صفحه ۱۳ سال دوم شمارۀ ١٤

و چون جهات ورود بادها را یکبار شانزده جهت تقسیم کردند بعد ها میانه های این شانزده را نیز یکیک جهت دیگر اعتبار کرده اسم اثر ( گرنه ) میشود پس مجموع جهات ورود بادها را سی و دو جهت اعتبار کرده ازانقرار احوال جهات بادها را بخود معلوم میکنند !

( خاتمه )

اینستکه تا بدینجا در خصوص [ باد ] معلوماتی که بر قارئین کرام عرضه نمودیم از چند کتب و رسائل بسیار معتبر حکمیهٔ زحمت بسیار از لسان عثمانی بلسان فارسی ترجمه نمودیم . و از برای استفاده قارئین کرام تعب فکر ، و مشقت ذهن خود را که در راه تحریر و تقریر و ترجمه و تطبیق آن اجرا نموده ایم هموار ساختیم . و امید داریم که در خصوص کیفیت باد در منتج کتب حکمهای جدید ازین واضحتر و پیشتر معلومات حاصل نشود .

اما این يك را نیز عرض کنیم که هر يك از فنون عالیه در حالتیکه به بعضی منابع معاونت میرسانیدند و فن مته اور لوژی نیز تا محال تنها بريك معاونت صنعت کشتیبانی منحصر مانده بود اما بعد از انکه کشت و گذار سیاحت روى هوا بواسطة [ بالون ] مرانسانهای اینتزمار مکشوف گردید ارباب بالون ، یا انکه ( سیاحان روی هوا ) دانسته از همه زیاده تر همین فن مته اور لوژی وعلى الخصوص شعبهٔ [ احوال بادها ] خیلی معاونت میرساند و موفقیت گوناگون در استقبال وعده میدهد که این کیفیت را مادر آینده انشاءلله شرح وبسط بسیاری در تحت عنوان [ بالون ] مینگاریم حالا از احوال باد بهمینقدر سخن اکتفاورزیده ختم کلام میکنیم و انشاءلله در خصوصات سائره حکمت طبیعی و مته اورلوژی بقیه نیز در محال مناسب سخنها خواهیم راند والله اعلم بالصواب

انتها
از حوادثات طبیعی و جغرافیای ماربی ورسالهٔ فرق انبار بالترجمة والتطبیق به تحریر آمده است

ادبیات

چار بیتی
در موسمهای اول بهار که دامانهای کهسار لاله زار ، و تپه ها سبزه زار میگردد، مردمان شهر عزیز ما که چار پنجماه را در زیر صندلیها از دست برد سرما به افسرد کی بسر می آورند رفته مانند مرغان در قفس مانده که پر وبال بگشایند بر کوهای خواجه صفا و آسامایی، و تپه های مرتجان و بی بی ماهر و برآمده هواهای تازه وطن را فرو می برند. و بر سبزه زارها می چند، و بپای درختان ارغوان می غلطند، و آبهای خوشگوار چشمه سارها را مینوشند و گلهای شکوفه را میبویند و بر نعمت آزادی و استقلال و مان خود شکرانه ها می سرایند .

بعضی خوش آوازهای كوچك و بزرك وطني توا ، به نغمه های مجازی ادای صفاهانی صدا ، به آهنگ های مخالف راستی چا ، مانند باربد نهاوندی مأوا در هر دو گاه پگاه و مسا بلکه در هر روز سه گاه و چهار گاه ، در مقامهای لطیفتر از نسیم صبا ، قانون محبت وطن باصفا ، جنك اتحاد و امتزاج را به بربط دلها زده و شهباز شهنازی صدق وصفا رباب و داد را نواخته ( چار بیتی ) نام نشنیده های عاشقانه را می سرایند که این چار بیتی ها در اصل مرکب از چار مصرع است ولی چار بیتی زیبا نزد شده است برای نمونه یک دو چار بیتی وطن خود ما را درینجا لطیفه عرض میکنیم :

مسلمانان به بینید شب چه وقتست
که بلبل مست و شیدای درخت است
که بابیل می برد شاخی شاخی
جدایی مادر و فرزند چه سخت است

دیگر

مسلمانان درین شهر شمایم
غریب و بیکس و بی آشنایم
چلم بر کن بده بهر مسافر
که امشب اینجا و فردا کجایم

يك صباح پر انشراح لطیفی بود . خواستم یکقدری صحرایی شوم . با ندیم صبحدم همدم شده راه دامانرا گرفتم ، دامان مرا بچمنزاری رسانید که از یکطرف کهسار ، از یکسو آبشار از دیگر جهت چمنزار ، از دیگر طرف درختان شکوفه باری پدیدار بود .

آسمان صاف ، هوا لطافت اوصاف بود . نوکهای اشجار بلند چنار سفیدار را که نفس مسیحادم فصل ربيعي بيك رنگ


شماره ١٤ سال دوم

بسته نی دلفریی مزین ساخته بود فلم زرین رقم شمايات شمس شاهد وبرنك بمثال ، از تمثيل دو تمثال را بيك مثال ناز خاوری تو به طلاکاری ابتدا نموده بود ! غنچه های شکوفه ها استغنا دارد ! مانند دهنهای اطفال شیرخواره خوارشه مینمود که برای مکیدن عظیم تویی : جليل تويى الله !!! ..... شیر شیای حیات بخشای دایه زنده گی مایه آفتاب جهانتاب لحظه در دریای استغراق غوطه خوار كرداب حيرت بودم كه دفعة اول به اول به باز شدن رخ نهاده بود ! سبزه های نورسته کنار حال اسف اشتمال ( عالم اسلام ) در پیشگاه نظرم مصور کردید، جو پیار آنقدر بر طراوت بود و چنان یک رنگ سراسر لطافتی از ان استفراقم در ربود و در یک بحر حضرت واللى عر قاسم نمود. داشت که جو پیار نیز بران لطافت حیران مانده و آب خود را افکارهای چه بودیم، وجه شدیم ها، و تصورهای آیا چه باید به آئین: عکاسی تحویل داده متصل بگرفتن عکس آنها کوشش کرد، و چه خواهد شدها ؟ حواس خمسه ام را در محفظه دماغم میورزید اگلهای خود روی لاله ، وختمی و خبازی و غیره در زیر چنان تضییق و فشاری در آورد که مانند تطبیق یافتن برنگهای مختلفه بسیار خوش تماش خودشان اطراف را مینا کاری دیگهای بخار انجنها كه از يك مضيق توله آسایی صغیرها برارد : عجیبی نموده بود ! قطره های شبنم روی کلها و سبزه ها را شعاعات شمس تو طلوع بهاری برنگهای بوقلمون جواهر نمون قوس فرحی ، چنان یک درخشنده کی بخشیده بود که پروانه های کفته فغانها بر کشیدم ، عکس صدای ولوله انگیز حسرت رنكارتك ، ومرغ كان كوچك خوش آهنك و بينايانه و مشتاقانه انتهایم این چند ( چار بیتی ) ذیل را تشکیل نمود ، پیادکار برانها طوافهای عاشقانه مینمودند و باده های زلاله را از پیالهای احباب گذاشتم : لاله پسر میکشیدند و سر مست نشاء و سرور گردیده نغمه سرای مدابع حضرت سلطان بهار میکردیدند ! درین موقع روح افزا در پای يك نو نهال بکه و تنها نشستم . و در لوحه های مناظر مختاره طبیعت تصور بستم . یکباره زمینی دیدم که از يك آب آبیاری میشود ، و تابش شمس بيك سان بوان میتابد. هوای نسیمی بيك سان بران میوزد . باغبان بيك و تیره بران میکوشد. ولی يك درخت سیب، دیگری ناك . آن یکی آلو ، آن دیگری آلو بالو بار میدهد ! بلی ، بلی ؟ قلم معجز رقم صنع صالح بچون هيچ يك دو نقشی را بيك رنك و هيچ يك دو صورتی را بيك اورنك نمیکشد ! مجدد امثال آن

آه اسلام !

– ١ –
مسلمانان شما بیدار بودید به بیداری جهانی را گرفتید
بعلم و صنعت عدل و مساوات همه روی زمین احیا نمودید

– ٢ –
مسلمانان کجاشد اخوت تان پریشان شد چرا جمعیت تان
شما بودید همچون جسم واحد نفاق و تفرقه شد صنعت تان

– ٣ –
مسلمانان بیابیدار گردیم بکار خویشتن هشیار گردیم
بدور و پیش خود چشمی کشائیم زغفلتها بعبرت بار گردیم

فاجعه های پاریس
( ما بعد از شماره ( ۱۳ ) سال دوم )

- بلی یکی از دوستان من شهرت و اقتدار شمارا بمن مدح و ثنا کرده است. - اثبات بتوانم خود را خیلی بختیار مینمارم .
- ممنون و متشکر شدم افندی من آیا نام آن ذات خبر خواه خود را پرسیده میتوانم ! - مهم امید میکنم که اثبات بتوانید .
- آن ذات آرزو کرده که نامش گرفته نشود . - چنان معلوم میشود كه يك زاچه داشته باشید !
- چون چنینست منهم نمیپرسم . ذاتاً صنعت ما همچنین اقتضا میکنند که از ادرار مشتریهای خود چیزی نپرسیم . و ازین است که الحمدلله تا بحال هیچ بدی ندیده ام . - بلی، همچنین یک چیزی ، آیا شما زنان شکم داری که میزایند در نجا به اجرت میزاانیدی ؟
- بلی ازین خاصیت شما نیز معلومات دارم . حتی محض از همین سبب بشما مراجعت کرده ام . - بلی صاحب من ، هم به آنها بحسن صورت خدمت میکنم . یعنی اگر دقت و اعتنای که در باب زاچه های خود بکار میبرم بعنوان ( مادرانه ) توصیف کنم جادارد .
- اگر لیاقت خود را به این امن و اعتمادی که در حق من پیدا کرده اید - آیا اتاقهای مناسب دارید؟
- مناسب هم سخت صاحب اتاقهای ما خیلی مکمل و همه لوازمات راحت زاچه ها را جامع است . در خصوص اداره خانه ما با همه اقران و امسال خود بصورت غالبانه رقابت میکنند .
- آیا این اتاقها را دیده میتوانم ؟
- چرا دیده نمیتوانید ؟ بفرمائید که شما را نشان بدهم .
- مادام آمو به طور مغرورانه در پیش روی مسافر خود افتاده


شماره ١٤

صحيفة ١٥
سال دوم

خانه از قول صايب
من نميگويم زبان کن با تفکر سود باش
ای زفرصت بخیر در هر چه هستی زود باش
ده افغانان كابل في ١٥ ربيع الثاني سنه ١٣٣١

غزل
١
مسلمانان زمین و کان و هم آب
شما را هم عطا کرده است و هاب
چرا آندیگران زین نعمت حق
فوایدها گرفتند و شما خواب

٢
مسلمانان خدا باران ببارد
طلا و نقره مرکز حق نیارد
طلا و نقره و هم آهن و فهم
شما را هست لیکن سود نارد

٣
مسلمانان اگر دنیا جحیم است
زبیر کافران دار نعیم است
گزاریدش به آنها و بگوئید
طلا معبود کفار الثیم است

٤
مسلمانان اسف بر حاله مایان
کم بهر زردهیم هر چیز ارزان
ولی کوئیم دنیا نیست از ما
بود مخصوص دیگر نوع حیوان

٥
مسلمانان شما قر آن بخوانید
به رمز در آن فرقان بدانید
که وارث کرد او مردان صالح
زمین را و جهان که نار دانید

٦
مسلمانان عباد صالحین کیست
بغیر از مؤمن خالص دگر چیست
جان اهل صلیب و بت پرستان
شود وارث شما را غیرتی نیست

٧
مسلمانان بیاموزید عرفان
گذارید این همه بطلان و حرمان
میا سائید یک دم زود بوئی
بی علم و هنر تاچین و ژاپان

مجين گل و گلزار بی اتفاقی
بدل میخاد خار بی اتفاقی
نیتی ذکر روی اقبال هرکز
حذر کن از ادبار بی اتفاقی
خار بدی دارد این می در آخر
متومت و شار بی اتفاقی
دلا بر کن این نخل از باغ سینه
که حسرت بود بار بی اتفاقی
ندارد مجز زهر دارو فروشش
مرد سوی بازار بی اتفاقی
زیانت سودش حذر کی حذر کن
نگردی دکاندار بی اتفاقی
برین بوی رسوائی آید زمشکش
چه خواهی زعطار بی اتفاقی
هلات آیدش مور چون بر برآرد
نگردی هوادار بی اتفاقی
نمیداندش هیچ افسونگر افسون
چگویم من از مار بی اتفاقی
غم و رج و افسوس و در دو خجالت
بود حاصل کار بی اتفاقی
حمد کینه و حقد و بغض و عداوت
تمامیت آثار بی اتفاقی
ایا اهل اسلام و دین آنها فی
مسلمان و اظهار بی اتفاقی
مسلمان بي انه في جه لازم
مسلمان و اطوار في اتفاقی
مش کی خشی آه مستغنی اکنون
چه حاصل از گفتار بی اتفاقی
دلم سوختی بس کی آتش زبانی
مگر دیگر اشعار بی اتفاقی

اور ادر یکی از اتاقها نیکه پیش ازین حال و شان شان وصف شده بود مادرم در چشمهای مادام آنغو از نحن موسیو شعله حرص داخل نمود .
و طمع درخشیدن گرفته گفت :
مادام آلفو در حالی که منتظر این بود که موسیو اتاق را خیلی حالا خواهید دانست که من حسان یک زنی هستم صاحب من موافق یافته اظهار ممنونیت نماید موسیو گفت :
بفرمائید. برای خشنود ساختن شخصی که می خواهید بیارید وای : اینهم اتاقی است ؟ در چنین اتاق آیا کدام زاده اتاق مخصوصه خودم را تخصیص میکنم . که شما هم بلا شبه آنرا خوابانیده میشود؟
خواهید پسندید .
لیهای خود را زیر دندان گرفته ) بسیار مشکلیسند
اتاق مخصوصه خود مادام آلفو نیز مانند صالون آن مفروش شده معلوم میشوید صاحب.
يك اتاق بود. و چون ازان بهتر اتاق در خانه مادام آلفو امکان وجود نداشت اکتفا کردن به آن یک امر مجبوری مینمود ...
مادام آلفو بيكوضع غالبانه گفت :
مشکلی ندی برای من نیست . من اگر ازین بدتر اتاق هم جان ۲ آبادرین اتاق هم چیزی گفتگوی دارید صاحب من؟ باشد در ان اقامت کرده میتوانم ، اما زاچه را که بدست اهتمام شما بسیار خوب ! این اتاق را میگیریم ، آیا میتوانم که بدانم که آرا تسلیم کردن میخواهم بسبیکه در جاها و خوابگاههای بسیار در پنجاب چه شرایط بیان میکنید ؟
مكلف عمر گذرانیده انیچنین اتاق را طویله میشمارد. دیگر اینکه آیا چنه زدن و کوتاه کردن میخواهید ؟
من چون از ان ادمانی نیستم که از مصرف پیسه چندان اندیشه کنم
از اثرو مقابل یه تیکه میدهم چیز خوب و مناسبی میخواهم .

باق دارد


صحیفه ١٦
شماره ١٤

ناموران بان جهان
( ما بعد از شماره (۱۳) سال دوم )
فرستاد که (آقابیگی) را بیارد. مشار اليها چون زنی عاقله بود و میدانست که قره یوسف دشمن خاندان اوست با غلامان خود مسلح شده ترکمانها را بگرفت و سرهای شانرا بریده نزد میرزا (شاهرخ) فرستاد، شاه رخ تشکر نامه به آنها یکی نوشته در عنوان این شعر عربی را نگاشته است :
ولو كان النساء بمثل آغا
لفضلت النساء على الرجال
یعنی اگر همه زنها مثل آغا یکی میبودند بهمه حال زنانرا بر مردان افضلتر میدانستم.

آقابیگم :— از زنان ادبیه (هرات) میباشد که صاحبهٔ طبع موزونی بوده است. این شعر ازوست :
آه از ان دامی که دارد رشتهٔ جان تاب از و
وای از ان لعلی که هردم میخورم خوتاب از و

آی ملك :— دختر ابراهيم بن خليل بن محمود و همشیرهٔ شیخ جمال الدين شرعی ست که محدثه و همعصر محدث مشهور ( ابن حجر عسقلانی ) بوده ، و با ابن حجر ملاقات و محادثه نموده در تاریخ ۸۱۵ هجری وفات یافته است.

( حرف الف مقصوره )

ابال :— يك زن موهومه یست که شیخ ابو علی ابن سینا در اشارات خود در فصل ( مقامات العارفين ) قصهٔ ( سلامان و ابسال ) را ذکر کرده است و محقق طوسی شرح و توجیه آن را بیان کرده و در اسباب بدعی حکایات مصنوعه حکایت کرده است که ابال نیز از زنان موهومهٔ ان حکایات مصنوعه میباشد.

ابنة الحس :— دختر حس بن حابس الآزادی میباشد که از حکیمات وداحیات بیات عرب جاهلیه بود ضرب المثل های بسیاری ازو روایت شده است. نام اصلیش (هند) بود که انشاءالله در حرف (ها) از ان بحث میشود.

