صفحه ۱۲
نمبر ۲۴

ملکت بی ریل مانند چند بیخو نیست که همه اعضای آن عاطل است. لهذا تندیه راههای آهنین ریل در ملکت افغانستان ضرور است. امروزه روز به حرکات تعرضیه عسکریه این نظام جدید موجود و هیچ قوتی مانع شده نمیتواند. حتی استحکامات فولادینها (پورارته را) که بصرف شدن میلیونها روپیه بوجود آمده بودند بهیچوجه قوتیهای عساکر نظامی را پایان پایه داری نتوانست. ریل واسطه یگانه استیلای یک مملکت نمیشود، خراب کردن راه های آهنین ریل های دولت بیگانه را در ملک خود بسیار آسان است. لهذا برای افغانستان ریل خود افغانستان ضرور است نه ریل دولت غیر. امروزه روز دشمنان ما با راه های آهنین خود صدهزار عسکر خود شباخدا بر سر حد ما به بسیار سرعت جمع آورده از خاک ما تجاوز میتوانند. با اگر بر قدر رسمی کنیم با این آلات نقلیه اسب و شتر یا کراچی یک عسکر خود را از انیگاه بیشتر بر سر حد شمالی و غربی خود رسانیده میتوانیم که خیوا امن نوبت است. سفید مسلمه که بر شما تجاوز حال آنکه پروردگار عظیم الشان با میل و علی در قرآن کریم خود (پرده شمن خود کجا و دو تقدیم کنید و نقدی میکند) لهٰذا چون سلاح تجاوز و تعدی دشمنان ریل است ریل در مملکت افغانستان ضرور است. امروزه روز خوبیها و فایده ها و منفعتهای راههای آهنین ریل در نزد عموم ملل متمدنه عالم متفق علیه است. اگر کسی ازان انکار کند از بدیهات گویا انکار میکند که آنهم خلاف منطق است و عدم قابلیت ترقی و تمدن را نشان میدهد. آیا چیز یک از این فایده مندتر و خوبتر و منفعت آور تر است با نا محافظه هستی و موجودیت و حاکمیت و استقلال و آزادی وطن است که آنهم در نزد عموم ملل متمدنه عالم متفق علیه است. اگر کسی از ان هم انکار کند یا نه بر خلاف عقل و منطق حرکت کرده خواهد بود. لهٰذا برای افغانستان ریل ضرور و لازم است اما در عین زمان ملاحظه حاکمیت و استقلال و آزادی افغانستان که بهمین چیزها حقوق و وظایف دولت حاجب را ایفا کرده میتواند و بر معاهده دوستی و اتفاق خود پایه داری میتواند نیز ضرورتر و از مهتر دیده میشود و گرنه مانند ریلهای ریاستهای هندوستان برای انگلستان چه شره حاصل میشود؟ بناءً علیه اگر مسئلهٔ (ریل و افغانستان را دولتها) علاقه دار ازین نقطه نظر سیاست تبتع و تعمق نمایند هیچ شبهه نیست که نقطه‌های ائتلاف و نظریه‌های فعلیه به تسویه نزدیک در الخصوص پیدا شود. والله اعلم بالصواب

مالک استقبال طبیعت و مزاج افغانستان موافق و مطابق است. دولت متفق ما اگر ازین طبیعت و فطرت طبیعی و خلقتی افغانان استفاده کند هیچ شبهه نیست که زیاده تر منفعت خواهد دید. و اگر خود بخود برینگو نه تکلیف شقت و اقدام درز و صرف نظر از ضررها و خسارتهای افغانستان خود دولت تکلیف کنند و نیز ضررها کلی خواهند دید که مدهشترین آن ضررها رفع شدن حجاب و حاجبی و در زیر تهلکه ماندن هندوستان است بمهاجات و انجذابات اجنبی. دیگر اینکه تا دولت دوست متفق ما - که در انوقت دوست و متفق ما نخواهد بود - برین تثبیت و اقدام خود موفق و کامیاب بیاید ملعونها از سرخ و هزارها نفوسش تلف خواهد شد، که مبادا که درین اثنا رقیب مترصد فرصت خدا منظرش بیشتر و بیشتر از و کامیاب و مستفید نشود !

ضروری بودن ریل
در افغانستان

در دنیا هیچ چیزی نیست که جامع المحسنات باشد . یعنی نمیتواند خوبیارا در بر داشته باشد و سراسر منفعت بوده هیچ مضرتى در و تصور نشود. هر چیز هم طرف مضرت و هم جهت منفعت را دارد. چون از نفع و ضرر ریل تا یک درجه بیان کردیم حالا لازم آمد که یکقدری از ضرورت و لزوم آن نیز بحث برانیم : چون ریل در نیوقت حاضر یکی از اسلحه مدهشترین دولتها و اسباب یگانه ترقی و توانگری و آبادی ملکها و ملتها میباشد از اینرو خطهای آهن ریلها را اگر عروق حیاتیه جسم یک دولت بگویم سزاست، و اگر شرائین ذاتیه وجود یک مملکت بخوانیم رواست

خابرها مختلفه عالم
(یک عرب بچه بها در )

معزز همعصرها ( پیسه اخبار ) از اخبار (سنٹرل نیوز ) روما نقلاً مینویسد که در جنگ سید سعید در میان اسیرانی که بدست ایطالیاتها افتاده بود یک عربی پسری نیز موجود بود که زخمی شده اسیر شده بود. این شیر پسر عربی نژاد در حالیکه در صف نخستین نبرد آزما یان عسکر اسلام تا بوقت مجروح شدن خود با تفنگی که بدست داشت بر کفار به دوام میورزید، تا آنکه آن


صفحه ۱۳ نمبر ۲۴

مبتلا ساخته است. درین وقت بر ترکی کار چنان سخت آمده است که اگر بجای او دیگر دولتی می بود زندگیش بنهایت حسرت بخاتمه میرسید. لیکن آفرین بر همت ترکی که با وجود اینهمه مشکلات لا تحمل هیچیک اثر یاس و بیمی بر آنها پیدا نشده است. اینهمه مشکلاتی که مذکور گردید کم نبود که دیگر یک امتحان خداوند نیز وارد آمد: حریقه های بیجا و خانمانسوزان را شنیده بودیم، درینجا زلزله با بنیاد برافکن شروع نمود. از خبرهای تلگراف رویتر انجنسی معلوم میشود که در ساحل جنوبی دریاچه (مرمره) که در مابین آبهای بوسفور، و داردنیل واقع شده است یک زلزله بسیار شدیدی بوقوع آمده است. تلگرافات تحت البحری داردنیل شکسته شده مرمت طلب میباشد، دهات و قریه جاتی که در ان نواحی بود و از استانبول دو نیم صد میل دور است بخسارتهای بسیار گرفتار آمده است. نفوس زیادی تلف شده است. در عین زمان حریق نیز بظهور آمده بسی خانوار را برباد خاک فنا نموده. زیرا در انتقامی زلزله یک لامپی در یک خانه غلطیده آتش گرفته است و بقدر سه صد خانه را خاکستر ساخته است، از یک تلگراف دیگر معلوم شده است که در تمام علاقه استانبول وادرنه و توپل زلزله بسیار شدیدی محسوس شده است که مرکز آن در دنیل بوده است. این زلزله بقدر نیم ساعت دوام ورزیده و بر چناق قلعه و کلیبوئی صدمه بسیار سختی وارد آورده است. ازین حادثه شدید چناق قلعه مسلمانان عالم را لازم است که با حکومت ترکی در مایای آن بیدردی نمایند.

ایران بعالم مسکرات
موزۀ معصرها (نیر اعظم) مینویسد که: برای ما نیز از طهران خط آمده است که حالت ایران بنهایت با یوسیت و نا امیدیست. نائب السلطنه حقیقت از عهده خود دست بردار شده به یوروپ رفته است و تمام ملک بیک حالت شورش و انتزاع میباشد وزرا مایوس اند.

❁
نقل از روزنامه حبل المتین
مطبعه کلکته (شماره ۹ سال ۲)
بعد از آنکه حادثه سرحدتی دولت علیه افغانستان و ایران را از شماره های ۱۸ و ۲۱ سراج الاخبار افغانیه نقل نموده است از طرف خود چنین مینویسد: اگر چه پیش امد غیر مترقبه سرحدی ایران دافغانستان

نو نهال عربی بلطف مهما توازی نظری محمد یک بزدل و ناپایدار نسبت باین کیفیت خود بجان نمود و از شدت آن از دنیا و مافیها بیخبر افتاد که یک سپاهی ایطالی او را بر دوش انداخته به اردوگاه رسانید. ابتدا دمی دستیاران همه پرداختند، مگر این دلاور پسر ده ساله تخمین میشود. از قرار گفته خودش چنان معلوم میشود که دیروز پدرش جام شهادت نوش کرده و امروز او با والده اش به انتقام پدر خود بجایگاه شهریک شده است.

موزۀ مصر (ملت) جنگار و: در دو سال است که افسران ترکی فوج افغانستانرا قواعد تعلیم میکنند. و حالا تمام افواج کابل قواعد ترکی را آموخته اند و بجز تجستی، اعلیحضرت امیر صاحب حکم فرموده اند که تمامی فوج افغان قواعد ترکی را بیاموزند. باز مینویسد که: یک افسر ترکی را از اخیران اعلیحضرت امیر صاحب میباشند ترقی داده اند و منصب جرنیلی باو عطا فرموده اند و به آن جنرال ترک حکم داده اند که کتابهای قواعد را برای تعلیم فوج افغانی تیار کنند.

