شماره ۲
سال چهارم

نمیشود، صلاحیت ملت افغانستانرا در امورات مهمۀ دولت . و خیر اندیشی حکومت را در مهمات عمدۀ ملت از نقرات آنی خوبتر استنباط کرده میتوانیم :
و اپسرای - امروز سایۀ تحقیق و ثبوت رسیده است که روس در فنقاز و مرو برای تجاوز برخاك افغانستان لشكر تيار میکنند، وليكن شما را تأمينات ميدهم که اگر این کار اقدام بکنند. در هر طرف دنیا با او جيك آغاز خواهد شد . شیار دولت ما باید اعتماد کام داشته باشید .
اعلیحضرت – اگرچه شخص خود من اعتماد کرده میتوانم لاكن اعتماد مات افغانستان آنوقت حاصل خواهد شد که به ایر از دوستها و مما و نتهای متواتر شما دهشت و دل زده که آنها که از خونریزیهای چندی پیشتر ازین در دل شان جایگیر شده بر طرف کردد .
و الحاصل از همه محاوراتی که در مابین خاقان جنت مکین ذات اعليحضرت ضيا الله والدين مرحوم، و جناب لار د دوفرين و اپسرای هند که در باب مذاکرات روانی در راول پندی اجرا شده و يك كتاب مستقلی میباشد ، صاف واضع میشود که حکمت سياسية دولت عليه متبوعة مقدمة ما افغانستان صرف برشورای ملتی مینی بوده ملت و بادشاه وجود واحد شمرده شده است .
حالا از محاورات اعلیحضرت خاقان مغدور بهمین چند فقره فوق براثبات مدعا اكتفا ورزیده از بعضی کلام های حکمت پیام سراسر الهام ذات دو کتبات بادشاه مقدس موجوده خودمان اعلیحضرت سراج الملة والدين امير حبيب الله خان بادشاء علمت ودولت مستقله افغانستان خلد الله ملكه الى مديد الزمان در تخمدعا بیان کنیم :
ذات مکارم صفات همایونی در سنه هزار و سه صدو بیست و چهار مجری محض بعزم سیاحت تشریف فرمای هندستان شدند که این تشريف شاهانه مبنی بر مذاکرات سیاسی و بند و بست دولتی نبود زیرا آن مذاکرت و بند و بستها بیشتر ازان در دار السلطنه کابل با کومیسیون ( کو میشن ) که از طرف حکومت هندية الكلية آمده بود فیصله شده بود. و چون جناب و ایسرای هند ذات اعلیحضرت پادشاهی را دعوت نمود بهمین شرط اجابت فرمودند.
که تشریف شاهانه شان محض مبنی بر سیاحت و ملاقاتهای دوستانه دور از سیاست باشد . معماقیه در بعضی مجالس و محافل بد ر بارها ازین رهگذر تحتها التزاماً در میان آورده میشد
حتی در یکی از محافل رسمی ذات اعلیحضرت بادشاه مقدس ما از قرار ذیل یک تقریری بیان فرموده اند كه حكمت سياسية حكومت متبوعة سفية مارا واضح میسازد در نجا تنها يك فقرة آن تقرير دلپذير بادشاه مقدس خود ما را که دلیل اثبات معما میشود تذکار مینمائیم . بعد از اینکه از لزوم قطعی دوستی

مال عالم در مسئله شورای مات ، و استبداد حکومت جا نگینها کرده و خون جگرها خورده اند ، حال آن که شکل حکومت افغانستان خافتاً وطبيعاً حکومت مانی تقرر یافته است و در مابین حکومت ومات يك جزو استبدادی که تفریق داده بتواند وجود ندارد . ملت ، خلاصه وجوه وجود خود بادشاه خود را میشنا شد . پادشاه ، هستی موجودیت خودمات خود را میداند . و به این صورت ملت وبادشاه يك جزء واحدی شمرده شده غیر قابل انفكاك يك وجودی تشکیل یافته است . از هنگامیکه افغانستان تأسیس استقلال نموده همین قاعده جاری شده آمده است . ملت ، داء اشیرازه کتاب وجود خود را بوجود بادشاه ملت منحصر دانت . وطبعاً بوجود آن شیرازه خود را به اشد لزوم محتاج یافته ، بادشاه دایما خود را مكلف انتظام را بدله اجزای ملت داشته است .
این قضیه با بعضی مثالها ثابت میشود : مثلا درسته ۱۳۰۴ مجری که روسها از جهت مرو بر بالا مرتاب پیشقدمی کرده بودند . و هنوز اوایل استقلال سلطنت افغانیه بود که بوجود مسعود اعليحضرت ضياء الملة والدين امير عبد الرحمن خان جعل الجنة عنوان تشکل یافته بود و بنابر دعوتی که از طرف نورد دوفرین وایسه ای هند بوقوع آمده بود ذات اعلیحضرت خاقان مغفور بهندستان تشریف برده بودند که در پنجا بعضی فقرات مذاکراتی که در مارین اعلیحضرت مغفور و اوردمذكور جریان یافته است .
مثالاً درج مینما تیم :
و ایسرای - مثال خود شما امروز مرد شجاع دانا کمتر خواهد بود . ومثل ملت شيا قومی قوی و دلیر در عالم کم است .
اعلیحضرت – شجاعت من برخود من معلوم نیست . و از دانایی خود امی هستم که آن دانانی من تا امروز بکار قوم و ملت من آمده، و خیر و بهبود آنها را اختیار کرده و باز هم امید بخداوند دارم که خوبتر بکار ملت من خواهد رفت .
و ایسرای - دولت افغانستان ، در میان دو دولت قوی و کلان افتاده لازم است که با یکی ضرور دوستی داشته باشد .
اعلیحضرت - منهم اجمعی را داشته برای نفع ملک و ملت خود دوستی دولت شما را اختیار کرده ام
و ابسرای - تشریف آوری شما بدولت مادلیل ظاهر دوستی ویکانگیست .
اعلیحضرت – علی ، دوستی دولت شما را برای منافع ملت و وطن خود نافع و مفید دانسته اختیار کرده ام و امید میکنم که از برای منفعت ملت خود باز با دولت شما ملاقات کنم و دوستی پردوام باشد .
ازین فقرات محاوره که مذکور کردید بخوبی ثابت میشود که اساس استقلال دولت افغانستان بر اصول و قواعد شورای مات مبلی میباشد . و بادشاه بامك ، و ملت با پادشاه جزو واحدى شمرده شده هیچ چیزی بجز منافع مشتر که از هیچ طرف اندیشیده


صفحه ۳
سال چهارم
شماره ۲

دولتین افغانستان و انگلستان بیانات واضحه، وبراهین قاطعه بیان فرمودند گفتند: «من از دولت شما هیچگاه عزت و احترام شخصی خود را منظور ندارم و به آن ممنون نمیشوم. شما میباید که هیئت عمومی دولت و ملت مرا معزز، محترم بشمارید. زیرا بادشاه افغانستان هم یک فردی از افراد ملت افغانستانست. دوستی و دشمنی شخص واحد خودم رای شما هیچ ثمر و ضرری نمیبخشد. اما اگر شما به ابراز دوستها و معاونتها، و صمیمیتهای روز افزون خود باستجلاب امنیت و محبت هیئت عمومیهٔ دولت وملت صادقه من کوشش ورزید و موفق شوید در انحال از دوستی و اتحاد دولت افغانستان امین و خاطر جمع شده خواهید بود.» غیر ازین چیزها که بیان شد جشن اتفاق مانی) که هر سال در تمام دولت علیهٔ افغانستان اجرا میشود نيز يك مثال واضح و جاندار اثبات مدعای ماست. پارسال ذات شوکت کلیات اعلیحضرت بادشاه مقدس ما در جلال آباد در لیلهٔ شب جشن مبارکهٔ مولودی بر همه اعیان و اشراف و رؤسای قبایل و عشایر ملت رسماً بيان فرمودند که هیچگاه در امورات مهمهٔ خارجیهٔ دولیه بی استشاره و استضياء رأى ملت نسبت و اقدامی نخواهد شد. مقصد یگانهٔ ما ازینهمه بیانات این است که درجهٔ قوت و شوکت اقتدار دولت متبوعهٔ مقدسهٔ خود را با یکدرجه بر نظر یار و اغیar نشان بدهیم. آیا یکدولتی که اینچنین يك اتحاد ملت و حکومت را حایز باشد برتر از آن قوت و بهتر از آن هیئت پرهیبت چه تصور خواهد شد؟ به اینصورت در هر دقیقه و هر لحظه میلیونها عسکر برای دولت افغانستان حاضر و آماده ایستاده است در هر لحظه همه ثروت و توانگری ملت باخزینهٔ دولت الحاق میشود، هر دشمن خارجی که علی الخصوص غیر دین هم باشد چون خیال خام قدم برداشتن را بسوی این خاك پاك مقدس در سر آرد چنان يك كتلهٔ عظیمهٔ مدهشه، و يك هیئت مجتمعهٔ محتشمه را مقابلهٔ خود حاضر می بیند که اگر کره هم باشد بلرزه اش میدرارد. این سخنان ما را بر رجز خوانیهای مبالغه آمیز حمل نباید کرد. (افغانستان) حقیقتاً يك قوت عظیمهٔ فوق العادة مادی و معنوی را مالكست. اتفاق مانی، عصبیت دینی، شجاعت جبلی، استقلال، پروری قومی، و بدرجهٔ افراط وطنپروری و بادشاه دوستی شان از قوای معنوی غیر متزلزل شانست. مسلح بودن عمومی، سلحشوری و جنگجویی طبیعی، محبت مفرطه به اسلحه، نشان انداز بودن با کثرت محارب بودن از روی طبیعت، بر سر آنهمه تقریباً دوسه لك لشكر معلم مسلح به اسلحهٔ جدیده، و قدر هفت هشتصد طوبهای کوهی و صحرائی و قلعه کوب سریع الحرکه از چنان قوتهائی نیست که انسان آنرا بنظر استخفاف دیده بتواند.

افغانستان، نقصانی که دارد تنها از جهت علم و عرفان عمومیست که در ان خصوص نیز در ینعصر ترقی‌حصر صراحه جداً سعی و کوشش ورزیده میشود. این بود که در باب اهمیت موقعیه و سیاسیه وطن مقدس خود برای ناقصانه و مشهودات بدیهیه همینقدر قلم جنبانیده توانستیم، اما اینقدر يك سوال شبهه آمیزی در فکر عاجزانهٔ ما باقی ماند که: — آیا سیاست خارجیهٔ دولت متبوعهٔ مقدسهٔ ما كه عهداً مبنی بر رقابت و عدم ائتلاف دو همسایهٔ شرقی و شمالی ما بود، بعد از اتحاد و ائتلاف آنها تا چه درجه حکم استواری و پایداری را جایز خواهد بود؟ انشاء الله در شمارهٔ آینده آنرا نیز تدریج میکنیم. (باقی دارد)

حوادث داخليۀ
جریده اتحاد مشرق افغانستان کابل

از شهر
حضرت ادیب فاضل محترم مدیر صاحب مکرم را زید برکاته در بین ایام که جناب محمد نادر خان سپه سالار مقرر شده اند در هر جا صدای مارچ عساکر ظفر مأثر افغانیه سامعه نواز و آواز موزیکه های افغانیه با ظفر و نصرت هم آوازند. روز سه شنبه ۱۰ شوال المکرم در پیش باغ چرمگری، قریب مکتب حربیه، چه دیدم که از هر چهار فند عساکر مقیمهٔ دار السلطنه صاحب طنطنهٔ کابل، شی موت، آنها را آورده بود که سپه سالار شهامت آثار شجاعت دار امتحان عساکر فیروزی مظاهر میدیدند. حقیقتاً خیلی موثر يك منظره بود. افسر افغان، سپاه افغان موزیکه افغان، سربین افغان همه افغان. هر صدای موزیکار است در دلم جا میگرفت و نغمه های آن برای محو مخالف آوای:
رواندا، على الكفار باش خاک اندر دیده اغیار باش
بر سر کفار چون شمشیر باش هین مکن روباه بازی شیر باش
بلند می نمود. هر تار موسم برای بلند نمودن نام اسلام، افغان پادشاه، راست ایستاده بود. انتظام نظام ترانه های ملی موسیقه ها در درخشیدن برجهای دشمن کش (برج زاد) افسرها، دارا بودن، رفتن چشمم را حیرت، گوشم را سامعه نوازی میفرمودند. در بروزها در عالم عسکری يك جدیت، و رونق و نشاط دیگری معلوم میشود. گروهی در یکطرف شهر به مشق زدن آماج مشغول اند و طایفه در دیگر جانب به تعلیم قواعد حربی مصروف شنیده شده که به شنبه دیگر امتحانهای منزلی عساکر نصرت مآب گروه، پسه شنبه دیگر امتحانهای کین است و بعد ازان خود حامی ملت افغانیه، یکانه رعیت دوست نظام نواز


٢٠٤ سال چهارم

وطنخواه ملت پرور اعلیحضرت همایونی روحنا فداء امتحان جمع عساکر و غیر هم را میگیرند .

جناب سپهسالار صاحب بنا بر ارشاد ناظر شجاعت مظاهر حربيه جناب سردار عنایت الله خان معین السلطنه ، و اقتران اراده مراحم شاهانه قوماندان اعظم و متبوع مقدس عواطف شیم ما اعلیحضرت سراج الملة والدین تمام ضعفاء و ریش سفیدهای عسکر را کشیده جوانان تنومند دران داخل کرده است . وطنخواها : - عسکر در عصر حاضر نگهبان وطن و ناموس میباشد اهمیت عسکریه در هیچ ملازمت پیدا نمی شود خواه از روی دین خواه از روی دنیا در حدیث شریف منقول است که نگاهداشتن یکشبه در حد از دنیا و مافیها بهتر است و افضل صحابه بعد از عشره مبشره اصحاب بدر رضی الله عنهم می باشند که من حیث عسکریت با حفظ وطن و اعلای کلمة الله افضل می باشند . هر فرد مسلما را لازم است که خطاب «عسکر» را بخود قبول فرماید .

معافی خواست گستاخی می نمایم که در جریده وطنیه ما قبل ازین بسی سخنان عسکری بسیار جوش دار مفید در تحت عنوان عالم عسکری می یافتیم اگر بعد ازینهم با آن قایل شدیم چقدر بختیاری ما خواهد بود زیاده خدا مقاصد شما را درجه کامیابی دهد . بك اهميت دان عسكريت

( سراج الاخبار افغانيه )

ما از آغاز اخبار خود بقصد خير مرصد استفاده برادران عسکری خود یک باب مخصوصی در باب معلومات عسکری باز کرده بودیم . اما چون هیچ آرزو و خواهشی ندیدیم نافله داشته سکوت کردیم . این مکتوب خوش اسلوب باز تازیانه شوق ما گردیده انشاء الله بعد ازین باز از مقالات و معلومات عالم عسکری خود داری نخواهیم کرد .

حوادث خارجيه
اجمال اوضاع

صفت ( لا يخفى ) بودن برای نوع بنی بشر به هیچصورت جایز نیست . بعضی سیاسیون میگویند که سپر ادوارد کری ، در مسئله ائتلاف با روس بخطای عظیمی برخورده است . ما نمیدانیم که این سخن تا چه درجه صحت خواهد داشت ، ولی چیزی که ظاهر است همین است که روس ازین ائتلاف پیشتر از انگلیس استفاده توانسته است . یکوقتی بود که سعی و کوشش سیاسیون لندن برین بود که مجرای این سیلاب مدهش را که از دوسه عصر پیشتر رخ بطرف کنر لایتنای هند نهاده بود بواسطه سدها و بندهای متعدد دیگر طرفهای بسیار دور بگردانند ، و مجال نزدیکشدن را به آن نگذارند همان بود که باغ های زرد و سرخ چین و مانچوری را به او نشانداده سرش را تا به اقصاهای شرق بر کشید . و همین که دید در بحر جین

و ژاپان بنای آبریزش را گذاشت از بیم آنکه مبادا از بحر اصفر به خرچین و از انجا بمحیط هندی بیامیزد بواسطه دولت نوجوان ژاپان سرش را کوفتید حایلی برویش در کشید .

روس بعد از محاربه با ژاپان خطای خود داشته رقیب خود را در پولیتیکش غالب و خود را مغلوب یافت ، و به این یقین بود که با حیله نجز حیله کاری از پیش نمیرود . لهذا دم از دوستی و ائتلاف زدن رایش نهاد و به اینصورت نفع ها حاصل کرد . در ایران مایکهای خوب و منطقه های مرغوب آنرا در زیر منطقه نفوذ خود در آورد . و حریف خود را بصحراهای خشك و خالی سمت جنوبی آن قانع ساخت . هیچ شبه نیست که دوست بسیار صمیمی خود ( افغانستان ) را که خود بقدر جدها و جهدها اعتماد و امنیت خود را حاصل کرده بود نیز ازین اختلاف بشبهه ها و حیرتها انداخته باشد علی الخصوص نتیجه های بسیار ناگوار این درین حرب جو تر زاله عمومی حاضره بشدت سرزده ظهور گردید .