ابنة عقيل :— برادرزادهٔ حضرت على كرم الله وجهه ودختر حضرت ( عقيل بن ابيطالب ) رضى الله عنه است که از فصحای زنان ال هاشم میباشند. اصل نام علیه شان معلوم نیست و به ( ابنه عقيل) معروفه میباشند. این سه فرد عربی ذیل از اشعار مبارکه شانست که در لوم و توبیخ یزید و اعوانش در هنگامی فرموده اند که با عنوان اهل هاشم قافله پریشان و مظلومان سادات اهل بیت رضی الله عنهم را در خارج مدینهٔ منوره استقبال کرده بودند :
( باقی دارد )

علم ثروت ملل
( ما بعد از شماره (۱۳) سال دوم )
هر شعبه آن جدا جدا تقسیم شده و بهر شعبه آن جدا جدا اشخاص همه فکر و حواس خود را متوجه کرده يك مهارت و ملکهٔ زیادی در ان شعبه پیدا میکنند که به اینصورت دایره هر شعبهٔ علوم جدا جدا وسعت پیدا کرده سر از نو بر دیگر اقسام متعدده تقسیم میشود. مثلا در فن طبابت می بینیم که بعضی در امراض چشم ، و بعضی در امراض گوش و بینی و حلق و بعضی در فن ولادت ، و بعضى فن جراحی زیاده تر کوشش ورزیده، و در همان شعبهٔ اختصاص پیدا کرده دامان وسعت علم ، و ميدان ترقی آن خیلی از خیلی فراخی گرفته به احتیاج اهالی زیاده تر خدمت میکنند و نیز علم طبابت روز بروز پیشتر میرود.
بناءً عليه در هر مملكت همانقدر که مدنیت ترقی بکند. اعمال مختاره یعنی کارهای رقم رقم نیز تشعب کرده قاعدهٔ تقسیم اعمال نیز بهمان نسبت تراقی میگیرد.
حالا بیایم بر قاعدهٔ تقسیم اعمال از جهت تعلق آن به جمعیت انسانها : اولا این را بگویم که اقليم ، وحاصلات ، وقابليت ، و استعداد هر مملكت را حضرت خالق عظیم الشان بيك رنگ ويك رقم خلق نفرموده، بلکه هر جا بنا بر مقتضای طبیعت از همدیگر فرق دارند، و تأثيرات ارض وهوا در هر زمين ومأوا جدا جدا صورتها واقع شده است. و هر قطعهٔ زمين كانها وجنكلها ونباتات، وحيوانات مخصوصهٔ جدا گانه را مالك ميباشند. غير از بنها استعداد، و قابلیت و احتياجات اهالی هر مملكت نيز رقم رقم است که بنا برین سبب ها تقسیم اعمال ، درمابين ممالك مختلفه طبعاً جاری میشود. و هر قوم و هر ملت و هر مملكت بسايهٔ قواعد تقسیم اعمال از فایده ها و قابلیتهای همدیگر بهره ور شده میتوانند.
پس به اینصورت هر مملكت کم و بیش بدیگر مملكتها محتاج است که چون به حقیقت نظر کرده شود مسئله ( تجارت ) نیز در مابین پیدا میشود.
باقی دارد

اعلان
کتابهای فارسی - انگریزی - اردو - گورو مکنی -- بهاشا و غیره برای تعلیم ابتدایی فروش میرسد.
( بالکرشن دازی سر مدرس مدرسه اهل هنود نمبر ۲ )
در شور بازار کابل

همه مقاله هائیکه دسخط ندارد از طرف مدیر و سر محرر تحریر یافته
محمود طرزی
در چهاپ خانهٔ حروفی دار السلطنه کابل طبع گردید


( ا ) __________ (الان )

كتب دار التاليف بيت العلوم حبيبيه

شماره اسم كتاب قيمت كيفيت
۱ رسالهٔ اول دینیات یک عباسی درین رسایل مسایل عقاید و اعمال دینیه بعبارت آسان و روشن نوشته
۲ رسالهٔ دوم دینیات پنج شاهی شده و از کتب معتبرهٔ عقاید اهل سنت و جماعت وفقه شریف انتخاب
۳ رسالهٔ سوم دینیات یکقران شده است
٤ سراج العقاید حصهٔ اول سه شاهی
٥ سراج الفقه حصهٔ اول دو عباسی مسائل فقهیه و احادیث اخلاقیه برای درجهٔ وسطیه زبان عربی نوشته شده
٦ سراج الفقه حصهٔ دوم ده شاهی
۷ سراج السیر احوالات حضرت سیدالسادات یکروپیه حالات حضرت رسول مقبول از ولادت تا وفات بالموجز اجمال از کتب سیر و تایخ انتخاب شده
۸ رسالهٔ علم طبیعیات چهار عباسی مقدمات ابتدائی فلسفهٔ طبیعیات از انگریزی ترجمه شده و اصطلاحات معرفی نوشته شده است
۹ سراج الحساب حصهٔ اول دو روپیه برای تعلیم حساب درجهٔ سیانیه از کتب معتبره انگریزی ترجمه شده و به اوزان و سکوکات افغانستان حل مسایل شده است
۱۰ تحریر اقلیدس فارسی اول و دوم روپیه بقرار قواعد جدید از اقلیدس انگریزی ترجمه و انتخاب شده و سوالات
۱۱ ایناً سوم و چهارم دو روپیه هر مقاله علیحده به آن الحاق یافته
۱۲ مرآة الارض مختصر جغرافیهٔ دنیا یکروپیه مختصر جغرافیهٔ دنیا می باشد
۱۳ احسن القواعد (صرف و نحو فارسی) یکروپیه قواعد صرف و نحو فارسی میباشد
۱٤ قاعدهٔ فارسی بطرز جدید ( برای امجد خوانان ) يك ستار الفبای مخصوص زبان فارسی میباشد
۱٥ رسالهٔ ضرب زبانی ( برای تعلیم ابتدای حساب ) پنج پیسه برای تعلیم حساب درجهٔ امجدیه تألیف شده
۱٦ کتاب اول فارسی یک عباسی
۱۷ کتاب دوم فارسی پنج شاهی ضروریات اخلاق و عادات حسنهٔ مفیدهٔ اطفال از کتب معتبره انتخاب شده
۱۸ کتاب سوم فارسی دو عباسی

المشهر یکی از اعضای دارالتالیف بیت العلوم حبیبیه ( حقیر عبدالرب )


( کتاب سال اول سراج الاخبار افغانیه )
( با جلد اعلا)
و دو کتابچهٔ ( علم و اسلامیت ) و ( آیا چه باید کرد؟ )
( با جلد اعلا)
در اداره موجود است . آرزو کنندگان خریداری کرده میتوانند
قیمت همه (٢٥) پست و نصف روپیه کابلی

سیاحت بر دورا دور کرهٔ زمین
بهشتاد روز
کتاب ناول یعنی افسانهٔ طرز جدید بسیار شیرینست که هم افسانه میشنواند ، و هم علم می آموزاند در دکان ملا غلام محمد تاجر کتب متصل مدرسهٔ شاهی بقیمت (۲) دو روپیهٔ کابلی بفروش میرسد .

( شرایط درج کردن اعلانها )

سوداگرانی که مال تجارتی ، وصنعتگرانی که صنعت خود شانرا در سراج الاخبار افغانیه اعلان و اشتهار کردن میخواهند . و یا دیگر هر رقم اعلان و اشتهاریکه باشد از قرار شرایط ذیل درج و شایع میشود :
اعلانیکه در متن اخبار از یکبار تا به پنج بار نشر و شایع شود بر هر سطر ١ يك روپیهٔ کابلی و اگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند فى سطريك قران يعنى نيم روپیهٔ کابلی اجرت گرفته میشود اعلانیکه درین ورق وقایه درج شود از یکبار تا به پنج بار فى سطريك قران يعنى نيم روپیهٔ کابلی و اگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند فى سطر سه شاهی اجرت گرفته میشود . طول سطريك ستون اخبار ما (۳ – اينچ – ٤ – سوت ) میباشد


شماره ١٥
سراج الاخبار
۱۳۲۹
سال دوم

فهرست مندرجات

ليله جشن ولادتى اعليحضرت همايونى — مجلس جشن ليله پر سرور سعادت نشور در دالان بزرگ سلام خانه عام دارالسلطنه كابل — قصيده تهنيت

حوادث داخليه — مراسم جشن مسعود سالگره همايونى در جلال آباد — تشريف آورى حضرت فخامت پناهى جناب نائب السلطنه صاحب افخم — دربار بزم سه شنبه بموجب امر حضرت نائب السلطنه صاحب — حركت اردوى اول از جلال آباد بدار السلطنه كابل — از ماوراى درياى آمو داخل شدن روسها — قياقهاى مختلف به افغانستان و مراجعت آنها

حوادث خارجيه — اجمال سياسى — خبرهاى محاربه عموم نمودن بلغارها و صربها برادريانوپل و تسخير آن — در شناخچه محاربه بشدت دوام ميورزد — كشتى جنگى حميديه — قتل پادشاه يونان — محبوس شدن باشندگان در يبنى — مكتوب هاى يوميه دار — فلاكت زدگان قطب جنوبى — اخبار ترجمان — احوال ايران

مقاله مخصوصه — حكماى قديم چه بودند؟ و حكماى جديد چه شدند؟

عالم عسكرى — جاسوسهاى عسكرى

ادبيات — از تركستان مخمس مدح اخبار

فاجعه هاى پاريس

ناموران زنان جهان

علم ثروت ملل

اعلان

تصاوير — يك بنيان قدسيت نشان مزار فيوضات آثار حضرت اسدالله الغالب على ابن ابيطالب كرم الله وجهه ومقبره اعليحضرت امير شيرعليخان مرحوم و جناب وزير محمد اكبرخان مغفور و عاليجاه لوى ناب شيردل خان ميرور — از يادگارهاى شكار چنارى شهزاده بلنداقبال مكرم جناب عين الدوله صاحب با محصول شكارشان — نظارهٔ يك درهٔ لطافت منظرهٔ نهر جوشان و خروشان كه معروف بهر نيلاب است در موقع كليهار — يك درهٔ لطافت منظرهٔ ديگر در استالف -- تصوير شكرى پاشا قوماندان شجاعت نشان تركى در ادريانوپل — تصوير قوماندان كشتى زرهپوش حميديه رؤف بيك — تصوير كشتى زرهپوش حميديه — تصوير كپتان اسكوت انگليزى كه براى كشف قطب جنوبى رفته بود و تلف راه هم گرديده ٠


اعلان

( شرایط اشتراك سراج الاخبار افغانيه )

( سراج الاخبار افغانيه ) نخستین اخباریست که در مملکت پرفیض و برکت افغانستان بپایهٔ فیوضات عرفان پروری اعلیحضرت بادشاه مقدس مهربان مانو در دارالسلطنهٔ محروسهٔ کابل به انتشار آغاز نهاده است . مقصد و مسلك اين نامهٔ گرامی بیداری و آگاهی اهل وطن مقدس ماست بر احوال عالم ، وحب دولت و وطن ، و توجه بسوی علم وفن ، دينی ، سیاسی ، ادبی ، اجتماعی ، فنی يك اخبار فواید نثاریست که در صفحه های معدود فواید غیر محدودی مندرج دارد . ( سراج الاخبار افغانيه ) از هموطنان عزیز خود چشم امید آنرا دارد که چون این اخبار يكانه اخبار وطن عزيز مقدس شان شمرده میشود میباید كه يك توجه خاصی و يك هوس مطالعه با اخلاصی بسوی او عطف نمایند . ادارهٔ در باب اشتراك مشتركين كرام بنهايت درجه ارزانی و آسانی را مرعی داشته ، و برای خوبی مضامین مندرجه و خوبی کاغذ و حسن طبع و درج تصاویر فدا کاریهای بسیاری بکار برده ، و تجارت را کمتر منظور داشته است در ینوقت در ماه دو بار یعنی در غره و پانزدهم هر ماه نشر میشود امید است که در آینده هفته وار بشود . و آنهم به همت دانشوران معزز هموطن منوط است زیرا هر انقدر که تعداد مشترکین کرام ، ورغبت خوانندگان عظام بیفزاید . البته در ترقی او نیز خواهد افزود . قواعد اشتراك از قرار ذیلست :
در دارالسلطنهٔ کابل قیمت یکساله اشتراك آن ۸ هشت روپیه کابلی – ششماهه آن ٥ پنج روپیه کابلی . در ولایات داخلهٔ دولت علیهٔ افغانستان یکساله ١٤ چارده روپیه کابلی – ششماهه آن ۸ هشت روپیه کابلی . در ممالک خارجه چون هند و ایران و ترکستان روسی و ممالك عثمانی واوروبا يكساله ۱۰ ده روپیه انگلیزی – ششماهه ٦ روپیه انگلیزی .

( اسامی وکلای ما در خارج )

در پشاور جناب میرزا غلام حیدر خان سررشته دار داکخانهٔ دولت علیهٔ افغانستان . در مشهد جناب عبدالله خان کاردار تجارت دولت علیهٔ افغانستان . در بخارا جناب حاجی غلام نبی خان مامور فروش پوست قره قلی . ذوات گرامی که در ممالك خارج افغانستان آرزوی اشتراك اخبار ما را داشته باشند بهر يك ازین وکلای ما چون وجه ششماهه یا یکسالهٔ اشتراك را بفرستند و از طرف وکیل ما به اداره اطلاع برسد از همان وقت اخبار ما بهمان آدرس و عنوانی که داده باشند اجاری میگردد . آدرس و عنوان واضح و روشن نوشته شود . يك طلای پوند انگلیزی ١٥ پانزده روپیه کلدار است .


صحيفه (١) سال دوم شماره (١٥)

نگران
اينك آقاسى ملكى حضور اعليحضرت همايونى
على احمد
قيمت ساليانه
در دار السلطنه كابل ۸ روپيه كابلى
در اطراف داخله مملکت
با اخراجات داك ١٤ روپيه كابلى
در خارج مملکت
با اخراجات داك ١٠ روپيه انگليزى
بهر پانزده روز يكبار نشر ميشود

سراج الاخبار افغانيه
١٣٢٩

مديرٌ و مُحَرِّرٌ
محمود طرزى
الادارةُ و المطبعةُ
در ماشينخانه دار السلطنة ( كابل )
همه امورات تحريريه به اداره خانه
بنام مدير فرستاده ميشود
قيمت يك نسخه آن در كابل يك عباسى است

تاريخ عربى ١٥ جمادى الاول سنه ١٣٣١ تاريخ انگريزى ٢٢ اپريل تاريخ شمسى ٢ ثور ١٢٩٢

◀ درين اخبار از حوادث داخليه وخارجيه وبسى مقالات مفيده درج ميشود ▶

( يك بنيان قدسيت نشان )

مزار فيوضات آثار حضرت اسد الله الغالب على ابن ابيطالب كرم الله وجهه ميباشد كه در توابع شهر بلخ واقعست، دوقبۀ كوچكى كه متصل بناى مذكور است يكى مقبرۀ علحضرت امير شير على خان مرحوم وديگرى مرقد جناب وزير محمد اكبرخان مغفور وعاليجاه لوى ناب شير دل خان مزبور ميباشند.


صحیفه ۲
سال دوم
شمارهٔ ۱۵

( ليلهٔ مسعودهٔ جشن ولادتی اعلیحضرت همایونی )
شب پنجشنبه گذشته ۲۵ ماه ربيع الثانی باليلهٔ مسعودهٔ ولادت ذی سعادت پادشاه مقدس معظم محبوب القلوب ما ذات شوکت سمات اعليحضرت ( سراج الملة والدين امير حبيب الله خان ) ادام الله دولة الى مديد الزمان مصادف آمده بر همه ملت افغانیه يك عيد سعيد پر سروری کردیده بود. ملت بختیهٔ افغانیه این لیلهٔ سعیده را بهترين و مسعود ترين ایام سعادت خودشان می شمارند. زیرا همین شب فیروزی موهب است که نیر پر انوار درخشندگی نثار فیوضات آثار صبح سعادت ملت ووطن شرف طلوع - را در سطوع ارزانی فرموده است. مجلس جشن ليلهٔ پر سرور سعادت نشور مذكور در دارالسلطنهٔ کابل در دالان بزرك سلامخانهٔ عام انعقاد یافت. بساعت ۸ شب دالان مذکور از اهل دربار معالی بار و ارباب مناصب ملکی و عسکری که بالباسهای رسمی شبانه خودشان ملبس بودند خنجا خنج پر شده بود. ذات عالی شهزادهٔ مکرم نائب الحكومة ( سردار حيات الله خان ) يساعت مذكور بدربار تشریف آورده با يك نطق مختصری مجلس را باز فرمودند. و مراسم رسمی را انجام داده اهل دربار را به سرور و افراح آزادانه امر فرمودند . و تا ساعت یکنیم شب به انواع فرحتها و مسرتها بسر آمده محفل انس مذکور به انجام رسید . اهالی شهر عزیز ما دو شب مهتابياً شهر آئین اجرا نمودند رعایای صادقه شاهانه دکانهای خودشان را به انواع زینها و چراغاتها تزئین نمودند . موزیکهای عسکری - و سازهای ملی در هر هر طرف شهر عزیز مه يك ولولهٔ مسرت انداخته بود. در اهالى يك جوش و خروش عظيم مسرت مشاهده میگردید . بازارها روشن ، دلها چون صحن گلشن شده بود. هواهای اول بهار نیز سینه ها را يك انبساطی می بخشيد .

§

در نسخهٔ سابقهٔ خود از مدنيت پر وریهای اعلیحضرت همایونی بحث رانده وعده داده بودیم که در شمارهٔ آینده خود از ترتیبات و تنظيمات مدنیه دربارها و جشنهایی که در دولت علیه افغانستان اجرا میشود بحث خواهیم داند. این است که درینجا حالا به ایفای آن وعدهٔ خود مسارعت می ورزیم : اولا این را بگوئیم که دولت متبوعهٔ مقدسهٔ ما تقريباً صد ساله یکدو نیست که آغاز آن از زمان ( احمد شاه بابا ) است . در زمان سلطنت شاهان صدو زائی قواعد دربارها سراسر به اصول و قواعد ایران تطبیق میبافت . سلطنت پادشاهان محمد زایی آن اصولها و قواعد افراط پروری را خیلی تعدیل داده وضع ساده گی را پیش گرفت که آنهم خیلی به تفریط نزديك بود. چنانچه در شمارهٔ سابق خود شمهٔ از ان بيان نموديم .

ذات اعلیحضرت بادشاه معظم محبوب القلوب ما سراج الملة والدين مدالله ظله في العالمين جشنها و در بارها را در زیر بك نظام و انتظام بسیار مضبوطی در آوردند. در اول هیچ کسی چوکی و میز را بیاد هم نداشت، در وقت حاضر کسی بر زمین نشستن را بخاطر هم نمیگذراند. در بارهای پادشاهی همه با چو کیا ، وطعام همه بر روی میزها اجرا میشود. در اوایل چون پدر بار داخل میشدند انسان کمان میبرد که در من معرض البسه های مختلفه در آمده است. بك ادنا پیشخدمتی بنظر بر می خورد که به البسه يك جنرالی ملبس شده بود. و نيز يك جرئيلی بنظر می آمد که لباس يك نفر عادتی را در بر داشت. در وقت حاضر رتبه ها و منصبهای ملکی و عسکری حد لایق ولازمی را گرفته هیچ کس از رتبه و منصب خود نه كم نه پیش چیزی پوشیده نمیتواند . نظام نامه البسه را خود ذات اعلیحضرت پادشاهی ترتیب فرموده و بعدها نسخه ها از ان بطبع رسیده بر ارباب مناصب توزیع گردید . اصول تشریفات دربارها مچنان رونق و انتظامی در آمده که سالخورده کان افغانستان آنرا بخیال و خاطر خودشان هم ندیده بودند. ترتیب و تنظيم شبهای جشنها بيك رونقي بعمل می آید که انسان خود را عادتاً در يك عالم دیگری تصور میکند. این جشنها اگر در زمستانها بوقوع آید در عمارتهای پادشاهی واکر در تابستانها باشد در میان باغهای پادشاهی تنظیم می یابد . اهل دربار و ارباب مناسب و رتب با دريشهاي يك رنك و يك نسقى که فرا خورد صنف خودشان باشد ملبس شده حاضر میشود. تنويرات وجراغان بيك شمشعهٔ بسیار خوش رونقی شعله افروز سرور میگردد چو کیها و میزها بيك ترتیبی وضع میشود که چار چار پنج پنج و شش شش نفر يك مجلس انسی بران تشکیل داده بتوانند. بر میزهایی که در محفل های انس تشکیل می یابد انواع شیرینيها ، وميوه ها، وسيكرت ها موجود است میزهای بزرگ طولانی چای و قهوه نوشى بيك ترتيب دلا را وضروف خوشنا بانواع بسكوتها، و چيقولاتها وغيره در موضعهای مخصوصی جيده و موضوع ، و جایدارها برای خدمت مدعوین در پیش آنها بیا ایستاده میباشند. میزهای کتابهای تصویر دار ، و آلبوم های پانوراما کار، در پیش انظار هوسکاران آن گذاشته شده است. میزهای شطرنج و قطعه و دیگر بازیها نیز در جاهای مناسب موجود است. سازنده ها و نوازنده ها و گراموفونها ، موزیکهای عسکری، سازهای ملی از هر هر طرف به تنشيط آذان سامعین خدمت میکنند .

