون وجه یکساله یا ششماهه اشتراك را بفرستند و از طرف وکیل ها به اداره اطلاع برسد از همان وقت اخبار ما بهمان آدرس و عنوانی که داده باشند جاری میگردد ، آدرس و عنوان واضح و روشن نوشته شود . يك طلای پوند انگلیزی ١٥ پانزده روپیه کلدار است .


شماره (١٨)
سال دوم
صحيفه (١)

مدير و سَر مُحَرِّر
محمود طرزی
الادارةُ و المَطبعة
در ماشينخانه دار السلطنة ( كابل ) همه امورات تحريريه به اداره خانه بنام مدير فرستاده ميشود قيمت يك نسخه آن در كابل يك عباسى است.
تاريخ شمسى ١٦ جوزا ١٢٩٢

سراج الاخبار افغانستان
۱۳۲۹

نگران
اينك آغاسى مدعى حضور اعليحضرت همايونى
على احمد
قيمت ساليانه
در دار السلطنه كابل ۸ روپيه كابلى
در اطراف داخله مملكت با اخراجات داك ١٤ روپيه كابلى
در خارج مملكت با اخراجات داك ١٠ روپيه انگليزى
هر پانزده روز يكبار نشر ميشود

تاريخ عربى يكم رجب سنه ١٣٣١
تاريخ انگريزى ٩ جون

درين اخبار از حوادث داخليه وخارجيه وبسی مقالات مفيده درج ميشود

ذات شوكتمآب اعليحضرت پادشاهی
( با ذوات خدمتگاران معيت شاهانه شان در خرما باغ نواحى جلال آباد )


صحیفه ۲ شماره ۱۸ سال دوم

❉❉❉❉❉❉❉❉❉
( سیاحت غزنین )
❉❉❉❉❉❉❉❉❉

در شماره ۱۷ خود در ذیل حوادث داخله کیفیت مراسم دربار یوم سه شنبه ۲۹ جمادی الاول سنه (۱۳۳۱) را در قید تحریر آورده، و از بعضی افادات حکمت آیات اعلیحضرت بادشاه ترقیخواه حقایق آگاه با دانش و دین خود بیان نموده بودیم. در انروز مسعدت اندوز این مدیر ومحرر عجز کمتر، وعبد احقر با خاک برابر شاترا نیز به التفات جهاندرجات همایونی مظهر فخر و شرف فرموده سعادت اندوزی همرکابی معیت شاهانه را درین سفر خیریت اثر اراده و فرمان نمودند. بنابرین خواستم که کیفیت این سیاحت پر سعادت را سر لوحه افتخار این شماره خود ساخته از آغاز عزیمت تا به انجام عودت یکان یکان مشهودات عاجزانه ام را در قید تحریر بیارم.

یوم جمعه ۹ جمادی الثانی بوقت عصر از طرف ایشیک آقاسی حضوری حضور اعلیحضرت پادشاهی جناب نیک محمد خان یک قطعه تذکره رسمی خبری رسید که صورت آنرا عیناً در نجا میشکاریم: ( عالیجاه مشفق محترم محمود بیک خان مدیر سراج الاخبار افغانیه را حفظه الله تعالی یوم شنبه ۱۰ ماه حال بساعت ۹ صبح بلباس رسمی سواری در ارک مبارک حاضر شوید که بسواری عرایه موتر لیموزین که نگران آن محمد ولیخان است همرکاب اعلیحضرت والایه غزنین خواهید رفت فی لیل جوده جمادی الثانی سنه ۱۳۳۱) ( نیک محمد )

بعد از رسیدن این تذکره حاضری سفریه خود را دیده یوم شنبه بوقت و ساعت معین در ارک مبارکه حاضر شدم. عرابه موتر لیموزین مهیای حرکت بود. دیگر عرابه ها نیز آماده و حاضر بودند. عرابه های موتریکه جمعیت و همرکابی ذات اعلیحضرت شاهانه حرکت کرده اند. و ذواتیکه بهمرکابی همایونی دران موترها سر افراز بوده اند از قرار فهرست ذیل است :

(۱) — در موتر سواری خود ذات اعلیحضرت شاهانه : مصاحب خاص ذات اعلیحضرت بادشاهی سردار محمد یوسف جان . نائب سالار حضور جناب سردار محمد نادر خان . ایشیک آقاسی نظامی جناب محمد سلیمانخان .