آیا برای دولت انگلیس درین حرب کماهی فائده متصور خواهد بود؟ چیزیکه ظاهر است بجز ضررهای مالی و جانی دیگر هیچ چیزی دیده نمیشود . اینهم معلوم است که اساس این حرب از رقابت جنسیب اسلامی و جرمانی بظهور پیوسته است حالا آنکه انگلیسها بعرق جرمانی منسوب ، و از اسلاوی خیلی دور است . این است که این ائتلاف منحوس روسی نجسیت عرقی شان نیز انتاج ضرر نمود ، و هم، منسوبان آن عرق را از انگلیها دل سرد ساخت . در خود ملت انگلیس که میداند که چند نفر آدم به این حرکت بیراد وارد گری راضی و شامل خواهد بود؟

فایده این حرب نیز خیلی مبهم و مشکوک است . اگرچه خبرهای صحیح جنگ شایع نمیشود ، و نیز همان خبرهای که از نظر سانسور یعنی جاسوس مطبوعات یکنفر دوحك و اصلاح شود . ویور برلین از لندن آنرا نشر کند دیگر خبری از بحر محیط به اینسو نمیرسد باز هم از همان خبرها این صاف ترشح میکند که دولت المان یعنی جرمن تاحال از هر جهت غالب است . معلوم است که تنها بمقابل اوستريا و جرمن شش دولت كوچك و بزرگ برپا شده است . تنها روس برابر اوستريا و جرمن عسکر دارد با وجود اینهم می بینیم که جرمن جواب روس را هم میدهد . و یکی از آن دولتهای ششگانه مقابل خود را که يك باشد سراسر محو و منقرض ساخته و خاکش را بمال نموده ازان میگذرد . و لشکر انگلیس را هم به - اعرابی خودشان - شکست داده بصدها میل در خاک فرانس هم داخل شده است . حتی در پنوقتی که ما این اجمالرا مینویسیم – ۱۸ ماه شوال – علامات محاصره شهر پاریس نیز پیدا است و طیاره های جرمن کله های بم بر شهر پاریس نیز انداخته است پس اگر این چیزها را غالبیت نگوئیم چه نام خواهیم داد . در جنگهای بحری چیزیکه شنیده میشود سراسر شکستها


شماره ۲ سال چهارم صفحه ۵

بعنایت ایزدی در سفر بخارا گرفته شد
سنه ۱۳۲۷ هجری
این تصویر برداشته شد

شهزاده والا شان سردار حيات الله خان نائب الحكومة قطغن و بدخشان
[ فوتوگرافی : عکاسخانهٔ شاهی ، زینگو گرافی : عبدالحکیم ]


صحیفه ٦ سال چهارم شماره ۲

چارمین فرزند ذات اعليحضرت سراج الملة والدين شهزاده محمد كبير خان
[ فوتوگرافی: عکاس خانهٔ شاهی زینکو گرافی : یار محمد . ]


مجله ۷
و افسانه ای جرمن شنیده میشود مثلا میشنویم که اینقدر در بدناوت و انقدر کرو و ازور جرمن را کشتهای انگلیس غرق یا اسیر نمود ولی چون می شنویم که کشتیهای انگلیس هیچ دود و آسمانی رسید آن خبر هم مشكوك ومشبوه میماند ...

دل انسان که میسوزد ، بریاره بازيک میسوزد . زیرا آن دولت که حجماً كوچك ، و از روی آبادی ، و توانگرى ، وعلم وصنعت خیلی زرا یک دولت تاریخی بود آنرا فرانس و انگلیس قديمة نجات موقعی خود ساختند . بیچاره ها در انتهای آتش بازی جهنم آسا ، و مهاجمات مدهشه دیوهای جرمن فریاد میزدند که : کجاست انگلیسها که با وعده کمک کرده بودند ..

ایتالیا نیز به این اعلان بیطرفی و دم جنبانی بسوی ضد معاهدين خود میں عہد و جان اور وبائیان را خوب بمیدان کشید ، و معلوم شد که عهد اتحادشان در میان خودشان هنوز چقدر بی بنیاد است . اما اینهم محتمل است که اگر ایتالیا بطرف روس و انگلیس و متلقین شان در اید عامان محاربه را زیاده تر وسعت خواهد داد در الحال ممکن است که دولت ترکی یونان بادار رومانیا نیز دودو سه بيك بكطرف شده در هنگام جنگ عمومی داخل شوند . شراره این نابره قتال از ملتهای غرب تا به اقتضای شرق نیز پریده دنیا را آتش خواهد گرفت و هیچ شهره نیست که زانها استفاده کنند . و بای غریبان را سراسی از شرق کوتاه کردانند ، امریکا نیز ممکن است که از انقاضها و آوازهای این ویرانیها بی استفاده نمانند.

الحاصل محل ملتهائیکه خونهای شان در رکهای شان افسرده شده باشد، و پی های شان مانند کارهای سازهای تاکوک شده ستی ور خلوت گرفته باشد دیگر همه ملتهای دنیا دربی استفاده ازین و لوله و علاله افتاده اند . اساساً بدیگران چندان سرو کاری نیست افسوس با برادران دوست ما انگلیس است که اینهمه فلاكتها وصیتها را از نتیجه الثلاث نحوست انصاف روس پر خود دا کرد و هنوز هم نتیجه نا معلوم است که چه خواهد شد و بعضی تها که ها هم ملحوظ است زیرا دولت بهية انكلين بك جماعت بن انداره را مالک شده است که اگر یکچند عدد بی اهم دیگر رو وارد شود بزرگی و جسامت خودش او را خواهد شکست. وجمع آوری خود را بسیار مشکل خواهد توانست بهتر آن بود که از ملک قرية خود انحراف نورزیده رقبای خود را نکردن همدیگر انداخته خودش بیطرفی و سیری را پیشه میگرفت و ازان گیرودارها طریقه های استفاده را می اندیشید. اینهم معلومت که اگر دولت انگلیس ملت بی طرفی را اتخاذ میکرد ممکن بود که جلوگیری حزب را نیز بزودی کرده میتوا است. اما حالا دایره وسعت این حزب خیلی فراخ، وطول مدت آنرا نیز بنی در از می بینیم. هنوز هم وقلت اكريك نقرى خود را کناره کشیده و در صدد بعضی استفاده ها بیفتند بهتر و اولتر است ...

دولت متبوعه مقدمه ما افغانستان در تجاربه بیطرفی و غیر

سال چهارم
شماره ۲
جانبداری را البته مراعات خواهند فرمود . ازین جهت دولت بهية انكليس تمامها امين وخاطر جمع شده میتوانند . ولی هزار افسوس که مسئله اختلاف باروس الساترا از شبهه های کوتاکون وتصورات و خیالات بوقلمون نیز وارسته نمیتواند . و هم این ائتلاف بدرجه صمیمیت پیدا کنند که حیات خود را هم در انراه به تم اسکه نمیدارد البته که شایان اندیشه یک چیزیست .

خیر های مختلف
( از جریده فریده چهره ها )
اجرای تاجگذاری شاهنشاه ایران به
( ! )
ه بهترین نوید حیات بخش ایرانیان .
یزد صلای بشارت همی زمین و زمان
که بر نهاد پسر تاج خبرو ایران

جلوس کرد شهنشاه شاه احمد شاه
هزار و سیصد وسی دو آخر شعبان دیده های نگران و کوشهای مستعد جهانیان عموماً . و عالم اسلام خصوصاً، وايرانيان بالأخص ، به تلاقى تلكرافات در امر بشارات تاجگذاری شاهنشاه ایران ، وارث بالاستحقاق تاج و تخت کیان، مسترد سازنده عظمت و شوکت ساسانیان . و عدالت کمتری نوشیروان ، برگزیده ملت تجربه ایران ، و حامی اساسی مشروطه و ماحی ریشه ظلم وعدوان ، ويحي بساط علم و عمران و معصوم جوان و جوان بخت نام دار اعلیحضرت شهریار ایران مدار ( السلطان احمد شاه قاجار ) خلد الله ملكة وسلطانه، وإبدالله حيث واعوانه پادشاه معارف خواه دين بناء كل عالان مخروبه ایران صانه الله عن الحادثان روشن کردید - وخاطر جامیان مظلومان و طرفداران ملهومان از این بشارت مراد ربداشت خودمند گردید. - و بکلی شیشه آمال دسیسه اشتمال ظالمانه گروهی نکرده که در زوایای تیره اندیشه پرورانه خود فرمانه خیالات عداد تکارانه در دماغهای مقدانه می پختند بمحض حسرت خورد. و در امر نوید دنیا دنیا امید آروی مرتجعین خرج و مرج طیرا بكجا بود .

خلاصه : جوهر الكرافات این دوره مزبوره روز این بود که روز ۲۷ شعبان که عید همین مرحله معصومانه ذات شاهانه بالغ بود. قبل از ظهر در حالتی که اجتماع وکلا کامل و مجلس دار الشورای ایران منتظمها مفتوح شده بود موکب خسروانه اعلیحضرت ملائک فطرت شاهنشاهی ( السلطان احمد شاه ) بمعیت ولیعهد گردون مهد و نایب السلطنة ناصر الملك وتمام شاهزادگان خانواده سلطنتی ووزراء و امراء کشوری و لشکری و همه مامورین و مستخدمين اوروپائی از عمارت سلطنی طرف بهارستان با طنطنه شاهانه و طمطراق خسروانه حرکت فرمود - - افواج پیاده و سواره


سال چهارم
شماره ۲

وازان و پلیس و ژاندارمه بالباسهای فاخره از طرف خیابانها صف ارائی کرده و طاقهای نصرت در کمال آیین و زینت در مواقع عالی آراسته و بسته کردیده بود، و اتصالاً صداها بشاباش و بانکهای زنده پادشاهنشاه ایران بآسمان بلند بود.

اعلیحضرت شهریار ایران مدار بدار الشورای ایران ورود فرموده و مراسم تحليف و يمين محافظت قوانين مشروطه را حسب الأصول بحضور تمام وزراء و وكلا و علما و نمايندگان بجای آورده که در این بين يكصد و يك تير توپ شليك كرديد و موزیك چیان بنواختن نغيمات كوناكون مشغول گردیدند - سپس اعلیحضرت همایونی از بار امانت تشریف فرما بمسجد ( سپهسالار ) شده و دو گانه بدرگاه ملك الملوك يگانه ادا نموده .

بعد از ظهر ساعت سه از جاشت گذشته اعلیحضرت همایونی در عمارت سلطنتی بحضور والا حضرت وليعهد و نيابت سلطنت و تمام وزراء و امرا و علما و وكلا و نمايندگان سیاسی و قناسل دول موجوده به تخت شهریاری بر آمده و دیهیم کیانی و تاج جهانبانی بر فرق خسروانی گذارده صداها تبريك و تهنيت از هر جا بلند و خطبا و شعرا خطابها و قصاید فرا خوانده و شبها چراغان مفصل و آتش بازی و ضیافتهای گوناگون دولتی و حکومتی و ملنی شده این بود خلاصه تذکرات مسرت علامات تاجگذاری که این دو سه روزه از اوروپا رسیده - و ما خوانندگان گرامرا وعده باخبار مفصله موثقه وقایع نگار خاص اداره جریده چهره نما در طهران میدهیم که بزودی رسیده منتشر خواهیم کرد.

اينك اعضاء اداره چهره نما كه خادمان واقعی ایران و ایرانیان بوده با قلبی مالامال از مسرت و انبساط عموم ایرانیان را از تاجگذاری و جلوس ميامن مانوس اعلیحضرت همایونی خلد الله ملکه تهانی خالصانه سروده و امیدواریم در ظل سعادت مدل این پادشاه معصوم ایرانیان از هر چیز محروم بسعادات گوناگون و خوش بختیهای از حد احصا بیرون نائل آیند ( این دعا از من و از روح الامین آمین باد .

هدایای امیر اطورها و پادشاهان اوروبا بجبهته شاهنشاه ایران در موقع تاجگذاری

بمناسبت تاجگذاری اعلیحضرت اقدس سلطان احمد شاه شاهنشاه ایران دول معظمه اوروپا هريك بانضمام اعتماد نامه سفرای خویش که در تنویج شاهنشاهی تشرف حاصل نموده اند هديه ملوکانه بدین قرار فرستاده اند .

اعلیحضرت سلطان عثمانی نشان مرصع ( خاندان آل عثمان ) که از اولین نشانهای دولت علیه عثمانیست و امير اطور آلمان يك چهل چراغ ممتاز و تحفه دیگر و امير اطور تمسه يك دسته تفنك مختلف شکاری و رئیس جمهوری فرانسه يك گنج ظروف چینی دوانی کار فرانسه و پادشاه ايتاليا يك تمثال ) بروزر ) از روی مجسمه های قدیمه که ملکه ایتالیا کشف کرده و پادشاه اسپانیا نشان اقدس مرصع ( كرولوس سيم بزرك ) و ياد شاه بلزيك نشان

مرجع ( ليولوليه بزرك عسكرى ) والجه امريكا وروس و انگليس هم فرستادند بعدها بنظر قارئین چهره نما میرسانیم .

( این نیز )
مخدرات فاضلات ایرانی

آرتیکل ) ترقی زنان مغرب زمین یا خمودگی زنان مشرقزمین ) را در نامه مقدس چهره نما با کمال دقت خواندم لازم دانسته شمه از ترقیات تدریجی مخدرات ایرانی عرضه بدارم مثل است مشهور که شهر ظریف پاریس در یکروز بنانشده بلکه سالهای درازی خواست تا بر شالوده صحیحی بنایش را گذاردند و بتدریج عروس دنیا شد امروز ایران اگرچه بقدر کوچکترین ممالک اروپ مدرسه دوشیزگان ندارد ولی اینچه بنظر بصیرت در این چهار پنج ساله که در ایران بوده و دیده ام مدارس دختران در طهران رو بترقی فوق العاده گذارده با وجودیکه موانع عدیده داشته یکی از آنها نبودن مدارس معلمات و معلومات درس دادن علم مخصوصی دارد که زبان فرانسه او را ( پراکوزی ) مینامند و در ایران بکلی یافت نمیشود .

در سنه ۱۳۱۵ در تهران پنجاه صاحب سواد یافت نمیشد مگر در زنهای اکابر و وزراء انهم چند نفری هشت یا ده نفر فرانسه دان در آنها بیشتر نبود که از مثل مرحوم مشير الدوله و حاجی میرزا محسن خان و امين الدوله و مشير الملك و صنيع الدوله و دوسه نفر دیگر الحال در ایران تقریباً شصت هزار فرانسه دان هست مدارس متعدد انچه در این چهار پنج ساله دیده شده ترقی در زمان فوق العاده بوده بلکه عرض میکنم محیر العقول بوده در اینجا توضیح مینمایم آنچه خوانین عالمه که معروفند بیان مینمایم یکی صبیه مرحوم حاجی میرزا محسن خان مشیرالدوله که خود خانمهای اوروپائی بعلم و دانش این خانم معترفند دیگر صبیه مرحوم ميرزا النصر الله خان مشير الدوله همشیره مشیر الدوله حالیه که مخصوصاً در فن ( پیانو ) سر آمد همعصران خود بوده - دیگر نوابه عليه عاليه ابتهاج السلطنه که در فن ادبیات فارسی و خوش اسلوب نویسی معروفند دیگر صبیه حاجب الدوله که معروف است به ( مادموازل حاجب ) که ازبان فرانسه و انگلیسی در نهایت صحت و فصاحت تکلم میکنند و مینویسند با وجود صغر سن ، دیگر صبيه ظهیر الدوله که در فن نقاشی مشهور و ممتاز است - دیگر عصمت خانم متخلصه به ( طایره خانم ) که در ادب و سخنوری سرآمد مخدرات این عصر بوده و مقاله و ارتیکل های ادبی در باب سلوک زنان ایرانی و معیشت آنان در روزنامه ایران نو مندرج داشت و در نثر و نظم کوی مسابقت را از مردان ربوده - دیگر قدسیه خانم اشرف زاده که بسکه عاشق علم بود بطرف آمریکا سفر کرد و در آمریکا مشغول تحصیل شده - مدیره دبستان دوشیزه گان وطن با دو نفر همشیره هایش و مدیره مدرسه حسنات سرآمد معلمات بوده و در زبان انگلیسی و فرانسه دانستن این خواهران علماً و عملاً باعث استعجاب فضلات و بهره کافی از


٩
سال چهارم
شماره ٢
ادبیات و علوم حدیثه و حساب و هندسه و تاریخ و نقاشی و جغرافی دارند
شنیده شد. خواهر بزرك زروزیور خود را فروخته مصروف تربیت
دوشيز كان مینماید و تا امروز امتحانات خوبی مدرسه اش داده است .
دیگر مرحومه ( علویه ) همشیره آقا سید حسین ابراهیم زاده
زوجه جناب حاجی میرزا حسن رشدیه که واقع مادر روز کار
چنین دختر معلمه فاضله عقیقه پرورش نکرده بود دیگر ( خانم افندی)
صیه مرحوم رضا خان سرتاب توپخانه وغيره واگر بخوا هم
از مخدرات فاضلات ایرانیان اسلامبول و مصر و قفقاز بنویسم شاید
مدیر محترم اداره جریده چهره نما محض ملاحظه مندرج فرمایند
ولى البته مقالات ختم عالیه افندی در جراید ترکی و ( خانم نمازی)
را در جراید مصری دیده اید ولی در اسلامبول و مصر مدارس
دخترانه مدتها بوده لیکن در ایران تانه سال قبل ابداً مدرسه دخترانه
نبود و باین مدت که این قسم مخدرات ایرانی ترقی کرده اند.
چنانچه یکی از دوستان بنده صبه او که سناً ١٤ میباشد تحصیلات
عقد مائي و ثانویه را تمام کرده و الان خود معلمه است زبان
انگلیسی را از بنده بهتر میداند و سال انکه بنده دو زبان فرانسه
و انگلیسی را بخوبی تحصیل کرده ا. .
اما در باب بازیهای ریاضیه که او را ( سپورت ) مینامند مثل
( لون نيش ) و غیره . . اگر امروزه این نوع ریاضیات بدنی در
ایران یافت نشود در سه چهار سال دیگر هم پسران و دختران
خواهند آموخت قدری صبر میباید که عنقریب دوشیزگان و مخدرات
ایرانی همچون فاضلات ممالک متمدنه در تالیف و تصنیف اشهار
بهم رسانند عجالتاً خوانندگان روزنامه مقدسه چهره نماذا بتعرفه
مخدرات فوق و مدارس و معلمات ایران بهترین بشارتی بود که دادم
( رئیس مترجمین اداره كمرك ومالیه جنوب محمد على شيباني

متولد کشت و وبتقريب روز ولادت این مولود غضب آلود
قربانی انسان اجرا کرده شد .

نخستین حادثه ی که برکره ارض در اولاد آدم از نتیجه رشك
وحد به ظهور پیوست همانا واقعة فاجعة قتل قابيل هابیل را
بود و تاریخ تولد و حدوث حرب از همین وقت مأخوذ و محسوب است.
در عصرهای اول آلات فن حرب چندان وجود نداشتند.
وجنك اكثر به چوب وسنك اجرا میشد و پس از ان هرمانی که
در دنیا ترقى كرد حتی المقدور من حرب را هم ترقی داد تا نیرو کمان
و شمشیر و کارد برای هجوم جارخانه بر روی کار در آمدند و بر
خلاف آن از بهر حفظ تدافعانه خود و سیر وزره ساخته
شدند، چنانچه مال این آیه حکمت وايه ، وألتاله الحديد وعلمناه
صنعة البوس لكم لتحصنكم من أسكم ، که درشان حضرت داؤد
ورود یافته بر قدیم بودن من حرب و ترقی آن در ازمان دال ويك
گواه این مقال است .