بهترین مزیتهای این گونه شبهای جشن ها همانا بك آزادی و بی تکلفی ایست که در دایرهٔ قاعدهٔ آداب اجرا میکرده . در اول افتتاح جشن که ذات اعلیحضرت پادشاهی در مجلس تشریف می آرند بقدر پنج ده دقیقه رسماً همه اهل دربار را در حضور همایونی شاهانه شان جلب ، ويك نطقى يتناسب حال و زمان ایراد فرموده


سال دوم شماره ۱۵

۳
همه کان را به نشستن و ساعت تیری آزادانه امر و اجازه میفرمایند . بعد ازین امر و اجازه همایونی اهل محفل در هر طرف آزادانه بکردش و نشستن ، و خوردن ، و نوشیدن ، و بازی ، وصحبت مشغول می شوند . و مراسم تکلفات قیام ها و احترامهای رسمی از میان بر می خیزد . حتی اگر ذات اعلیحضرت شاهانه در پیش یکی از اهل محفل نزديك شده به تلطفات و نوازشات شاهانه شان تلطف فرمایند آنشخص را اجازه قیام اصلا نمیباشد . در وقت طعام میزهای بسیار مکمل طعام در مواضع مناسب ترتیب می یابد . و چون زنك طعام نواخته شود همه کان بر خوان نعمت الوان اعلیحضرت بادشاه ذى لطف و احسان خود شان جمع می آیند . بر میز حضور اعلیحضرت همایونی همان ذوات گرامی که به عنوان ( اهل میز حضور ) شرف سرفرازی دارند گرد می آیند . طعام بيك شطارت و مسرت فوق العاده به انجام میرسد بعد از صرف طعام باز تا به آخر شب محفل انس دوام ورزيده ليلهٔ جشن مسعوده ختام می یابد .
ان رقم جشنها و دربارهای که در عصر ترقي‌عصر بادشاه حقايق آگاه ما اعلیحضرت ( سراج الملة والدین ) مد الله ظله في العالمین بوقوع می آید از چنان آثار تمدن آثار شعشعه نثاری شمرده می شود که همه درخشنده‌گیهای ترقیات حاضره را بتمامها حاوی و جامع میباشد . از درگاه خالق عظيم الشان كون ومكان تضرع و نیاز میکنیم که وجود مسعود بهبود قدسیت آمود این بادشاه ترقی خواه با انتباه معظم محبوب القلوب مارا تا سالهای بیشماری بر اریکه پیرای سلطنت سنيه اسلامیه افغانیه بدارد تا بسایهٔ مرحمت پیرایهٔ شاهانهٔ شان ملت ووطن مقدس ما برفيع معارج ترقی ها و آگاهیها و بیداریها عروج نماید آمین .

( قصیده تهنیت )
شب دوشین نهادم سر ببالین که بالین سنك بهتر بي نكارين
خیال خوابم اندر سرکه بربود خیال یارم از سر خواب شیرین
هنوزم با خیالش بود پیوند جدا از خوابم این چشم جهان بین
که آمد ناگهان آن شوخ طناز که آمد بی‌خبر آن سرو سیمین
پیاله بدست از ناز و گفتا که آه ای بی‌خبر برخیز و بنشین
نمیدانی که فردا جشن شاهیست که گردد شادمان دلهای غمگین
كدامين جشن جشن مولد شاه که باشد فرحت افزا عشرت آگین

مبارك جشن مولودی که باشد مسرت توامان و عيش تضمين
شود بازار و کوی آینه بندان بیاید از چراغان شهر تزئین
چراغ و کاره مهتاب شب جشن زنند آتش بجان ماه و پروین
چراغان میشود همچشم انجم زمین را آسمان گویم پس از این
چراغ برقی رخشنده کوئی که خورشید آمد از بالا بیایین
روان از هر دکان باید گذشتن که دل از کف رباید لعبت چین
زهای و هوی مردم شهر پرشور که يارب تا جهان این جشن رنگین
زین از چنك و طنبور بلند از هر دکانی شور شیرین
بود فونوگرافی هر طرف كوك یا بنگر که گویا گشته ماشین
گهی از شعر رنگین نغمه پرداز گهی ذکرش بود طه و یٰسین
بهر سوی گران قولی تواسنج نوا زد نغمهٔ پاریس و بر لین
چگویم حرف این گویای خاموش که او از هر زبانی شد سخن چین
چگویم وصف این كنك سخنگوی که باشد بی سخن شایان تحسين
چگویم بعد از ین زین جشن دلکش که کس یادش نداد از عهد پیشین
چو اینها گفت گفتم ای شکر لب جواب اینها گفت گفتم ای نگارین
نباید خفت امشب تا سحر گاه باید گفت زیبا شعر رنگین
بمدح بادشاه جود گستر بوصف شهر یار عدل آئین
سر شاهان مدار ملك و دولت شه دوران سراج ملت و دین
بي ياجوج کفر از بهر اسلام بود رای رزینش سد روئین
چوخشم او نمايد چين ابرو قد از بیم قهرش لرزه در چین
دریغ از تیغ او دارد چرا جان بجان دشمن او باد نفرین


صحیفه ٤ سال دوم شماره ١٥

مگر شد بادم تیغش مقابل که خون ریز است چشم خصم بد بین
جو شاخ گل نماید در نظر ها شد از بخش زخون خصم گلچین
ننوشید از دم تیغ تو تا آب عدوى تشته لب کی یافت تسکین
ظفر دارد بشمشیر تو پیوند عروس ملك را تیغ تو كابين
عدویت را پی قطع تناسل قضا بر روی کار آورد عنين
سبك بردار از گردن سر خصم که مسکین برسرش باریست سنگین
اگر تیر تو در پهلوی دشمن کمی ننشست کو بسیار بنشین
تن بد خواه جاهت خار بستر سر پرشور خصمت سنك بالين
ترا خوانند در آفاق امروز زروی معدلت فخر سلاطين
که گوید شب نشاید مهر تابان نه انجم پیش خور شید جهان بین
تو اينك مهر تابانی شب جشن جو انجم جمع بر گردن خوانین
بطومار عدالت نامهٔ خلق نکو نام نوی زیب نخستین
کم و بیشی نمی سنجد ترا زو بيك ميزان زعدل تست شاهين
نهد هر روز برخاک درت روی قبای مهر ازان رو شسته زرین
کرمهای تو پیش از لب کشودن دهد كام دل محتاج مسكين
بیابان گر نمی آمد قوافی بو صفت صرف میکردم مضامین
کنون دست دعا باید گشودن که در پر و از باشد مرغ آمین
بدیوان قضا صد سال دیگر ترا عمر گرامی باد تعیین
ولی هر روز از ان صدسال خواهم بودشش ماه چون در عرض آسمین
ز نام نيك دايم باد روشن چراغت ای سراج ملت و دین
ترا نام نکو ماند بدوران ز مستغنى بنامت شعر شیرین

( از یاد کارهای شکار چناری )
( شهزاده بلند اقبال مکرم جناب عین الدوله )
( سردار امان الله خان با محصول شکارشان )

جواد داخليۀ
( مراسم جشن مسعود سالگره همایونی )
در جلال آباد

یکدوست مهربان ما از جلال آباد برای ما مینویسد :

بعد از القاب
بر خاطر عاطر والا گهران دانش و سر گروهان بینش مخفی و مستور نخواهد بود که ذات ستوده صفات جناب مرحمت آیات اعلیحضرت ( سراج الملة والدین ) بادشاه با دانش و دین ما روحنا فداء آنچنان يك بادشاه خیر خواه حقایق آگاهیست که از یوم جلوس میامن مأنوس همایونی شان بر تخت عالیبخت سلطنت اسلامیهٔ مستقلهٔ افغانستان الى الآن شب و روز در ترقی و تمدن ملك و ملت شاهانه شان همت جهانقیمت شاهانه را مصروف داشته اند . و آثار ترقی و برتری که در امور زراعت و تجارت و آبادی تعمیرات


سال دوم
شماره ۱۵
و راهها و پلها و رباطهای سراحیه و حفظ دین و ناموس رعایای پدری دارم و همه ملت خود را با خود جسم واحد میندارم .
صادقه افغا نستان بروی کار آمده است مانند شمس تا بان عیان و اگر حرفی از طرف دول خارج پیش شود تا صوابدید و صلاح
و درخشا است که اخبار کهربار عالی شما نیز به اقسام اقسام ازان و مشورت شهادران نباشد جواب گفته نخواهد شد ..
مون رانده و میراند، والحاصل اوصاف محاسن صفات اعلیحضرت ازین مرحمت همایونی همه مشکور و مفتخر گردیده مراسم تعظیم را
پادشاه مراحم آثار خود مختار نکویی کردار ما از قدرت بشری بجا آوردند. بعد از ان بر همه کان اجازه آزادی و سرور و حبور
بیرون، و ازحد وعد الزواست. بهتر آنکه برین نعمت عظمها را ارزانی فرموده هر صنف، وهي جماعه بموقعهای مخصوصه
و دولت اعلا كما را برمایا کرمی ایجنین بادشاه تکوبی خواهی نایل خودشان مأواکرين فرحت و سرور ، و جانشین شادمانی و حبور
و سزاوار فرموده درگاه حضرت باری جل جلاله حمد و ثنا گردیدند. ذات اعلیحضرت همایونی با نفری اهل میز حضور
کونم، و دعای عمر و اقبال وشوكت واجلال شانرا ورد زبان در جزیره میان کول بزم طرب آراستند. سازها ، سرودها
ساخته بو تحور کیفیت جشن مبارکه آنیم :
از هر هر طرف نغمه پرداز بود. جوانان بسیار عجیب و غریب
شب پنجشنبه ٢٥ ماه ربیع الثانی سال چهل و سوم میلادی رنگیی ترتیب شده بود که تا بحال هیچ چشم بیننده نظیر آرا
اعلیحضرت بادشاه اسلام پناه ما این بود کارداران حضور قریب ندیده بود. عکسهای انوار چراغهای رنگارنگ در کول آینه
یکماه سر رشته گرفته اسباب کار آمد آرا حاضر و آماده نموده مثال صفا آهنگ انعکاس شعشعه باشی نموده عالم را غرق دریای
بودند . با قرطاسهای خبری د بقرار امر تحریری در یوم چهارشنبه انوار مسرت بازی نموده بود. اقسام مایده های نعمتهای خوردنی
گذشته بوقت شش خود شام همه شهزادگان عظام و مرداران عالى العالم و نوشیدنیهای رنگارنگ مشروع و حلال در هر
ذي احترام و سادات وعلما ومشايخ كرام و خوانین و ملكان هر طرف گسترده شده همه جمعیت موجوده توانه چین اعمای
وان مثالان ولایت ( نكهار ) بلباسهای تاخره مقرره بادشاء اور الامثال در پاوال خودشان میگردیدند. تا اینکه
حسب التزمان اعلیحضرت همایونی داخل باغ رشک چنان شاهی به بسیار خوشی و خرمی شب را گذرانیده هر کدام منزل مقصود
کردیدند. معززین حضور باد شاهی در عمارت باغ شاهی، و باقی خود مراجعت نموده اند.
نفری بجوکهای اعلی آرام گرفتند. بعد از ان که مردم یک مدری شب ٢٦ شهر مذکور ذات قدسیت صفات بادشاه بزرگ
استراحت کردند موجب اصول وقواهد تشريفات همه حاضرین محبوب القلوبا باجناب صاحبة معظمة مكرمه ( عليا حضرت
در زیر ( چهاردره ) جدید که بعارف جنوبی کول مانا منقول سراج الحواین ) و تمام خاندان جلیل الشان سلطنت سفید ، در
بيك لطافت و نظارت يديني مجدداً انشا الله به انتظار تشریف مراح العمارت ، كه يك بناي شرکت احتوای عظیم عصر
آوری قدوم میمنت لزوم اعلیحضرت همایونی صف بسته احترام فرخنده گی در سراچه شمرده میشود جشن شادمانی و مسرت
گردیدند . ذات قدسیت مانات علیه نبرت همایونی روانی انزی بر پا کرده تاصبح المسام سرور و حبور پسر آورده اند .
چهار دره خاص گردیده در برنده تشریف آور شدند. حمله اس خام بدعا باید کرد : حق سبحانه تعالى وجود مسعود
حاضرين به تحفة السلام عليكم وتبريك جشن مبار که بحضور اعلی حضرت بادشاه اسلام پناه ما را با شهزادگان جوانبختان
پر نور پیش آمدند، وذات مقدس هما بوني يعليكم السلام بلند اقبال سالهای سال و قرنهای بیشمار بسرير اماره و جهانبانی
و تبريك جواب مرحمت فرمودند . شادی بسیار و فرحت بیشمار بر قرار داشته باشد، و مانند این گونه جشنهای بیعد وحد .
برای دولت خواهان حاصل آمد. درین اثنا عربده صداقت بخیر و عافيه منقضی گردد و از درید خواهان در مهد امن و امان
فرانه تبریکیه که از جانب جميع رعایا و را با معروض شده بود از و حفاظت حافظ حقيقى بداراد بحق محمد و آله الامجاد .
طرف جناب عالی حضرت نائب السلطنة صاحب افخم به کمال فصاحت تحرير في يوم دو شنبه ۲۹ شهر ربيع الثاني سنه ۱۳۳۱
و همه بلاغت قراءت فرموده شد. از همه حاضرین آواز آمین بلند.
کردید . بعد از ختم دعا ، ذات اعلی حضرت همایونی جواب تبريك
حاضرین را زبان مرحمت بیان عنایت و احسان فرموده يك نطق
بسیار ترین علویت تمکینی بیان فرمودند که بطرف اجمال از مال آن
برای جناب مینویسم . ولی عیناً ضبط کرده نتوانستم :
من شکر گذارم به این ساعت و این صداقت شما اهالی
افغانستان، از درگاه احدیث برای شما خبرهای دین و دنیا را
میخواهم به اینهم شما را آگاه میکنم که من براهالی خود شفقت

)خ.ج(

تشریف آوری حضرت فخامت پناهی
( نائب السطنه صاحب افخم )

يوم يكشنبه ٦ ماه جمادى الأول ذات عالى - دار اكرم
حضرت فخامت مآب نائبا لسالانه صاحب افخم تشریف فرمای
دار السلطنه کابل گردیدند و به انداخت ۲۱ غیر توپ سلام
وصول سعادت موصول عالی شان بر همه کان اعلان کردید .


صحيفه ٦
سال دوم
شماره ١٥

ذات عالى افخمى شان يوم شنبه ٥ ماه مذکور بسواری مرا به موتر از جلال آباد حرکت فرموده اند، و در همان روز مواصلت عالی شان منتظر و مأمول بود، ولی چون بسبب بارانهای شدیدی که باشه روز قبل باریده بود رفتار عرابهٔ موتر را سکته وارد آورده بود شب را در راه گذرانیده روز دیگر بکمال صحت و عافیت و تمام عزو سعادت مواصلت فرمودند. یک روز پیشتر بنا بر امر على جناب نائب الحكومه صاحب مکرم از طرف سارجین مجهران ملکی و نظامی ارباب مناصب واهل دربار را خبر داده شده بود که در مقام عالی ( زين العمارت ) بلباس رسمی خودشان جمع آیند، ولی چون در روز موعود تشريف عالى افخمی بوقوع نیامد، و روز دیگر ناوقت تر خبر رسید اکثر ارباب مناصب بموجب امر عالى الفحمى به البسهٔ رسمى در زین العمارت حاضر شدند، تقريباً بساعت چارنیم و معززين اهل دربار و ارباب مناسب بموجب قاعده و سررشته صف بسته تعظیم و احترام گرديده ، ويك باند و موزيك عسكرى ويك بلوك از عساکر اردلئ حضور عالی در موقع سلام ایستاده بمجرد داخل شدن عرابهٔ موتر سواری عالی از طرف عسكر وغيره سلام عالی ادا گردید . خود ذات عالی نیز بلباس نیم رسمی ملبس بودند. از موتر فرو آمده و به تلطفات عالی همه حاضرین را احوال پرسی فرموده و از بشارت صحت و سلامتى ذات قدسیت صفات اعلیحضرت همایونی همه خدام صداقت کیش سلطنت سفید را مرور فرموده داخل عمارت دبسعادت گردیدند، و حاضرین را بار حضور عطا فرده، و به انواع تلطافات و نوازشات عالى مفتخر و مباهی ساخته بعد ازا کرام فرموده شدن جای اجازه انصراف عطا نمودند.

سراج الاخبار افغانیه از صمیم دل تشریف آوری ذات عالی افخمی شانرا تبريك، وسلامتي ذات قدسیت صفات اعلیحضرت پادشاه معظم خود را با جمله خاندان جلیل الشان شان از درگاه حضرت خالق عظیم الشان جلت اله عن الزوال والنسيان نياز و استرحام مینماید .

دربار
يوم سه شنبه بموجب امر عالی جناب فخامت مآب حضرت نائب السلطنة صاحب افخم در سلامخانهٔ عام دربار تشكيل يافته همهٔ معززین اهل دربار ، و ارباب مناصب ملکی و عسکری بلباسهای رسمی تمام حاضر گردیده بودند . ذات عالی فخامت پناهی چون در روز تشریف آوری عالی شان بسبب عدم وقت و کم بودن فرصت همهٔ ذوات کرام معززین از حضور عالی شان بصورت رسمی پذیرایی نتوانسته بودند ازانرو بنابر تلطيف قلوب همه كان تشكيل وترتيب دربار رسمی یوم سه شنبه را مناسب دیده بکمال انتظام و تمام سررشته مالا كلام بدربار تشریف آوردند، و بدیدار سعادت آثار عالی

و کلمات نوازشکارانهٔ فخامت پناهی آبیاری قلوب فرمودند ، و از نه بچه صبح تا به یکنیم بجه دربار معالی بار دوام ورزیده بقرار معمول به انجام رسید .

حرکت اردوی اول
از قرار استخبارات که نموده ایم اردوی اول معیت سفیه همایونی در یوم یکشنبه ۹ ماه حال از جلال آباد بسوی دار السلطنهٔ کابل حرکت نموده است .

از ماورای دریای آمو
برای ما نوشته اند :
از چندیست که روسها بقالبها و قیافتهای مختلف به خاك پاك افغانستان داخل میشوند . و چون آسان ترین طریق راه مسلمانی را یافته اند بحیله های مسلمان شدن داخل میشوند، حالا انکه مسلمان شدن يك روس از محالات است . مفسد یگانه اینها همین است که از ترکستان تا بدرهٔ خیر راهها و گذرگاهها را ملاحظه و دقت نموده بگذرند و علم آوری که لازم باشد بیارند و به این مقصد خودشان بکمال آرام، کامیاب هم میشوند ، زیرا چون از دریای آمو میگذرند مأمورين حکومت افغانیه آنها رائحت الحمل میکایل میرسانند و از آنجا نیز از راه خیر به دستان میدارند که اصل مقصد آنها نیز همین است بعضی ازین ها چون یکبار این سیاحت خودشان را اجرا کردند به آن قناعت نکرده دوم بار باز به این سیاحت میبرآیند و محصولات معلومات خود را می آرند. حالا تکیه اگر مأمورین حکومت از سرحد آنها را پس بگردانند و نگذارند که داخل آن خاك پاك مقدس شوند بهتر خواهد بود .