❁
این روایتها سرا سر بی اصل و اساس است. تعلیم عسکری اساسات او ترک و جرمن و انگلیز و فرانس و غیره یک چیز است. او را اصول بسیج فرقی از همدیگر ندارند که آن هم عبارت از مغلوب ساختن دشمن و فتح و ظفر را حاصلکردن است. هر مملکت نسبت به وضعیت اراضی و نظر ملک سیاسی و اقتصادی خود نظامات و تعلیمات عسکری خود را و تشکیلات اردو های خود را وضع میکنند. افسران ترکی در ملازمت اعلیحضرت امیر صاحب وجود دستی ندارد، و لیکن خیلی بسیار ! افسر ترکی که موجود نباشد منصب جرنیلی چسان به او داده خواهد شد؟ همه افسران اردو های دولت افغانستان اسلام نشان استند تا بحال هیچ یک از افسران اجنبی در اردو های افغانستان مستخدم نشده است. افسران ترکی آیا بکدام زبان کتابهای قواعد و تعلیم فوج افغان تیار خواهند کرد؟ افغانها بزبان ترکی چه میدانند؟ کتابهای تعلیم و قواعد افواج افغانی از زمانهای بسیار یست که بزبان افغانی تنظیم و ترتیب یافته موجود است. و هر وقت بنا بر تجارب عصریه تعدیل و تصحیح شده است.

زلزله و اطراف قسطنطنیه
معزز همعصر ما (المشیر) مینویسد: چون امروزه روز بروز مصیبت هائیکه دولت عثمانیه به آن مبتلا شده است بیک نظر غور باین دیده شود گفته میشود که برای ترکی وقت بسیار نازک، و هنگام امتحان بسیار سختی پیش آمده است. از یکطرف چالبازیهای سیاسی حکومت های مخالف، از دیگر طرف خارجه او را بسیار مضطرب و پر هیجان نموده است. از طرفی سرحدی شورشهای داخلی و اختلافات انجمنهای محلی که دست و بازوی حکومت است آن دولت را بهزار گونه پریشانی


صفحه ۱۴
تا درجه بینا هو در جراید خارجہ وعوالم اسلامیت انداخت ولی
بعد الله موقع شناسی رجال طرفین خیالات مقصود اجانب را
عاطل و باطل گذارد، سابق هم نوشته حال حال هم مینویسیم
که ما کار بقصور رجال مترحمدی مدی نداریم خواه این تصور
از ایرانیان باشد یا از افغانان، چه مردمان
جابل خود خواه موقع ناشناس در هر قوم و هر
ملکت موجوده فرصت وقت می جویند. فقط
حرف ما این بوده است که امروزه روز
موقع اسلام باندازه نازک گردید
که مسلمانان را اجازه هیچگونه مناقشات
داخلی نید بد و هر گاه خدای ناخواسته
مسلمین امروز می هم باستہ ادوار
گذشته بجهالت و موقع ناشناسی پیرو
شوند دیر می نمیگذرد که این چند دولت
اسلامی هم که باقی مانده استقلال
خود را خواهند باخت .
مسلم است اگر عثما نے پامال
شود ایران پامال شده و اگر ایران
پامال شده و اگر ایران نماند
قطعی افغانستان هم نتواند ماند ، خواه
حفظه بیضه اسلام ، ارباب حل و عقد

نمبر ۲۴
ایر این و افغان است که نگذارند
که مناقشات سرحدی پیش آید و
اندک خام طمعی حد دادان کار
را بجائی کشاند که طرفین زیان
بینند.

بسیج مشالی برای تنبیه اسلامیان
بهتر از مناقشات سرحد عثمانی و ایرانی
نیست که در دوره عبد الحمید سرعه داران
ترکیه آغاز به پیش قد نے نہا ده
از ضعف طرف فایده خاسته کار
بجائی کشید که روس ها موقع یافته
وضع امروزه که مورث ند است
طرفین گردیده پیش ده گان
نمیرود که رجال عاقل دولتین بے
این مناقشه برده بتوانند خود
شان را بدون زبان بگذارند
در حقیقت نفع این مناقشه تمام عاید
بروسیان گردید خدا می نا خواسته اگر
مناقشات سرحدی بین ایران و افغان
هم پیش آید زبانش ماید بهانه
و نفعش راجع به بیگیری خواهد شد.

فاجعه ها پاریس
، بعد از نبر ۲۳
و تا میخواست که و رجواب تو میسر چیزی بگوید یکی لینا
یک در دو اضطرابی که و تلف آن ممکن نیست حس نموده
مانع سخن گفتنش گردید. یک رعشه بد میشه از سر تا پا
همه جا های وجودش فرا گرفت. با دستهای خود
قبور غه ها می خود را فشار دادن گرفت و از دهنش
بی اختیا را نه یک صدا می خفه کند شده که مشابه
بصدای بیچاره گانی که در قرون وسطا آنها را طها آنها را شکنجه
و عذاب میکردند بر آمد.

تو میسر چون اینحال را بدهید بحیرت بلکه بهشت
پرسید که :
— سبحان الله ! اینچه حال است؟ آیا
بیچاره را چه شد ؟
وینیو — اینجا لا زین پیش آمده که جناب
مادام حاطه است و حالا میخواهد که یک طفل بدنیا
بیارد. اما اگر راست بگویم ، این قفل هم باید
افتخار بند که در چه موقع و زمان خوبی بدنیا
قدم نهاده است !
فلو تیلد بیچاره بچار پا خودراکشان کشان


صفحه ۱۵ نمبر ۲۴

لذا رجال ایرانی و افغان را است که از خطایای سابقه مسلمانان عبرت گرفته خویشتن را اله جلب منافع دیگران قرار نه دهند و از پیش قدمی دو روزه خودشان مغرور نگردند که دانایان گفته اند که شاهنامه را آخر خوش است امروزه روز بزرگترین اسباب حفظ بقای استقلال سلاطین موجوده اسلام درین است که بهیچگونه دخالتی با جانب ندهند بلکه بر خود ترحم نموده استقلال خود تان را تضییع نسازند. علاوه بر این بدانند که مقتضیات سیاست این عهد تبدیل و تغییر در اوضاع قدیمه است اگر ایران و عثمانی امروزه برای تبدیل وضع سلطنت مبتلای با انقلابات گردیده از دفاعات سرحدی خودشان عاجز مانده اند چندان مورد شماتت شان نتوان قرار داد. چه انقلابات سیاسی در هر ملکت روی داده این پیش آمدها را در جلو داشته است و یقینا روزی هم اینگونه انقلابات در افغانستان پیش خواهد آمد

اگر بنا شد و همسایگان اسلامی مراعات برادری بنا بیند خویشتن را به محو و نابودی نزدیکتر ساخته اند، و ما از سیاست و کیاست اعلیحضرت پادشاه افغان امید واریم که نخواهند گذار و در ین موقع نازک که ارکان عوالم اسلامیت متزلزل گردیده این جزئیات مورث کدر و نقار طرفین واقع گردد؛ چه آنکه و لو موقتا هم بتوانند متلذذ شوند عاقبت صدمه آن بخودشان وارد تواند آمد، بهتر است که این رباعی را از یاد ندهیم :
ما پنج برادران که از یک پشتیم در پنجه روزگار پنج انگشتیم
چون فرد شویم در نظرها علیل چون جمع شویم بر دهن مشتیم

تا بستر خود رسانیده در آنجا به پیچ و تاب خوردن آغاز نهاد. تو میسر چون این حال زن بیچاره را دید دلش سوخته گفت: — این زن بد بخت را درینجا بحال بیکسی خودش گذاشتن و معاونت نکردن از شیمه عدالت و مروت دور است. همان یکدایه بیاورید تا میخواست که یکی از خفیه ما برای اجرا امر تو میسر حاضر شود بابا وینیو برآشفته گفت: آیا دایه گفتید؟ چه خوب تصادف است!

ذاتاً در خانه ما یک دایه بسیار مشهوری موجود است. همه طبقه اول خانه من در زیر اجاره اوست کرایه خود را هم بوقت و زمان معینش میدهد. تو میسر — چون چنین است، بروید او را از خواب برخیزانید و بیارید. وینیو — اگر صدای این تفنگچه که یک آن پیشتر فریاد کرده هم بخواب او خلل نرسانیده باشد بی خبر بودن او حکم خواهم کرد. اما یک جهت مشکلی دارد.
[ باقی دارد ]