ایرانرا ترقی قدیم این فن شهرت داده برجميع ممالک دنیا او را
مالک سطوت و جبروت ساخته بود، داستانهای رستم زال و امثال
آن بر ترقی این فن در آن وقت يك مثال است. فیلهای هندی آله
های جاندار حرب شده عظمت و شوکت راجه کان هند را دوبالا
نموده بود. از همه اول این فن در بر اعظام آسیا بسرعت برق
آسا ترقی کرد و فن حرب از شرق تا غرب اشاعت یافت ، و پس از
اسیابه اروپا منتقل شد و در انینه و یونان و اسپارتا، تا یکمدتی
خوب عروج نمود و باز رومیان آنرا بدرجه کمال رسانیده
فن اسلحه سازی را مالك يك رواج وشهرت عظیمی ساختند .
اما قریب بود که بعد از چند مدت از اوج ترقی در موج بحر ندنی پنهان
شود که تا کلاه در سال ۱۵۰۰ از ایجاد بار و د بازار آن که مدتی مسدود
بود مجدداً كرم شد و يك انقلاب دهشت مآب زرگی در فن جنك

تاریخ حرب و ترقی و اشاعت فن آن

به بوقوع پیوست که این آتش سوزان بارود جوهر و آبداری اسلحه
قدیمه را برباد داده با خاک یکسان نمود و نام تیغزن وزره پوش .
از خیال ها فراموش ساخت، وفن جنك را از چوب و سنك
دفعتاً به توپ و تفنك ترقى بخشيد .
درصدی هند هم کار نامهای جنگی اروبايك شهرت خارق العادة
را افاده نمود و فن قلعه بندى واستحكامات سديد بك ترقى جدید
در ان حرب وارد ساخت و ازین وقت يك سلسله وسيع بعضى
جنگهای وقیع که تذکار خواهند یافت قایم شد .
و در صدی هزدهم ، فريدرك اعظم ، ( بإنشاء جرمن ) فن
حرب را خوب وسعت داد و چنان اصول و قواعد وضع نمود که فوج
خود را به اندک زمان به اوج کمال رسانید و پس ازان و نابوليون
اعظم ، عسکر خود را در وقت حرب به حصه های بزرگ منقسم
نموده به آنها اداب این چنین جنگ را تعلیم کرد .
اروپا از آغاز در خصوص جنگ های دور و در از پردیگر بر اعظم ها
صاحب امتیاز است. هیچکدام جنگ معتنابهای آن بكم از هفت
هشت سال به انجامیده سالها سال در میان اقوام جنگها دوام ورزیده


الحبله ۱۰
سال چهارم
شماره ۲

حروب مذهبی و مالی در آنها وقوع یافته که بعضی از آنها تا یکصر ( یعنی صد ساله ) هم پایداری کرده اند. چنان که در ذیل اجمالاً از بعضی جنگهای قدیم و مشهود اروپا بحث مینماییم:

اول ( سلسله خانه جنگها نیست ) که مابین دو قوم پررویی به سببیکه یک قانون مانع و اصول جامع در اروپا نبود در عصر های اوسط بغرض اخذ انتقام از همدیگر تا چند پشت بطول انجامید و تا عصر جهاد دهم عیسوی قطعه زمین مابین جرمن و فرانس از خون انسانیت رنگین گشت. اگرچه، شارلامان، در دوران سلطنت خود برای دفع این جنگها و رفع این خونریزیها یکباره اندیشید اما در مقصد خود ناکام شده، لویس، یک قانون حکمی تاسیس کرد که از روی آن تا انقضای مدت ۴۰ روز از قابل قصاص و انتقام هیچکس حاصل نمیتوانست.

دوم ( جنگ دو فرقهٔ مذهبه ) این بکعرصه وسیعه را از ۱۶۱۸ سال تا سال ۱۶۴۸ مالکیت ابتداء این حرب مابین فریق اجرای کیتولک و فریق امرای اصلاح جرمنی قایم شد و سبب حقیقی آن این بود که فردیناند، ثانی جمع قوانینی را که منبع آزادی مذهب بوهیمیا، بود منسوخ ساخت فریدک خامس که سانی بزرگ، مذهب پروتستانت، بود از همه اول در مخالفت استاده شد و از سال ۱۶۱۹ تا ۱۶۲۳ ع بازار کار زار گرم شد بالآخر فرقهٔ روتستانت، مهزوم گردیده و قوت فریدک تاب گشت پس از ان پادشاه دمارکه در معاملات جرمن مداخلت ورزیده و نیز از سال ۱۶۲۳ تا سال ۱۶۲۹ جنگ قایم ماند و بالآخر، کرسچیان راج، شاه داینمرک هم آب مقاومت نیاورده در کوپنک، بصلح کردن مجبور شد. پس ازین از سال ۱۶۳۰ع تا سال ۱۶۳۵ع عرصهٔ کار زار باز یکرونق گرفت و « شاه اسویج » بر « شاه جرمن » در سال ۱۶۳۱ و ۱۶۳۲ فیروزی یافت اما افسوس که در معرکهٔ اخیر کشته شد، فرقهٔ پروتستانت، بعد از فتح و مظهریت خود مکرراً مغلوب گشت. اخیراً « شاه کاردینل ریشیو » به سالاری فوج را بر عهدهٔ خود گرفته در حمایت « مذهب پروتستانت » علم جهاد کرد اگرچه تا یکحدی در ارادهٔ خود کامیاب شد مگر در معرکه های اخیر او را یک عهد نامه نوشتن لازم شد که در سال ۱۶۴۸ تحریر یافت و بران این ( جنگ سی ساله ) اختتام پذیرفت.

سوم ( حرب هسپانیه ) که از سال ۱۷۰۱ ع تا سال ۱۷۱۳ع امتداد یافت، و یک خاندان اوستریا که مدعی تخت هسپانیا بود این حرب را برپا ساخت چنانچه اوستریا، انگلیس، هالند، روسیا و پرتگال و خلاف فرانس درین جنگ با هم اتحاد کردند. اگرچه در ابتدا میدان به دست فرانس بود لیکن چندی نگذشت که در ایطالیا و جرمن شکست خورده، مضمحل و متزلزل گشت. اما در هسپانیا دوباره تهیهٔ حرب نمود، و معاهدهٔ سال ۱۷۱۳ ع این جنگ را انجام داد.

چهارم ( حرب هفت ساله ) این جنگ از سال ۱۷۵۶ ع تا سال ۱۷۶۳ ع دوام ورزید. این حرب بر دو شعبه منظم است. در قسم اول آن جنگ « فریدک ثانی » با پادشاه پروشیا برین بنا که انگلیس تائید روس و فرانس و استریا نموده بود شامل است مگر با وجود حسن تدبیر خود بالاخر، فریدک، شکست خورد، و اگر بر جای دشمن او ( ملکهٔ الیزابت )، « بطرس ثالث » بر تخت روس جلوس نمی نمود در سال ۱۷۶۲ ع حال فلاکت اشتمال او قریب بهلاکت رسیده بود. قسم دوم این جنگ است که انگلیس در مقابل فرانس و هسپانیا قایم کرده بود، و خاتمهٔ این ( حرب هفت ساله ) بذریعهٔ معاهدهٔ سال ۱۷۶۳ که در پاریس تحریر یافت کرده شد.

پنجم ( حرب صد ساله ) این جنگ متصلاً تا یکعصر مابین انگلیس و فرانس نهری از خون را جاری ساخت و سبب امتداد مدت و طول زمان خود یک یادگار دوران سلطنت پادشاهان متعدد فرانس و انگلیس است و این همه حروب دور و دراز از نتایج بد شگون و محنت انسانها بود.

اینست که بر نظم اروپا باز اخلال و واقعات مادی را استقبال کرده است. انگلیس با روس و فرانس معاون و متحد گردیده تنها با المان ( جرمن ) آویخته اند و هر یک جداگانه برای منافع عسکری و تجارتی خودشان جهد دارند، و تا کنون هم از صورت واقعات چنان معلوم میشود که مظاهریت و فیروزی از آنِ آنها است. و از حال استقبال کسی واقف نیست که چه خواهد شد، آیا فتح و نصرت تا اخیر نصیب آنان خواهد ماند یا به متحدین روس، فرانس، انگلیس انتقال خواهد یافت؟ و آیا این حرب چند مدت دوام خواهد ورزید. اینست که این مسئله ها پیش از انکه بوقوع بیایند در اشکال و عدم انحلال خواهند بود زیرا که اخیر مقابله کردن و فیروزی یافتن یک دولت بر سه دولت بزرگترین دنیا هم چندان سهل نیست و بر خلاف آن مطیع و منقاد ساختن یک ملت واحد مترقی مانند المان آنهم در خانهٔ خودش نیز عدیم الامکان می نماید محتمل که این جنگ هم مانند حروب قدیم اروپا بطول انجامد. والله اعلم بعواقب الامور . . .
عبدالرحمن

( رای یک کپتان یک جهاز اسیر شده جرمن )
از اخبار وکیل
بوجهٔ ظهور جنگ مابین جرمن و انگلستان بسی از جهاز های جرمن که در بندر کلکته بودند گرفتار کرده شدند. از جملهٔ این جهازها یکجهاز « کارل » نام دارد. مارین کپتان این جهاز و نماینده گان بعضی اخبارها در خصوص واقعات حالات گفتگو شد. که از ان اندازه حسیات و جذبات اهل جرمن بخوبی درک کرده میشود. کپتان مذکور گفت که جنگیدن جرمن با روس، فرانس، انگلستان لازم شده است. و حالا هیچ قوت در دنیا او را از اراده های خودش باز داشته نمیتواند، عسکر جرمن از عسکر های


صحيفه ١١ سال چهارم شماره ٢

حضرت طرزی صاحب مرحوم

از سرداران نامدار افغانستان سردار غلام محمد خان طرزی صاحب افغان این سردار رحمدل خان این سردار پاینده خان غفر الله لهم ، شاعر ادیب ، جواد ، صالح ، متورع ، شجیع بذاتی بود که در سنه ١٢٤٥ هجری در قندهار تولد ، و در سنه ۱۳۱۸ هجری در شام شریف وفات یافته اند رحمت الله علیه

[ فوتو گرافی : سلیمان الحکیم در شام . زنیکو گرافی : سیدابو بکر در کابل ]


صحیفه ۱۲ سال چهارم شماره ۲

مدير و سر محرر سراج الاخبار افغانيه

محمود طرزی ابن سردار غلام محمد خان طرزی صاحب مرحوم [ فوتو گرافی : معين السلطنة ، زينگو گرافی : يار محمد ]

رسام شهیر ( غلام محمد خان ) مصور معلم فن رسامی در مکتب حربیه و مکتب مدنیه

( یار محمد )
زینگو گراف باشی زینگو گرافخانهٔ کابل
در ماشینخانه مبارکه


صحیفه ۱۳ سال چهارم شماره ۲

فرانس وروس بدرجه ها برتر است . اگر عسکرهای هر دوی آن متفق شوند انوقت هم جرمن به آسانی مقابله آنها را میتواند عسکر جرمن آنقدر صاحب تربيه و تعلیم یافته است که اندازه تیاری و درستی آنرا کسی تخمین و تقدیر میتواند که در جرمن رفته آنرا دیده باشد . دسته جنگی جر من نهایت مکمل است . جهازهای او همکی طرز واصول جدید ساخته شده اند . و آلات حربیه که در ان جهازها موجود و مصنوع است از جهازهای کدام قوت دیگر قیاس نمی آرد . و چنان دسته طیاره ها را که او مالکست نزد هیچ ملتی از ملت های دنیا موجود نیست و انگلستانرا پس از تحمل نقصان معلوم خواهد شد که این مسئله ، جنگ باجر من . چنان واقعه ایست که کاهی به انگلستان پیش نیامده باشد . انگلستان دارای يكفوج قابل الذكر بری نیست . مائد قوت بحری او پس اگر دسته جهازهای انگلیزی در خلیج ، في لاند . در آمد پرخچه هایش برانده خواهد شد . و باز کار دوم جرمن این خواهد بود که عسکر خود را در انگلستان خواهد در آورد . واکر عسکر استريا نيز مانند جرمن مرتب و مكمل باشد . پس از حالا نتیجه را یقینی بدانید ؛ لیکن از بد قسمتی در استريا مثل جرمن يكنقوم آباد نیست بلکه اقوام متعددند . و این گفتن نهایت دشوار است که در بعضی حالات نتیجه چه خواهد شد و در جنگهای این زمانه بسیار سخنهای خلاف توقع پیش می آیند . مانند معامله روس و ژاپان . لیکن این مسلم است که جرمن نیز چنان خلاف توقع ثابت خواهد شد . مثل ژاپان، باز کیطان مذکور گفت که از زیاده شدن جنگها و شمولیت ریطانیا هیچ افسوس بهیچکدام ما نخواهد بود و با وجود جميع سحتها در باب جرمن بكرأى بأس الكيزانه نداره .
( مترجم عبد الرحمن )

( اخوت هندستانیها و جازنيها در تو کیو )
در تو کیو پایتخت ژاپن حالا بسیار هندستا تها اقامت مستقل اختیار کرده اند و پهلوی مسرت انگیز آن اقامت اینست که تعلقات آنها باژاپنیها بسیار خوب معلوم میشود . اخبار انگلشمین وجه این تعلقات خوشگوارا این نشان میدهد که درین دو قوم امتیاز رنگ نیست و در هر دو نصب العین اخوت بکچیز است و در تقویت این اخوت طرز معاشرت مشترک ایشان را دخل بسیار است . آنها یکجا با هم نشسته نان خورده میتوانند برنج غذاى لديد وكثير الاستعمال شانست اگر در هندستانیها کدام بتکالی موجود است او چنان شایق ماهی است مثلیکه یکژاپنی باشد . در جای نوشی هم هندستانی و ژاپنی یکسان مشترك اند .
در توكيويك انجمن بنام ( اندوژاپنيز اسوسی ایشن ) قایم شده است که اعراض و مقاصد آنرا در پیش نظر داشته این خیال و اندیشه بجا نخواهد بود که توكيو عنقريب يك مركز بزرك اخوت ژاپاني و هندستانی خواهد شد در روزهای گذشته جمعیت مذکور در اعزاز

دو مهمانیها جلسه دعوت منعقد کرد که از آنها یک ژاپنی و دیگر هندستانی بود نام اول آنها کرمستر فروز کری است که مهتمم شاخ يك يك ژاپنی بمبئی است که ۲۰ سال در هندستان بود غالباً دیگر هیچکدام جاپانی مقابل مستر موصوف دعوای واقفیت حالات صحیح هندستانرا کرده نمیتواند جنتلمین هندستانی مقتل مشهور بنكال ايم سي ملك است که در حلقه های قانونی و دوایر حکومتی انگلیزی نام بزرگ پیدا کرده است مستر موضوف در علم ادب انگریزی و هندی مهارت خاصی را مالکست، در جاپان تا بسیار مدت گذران کرده و متعلق حالات جاپان کتابهای متعدد نوشته حال آنها برای اقامت دایمی به ژاپان رفته اند .

ضرور است که اهالی هند به توجه غیر معمول جانب جاپان رخ کنند و برای اموختن صنعت و حرفت ژاپنی کوشش های کامیاب اجرا کنند . همچنین برای عوام ژاپنی هم لازمست که روادی و فیاضی با ایشان پیش آیند که برادران هندی شان بقرار واقعی از اخوت و همدردی ایشان مستفید شوند . بعلاوه ژاپنان این هم لازمست که عادت عزت و احترام حسيات و جذبات ملكي و مذهبی ژاپنیانرا بگیرند خواه هر چند در نظرهای شان نامانوس باشد .

زمیندار

( اخرا جات ماهانه جنك )
چند سال شده که مستر اکت بیل متوفی تخمین این امر کرده بود که اخراجات ماهیانه جنگ آینده فرانس و جرمن پانزده کرور پوند خواهد شد واکر برطانيه واستريا وايطاليا وفرانس در بن جنك شریک باشند پس مقدار خرج ماهانه به ۲۰ کرور پوند خواهد رسید خیال کرده میشود که از فرانس و جر من هیچ کدام زیاده از سه ماه متحمل نتایج اقتصادی جنگ شده نمیتوانند اگرچه این ممکن نیست که پیمانه هر دو در آن واحد لبريز شود چونکه این جنك بر رویه نقد و غله موقوفست لهذا میدان در دست کسی خواهد ماند که در باقاعده ادا کردن تنخواه عسکر از حریف خود سبقت ورزد

( افواج هندی چرا در یورپ بجنگند )
به اخبار
از اخبارات متواتر ميدان جنگ معلوم میشود که فوج الخيری فرانس هم در مقابل افواج جرمن خوب داد مردانگی داده اند . وقتا که فرانس عربهای الجیریا را در میدان جنگ خواسته است. که در جنگ ناموری حاصل کرده اند . پس چرا انگلستان بعضی افواج چیده اقوام بهادر مسلمان هند را بر سر زمین فرانس در مقابل جرمن موقع نبرد ارزانی نمیدهد . اگر این معاهده دول یورپ باشد که اقوام غیر یورپی در میدان کارزار نجنگند پس در حق سپاهيان الخيري هم لازم لتعميل بود ، جرمن بر خلاف معاهده گلوله های ( دمدم ) را استعمال کرده و نیز دیگر بدعت ها هم میکنند


حيفه ١٤ شماره ۲ سال چهارم

وجنك و رب و مسلمانان هند .
در هندوستان در یت وقت بر زبان هر شخص داستان جنك يورپ جاریست و این خیال در هر دماغ پیدا شده است که خدا میداند که در نجات عالمكير چقدر نفوس هلاك خواهند شد و چقدر ملكها و خاندانها تباه خواهد کشت . شکر است در هندوستان هر مرد جان نثار و خیر خواه شهنشاه وكور تمنت خود است . و خطرهٔ يك لحه هم نیست که رعایتی هند ازین محبت ذاتی و احسان مندی حکومت برطانیه رو کردانی کرده خودشان را در معرض ذلت و بد نامی بیارند . خصوصاً برای مسلمانها این جنك عمومی حین قابل تردد و انتشار است . تا حدی که دیده میشود میلان طبایع نوجوانان ترك جانب جرمن است ، واتحاد قديم بريطانيا را که چند دفعه انها را از مهلکات دهانیده فراموش کرده اند . اگرچه ترکی به هیچ طرف نیست و غیر جانبدار است و دعای ما همه این همین است که خدا او را برهمین حالت بیطرفی داشته باشد . اما بفرض محال اگر ترکی بیطرفی خود را نگاهداشته نتواند و در جنگ مداخلت کند پس الوقت طرز عمل مسلمانان چه خواهد شد و این بك سوالت که هر مرد دور اندیش از دل خود می رسد .
من بلا خیال تردید وبلا خوف اختلاف صاف صاف میگویم که مسلمانان باید که در دادن این جواب هیچ دقت و پس و پیشی نکنند و آن جواب این است که ما را باید که به بریطانیا مدد کنیم و در وفاداری بانگلستان جان خود ما را نثار کنیم ...... سلطان تركى بيشك سلطان هم مذهب ما و محافظ حرمين شريفين است و از این خیال مستحق همدردی ما هست لیکن محض هم مذهبی و هم قومی ما را ازین سبکدوش ساخته نمیتواند که محیثیت رعیت بودن انگلستان پرمافرش است . و آن کور تمتیکه به ما آزادی مذهبی داد و ما را تعلیم آموخت و بهر طریق ما را از دولت علم مالا مال ساخت . این که همیشه لحاظ حقوق ما را کرد و ما را زیاده از حصهٔ ما انتظام ملک و نوکری های برتر از اندازه ما بخشید که بدولت آن مالایق آن شدیم که بازگی همدردی شروع کردیم . و فاداری و معاونت همین کور تمنت ؛ مذهب و اعان است !
از ترکی هیچ فایده بما نرسیده و نه در معاملات سیاسی او ما را دخل و غرضی است . خیال هم مذهبی یک خیال محدود است هم مذهب های مادر مرا کو نیز هستند در جش هم هستند در افرطه هم هستند ما برای همه کی امن و اسایش خود ما را قربان نمیکنیم . هیچ وسمه نیست که ما خود را به اقتدای ترکی در راه غلط بندازیم . اگر خدا نه خواست انوقت بیاید که در تعلقات ترکی و انگلستان کشیده کی واقع شد ما را باید که به ترکی صاف صاف بگوئیم که ما همراه شهنشاه عادل خود هستیم اگرچه او عیسائیت اما او در امور

پس آیا انگلستا را اختیار خلاف ورزی این چنین معاهدات مذهبی ما هارج نیست . و در امن و اسایش عامه ما میباشد . ازین سبب ما از وفادار و جان نثاری در رضای شاهنشاه خود قدم پس نمیگذاریم . مفروضه نیست ؟

( عزیز الدین احمد از دهول پور )
[ وادواء مسلمانی ! ... ]
( مترجم عبد الرحمن )

اجمال احوال

٢ ستمبر
يك اروبلان جرمنی بر پاریس ظاهر شد و يك بامب قريب گیرنت ليرز و دیگر ماعب قريب او بيرا انداخت ، فایرهای تفنک ها برار وبلان شد ولی او بطرف شمال مشرق غایب شد همه اشارات ظاهر می کنند که توجه جرمن محاصره و هم انداختن با یکتوری هم زور دارد .
در برسلز و کردا کرد او قامه ها بنا و قامه بندیها می شود . در پرسان کم فوج جرمنی مقیم است و جرمی به پیسه هر چیز ما همه می خرند .