حوادث خارجیه
الحق يعلوا
مور چکان گر بکنند اتفاق شیر ژیان را بدرانند پوست
چه جای آنکه گرگان درنده با هم متفق شوند !
خبرهای فلاکت مغلوبیت برادران عثمانی ما نه چنان دهشتناک خبرها نیست که دنیای هر فرد مسلمان را پاره پاره نسازد ، و حواس شانرا زیر و زبر نکنند . شهر ( ادرنه ) یعنی ادریا نویل سقوط نمود . بلغارها و صربها متفقاً در شهر داخل شدند ، شکری پاشا که محافظ و کوماندان ادریا نویل بود همه وظايف عسكرى وقرايض منصبى خود را بجا آورد، و در غیرت و شجاعت و محافظت دقيقه فرو گذاری نکرد . يك شهری که از هیچ طرف به آن مدد نرسد ، و ارزاق و غله نداشته باشد بیشتر ازین چسان مقاومت کرده میتواند؟


سال دوم
شماره ۱۵
شهر ادریا نویل بی محاربه و بی مدافعه تسلیم شد. و شكرى باشا مانند جنرال استونل برضای خود شهر را تسلیم خود، بلکه تا به آخر نفس جنگید. اما جان جنگید با برابر قوت خود جنگید. اردوهای دول متفقه زور وقوت حرب هجوم نموده شهر را ضبط کردند. تنها دشمنان بیرون شهر نی بلکه در داخل شهر نیز دشمنان بسیاری داشتند. بقدر بیست می هزار رعیت فسارای بلغاری و روم و غیره که در شهر بودند همه دم و هر لحظه فتح و نصرت دشمنان خارج را آرزو میکردند. حتی در این روز های آخر پادریهای روم و ارمنی در نزد شکری پاشا آمده گفتند: که در شهر غله باقی نماند، و مضاعه مافوق تحمل گردیده لهذا با شهر را تسلیم کنید و با آنکه يك اختلال داخلی در شهر ظهور خواهد نمود. شکری باشا برای درس عبرت دیگران آن بادر بها را يكجا بقتل رسانيد، وبرمحاريه ومدافعه دوام ورزید. و چون دید که امکان مدافع باقى نماند چنانچه و بنده کرده بود شهر را آتش داد. و برحسب وعده خود میخواست كه يك حركت خروج اجرا نماید ولی فرصت نیافته عساکر دشمن در شهر در آمدند و ازین زیاده تو چه میتواند و غیرت و شجاعت فداکارانه همینقدر میشود.

نماند ولی ما میخواهیم که یکقدری در اسباب ظاهری مشغول نمایم. وقوعات ظاهره ما را چنین نشان میدهد که بلغارها از چند ساله است که شب و روز سعی و کوشش کردند. در حالیکه عثمانیان آدمهای جاسوس ، و بد اخلاق و خوشامدگو پسر میرسانیدند. بلغارها بعدها نفر از اولاد وطن خود شانرا در اوروپا فرستاده علم وفن می آموختند و آدمان جدی راست کردار بسر میرسانیدند. در حالیکه مأمورين دولت عثمانيه مجز رشوت خوری ، و غین بیت المال ، و پر کردن صندوقهای خودشانرا از زر و مال دگر اندیشه و سودایی نداشتند بلغارها وصر بيها و كوهيها لحظه بلحظه در باب بدست آوردن استقلال وشرف و شان دولت خودشان اندیشه ها میدوا نیدند. در حالیکه عثمانیان بنام اتحاده و ائتلاف ، واللا مركزيه و غیره در باب بدست آوردن کابینه پسر همدیگر میزدند، وقوت مدافعه و محافظه مملکت خود شانرا برتر از اندازه حقیقی آن تصور کرده مغرور میشدند . بلغارها وصربها و کوهها و یونانیها در خصوص بر طرف کردن رقابتها و اکمال کردن توانسهای خودشان کوشش ورزیده در مابین خود شان تخم اتفاق و اتحاد را میکاشتند. این است که هر دو طرف کشته خود را درودند و دیدند آنچه دیدند، هزار افسوس که چشم عبرت بین نیست. در وقت حاضر مسلمانان بجز قوليات هیچ فعلیاتی ندارند . و اگر کار بگفتار است بر سر همه تاجم، وکر بکردار است به پشه و موری محتاج ! و همنشان از اتحاد و اتفاق بحت میدانند، ولی نتیجه آن بعني اتفاقی و بی اتحادی نتیجه پذیر میکردد . ان الله مع الصابرين .

خبرهای محاربه
شهرا در ته يك شهر بسیار قدیمیست که در اول بنام (اورستیاس) يك قصبه بود . در قرن دوم میلادی از طرف ( آدریان ) نام پادشاه روما بسیار وسعت وزينت بافته يك شهر بسیار بزرگ و معتبری شده است و بنام خود او نسبت یافته ( ادریا تو پو لیس ) تسميه نمودندش، در تاریخ ۷۹۳ مجری در زمان سلطنت سلطان مراد خان خداوند کار غازی ) فتح و تسخیر گردیده است، فاتح ادریا نويل ( لالا شاهین ) پاش است که یکی از سرداران نامدار و مردان جرار شجاعت مدار سلطان مذکور بود. بعد از فتح تا بوقت قع قسط به همین شهر با تخت دولت علیه عثمانیه شده بود . حالا ما در نجا در این مسئله کندری غور و ملاحظه تمائم که در انوقت که لالا شاهین بانشا ادر یا نوبل را فتح میکرد قوت دشمن مقابلش بازسه مقابل قوت او بود. زیرا همین دولتهای منطقه حالایی در انوقتها نیز متفق شده مدافعه میکردند، اسلحه و آلات حربية طرفين مخاسمین این با هم برابر بود، چنان نبود کما کر اسلام تنگ داشتند و دشمنان شان شمشیر، پس جنان شد که در الوقت فتح میکردند و در بنوقت شکست میخورند ؟ حالا که در پنوقت این عساکر اسلام در اسلحه از خصم خودا کم نی آرند ، و شکری انشا از لالا شاهین پاشا در شجاعت و وقدا کاری پس نمانده است .
اسباب بكانه اين مسيتها وتلا كنهارا اكر يعود جستجو تمائم در چند چیزها می بایسم : تحت قضا و قدر خداست زیرا اگر مشورا به آن تحت بگردانیم حاجت بجستجوی سبب و موجب

در ۲۲ مارچ بوقت صبح بلغارها وصريه متلقاً برادريا نويل هجوم برده مدت مشرقی شهر را کهاشش استحکام و توپخانه های تکمل مجهز بود ضبط و تسخیر نمودند ، شکری پاشا شهر را آتش داد. اولا رسانه های سرب در شهر درامد ، بعد ازان ولیعهد بلغار با دیگر افسران و عسکر داخل شدند ، جنرال ایوانوف شکر خود را در شهر گردش داد. شکری پاشا با دیگر افسران معیت خود در کتب عسکری بودند. ولیعهد و سر افسر بلغاری شکری انشا به احترام پیش آمدند . پاشا نیز شمشیر خود را تسلیم. نمود، اما نظر به شجاعت و مردانی که ایر از نموده بود شمش برش را وایی بهار تسلیم کردند.


سال دوم
صحيفه ۸ شماره ۱۵

ملك سرويه ظهور نموده بر قرار گاه اردوی صرب بقدر يازده گله بينداخت . و بعد ازان ( من زوانى ) نام شهر صربستان را در زير كاطوب گرفت . و از انجا بسوى سواحل ايتاليا خود را كناره كشيد . اين حال صربها را خيلى پريشان و سراسيمه ساخته است . همه اركهاى عسكرى صربى را با كشتيهاى بار كشى كه در بندر بود احراق بالنار نموده است .

( كوماندان كشتى زره پوش حميديه رؤف بيك )

( كشتى زرهپوش حميديه )

قتل بادشاه يونان
در شانزدهم مارچ در اثنای كه بادشاه يونان ( قرال جورجى ) بهمراه عيال خود بعد از پيشين براى هواخورى برآمده بود ، و در راه ميگذشت بقتل رسيده است . قاتل ( علقو شيناسى ) نام يك اوباش يونانى بوده است . از دو يازده مسافه بايك طبانچه هفت تيره برو آتش شده است . قاتل هماندم گرفتار شده است . قاتل چهل ساله يك آدمى بوده است ، و از سبب قتل انكار كرده است . كلهٔ وجود قرال را شكافته در گذشته ، و در بازوى ياور يعنى بادى گاردش كه در پهلوى او بود در آمده بند مانده است . قرال را به شفا خانهٔ عسكرى برده اند ، و بعد از ساعت وفات يافت . اين وقوعات در ( سلانيك ) بوقوع آمده است در سلانيك بغير از پرنس نيكولا پسر دومين قرال ديگر كسى موجود نبود . وليعهد ( قونستانتين ) در ايپر محاربه مشغول بود پرنس نيكولا بنام برادر خود قونستانتين از مردم بيعت گرفته است .

( شكرى پاشا )
( كوماندان شجاعت نشان ادريانوپل )

در چتالجه
در چتالجه محاربه بشدت دوام ميورزد . غالب از مغلوب هنوز معلوم نيست . يعنى اخبارها از فتوحات و غلبهٔ عساكر عثمانى و بعضى از غلبهٔ بلغاريان بحث ميرانند . بر حقيقت كدام يك باور بايد كرد البته نتيجه را انتظار بايد نمود .

كشتى جنگى حميديه
درين محاربه كشتى جنگى حميديه شجاعتهاى نمايان ، و بهادريهاى بى پايانى نشانداد . اين كشتى در اول بر بندر هاى بلغار در بحر سياه گلوله ريزى بنانهاد . و در انجا به طور پيد هاى بلغارى سر دو چار شده زخمهاى مهلكى برداشت و از غرقش هيچ چيزى باقى نمانده بود در حاليكه از طرف سر سراسر در آب غرق شده بود بهزار مشقت خود را به استانبول رسانيد و در خليج در آمده تعمير يافت ، و بمجرديكه تعميرات خود را به انجام رسانيد از آبناى داردنيال برآمده بر كشتيهاى يونان حمله نمود و چنانچه در نسخه هاى سابق ما بيان شده بود كشتيهاى يونان را زيرو زبر ساخته يك بندر يونان را نيز آتش داد . و از انجا در بحر احمر و باز به بيروت ، و باز با كشتيهاى طور پيد يونان در آويخت . تا آنكه چندى احوالش پنهان و اسرار انگيز مانده در پنروز دفعةً بر بندر ( دراج )


سال دوم
شماره ۱۵

صفحه ۹

محبوس شدن يك كابلی در بمبئی
در اخبار همعصر معزز ( بلوچستان غزت ) نوشته است که يك کابلی که از پور تسعید با ( اولیبیا ) نام کشتی به بمبئی آمده و در پیتش يك دوره طبانجه و کار توس آن یافت شده مجزای دوماه حبس شدید محکوم کرده شده است. با کابلی مذکور عیالش و دو پسرش هم بوده است. در باب فرستادن آنها را بکابل از حکومت بمبئی رخصت خواسته است و حکومت نیز قبول کرده است .

مکتوبهای یومیه دار
در دا کخانه کلکته یعنی مکتوبها ئیکه بومبه در ان تعبیه شده است ظهور نموده است. پس معلوم کردید که بواسطهٔ مکتوب نیز قتل کردن يك آدم ممکن میشود. چون پاکت مکتوب بزور پاره شود آتش میگیرد و تأثیر مدهش اجرا میکند و این بلا اول بار بر اخبار والاهای بیجاره اجرا گردیده . زیرا مکتوبهای مذکور که در داکخانه رسیده بنام چار مدیر های مشهور اخبارها نوشته شده است. ازین مکتوبها بعضی در اثنای مهر کردن باطل شد در داکخانه آتش گرفته است. از ما مورین داکخانه دوسه نفر بصورت مدهش زخمی شده است. معلوم شد که مدیرهای اخبارها بعد ازین در زیر تهدید که با بومبه پاره پاره شدن مانده اند ! .

فلاکت زدگان قطب جنوبی
کپتان ( ایسکوت ) نام انگلیزی برای کشف قطب جنوبی رفته بود، قبل از ان بچند سال کپتان ( اموند سون ) سویدنی نیز برای این خدمت سفر کرده بود، اما هیئت سفریهٔ سویدنی در وظیفهٔ خود موفق شده عودت نموده بود. این هیئت کشاف انگلیزی از يك راه دیگری سرد است بسوی محل مقصود روانه شده بود با نه نفر رفقا کپتان ایسکوت از قرارگاه زمستانی خود حرکت نمود ، اما چون دید که خورا که شان کفایت نمیکند سه نفر رفقای خود را واپس قرار گاه بر گردانید و خودش با شش نفر رفقای خود حرکت کرد و بهزاران گونه زحمتها و مشقتها سینه خود را سیر کرده در راه خدمت علم وفن کوها و جودیه های یخها را گذر نموده به نقطهٔ قطب واصل شده است و بیرق دولت متبوعهٔ خود را در انجا بر افراشته است. در وقت بر کشتن مشکلات عظیمه سر دو چار گردیدند . غیر از بلای انجماد بلای مدهشهٔ کرسنگی نیز بر انها وارد آمد. از رفقای شان يك اتنت اولا از رفتار مانده بیمار گردید . و چون دید که بیماری و بیقوتی او موجب فلاکت دیگر رفقایش میشود برای رهایی دادن دیگر رفقای خود را از عذاب خود و باقیماندن خود اگاهش برای دیگران يك روزی خود را در يك جنوری حمودیه انداخته هلاک ساخت. بعد ازین يك رفیق دیگر شان نیز همچنین کرد، بعد از انکه کوهای بلند و مخوف و مدهش تنهارا کفر نمودند بین صحرای یخ برامدند که هنوز مسافهٔ بسیاری با بقرار گاه شان مانده بود. تخمیناً بقدر ۲۰۰ میل يك مسافه باقی مانده بود که از گرسنگی و سردی در وجود هیچ یکی از انها قوت حرکت باقی نماند سفرهایی که کپتان ایسکوت در این حال فلاکت اشتمال نوشته است حقیقتاً بسیار الم انگیز است. این هیئت جرار انکار و فدایی راه علم و فن در میان يك کفن بسیار سرد و سفیدی چائیده شده بکمال شرف و شان همدیگر را در آغوش کشیده بخواب ابدی فرو رفتند. چون عودت آنها دیر شد رفقای دیگر شان که در قرارگاه مانده بود بجستجوی آنها برآمدند. و دیدند که بیچاره ها از سردی دکرستکی تلف شده اند. ضایع شدن این قربانیهای راه فن انگلستان را در يك ماتم عمیقی در انداخته است .

( فدائی راه فن )
( کپتان ایسکوت انکلیزی )

اخبار ترجمان
درین وقت يك نسخه از اخبار فصاحت بیان ترجمان که به لغت ترکی بسیار ساده و فصیح در شهر ( باغچه سرای ) ممالک روس طبع و نشر میشود برای ما رسیده است این اخبار از سالهای دراز در راه اسلامیت و برای قومیت خدمتهای نمایان قلمیه ابراز نموده و مینماید در نمبر ۲۹ در زیر عنوان ( زور نالهای ملتی ) ما يك مقالهٔ خوبی نوشته که بعضی فقرات آن را درج صحیفهٔ افتخار میکنیم: مردمان اکثر در پی غزته و جریده هوس و خواهشی زیادی نشان میدهند حال آنکه به رساله ها اعنی ژور ناله ای که در ماه يك بار یا دو بار میبرآیند آن قدر دقت نه میکنند لاکن چون غزته یعنی گازت کار ژور نال را دیده نمیتواند میباید که اهل مطالعه ژور نالها یعنی رساله ها را در زیر نظر دقت بگیرند


صفحه ۱۰ سال دوم شماره ۱۵

جریده بنام دیگر کثرت همان او را نیست که با حوادث روزانه و معلومات مختصره بر میباشد . این اوراق امروز نوشته میشود خوانده میشود، روز دیگر پراکنده شده فراموش میگردد . اما ژورنال این چنین نیست زیرا در ژورنالها حوادث یومیه، واقعات زنده گانی و اقتصادیه و اجتماعیه و معلومات فنیه و ادبیه و سیاسیه تفصیلا بحث کرده میشود و بشکل کتاب حفظ کرده میشود، کرت - ورق خبر آور است .
ژورنال ، پارساله ها - کتابیست که آن خبرها را تفصیل و تشریح میکند باز میگویم : به ژور نالهای خودمان بسیار دقت کردن لازم است .))

بعد ازین فقرات ترجمان حقیقت بیان از ژور نالهای فنی و ادبی که در ممالک روسیه بزبان ترکی و غیره طبع و اثر میشود بحث و بیان رانده درباب اخبار یعنی ژورنال با جرائد ما چنین مینویسد :

سراج الاخبار افغانیه
نام ژورنالی که در کابل نشر میشود يك نسخهٔ آن به ادارهٔ ما آمد . این ژور نال تصویردار فارسی العباره در ماه دوبار نشر میشود . با حروفات استامبول بر کاغذ خوب چاپ شده است . از بسیار اخبارهای هندوستان که دیده ایم اعلانتر است . وجود (سراج الاخبار افغانیه) بر ترقی های سریعی که افغانیان در امور مطبعه و مطبوعات و دیگر کارها بکار برده اند دلالت میکند . در نسخهٔ که گرفته ایم این چند تصاویر درج شده است : - تصویر شکار گاه جناب امارت پناهی - قواعد عساکر پیاده - مدیر و سر محرر محمود طرزی - نگران اينك آقاسی علی احمد خان مندر جاتش خوب و هم مختلف است (سراج الاخبار افغانی ) را دیده ممنون شدیم، موفقیت آنرا تمنی میکنیم .
ما نیز ازین حسن توجه رفیق معزز و محترم خود عرض تشکر میکنیم و دوام انتشار فواید آثار آنرا نیازی نمائیم .