صفحه ۱۴۰ نمبر ۱۴

ناموران زن جهانها
ما بعد از نمبر ۲۳
اگر چه یک چند کتاب تالیف کرده ولی نسخه های آنها موجود نیست.
آغریپینه — دختر جنرال (اغریپا) است که از جنرالهای مشهور (روما) میباشد. جنرال مذکور در خدمت ایمپراطور (آدغتوس) خدمتها و فتوحات بسیار بزرگی کرده است و نظر توجه و التفات مخصوص ایمپراطور مذکور را که از ایمپراطور های اول (روما) میباشد بسوی خود جلب نموده به دامادگی ایمپراطور سرفراز شده است. و از (پولیا) نام دختر پری پیکر ایمپراطور (آغاسینه) بدنیا آمده است. این دختر یکی از پری چهره گان عصر خود بود. و صاحبه اخلاق و ناموس یک مشهوره بود. و با (جرمانیقوس) نام جنرال بسیار مشهور و مقبولی ازدواج کرده و با شوهر خود بطرفهای (سوریه) برفت. در انجا (پیسون) نام والی فریفتهٔ حسن و جمال آغریپینه گردیده، و شوهرش را زهر خورانیده دفعةً هلاک گردانید. آغریپینه چند شوهر خود را سوختانده و خاکستر او را با خود برداشته به روما آمد و بر پیسون در محکمهٔ عدالت دعوا بر پا نمود. پیسون چون دید بمجازات شدید گرفتار میشود خود را خود هلاک نمود. ایمپراطور (تیبر) که بعد از جد و پدرش بر تخت روما نشسته بود بر اینقدر صیت و شهرت آغریپینه رشک برده او را بجزیرهٔ (پانداتاری) نفی و اخراج نمود و در انجا در سنهٔ (۳۳) میلادی از گرسنگی هلاک اش ساخت. ازو یک پسر و یک دختر باقی ماند که در ذیل ذکر می شود.
آغریپینه — دختر آغریپینه سالفة الذکر است که از صلب جنرال (جرمانیقوس) بدنیا آمده
[ باقی دارد ]

بسعی و اهتمام الحاج عبد الخالق پسر فیروز مهتمم چاپخانه دارالسلطنته کابل
بقلم میرزا محمد جعفر قندهاری

علم ثروت ملل
ما بعد از نمبر ۲۳
دوم مردمانی اند که عملیات صناعیه را در عهده گرفته اند که اینها صفت سرمایه داران و بکار اندازان و عمله و مزدور آنها را استخدام کنندگان میباشد.
سوم صفت عمله و مزدور کاران میباشد. پس همه اشخاصی که اجرای اعمال میکنند ازین سه حال و صفت بر می نمی باشند. و گاهی هر دو و یا هر سه صفت در یک آدم نیز جمع میشود. مثلاً یک معماری که هم مهندس باشد هم خشت مال یا سنگ تراش.

فصل پنجم
قاعدۀ آزادئ اعمال
( آزادی اعمال ) یا قاعده اساسیه ( علم ثروت ) میباشد مقصد ازین قاعده این است که هر کس هر صفتی را که آنرا بخود کند و مترجح بداند آنرا کار کرده بتواند، و در هر راهی که اختیار بکند کوشش ورزیده بتواند، و بشرطیکه سود و زیانش بخودش راجع باشد هر قیمتی که بر محصولات خود بنهد بتواند. و این معمولاً است که محصولات خود را در داخل و خارج مملکت بهر صورتیکه خیر خود را بداند و سودمند بشهر و مبادله بتواند.
[ باقی دارد ]

همه مقاله ما ئیکه دستخط ندارد از طرف سر محرر تحریر یافته
مدیر و سر محرر سراج الاخبار افغانیست


[BLANK PAGE]


صحیفه (۱)
سال اول

نگران
ايتيك آقاسی ملکی حضور ا م ا حضرت همایونی
على احمد

قيمت ساليانه
در دارالسلطنة کابل ۸ روپیه کابلی
در اطراف داخله مملک
با اخراجات ذاك ١٤ روپیه کابلی
در خارج مملکت
با اخراجات ذاك ده روپیه انگلیزی
بهر پانزده روز یکبار نشر میشود
تاریخ عربی ۱۵ شوال المکرم ۱۳۳۰

سراج الاخبار افغانیه
١٣٢٩

مدير و محرر
محمود طرزی

الاداره
در ماشینخانه دارالسلطنة (کابل)
همه امورات تحریریه به اداره متعلقه است
بنام مدیر فرستاده میشود
قيمت يك نسخه آن يك پول کابلی است
تاریخ انگریزی ۲۷ ستمبر
تاریخ شمسی ۱ میزان ۱۲۹۱

درین اخبار از حوادث داخلیه وخارجیه و بسی مقالات مفیده درج میشود

پادشاه خود مختار دولت علیه افغانستان اعلیحضرت سراج الملة والدین امیر حبیب الله خان


شماره ۱ ۲

عرض

بسایه معارف پیرایه اعلیحضرت ( سراج الملة والدین ) بادشاه خود مختار دولت علیهٔ مستقلهٔ أفغانستان أمير ابن الامير ابن الأمير ( أمير حبیب الله خان ) أبقاء الله دولته الى آخر الدوران مطبعهٔ تیپوگرافی دار السلطنةٔ كابل باحسن وجوه اکمال یافته این است که نامهٔ گرامی (سراج الاخبار افغانیه ) نسخهٔ شمارهٔ یکم سال دوم خود را دران مطبعهٔ عالی به این رونق و جمال زیور طبعیه در بازار عرفان نثار عالم مطبوعات جلوه پیرا ساخت. ونیز نور على نور گفته صحيفة نخستین خود را با تصویر زینگوگرافی ذات مراحم صفات اعلیحضرت بادشاه مقدس محبوب القلوب خويش تزئين عزت و شرافت بخشید اگر بعضی خورده گیران ( سراج الاخبار افغانیه ) را اخبار نخستین افغانیه ندانند چون این نسخه او را ببینند سخن خود را باید واپس بگیرند زیرا اینچنین اخبار بيشك نخستين اخبار است که محصول عصر معالی حصر اعليحضرت ( سراج الملة والدین ) است وبس !

زنده بادا بادشاه معرفت پرور که او حامی علم است و عرفان عاقل است و نکته دان
بهر ملك وملت خود نشر عرفان میکند زنده بادا شاد بادا بادشاه مهربان

آمین .

آغاز سال دوم سراج الاخبا را فغانیه

ذات اقدس خالق یگانه بیمتای خود را ثنا میگوئیم، و برروان پاك رهبر و پیشوای برحق خود (محمد مصطفى عليه الصلوة والسلام) درود بیپایان میفرستیم، و ارواح مقدسهٔ آل و اصحاب و پاکان دین خود را تعظیم و تقدیس مینمائیم، و دوعای طول عمر و دوام عافیت پادشاه معظم مقدس خودمانرا ورد زبان صداقت کرده بعرض مقصد میپردازیم: مليون مليون شكر، مليار مليار ثنا بذات اقدس بیمنا که ما را بر دوام این گرامی نامه وطنية (سراج الاخبار الافغانیه) توفیق کرامت فرمود که سال اول آنرا به انجام رسانیده با این نسخه خود شماره اول سال دوم آنرا با این ترقیات موجوده منظر مطالعه قارئین کرام خود بمعرض عرض میرسانیم. «کاسنی اگر تلخت از بوستان است» گفته اند. سراج الاخبار افغانیه نیز اگر خوبست اگر بد اخبار وطنی افغانست. و چنانچه هر چیز وطن شیرین و گوارا میباشد با وجود نواقصی که دارد (سراج الاخبار افغانیه) نیز بحمدالله تعالی در نظر ارباب

نظر و هموطنان عزیز وطنپرور خود يك موقع عظيم رغبت و توجه را حاصل کرده است روی سخن ما بعضی با کسانیکه غیرت ملی و حب وطنی را پی نبرده اند نیست. زیرا آنچنان اشخاص چنانچه هیچ چیز وطن را نمی پسندند و تنها منافع شخصی خود را می اندیشند البته که اخبار آنرا نیز نخواهند پسندید و رد خواهند کرد. حتی اخبار را يك چيز مضر و نابکاری نیز پنداشته محو آنرا آرزو میکنند. ولی ما هزار بار بخدای خود شکر میکنیم که بما ملت افغان چنان يك پادشاه عادل عاقل نکته دان، و پدر شفیق خیراندیش مهربان مانند ذات شوكت سمات اعلیحضرت (سراج الملة والدین امیر حبیب الله خان) اید الله دولته بالنصر والفوز وعلو الشان عطا فرموده که فکر رسا و عقل پابرجا همه نكات باريك ترقى و تعالى وطن و ملت شاهانهٔ شانرا مو بمو در زیر نظر غور و تدقیق داشته اند. و از هر گونه اجراآت نافع و مفیدی که ادنا سود و خیری بدولت و ملت شان برساند دریغ عاطفت نمیفرمایند. و ازین است که اخبار را يك چيز نافع و سود مندی


الحيفة ٥ شماره ۱

اصلاحات تعمیر یه در باغ شاهی جلال اباد

باغ شاهی یکی از باغهای ارم مثال بیهمالیست که از بناهای عصر فرخنده کی حصر خاقان مغفور جنت مکین اعليحضرت ( ضياء الملة والدين أمير عبد الرحمن خان ) طاب مثواه میباشد . اگرچه از صدد بحث ما خارج است ، ولی چون در سال گذشته بعضی اصلاحات تعمیریه مهمه دران اجرا شده و يك كول مصنوعی بسیار بدیع الخلقتی در آن حفر و انشا گردیده تذکار آن را از وظایف تاریخچه خود شمردیم .
چنانچه در نفس قصر پرشکوه وسط باغ بعضی تغییرات وتزئينات بسيار بدامی بکار برده شده در آخر جهت شرقی باغ نيز يك كول مصنوعی بسیار بطبیعی نزدیکی ساخته شده است که اطراف آن با نباتات و شجيرات بگولها مناسب تزئین یافته ، و دو جزیره بسیار ظریف و لطیفی در كول موجود است که با پلهای بسیار خوشنمای زینت ادایی مزین شده . والحاصل اگر در کدام شب جشن پر چراغان رنگارنگی بقدر يك چند دقیقه در يك كشتی در میان اين كول يك جولانی اجرا کنید هیچ شبهه نیست که خود را مستغرق بلجهٔ دریای حیرت دیده در یک عالمی دیگیری فرض خواهید کرد !