يك خیر فرانس مظهر است که یک ایروپلان نظامی فرانس ه بلندی ۱۸۰۰ میتر برخط دشمن بود که بيك كلوله زده شد و انجمن آن خراب شده استاده شد .

از ٥٠٠٦ گفته
يك زیبان برایتورب ظاهر شد و مر بوقت صبح آنها سخت آتش فشانی و کله بازی میکردند مغل خانها قرمزی شده اند . نظاره کار زار شرقی

١ ستمبر لندن
يك پیغام روما مظهر است که آسترویها برای گرفتن مونت لاوین سعی کردند لکن شکست خورده ١٦٠ کشته و ٥٠٠ زخمی گذاشتند .

له سالونيكف جرئیل افواج روسی کشته شده است .

لندن ۲ ستمبر
روسی ها قريب لمبرك در كيلا لها بسیار کامیابیها یافته اند . جرئیل رونی مذکور را جرمنی ها کشته است .

خبر های جنگ

و نامه نگارهای خصوصی ما به
از سرحد های شمالی مینویسند در بشكل سريك كدام غلهٔ روس را آتش گرفت، بعدها خروار غله را توده خاکستر نموده ، غله مذکوره را در همین روزها میخواستند که بدرونهای ملک خود ببرند لکن بناگهان آتش آنرا مخونمود بقدر دوسه صد دکان نیز با آن در گرفته محو


صحیفه ۱۵ سال چهارم شماره ۲

میشود. خبره ی راست را کی گفته نمیتواند فقط
امضا

( م . ع . خرونی )

ترجمه اخبار انگریزی که عزتمند کریم بخش خان ترجمه کرده
بیان فرانس در باب میدان جنگ
کارروائی جنك برميمنه

لندن ۳۱ اکت —
در پیرس شائع شده است که برمیمنه بعد از مزاحمت های خفیف ما طرز حمله آورانه اختیار کرده ایم و دشمن پیشروی مایوس پاشده میرود در قلب عرصه کار زار کاهی فتح و کاهی مزاحمت نصیب شده است مكر يك جنك عمومی باز شروع شده است افواج دول متفقه با وجود تلفات کثیر شکسته دل شده اند کمبودی افواج از چهاونی ها پورا کرده شده است.

عرصه دو روز گذشته است که افواج فرانس برود سنجر و لووین حمله نموده بودند این حمله بدستور بهمراه کامیابی جاری است مگر رفتار ترقی قدری سست میباشد هر مقام گرفته را فی الفور مستحکم کرده شده است افواج فرانس که در عرصه کارزار سپین کورت و لونگوی بر سر پیکاراند مزاحمت افواج ولیعهد جرمنی را در کرد و نواح نیوفیتجو و وپالیسوئل واقع فراس بخوبی نموده اند.

برعکس آن افواج ما را نیز مزاحمت های خفیف رو داده اند. باین سبب افواج ما برای عودت و اطرف میوز مجبور شده بودند. ازین قبل مشهور شده بود که ولیعهد جرمنی زخمی شده است. اکنون شائع میکنند که او بر سر پیکار است ) ترجمان [ وقس عليه البواقي )

راه دریای میوز
در ظرف چند روز گذشته دشمن برای عبور کردن دریای میوز بتعداد کثیر از حد جد و جهد نموده بود مگر از سبب مراحمت و حمله جات بالمقابل پس پا کرده شده است و نقصان شدید نیز برداشته است با وجود این مزاحمت سپاه جرمنی از راه اراکوری (قلعه فرانس است ) پیشقدمی کرده است . جنك بريمانه وسیع در این علاقه شروع میباشد در حالات موجوده در باب نتيجة جنك پيشين گوئی کردن ناممکن میباشد —

بیان می شود که چونکه سپاه جرمنی روز شنبه در قرب کیوت (قلعه فرانس است ) دریای میوز را عبور نموده است بنابراین افواج دول متفقه برای گذاشتن خط مدافعت اصلی یعنی خط دینانت و جار لیردی و مواز مجبور شده بودند علاوه بر این دیوت آمده است که عودت افواج دول مذکوره برمیمنه سپاه جرمنی

کردید اما این معلوم نیست که کسی بفرض در داده باشد.
در گرفته است.

كذا : - همساله بعضی مردم هزاره جات از رعایای دولت افغانستان باشند کان در تصوف که از علاقه ترکستان افغانی میباشند برای کسب و کار تجارت و مزدوری در علاقه جات روس میرفتند و بعد از چند ماه که از کسب و کار خود فارغ میشدند و اپس مراجعت میکردند . امسال نیز نفری مذکور رفته بودند . دولت روس در پتروزها همه آنها را از علاقه ملک خود بیرون کرده و این بخاک افغانستان فرستاده است و نگذاشته است که کار و کسب خود را بکنند و ازین سبب ضرر و زبان به آنها وارد شده است فقط فی ۱۰ شوال سنه ۱۳۳۲
( عبد الأحد )

كذا :
عرض میشود که در بین دولت روس وجر من نار حرب زبانك ميزند يوم جمعه ۹ شهر حال عمل یازده موم شب برای افسران روس که در (کرکی ) بودند تلگراف رسید مضمون آنکه یوم پنجشنبه ۷ شهر حال يكجنك خونریزی در مابین عسکر روسی و عسکر جر من که از حدود پویند بخاک روس در آمده بودند. بوقوع امد نفری زیادی از عسکر روی تلف شد.

كذا : - بموجب تلگرافی که از پتر سبورک رسیده در تمام ترکستان روسی عسکر کیری جاری گردید . حکومت روس از همه افراد رعیتی خود از قوم روسی ، واردنی ، و نوعی و غیره از بیست ساله تا چهل و پنجاله اگرچه نوبت عسکری آنها گذشته بود یا هنوز نیامده بود بلا استثنا عسگر گرفتند. بنابرین درین دوسه روز هرچه نفری که اگر بدکان بودند یا باجگر خانه خدمتکار بودند کامل را بلباس عسکری داخل کردند. و يك هرج و مرج عظیمی درین ملکها بریاست . اهل و عیال این عسکرها و خودشان در يك و اوپلاست ، عسكرها خوفناك و هراسانست. عسکرهای منتظم معظم او خود را همه کی از ترکستان کشیده به اوروبا برده اند و از همین عسکرهای نوکی در شهرها گذاشته اند، وانهم بدرجة ضرورت میباشد که اکثر آنها را هم سوق میکنند . از قراین چنان معلوم میشود که دولت روی بسیار پریشان است .

كذا : - یک خط از ملازم رسیده نوشته است که از یوم شنبه ۱۰ ماه حال تا اليوم هیچ داد و گرفت در بین مردم تجار روسی و غیره نمیباشد . معاملات بکلفلم بند است . هر کس بجان خود گرفتار است. خریداری اسب و دیگر بازگیر به بسیار سرگرمی اجرا میشود حتی از خود کرکی دو هزار اسب و یکهزار شتر خریداری میشود خرید پشم و دیگر اشیای تجارتی مالیان که همیشه بطرف شهر مسکو میرفت سراسر کساد یافته، زیرا برخوت و ریاها کاملا به بار برداری عسكر والات حربيه گرفتار است و دیگر چیز را قبول نمیکنند. و ازین سبب ضرر و زیان بسیار به تجار ما وارداننده ، کارخانه های آنجاها همه بند است و عمله آنها را بلباس عسکری در آورده اند. اقواه است که دوسه شهر مشهور روس را جرمن گرفته است


صحيفة ١٦ سال چهارم شماره ٣

نیز بوقوع آمده است در این مقام بهترین سپاهیان جرمنی جمع بودند . فقط

انسانیت در عرصه کارزار
لندن ۳۱ اگست
با وجود شدت جنگ در فرانس واردات های سلوک محبانه برادرانه که عمله های طی جرمنی و انگلستان بابک دیگر کرده اند نیز شنیده می شود در بعض مقامات داکتران و جراحان برطانوی به امداد جراحان جرمنى علاج و معالجه مجروحين حرمی را کرده اند فقط

اهل جرمی در رساز
فراهمی ذخاير خوراك بطرز سنگدلانه
لندن یکم ستمبر عمل ۱ بچه شب
اهل جرمنی فراهمی ذخائر خور الا در برساز باین شدت نموده اند که اندیشهٔ قحط پیدا شده است - فيصد يك نفر كوشت و شير یافته میتواند از يك نواح ، صد بوتل شراب وازيك نواح ديگر چهل هزار بار گوشت روزانه بزور جمع کرده می شود .
نان پزهای پر سفر هفتاد هزار پوندنان یومیه مهیا می کنند .

عرصه کارزار مشرقی
اهل روس و اهل استريا
لندن ۳۱ اکت -
حمله جات روس برکل سرحد استریا جاری اند اهل استر یا در جنوب لیلن طرز حمله آورانه اختیار کرده اند ) لیکن در پولیند روسی واقع است ) آنها رپوت می کنند که مرده های استروی در کل ملک منتشر میباشند آنها بوقت پیشرفت است یا کشته شده بودند. [ معلوم است که استریا پیش رفتن را هم یاد داشته اند . ]

محاربات محرى
جرمنی تعریف برطانیه می کنند.
لندن يكم ماه ستمبر -
بیانات رسمی جرمنی در باب بهادری و دلیری سپاهیان برطانیه که آنها بوقت نجات دادن مجروحین در جنك هيلى كوليند ظاهر کرده بودند رطب السانی میکنند بیانات مذکور مظهر اند که برطانوی ها بجای اینکه تدابیر حفاظت خود بعمل می آوردند آنها لاسف بوت ( کشتی محافظ جان برای مجروحین جرمنی در آب انداختند

برطانیه وجنك
نظاره در پار لیمنت
جدو جهد برای خاتمه منازعات
لندن ٣١ اگست عمل ٦ تجه و ٤٠ دقیقه شام
امروز وقت شام میز السكونهه در دار العوامه تجویز کرد که انعقاد بارلیمنت إلى نهم ماه ستمير موقوف نموده شود و گفت که من امید میکنم که قبل از انعقاد پارلیمنت تصفيه تنازعات هوم رول بذریعه خط و کتابت کرده خواهد شد مستر بورلا گفت که اگر تنازعات باز آغاز یافت هر ملك و ملت اينقسم ذلت نازل

---

خواهد شد که در دنیا باذکار خواهد ماند .

مستور بدهند برای ملاقات فریق مخالف خواهش ظاهر کرده است نیز او گفت که من در این باب از حد متفکرم که مسوده هوم رول باز در معرض بحث آورده شود مستر بیلفور استفسار نمود که در پنوقت مسئله هوم رول را در معرض بحت آوردن چه مصلحت دارد ازین قسم کار روای در اراکین از حد کشیده کی از سر تو آغاز خواهد یافت فقط | بلای سفر به ته در خانه جنك ) .

داخله مجروحین در لندن
سه صد نفر مجروحین در لندن رسیده اند مردم استقبال آنها کمال سرگرمی نمودند - فقط .

********************************
فتح پاریس
********************************

در آخر طبع اخبار ما افواهی خبر رسید که شهر شهر پاریس را عساکر جرمن فتح نمودند . درین حزب اگرچه خبرها از طرف ( پورو پریس ) لندن خیلی پنهان گرفته شد، و از حقیقت جانفشانها و فدا کاریهای بهادرانه جرمنها کسی بخوبی واقف نشد ولی این خبر فتح باريس ثابت ساخت که جرمن در فنون حربية عسكره يك قوت و هيبت خارق العاده را مالكست. این خبر تصدیق طلب میباشد.

[ILLUSTRATION]

در چاپ خانه حروفی دار السلطنة كابل طبع کردید.
همه مقاله ها شیکه دستخط ندارد از طرف مدیر و سر محرر تحریر یافته
محمود طرزی


اعلا

سیاحت پر دورا دور کرۀ زمین
چقدر فایده ها و شیرینیها دارد على الخصوص که آن سیاحت با آن بزرگی و وسعت به هشتاد روز اجرا شود. آرزو کننده گان این سیاحت خارق العاده هرگاه برای خریداری کتاب ( سیاحت پر دورا دور کره زمین ) بهشتاد روز قدر دو روپیه کابلی با مبلغ کمکی را صرف نمایند این سیاحت را کوبا با ( فلیاس فوق ) سیاج و رفقایش یکجا اجرا کرده خواهند بود. محل خریداری این کتاب دکان ( ملا غلام محمد ) تاجر کتب متصل مدرسه شاهی میباشد، و در نفس مطبعه عنایت که در ده افغانان است از نزد عبد الرؤف سر مرتب نیز خریداری میتوانند.
مؤلف این کتاب ( ژول ورن ) فرانسوی است که در نوشتن ناولهای فی مشهور آفاقت، از فرانسوی به ترکی و از ترکی بفارسی ترجمه شده است، کتاب مذکور تنها ناول کی بلکه در ناول فن جغرافیا و جغرافیای ریاضی را نیز بطرز افسانه نشان میدهد.
در ( مطبعه عنایت ) که از مؤسسات شهزاده جوانبخت معظم دولت علیه افغانستان جناب عالی (معین السلطنه سردار عنایت الله خان) است زیور طبع آراسته شده است. این کتاب نایاب را زود بدست آرید و فرصت را فوت مکنید که نسخهای آن زود تمام خواهد شد وافسوس فایده نخواهد بخشید.

اعلان

از مُردۀ سَخَن
و از زِندۀ سَخَن
هو سکاران مطالعه آثار ادبیه را مزده میرسانیم، و ترغیب میدهیم که ازین گنجینه پر از جواهر آبدار، و ازین گلزار پر از ازهار يكيك نسخه بدست آورده از هر دهن سخنی بشنوند، و از هر چمنی سمی بچینند.
در مطبعه عنایت بزیور طبع آراسته کرد، قیمت ۲ روپیه

اعلان

سياحت در جو هوا
يك ناول فنی بسیار عجیب و غریست که در مطبعه عنایت بزیور طبع آراسته شده، و سومین کتاب ( کتبخانه مطبعه عنایت ) را شکیل داده اینهم از تألیفات ( ژول ورن ) فرانسوی است که در فن ناول نویسی فی شهره آفاقت از زبان ترکی بفارسی ترجمه شده است قیمت (۲) روپیه کابلی بفروش میرسد.

این همه کتاب در دکان باز محمد در بازار ارک و در دکان ملا غلام محمد در جوار مدرسه شاهی هر يك بقیمت دو دو روپیه کابلی بفروش میرسد.
کتابهای مذکور در نفس مطبعه عنایت واقع ده افغانان از نزد عبد الرؤف سر مرتب مطبعة موصوفه نیز خریداری میشود.


( اعلان )
کتاب سال اول و کتاب سال دوم سراج الاخبار افغانیه با کتابچه ( عز و اسلامیت ) و ( آنچه باید کرد ؟ ) و ( ایدبرون ) جمع کرده شده در اداره برای فروش حاضر و میباست ، و باقی که آرزوی خریداری آنرا داشته باشند از مدیر طلب نمایند

شرایط خریداری
دارالسلطنه ولایت داخل افغانستان در خارج افغانستان
قیمت سالیانه هشت روپیه کابلی سالیانه چارده روپیه کابل هر جائی که باشد با اجرت پوست
قیمت ششماهه پنج روپیه کابلی ششماهه هشت روپیه کابل قیمت سالیانه ده روپیه انگلیزی . قیمت ششماهه شش روپیه انگلیزی
نسیه به نام اشتراء قبول نمیشود .
يك طلای پوند انگلیزی یازده روپیه کلدار است . از همین قرار حساب کنند

یاد آوری
بر همه کار داران نظامی و ملکی و جملهٔ خریداران سراج الاخبار افغانیه اعلان و خبر داده میشود: اگر از يك جابديگر جابجا و بدو بیایند میباید که بيك رقعه مدیر و بر محرر را خبر بدهند که من در فلان جا بودم و حال در فلان جا میروم اخبار مرا در انجا بفرستید . هر گاه همچنین يك رقعه شان برای ما نیاید و اخبار شان برای شان نرسد حق شکایت را ندارند .