( احوال ایران )
انتخاب از جریدهٔ فریدهٔ همعصر معزز حبل المتین
گفتهٔ یکی از درد مندان وطن حسب

( حال وطن )
جويك مانی از میان مال سیه بخت کرده بحکم ازل
شود منحرف از طریق صواب فتد در مضیق خطاء و خطال
نهد رو براهی که انته بجاه کند خبطها ئیکه باید مخل
چو قوم عزیز من ایرانیان که بودند فخر تمام ملل
کنون از نفاق و جهالت شدند همه خوار و زار و همه مبتذل
دریغا که این ملت باستان فتاده بخط خطاء زلل
نه در بند دین و نه در بند ملك که آنرا خطر هست و اینرا خلال
نه فکری بدل نه بزار و لعب نه ذکری بلب غیر قول و غزل

که از حقد با همدگر در ستیز که از جهل با یکدگر در جدل
جریدن نباشد سزاور ما بآسوده کی همچو جدی و حمل
که گرگان خونخوار از هر طرف در افتاده بر جان ما چون اجل
به بردن شاهد ملك ما رقیبان زهر سو گشوده بغل
چنان گشته احوال ایران خراب که آنرا ندانند جز و دول
ممالك تباه و مهالك فزون سبل غیر مامون دزد و دغل
نیابی یکی را در آن مملکت که باشد یکی قول او با عمل
همه در سخن پهلوانند ليك که کار کردن جولانند و شل
چنان رفته جدیت از ملک چنان عقل ما را گرفته خیل
که باید بهر پینه دوزی نوشت جناب جلا لآب اجل

مقالهٔ مخصوصه
(حکمای قدیم چه بودند؟ و حکمای جدید چه شدند؟)
اولا این را بگویم که (حکیم) آیا بچه حکیم میشود اگر بگویم به (عقل) هر کس که يك كلاه دارد البته يك عقلی نیز در ان دارد، پس به احتساب هر کس باید حکیم گرفته شود. واقعا هر آدم ذی عقل حکیم گرفته میشود، ولی باید دانست که عقل حکیم و غیر حکیم به آثاری که بمیدان میآرد، و رأیها و فکرهائی که در ان آثار بیان کرده باشد ظاهر و عیان میشود. چنانچه حکیم شیراز میفرماید:
زبان در دهان خرد مند چیست کلید در گنج صاحب هنر
چو در بسته باشد چه داند کسی که جوهر فروشت یا پیله ور
يك انسان اگر هر قدر جامع العلوم والفنون باشد، لكن اگر از حکمت و رأیها و فکرهای او دیده و خوانده نشود حکیم بودن، و نبودن او مجهول میماند، مثلا اگر ما اثرها و رأیها و محاکمه های عقلیه حکمای قدیم را نمیخواندیم و نمیشنیدیم چون بر حکیم بودن شان حکم میتوانستیم:
تا مرد سخن نگفته باشد عیب و هنرش نهفته باشد
حالا درین بیندیشیم که آیا (حکیم رأی خود را بجهان میدهد، و اثر حکمتش وجه استناد یافته بمیدان میبراید؟) هیچ شبهه نیست که هر حکیم رأی و فکر خود را بدرجهٔ دانش و معلومات خود داده میتواند، و هر اثری که بمیدان میآرد ترجمان همان فکر و رأی او میباشد:
فکر هر کس بقدر دانش اوست
بلی ! این يك مسلم آنست که دانش خود بخود حاصل نمیشود بلکه بصورت دیدن و شنیدن حاصل میشود . طفل بدنیا که می


صحیفه ۱۱
سال دوم
شماره ۱۵

آید هیچ چیزی نمیداند . هر انقدر که بزرگتر میشود همانقدر زیادہ تر چیزها می بیند و میشنود و بهمان درجه بر دانشش می افزاید. اگر يك طفلی را از ابتدای ولادتش در يك خانه بیندازند و اسباب زنده کانیش را بهر وسیله که باشد تدارک کرده هیچ چیزی به او نه پینانشد و هیچ چیزی به او نشنوانند در آخر کار آن طفل وحشی و نادان حتی از قوه تکلم نیز در حرمان میماند . بناء علیه دانش یک چیزیست که از دیدن ، و شنیدن، و تجربه حاصل کردن بوجود می آید . اما در نجا باز وارد خاطر میشود که به اینصورت هر کس که دو چشم و دو گوش داشته باشد باید ( حکیم ) گفته شود و چون هر صاحب کوش و چشم حکیم گفته شود افلاطونها ، ارسطوها را چه قدر وقیمت خواهد ماند ؟ هیچ ! ولی کم یاب بودن حکیم ازین است که حکمت حکیم مطلق ، و دست قدرت قادر بر حق بعضی دماغها را بچنان وضعیتی خلق میفرماید که محفظه ها و بیچتابهای بسیاری داشته در هر محفظ، و هر پیچ و شکن آن انواع امراز حکمت ، واقسام انوار معرفت را میگنجاند که اینگونه حکمت (موهی) و (قدرتی) میباشد، و در نما از صدد بحث ما خارج است. ما از علم و حکمت کسی و تحصیلی بحث میرانیم ، و يك مقايسه در مابین حکمای قدیم و جدید مینمائیم . کفته بودیم که حکیم به آثار آن و فکر و رأی شان شناخته میشود و رأی و فکر از دانش و دانشی از بسیار دیدن و شنیدن بوجود می آید . مقصد از بسیار دیدن و شنیدن، بسیار خواندن و بسیار تحصیلی کرد است. آلات و ادوات بسیار خواندن و خوب تحصیل کردن کتابها، مكتبها ، دار الفنونها ، سياحتها والمثال آنها میباشد . در وقت حاضر یک مهندسی که از مکتب هدست و یا یک طیبی که از مکتب طبيبه کامل التحصیل شده میراد برقیق خود میگوید که : « کجاست او قلیدس ، با بقراط که یک درسی از ریاضی یا از طلب به او بدهم » . . اگر چه اینگونه ادعا خیلی بلند پروازی و خودنمایی شمرده میشود ، ولكن چون يكنفدرى ملاحظات ذیل را ملاحظه فرمایند چنانچه گمان شده است . بلند پروازانه کته نمیشود : حاصلشدن دانش را از بسیار دیدن و شنیدن یافته بودیم. این دیدن و شنیدن بسیار ، دو صورت دارد: یکی آنکه بطریق سیر و سیاحت دنيا، وديدن انواع زمينها و انسانها ، و دانستن اشكال طبيعتها وخالها ، وتفيدن هزارها رقم سخنها وحوادتها ، دوه طریق بسیار خواندن ، و بسیار مطالعه کردن که مدار یکانه افزونی دانش بهمین دو چیز است . حالا بر اصل مقصد خود آمده به بینیم که دنیا در زمان حکمای قدیمه چقدر بود. و حالا چقدر است : از ملاحظات بعضی خریطه ها - یعنی نقشه های زمین - که ه دمای جغرافیون یونانیه کشیده و صورتهای آن قرناً بعد قرن تا به اینوقتها رسیده چنان معلوم میشود که در اتوقها همه دنیا از یونان تا ناصر و جزایر مغرب زمین از آفریقا، و از آسیای صغری گرفته تا به ایران از آسیا و از نهر طونه تا یک کمی از ایتالیا از او روبا عبارت بوده است. و چون دنیای به این بزرگی عبارت از همین جاهای مذکوره باشد هیچ شبهه نیست که دیدینهای مردمان آنوقتها نیز در داخل حدود همانقدر جاها بوده است. حالا نکه در همین قدر زمینهای مذکوره نیز بسبب نبودن راههای منتظم و آلات نقل و حمل محتشم از یک شهری بشهري ، يا ازيك قطعة بديكر قطعه سیر و سیاحت کردن کار هر بهادر جهان پیما نبود و از این سبب بود که از و هم و قیاس بسی مملکتها و انسانها ، ومخلوقات غرابت نما نقل و روایت کردند ، و مانند مجايب المخلوقات كتابها تصویر نموده از اسی کام کوشها، و در خانهای کله انسان و اقواقها وغيره بحثها رانده اند . حالا بك خرامه و نقشه كره زمين عصر حاضر را و سر میزتان انداخته ببینید که دنیا بار بار از دنیای پیشتر بزرگتر گردیده است. و سیر و راحت آن بدرجه آسان شده که تمام کره را با یک بکس کوچک دستی در طرف ۸۰ روز دور كردن يك ساعت تیری شمرده میشود (۱) بنز ایرین ثابت میشود که دایره حدود دیدینهای مردمان این دنیای جدید از دایره رؤيت مردمان قديم واسعمير و فراختر بوده است . آمدیم بر مسئله بسیار خواندن و بسیار مطالعه کردن درین يك هیچ شه نیست که بسیار خواندن بر بسیار کتاب و آثار بودن منوط است گروه ( مشائیون ) که عبارت از شاگردان ( ارسطو) است در رکاب معلم خودشان میرفتند و از حکیم از یاد درس میگرفتند که به این سبب آنها را ( متانیون ) یعنی ( ده روندگان ) میکنند، و این نبود مگر از بی کتابی ، هر حکیمی که در الوقتها بدر جود صفت معلمی میرسید هم اسرمايه علم و حکمتش در ذهن وسته اش محفوظ میبود، و شاگردان نیز معلوماتی که از و میگرفتند از یاد میگرفتند . وازين سبب كفته اند : ( العلم في الصدور ولا في السطور ) حالانکه هر سينه محیط همه علوم نمیکرده. مثلا خريطه يعني نقشه يك قطعه زمین با همه كره زمين را انسان در صدر خود نقش کرده نمیتواند ، بهمه حال وجود خریطه ن و راست ، اگر چه در از مانه ای حکمای قدیم ایز کتابها نوشته شده است. و اثرهای افلاطون و ارسطو تا به این زمانها علا بعد نقل رسیده است. اما آن کتابهایی که در انوقتها نوشت میشد بر يك رقم برگ درختی که آنرا ( با پیروی ) میکنند، و از مصر قیمت بسیار گرانی می آمد نوشته میشد که آنگونه کتابها را تنها پادشاهان و بزرگان مالک شده میتوانستند.

(۱) ( سیاست پر دور را دور کره زمین بهش تا درود ) نام کتابی که در مطبعه مبارکه عنایت در دارالسلطنه کابل بطبع رسیده و در دکان ملا غلام محمد کتاب روش متصل مدرسه شاهی قیمت ۲ دو روپیه کایلی فروخته میشود. این کیفیت را بخوبی واضح میسازد و کتاب مذکور در نی مطبعه عاری در ده افغانان نیز بفروش میرسد .


صحیفه ۱۲
سال دوم
شماره ۱۵

از روایات موثرهٔ تاریخت که بسبب بی کاغذی و بی کتابی در میان شاگردان حکما چنان اشخاصی پیدا میشد که سبقهای خود شارا بر وجود خودشان مینویشتند، و تا بوقتی که حرف بحرف آنرا از بر نمیکردند وجود خود را نمی شستند . غیر از (ایروس) يك نوع ورق آهو نام کاغذی از پوست حیوانات نیز موجود بود که آنهم در گرانی از پاپیروس باکم نمیاورد. ارزانترین کتابها آن بود که ورقهای آنها از تخته چوبهای باریك بار یکی تشکیل یافته بود که آنهم بسبب سنگینی و کلفتی برداشتن و بردن و آوردنش خیلی به زحمت بود. بنابرین سبها حکمای متقدمین تدریس ! و تعلیم خود را زبانی میدادند، و شاگردان شان مجبور بودند که کتاب خودشانرا قوهٔ حافظهٔ خود بسازند. پس زهی شا کردی که مالك قوهٔ حافظه میبود !

که در دور و پیش شان میبود میشنیدند. حالا نکه حکمای جدیده ( مطبعه ) نام يك زبان عمومی را مالك شدند که بواسطهٔ آن سخن خودشان را بکائنات میشتوانند . حکمای قدیمه احوال زیر زمین را از روی زمین خالیا کرده تصورات میپرورانیدند. حالا نکه حکمای جدیده بواسطهٔ تنهای زیر زمینی کانهای زنان سنگ تابسیار طبقات عمیق زمین سیر و سیاحت کردند، و چیزیکه بچشم خود دیدند و بدست خود نمی کردند نوشتند . حکمای قدیمه اگر چه بر کرهٔ نسیمی علم آورده توانستند ولی آنرا بلا نها یه تصوور کردند. حالا نکه حکمای جدیده بواسطهٔ بالونها بر طبقات مختلفهٔ آن در میان ابرها سیر و سیاحت کرده حدود آنرا معین کردند .

تحت ما يطول
انجاميد، وهنوز
به نتيجهٔ مقصد
نرسید. حالا خلاص
اینقدر بگوئیم که
چشمهای حکمای
قدمه چیزهای
بسیار کوچکی را
دیده نمیتوانستند.
حالات که حکمای
جدیده ذره بین
و ميكرسكوب نام
آله را بر چشمهای
خودشان نهاده
عوالم بلا نهائيه

حکمای قدمه
کرویت زمین را
بخيال تصور
میکردند. ولی از
اثبات آن عاجز
بودند. حالا نکه
حکمای جدیده
کرهٔ زمین را از
غرب بشرق و از
شمال بجنوب بار بار
دور و سیاحت
کرده مسئله کرویت
را مادة اثبات
کردند.

( نظاره يك دره اطاقت منظرة )

( این نهر جوشان و خروشانیست که معروف به نهر ( نیلاب ) در موقع گلبهار در دامنهٔ کوه هندوکش درست شمالی کابل واقع شده است )

میکروب نام حیوانات صغیره را دیدند که از غایت کوچکی يليونها عدد آن بقدر يك لوك سوزن هم نمی آید. حکمای قدیمه چیزهای بسیار دور را هم دیده نمیتوانستند اما حکمای جدیده دوربین و تلسقوب را بردیدهٔ خود نهاده بسیر سیارات و بعد مسافات چشمهای شان ، کامیاب آمده است . گوشهای حکمای قدیمه واقعات کمتر جاهای دور را نیز بسیار دیر شنیده نمیتوانستند. حتی بسیار واقعات را هیچ نمیشنیدند. حالانکه حکمای جدیده ادنا يك واقعه که در هر نقطه از نقاط کرهٔ زمین بوقوع آید در آن واحد بواسطهٔ تلگراف و تیلفون میشنوند . کلامی که از دهن حکمای قدیمه میرامد آنرا تنها شاگردانی

و الحاصل چون بسوی مطبعه ها ، ومكتها ، وكتبخانه ها . و آکادامی ها و باغچه های نباتات وحيوانات، ورصد خانه ها ، و هزارها اختراعها و آلات و ادواتی که در بن عصر حاضر بدست حکمای جدیده می بینیم نظر کنیم عشر عشیر آن بخیال و خاطر حکمای قدیم هم نگذشته بود . و چون حکمت حکیم از آثار ، و آثار از رأی و فکر و رأی و فکر از دانش و دانش از دیدنیها و شنیدنیهای بسیار حاصل میشود و آلات و ادوات دیدنیها و شنیدنیها چون عبارت از همین چیزهاست. و این آلات و ادوات چون در دست حکمای جدیده میباشد از انرو اگر يك مهندسی از مهندسان اینعصر به باز کردن کانال سویس یا پاناما و ریختن آبهای يك بحر را بدیگر بحر . و یا جزیره ساختن يك قطعهٔ بزرگ ادعا کند که : « کجاست اقلیدس


صحیفه ۱۳ سال دوم شماره ۱۵

با او را یک درسی از هندسه بدهم ، آنقدر بلند پروزانه يك ادعای شمرده نمیشود . حالا چون این همه محاکمات را قارئین کرام مطالعه فرمایند در باب اینکه ، حکمای قدیم چه بودند؟ و حکمای جدید چه شدند؟ ، بك فكر اجمالی حاصل کرده خواهند بود . ولکن این راهم بگویم که ازین تفصیلات چنان مفهوم نشود که ما حکمای قدیمه را سراسر از قدر و حیثیت دور انداختیم . نی نی اقدر وقیمت حکمای قدیمه نه چندانست که آنرا انسان انکار کرده بتواند . قدما اساس نهادند، متأخرین بران بناها ساختند . قدما معلم بودند، متأخرین متعلم شدند، قدما تخم حکمت را کاشتند ، متأخرین حاصل برداشتند . لهذا چنانچه افضل بودن متقدمین انکار شدنی نیست ، همچنان اکمل بودن متأخرین نیز بدیهی و ثابت است . والله اعلم بالصواب . انها

~*~ عالم عسکری ~*~
( جاسوسهای عسکری )
از نام جاسوس همین معلوم میشود که چیزهای پنهانی را جستجو و تجسس کرده و به تحقیق و تدقیق رسانیده آنرا خبر بدهد . جاسوسها بردو نوع است : یکی آن جاسوسهای پست فطرت بی ایمانیست که برای ضرر و نقصان دولت ، وملت ، ووطن خود به بيسة چنل و مردار رشوت دشمن دین و وطن گرویده شده وجدان و ناموس و ایمان خود را بفروشند ، و اسرار های را که متعلق نفع دشمن و ضرر وطن باشد بدشمن برسانند که ما ازین نوع دنی های بی ایمان بحث نمیرانیم . و از نوع دوم آن حرف میزنیم که آنها هزاران تهلکه ها ، و مشقتها را بر خود گوارا ساخته و خبرهای را که برای نفع و فایده دولت و وطن و ملت شان باشد بدست آورده بدولت خود خبر میدهند که اصل موضوع بحث مادرين مقاله عبارت از همین رقم جاسوسها میباشد . اين يك معلوم همه کان است که هر دولت برای محافظهٔ موجودیت و هستی خود ، و برای بجا داشتن شرافت و حیثیت قومی و ملی خود يكانه واسطه که بدست دارند همانا اردوهای عسکری بری و بحری شانست . ازین سبب در وقت حاضر سعیها و کوششهای که دولتهای رقیب همدیگر برای حاضر ساختن و انتظام ، دادن اردوهای خود شان صرف میکنند خیلی شایان حیرت است . بمجردیکه در جرمن يك ادنا تبدلات عسکریه رخ نماید ، هماندم می بینیم که فرانس از ان باخبر شده آنرا بروی کار می آورد . و بمجردیکه انكليز يك كشتی جنگی زیاده کند جر من هماندم به کوشش آن میشود که دو کشتی بیفزاید ، بهمین منوال همه دولتها در وقت حاضر از ترس حرص همدیگر ، و با غرور انتقام یکدیگر خودشان بجنان مخارج و مصارفی گرفتار آمده اند که از عاقبت کار خودشان نیز به اندیشه افتاده در باب جلو گیری این زیادتی مخارج خود شان میخواهند که قوانین صلح عمومی ، و مراجعت نمودن به حکم ، و مقاوله های محدود ساختن تسلیحات را بروی کار اندازند . اما کجا! اینها همه صرف خیال است؟ هر دولت مجبور است که در وقت حاضر از مقدار قوت حربه و حرکات عسکری همسایه کان خودشان که امروز دوستند و فردا دشمن با خبر

~*~ يك درهٔ لطافت منظرهٔ ديگر ~*~
>> در ( استالیف) نام موقع کوه دامن زمین کابل واقعست <<


صحیفه ١٤
سال دوم
شماره ۱۵

گردند، و بهمان نسبت خود را حاضر سازند. زیرا بادشمنی که قوت و قدرت آن معلوم نباشد در او نختن نجیه های بدیدی بظهور می آورد که به تجربه ها ثابت شده است. لهذا دولتها در باب بدست آوردن خبرهای قوت و حرکات حربی و عسکری دشمن رقم رقم جاسوسها دارند.
اولا جاسوسهای رسمی و آشکار بست که اینها بهمراه سفیرهای هر دولت در پایتختهای دیگر دولتها میباشند، و آنها را آتشه میلیتر میگویند. اکثر این آتشه میلیترها از دارالفنون عسکری بدرجه اعلا ترین علم و فن برآمده میباشند، ولا اقل به سه چهار زبان بسیار ماهر و شاطر میباشند. این آتشه میلیترها در هر دولتی که بهمراه سفیر خود میباشند وظیفه یکانه آنها همین است که دایما حرکات عسکریه همان دولتی را که در نزد آن بصفت آتشه میلیتری نشسته است تدقیق کرده، و از نکته های باریک اردوی آنها معلومات بدست آورده بشعبة مخصوصة ( ارکان حربية ) دولت متبوعه خود منتظما را پورها میفرستند.
این آتشه میلیترها با افسران اردوی دولتی که در انجاست دوستی و آشنای پیدا میکنند، و بواسطه آنها به دانستن بعضی چیزها کوشش میورزند، و بوعده های منافع زیادی پلانهای حرب - یعنی نقشه های جنگ و یار سمها و نقشه های یک شهر و یا قله مستحکم را که ترتیبات تدافعیه آن چسانست بدزدی با بهر حیله که باشد بدست می آرند و آنها را مانند گنجهای گرانبهای بدولت خود میرسانند. و چون آتشه میلیترها در مانوره های عسکری - یعنی قواعدهای بزرگ جنگی - رسماً دعوت میشوند، به انسب نیز در باب تعلیم و تربیه اردوهای عسکری و مهارت و لیاقت افسران آن دول بخوبی معلومات بدست می آرند.
ثانیاً جاسوسهای غیر رسمی پنهانیست که آنها افسران کوچک عسکری ارکان حربيه يكدولت میباشند که به تبدیل قیافت و تغیر لباس به مملکت دیگر دولتی که زبان آنرا خوب آموخته باشد میروند.