نهر سراج قندهار

یکی از آثار عظیمه عصر سراحیه حفريات نهر بسیار جسيم (نهر سراج قندهار) است که از نتایج مستحسنهٔ سفر خیریت اثر همایونیست که در سنه ۱۳۲۵ تمام ممالک محروسه شاهانه را دور و سیاحت فرمودند. و در هر ولایت و هر مملکت که قدوم میمنت لزوم موکب همایونی رسيد يك أثر عمران، ويك علامة ترقى نشانی بیادگار نهادند. نهر سراج نیز از همان نشانه های سعادت و عمرانست که از نهر ( هلمند ) برای اسقا و اروا نمودن أراضي خالية غير مزروع زراعت صالح حفر شدن اثر الاراده فرموده اند. انشاء الله تفصيلات آنرا در آینده سر مقالهٔ مفتخرهٔ اخبار خود خواهیم نمود. در نجا چون در سال گذشته تمام گرمی و فعالیت در انشا آن عملیه آن دوام ورزیده شده به مینقدر تذکار اکتفا نموده شد .

(سراج العمارات) نسبت بجسامت و عظمتی که دارد در مدت بسیار کمی بوجود آمده است . حالا آنکه بعضی عمارات عالی بادشاهی که به بزرگی و جسامت قریب آنست که بهشت و نه سال به انجام نرسیده است . این از انست که سراج العمارات جلال آباد بمهندسی معماری ذات اعليحضرت همایونی ساخته شده، و مهندسی آنگونه عمارات دیر تمام را مهندسان دل ناسوز أجنبي تخته مشق تجربه های خود کرده بودند. ( کس نخارد پشت من، جز ناخن و انگشت من)

قلعة السراج لغمان

در شماره (۱۳) اخبار ما احوال مفصل ( قلعة السراج لمقان ) مندرج است . درینجا اینقدر میگوئیم که در سال گذشته که اخبار ما تاریخچه انرا مینویسد همه امورات انشائيه وتفريشية آن اكمال و اتمام یافته است . این بنای معظم محتشم نیز یکی از انشا آت بسیار فاخرهٔ عصر معالی حصر شاهانه شمرده میشود . غیر از محسنات تعمیریه آن از نقطه نظر حرکات عسکریه نیز اهمیت عظيمه را حائز است . چنانچه ( سراج الامصار ) در جهت شمالی ايالت قطعهٔ کابل زمين يك مركز عسکری بسیار مستحکم منتظم میباشد ( قلعة السراج) لمقان نیز در جهت شرق شمالی يك موقع عسكرى بسیار مهمی شمرده میشود که همه دره ها و گذرگاههای مهمه آنسمت را در زیر ترصد و ترقب گرفته است .

کیفیت افتتاح این عملیات بسیار مبارک نیز در شماره (۹) اخبار ما مندرج است . تمام سال گذشته در حفریات و عملیات آن کار شده . در خوبی و فواید آن بحث و بیان کردن را زاید می بینیم. کدام کس حکم خواهد کرد که بی آبی از با آبی بهتر است؛ و یا آنکه تشنه کی از سیرابی خوش تر است ؟


شماره ۱۰

شماره (۲) سال (۱) سراج الاخبار افغانیه مندرج است . این پل آهنین فواید قرین اسامی و خط اتصالیه دارالسلطنه را با حدود شمال ترکستان زمین افغانی از يك راه بسیار قریب الوصول تأمین و تهیه میکنند که تنها همین نکته در اهمیت فوق العاده آن يك دليل روشن بزرگی شمرده میشود . پل آهنین دیگر بر شهر ( غوربند ) که سرك دار السلطنه را به (سراج الامصار) جبل السراج ارتباط داده است ، اگرچه در عظمت و جسامت (پل درنته) يك شگوه و هیبت بینظیری دارد ، و یکی از آثار عظیمه و ترقی عصر سراجیه شمرده میشود ، ولی این دو پل آهنین مذکور نیز در اهمیت موقع از ان پس نمیماند ، و چنانچه پل درنته ایالت لغمان زمین و قطعهٔ کافرستان مسمی به (نورستان) را بولایت جلال آباد ارتباط داده و بسی منافع سیاسی و اقتصادی بدولت متبوعهٔ ما رسانیده است ، پل ( سراج کلبهار ) و ( پل حتك ) نیز ایالت (کابل) و (کوه دامن) زمین را با ایالت جسیمهٔ (کوهستان) و (پنجشیر) ارتباط داده خطوط مواصلهٔ سمت شمالی را در زیر امنیت گرفته است .

سراج الامصار
(سراج الامصار) كه يك قلعهٔ مستحکمهٔ جنگی جسیمی در يك موقع بسیار مهمی واقع شده یکی از آثار انشائیهٔ علیهٔ عصر بالحصر سراجیه میباشد که چون قبل از انتشار اخبار ما به تأسیس و بنیاد رسیده در نجا موضوع بحث ما نمیشود وانشاء الله در آینده سرنامهٔ مقال خود خواهیم کرد ، اما در نجا انقدر گفته میتوانیم که در سال مذکور در تعمیرات متممهٔ آن دوام ورزیده شده است . (سراج الامصار) در (جبل السراج) نام موضع (کوه دامن) مبنی شده است که در اوایل موضع مذکور بنام (پروان) زبانزد بود . موضع مذکور از کابل تقریباً ۶۰ ساعت بسوی شمال بعد مسافه دارد .

در يك موقع بسیار معتنا بهای عجیب و غریبی مبنی شده است . سه دره و گذرگاه بسیار مهمی که بسوی شمال یعنی ایالت ترکستان میرود این مستحکمه هر سه درهٔ مذکوره را در زیر حفاظت و امنیت میگیرد . علی الخصوص كه فابريك يعنى ( كارخانهٔ برقی ) نیز بر یکی ازین دره ها که متصل (سراج الامصار) است مبنی شده است که تفصیلات آن بعد ازین ذکر میشود . منظره های طبیعی کهارها ، و دره ها ، و وادیها ، و آبشارها ، و جویبارها ، و میوه زارها و کشتزارهای این موضع لطافت موقع که ( سراج الامصار ) دران بنا یافته حقیقتاً خیلی دلکشائی و دلربائی دارد .

سراج العمارات
(سراج العمارات) در ولایت (جلال آباد) است که قبل از دو سال اساس آن بنا نهاده شده ، و در سال گذشته در تمام اعزاز و اجلال به انجام رسیده است . این بنا یکی از بناهای بسیار با عظمت و شکوه عالی خیلی دلربائیست که اگر مدار زینت و سر فرازی يك شهر بزرگی شمرده شود جا دارد . (سراج العمارات) يك بنائیست که ذات اعلیحضرت همایونی بنفس نفیس شاهانهٔ خود نقشه و پلان آنرا حاضر کرده بر معمارهای خود افغانستان بزیر نظارت شاهانهٔ خود شان اعمار و انشا فرموده اند . و اینهم از خارقه های معماریه این بنای با شوکت و شانست که بظرف چهل روزه يك مدتی این بنای با اینهمه عظمت و جسامت تا بجد پوشش از زمین بالا بر آمده است . این عمارات محتشم يك دايرهٔ بسیار جسیم سلطنتی است که هم دایرهٔ دربار عام و هم دوایر دربار خاص ، و هم دالانهای بسیار واسع و فراخ بزرگ ، و هم او تاقها و آپارتمان های خصوصی و باقی همه لوازمات قصرهای پادشاهی را جامع میباشد . امور تفریشیه و تزئینیهٔ (سراج الامصار) آن نیز به أحسن وجوه تکمیل شده است .


شماره ۱
حیفه ۳

برای ملت و وطن شاهانه شان دیدند که طبع و نشر آنرا اجازه فرمودند. همین شرف و افتخار برای سراج الاخبار کافى ديده ميشود. چه جایی که مدیر و سر محرر عاجز آن گاهی تحریراً و گاهی شفاهاً مظهر عواطفات تحسینیه و دوعائیه اعلحضرت متبوع مقدس معظم و بادشاه محبوب القلوب عرفان شیم خود نیز گردیده باشد. آیا ازین سعادت برتر ، و ازین نعمت عظیمتر برای این عبد احقر بانك برابر كدام چیز تصور خواهد شد ؟ این گرامی نامه وطنی در ظرف این یکسالی که به نشریات آغاز کرده هر چه که گفته از بهبود وطن گفته و هر چه که نوشته در مدافعه وطن نوشته ، مانند نحل عسل از هر گلشن و هر چمن خلاصهٔ مواد عطریهٔ علوم و آداب نافعهٔ مفیده را جمع کرده شهد معلومات و باخبریها را على قدر الامکان بر اذهان مطالعین کرام خود عرض نموده، و بقدر استطاعت عاجزانه و اقتدار مورانه خود هر انچه سعی و کوشش قلمیه که در وسعت بود بکار برده، تا اینکه در زیر حمایهٔ عرفان آیهٔ شهریار هوشیار بیدار عدالت و مرحمت شعار مقدس خود سال اول خود را به انجام رسانیده بکمال شوق و تمام ذوق بسال دوم خود به این صورت ترقی امروزه روز خود قدم نهاده است. ( سراج الاخبار افغانیه ) با تمام موجودیت هستی خود یعنی با هر حرف، وهی کلمه وهی جمله ، وهی عبارات ، وهی سطر ، وهی صحیفه ، وهم ورق ، و هر عدد، خود از الطاف مراحم اوصاف ذات اعلحضرت حامی اعظم و اکرم خود عرض تشکرات بلا نهایات و تقدیم تحمیدات و تحیات پی غایات مینماید. و از صمیم روح، واخلاص قلب ، و صداقت وجدان اعتلای قوت وعلو شان دولت متبوعهٔ مقدسهٔ خودرا ، و محافظت و نگهبانی و سعادتهای مادی و معنوی وطن و ملت مقدسهٔ خود را که در وقت حاضر امیدگاه و استادجای بسیار قوی و متین عموم مسلمانان قطعهٔ آسیا شمرده میشود از بار گاه بر کبریای ذات اقدس الله عظیم الشان نیاز و استرحام مینماید و در بارهٔ خود توفیقات و هدایات صمدانی آن ذات اقدس احدث جل و علا را تضرع و مناجات میکند تا با آن توفیق و هدایت خدمات نافع بوطن مقدس خود بجا آرد. و من الله التوفیق .