( شرایط درج کردن اعلانها )
سوداگرانی که مال تجارتی . و صنعتگرانی که صنعت خود شانرا در سراج الاخبار افغانیه اعلان و اشهار کردن میخواهند ، و یا دیگر هر رقم اعلان و اشهاریکه باشد از قرار شرایط ذیل درج و شایع میشود : اعلانیکه در متن اخبار از یکبار تا به پنج بار نشر و شایع شود بر سر هر سطر ۱ يك روپیه کابلی و اگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند فی سطريك قرآن یعنی نیم روپیه کابلی اجرت گرفته میشود اعلانیکه درین ورق وقایه درج شود از یکبار تا به پنج بار فی سطريك قرآن یعنی نیم روپیه کابلی و اگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند فی سطر سه شاهی اجرت گرفته میشود . طول سطريك ستون اخبار ما ( ۳ – اینچ – ٤ – سوت ) میباشد هر گاه شخصی اعلان خود را متمادياً تا بيك سال نشر کردن خواهد و وجه يك ساله را پیشکی ادا نماید در ورق پشتی بر سر سطری ساز اجرت گرفته میشود


شماره ٣
سال چهارم
سراج الاخبار افغانستان
۱۳۲۹

فهرست مندرجات

افغانستان و اهميت موقعية وسياسية أن ( ما بعد از شماره (۲)

حوادث داخليه
امتحان عسکرى — عيناً مكتوب — مکتوب از کوتوالی دارالسلطنة کابل — مرقومه واقعه نکار دارنگی — واقعه رق از دفتر جناب نائب السلطنة صاحب — نگارش واقعه شکار میمنه — نوشته واقعه نکار هرات — سیلاب از مرقومه واقعه نکارمتر — از دفتر ایشیک آقاسی ملکی

ادبيات
مخمس

حوادث خارجيه
تاریخ حرب — احوال حرب — تبدیل نام پایتخت — لهستان — يك آله جديد الاختراع جرمن — رأیها در خصوص تبدیل های تخت فرانس — اجمال احوال — مكتوب از شهر پاریس — ترجمه اخبارات اردو — مخبران جرمن در لندن — يك كرووازور جرمن ٥ جهاز تجارتي انگليز را در خليج بسکال غرق کرد — اثر جنگ بر بیلی — آخر ترین خبرها — التوماتم را جرمن ها گرفتند .

تصاوير
برادر ذات اعلیحضرت همایونی جناب سردار امین الله خان سردار مدافع — برادر ذات اعلیحضرت همایونی جناب سردار محمد عمر خان سردار صنایع — برادر ذات اعلیحضرت همایونی سردار غلام علیخان — جناب سردار عزيزالله جان فرزند جناب فخامت مآب نائب السلطنة صاحب افخم


( اعلان )

کتاب سال اول و کتاب سال دوم سراج الاخبار افغانیه با کتابچه ( علم و اسلامیت ) و ( آیا چه باید کرد؟ ) و ( اَلدُّر فن ) جلد کرده شده در اداره برای فروش حاضر و مهیاست، درخواهان که آرزوی خریداری آنرا داشته باشند از اداره مدیره طلب نمایند.

شرایط خریداری

ولایت داخل افغانستان
قیمت سالیانه هشت روپیه کابلی سالیانه چارده روپیه کابل
قیمت ششماهه پنج روپیه کابل ششماهه هشت روپیه کابل

در خارج افغانستان
هر جائیکه باشد با اجرت پوست
قیمت سالیانه | ده روپیه انگریزی قیمت ششماهه | شش روپیه انگریزی

سه ماهه اشتراء قبول نمیشود
بان طلای پوند انگاری یازده رویپه کلدار است . از همین قرار حساب کنند

یاد آوری

به همه کار داران نظامی وملکی وجملهٔ خریداران سراج الاخبار افغانیه اعلان وخبر داده میشود: اگر از يك جابدیگر جایروند وبیایند میباید که بيك رقعه به مدیر و سر محرر را خبر بدهند که من در فلان جا بوده وحال در فلان جا میروم اخبار مرا در انجا بفرستید . هر گاه همچنین بيك رقعه شان برای ما نیاید و اخبار شان برای شان نرسد حق شکایت را ندارند.

( شرایط درج کردن اعلانها )

سوداگرانی که مال تجارتی و صنعتگرانی که صنعت خود شانرا در سراج الاخبار افغانیه اعلان و اشهار کردن میخواهند، و یا دیگر هر رقم اعلان و اشهاریکه باشد از قرار شرایط ذیل درج و شایع میشود: اعلانیکه در متن اخبار از یکبار تا به پنج بار نشر و شایع شود و سر هر سطر ١ يك روپیه کابلی و اگر از پنج باری بیشتر نشر کردن خواهند فی سطر يك قَران یعنی نیم روپیه کابلی اجرت گرفته میشود اعلانیکه درین ورق وقایه درج شود از یکبار تا به پنج بار فی سطر يك قَران یعنی نیم روپیه کابلی و اگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند فی سطر سه شاهی اجرت گرفته میشود. طول سطريك ستون اخبار ما ( ۳ - اینچ - ٤ - سوت ) میباشد. هر گاه شخصی اعلان خود را متمادياً تا بيك سال نشر کردن خواهد و وجه يك ساله را پیشگی ادا نماید در ورق متنی بر هر سطری سار اجرت گرفته میشود.


صحيفة (۱)
قیمت سالیانه
در دار السلطنة کابل ۸ روپیه کابلی
در اطراف داخله مملکت
با خرابات دان ۱۵ روپیه کابلی
در خارج مملکت
با خرابات دان ۱۰ روپیه انگلیزی
بهر پانزده روز یکبار نشر میشود
قیمت يك نسخه آن در کابل یکسانی است
(اوراقی که درج نشود اعاده نمیشود)

سال چهارم
افغانستان
۱۳۲۹

شماره (۳)
مدیر مسئول و صاحب امتیاز
محمود طرزی
الادارة و المطبعه
در ماشین‌خانه دار السلطنة (کابل)
همه امورات تحریریه به اداره خانه
بنام مدیر فرستاده میشود

تاریخ ۱۵ ذیقعده سنه ۱۳۳۲
تاریخ انگریزی ۹ اکتوبر
تاریخ شمسی ۱۳ میزان ۱۳۹۳

افغانستان
و اهمیت موقعیه و سیاسیه آن
ما بعد از شماره ۲

*
*
دوستی و اتفاقی که دولت متبوعهٔ مقدسهٔ ما افغانستان با دولت معظمهٔ انگلیس دارد صمیمیت و جدیت آن مانند عهدهای دوستی و پیمانهای اتفاق زبانی دیگران نیست؟ زیرا در سیاست و پوليتيكت افغانستان در زیر کاسه نیم کاسه ها، و در زیر پرده پرده ها گنجایش دخول را ندارد. صاف ساده، و به اصطلاح خودما؟ (افغانی) يك پوليتيكت. لهذا دولت دوست و متفق افغانستان یعنی انگلیس ازين يك مطمئن و خاطر جمع شده میتوانند که در هر وقت و هر لحظه که دولت روس خیال تجاوز را بهندستان از راه افغانستان یا از کنار ملك افغانستان مصمم کند. هماندم افغانستان را با همه قوت و هستی اش، سدراه ممانعت خود خواهد یافت. در عین زمان افغانستان نیز بکمال آسوده گی مطمئن است که اگر دولت روس چشم زخم خیالی را در حق او متصور بگذراند همانلحظه دولت دوست و متفق خود انگلیس را با همه قوت و هیبتش معاونت و مددکاری خود حاضر و آماده خواهد دید. چنانچه این مدعا را باز بگفتن فقره سوال و جواب ذات اعلیحضرت خاقان مغفور جنت مکین اعلیحضرت ضیاء الملة و الدین، وجناب لارد دوفرین وایسرای اسبق هندوستان اثبات مینمایم:

اعلیحضرت – در باب حملهٔ روسی بخاك افغانستان، و این پیشامدی که حال بر سر حدات هرات کرده و لشکر ما با لشکر او مقابل شده اند، از قرار اقرار نامه که دولت بهیهٔ انگلیس بما داده و در

ز دما موجود است ذمه دار دفع آن میباشند. پس در نوقت آنچه تدبیر اندیشیده اند.

وایسرای – جميع دولت و ملت ما آماده و مستعد اند که در حملهٔ روسی بخاك افغانستان، محاربات سخت و شدید در بر و بحر با او سرکنند. و نیز دول دیگر از هر طرف گریبان گیر او خواهند بود.

ازین فقرهٔ مافوق بخوبی واضح میشود که اتفاق و یکانکی دولتین افغانستان و انگلستان برضد دولت روس تا بچه درجه شدت و حدت را حایز میباشد. دولت بهیهٔ انگلیس با همه هستی دولت و ملت خود بمدافعهٔ دشمن خالد افغا نستان اکتفا نمیکنند، بلکه معاونت و گیرودار دیگر دولها را نیز در آراء به او وعده میدهد. این است که به ایندرجه صمیمیت ها به استجلاب دوستی صمیمی دولت افغانستان موفق آمده اند، و دولت افغانستان نیز در صمیمیت دوستی، و درستی عهد و پیمان خود ثابت قدم است.

این دوستی و اتفاق اگرچه دیگر سببها هم داشته باشد ولی سبب اهم و یگانهٔ ظاهر و باهر آن همانا تضاد منافع اقتصادی و سیاسی اسیایی روس و انگلیس میباشد. روس، يك سطوت و قوت بزرگی را در اسیا مالک است. و از سه صد سال به اینطرف خیال پیش قدمی را بسوی هندستان در پیش گرفته، و در وسعت ملك و كثرت نفوذ و اقتدار سیاسی و اقتصادی خود در آسیا روز بروز از سعی و کوشش باز نیامده و خواهد آمد. و همان وصیت پتر کبیر را که به اخلاف خود برای گرفتن هندستان سفارش کرده هیچگاه فراموش نخواهند کرد. انگلیس، که عروس نازنین مدعا — یعنی هندستان قیمت بهارا — در اغوش کشیده، این آر زو و هوس حریصانه، و این دست درازی حیرتکارانهٔ آن رقیب دیو سیرت خود را دیده ملاحظه و تعقیب کرده آمده است. و در هر جا و هر بار پنجه درازش دیده


صحیفه ۲
سال چهارم

ار کتاب داده و پایهای او را از رفتار مانع آمده است. ولی آن رقیب دیو سیرت در هیچگاه از نیرنگ بازی و حیله پردازی غافل نمانده و نخواهد ماند. حتی بعضی را رأی بر اینست که همین محاربه حاضره پر از نیرنگهای اوست که بعد از انکه انگلیس را خوب میده و مانده حرب بسازد. باز خود را بيك تقريبي و بيك نيرنگي از حرب واپس کشیده براصل مدعای خود پیشقدمی کنند. اگرچه این پیکار آی خیالی و تصوریت، ولی باز هم خارج امکان یک چیزی شمرده نمیشود. روس شایعاتی را که از حرب زیان یافته بدیگر هیچ چیزی تلافی کرده نمیتواند مگر به قبضه نمودن بر هندستان حالانکه برای نایل شدن باین گوهر مقصود در اول امیدها و سانه های ایران و افغانستانرا تسویه نمودن ایجاب میکرد. و اینهم میسر نمیشد مگر به همین ائتلاف نحوست او صافیکه انعقاد پذیرفت، و چون امروزه روز قوتهای دماغیه که از زمان ( و پایا می بیت ) تا با ( سالیسبری ) ها و ( کلادستون ) ها یکدیگر خود را استخلاف کرده آمده بودند موجود نبوده روسها به بسیار آسانی برین مقصد خود نایاب آمده اختلافنامه را بر انگلیس ها تصدیق گرانیدند. اگرچه از عدم تصدیق و تمرير افغانستان بر آن نیم بوده روس آب - بردی ریخت اما باز هم بسبب تصدیق ایران تا بسیار جاها کار را پیش برده توانستند. حالا اصل مسئله مهمه که موضوع بحث ما را تشکیل میدهد این است که آیا بعد از ائتلاف روس و انگلیس برای عهد و پیمان دوستی و اتفاقی که برضد روس در بین دولتین افغانستان و انگلستان منعقد است تا چه درجه اهمیت و قیمت باقی مانده باشد؟ درینخصوص اگرچه ما را حق و صلاحیت سرد مطالعات و بیان محاکمات نیست ولی چون جریدۀ ما بهیچ وجهی من الوجوه صفت رسمیت و یا نیم رسمیت را ندارد چیزیکه مینویسیم محض از نقطۀ نظر نامه نگاری مینویسیم، مع ذالك درینباب باز هم همۀ تبادلات افکار خود را بنابر بعضی ملاحظات نمینویسیم. و این نانوشتن ما ازین نیست که اخبار ما آزادی تحریری فکر در ممالک نیست نی نی! سایه مدنیت پیرایۀ ذات قدسیت صفات اعلیحضرت متبوع مقدس معظم و پادشاه محبوب القلوب مکرم خود جریدۀ ( سراج الاخبار افغانيه ) بر همه حقوق شخصیه خویش که عبارت از تحریرات اوست همۀ آزادی تام را حایز است. اما باز هم. ( والی الطبیب اشاره ) گفته بر همینقدر تفصیلات ختم مقال مینمائیم. و دعای خیرها و سعادتها و ترقیهای دولت متبوعۀ مقدمۀ خود را ورد زبان صداقت نموده سخن را بدین وادی دور میدهیم که درین زمان فترت و فرصت که دولت متبوعۀ مقدمۀ ما ملك بطرقی را اعلان فرموده اند ما ملت صادقۀ افغان را لازم است که بسکونت و اعتدال دم به انتظار نتیجۀ انقلابات و تبدلات عظیمۀ عالم سپری نمایم تا ببینیم که چه میشود؟ هیچ شبهه نیست که دولت مقدسۀ ما این فرصت را غنیمت دانسته از تدارکات و استحضارات اسباب تکامل و ترقی لحظۀ چشم پوشی

شماره ۳

نخواهند فرمود. ترقی معارف عمومی و پیشرفت منابع داخلی تنسيقات و تنظیمات امور عسکري، وضع قوانين و نظامات ملكي و لشکری تحکیمات و ترمیمات و تجهیزات استحکامات سرحدی، سررشتۀ امور نقلیه و بار برداری، استفاده از همۀ ثروتهای طبیعی و غیره و غیره از وظایف مهمه ایست که در همین فرصتها بدست می آید. زیرا اگر برای اقتطاف ثمرۀ های ائتلافها باز فرصت بدستشان بیاید کار از کار گذشته خواهد بود.
انبأ

حوادث داخله
امتحان عسکری

در ظرف این دو هفته در حین حضوری، و در حین نظامی امتحانات مهمۀ عسکریه اجرا گردید. ذات شوکتمآب شهریار عسکر و رعیت پرور مقدس ما يك امتحان عمومی عساکر نصرت مآب از ملوکانه شانرا اراده و فرمان فرمودند، در هفتۀ گذشته امتحان صنف پیاده ( عند اردلی ) یعنی عساکر خاصۀ همایونی در حین حضوری اجرا گردید. ذات اعلیحضرت همایونی با همه شهزادگان عظام و مصاحبان و سرداران کرام به تزئین رسمی عسکری در حین شوکت پیرامن تشریف فرمای عز و اجلال گردیدند. عساکر ظفر مآب همایونی در زیر کمان افسری جناب سپه سالار محمد نادر خان به ترتیب بسیار منتظمی صف آرایی نموده بودند تشریف موکب همایونی بسواری عرابۀ موتر وقوع یافته بود بعد از اینکه از عرابۀ موتر فرو آمدند در حالیکه شهزادگان عظام و یکی از مصاحبان خاص همرکاب بودند بسواری اسپ و همۀ صنوف عساکر مرور فرموده، از طرف عموم عساکر شاهانه سلامی بزرگ ایفا گردید ذات اعلیحضرت پادشاهی عساکر شاهانه را به التفات و نوازشات همایونی مظهر سعادت فرموده در وسط حین در زیر بیرق بزرگی که مخصوص پادشاهیست عودت و توقف فرمودند. اولاً امتحان ( شیفت ) و بعد ازان ( متزقی مت )، و بعد ازان از ( کین مت ) اجرا گردید که هر يك از مت های مذکور از چند رقم گان تفنگ، و گان قدم را بکمال مهارت و اتقان صنعت بحضور شوکتمآب قوماندان مقدس اعظم ذات اعلیحضرت شاهانه ابراز نمودند. و باز همه منهما غندیت شده ( مارچ پاس ۱ ) – یعنی به رسم کچه دو بار از حضور همایونی گذشتند بار اول کمپنی است و بار دوم مت است گذشتند که این مارچ پاس به رسم کچه مت بست از مشکلترین کار های امتحان مذکور شمرده میشد، و عساکر شاهانه کمال درستی آنرا اجرا کرده توانسته مظهر تقدیر شاهانه گردیدند. سرداران ذات اعلیحضرت پادشاهی يك تقریر دلپذیری در باب اهمیت امور عسکری و سعی و غیرت در راه وظیفه شناسی بر عموم افسران نظامی بیان فرموده، و از طرف خاص به دعای سلامتی پادشاه و فتح و فیروزی عسکر و سپاه ظفر کار گردیده مراسم امتحان به انجام رسید و ذات اعلیحضرت پادشاهی بسواری عرابۀ موتر با همرکابان حضور بقصر شاهانه عودت فرمودند.


شماره ۳ سال چهارم صحیفه ۳

درین هفته در حین نظامی امتحان عساکر طویجی و بطاریه های طوب گرفته شد که انشاء الله در شماره آینده از تفصیلات آن با بعضی لوح های تصاویر آن تزئین صحایف اخبار خواهیم نمود از درگاه خالق متعال جل و علی ترقی روز افزون دولت متبوعه مقدسه ، وظفر و نصرت عساكر ظفر ماثر شاهانه را در زیر ظل ظليل عواطف دليل بادشاء محبوب القلوب مقدس خودمان نیاز و استرحام میکنیم .