این قسم جاسوسها همان عین مقصد را بصورت پنهانی و خفیه بدست می آرند و بهمان مقصد فرستاده میشوند بسیار بارها در اخبارها از گرفتار آمدن انجنین جاسوسها حوادث شنیده میشود که اکثر آنها همین افسران كوچك ارکان حربيه میباشند.
ثالثاً در جاهای مهمی که یک دولت برای آن يك فكر و مقصد پنهانی بدل دارد در چنان جاها قونسلوسهای که میفرستند اکثر در اصل عسکر میباشند و به تبدیل قیافت ملکی خو در اصنعتکار با تجار برقم داده باز وظیفه اصلی خود را نجامی آرند.
رابعاً جاسوسها نیست که از اهالی خوديك مملكتیست که بدست استیلای دشمن درآمده میباشد واصل خدمت بسیار بزرگ از انها انتظار میشود اگرچه دولتهای حاکمه که بر چنین عنصرهای مختلفه زیر دست خودشان که در اول زیر دست شان نبوده و بعد ازان در زیر دست محکومیت شان در آمده بسیار سعيها و کوششها ، و حیله ها و ظلمها بکار میبرند که آنها را از دیگر هم عنصران و هم ملتان شان جدا سازند، ومليت ولسان شانرا غايب وضایع نمایند. وحيات شانرا از هم کیشان شان برگردانیده بسوی خود جلب و مایل کنند. ولی این سعیها و کوششهای شان بیهوده و رایکان میرود، وحیله ها و ظلمهای شان بغض و عداوت آنها را افزونی می بخشد. و همیشه در صدد آن میباشند و انتظار میکشند که چه وقت همچنان شان که که در انطرف سرحد میباشند بفریادشان رسیده آنها را از جنگ ظلم و استیلای غیر جنس شان رهای بدهند، این است که بيك ادنا معاونت از انها خدمتهای بزرگ بزرگی بدست آورده میشود. و چون آنها از نفس خود آن مملکت میباشند از جاسوسهائیکه به تبدیل قیافت فرستاده شوند بیشتر فایده حاصل میشود. اصل خدمت بزرگ ازین ها در وقت جنگ گرفته میشود. زیرا مجار به ها اول در سرحدها می چسید، و چون عسکر از سرحد بخاک دشمن تجاوز نماید هماندم آن اهالی محکومه بسبب جنسيت نشناسید. ایا همچنین نیست مادام !

فاجعه های پاریس

( ما بعد از شماره ١٤ سال دوم )

- البته ، شما يك سخن بگوئید که به بینم .
- چون چنینست ، نحصد فرانك ميخواهم .
- بسیار خوب منهم نحصد فرانك ميدهم .
مادام آنغو لبهای خود را خالیده و خود بخود ، آنچه خطا کردم باید که دو همینقدر طلب میکردم ، و موسپورا خطاب کرده گفت مادام .
- آبازاچه تانرا چه وقت می آورید صاحب من !
- فردا بوقت شام در مایین ساعت شش تا بهشت .
- خیلی خوب ، منهم برای قبول کردن او حاضر میباشم .
- اما اینرا هم با هم قرار داده ایم که بعد از زائیدن زنا کر او را یا مرا در دیگر یکجا پی تصادف کنید نه اور اونه مرا هیچ باید که
اینمسحن حاجت سوال ندارد صاحب ! همه مشتریان من بعد از انکه از خانه ام برانید من دوباره آنها را نمیشناسم، من اگر مادامهای را که می شناسم در کوچه و بازار چون به بینم و با ایشان سلام علیکی کنم هیچ کس دوباره بطرف من چرخ هم نمیخورد . ده دوازده مشتریهای دارم که چون مرا در راه پابازار می بیند چنانچه یک ساری را دیده باشند همچنان ترسناك و اندیشه ناك ميكردند . ولی من تا انگاشته تیر شده میروم .
- چون چنینست کار ما و شما قرار یافت، فردا ما هم می بینیم.

اینرا گفته موسیو کلاه و چوب دست خود را گرفته میخواست که از اتاق براید که مادام انفو گفت :
- عفو بفرمائید امايك چيزى میگویم. لكن رجا میکنم که از سخن من ترنجید .
- چرا برنجم ؛ بگوئید .


سال دوم
صحیفه ۱۵

و همگینى فداکاریهای بزرگی برای مدد و خدمت همچنان هم عنصران خود بکار میبرند . چنانچه مثالهای این را تاریخهای حرب ما به بسیار بوضاحت نشان میدهد : مثلاً معاونت طونفوز ها در محاربهٔ روس و ژاپان به همچنان خودینی ژاپانها ، و معاونت و مددکاری جنسهای مختلفهٔ بلغارها ، و رومها ، وغیره که محکوم دولت عثمانیه بودند در محاربهٔ بالقانها به همچنان و هم عنصران شان . دیگر خدمتهای که از آنها گرفته میشود این است که در وقت جنگ جماعتهای کوچک کوچکی از آنها تشکیل داده و مسلح ساخته برای خراب کردن خطهای تلگراف ، و ریل ، ویرانیدن پلهارا بدینامیت ، و آتش افروختن ، و رهزنی کردن وغیره چیزها ئیکه موجب مشغولیت فکر و حیران ساختن دشمن شود ، و قوت اردوی او را کم و متفرق سازد . چنانچه درین محاربهٔ بالقانها بلغارها از ینگونه عملیات بسیار فایده ها برداشتند . همه این تدبیر ها ئیکه موجب مضرت دشمن شود در وقت حضر یعنی آرامی و پیش از جنگ حاضر و تربیت میشود ، و در وقت جنگ فایده از ان برداشته میشود .

ادبیات
از ترکستان مینویسند
در تعریف ( سراج الاخبار مبارکه افغانیه ) از طبع پریشان ناچیز شکسته دل ( عبدالعزیز ) متخلص به ( بسمل ) که تن خسته دارد و قلم شکسته نه تحریری لایق دیدن نه تقریری قابل شنیدن بد نام کنندهٔ نکونامی چند این عاجز هیچمدان کجا و شعر و بیان کجا از تلاطم جوش محبت و اخلاص مکنون ضمیر خود را بعرصهٔ بیان آورده اما چه بیان همه بی مضمون و پریشان امید است که جواهر اخلاص این حرف پاره ها را شایان التفات و قبول سازد و به نظر عاطفت جناب استادان کرام و اولوالالباب عظام بنوازد انشاء الله تعالى

وقتیکه همراه مشتریهای خود کار را فیصله کردم عادت ماست که نیم مبلغ را پیشکی میخواهم ازین سبب عفو شما را طلب کرده از عادت خود بیان کردم .
— بسیار خوب عادتیست . این حرکت شما را شایان تحسین می بینم . از جزدان خود يك بانكوط پنجصد فرانکی کشیده )) بنابرین مهم همه پیسه شما را پیشکی میدهم .
— بکمال خوشی باقوطها را گرفته آیا به قابل آن يك رسید میخواهید ؟
— نی مادام ، من برشما امنیت نامه دارم .
مادام آنغومه بهان خود را بدفعات سلامها داده داده تا بدر زینه مشایعت کرد . حتی يك چند زینه هنوز پایان شده بود که باز هم از عقبش از سلام دادنها دست بردار نمیشد ، وقتیکه برامدن مهمان خود را از دروازهٔ خانه دیده واپس به اوثاق خود بکمال انشراح دل بر گشت خود بخود میگفت :
— پنجصد فرانك ها ! هم پیشکی ! چه عجب لقمه ! هیچ شبهه

(تخمس)
دیده حیران سراج الاخبار دل تپاخوان سراج الاخبار
خبربینان سراج الاخبار علم ارکان سراج الاخبار
حب دین جان سراج الاخبار

آرش قوت احیا دارد در دل سامعه ها جا دارد
هست روشن ید بیضا دارد هر طرف موج تجلا دارد
شمس تابان سراج الاخبار

یافت در فن سیاسی جهان بهره خاص از و پیر و جوان
ظاهر است اینکه درین سعد آوان رونق تازه به افغانستان
داد عرفان سراج الاخبار

اهل اسلام همه یکتن گردید ملت و ملک چو گلشن گردید
ای بسا خلق که پرفن گردید ای بسا دیده که روشن گردید
از جوانان سراج الاخبار

پرتو سایهٔ ظل الهی بر ملت از ترقی خواهی
پرورانیده چنین آگاهی لاجرم آمده مدح شاهی
عز عنوان سراج الاخبار

شهر یاریکه به اخلاق نکوست خبر دین و وطن و قومش خوست
ای خوش آندل که از جیش معلومت شاه دیندار جوان بخت گروست
رفعت شان سراج الاخبار

آنکه ما را مدنیت آموخت هر طرف نور معارف افروخت
همه اسباب ترقی اندوخت غفلت و نخوت ما را سوخت
نور رخشان سراج الاخبار

(بسمل) هرجا که طپیدن دارد بی پر و بال پریدن دارد
بهر سو دویدن دارد ذوق اخبار شنیدن دارد
از دبستان سراج الاخبار

نمیکنم که در ین کار يك انتريكهٔ بسیار بزرگی دور می خورد . هم انتریکه ها و حیله ها در میان عالم کلاتخانه ها دور می خورد با این است که يك مادموازل یعنی دختر کدام کلانی يك خطای بزرگ و خیلی کرده ، با آنکه کدام شوهری را بازی داده زنش را حامله کرده اند . اما من این را زیاده تر آرزو میکنم که کدام شوهری بازی خورده باشد . حریف بی آنکه از چیزی خبر باشد و در خانهٔ خود بخواب راحت رفته باشد از دیگر طرف يك اولادی بخانه اش پیدا شود . بر اووو !! ( قهقهه خود بخود خندید ) حقیقهً چه عجب احوال ! بمن چه ؟ چون هیچ يك مردی تا بحال طالب ازدواج من نشده از آبرو بر سر شوهران هر گونه مصیبت و بلائی که بیاید خوش میشوم . به این مصیبت و بلاها مستحق هستند . جزاهای خود را بکشند .
روز دیگر بعد از غروب بيك کمی ، یعنی در همان شبی که فونکس فلوتیند دور اندال از خانهٔ پدر خود مارکی دو موقوب باقی دارد


صحیفه ١٦
شماره ۱۵
سال دوم

ناموران جهان
( ما بعد از شماره ١٤ سال دوم )
ماذا تقولون اذ قال النبى لكم ماذا فعلتم وانتم آخر الامم
يعترتى و باهلى بعد منتقدى منهم اسارى و صرعى ضرجوا بدم
ما كان هذا جزايي اذ نصحت لكم ان تخلفوني بسوء فى ذوى رحمى
یعنی – آیا چه خواهید گفته توانست در وقتی که حضرت پیغمبر شما بشما بگوید که اینچه کردید به اهل و عترت من بعد از من و شما آخر ترین امتها انها بودند. بعضی را اسیر، و بعضی را مدهوش و بعضی را بخون غرفه ساختید. این نبود جزای این که بشما نصیحت کرده بودم که به ذوى الارحام من يدى مكنيد .

ابنة غيلان : – اصل نامش (بادیه) است که به ابنة غیلان مشهوره میباشد . از صحابیات عصر بر گزیده و سالت است که در میان صحابیات به فربهی و زینت و آرایش گری شهرت شعار يك خاتون با وقاری بود در انوقت از ابنة غيلان ، و ( قارعه بنت عقيل الثقفيه ) با زينت تر و آرایش تر هیچ زنی موجود نبود. همه زنان آنوقت پرورش میبردند. در تعریف و توصیف آن زنان عرب این عباره عربی را میگفتند :
فعليك بابنة غيلان ! فانها هيفاء شموع تجلاء .
ان تكلمت تغنت ، وان قامت تثنت ، وان مشت ارتحت ..
و ان قعدت تبنت . اذا اقبلت أقبلت باربع ، واذا ادبرت بثمان .
یعنی – تر اسفارش میکنم بدختر غیلان ! چرا که او کشاده طبع ولطيف مشربت، و مانند يك شمعتان تجلاست ، وقتيكه تكلم کند نغمه سرای میکنند، و چون برخیزد قیامت برپا میکند و چون بخرامد میلرزد و دلها را میلرزاند و چون بنشيند يك برج حسن و جمالی بنا میکنند. اگر رو برو آید بچهار واکر پشت بگرداند به هشت است

ابنة كلمن : – يك خاتون عربيه فصیحه ایست که نامش مجهول است، و بهمین لقب مشهوره است و از زنان زمان ( شعیب ) عليه السلام است. در ( قاموس ) نوشته است که (ابجد) و (هوز) و ( حطى ) و ( کلمن ) و ( سعفص ) و (فرشت ) نامهای شش نفر بادشاهان اهل ( مدین ) است که (کلمن ) بزرگترین آنها ورئيس شان بوده است. و پدر همین زن صاحبة الترجمه میباشد وقتی که در ( يوم ظله) بعذابی که برقوم شعيب عليه السلام نازل گردید همه بزرگان شان هلاك كرديدند . ابنة كلمن در مرثية پدر خود این ابیات را گفته است :

باقی دارد

علم ثروت ملل
( ما بعد از شماره ١٤ سال دوم )
مملكتها ، وولايتها ، ودولتها ، و ملتها از همین سبب بوجود آمده است . اما شرط یکانه فایده برداشتن از حاصل کردن ثروت ازین مربوطیت و مشاركت طبيعية ممالك مختلفه این است که مبادلات به امنیت و آزادی تمام جاری شود. ولی هزار افسوس که در مابین ملتها از زمانهای بسیار قدیم حرصها ونفسانيتها ودشمنيها موجود است که این کیفیت مانع آزادی و امنیت مبادلات میشود . هر ملت بهمین فکر است که از اندیگر ملت قطع علاقه نماید ، و به دیگری محتاج نشود، و تنها محصولات خودشان اداره و گذران کند . این است که برای حاصل شدن این مقصد در راه آزادی رفت و آمد مبادلات ، واخذ و عطای معاملات بسی مواقع بوقوع آورده و می آورند .
از مسئله آزادی مبادلات بعد ازین به تفصیل بیان خواهد شد. در نجا تنها همین قدر بیان میشود که در نظر علم ثروت ، اختلافها و دشمنیهایی که در مابین ملتها از سبب جنسیت ، و ملیت پیش آمده و روز بروز افزونی میگیرد سراسر مغایر حکمت و طبیعت دیده میشود و از هر جهت برای جمعیت بشریه موجب خسارت و مضرت شمرده میشود. زیرا هر مملکت برای دیگر مملكتها يك بازارگاه بزرگ اخذ و عطا میباشد که هر انقدر آن بازار وسعت گیرد، و داخل شدن به آن بازار آسانی باید برای محصولات آن همانقدر خیر و منفعت حاصل میشود. این بازار گاه طبیعت را سد کردن، خوبیهای تقسیم و شرکت اعمال را نشناختن، وجود را نیز ازان محروم ساختن است .
اهمیت و فایده های قاعده تقسیم اعمال بدرجه در عالم انسانیت تأثیر دارد که اگر این قاعده در عالم نمیبود امروزه روز از بسیار لذتها وفایده هایی که به مخارج بسیار کم ازان مستفید میشویم سراسر محروم میماندیم. مثلا یک پیاله چایی را که قیمت دو پیسه در یک

باقى دارد

اعلان
کتابهای فارسی – انگریزی – اردو – ورومکی -- بهاشا وغیره برای تعلیم ابتدایی بفروش میرسد .
المشتهر بالكرشن دازی سر مدرس مدرسة اهل هنود نمبر (٢) در شور بازار کابل

همه مقاله هائیکه دسخط ندارد از طرف مدیر و سر محور تحریر یافته
محمود طرزی
در چهاپ خانهٔ حروفی دار السلطنه کابل طبع گردید


( اء ) ——— ( الان )

« کتب دارالتالیف بیت العلوم حبیبیه »

شماره اسم کتاب قیمت کیفیت
۱ رسالهٔ اول دینیات یکعباسی درین رسایل مسایل عقاید و اعمال دینیه بعبارت آسان و روشن نوشته شده و از کتب معتبره عقاید اهل سنت و جماعت و فقه شریف انتخاب شده است
۲ رسالهٔ دوم دینیات پنج شاهی
۳ رسالهٔ سوم دینیات یکقران
٤ سراج العقاید حصهٔ اول سه شاهی
٥ سراج الفقه حصهٔ اول دو عباسی مسایل فقهیه و احادیث اخلاقیه برای درجهٔ وسطیه بزبان عربی نوشته شده
٦ سراج الفقه حصهٔ دوم ده شاهی
٧ سراج السیر احوالات حضرت سیدالسادات یکروپیه حالات حضرت رسول مقبول از ولادت تا وفات بطرز اجمال از کتب سیر و تاریخ انتخاب شده
٨ رسالهٔ علم طبیعیات چهار عباسی مقدمات ابتدائی فلسفهٔ طبیعیات از انگریزی ترجمه شده و اصطلاحات بعربی نوشته شده است
٩ سراج الحساب حصهٔ اول دوروپیه برای تعلیم حساب درجهٔ میانه از کتب معتبرهٔ انگریزی ترجمه شده و به اوزان و سکات افغانستان حل مسائل شده است
١٠ تحریر اقلیدس فارسی اول و دوم روپیه بقرار قواعد جدید از اقلیدس انگریزی ترجمه و انتخاب شده، و سوالات
١١ ایضاً سوم و چهارم دوروپیه هر مقاله علیحده به آن الحاق یافته
١٢ مرآة الارض مختصر جغرافی دنیا یکروپیه مختصر جغرافیه دنیا می باشد
١٣ احسن القواعد (صرف و نحو فارسی) یکروپیه قواعد صرف و نحو فارسی میباشد
١٤ قاعدهٔ فارسی بطرز جدید ( برای ابجد خوانان ) يك ستار الفبای مخصوص زبان فارسی میباشد
١٥ رسالهٔ ضرب زبانی ( برای تعلیم ابتدای حساب ) پنج پیه برای تعلیم حساب درجهٔ ابجدیه تألیف شده
١٦ کتاب اول فارسی یکعباسی
١٧ کتاب دوم فارسی پنج شاهی ضروریات اخلاق و عادات حسنهٔ مفیدهٔ اطفال از کتب معتبره انتخاب شده
١٨ کتاب سوم فارسی دو عباسی

المشهر یکی از اعضای دار التالیف بیت العلوم حبیبیه ( حقیر عبد الرب )


سیاحت بر دورا دور کرۀ زمین
بهشتاد روز
کتاب ناول یعنی افسانه طرز جدید بسیار شرینیست که هم افسانه میشتواند، و هم علم می آموزاند در دكان ملا غلام محمد تاجر كتب متصل مدرسۀ شاهی با پشتی خایی قیمت (۲) دو روپیه کابلی فروش میرسد .