تاریخچه یکساله سراج الاخبار افغانیه
تاریخچه داخلی

حال اخبار ما از پانزدهم شوال سنهٔ ۱۳۲۹ تا به غرهٔ شوال سنهٔ ۱۳۳۰ اعتبار میشود. لهذا خواستیم که خلاصهٔ تاریخچه وقوعاتی که در ظرف اینمدت در داخل مملکت بروی کار آمده درج صحایف افتخار نمائیم. از انجا که توجهات جهاندرجات اعلیحضرت همایونی دایماً در پی ترقی و اعمار بلاد و مصارف شاهانه شان مصروف است از ابتدای جلوس میامن مأتوس شاهانه در هر سال بنی آثار عمران و ترقیات نمایانی بروی کار آمده است که ما از همهٔ آنها در نجا بحث و بیان نکرده تنها از بعضی آثار همین سال گذشته که اخبار ما در ان جاری شده است بصورت اجمال بیان میکنیم : ترقیات و انشا آت

( راهها و پلها )

بعضی طبایع چنانچه بالطبع مایل خرابی و طرفدار ابتری و پراکنده گی میباشد بعکس آن بعضی طبایع طبعاً بسوی آبادی و انتظام مایل و شایق می افتد. ذات اعلیحضرت بادشاه معظم ما طبعاً مایل اعمار و انتظام مملکت شاهانه شان میباشند. و ازین است که مسئلهٔ تعمیرات و انشا آت را خیلی اهمیت میدهند. در ینسال فرخنده فال گذشته چنانچه بعضی سرکهای جدید نو بکشیدن آغاز نهاده سرکهای موجوده نیز تعمیر و دستکاری شده است. مهمترین این سرکهای سال مذکور سرك ( جبل السراج) ، و (سراج الامصار ) تابه ( پل سراج گلبهار ) است كه يك شعبهٔ نو این سرك كه بسوی قصبۀ ( استالف ) میرود نيز درين نزدیکیها به انجام رسیده است. در سرك ( غزنین ) و سرك ( اهو گرد) نیز در سال موصوف کار شده است . از انشا آت مهمهٔ سال فرخنده فال گذشته یکی ( پل سراج گلبهار ) است که بر نهر نیلاب بسته شده و تفصیلات آن در .


صفحه ٦ شماره ۱

بند سراج غزنین
یکی از معظمات امور اینعصر تعالى حصر سراجیه شمرده میشود . اهالی غزنین از سبب کم آبی از زراعت خیلی بی بهره بودند . وقتکه ذات اعلیحضرت بادشاهی بدورهٔ سیاحت ممالک شاهانه در غزنین تشریف فرمای سعادت شدند این احتیاج اهالی جلب نظر دقت شاهانه شانرا نموده در يك موضع مناسب و مساعدی در میرای فوقانی شهر غزنین انشا شدن يك بند بسیار عظیمی را اراده و فرمان فرمودند که انشاء الله از تفصیلات آن در شماره های آینده خود بحث و بیان خواهیم راند. این بند به اصول و قواعد جدید از قرار فن معماری انشأ میشود . آب دره درین حوضهٔ بند جمع می آید . برای جریان آن سه درجه گذاشته شده . اول در وقتی که آب دره وافر باشد دهنهٔ میرای بزرگ آن باز میشود . و چون کمتر شود دهنهٔ دوم و سوم آن باز شده دایماً بمقدار کفایت آب جریان داشته میباشد که به اینصورت احتیاج کم آبی اهالی رفع شده بهزار ها هزار جریب زمین خالی را ازراعت مانند چمنستان ارم سبز و شاداب میگرداند . چون ارسال یکمال بری در تعمیرات انشائیه . و تدارکات جلب نمودن آلات و ادوات لازمهٔ آن جد و جهد بلیغ بکار برده شده است بهمینقدر تذکار آن لزوم دیده شد . مأمور این کار فواید آثار جناب مستر (ملی) انگلیزیست که برای اینگونه امورات در دولت علیهٔ خداداد افغانستان مستخدم میباشد.

قصر دلکشا
یکی از عمارات بسیار عالی و باشکوهی که موجب افتخار و زینت بیشمار پایتخت سلطنت سفیه شمرده میشود همانا قصر بمقصور مهابت نمای ( دلکشا ) است که در مواجههٔ (برج شمال) در بیرون قلعهٔ ارگ مبارکه در جهت شرق شمالی بنا یافته است . اگرچه تذکار آن از صدد بحث تاریخچهٔ سال سراج الاخبار افغانیه سراسر خارج افتاده است . زیرا به عملیات انشائیهٔ عمارت مذکور از چند سالست که مباشرت شده است . ولی چون در سال گذشته همهٔ انشاات تعمیریهٔ آن به انجام رسیده و امسال انشاء الله فروعات تزئینيه و تفريشيهٔ آن اکمال میشود بهمینقدر تذکار آن لزوم دیده شد امید است که در اقرب اوقات از رسم افتتاح آن عمارت جسیمهٔ پادشاهانه بعرض معلومات بپردازیم .

برج ساعت
در مواجههٔ قصر عالى دلکشا برج بسیار خوشنمای نظر ربای ساعت بناشده است . تعریفات و توصیفات آن در نمبر ( سراج الاخبار افغانیه ) سبقت نموده است که اینهم یکی از اثرهای مهمهٔ سال اول ما میباشد .

آب پیمان
آوردن آب خوشگوار بنارا بکابل چنانچه در شماره های سال اول ما گزارش سبقت نموده نیز یکی از آثار حیات نثار اينهمه و فرخنده گی حضر شمرده میشود . از پارسال تا امسال در عملیات مهمهٔ این عمل پر خیر و صواب سعی و کوشش بلیغی بعمل آمده است که درین روز ها تمدید نلهای آهنین و ساختن مخزنهای آب آن مباشرت شده است .

بعضی تعمیرات دیگر
(۱) — یکی از عمارات بسیار خوشنما و بازینتی که در نیمسال فرخنده فال به انجام رسیده (عین العمارات) نامیدائرهٔ نشیمنگاه شهزادهٔ مکرم جناب ( عین الدوله امان الله خان ) است که در جهة غرب شمالی ( استور ) مبارک مبنی شده است .
(۲) — عکاسخانهٔ بسیار منتظم عالی ایست که محض بنا بريك واردات یتیمخانه در نزدیکی ارگ مبارک در جهت جنب نهر برای هر شخصی که گرفتن عکس خود را آرزو کند ساخته شده است .
(۳) — در ( تموز باغ ) که برای نشیمنگاه سیفیهٔ ذات عالیه صفات ( علیا حضرت سراج الخواتین ) صاحبهٔ معظمه تخصیص فرموده شده است نیز بعضی ابنیه انشا گردیده است .
(٤) — يك بازار مکملی جدید بر کنار شهر مجاز و کلاه شاهی نیز جدید ساخته شده است .

دیگر بعضی آثار مفیده و مدنیه
(۱) — از آثار بسیار مهمه که در سال نخستین ما بظهور آمده است شیوع یافتن خود نامهٔ گرامی ( سراج الاخبار افغانیه ) میباشد که مبدأ سال اول او را تشکیل میدهد .
(۲) — دیگر چیزیکه شایان افتخار است تأمین شدن ساختن بارود کارخانهٔ جدید است که امتحانهای متعدد از ان گرفته


صحیفه ۷
شماره ۱۰

شده بر استحصال آن خاطر جمعی کامل حاصل آمده است . كذلك اصلاح پتاقی، و دیگر بعضی آلات ناریه بوقوع آمده است .

(۳) - صنعت گرفتن آب چیچک از گوساله در شفاخانهٔ ملکی تعلیم و تعمیم یافته مسئلهٔ خال زدن اطفال مملکت تأمین شده است .

(۴) - مدرسهٔ زینگوگرافی در باب بسر رسانیدن شاگردان و اکمال نمودن قلیشه ها تمام سال کوشش ورزیده، و نیز در باب تدارکات توسیع مطبعهٔ سرکاری و آوردن حروفات طیب و جلب مرتبین و تعلیم حروف چینی در تمام سال اقدامات مجدانه بکار برده شده این است که نامهٔ گرامی (سراج الاخبار افغانیه) بسایهٔ توجهات عرفان آیات همایونی ازان مطبعهٔ عالیه به این شکل و قیافت امروزینه خود بنظر قارئین کرام جلوه گر میگردد .