(۲) — در موتر نمبر اول (۳۸) اسپه حضور که بصورت احتیاط موتر اعلیحضرت همایونی را پیرو میباشد : محمد یعقوبخان غلام بچه خاص . سکندرخان غلام بچه خاص .

(۳) — در موتر سواری ذات عالی جناب معین السلطنه صاحب معظم غیر از خودشان : برادر کوچکشان سردار محمد کبیر خان . و مأمور خصوصی دائره عالی صاحبزاده خواجه جان .

(٤) — در موتر سواری عالی جناب عین الدوله صاحب مکرم غیر از ذات عالی خودشان : محمد اسحق خان غلام بچه خاص ، داکتر عبد الحلیم خان .

(٥) — در موتر لیموزین : محمد ولیخان سر جماعة غلام بچه های خاص ، خود این بنده حقیر، محمد شریف خان غلام بچه خاص، صالح محمد خان آبدار باشی، حاجی ملک خان غلام بچه خاص .

(٦) — در موتر نمبر (۲) : مصاحب خاص ذات اعلیحضرت بادشاهی سردار محمد آصف خان، نائب سالار عند عما کردار السلطنه و کوتوالی جناب محمد نعیم خان . ایشیک آقاسی ملکی حضور اعلیحضرت همایونی جناب علی احمد خان ، ایشیک آقاسی خارجه جناب محمد عزیز خان ، سر سر اوس جناب محمد هاشم خان، رکاب باشی جناب شاه ولیخان .

(۷) — در موتر نمبر اول شرکا : جناب سردار غلام علیخان . جناب محمد یونس خان برگد غند عساکر اردل. ایشیک آقاسی حضوری حضور اعلیحضرت همایونی جناب نیک محمد خان ، سرخان اسپور جناب محمود خان ، جناب عطا محمد خان . امین المعادن جناب میر غلام محیی الدینخان .

(۸) — در موتر بزرگ شعبان که یک نوعی از ترام ریل میباشد ۳۰ نفر خدمه و عمله حضور .

(۹) — در موتروین : سی نفر عساکر خاصه حضوری از سواری سراوس ورکانی .

اینست عرابه های موتریکه از ارک مبارک از ساعت (۹) تا ساعت (۸) ی همدیگر جمعیت سراسر سعادت اعلیحضرت همایونی همرکاب حرکت نموده اند. عرابه موتر ذات عالی فخامتهاب نائب السلطنة صاحب افخم از دائره عالی فخیانه خود جناب عالی با افراد معیت شان عزیمت کرده است . اول موتریکه حرکت نمود لیموزین بود که از ساعت ٦ ده دقیقه گذشته از دروزاه باغ ارک مبارکه خروج نمود . حوضه خوش هوا و پر آب و درخت ( چهاردهی) را که یک نمونه بهشت برین شمرده می شود بیک سرعت برق مثالی مرور نموده ، و اراضی ارغنده ، و وادیهای لطیفه میدان ، و تپه ها و نشیب و فراز های قلعه قاضی ، و شش گاو وردکستان و غیره را بسرعت طی مکانی قطع نموده بساعت دو و نیم بچه روز در جوار قلعه غزنین در پیشگاه زیارت مقبره حضرت خواجه ملک یار پرنده ) رحمة الله علیه به انتظار تشریف فرمائی عرابه موتر سواری اعلیحضرت بادشاهی همه موتر های پیشتر رسیده کی توقف نمودند . بعد از چند دقیقه عرابه موتر شوکت مظهر همایونی مواصلت نموده همه عرابه ها در پی عرابه شاهانه روانه غزنین گردیدند .

در پیشگاه باغیکه مطرح خیمه گاه اعلیحضرت همایونی اتخاذ شده بود عساکر پیاده و سوار و طوپچی موجوده نظامی غزنین صف بسته احترام بودند و بغیر طوبهای متعدد مراسم سلام شاهانه را ایفا نمودند. خیمه گاه شوکت احتوای همایونی بر صده بزرگ