( کتاب سال اول سراج الاخبار افغانیه )
( با جلد اعلا )
و دو کتابچۀ ( علم و اسلامیت ) و ( آیاچه باید کرد؟ )
( با جلد اعلا )
در اداره موجود است . آرزو کنندگان خریداری کرده میتوانند قیمت همه (۲۵) بیست و پنجروپیه کابلی

( شرایط درج کردن اعلانها )
سوداگرانی که مال تجارتی ، و صنعتگرانی که صنعت خود شانرا در سراج الاخبار افغانیه اعلان و اشتهار کردن میخواهند ، و با دیگر هر رقم اعلان و اشتهاریکه باشد از قرار شرایط ذیل مندرج و شایع میشود : اعلانیکه در متن اخبار از یکبار تا به پنج بار نشر و شایع شود پر سر هر سطر ۱ يك روپیۀ کابلی و اگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند فی سطريك قرآن يعنى نيم روپیۀ کابلی اجرت گرفته میشود اعلانیکه درین ورق وقایه درج شود از یکبار تا به پنج بار فی سطريك قرآن يعنى نيم روپیۀ کابلی و اگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند فی سطر به شاهی اجرت گرفته میشود . طول سطريك ستون اخبار ما ( ۳ – اینچ – ۱ – سوت ) میباشد


سال دوم شماره ١٦

و قل رب زدنی علما
١٣٢٩

فهرست مندرجات

بهار اندر بهار
تشريف شوكت رديف موكب فرخنده کی موجب اعليحضرت همايونی

حوادث داخليه
تشريف فرمائی ذات عاليه صفات علياحضرت سراج الخواتين — عيناً مكتوب از محكمة اطلاعات
امينی پرکرامات حضرت اسد الله الغالب كرم الله وجهه

حوادث خارجيه
اجمال سياسی — جنگ — صلح — كاميابى مسرت آور تركان در شتالجه و تالف شدن روغند عسكر — خاصه بلمارى — يك افغان داوطلب در سقوطری جناب جعفر نام — ابيات در وصف جناب انور بيك — شادمانهای اسلاوها در پترسبورگ — جمعيت هلال احمر عثمانى — ايطاليا در طرابلس — ماچينكرو — واستريا حيله حربيه تركيه — استريا و مانتينكرو — نكولس شاه مانتينكرو — گرفتارى طيارهٔ جرمنى از رقم زيب لين در فرانس — اسرار طياره زبان — قهر و غضب جرمنها — ايمبراطور — دولت قوى صولت جرمن — قلق ايمبراطور جرمن

مقاله مخصوصه
هزار افسوس كه مربوط مأمن مسلمانی بيك چند تار مو و يك پارچه قماش گمان شده

مونتسكيو
نام اديب مشهور فرانسوی از زبان يك ايرانی

مکتوب از شهر
يك اثر ناطق رعایا پروری اعلیحضرت والا — قصیده

از بیت العلوم مبارکه
به اداره رسیده

اخلاقیات
اداب حضرت پیغمبری ترجمه از کنز الحکیم

ادبیات
الغزل رشوت كلام مدير سراج الاخبار — غزل مستغنی — شعر ميرزا محمد عزيز — غزل مهذب

سخنان هر رقم
فاجعه های پاریس
ناموران زنان جهان
على ثروت ملل

اعلان
( قيمت بوسه فروشی )

تصاویر
تشريف آوری اعليحضرت همايونی و فرو آمدن از عرابهٔ موتر و توقف بر زينهٔ قصر سعادت حصر استور — جناب انور بيك قهرمان شجاعت نشان دولت عثمانيه — تصوير اعليحضرت ايمپراطور جرمن — از مناظر باغ شاهی جلال آباد — مصاحبان خاص اعليحضرت همايونی عاليجاهان سردار محمد آصف خان و سردار محمد يوسف خان مكالمه ميكنند — ايضاً از مناظر باغ شاهی جلال آباد — قصر پادشاهی متصل ماشين خانهٔ دارالسلطنه كابل


اعلان

( شرایط اشتراك سراج الاخبار افغانيه )

( سراج الاخبار افغانيه ) نخستین اخباریست که در مملکت پرفیض و برکت افغانستان بسایه فیوضات عرفان پروری اعلیحضرت بادشاه مقدس مهربان مانو در دارالسلطنة محروسه کابل به انتشار آغاز نهاده است . مقصد و مسلك اين نامه گرامی بیداری و آگاهی اهل وطن مقدس ماست بر احوال عالم ، وحب دولت و وطن ، وتوجه بسوی علم وفن ، دینی ، سیاسی ، ادبی ، اجتماعی . فی يك اخبار فواید نثاریست که در صفحه های معدود ، فواید غیر محدودی مندرج دارد . ( سراج الاخبار افغانیه ) از هموطنان عزیز خود چشم امید آنرا دارد که چون این اخبار یگانه اخبار وطن عزیز مقدس شان شمرده میشود میباید که يك توجه خاصی ويك هوس مطالعه با اخلاصی بسوی او عطف نمایند . اداره در باب اشتراك مشتركين كرام بنهایت درجه ارزانی و آسانی را مرعی داشته ، و برای خوبی مضامین مندرجه و خوبی کاغذ وحسن طبع و درج تصاویر فدا کاریهای بسیاری بکار برده ، و تجارت را کمتر منظور داشته است درینوقت در ماه دو بار یعنی در غره و پانزدهم هر ماه نشر میشود امید است که در آینده هفته وار بشود ، و آنهم به همت دانشوران معزز هموطن منوط است زیرا هر انقدر که تعداد مشترکین کرام ، ورغبت خوانندگان عظام بیفزاید ، البته در ترقی او نیز خواهد فزود . قواعد اشتراك از قرار ذیلست : در دارالسلطنه کابل قیمت یکساله اشتراك آن ۸ هشت روپیه کابلی — ششماهه آن ٥ پنج روپیه کابلی ، در ولایات داخله دولت علیه افغانستان یکساله ١٤ چارده روپیه کابلی — ششماهه آن ۸ هشت روپیه کابلی ، در ممالک خارجه چون هند و ایران و ترکستان روسی وممالك عثمانی واوروبا یکساله ۱۰ ده روپیه انگلیزی — ششماهه ٦ روپیه انگلیزی .

( اسامی وکلای ما در خارج )

در پشاور جناب میرزا غلام حیدر خان سررشته دار داکخانهٔ دولت علیه افغانستان ، در مشهد جناب عبدالله خان کاردار تجارت دولت علیه افغانستان ، در بخارا جناب حاجی غلام نبی خان مامور فروش پوست قره قلی . ذوات گرامی که در ممالک خارج افغانستان آرزوی اشتراك اخبار ما را داشته باشند بهر يك ازین وکلای ما چون وجه یکساله يا ششماههٔ اشتراك را بفرستند و از طرف وکیل ما به اداره اطلاع برسد از همانوقت اخبار ما بهمان آدرس و عنوانی که داده باشند جاری میگردد . آدرس و عنوان واضح و روشن نوشته شود . يك طلای پوند انگلیزی ١٥ پانزده روپیه کلدار است .


صحيفه (۱)
سال دوم
شماره (١٦)

نگران
ايديك آقای مدی حضور اعلیحضرت همایونی
على احمد

قیمت سالیانه
در دار السلطنة كابل ۸ روپیه کابلی
در اطراف داخله مملکت
با اخراجات داك ١٤ روبيه كابلی
در خارج مملکت
با اخراجات داك ۱۰ روپیه انگلیزی
بهر پانزده روز یکبار نشر میشود

سراج الاخبار افغانیه
۱۳۲۹

مدير و سر محرر
محمود طرزی

اداره و محل طبع
در ماشین‌خانه دار السلطنة (كابل)
همه امورات تحریریه به اداره خانه
بنام مدیر فرستاده میشود
قیمت یک نسخه آن در کابل یکعباسی است

تاريخ عربی يكم جمادى الثانى سنه ۱۳۳۱ تاريخ انگریزی ۸ می تاريخ شمسی ۱۸ ثور ۱۲۹۲

درین اخبار از حوادث داخليه وخارجيه و بعضی مقالات مفيده درج ميشود

« تشریف آوری ذات اعلیحضرت همایونی »
ذات اعلیحضرت پادشاهی از عرابه موتر فرو آمده برزینه قصر سعادت‌حصر استور مبارك توقف دارند.


۲ سال دوم شماره ١٦

بهار اندر بهار
تشريف شوکت ردیف موکب فرخنده گی موهب
اعلیحضرت همایونی

چنانچه در فصول حیات انسانی، ربيع ريعان جواني يك نشاط و نشاه بار تازگی و طراوت نثاری دارد، همچنان در فصول چار گانه سال که قدمه های نردبان حیات انسانست فصل بهار را خالق عظیم لیل و نهار همین خاصیت مسرت آثار طرب نثار را عطا و احسان فرموده است .

بهار يك آينه قد نمای تجلای صنع حضرت مولاست که اسرار بدایع آثار ، يحي الارض بعد موتها ، را ظاهر و آشکار میسازد.

بمجرد رجعت شمس جهانتاب از سیاحت نصف جنوبی کرفارض صفا مآب ، و به تعبیر دیگر بعد از سیاحت خود کره زمین دلنشین ما از نصف مدار خود به نقطه اعتدال ربیعی، دفعةً يك حيات بك ، حرکت بك نشاءه ، يك نشاط همه عالم را فرا میگیرد . گویا از هر تار شعاع شمس خاوری میلابهای حرارت، قوت، برکت بر روی کره زمین جاری میشود که زمین را گرمی و زور و توانائی خارق العاده حاصل شده به اینار فیض و برک آغاز می نهد ! گویا از هر سر چشمه درخشان تارهای زرین کار آفتاب عالمتاب انهار خوشگوار حيات زندگی جاری روان میگردد که يك زنده گی عمومی همۀ زمین کوه دره، و ودیان دامن آنرا فرا میگیرد ! گویا خورشید ضیا پدید ، ساقی بزم محفل کائنات مسرت نوید گردیده که با پیاله های سر شارمی پرانوار خویش جمادات نباتات ، حیوانات را مست جام عشرت و شطارت میسازد !

تابش مهر عاطفت چهر بر قلال جبال پر برف وبحرها ، ونهرها، و تالابهای ژرف تابیده انجماد را به انبساط تحویل میدهد ازین تحول بخار ماء بالا میراید، در آنجا تکاثف پیدا کرده صورت ابر را میگیرد، ابر را با باران حامله میسازد، و مأموریت دایه گری اطفال صغيره سبزه ها، و درختها و چمنها مأمور میفرماید. مشوقها، و محرکهای رعد و برق وظيفه لاله کری و داده کری را گرفته به تربیت و معیشت اجسام عضوی کره زمین آستین بر میزند .

چه مسرت ! چه نظارت ! شاخهای خشک اشجار که از جماد مرده يك حيوان هیچ فرق نمیرسانید رفته رفته خون حیات معجونی در رگها و پیهایش دویدن میگیرد. آثار حیات در آن میاناً آشکار میگردد ، کفهای برفهای سفید را از روی کشتزارها میروبد و میشوید ، به تخمهای جهاد آسای عجایی که در خریف افشانده شده بود شیره نور ، و شراب پر سروری می چشاند. جماد را به نبات تبدیل میدهد. کره زمین روز بروز، ساعت بساعت، دقیقه بدقيقه ، نی نی ! بلکه ثانیه ثانیه که در هر ثانیه ۲۰ میل از مداری که بران در دور آفتاب دور میکنند بر سیاحت سفر ٣٩٥ منزله خود يقطع منازل دوام میورزد . گذر گاههای آن سلطان یکه تاز زندگی آغاز به انوار سرور و حیات پر جبوری سرسبز و شاداب میگردد.

این است که بهار زندگی آثار شهر شهير دلپذير ما با همه شوكت و حشمت رنگارنگ خود جلوه گر در رسيد. ميناها قمری ها بلبلها و ديگر مرغان رنگا رنگی که از شدت و صولات زمستان مظالم نشان مها جرت اختیار کرده بودند سیل سیل گروه گروه عودت نموده در شاخهای شکوفه بار درختان باغها وباغچه ها مأوا گزین امن و امان گردیدند . و بنواهای شیرین دلنشین مختلفه زمزمه پرداز مدایح خسرو شیرین کار حضرت بهار شدند . چنانچه زبان صداقت بیان ما اهالى صادق با تخت عالي بخت کابل نغمه سرای شکران تشریف آوری موکب سعادت موهب اعلیحضرت بادشاه ترقیخواه عدالت اكتناه محبوب القلوب معظم خودمان گردیده است .

بلی ، حضرت خلاق عظیم الشان لا شريك ولا نظير ما جل وعلا در هر فصل ربیع دو بهار صفا شاری ما را احسان میفرماید که یکی بهار موسمی و دیگرش بهار دیدار اعلیحضرت باد شاهیست .

بهار موسمی ، بر نباتات تأثیر حیات بخشی مینماید ، و بهار قدوم بادشاهی بر دلهای صداقت صفحات رعایا تأثیر نشو و نما میفرماید . بهار موسمی عالم را از زخیر بندی برفها و یخهای ثقلت فرسای شتایی میدهد ، بهار تشریف آوری موکب بادشاهی دلهای انجماد یافته رعايا را بتأثيرات رأفت و عدالت زندگانی میبخشد .

جهان گلزار میگردد ز تشریف همایونی
قلم چون شاخ گل گردد ز توصیف همایونی

صبح يوم شنبه ۱۹ ماه جمادى الأول يك صبح روز فیروز صفا اندوزی بود که در همه اهالی پایتخت عاليبخت كابل يك جوش نشاط و يك خروش اخلاص بساطی ظاهر و پدیدار گردیده بود در هر چهره ، و هر چین چون نظر میشد يك ابتسامی ، در هر دل و هر سینه چون خور میشد يك سرور صفوت انسامی آشکار شده بود. طبیعت نیز باین هوای صفا افزای بهاری محیط کابل را احاطه نموده بود. اکثر مردمان شهر مینو بهر ما بيك سرور و شادمانی علنی بسوی سرکهای با صفای پل عیدگاه و صحن حضوری میشتافتند . شاگردان مکاتب ابتدائیه محله های شهر بلباسهای تازه ترین خود شان ملبس شده بچنان مسرت طفلانه ، و چنان فرحت معصومانه در راهها صف کشیده بودند که انسانرا بی اختيار يك شطارت عالم سیاحتی از نظاره آن دست میداد .

بعضی معززین و اشراف و از ارباب مناصب عسکری تا برتبه بموجب رقعه های خبری که از طرف ذات عالی فخامت مآب نائب السلطنه صاحب یکروز پیشتر شرف تسطیر یافته بود در برنده دربار قصر بيقصور (استور) مبارك بلباسهای نیم رسمی جمع آمده بودند از صنوف مختلفة عساكر خاصه شاهانه با بیرق های بزرگ مقدسه و موزیک خاصه در همین سمت شمالی قصر مبارك صف بسته احترام بودند .

ذات شوکت آیات پادشاه حقایق آگاه پادشاه دانش و دین ما اعلیحضرت ( سراج الملة والدين ) مدالله ظله في العالمين يوم شنبه ١٩ ماه حال بعمل چهار شنبه صبح با همه عایله سلطنت سنیه و جمله ارکان معیت شاهانه از باغ کوکب جلال آباد حرکت فرموده اند . غیر از عرابه های


حصه ۳ سال دوم شماره ١٦

موزی که پیش و بعد از حرکت اعلیحضرت شاهانه روانه شده بودند ده قطعه عرابه موتر بهمرکابی همایون شرفیابی حاصل داشت در منزل گاه (جکدلک) اشراقیه فرموده اند، و در منزل گاه (خاک جبار) طعام چاشت را تناول و صلوة ظهر را ادا فرموده بعمل سه قوه بعد از ظهر عرابه موتر اعلیحضرت بادشاه معظم ما از دروازه ارک مبارکه در باغ شاهی داخل گردید، و از طرف عموم عساکر شاهانه به امر و بولی ذات فخامتها بحضرت نائب السلطنة صاحب افخم سلام شاهانه ادا و بانداخت سی و یک فیر طوب وصول سعادت موصول اعلیحضرت بادشاه محبوب القلوب مقبول ما بر همه گان اعلان گردید.
وقتا که عرابهٔ ذات شوکتمآب اعلیحضرت همایونی در پیش زینهٔ قصر سعادت حضر توقف نمود ذات شاهانه از موتر فرو آمده یکر بسوی جمی که عساکر نصرت مآثر شاهانه باسلام قیام داشتند حرکت فرمودند، و در میان صفوف عساکر گردش فرموده قلوب صداقت مجلوب آنها را به دیدار مراحم نثار شاهانه شان تلطیف و آبیاری فرمودند، و بعد از ان در مواجههٔ عسکر توقف فرموده امر کو مانده و بولی حرکات عسکری را برای رسم مرور بزبان فیض رسان همایونی به تمام قواعد و اصول عسکری اجرا فرموده باز بزینهٔ قصر سعادت حضر توقف فرمودند، و بعد از اینکه عساکر شاهانه از حضور همایونی رسم مرور را اجرا فرمودند نفری معتبرین که برای سلام اعلیحضرت بادشاهی حاضر شده بودند بموجب فرمان همایونی در برندهٔ دربار آمده صف بسته احترام گردیدند، و خود ذات اعلیحضرت همایونی از برندهٔ قصر به برندهٔ دربار تشریف آورده همه حاضرین را بشرف دستبوسی ذات شاهانه شان مفتخر و مباهی ساختند، و به تلطفات و عنایات پادشاهی نایل و سزاوار، و یک نطق مرحمت عنوانی بیان فرموده اجازهٔ الصراف عطا نمودند.
(سراج الاخبار افغانیه) با همه هستی وجود، و جملهٔ حروفات و معانی کار و بود خود از صمیم روح و قلب پر نعمای بلا انتهای خالق بیهمتای خویش شکر و ثنا میگوید که جسد بی روح شهر عزیز ما باز به تشریف قدوم میمنت و سعادت لزوم اعلیحضرت بادشاه معالی پایگاه معظم محبوب القلوب ما سر از نو حیات تازه ها کسب نموده دلهای ما بر مبنای صادقهٔ شاهانه را بیک بهار نشو و نما باری بهار اندر بهار فرمود، لهذا دعای خالی از ریای صحت و عافیت، و شوکت و جلالت شاهانهٔ شانرا بکمال اخلاص و صداقت ورد زبان عبودیت مینمائیم.

حوادث داخلیه

تشریف فرمائی ذات عالیه صفات علیا حضرت)
(سراج الخواتین ادام الله عنها و اقبالها)
ذات عصمت سمات قدسیت صفات (علیاحضرت سراج الخواتین) ادام الله عنها و اقبالها باهمهٔ عایلهٔ شریفهٔ شان بعمل پنج نجمه روز مذکور بکمال عز و اقبال و تمام شوکت و اجلال بسواری موتر تشریف

فرمای دارالسلطنه کابل گردیدند، و چون در ارگ مبارکه داخل شدند به انداختن بیست و یک فیر طوب سلام ذات عالیهٔ مقدسهٔ شان ایفا گردیده دلهای عموم اهالی را یک مسرت بی اندازه و فرحت بلا نهایه استیلا نمود.
از درگاه الهی جل اسمه سلامتی ذات عالیهٔ مقدسهٔ شانرا (سراج الاخبار افغانیه) بکمال اخلاص و صمیمیت نیاز و استرحام مینماید.