(۵) - یکی از آثار بسیار برگزیدهٔ عصر ترقی حصر اعلحضرت پادشاه عرفان پرور ما تأسیس یافتن چایخانهٔ خصوصی (مطبعهٔ عنایت) است که از طرف عالی شهزادهٔ معظم حضرت (معین السلطنه عنایت الله خان) به يك ذوق و هوس محبت علم و فن بنیاد گردیده است . اگرچه در آغاز کار محض برای ملکه و مهارت پیدا کردن فنونهای عملهٔ مطبعه در ماشین چاپ، و مرتبی یعنی حرف چینی يك مطبعهٔ كوچك و مقدار کمی از حروفات تدارك شده بود ولی از قرار مسموعات موثوقه که شنیده ایم چنان معلوم میشود که ذات عالی انخی شهزادهٔ معظم خیال دارند كه يك ماشین مکمل و حروفات بسیاری جلب نموده (مطبعهٔ عنایت) را بيك درخشانی و ترقی نمایانی ایصال نمایند .

(۶) - سکه های رایج دولتی نیز در سال مذکور اصلاح یافته و قالبهای نو فولادی آن حک شده حسن و زینت بدیعی پیدا کرده است .

(۷) - یکی از مؤسسات مهمهٔ سال گذشته تشکیل و یافتن شرکت عرابهٔ موتر، و رسیدن عرابه های آنست که محسنات اینگونه شرکتها آزادهٔ تعریف و بیانست . انشاء الله در شماره های آینده تفصیلات این شرکت را سر مقالهٔ فخر و مباهات خواهیم نمود .

(۸) - برای تکثیر واردات یعنی درآمد (یتیم خانه) و مکتب آن تشبثات بسیار نافعی اجرا شده است . چنانچه حاصلاتی که از عکاسخانهٔ ذات اعلحضرت پادشاهی بعمل می آید برای یتیمخانه مقرر گردیده است بعضی اقدامات دیگر نیز مانند حاصلات صافیهٔ شرکت عصریه جن حضوری، و تماشای جمناستيك و غیره نیز بکار برده شده است . نظامنامهٔ مکتب آن نیز ترتیب و تنظیم یافته است .

(۹) - مهمترین و عظیمترین مؤسسات عصر فرخنده کی عصر سراحیه تدارکات حاضر ساختن يك كارخانه بزرگ حاصل کردن قوت الكتريك است که در سراج الامصار قلعة السراج بوجود می آید . پادشاه حکیم دانشمند مقدس ما از قوای طبیعیهٔ مملکت شاهانه شان که حضرت خالق عظیم الشان در يك مقياس واسعی بخاک افغانستان عطا و احسان فرموده فایده برداشتن را به مطلب نزدیک تر یافتند . از آب در نشیب وافری که از درهٔ (سیاه اولنگ) از متصل جبل السراج میگذرد بقرار حسابی که بعمل آمده بقوت (۱۵۰۰) اسب يك قوت عظیمهٔ الكتريك حاصل میشود که با این قوت غیر از تحريك ماشین خانه های کابل را بقوت الكتريك مقدار بسیار وافر قوت برای تنویرات دارالسلطنه و سراج الامصار، و دیگر کار خانه هایی که سر از نو ساخته شود فضله بدست میماند . الحق که این تشبث یکی از اقدامات عظیمه شمرده میشود که موجب يك حيات تازهٔ صنایع و تجارت دولت خداداد میگردد . در سال گذشته بکمال گرمی در باب حاضر ساختن نقشه ها، و پلانها و تدارك کردن آلات و ادوات لازمهٔ آنها کوشش ورزیده شده است .

(۱۰) - کارخانهٔ جسیمهٔ پشمینه باقی نیز تمام سال گذشته را به اکمال انشاآت تعمیریهٔ خود پرداخته در وقت حاضر بعضی کارهای متفرقهٔ آن باقی مانده که آنهم روز بروز در اکمال شده است .

(۱۱) - یکی از آثار عظیمهٔ عصر سراحیه تحدید یافتن خطوط تلفون است در ممالک شاهانه شان . اگرچه ولایتهای مهمهٔ جلال آباد و لغمان دو سال قبل ازین بادار السلطنهٔ کابل بواسطة تلفون ارتباط یافته ولی در سال گذشته سراج الامصار جبل السراج نیز بادار السلطنه به تلفون مربوط شده است .

سال سیاسی داخلی

از واقعات عمدهٔ مهمه که درینسال گذشته رخ داده است بغی و عصیان طوایف مردم منگل و احمدزائی، بود که سبب یگانهٔ عصیان مذکور از عدم ارادهٔ حاکمان آن سمت پیش آمده است مکدر ترین ایام سال وقوع همین وقوعه است، جان مکدر نباشد؟ اقوام مسلمان يك وطن كه نژاد و دین و ملت و تابعیت و زبان و غیره جزو همدیگر شمرده میشوند دفعةً به اغوای شیطان لعین بر بغاوت و سرکشی اقدام نمودند که از دیدن اینچنین يك حال ناگواری که موجب خسر الدین والدنیا شدن يك گروه ملت خود ماست مکدر و متأثر نشدن ممکن نیست . ذات اعلیحضرت پادشاه شفیق معظم مرحمت پرور ما در اول امر به تید و نصیحت، بعد از ان به تهدید و تکدیر، آخر الامر به استعمال سلاح،


صحیفه ۸ شماره ۱

و در عین زمان باز برفق و ملایمت آن گم گشته گان راه راست را براه آوردند. جنرال محمد نادر خان را که جنرال حضور و کارشناسی بود و مظهر اعتماد وعواطف شاهانه بود با يك غند از عساکر منتظم شاهانه به اختیارات نامه به آنسو سوق و کسیل فرمودند. جنرال مشار الیه همه گونه تدابیر سیاسی عسکری خود را بکار برده و اصلاحات لازمه را در انسمت اجرا نموده از قراری که شنیده میشود گویا درینروزها عودت میکنند. غیر از همین غایله مشکل پر انکل دیگر چیز مکدری در داخل ملك ظهور نه نموده وبسایهٔ عد التوائیهٔ شاهانه در همه ممالک محروسهٔ المسالك افغانیه تمام سال بشمال أمن و آسایش و صحت عامه مرور نموده است. با دولتهای همسایه و همجوار خود دولت متبوعهٔ مقدسهٔ ما بقرار سابق فی غابله بسر آورده است. علی الخصوص با دولت دوست و متفق خود یعنی دولت معظمهٔ بریتانیا نیز به احسن سلوک از جانبین رفتار شده. تنها در سرحد سیستان با دولت علیه ایران بنا بر تجاوزات حقوق شکنانه بعضی خانهای خود سر تبعهٔ دولت علیه ایران کمتری منازعات پیش آمده آنهم بحمد الله به أحسن وجوه بر طرف گردیده است.

با دولت علیه عثمانیه بمناسبت یکدواعانه که در باب حریقزدگان استانبول و بازمانده گان شهدا و مجروحین طرابلس غرب بوقوع آمد مخابرات و مکاتبات دوستانه و ودادکارانه در ما بین این دو دولت علیه اسلامیه احداث گردیده فوائد عظیمه بعالم اسلامی رسانید. در حالتی که از عمرها این دو دولت اسلام با یکدیگرشان به سلامی داشتند و به کلامی این غداری وعصابی پر قصابی ایتالیا نها موجب ایقاض و انتباه عظیم مسلمانان گردیده بر همدیگر خود يك صدای کردند و به اطراف خوديك نظری انداختند. به همدردی و دستیگری و اتحاد خود شانرا مجبور دیدند. مقصد از اتحاد و همدردی این نیست که اردوهای پر طوب و تفنگ خودشانرا بمعاونت بکدیگر سوق نمائید کی بلکه تنها بدر دهمدیگر خود متألم شدن، از احوال همدیگر خود پرسیدن، بهر جود موجود یکه دست شان بر سد همدیگر شارا دستیگری کردن چنان نتایج عظیمهٔ اسلامی را در بردارد که محسنات آنرا ارباب نظر میدانند. سبب یگانه این انتباه اسلام ایتالیاست

( عدو شود سبب خیر اگر خدا خواهد )

تاریخچهٔ سیاسیهٔ خارجیه

( دولت علیه عثمانیه ومحاربهٔ طرابلس غرب )
مهمترین واقعات و حوادثاتی که در ظرف سال اول (سراج الاخبار افغانیه) بظهور پیوسته همانا محاربهٔ طرابلس غرب است دولت ایتالیا که یکی از دول معظمهٔ اوروپا و يك رکنی از ارکان

اتفاق مثل میباشد از بسیار وقتهاست که ضبط و استیلای طرابلس غرب را در زیر نظر داشت. و در وقتی که ایمپراطورها، ووکلاها و دیپلومانهای اوروپا ملاقتها و مصاحبه های پنهانی خود شان را در باب مقاسمهٔ ممالک اجرا میکردند ولایت طرابلس غرب به ممالک عثمانی حصهٔ ایتالیا افتاده بود. این است که در نیوقت آن حصهٔ خود را در ربود. دولتهای اوروپا چه گفته میتوانند؟ آیا خودشان بر همین قرار نداده بودند؟ لاجرم در نظر اوروپا ایتالیا عجز اینکه حصهٔ موروثی خود را گرفته باشد دیگر کاری نکرده است! وازین دل بری بود که « ارض موعود » گفته بی محابا هجوم بردند. اما چه هجوم بی سبب، وغیر مشروع که تا بحال در عالم مدنیت امثال آن دیده و شنیده نشده است.