عنایت مکتوب

مورخه شنبه ۲۲ رمضان المبارك ۱۳۳۲
جناب مستطاب فاضل معظم وذى كمال محترم مدیر روشن ضمیر سراج الاخبار مبارکه افغانیه را السلام عليكم ورحمة الله وبركاته، ودام اشفاقه — اکنون که جناب محترم نه ليل و نهار زحمت از حد افزون را بخود گوارا نموده اید، و در بن ترقى وتعالى دولت و ملت اسلامية خود بكمال خلوص نیت عظيم للجزم داشته پویان می باشید . بنده جناب ادیب شما را مژده میرسانم و بشارت میدهم که در ماه صفر المظفر سه گذشته او دی ئیل از طریق چکنی تحت جناب مستطاب ناظم صاحب حضور حاکم کلان سمت جنوبی در خوست میرفتم و در خوست که وارد شدم بكدانه سنك از رقم الماس نماء بسیار شفاف در نزد یکنفر به نظر بی چاره ام برخورد معاینه کرده جویا شدم، چنان استنباط گردید که در حدود جگنی دستیاب کرده بود، بعده عرض آن جد و جهد کرده از برای ملافضل الدین نام ساکن جاجى وملك محمد شاه خان ساكن حصارک چمکنی که از اشناء و شناخته كان بنده بودند بجهه شان ارقام داشتم و تاکید نوشته بودم که بهر صورت میشود همین رقم سنگ را برای بنده دستیاب کرده بذريعة دال و یا ملازم خود در خوست ارسال دارید همان بود که هر دو نفر مذکوران از رقم حجر مذکور چندانه میده قسم نگينه و يكعدد سنگ که بقدر سه پاو تخمیناً می شد از حصارك جکی دستیاب کرده در سال نمودن زمانیکه اصل حجر مذکور را ملاحظه نموده دو قسم سنگ سیاق مرمر سفید که در روی آن از قسم بلور بسیار اعلی و در جوف حجر مذکور که شکستانده شود از قسم الماس نماء بسیار شفاف خارج می شود، و معدن مذکور را قابل مفتوح دانسته تاریخ یوم چهار شنبه ۱۲ رمضان المبارك بحضور فيض ظهور مبارك جناب فخامت و سعادت مآب حضرت شهزاده جوان بخت معظم و حضرت عالی متعالى افخم ( معين السلطنه ) صاحب دام اقباله وطول عمره تقديم نمودم و حضرت عالی مکرم بكمال مرحمت منظور نظر عاطفت ظهور مبارک خویش فرمودند و هجرهای مذکور را تحویل عالیجاه شیر جانخان مرحمت نمودند و زبانی امرو اجازه عنایت کردند که انشاء الله تعالى بك كان شناس درست مقرر کرده فرستاده می شود . بنابران بنده بی چاره به جناب معارف خواه شما مطلع نموده تحریر نمودم که تا جناب ترقی خواه شما مسرور گردیده رقیمه ناچیزه هذا ر ا داخل سراج الاخبار فوايد نثار افغانیه نموده که تماما فیه برادران دین واهل وطن مقدس عزيز ما که در اطراف و اکناف وطن مالوف خویش به امورات مختلف المامور و موظف می باشند یادآوری شان گردیده حتی المقدور بقدر وسع بشریه خودها مهربانی کرده تجسس و تفحص نمایند باسکه خداوند عالم جل سبحانه يك وسيله خبر سازد که برای دولت و ملت اسلاميه مالك نتيجه استفاده ترقى بعمل و روی کار آید...... ثانی از زبان حضرت قبله گاه صاحبم که درسته لوی تیل ماضی سر رشته دار هزاره جات و ارزگان بود اظهار میدارد که یعنی در ارزگان معدن توانگر ( صرب ) نیز موجود است و در آن هنگام افتتاح گردیده بود. حالا نمیدانم که حاصل آن باید بدولت اسلامیه می شود یا خیر ؟ ای غمخوار ملت اسلام بنده بعقل قاصری خویش می پندارم که بزرگ ترین معدنیات دنیا، در مملکت مقدسة عزيز ما امکان پذیر خواهد بود. زیرا در اکثریه خیالات اوطان مقدس ماهر رقم سنك وخاك كونا كون اسود واصفر ، وابيض ، واحمر و آبهای هر رقم خوش طعم - بوقلمون و آب تله و یکه و شور وز سخت تجيبه عجیبه غریبه آب ها موجود است مگر تجربه و زحمت میخواهد که انسان در ماهیت آن عارف گردد . حالا ازین نوشته ناچيزه يك چيزی وارد خاطر من بی چاره گردیده. مجبورم که خلاصه بنگارم. آیا اهالی اروپا که در ابتدا عمل معدن شناسی را عارف نبودند و در ثانی معارف حاصل کردند آیا خود سر بدون تجربه حاصل کرده باشند. یا از روی تجربه استخراج این چنین اسرار را کرده باشند ؟ هرگاه از روی تجربه استنباط معدنیات را کرده باشند بفکر قاصری بنده - تجربه اشکال نخواهد داشت و هر گاه بدون تجربه بوجود آمده باشد فن و عقل از مستحیلات شمرده می شود ؟ زیاده از حضرت حق جل و علا سلامتی وجود ذی جود ذات بابرکات قدسيات صفات پدر حقیق و ترقی خواه تحقیقی ما اعلیحضرت ) سراج الملة والدين ) معه دودمان شاهی مبارکشان را بخشوع و خضوع نیاز و تضرع دارم که تا سال های بی شمار سایه هما پایه بادشاه عدالت مدار خیر و خدیو نامدار مارا كم و كوتا نگرداند، و جناب ادیب لبیب ما را نیز صحبت با عافیت نصیب داراد که تا سال های در از در وظیفه فريضه خویش که مدعا از ایقاظ ملت و ترقی دولت با سعادت اسلامیه است بکمال مسرت اجرا دارند والسلام کمینه، نجم الدين .

( مکتوب از کوتوالی دار السلطنه کابل )
عالیجاه عزت همراه اخوی محبت بنيان محمود بيك خان مدير و سر محرر سراج الاخبار را معزز میخواهم در قیل دوم ماه شوال المکرم حال عمل دوازده بچه از طرف مطبخ دیوان جواهر ستانه هم سایه


سال چهارم 							نمره ۳

واقعه برق
از دفتر مبارکه جناب مستطاب افخمی
محمد مشکی خان فوجدار قریه کلانی و بابر خط فرستاده که در قریهٔ مذکور صاعقه و باران آغاز نموده بوقت از ظهر بدو جا برق افتاده یکی به کنار دریاب قبض الدین نام که قریب آن بود از آثار برق مذکور فوت شده تمام بدن آن سیاه و سوخته کی پیدا کرده بود دوم در قریه کمانی و سید محمد نام را آثار آن رسیده مثل فیض الدین نام سوخته و سیاه شده فوت شد لیکن برق از سر مذکورہ گذشته هر دو نفر مذکور حرف زده نتوانستند

( واقعه نکار میمنه مینویسد )
در محال میمنه در علاقه قیصار در قشلاق خواجه کند وار ۲۲ شهر شعبان المعظم تا به ۱۳ شهر رمضان المبارك در بین مردم قشلاق مذکور امراض مختلف پیدا شده امراض مذکور روز اول برای هر آدم تب و بی دردی پیدا می شد. روز دویم و سیم از شکم آب و از دماغ قسم خون دماغ خون جاری می شد و خون مذکور هم استاده نمی شد. در یوم مذکور یا فردای آن جان بحق تسلیم میکردند و نفری مذکور که فوت شده از مرد و زن و پسر و دختر موازی بیست و هشت نفر میباشد و مرض مذکور از تاریخ ۲۲ شهر شعبان المعظم تا به ۱۳ شهر رمضان المبارك بود بود از تاریخ مذکور بالکل قطع شده سال بفضل خداوند خیریت است فقط تحریر یوم شنبه ۲۹ شهر رمضان المبارك سنه ۱۳۳۲ محمد رحیم واقعه نگار میمنه

واقعه نکار هرات مینویسد.

گردباد مدهش
شهریار بيك واقعه نگار هرات از يك واقعه مدهش يك گرد باد بسیار عجیبی خبر میدهد که باور کردن آن بقدری مشکل مینماید . ولی چون آفت بهاری گردباد بسیار واقعه های مدهشتر ازین بروی کار آورده و می آورد چیزی بعید الاحتمال نمی نماید زیرا گردباد چنان آفت مدهشه ایست که فوت دایره دور مرکزی آن کاهی شده است که کشتی های بخاری آهنین بزرگ را از دریا برداشته بقدر نیم میل مسافه در خشکه انداخته است .
واقعه نگار مذکور مینویسد که در موضع ( شهدان ) علاقهٔ ( فراه رود ) يك خيل از مال داران طایفه اسحاق زائی در يك شبه فرو آمده سیاه خیمه های خودشان را نصب نموده بودند در وقت خفتن شب يك گردباد شدیدی پیدا شد قوهٔ مرکزیه گردباد در خیل سیاه خانهٔ مذکوره تصادف کرد مال و مواشی و خیمه و انسان را حمله بهوا کرده است . حتی صدای جوجه شتر را در يك دهی که از انجا بسیار دور بوده بعضی اشخاص از روی هوا شنیده اند . روز دیگر که باد آرام شده بود بعضی چوپانهای دیگر خیلها در میان شیله ها و کندها و پشته ها بعضی جسدهای انسان و حیوان را یافته اند . و یکی از چوپانها حکایت میکند که در يك شیله صدای نالش يك شخصی را

دیوان بهکوانداس برادر دولت پناه دیوان نرینداس سر دفتر وجوهات و عین المال آتش بلند شده شعله آتش مذکور بخانهٔ مهتایی بهکوانداس مذکور رسیده در انجا قدری بارود و کارطوس بوده آتش گرفته و آتش مذکور بدیگر خانه های او سرایت کرده چون اجزای کلی خانه های اهل هنود از چوب ارچه و متصل بهم دیگر میباشند دفعتاً شراره کرده این فدوی دولت باتفاق تاییان خود و برکه صاحب قند کوتوالی و کرنیل ها و کپیدان های خند مذکور و نفری مقرر صفائی باغچه ها و نفری سیاهی ها در همان وقت خبر شده در موضع مذکور رفته متوجه خاموش شدن آتش مذکور شدیم — در همین ضمن عالیجاه محمد انورخان قندهاری کپیدان نفری سر مینا که از واقعهٔ مذکور خبر شده بود نیز با نفری خود رسیده و بحسن اخلاص و صداقت با تفاق نفری مذکور از چهار طرف خانه مذکور را بریده و آب زیاد رسانیدند. چیزی آتش بذریعه آب و چیزی بواسطهٔ خاك بفضل و مرحمت حضرت ایزدیاری و به یمن اقبال خورشید مثال اعلیحضرت شهریاری بعمل چهار بجهٔ صبح خاموش گردید در حقیقت باعث خاموشی آن مرحمت خداوندی بود والا خانهٔ مذکور که در بین خانه ها بود خاموش نمودن آتش آن عقلاً از امکان بیرون بود والحمد لله والله بدیگر نفری اهل هنود که مطیع و زیر سایه همایهٔ اسلام میباشند ضرر و آسیبی نرسیده بدون این که سنج های بام هشت خانه دور آن را بریده و با آتش مذکور انداخته بودیم از قراریکه از دفتر صفائی علم آورده شد قیمت خانهٔ مذکور که کامل سوخته چهار هزار و چهار صد و بیست و هشت روپیه ده میباشد و از قراریکه از خود صاحب خانه علم آورده شد اسباب فرش و ظروف و زیور عیالانه و غیره ماله آن که سوخته تخمیناً مبلغ سی و چهار هزار و هفت صد و سی روپیه پخته می باشد احوالات سوختگی خانه بهکوانداس مذکور قرار فوق مفصلاً برای آن اخوی محبت بنیان مرقوم گردید فقط باقی والسلام مورخه یوم مذکور سه ۱۳۳۲ دستخط امین المس .

واقعه نکار دایزنکی مینویسد
قاسم نام دهقان در موضع دایزنگی ملك داری داشت — خرسی در هر لیل آمده گندم او را می خورده چونکه قاسم مذکور بزراعت خود نظر کرده دل مذکور بدرد آمده در شب رفیق خود را واقف نموده که با هم شب که زراعت را نگهبانی میداریم همان بود که قاسم مذکور از شريك خود پیش شده رفته و شريك مذکور از عقب بوده در بالای زراعت که رسیده خرس از بین زراعت بیرون شده همین قاسم از عقب مذکور در کوه رفته با خرس روبرو شده قاسم مذکور را از کوه غلطانیده در پایان کوه افتاده استخوان مذکور خورد خورد شده بعد که رفیق مذکور آمده او را نجس کرده مرده او را از پایان کوه پیدا کرده دفن نموده اند. ۱۹ شوال المکرم سنه ۱۳۳۲ دستخط محمد شفیع واقعه شکار دایزنگی صحیح است .


صفحه ۵ سال چهارم شماره ۳

سنه ۱۳۴۰ هـ
بطریق برادر برای برادر جانم امان الله خان - ۱۲ رمضان
- و راقمه امین الله سردار مدافع -

✽ برادر ذات اعلیحضرت همایونی ✽
( جناب مستطاب سردار امین الله خان سردار مدافع )
فوتو گرافی آستانهٔ حضور زینگو گرافی بار محمد وسید ابوبکر


٦ سال چهارم شماره ۳

ثبت عکس من اینقدر زیب و زیور داده شد بنده سلطانعلی
۱۳۳۰

برادر ذات اعلیحضرت همایونی که
( جناب مستطاب سردار محمد عمر خان سردار صنایع )
مونو گرافی عکاسخانهٔ حضور زنگوگرافی بار محمد وسید ابوبکر


سال چهارم
صفحهٔ ٧
شماره ۳

شید، چون نزدیک شدم يك آدمی را دیدم که دستها و پاهایش شکسته بحالت نوع پرو افتاده است به امداد آن شتافته و يكنقدری آب به حلقش چکانیده از احوالش پرسیدم او گفت که ما يك خیلی بودیم که با مال و مواشی خود در موضع شهدان فرو آمده بودیم بوقت شب گردباد مهیبی پیدا شده همه خیل ما را بر هوا کرد این است که من در همین جا افتاده ام و از دیگران خبر ندارم .
این خبر چون بجناب نائب الحكومه صاحب رسید هماندم بعضی مامورین را برای تحقیق کیفیت در موضع مذکور و جواران فرستادند. انشاء الله نتيجه تحقیقات را در ثانی خواهم نوشت .

محتکران، ونائب سالار هرات
نیز واقعه نگار مذکور مینویسد که چندیست محتکرهای خدا ناترس بازار قیمت گندم و روغن و گوشت و دیگر چیزها را گران کرده اند و به این سبب عساکر شاهانه را زحمت و عسرت پیش آمده است. جناب نائب سالار محمد نعیم خان کلانترهای بازار را طلب کرده در باب گرانی قیمت ارزاق تحقيقات وتفتيشات لازمه را اجرا نمودند . ولی چون بعد از تحقیق معلوم شد که هیچ بالنسبی که موجب گرانی باشد پدیدار نیست حكماً تنزیل قیمت ارزاق را خود معین آن بر کلانتران امر نمود. حاجی ابراهیم نام شخصیکه کلانتر روغن فروشانست مبلغ هزار روپیه کابلی را در يك دسیال بسته بواسطه یکی از ملازمان نائب سالار بصيغه رشوت پیش میکند که ازین حکم صرفنظر نماید . نائب سالار مبلغ مذکور را نگاه داشته همه کلانتران و خود حاجی ابراهیم را در پیش خود میخواهد. و آنها را خطاب کرده میگوید : — شما مرا خيال همان افسرهای سابق نکنید که من بنابر مدعای تنفسی خود باز خواست میکنم. مدعای من آرامی سپاه و رعیت پادشاه است .. بعد ازان مبلغ مذکور را پس به آنها اعاده کرده حکم را زیاده تر تشدید کرده است .
( سراج الاخبار افغانيه ) — آفرین نائب سالار صاحب ) ایکاش دیگران را نیز يك سرمشق عبرتی بشود !

❖ سیلاب ❖
واقعه نگار مقر مینویسد در تاريخ يوم پنجشنه ٢٤ ماه شوال المکرم بعد از نماز صبح پیش از بر آمدن آفتاب آسمان صاف و روشن مردم بوظیفه و اوراد خودها آرام نشسته بودند که ناگاهان از طرف رود کندلان که سرحد رود مذکور دره تمسکی علاقه جاغوری هزاره جات میباشد يك صدای غرش پروحشت و گرد سیاهی پیدا شد که کل مردم قریب رود مذکور در بامها و بلندیها بالا شدند که آیا این صدای پروحشت و این گرد سیاه در این آسمان صاف و روشن چه خواهد بود و چونکه از قریب دو گرو راه دور صدا و گرد می آمد که قریب رسید دیده شد سیلاب عظیم است از قرار گفته مردم ریش سفید های مذکور که در این سالها و زمانهای گذشته این طور سیلاب عظیم ندیده بودیم — و صدها درخت سبز همرای ریشه و شاخ و صدها چوب تیرخشک و مارهای کلان و خورد و ماهی های کلان و خورد مرده بسیار و گوسفندان و گاوان مرده را پیش رو کرده سیلاب مذکور رسید و آب مذکور در رود کندلان جانشد ویل سرک پادشاهی که برود مذکور بود از بیخ برداشته برد و آب مذکور در زمین و کاریزها چه شد تمامی مردم که قریب رود مذکور بودند کلامهای شریف را بدست ها گرفته بودند يكارنه قلعه رحمانی که قریب محکمه بود از سنگ و خشت پر کرد و یکنفر دختر ده ساله را برد که در ثانی مرده دختر مذکوره را از زمین ها پیدا کردند و درخت های سبز و تیرهای خشک بسیاری را مردم مقر کشیدند و در بعضی کاریزها که آب در آمده نقصان رسانید. کیفیت همین بود که بخدمت صاحب عرض شد که این طور عجایب سیلاب در مقر کسی ندیده است. فقط تحرير يوم شنبه ٢٤ ماه شوال المكرم سنه ١٣٣٢
( واقعه نگار خالد )

از دفتر جناب ايشك آقای ملکی به اداره رسیده واقعه نگار سیغان و کهمرد و بامیان دو فقره معروض داشته است اول اینکه در محل کهمرد مرض زرد تب واقع گردیده که هر شخصی دو سه روز بشدت تب مذکور گرفتار بوده بعد فوت می شود. در هر روز دو سه نفر بهمین مرض فوت میکند فقط فقره دوم در لیل سه شنبه ۱۸ ماه رمضان المبارك در باميان انچنان سر ما شدن کرده که در اکثر سرهای کوه و دره برف باریده که الی ده بجه روز مذکور برف مذکور بوده بعد آب گردیده و در بعضی موضع بدر شرشف را سرما خراب کرده است فقط تحریر فی ٦ ماه شوال المكرم سنه ١٣٣٢

ادبيات
بسم الله الرحمن الرحيم
مخمس قصیده فضایل همراه ملاطوطی کابلی که در اخبار بشارت و فرحت آثار سراحيه ماه مبارك رمضان مندرج بود چون قصيدة مذکوره پسندیده کی و دلربائی داشت بنابران کمترین مسلمانان عبد الرحيم محرر دفتر محال جلال آباد پسر میرزا عبد الغفور مرحوم میرزایانی سرخ رودی جواهر آبدار ابیات مذکور را در رشته مخمس کشید. از جناب مجمع الكمالات منبع الفيوضات محمود خان طرزی سر مدیر اخبارات سراحیه توقع اینکه این مخمس را در اخبار آینده درج نماید تا موجب فرحت و افتخار برادران دین مبین و ملت بیغلت ما گردد انشاء الله تعالى