از محکمهٔ مبارکهٔ اطلاعات
( عيناً مكتوب )
جناب مستطاب مکرم لازم الاحترام مدیر صاحب سر محور سراج الاخبار را حفظه الله تعالی همواره وجود ذیجود آنمحترم را از خداوند جهان آفرین محفوظ و مسلم تمنا دارم — اولین درخواست نیازمندانهٔ من از خداوند بی همتا مهربان بقای عمر و سلطنت اعلیحضرت سراج الملة والدین سرکار همایون والا است.
در مطاوی عرض میشود قراریکه از مزار شریف احوال بمحکمهٔ اطلاعات رسیده چنان است که بتاریخ لیل شنبه ۲۷ ماه ربیع الثانی یکنفر شخصی که از هر دو دست شل بوده بروضهٔ مطهرهٔ حضرت خلیفهٔ چهارم رضی الله عنه بصحتمندی هر دو دست خود کامیاب گردیده است — در لیل سه شنبه غرهٔ جمادی الاول دو نفر دیگر که یکنفر از مردم هزاره و یکنفر از طایفهٔ ازبک است و هر دو نفر از هر دو چشم اعمی بودند بدربار فیض نثار مشرف گردیده هر دو نفر روشنی چشمان خویش کامران گردیده اند — روز پنجشنبه ۳ ماه جمادی الاول یکنفر افغان از طایفهٔ مهمند که این شخص هم کور مطلق بود و باستان بوسی روضهٔ مطهره مشرف گردیده بود بینا شده است و نفری مذکور در ولایت موصوفه حاضرند کیفیت مذکور را بخدمت مکرمی تحریر نمودم که درج روزنامهٔ مبارکهٔ سراج الاخبار بدارند زیاده مستمندی و سلامتی افاضل محترم را از خداوند تعالی خواهانم فقط تحریر ۱۴ جمادی الاول سنه ۱۳۳۱
( معروضه در رشته دار محکمه اطلاعات . )

سراج الاخبار افغانیه
اولیا را هست قدرت از آله تو برجسته باز گرداندز راه

حوادث خارجیه

اجمال سیاسی
جنگ — صلح
بعضی کلمه های مرادفی بنظر میخورد که لازم و ملزوم همدیگر شمرده میشود. مثلا جنگ چون ظهور کند صلح نیز در عقب آن وارد خاطر میشود. زیرا اگر جنگ باشد و صلح نباشد حیات بشریت در اندک مدتی خاتمه پذیر میگردد. جنگها و صلحها از آغاز حیات بشر آغاز نموده تا به آخر دوام خواهد ور زید. اگرچه از نقطهٔ نظر اخلاق و وجدان انسانیت جنگ یک چیز بد و ناگواری


صفحه ١٦
سال دوم

میشود ولی چه فایده که بنا بر مقتضای خلقت انسانی این هجوم آرزو وقت هایلی و قابیلی را برای انسانها میراث مانده است . و حکم یکی از ضروریات زندگانی مادیهای بشری را گرفته است . در جمیع حیوانات بری و بحری و هوائی چون نظر کرده شود داعاً همین قاعدهٔ نافذ شدن ضعفها و ربودن ها از دست قویها و توانائیها مشاهده میشود . و چون حیات نیز همین قاعدهٔ آکل و ماکول بودن کائناتست . ضعیفها و زبونها زیر هجوم شمرده نمیشود . چرا که آنها نیز لا بد از خود ضعفترا اندر دم شکم پروری میسازند . اما چون انسانها اشرف مخلوقات شمرده میشوند و در هر چیز بر دیگر حیوانها سبقت و اشرفیت دارند می بایست که همدیگر خود شانرا میخوردند . حالا که بنظر بسیار افسوس دیده میشود که این نوع اشرف واکمل از وحشیترین حیوانها نیز خونخوارتر و غدارتر میباشند . از چه قدر زمانهاست که عضو زرنزی همدیگر کر بیته خاك كرهٔ زمین را باخونهای خود شان حبه ساخته اند .

در وقت حاضر خاك قطعهٔ روم ایلی حکم انبار خیری خونهای بشری را گرفته است . هیچ یکوجب زمین این سر زمین که اکنون انسان آغشته نشده باشد . بلغاریا با البانیا و اسلام از تجاربه های بسیار دهشتناك خونریزانه عظیمی شمرده میشود . بلغارستان يك حكومت دزدی شمرده میشد که همهٔ روانها رسماً او را به دزدی قبول کرده بودند . و پادشاهان و رقبای اخیره بهترین صنعت شان بود . تقریباً پیش از یازده دوازده سال ( من آل ستون ) نام يك ذفن قاصد امریکائی را که محض برای تمام و مدید کاری فقرا در صوفیا پایتخت بلغار اقامت داشت از سفارتخانهٔ ارقو نتل دولت امریکا که عمده و ده زار ریال امریکائی ندبه نجابتش را طلبیده . و اما مبلغ مذکور را از انقراض این يك مثالیست که نوشتیم . و گرنه بعدها از سکونه شناعتها و بد عهدهای ازین دزدان بروی کار آمده است که اگر به تفصیل آن بپردازیم يك مجلد کتاب نوشتن لازم است . تعجب این است که از سالهای سال دو لتهای بزرگ بوجود همچنین يك حكومت دزد چنان در انوقها که این حکایات من آن ستون در انوقها بزرگ چه مقصد داشت آنرا حالا دانستم که چه مقصود بوده یا ورای همین دیروز میبود را شدید که شیر را برای همین در صوفیا در ما بین شکاریان متفق سر زده ظهور کرده است . صربیا دعوی میکنند که هر کاری که کرده ایم ما کرده ایم . بلغارها میگویند ، من دیگر نیست . در ما بین بلغارها و یونانیا نیز در خصوص سالانيك رقبتها و کشمکشها بر پاست . حتی میگویند که پادشاه یونان نیز به تشویق و تحريك بلفارها بحال رسیده است . کوهها نیز از حمله ها و عنفهای خود

جزئی صرفه ببرند . خود مختاری و استقلال البانی که عثمانیان در اعلان کردن در اینک تأمل و تردیدی میکشاند . دولت عثمانیه تلفات عظیمه که بلفارها به آن گرفتار آمده اند گرفتار را شکنند . واقعاً اعمال اگر چه موفق شده اند . ولیکن بفضل خداوندی امید واری کلی داریم که کامیابی آخری نصیب گردد .

داخل در عثمانیان جنگ صلح يك چيز طبیعی و لابدیت . و اگر صلح نشود چنان معلوم میشود که صرات آتش جنگ هر ذیارا فرا گیرد . اینهم از امور آشکار است که دولت علیهٔ عثمانیه هیچگاه چنان يك صلحی که موجب کسر شان و شرف شان باشد قبول نخواهند کرد . اگر چه سراسر عثو هلاك هم گردند . بلکه هلاك شدن آنها موجب هلاك بي معظمه هایز خواهد گردید . آدول مظلوم و بیوه شان ماند . کرخون نبرد برنده را تیز کند

کامیاب مسرت آور

بلفارها در جنالقه به تلفات و ضایعات عظیمهٔ دوچار شده اند يك روزی که هوا بسیار ظلمت آلود بود . وعده و غبار بسیار کثاف آویزی هم آنرا فرا گرفته بود دو عثمانی از مردمان کلان خانه واصیل شهر ( صوفیا ) پایتخت بلغار تشکیل یافته بودند فرصت را غنیمت شمرده . و تاریکی هوا را روپوشی مقصد خود پنداشت . به آرامی و سکوت بسوی استحکامات خاطر حرکت نمودند . و به استحکامات خود را بسیار نزديك رسانیده بودند که دفعةً هوارا گشادگی حاصل شده شمس جهان آرا بشعشعه پاشی آغاز نهاد و عساکر بلغار را با همهٔ هستی شان نمایان ظاهر و عیان گردانید . همهٔ توپخانه های و تفنگهای آتش فشان عساکر ظفر مآثر عثمانی انتهای جهنم آسای خود شان را بر آنها توجه نموده از دو عثمانی مذکور فرد واحد رهائی نیافت . و همه را في النار والسقر کرده اند . لهذا ازین ضایعات عظیمه . که در ادرنا تحویل به آن گرفتار آمده اند را بشدت بر طلب صلح مجبور ساخته است . دیپلوماتهای سیاسی اوروپا احوال بالقان را خیلی از قبل تاريك و معكوس می بینند .

( يك افغان داو طلب )
( در سفر طغری )

افغان بسیاری که در اطراف و اکناف را کشته بودند خود شان در امر جهاد با برادران عثمانی خود شان داو طلبانه مشارکت ورزیده اند . از آنجمله جعفر خان نامی از دلاوران افغان در عسکر گاه اشقودره با عساکر نظامی عثمانی بچنگ اشتراك ورزیده و مجروح شده بدست کوهسپا اسیر افتاده بود . افغان مذکور میگوید که من از خود خبر بودم . چون بهوش آمدم خود را در لشکر گاه دشمن در يك خيمه يافتم . و چون در وجود خود اظفر کردم تاب و توانائی خودم را بمجادیدم . کلهٔ دشمن چون گوش مرا در ربوده بود از انشب پیشوش شده بودم .


سال دوم شماره ١٦

کشته محبوب خلق تصویرش ذات سامي او ابو البركات
او پروم است مدح او در هند نام و وصفش ببلخ و هم بهرات
دید بلغاریان محرب و را حیدری ضرب و رستمی صدمات
کافی ايطاليان نمايد قتل كاه بلغاريان کند قطعات
گاهی از مربیان شکار کند که زیونان کنند فتوح جهات
در تواریخ شرق و غرب زمین ماند تصویر فرخش بمات
گفت (طوطی) بگلشن کابل رستم روم را همین ابیات

( شادمانیهای اسلاوها )
در پترسبورگ
در پنروزها از مظفریت بالقانیها طرفداران جنس اسلاو شادمانیها و نمایشهای بسیار برجوش و خروشی در پترسبورگ بعمل آوردند و میتینگها تشکیل داده و لوله ها انداختند . حتی در پیش روی سفارتخانه اوستریا که برند مانینگر و حرکت میکنند نمایشهای تجاوز کارانه و نطقهای دلشکنانه بیان کرده بودند . لهذا دولت روس عاقبت اندیشی کرده برای اینگونه نمایتها سد ممانعت کشیده است . و از طرف نظارت پولیس اعلانها و بیاننامه ها نشر گردیده که اگر بعد ازین کسی اینگونه نمایشهای هیجان آور اجرا کند بشدت جزا داده خواهند شد .

( جمعیت هلال احمر عثمانی )
برای رفیق محترم ما اخبار ( کامرید ) مینویسند :
و صاحب من ! از چند مدیست که بعضی خبرها شایع میشود که گویا جمعت هلال احمر استانبول از طرف نصاراها اداره میشود . حقیقت این مسئله را از قونسلوس عثمانی مقیم بمبئی استفسار کرده بودم . جوابی که قونسول مشارالیه لطفاً فرستاده اند برای شما ارسال کردم . هر گاه در اخبار محترم خودتان درج نمائید موجب فائده است . از رامپور مخلص شما قرشاه خان

مبلی ۱۸ فروری
عزيز صاحب من ! – بجواب مكتوب شما حقیقت را بیان کرده کسب فخر مینمایم : جمعیت هلال احمر عثمانی از طرف مأمورین حکومت بيك اراده مخصوصه تشکل کرده است . ارکان اداره از میان اعضای جمعیت انتخاب و معین شده است که همه شان مسلمه است . خبرها شیکه بر خلاف این گرفته اید قطعیاً راست نیست .
مخلص شما
جعفر ، جنرال قونسول عثمانی

( سراج الاخبار افغانته )
مقصد از نشر کردن اینچنین خبرها این است که در میان مسلمانها ترددها و شبهه ها بر انگیزانند . و مددکاری و معاونت مسلمانها را به برادران عثمانی شان سکته دار نمایند . قاتل الله غرض .

ر خود نفرین خواندم که این چه قدر بی جگری بود که بيك کوش های دادن از خود در گذشته ام . اما چه چاره قسمت همچنین بود . درین اثنا يك افسر ماینکرویی که تفنگچه بدست داشت در خیمه داخل شده و تفنگچه را بر من راست کرده گفت : ای بد بخت زود راست بگو که در تارا پوش نام موقع تعداد عسکر شما چقدر است ؟ با خود گفتم ای جعفر وقت فرصت فوت کردن نیست . از اسارت دست کفر مرد برایت اولتر است . جرءات لازم . پس بچالاکی هر چه تمامتر چنان يك مشت محکمی بر شقیقه اش حواله کردم که افسر بد کیر از شدت آن بر زمین غلطید . هماندم تفنگچه اش را ربوده به بیرون جهیدم بهره دار تا میخواست مرا بگیرد بيك كله بر زمینش انداختم . اسب افسر در انجا ایستاده بود بلا توقف بادر رکاب گذاشته بتاختم . سواران دشمن مرا تعقیب نمودند . و از هر هر طرف بر من فیر میشد . ولی چون اجلم نرسیده بود هیچ یکی بر جانم نرسید . اسب افسر مگر خیلی دوند يك اسپی بود . سواران عقب گیرنده مرا خیلی پس انداخت ولی يك سوار من نزديك رسیده بود . و کم مانده بود که نوك نیزه اش پشتم را بشکافه . لهذا يك كله تفنگچه را برو فیر کردم کله بر پیشانی اسبش بر خورده برزمین غلطید . بعد از ده دقیقه آوازهای دلنواز موزیکه عسکری عثمانی بکوشم خورده دلم را يك جان تازه پیداشد . تا آنکه بعسكر اسلام رسیدم ، و مظهر شا باشها و تحسینها گردیدم .

جناب انور بيك
( قهرمان شجاعت نشان دولت عليه عثمانيه )
در وصف انور بيك
کلام جناب ملاطوطی افغانی که
فاتح و ناصر و خجسته صفات حسن اسلامیان و حسن نجات
عزت افزای روم انور بیک صانه الله عن شر الآفات


شماره ١٦ سال دوم صحیفه ٦

( ایتالیا در طرابلس )
عربها ایتالیها را در طرابلس براحت نمیگذارند . با هجومهای فی هم خودشان استالها را بعذاب دایمی گرفتار داشته اند . از معبوتهای طرابلس ( باروني بيك ) نام يك ذاتی در جهتهای داخل خاك طرابلس يك حكومت منتظمی تشکیل داده است .

( مانتنگرو و استريا )
اوستریا کوهها را از الحاق سقوطری بشدت ممانعت میکنند و به جمع آوری لشکر در سرحد ، و فرستادن کشتیهای جنگی بر سواحل تهدید میکنند . کشتیهای جنگی جرمن و دیگر دولتها حتى از انگایز و فرانس نیز درین نمایش بحرى اشتراك میورزند .

( حيلهٔ حربيهٔ تركيه )
شکری پاشا در ادرنه برای اینکه عدد طوب های استحکامات خود را به دشمن زیاده تر نشان بدهد، و به اینصورت محرکات هجوم آورى شان سد ممانعت بکشد از مقوا یعنی کاغذهای کلفت طوبهای بسیار بزرگی ساخته در جاهای معلوم استحکامات وضع نموده بود . وقتيكه بلغارها شهر را گرفتند این کیفیت را بکمال حیرت مشاهده کردند .

( استريا و مانی نیگرو )
در جريدهٔ ستيسمين تلگراف ذیل شایع شده است : اگر حرکت افواج بحری موثر نشد و افواج مانی بیکرو على الرغم و دل برسقوطری متصرف شدند دولت استريا ١٥ بريكيد فوج بعد اتواب کوهی را بطرف سنجی گسیل خواهد نمود .

( نگواس شاه مای نیگرو )
شاه نکولس تا الحال پر انکار خود مصر است و چنان اظهار نموده است که تادم واپسین سلسلهٔ جنگ را قطع نخواهد کرد .

( گرفتاری طيارهٔ جرمنی از رقم زيپلن در فرانس )
يك طيارهٔ جرمنی از رقم زیپلن که سهواً در حدود قلم رو فرانس نزول کرده بود بدست اهل فرانس گرفتار آمد و بفور نظر و امعان نظر امتحان و معائنه کرده شد و ماهران فن فرانس را بر جميع اسرار غامض آن واقفیت تامه دستداد— اگر چه مردم عوام فرانس بوقت روانه شدن منصبداران طيارهٔ مذکوره در عقب شان سنگ ها انداختند و صداهای نامزا و دل آزار بلند کردند اما دولت جرمنی بتقاضای مصلحت ازین گونه حرکات عوام اغماض نموده دولت فرانس را درین باب معذور پنداشت— بهر حال دشمنان خود روس و ملت اسلاو را دانسته اند .

منصبداران نظام وصناعات فن فرانس از معانه و امتحان طيارهٔ مذکوره خیلی مستفید کردیده اند . اکنون دولت فرانس يك مسودهٔ قانون خاص در باب تجاوز طیاره ها از حدود ملك تجویز نموده است زیرا که قانون بین الاقوام درین باب که فی الحال نافذ و جاری می باشد محدود و غیر کافیست .

( اسرار طيارهٔ زبيلن )
نامه نگار اخبار ستيسمين مقيمة لندن در باب طيارهٔ رقم زبيلن که در حدود فرانس گرفتار آمده است حسب ذیل تحریر نموده است از یکه غبار روی آفتاب را گرفته بود طيارهٔ مذکوره حدود ملك خود را امتیاز نکرده در حدود فرانس نازل گشت و تا وقتیکه منصبدا وان نظامی فرانس که در فن طير مهات دارند انرا بوجه اكمل واتم امتحان نکردند طيارهٔ مذکوره را اجازت رخصت ندادند— ترقیات جدید که درین طیاره دیده شده است يك ماشين كن ( توب آتشفشان ) عجيب الصنعت وماشين بمب ويك تيل سوز خاص برای تلاش و تعین مقام غنيم و تلگراف بی سیم از قسم خاص میباشد— علاوه برین نیز معلوم شد که طیارهٔ مذکور تا ارتفاع خاص پرواز کرده و تا عرصهٔ ٢٤ ساعت اجرای پرواز داشته می تواند— و چون که فرانس پر اسرار نامض طيارهٔ جرمني وقوف تام حاصل نموده است دولت جرمنی را صدمهٔ عظیم رسیده است . و جرائد برلن برافشانی اسرار غامض که در نظر قوم از جواهر گران بها و عزیز تر بودند اظهار تاسف بسیار نموده اند و این قضیهٔ نامرضیه را برشومی بخت جرمنی حمل می کنند .

( قهر و غضب جرمنها )
از سبب گرفتار کردن فرانسیس ها بالون جرمنی را افکار عمومية اهال جرمن بجوش و خروش عظیمی درآمده است .

( امبراطور دولت قوى صولت جرمن )
اعلیحضرت امبراطور گلیوم جرمنی از همه بزرگان و توانگران مملکت خویش برای تجهیزات حربيه اعانه جمع میکنند . همه ملت المان بكمال ممنونیت پیسه میدهند . به اینصورت برقوت اردوی حضری خود سه لك عسکر دیگر افزونی میدهد . سبب يكانهٔ این افزونی عسکر جرمن همانا این مظفریتهای آخرین جنس اسلاوهاست . چون که جنس اسلاوی که در اوستریا موجود است سرکشی پیدا خواهند کرد . و چون يك جنگ بزرگی در آینده پیش شود اوستریا که متفق اوست ضبط و ربط اسلاوها را به دشواری بدست خواهد آورد . لهذا ارکان سیاست جرمن دور اندیشی نموده افزونی قوت شائرا مناسب دیده اند . و به رقابت بحربه که با انکایز ها داشتند خاتمه داده مدهشترین دشمنان خود روس و ملت اسلاو را دانسته اند .