اما جای تعجب این است که این هجوم را دولت علیه عثمانیه از بسیار وقتها تخمین و حساب میکرد، ولی هیچ به اندیشهٔ تدارك آلات مدافعهٔ الحیاتی نه شدند. نه يك استحکامی، نه يك طويخانه های مکملی نه يك مقدار عسکری بدرجهٔ کفایت در انجا آماده کرده نتوانستند. اگر چه این قباحت را بر دور استبداد سلطان عبد الحمید خان انداختند ولی آیا در حالیکه حکومت مشروطه قایم شد و بعد از مدتی محاربهٔ طرابلس آغاز نهاد چرا در آغاز کار قوای کافیه در آن بخشید نمودند؟ این قباحت را نیز بر جمعیت اتحاد و ترقی حمل نمودند. تا به بینیم که حریت و ائتلاف چه میکنند؟

نتیجه که تا بحال ازین محاربه بظهور آمده دو چیز است: یکی اینکه ایتالیا به این محاربهٔ لا حق و ناروا موجب لعنت و نفرین تمام دینا گردید. و چون بدوستان خود وعده کرده بود که همه چیز را حاضر کرده و بجزيك حمله کردن و فرو بردن دگر هیچ چیزی نمانده، وعجز يك نزه ودوا خوری عسکری دگر هیچ چیزی شمره نمیشود. و بعد از ان چون لقمه در گلویش پیچید و بنای دست و پازدن را گذاشت موجب خندهٔ استهزای دوستانی برا نگزندهٔ خود شده رذیل و رسوای اوروپا و آسیا گردید. و حالا حیران مانده است که چه کنند. دوم نتیجه که این محاربه بخشید این است که همهٔ مسلمانان دنیا را بر افکار اوروپا و حال خودشان بیدار و هوشیار ساخت. قدر همدردی و معاونت همدیگر شانرا تعلیم نمود. نتیجه های غلات و نتایج را در پیش نظرشان تجسم داد.

غیر از این محاربهٔ طرابلس غرب بنی کشکشهای عجیب و غریب دیگری نیز در دولت علیه عثمانیه پیش آمده است که اگر تفصیل همهٔ آن بپردازیم يك كتاب مستقل نوشتن لازم میآید. مدهشترین این کشمکشها اختلافات فرقهای سیاسی داخلی شمرده میشود. اگرچه اختلاف امت را رحمت گفته اند ولی اگر اختلاف در بارهٔ اصلاح و ترقی باشد نه برای اغراض نفسی و احترامات شخصی. هزار افسوس که چون در همه


صحیفه ۹
شماره ۱
افکار وحرکات فرقه های مخالف يك ديگر تدقیق و تحقیق شود انقلاب یافت این واقعه نیز خیلی شایان دقت يك حادثه ایست .
غیر از این که یکی دیگر خود را غلطانیدن و دوایر حکومتی چنان معلوم میشود که مات چین از خواب بیدار شدند و حس
را بقبضه خود در آوردن یعنی از فرقه خود وزراء ووكلاء ملیت شان بجوش آمد. در چنین مملکت ندنی مانند چین
تعیین کردن دگر چیزی دیده نمیشود. از این اختلافهای فرقه تاسیس یافتن حکومت جمهوری خیلی عجیب مینماید. اما بقا
ها در چنین وقت نازك عجز مضرت دگر هیچ منفعتی دیده نمیشود و پایداری جمهوریت در چین امید نمیشود .
بهر صورت از درگاه الهی جل وعلا نجاح وفلاح وترقى
و محفوظ ماندن دولت علیه عثمانیه را نیاز میکنیم .

( ژاپان )
یکی از واقعات عظیمه سال نخستين سابقة ما، وفات يافتن
ایمپراطور ژاپان اعلیم ضرت ( میکادو مونس و هینو ) میباشد که
خبر وفات شا را در شماره ۲۳ اخبار خود درج کرده بودیم .
و گفته بودیم که انشاء الله ترجمه حالش را نیز درج خواهیم نمود.
این است که بالمناسبه ترجمه احوال شان را از همعصر معزز
( چهره های فارسی عیناً نال مینمائیم :

( دولت علیه ایران )
ایران نیز همه سال را بفلاكتها و مصیبتهای عظیمه پسر آورد
تا بحال هيچ يك حكومت قوية تأسيس داده نتوانست . هر کی
یک خیالی دارد. عقبال ناقصانه خود ما مشروطه شدن ایران
خیلی بی وقت و نا بهنگام نشدنی بود از همه بدتر که از مشروطه
گذشته جمهوریت طلبی را نیز ادعا کردند. اما نا دانسته ادیا
در تاریخ اسلام چون نظر کنیم حکومت جمهوری را هیچ نمی
بینم مشورت را اگر چه اساس می بینم . ولی احکام خلفای
راشدین رضوان الله تعالى عليهم اجمعين ، و پادشاهان ديشان
اسلام را چنان نافذ و حاکم می بینم که آثار جمهور و مشروطه
دران دیده نمیشود. بادشاهان ذیشان آل عثمان انیمه فتوحاتی که
کردند سایه نفوذ وسطوت وشوكت استقلال خلافت شخصی خود
کردند نه بقوت مشروطه و جمهوری حکومت مشروطه در وقتی
میشود که اکثر اهالی از زن و مرد عالم فاضل - مخترع موجه.
منتکار، در ده توت ساز، طیاره باز شوند که در انوقت
مشروطیت نیز خود نبود بظهور می انجامد .
در وقت حاضر ایران از یک طرف در زیر تهدید اجنبی و از
دیگر طرف در میان اغتشاشات داخلی زبون و نالان افتاده است
آیا زنده گانی خواهد کرد؟ اینهم مجهول : قتل وقتال رؤساء
در مشهد و تبریز، وتحقیر وتدريب نمودن مزار مبارك حضرت
امام رضا رضی الله تعالى عنه از چنان چیزهایی نیست که جگر
مسلمانان را خون نکرده باشد. ما هیچگاه بخرابی و محو شدن
دولت همسایه همدین مهربان خود راضی نیستیم ولی چه باید
کرد: زمانه ایست که هر کس بخود گرفتار است . . از درگاه
الهی من اسمه برای خود و همه برادران مسلمان خود صلاح
و نجاح را رها میکنیم .

امپراطور ژاپون
از فوت شاهنشاه عظيم الشان و امپراطور جلیل القدر ژاپان
اعلحضرت ( منسوجيتو ) میکادوی عادل عالم حكيم مدير عاقل
سیاسی ، جهان انسانيت بكريه وعالم مدنیت بلرزه اندر آمد زیرا
چنین نادره متخلق یا خلاق ماسکی و منصف بصفات حمیده در این
عصر تمدن حصر مادر روز کار بکنار نیاورده بود. تنازل
از مقام الوهبت ( استغفر الله ) ومنسلك بسلك عبوديت شدن .
احکام ظالمانه مطلقه را مبدل بعادله مشروطه کردن، وصلای
مساوات وحريت در میانه شعب و طوایف دادن کار جنس آدمی
آنهم از پادشاهان مستبده خاصه در مشرقزمین نبوده ؟؟ پس
میتوان این امپراطور مصلح و انسان فرشته خصایلرا اول انسان
کامل و شخص ( اولش نامید ) :
( منسوجيتو ) یعنی آدم حليم ومرد لطيف طبع جذاب
( میکادو ) یعنی آقای دربار سلطنتی ( پالتو ) یعنی پادشاه آسمانی
و با القاب دیگر که ملت ژاپون بدین پدر رئوف و پادشاد عطوف
دعیت پرور عدالت گستر خود داده اند .
این امپراطور که صیت جلالت او و عظمت ملتش ژابون شرق
و غرب عالم را فرا گرفته و در جنك باروس براً وبحراً تفوق قواى
تشكرى، وتدابير سياسي، وفطانت ملی خود را بدول معظمه
عالم نمود. در ۳ نومبر ١٨٥٣ میلادی مطابق سنة ۱۲۷۰ هجری
در شهر کیو تو بدنیا آمد و در ۱۸۹۷ م به تخت سلطنت جلوس
کرد و در ۱۸۹۸ تا چگذاری نمود و در سال ۱۸۹۹ شاهزاده
خانم ها دکورا ( زهره بهاری که در جمال و کمال یگانه بی مثال
و از خانواده های ( اینچیزوا ) بود تزویج نمود . ولی چون
از این امیره جمیله هر چه اولاد اور د نماند میکاد و چندین مخدرات
مجلله بعد ازدواج در آورد و در ژاپون شکرر تعدد ازدواج

( جين )
چین که یکی از دولتهای بسیار بزرك واسع زمين كثير النفوس
آسیاست در سال گذشته بيك انقلاب عظیمه بر خورد که آنهم
حکومت چند صد ساله خاندان ( مانجو ) محکومت جمهوری


حیفه ۱۰ شماره ۱

مرسوم است همچون سایر مشرقیان ) تا انکه از سایر زوجات پنج پسر و هشت دختر بظهور آمد و از پنج پسر چهار نفرش نماندند و يك نفر سيمين كه ( بوزی هینو ) باشد ماند که ولیعهد وابتك امپراطور گردید .. اعلمضرت میکادو ژاپون در سنه ۱۲۸۵ ه که به تخت سلطنت جلوس نمود یازده ساله بود و تمامی ملت ژاپون که چهل و پنجسال قبل باشد وحشی و مشهور بدزد دریایی بودند. تمام شاهزادگان و امرا و رؤسا در بلاد و قصبات مملکت ژاپون حاکم مطلق و تمامی املاک و اطیان رعایا را از خود و رعیت را بنده و مملوك خود میدانستند در داخته بلاد واغنيا وتجار واعيان ارزاق وماكولات مردم را احتکار میکردند. هر کس میخواست وزیر یا امیر با حاکمی را به بند پس از دادن پیشکشیها و رشوه ها وهديه ها انوقتهم معلوم نبود که در اعلاقات زنده جان بدر برد و ندرتاً سالم مستخلص میشد.