انچه اخبار است یارب کاندرین اوان رسید
کز اشاراتش بشارتها باین و آن رسید
پازلال زندگی از چشمه حیوان رسید
آفتاب اوج ثریا كوكب ايمان رسید
با فروغ عرش و کرسی با چراغ جان رسید
نثر سردار مدیر و نظم طوطی در نظر


شماره ۳ سال چهارم صفحه ۸

مي نمايد في المثل با هم جو شیرو چون شکر
آن بمعنی پر سرور و این بصورت براثر
بلکه نثر او چو لعل و نظم این همچون گهر
هر دو تا عیده با هم در یکی اعلان رسید

ماه صوم است این ندانم یامه تابان عرش
کش فرود افکنده بر ما حضرت سلطان عرش
رشد از نورش زمین با طارم اركان عرش
مشرقستان ریاضت با طلوعستان عرش
کوکبستان شرف با مشعل ایمان رسید

چون شب قدر طلب یا چون صفای روی خود
با مثال ليل مقصد يا جو صبح پر سرور
با طلوع شمس رحمت با تجلی های طور
با فروغستان فضل و یا بهارستان نور
با شعاع الامكان در عرصه امکان رسید

شکر این نعمت کجا آید ز دست بندگان
زانکه هست این نعمت عظما از شاه الامكان
باز کرده اندرین شعبه همه باب جنان
صحبت روحیان و خصلت کروبیان
سیرت قدوسیان در صورت انسان رسید

گوش دل بکشای و بشنو اصطف رب العلمین
کاندرين دم فخر دارد برفلك من زمین
زانکه این نعمت ندارد اهل افلاك برين
نکہت اثمار طوبي باشميم حور عين
يا گل گلزار عفو از گلشن رحمن رسید

قدرت یزدان ببین و رحمتش را کن نگاه
کر کرم یکجو نماند روزه دار ا را کناه
روزوشب تسبیح کوی و بلکه هر شام و پگاه
یعنی ماه روزه آمد با هزاران عزو جاه
مزده از فرقان اعظم فتح از سبحان رسید

از وفور رحمت دادار باك كبريا
پس که هست این روزها ماتم زدانی جانفرا
خوشتر از صد جان بود در نزد ارباب صفا
يا مه عشرت فزا يا كوكب برج وفا
با نگار خوش لقا با سرعت و جولان رسید

اندرين ماه مبارك جرمی با قوم روس
در جدال افتاده از شوق زر و ذوق فلوس
بر مسلمانان بود این ماه تو چون نوعروس
آسمانش پایگاه و آفتابش پای بوس
هر که ماه روزه دارد در صف خاصان رسید

فاسق و نادان چه داند قدر جاه روزه را
متقی داند طریق رسم و راه روزه را
کی ندارد طاقت باز گناه روزه را
هر که او بی امر شرعی خورد ماه روزه را
از د حق مردود گشت و در صف شیطان رسید

گشته بین آسمان ها جمله کی پیراسته
حوريان اندر طرب از هر طرف برخاسته
ارغوانی شان جو طبع نازك من كاسته
ذروه های عرش باصدها علم آراسته
دور ماه روزه بهر مغفرت خواهان رسید

بسته دارای بوالهوس در وی زید گوی زبان
تا نکرده روزه ات مستوجب نقص زبان
از خدا نازل شد است این تحفه نغز گران
با همه چندین مجمل خوشتر از صد جسم و جان
ليلى ملك عرب با یوسف کنعان رسید

میرسد ایندم بگوش مردوزن افغان عدل
کر سراج دین ملت کشت روشن جان عدل
باد يارب همچنینش دیدی و دوران عدل
سیه بنیاد ظلم و حامی ارکان عدل
عالم ارباب فقر آن دجله احسان رسید

تاج صد کاوس وکی اندر وهش با دا جوخان
وقف نام القدسش صد كوه كوه درزو ضحاك
صدهزاران همچو من از عشق رویش سینه چاك
داور اسلامیان سلطان حبيب الله باد
آنکه صیت عدل او تاجر من و جابان رسید

یی که هست این خضر و بادل بحق دلباخته
قدر ماه روزه را از جان و دل بشناخته
زان جهت شبدیز عشقش در جگرها تاخته
باز بر طرف چین شد صحن عشرت ساخته
وقت جود و طاعت شاهنشه افغان رسید

هست ذات او سراج الملل و دین در لقب
با همه علم و عمل با یک جهان علم و ادب
از طریق بندگی آمد بپاس حکم رب
بهر تسبیح و تراویح وقيام نیم شب
چون ملك از بهر ختم خواندن قرآن رسید

باد يارب همچنین پیوسته کار و بار او
هم فروغ روی خوب و پرتو دیدار او
با حبيب اللهوش یکسان بود کردار او
خرس و خوك وسك بود هر کو کند انکار او
زانکه نور خلق او تا طارم کیوان رسید

از خدا خواهم که باشد تخت و بختش بر قرار
تا بود دوران انجم تا که باشد روز کار


صفحه ۹
با تمامی فوج عسکر کان نباید در شمار
بشکند سد سکندر ك كرش ياجوج وار
گر بسوی شارژ شه ایدی یک فرمان رسید
هر شب از بعد تراویح خنچه های برغم
فری و آیاز ها بوده و نوا که هم
نیست یک نعمت که آنجا بوده باشد متعدم
از برای اکل و شرب افغان ترکان عجم
همچو مود از هر طرف پر کرد دسترخوان رسید
از کرم هر امتی را بی که ارزان ساخته
خوان دعوت را بهر محفل پریشان ساخته
صد چو خانم را به هر معموره مهمان ساخته
جمع عيد و مصلی را چراغان ساخته
همچو موران هوا از سوی او انسان رسید
از سر پیمان گذشتن نیست شرط نام و ننك
ورنه در یکدم بر آرد شیون قوم فرنك
هیچ سلطانی جواو نگذشت تايمور لنك
و ماگر این شهر این شوکت دهد فرمان جنگ
در دمی بینی که چون مور و ملخ افغان رسید
با همه شهزاده کان و با همه چندین غلام
با تمامی شوکت و سامان و افواج نظام
با همه شاغاسیان و جمله کی خپل خدام
کوکیش تابنده باد و دولتش بادا مدام
تا که عقل کس بدرك آسمان نتوان رسید
گرچه من افتاده ام دور از جناب آمورش
غایبا گردیده ام بی سیم و بی زر جا کرش
از رحیمی این کهر قربان تاج و افسرش
طوطی اندر کاشن کابل دعا کوی درش
این سخن بر هر کس و بر زمره یاران رسید
هر قدر من خسته دل اندرتوا چون بقیلم
با وجود آن مريد طوطیان کابل
وز شراب نالۀ شان همچو جام پرعلم
طالبا از شوق شان چون شیشه اندر قلفلم
زانکه در گوشم فغان طوطی افغان رسید
از چنان اخبار خوش کامد زماه روزه دوش
رفت از مضمون او از من قرار و صبر و هوش
نیست همدردی که با من سر کنند یکدم خروش
خود به خود ديك خيالم آمده این که بجوش
تا که اخباری چنان در ملک مرزایان رسید
از عنایت خدا آن پادشاه ذو الجلال
کوست سلطان قدم کشور قدیم لازال
یکهزار و سه صد است و سی و دو تاریخ حال
کان مخمس دلربایی یافت با این قیل و قال
هر سخن در خاطرم از لطف او آسان رسید

سال چهارم
نمره: ٣

غزل افغانی محذف حروف افغانی
شکر شکر باغ مو خپل باغبان مو خپل دی
گل مو خپل بهار مو خپل بستان مو خپل دی
مرو خپله بلبل خپل چمن مو خپل دی
لاله خپل ارغوان خپل دامان مو خپل دی
نشاء خپله خمار خپل پیاله مو خپله
بزم خپل ساقی مو خپل دوران مو خپل دی
کلی خپل بازار مو خپل وطن مو خپل دی
زمکه خپل رود مو خپل دهقان مو خپل دی
شه مو خپل گدا مو خپل قاضی مو خپل دی
سپه خپل رعیت خپل دیوان مو خپل دی
غل مو خپل قاتل مو خپل مقتول مو خپل دی
عسس خپل مفتی مو خپل زندان مو خپل دی
ږدی استه کرد خپل پوشکری و کی
ملک خپل امیر مو خپل سلطان مو خپل دی
شکر شکر بیگانه به میان کی استه
مدیر خپل اخبار مو خپل دوران مو خپل دی
عجب عصر دی (افغان) نظر و که
تر به خپله قلم خپل بیان مو خپل دی
( جمعه تونسمه دیجی اختر سنه ١٣٣٢ )
( س - م )

حوادث خارجيه
( تاريخ حرب )
اين جنك عمومى اول جهان آغاز نهاد؟
معلوم است که اول شرارۀ حرب از صرب برجهيد و بخرمن اوستريا زده در داد، از انجا بروس، و از روس بجرمن، و از جرمن بفرانس و از فرانس به بلژيك و از بلژيك به انگليس سرايت كرده مانند درخت آتش بازى سر تا بيا شعله ور گرديد اما چه شعله؟ شعله هاى سرخ خون آلود!
لہذا ميخواهيم كه قارئين سراج الاخبار افغانيه را از وقوعات حربيه سلسله وار آگاه بسازيم. و وقوعات يوميۀ جديده هم است كه از ترجمۀ اخبارهای انگریزی نوشته ميشود. و اين سلسلۀ تاريخيۀ حربيه را از ديگر ذرايعى كه خود بدست آورده ترجمه ميكنيم در نظر قارئين كرام خود در هر شماره عرضه ميداريم تا در اخريك تاريخ حرب مكمل اين جنك بوجود آيد:
شرارۀ نخستين جهان برجهيد؟
شررۀ اول اين حرب، يك آدم بود كه نامش ( نابرينوويچ ) و از ملت صرب بود. اين ( غار ينوويچ ) بيك جمعيت پروبا كاند


۱۰
سال چهارم
شماره ۳
والاهای صرب منسوب بود که قتل ولیعهد اوستریان ابر دمه گرفته و عداوت اوستريا مجارستانت مساحه ها و چشم پوشیها کرده است. ر خان صربستان به ( پوسته و هر سك ) يعني وسينا هر زكوين نتیجه های مشئوم این حرکاتر اواقعه خیمه ۲۸ چون در نظر همه آمده بود. و چنانچه معلوم است بضرب كلوله طباليه وليعهد عالم به اثبات رسانید . با وجود آنهم حکومت قرائی صربستان اوستريا و زوجه اش را در عرا به قتل رسانید . بنابرین دولت این مسامحه و چشم پوشی که موجب مسئولیت اوست ترك نمود . اوستريا مجارستان محكومت صربيه بيك ( نوت ) پیش کرد . از افادات و اعترافات علیهای و قصد جانیانه ۲۸ جون معلوم و برای جواب آن ۱۸ ساعت مهلت داد که اگر در ینقدر مدت شد که جنایت پوسته در نفس بافراد ترتیب شده بود، و اسلحه شرایط توت مذکور را ضربه قبول نکند هر چه که به بیند از خود و بوسه هانیکه خانی ها به آن مجهز بوده و استعمال کرده اند از طرف خواهد دید. نوت مذکور چون همه احوالات و واقعات مابین این افسران و مأمورین ضرب که مجمعیت ( نارود تا او برانا ) منسوب دودول - را واضح میسازد عیناً ترجمه آنو الازم دانستیم : بوده اند داده شده و برای گذشتانده شدن آن از خاک ضرب از طرف مأمورين حدود صربی تسهیلات و آسانیها نشان داده شده است.

( نوت )

وانه ۲۳ جولای نه ١٩١٤
از نتیجه های این تحقیقاتی که بمیدان برآمد ، حکومت آوستریا ، حکومت اوستر با مجارستان مجبو ریت حس کرده است که مجارستان به انحرکاتی که از سالها به اینطرف در بافراد ترتیب یافته در روز پنجشنبه ۲۳ ماه مذکور بواسط سفیر خود که در ( بلغراد ) و می باید و به اراضی اوستر یا هم سرایت کرده است زیاده برین دارد محکومت صربستان ( نوت ) ذیل را تقدیم کند . وضعیت انتظار و صبر و تحمل خود را محافظه و ادامه کرده نمیتواند تاریخ ۲۱ مارچ سنه ۱۹۰۹ سفیر صربستان که در و بانه بلکه نهایت دادن باین حرکاتی که برای آسایش و حضور آوستریا بود به امر حکومت متبوع خود ، بحکومت او ستريا مجارستان مجارستان يك تهدید دایمی تشکیل میکنند برای حکومت اوستیا از قرار ذیل چنین بیان کرده بود : حكم بك وظيفة ضروري الاجرا را گرفته است .
) از امر واقعیکه در پوسته همرسان بوقوع آمده است (۱) بنابرین حکومت اوستريا مجارستان مجبوریت حس میکنند اگرچه حقوق حکومت صربستان دو جار خلال نشده است، باز هم که از حکومت صربستان طلب کنند که از اله کردن این پروپا کاند مقررات فقر ۲۳۰ م معاهده بر این بو صایای دول معظمه پیروی میکنند . با ستظرف از وضعیت اعتراض و مخا لفتی جانیانه و مخربانه را بهر وسایل و وسایطی که میشود تعهد بکنند . و از تیر ماه سال داشته که بسبب الحاق پوسته و هرسك با حکومت اوستریا و مجارستان پیش و برای آنکه یک ماهیت رسمیه به این تعهد خود بخشد میباید که گرفته بود دست برداشتن را تعهد و قبول میکنند، و بعد ازین در صحیفه نخستین ) جريده رسميه ) خود از تاریخ ۱۳ تا یه تاریخ برای تأسیس مناسبات حسنه هم جواری این سیاستی را که امروز ۲۹ جولایی این بیانات ذیل را درج بکند ؟ مقابل اوستریا مجارستان پیش گرفته است تبدیل دادن آنرا نیز حکومت قرالیه صربستان همه پرو با کاند هایی را که بمقابل عهد میکنند .) آوستریا مجارستان در باب تفریق بعضی از اراضی او اجرا میشود
ه پس این است که حکومت ضرب با وجود این عهد و بیانی شایان تقبيح و باعث محکومیت و نتایج اسف انگیز این حرکات جا که کرده بود بران ایستاده کی نکرده است. زیرا تاریخچه یکساله میانه را سزاوار تاسف و تأثر ميت بارد و این حکومت قرالی صرب وعلى الخصوص واقعة قيمة بالتأثير ۲۸ جون (۲) به اثبات رسانیده بسبیکه افسران و مأمورین او به این برو یا کاند اشتراك ورزیده است که در صربستان برای جدا ساختن بعضی اقسام امپراطوری اند، و به اینصورت حسین مناسباتی را که حکومت ضرب با حکومت اوستريا مجارستان يك جريان مخربانه موجود است . اوستریا مجارستان در بیانات ۳۱ مارچ ۱۹۰۹ رسماً تعهد کرده ه این جریان که در پیش چشم حکومت ضرب وجود یافته ، بود خلل پذیر گردانیده اند نیز بیان تأسف میکنند ، حکومت در خارج قرالیت صرب نیز بدرجه رسیده است که با بعضی افعال مخربانه فرالی صربستان بعد ازین در حق آن کسانیکه به اینکونه حرکات ويك سلسله جنایات مدهشه تظاهر میکنند . تصدی بکنند شد تناکترین قوانین خود را تطبیق خواهد کرد حکومت قرالیه صربستان غیر از انکه تعهدات قطعیه را و حکومت برحمة افسران ومأمورين و اهالی ضربتان اخطار که در بیانات ۲۱ مارچ ۱۹۰۹ خود بیان نموده بود اینا و انفاذ کردن این امر را واجب میداند که این حرکات نا گوار را نکرده است، برای ازاله این جریان هم هیچ چیزی بعمل نیاورده با همه همت خود منع منع و تشکیل خواهد کرد .]
است بلکه برای فعالیت و کار گذاری کومیتی ها و جمعیتهای جنایت این بیانات که مذکور کردید غیر از انکه در صحیفه اول کارانه و پروپا کاند های حضرت آورانه که همه کی مبنی بر بغض | جریده رسمیه صربستان درج شود، میباید که بایت امر نامه قرانی به تمام اردوی صربستان تبلیغ شود، و در جریده رسميه عسكريه
(1) می اداز امر واقع مسئله اعلان الحاق پوسته و هر يك است .
(۲) والله ۲۸ عبارت از قتل وليعهد وزوجة اوست
این نشر کرده شود .


حصهٔ ۱۱ سال چهارم شماره ۳

این عکس برای یادگاری تقدیم شد
غلام علی

برادر ذات اعلیحضرت همایونی ༻
( جناب مستطاب سردار غلام علیخان )
فوتوگران عکاسخانهٔ حضور زینگوگرافی بار محمد و سید ابوبکر


شماره ۳ سال چهارم صحیفه ۱۲

( جناب سردار عزیزالله خان فرزند جناب فخامت مآب نائب السلطنة صاحب افخم )
فوتوگرافی نگاشته حضور رنگوگراف بار محمد و سید ابوبکر


صحیفه ۱۳
سال چهارم
شماره ۳

و غیر ازین چیزها که ذکر شد. حکومت قرالیه صرب این ده مطالبات دیگر حکومت ایمیر اطوری آوستر یا مجارستان را نیز باید ايفا واجرا نمايد :

۱۰ - همه نشریاتی را که مقصد عمومی آن مبنی بر حاصل کردن بغض و عداوت اجميرا طوری اوستريا مجارستان باشد، و به اخلال تمامیت ملنكية اوستريا معطوف بود منع والفا کردن .

۲۰ - ( زو رودنا او برانا ) نام جمعیت را بزودی فسخ و الفا کردن و جمله وسايط نشریه آرا ضبط و مصادره کردن ، و بمقابل همه حبتهای که بر علیه اوستريا مجارستان پروپا کاند میکنند اینه بهمین صورت حرکت کردن ، و تدارك لازمه را در باب کار گذاری جمعيات منسوخه که دیگر نام و دیگر شکل دوام ورزه اتخاذ کردن .

۳۰ - از طرف معارف عمومیه صربستان همه عواملی را که خواه در هیئت تعلیمیه و خواه در وسایط تعلیم به برای ترتیب پروپاگاند در حق اوستريا و مجارستان خادم باشد بلامدت می و طرد کردن .

۴۰ - همه آن افسران و ما موریتی که به اجرا کردن پر وبا کاند منهم هستند و افعال و اسامی شان را حکومت اوستريا مجارستان تبلیغ نکند از خدمت عسکری بلکه از همه خدمات دوانی تبعید کردن .

۵۰ - برای ازاله کردن حرکات مخربانه که برای خلل رساندن تمامیت ملکه ایبرا طوری آوستریا مجارستان ترتیب کرده شده است کوشش ورزیدن مأمورهای اوستریا را بامأمورهای صربستان یکجا قبول کردن .

۶۰ - در حق فاعل های مشترک جنایت وسوء قصدیکه در ۲۸ جون وقوع آمده است بزودی زود به تحقیقات عدلیه آغاز کردن در باب این تحقیقات مأموریتی که از طرف حکومت اوستریا مجارستان تعین و اعزام میشوند این اشتراك میور زند ] .

۷۰ - از کرنیلها ( وتيرا تانكزيك ) و از مأمورها ( ميلان زیمانویج ) نام شخصها را که در تحقیقات واقعه جنایت وسوء قصد پوسته مهم میباشند مستعجلا گرفتار کرده و بندی نمودن .

۸۰ - تجارت اسلحة غیر قانونیه و مواد انغلاقیه که در حدود بمعاونت مامورهای صرب میشود به تدابیر مؤثره سريعه منع کردن . و ( لوسينقا ) و ( شاباج ) نام مأمورهای حدود را که فاعلهای سوء قصد بوسنه را از حدود گذشتانده اند عزل و شديداً مجازات کردن .

۹۰ - در حق اکابر مأمورين صرب که خواه در صربستان و خواه در محالات اجنبه هستند، و پیش از واقعه سوء قصد ، وبعد از انهم دایما در حق اوستريا مجارستان يك زبان ناروا و کلا مهای خصومت بیرا استعمال کرده اند ایضاحات دادن .

۱۰۰ - حکومت اوستر یا مجارستان نهایت تا به ساعت ۹ شام ۲۵ ماه حال یعنی در ظرف چهل و هشت ساعت بجواب حکومت قرانی ضرب المظار میکند ..

این است نقل و صورت نوت که بعد از قتل ولیعهد اوستر یا و زوجه اش، دولت اميرا طوری اوستریا مجارستان به حکومت قرآن صربستان پیش کرده است و همین نوت که عبارت از یک تجاربه تلمبه شدیده میباشد. منتوجب این ه نامه حول انگیز و محاربه خونریز هشت دولت از عظمت و هیبت تبریز گردیده است. چون آغاز بر اور دن تیغها را از نیام ، همین اثر قلم دهشت پیام نموده بود ترجمه آ را از فایده خالی نیافته محض برای اخیری قارئین کرام خود از آثار نخستین حرب در قید تحریر آوردیم . و امید میکنیم که در شماره آینده از نتایج این نوت ، وشعلة افروزی نایره حرب معلومات كامله عرضه دهیم . تا قارئین کرامنا سلسله وار و کوایف حربیه آگاهی حاصل نمایند (۴) باقی در شماره آینده )

احوال حرب

خبرهای خصوصی که از راه خشکه بما رسیده است

دو در بدنوت جدید عثمانی

دوات عليه عثمانیه دو درد ناوت جدید از دولت الانیا خریداری نمود که نامیکی ( غوين ) و نام دیگر آن ( رساو ) میباشد که این دو درید بوت در بحر سفید بود. هنگامیکه زرهپوشهای مذکو رئین به استانبول و اصل میشد يك استقبال با احتفال بسیار درخشانی اجرا شد. همه کشتیهای جنگی عثمانی با بیرقهای رنگا رنگ آراسته شده آنها را استقبال نمود . و بعدها کشتیهای نقل و حمل که بهزارها اهالی از زن و مرد را حامل بود بيك شوق و شاد مانی بزرگی به پیش باز شناختند ، موسیقیهای بحری از همه کشتیهای جنگی نواخته میشد. بر کشتی ( خوین ) نام ( یاور سلطان سلیم ) و بر کشتی ( پرسلو ) نام ( مدالی ) را نهادند. به وجود این، دو کشتی درید ناوت زرهپوش بزرگی كه دولت عليه عثمانيه مالك گرديد يك تفوق و برتزی بزرگی برای دونما - یعنی دسته های کشتی جنگی عثمانی در بحر سفید حاصل شد . کشتی (خون) بنام جديد ( یاور سلطان سلیم) از طرز ( سوبر درید نوت ) است که ( ۲۳۰۰۰ تن ) حجم آن ، و در ساعتی ( ۲۸ ) و نیم میل سرعت آن میباشد. باده قطعه طوب بزرك (۲۸ سانتيمتره ق)، و با ( ٢٤) طوب كوچك مسلح است، سرعت زرهپوش (رسلو) بنام ديگر ( مدللی ) نيز بدرجة غوين وعدد طوبهای آن نیز همانقدر است . ولی قطر کنه های آن (۱۰) سانتیمتره ق ، وحجم استیعابی آن ( ۲۰۰۰ تن ) میباشد .

تبدیل نام پایتخت

نامه نگار سرحدی شمالی ما مینویسد : - دولت روس اعلان کرد که نام پایتخت خود را از ( پترسبورك ) به ( پترو کرائید) تبدیل


صحیفه ١٤ سال چهارم شماره ۳

داد . این خبر در میان مردمان اینجا همهمه های عجیبی بر انگیخته بسیاری را فکر برین است که این از ترس و بیم روس است بعضی این را يك شآمت و بدفالی میگیرند . زیرا در پطر سغرقها ضرب المثل است که یکی دیگر میگوید اگر این کار همچنین شد (نام مرا بگردان) و این نام گشتاندن در مقام حقارت و استهزا مستعمل است .

لهستان

در پولیند - لهستان - اگرچه روسیها اعلان خود مختاری آنرا کرده اند ولی شنیده میشود که يك قيام و بلوای بزرگی بر علیه روسها در ان قایم گردیده است .

بك آلهٔ جديد الاختراع جرمن

دولت المان - جرمن - درین محاربه يك آلهٔ بسیار مدهشهٔ بسیار عجیب و غریبی استعمال کرده و میکنند که تابحال دیگر دولتها ازان بیخبر بودند ، و اكثر فتوحات خود را بواسطهٔ همین آله پیش برده اند . و آن عبارت از موتر کارهای آتشفشانست . اینهم معلوم است که در فنون حربیه و تعلیم عسکریه هیچ دولتی را پرو همسر جرمنی نیست . يك كام عسكر جرمن برابر يك و نيم ، دو كام ، عساكر دیگر است . وقتی که فتح کردن يك قلعه يا شکست دادن يك فرقهٔ دشمن را عزم بالجزم نمایند از تلفات و ضایعات كثيره هیچ اندیشه و پروا نمیکند . و چنان هجوم سخت و شدتنال میبرند که بجز کامیابی دیگر چیزی نتیجه نمی بخشد . و همینکه عسکر دشمن را شکست دادند موتر کارهای آتشفشان از روی زمین ، و طیاره ها از روی هوا چنان آشیاری شدیدی در تعقیب آنها بکار میبرند که بجز محو و هلاك و يا اسير و بالتسليم شدن دشمن دیگر هیچ ثمره نمیدهد . در محاربه که با فرانس در اول نموده بود هم تفنگهای جدید الاختراعی ساخته و پنهان کرده بود . که فرانس و دیگر دولتها از آن محروم و بیخبر بودند ، و جرمن دفعةً با آن اسلحه بر فرانس اعلان حرب کرده مغلوبش ساخت . این است که در بینار نیز با این موتر کارهای آتشفشان خود کامیابی های عجیب و غریب حاصل کرده است .

رأیها در خصوص تبدیل پایتخت فرانس

معلوم است که دولت فرانس ، پایتخت نازنین خود پاریس را به جرمن ترك كرده دارالحکومهٔ خود را به شهر (بوردو) که بسمت جنوب غربی پاریس بر قریب سواحل بحر محیط اطلس واقعست نقل داد . درینطرفها در خصوص بس رأی زینها میشود . آشنایان فن حرب میگویند که فرانس فراخی و وسعت دادن میدان جنگ را منظور داشته میخواهد که اردوی جرمن را از حد (اینورپ) تا به (بوردو) پیت کنند . و چون از یکطرف تنها جرمن و از یکطرف دو سه دولت بمقابل اوست بلکه پریشانی برای جرمن داده بتوانند . اما از قراریکه شنیده میشود جرمن نیز بمجرديكه نقل و حرکت پارلیمنت فرانس را به طرف بورد و دید هماندم مانند عقابی که در پی شکار خود بیفتد خط حرکت رفتار خود را به آنطرف دراز نمود . بعضی را رأی این است که به این حرکت خود فرانس خیلی غلط کاری کرد . چرا که اولا پاریس که پایتخت بسیار عالی دنیا شمرده میشد برای فتح آن بدست جزمتها آسانی پیش آمد . دیگر اینکه برای تمام عسکر و ملت فرانس ازین حركت يك بيدلى و نا امیدی پیدا شد ، وقوهٔ معنويهٔ عسکریه را سراسر شکست اند . بعضی میگویند که فرانس از انسب به پوردو رفته که اگر زور بر سرشان بیاید بزودی پارلیمنت و دفاتر حکومت را در کشتیها انداخته به بحر محيط بخشند . اما بعضی شوخ مشربها میگویند که شراب بوردو مشهور ترین شرابهای دنیاست از انسب پایتخت به آنجا نقل داده شده ! ! ! ...

اجمال احوال

چنانچه دولتها در مابین همدیگر بجنگ و جدال در آمیخته اند و تا بحال غالب از مغلوب معلوم نیست خبرهای اخبار ها هم همچنین است . و هيچ يك خبر صحیحی که دل را مطمئن سازد پدیدار نیست از هر دهن يك سخنی میراید هم خبرهای که از منبعهای انگلیس ، روس ، فرانس ترشح میکند از کامیابیهای خودشان ، و نکبت و فلاکت اوستريا و المان بحث میدانند . ذاتاً از طرف مقابل نه راست و نه دروغ هیچ خبری به اینطرفها نمیرسد . از کدام راه و کدام طرف پرسد ؟ مگر هر چه کامیابیهای انگلیس و فرانس را بر المان که میشنویم در خاك فرانس و بلژيك میشنویم . یعنی المان در خانهٔ بازيك و فرانس هستند اما کامیابی بطرف انگلیسها و فرانسویها و بلژیکیها ... چنین نیست که فرانسویها و انگلیسها در خاك المان هستند و کامیابی بطرف المانهاست ! عجب معها ! وقایع حربیه اسرار آلود است . در خبرها شتر گربه های عجیبی دیده میشود . افراطها و تفریطها بدرجه ایست که بر هیچیکی از انها باور کردن انسان جرأت نمیتواند کرد . مثلا یکبار میشنویم که روس اوستریا را چنان شکست فاحشی داد که ده لك لشكر آرا اسیر گرفت . آن همه عسکر اوستريا ده لك نخواهد بود چون ده لك اسیر گرفته باشد آبا کشته و زخمی آن چقدر خواهد بود ؟ و چون ده لك اسیر گرفته باشد ممکن است که بجز یکچند نفر ژاندارمه دیگر عسکری در تمام ملکش نمانده باشد . پس روسها چرا صربیه کرده اند . و تابحال چرا در و یانه قرار گاه عمومی خود را نیاورده اند ؟ باز میشنویم که المانها پاریس را فتح کردند . آیا در پاریس چیست که المانها آنرا فتح کنند ؟ پایتخت به بوردو نقل یافت ازینکه تلفات و ضایعات بیشماری داده، پاریس را فتح کنند . چرا در باب فتح بوردو حرکات عسکریه را جاری نکنند ؟ باز میشنویم که يك جنك های بسیار شدید و خونریزی بعمل آمد، و مدت ده روز دوام ورزید ، و بشکست خوردن المان نتیجه پذیر گردید .


صحیفه ۱۵
سال چهارم
شماره ۳
و چون سخن بر ضایعات و تلفات می آید می بینیم که از المان محد سوداگران و دکانداران المانها رایغها و تاراج کردند. شب و روز و حساب تلفات وضایعات و اسیر نوشته میشود و از انگلیس تنهایه قافله ها قافله ها از عساکر ردیف سوق میشوند. این سوقیات عجب تماشای سيصد نفر تلفات اکتفا میشود، و از همه تجهت است که در هر جنك عدد دارد. گریه ها و زار نالیهای زنان و دختران پر مجهر کان فنان پاریس مفقود الخبرها از کشته ها و زخمها و اسيرها بیشتر نشان داده میشود که هر کدام با یکی از ان عساکر ردیفیه دوستی و معاشقه دارند . خلاصه اینقدر گفته میشود که برهیچ خبری از خبرهای وقت وصفها صفها همراه آن عسکرها برای مشایعت میروند انسانرا حاضر که در اخبارها نشر میشود باور کردن جایز نیست. چرا که بگریه میآورد آن باریس پر ذوق و سروری که از هر گوشه و کنار آن خبرهای راست و صحیح از مجر به اینو نمیشود. هر کس بنا و منفعت بجز صدای جنگ و جفانه دگر چیزی شنیده نمیشد. و در هر طرف آن سیاست خود خبرها نشر میکنند. شایان افسوس این است که از چنین بجز عیش و عشرت مرفه انه دگر چیز دیده نمیشد. و سراسر غرق جنگ بزرگ میبایست که انسان بخوبی و راستی و درستی از همه واقعات انوار ، ويك شوق و نظارت عظیمی در ان پدیدار بود در بنوقت و كيفيات آن خبر میشد و از جریده ها و اخبارهای طرفین محاربين من طرف آنرايك حزن وماتم مظلم وقسوت انگیزی فرا گرفته معلومات ميگرفت لكن هزار افسوس که هر چه شنیده میشود تنها از است. سبحان الله ! بشريت مگر چقدر سفيل مسكين يك جيزى یک طرف شنیده میشود. حتی اخبار های استانبول که یکدولت بیطرف بوده است! برای ذوق و نشاط و رفاه و انبساط خودشان مجقدر است نیز از وقتی که جنگ شروع شده است بسیار کم به اینطرفه امیر فداکاریها و جانکنها چه بناها ، چه زینها چه فانتزیها بوجود می آورد. و از دریا به اینو نمی شود . دفعه می بینی که اسیر و مغلوب حرص ، وطمع و غرور نفس اماره دیگر چاره نیست . کردید. همه آنها را به آتش میدهد و در نجا مقاله مخصوصه که والحاصل بجز اینکه انتظار خاتمة حرب را بکشیم تا بعد ازان اهها باز شود و احوال کم و کیف این محاربة عظيمه معلوم کردد بعنوان ( لازم بودن اتفاق بی بشر بمحاربه قوای طبیعیه ) مكتوب و در غیر بانزدهم سال اول سراج الاخبار افغانیه به اسلوب بسیار حكيانه، و قلم ادبیانه بسیار عبرت آورانه تحریر فرموده بودید بخاطر آورده بردشمنان داخلی بشریت امنت و نفرین خواندم ، باز مقاله مخصوصه که بعنوان ( ضروری بودن جنك عمومی ) در شماره نوزدهم سال اول پیشینگویی کرده تحریر آورده بودید نخطر نموده با خود گفتم که اگر اینچنین پیشینگویی را کدام شیخ و ملائی میکرد هیچ شبهه نیست که بر کشف و کرامت او حمل میکردند اما چون بخوبی میدانم که شبانه شیخید که منجم به کاهن از انرو دانستم که آن پیشگویی سه سال پیش ازین و نتیجه بخشیدن آن در پنوقت از چه پیش آمده است ام.. این را هم بکریم که این تفکرات و تخطرات در کجا و درجه حالت فکرم رسیده و این مکتوب را در کجا مینویسم و عرض کنم: درین اوقات برای اجازت دادن اقامت مردمان بیگانه را در پاریس لازم است که از دایره بلدیه یعنی حاکم شهر بنام صاحبة يا صاحب خانه که در ان میخواهند اقامت كنند يك رخصتنامه مصدق بدست داشته باشند وگرنه صاحبه خانه کسی را قبول نمیکند این است که درین دو سه روز از صبح تا بشام در دایره بلدیه میروم و نادرپیش حاکم برسم ساعتها را ایستاده با میگذرانم تا آنکه بعد از هزار مشقت برای اقامتم در پاریس یک اجازه نامه بدست آورده توانستم. در اثنای این انتظارها تفکرات و تخطرات مذکوره بیادم آمد. و بریکی از کوچهای تخته ی نشسته این سطرها را نوشتم ، تنها من به این بلا مبتلا نیستم ، بلکه مانند من صدها هزار آدمانی هستند. که از ممالک مختلفه با برای آموختن علم یا برای ساعت بری در پاریس میباشند. همشاها به همین عذابها و ذکر خونبها گرفتار آمده ایم. هر روز به استیشهای زبانها میرویم ، وساعتها انتظار میکشیم تا به پیش مأمور آن میرسیم و جواب میگیریم که ، بغیر از عسکر دار هیچکس قبول نمیشوده این جواب یاس آور را گرفته محزون محزون

از شهر پاریس
عزیز محترم ، اديب مكرم السلام عليكم :
بعد از اینکه در استانبول بعضی مطبعتها ، و کتبخانه ها و مکتها و دار الصناعه ها را ملاحظه کردم به بیت آنکه نمایشگاه رسانی و مطبوعات شهر ( لا يبيغ ( المانيا را به پیتم، و مطبعه های بزرانه وزينكو كرافخانه های جسیم شهرهای اندن و پاریس را ملاحظه کنم اول بشهر پاریس آمدم . هنوز دو سه روز نگذشته بود که اعلان حرب آغاز نمود. و هنوز یکه نگذشته بود که تجاوزات المانها برخان فرانس، وخبرهای فتوحات المانها در بلز یک افکارها را پریشان ساخت. در ظرف یک هفته حال هر باريس بك منظره بسیار بدرنگی پیدا کرد. در اهالی یك ترس و بیم بزرگی مسئولی کردید. آن کو چهها و بازارهای درخشان پاریس بعد از ساعت شش شام حال يك مزارستانی را میگیرد. در نجا محل محاصره مانده ام. هر قدر کوشش میکنم راه بیرون برامدن را نمی بایم . حتی راه لندن نزدیکتر است این بند است همه ایستگاههای راه که از آهن، و قطارهای آن بسبب سوقیات عسكريه تنها به حمل و نقل عسکر منحصر مانده است. همه بانکهای واریس مورا توربیوم یعنی به ندادن را اعلان کرده اند . قیمت اشیا و ارزاق نیز بلندی گرفته و روز بروز گران شده میرود. بسیاری از دکانها و مکاره های