میکادوی ژاپون اول از عرش الوهیت و کبریائی بفرش عبودیت وبی ریائی تنازل کرد و حجاب ابن النماء وسلطان آسمانی را یکباره انداخت سپس دست حکام جابر و رؤسای ظالم را از سر دعیت کوتاه کرد و مکرر در مکرر خطابه ها خواند و گفت ای اولادان عزيز منهم مثل شما آدمی و شما هم مثل من آدم هستید صاحب حقوق میباشید. محاکم و محاكمات تعیین کرد. حکم مساوات و آزادی ادیان داد، منکریترا يكايك ريشه كن كرد پست و تلگراف ایجاد کرد، وبول بنام خود سکه نمود و در ژاپون قبل از میکادو باسم پادشاه پول سکه نمیشد زیرا حرام میدانستند که دست بی طهارت بنام پادشاه بگذارند ) مدارس بسیاری باز و تحصیل را اجباری قرار داد ، تا هر کس خوانا و نویسنده گردد در سه سال از جوانان تحصیل کرده ژاپونی ببلاد اوروپا فرستاد و از معلمین اورویانی بسیاری ببلاد ژاپون آورد. چون ملترا مستعد دید در سال ۱۸۸۹م — ١٣٠٤ ه اعلان مشروطه داد وامر بانتخاب وكلا وافتتاح پارلمانت و مجلس اعیان کرد ، و قانونی از قانون ناپلیون فرانسه اقتباس و باقتضای حال ژاپونیان موادی بر و افزود و اجرا نمود...

تاریخ ژاپونرا مبدل تاریخ میلادی نمود ، واحداث کار خانجات اسلحه سازی و کشتی سازی و اختراعات حدیثه کرد مکرر خود بنفسه یکتنه بمدارس حاضر و خطابه های مشوقانه خواند و اطفال را بعلم تحریص کرد و انعام و جایزه داد. هم چنین مکرر بميدان مشق قشون حاضر شد و سربازانرا تشویق و خطاب ای اولادان عزیز نمود و شرکت در غذای آنها کرد و با انها در یکها نشست و با صاحب منصبان نظامی سوار و در مناوره ها حاضر گردید. جراید رسمی منتشر و جرايد غير رسمي بقيمت نازل مقرر کرد یمیان ژاپونیان پراکنده کنند راه آهن و کشتهای دریائی راه انداخت ، تاجتك با چین در سال ۱٨٩٤ — ۱۳۱۲ پیش آمد و مظفر و منصور گردید لیکن این غالبیت ژاپونرا او ر و پاویان خاصه روس از اتفاقات و غفلت چین دانسته تا جنگ پاروس ۱۳۲۲ پیش آمد و هجده ماه طول کشید و همه جا فتح وفيروزي براً وبحراً نصیب ژاپون شد خود را ملك الملو شرق نمود . و در اعداد دول معظمه عالم در آمد. چنانچه چند روز قبل رئيس الوزرا انگلیز شرحی مفصل دایر بر تمجيد وترقيات بريه وبحريه ژاپون بیان کرد: آری میکادوی ژاپون نمرده باسکه زنده ابدیست میکادوی ژاپون در ۱۲۷۰ بدنیا آمد و اینک که سال ۱۳۳۰ میباشد از دنیا رفت )

هندستان

یکی از وقائع مهمه که در سال گذشت: در آسیا بوقوع آمده تشریف آوری اعلحضرت خارج پنجم پادشاه انگلستان ، و ملكه ( مه ری) ملکه انگلستان به سیاحت هندستان میباشد که مراسم جشن تاج پوشی خود را اجرا نمود . اگر به روایات محجبه این مراسم برد بد به وطنطقه جشن تاجپوشی پردازیم همه حجم اخبار ما گنجایش آنرا ندارد. لهذا از مهمترین نتایج آن بحث رانده میگویم که اعلحضرت جارج پایتخت هندستان را از ( کلکته ) به (دهلی ) که از قدیم پایتخت پادشاهان اسلام بود نقل داد، و به اینصورت مسلمانان هندستانرا يك جميله حسنه سیاسیه نشان داد. وغیر ازین بنی اجرا آن نافعه دیگر نیز در هندستان بروی کار آورد. این را هم بنظر افتخار و مسرت می بینیم که مسلمانان هندستان روز مره بیداری و آگاهی رونما میگردد . مردمان متنتن و با غیرت و با حيث عاقل در ان افزونی میگیرد . دار العلوم ها مجلسها ، انجمنها، مكتبها مطبوعات شان کثرت پیدا میکند . يك چیز دیگری که جالب نظر دقت و موجب ممنونیت است همانا تشبثات و اقداماتیست که در راه رفع اختلافات و منازعات هندو و مسلمان بعمل می آید که اگر برین کامیاب شوند حقیقتاً بك شهراء عظیم ترقی هندستان شمرده میشود .

مرا کو

در افریقا چون نظر اندازیم دو واقعه بسیار مهمه در ان می بینیم که یکی محاربة طرابلس غرب است که ذکر آن سبقت نمود. دوم انقراض یافتن استقلال دولت اسلامیه ( مرا کو ) است که سلطان آن ( عبد الحفيظ ) تابعيت وحماية دولت ( فرانسه ) را قبول کرده استقلال، و موجودیت ، و حاکمیت ، و آزادی وطن ومات خود را محو نمود . با آنکه برین قبول کردن تابعیت نیرنگهای پرافسون اوروپا مجبورش ساخت این بلا بر سر مرا کو از حرص و طمع و رقابت وحسد دولت جرمن و فرانس پیش آمد.


صحیفه ۱۱ شماره ۱

به تحريك سر انگشت آنها بعضی قبایل عرب خروج کردند. مولای حفیظ در شهر ( فاس ) محصور بماند. فرانس بنا بر احکام معاهدة ( الجزيره ) در انجا عسکر فرستاده سلطان ( فاس ) را از محاصره رهای داد و در حقیقت حال فاس را بقوة عسكرية خود ضبط نمود. از دیگر طرف جرمن که محرك طرفدران عبد العزيز سلطان اسبق بود يك کشتی جنگی خود را به بهانه محافظه کردن حیات و منافعه تبعه خود در بندر ( اکادیر ) مرا کو روانه نمود. عرق حد و رقابت فرانس و جرمن بدرجه رسید که دست بشمشیر شدند. و برای اعلان حرب شان هیچ چیزی نمانده بود اگر دولت انگلیز فرانس را معاونت نمیکرد ممکن بود که جرمن در حرب قصور نمیکرد، بعد از بسیار تهلکه ها و وباه ها مذاکره ها با هم ساختند، فرانسه يك قسمی از ممالك ( قونغو ) ی افریقای خود را به جرمى ترك نمود، و در فاس بعضی منافع تجاریه برای او نشان داده در مرا کو در حرکات خود آزاد بماند. بلی این منفعت ها را حریفان بردند اما خسارتها را چه کنید؟ هیچ شبه نیست که مراكو ومراكوتيان ! إلى غايت و بی اتفاقی همین تکیه میدهد. در نیوقت حاضر عبد الحفيظ بدنام بيغيرتي فرجام بترك تاج و تخت گفته به پاریس رفت و عجایش (یوسف) نام برادرش را فرانسویان به احتفالات عليه نشانده خود ساختند. قبایل مسلمانان عرب اعلان حرب کرده اند. فرانس بكمال فعالیت کار خود را پیش میبرد.

✈ اوروبا ✈
در سال گذشته اور و پا در مقابل صرصر های حوادث عجیبی مانده بود مسئله مرا کو وطرابلس غرب ، و ایران افقهای غربی، وشرق ، و جنوبی را با ابرهای طوفان اثر کیفی پوشانیده بود که هنوز هم آینده معلوم نیست که چه شود. مسئله مرا کو دولتهای اتفاق مثلث، وائتلاف مثلك ، اوروپا را یعنی جرمن ، وايتاليا ، و اوستریا که اتفاق مثلث اند و انگلیز ، و فرانس و روس که ائتلاف مثلك اند با یکدیگرشان در آویخت. در مابین انگلیز و جر من بسیبی که انگلیز طرفداری فرانس را در مسئله مرا کو نموده بود خیلی از خیل کین و رقابت پیدا گردید. ذاتا این دو دولت در مابین خودشان هیچ سازگاری ندارند انگلیز یگانه رقیب تجارت و بحر خود جرمن را می داند. از این سبب هیچ دیده ندارد که اورا بیند، چنان معلوم میشود که این رقابت ها آخر با هم ديگريك مصادم شدیده را نتیجه بخشد که خیل مدهش با آن مصادمه خواهد بود. همه رجال سياسية اوروپا سال گذشته را در میان اندیشه های دور و درازی گذرانیدند. مسائل بالقانها ، وممالك عثمانيه، ومحاربة طرابلس غرب، وإيران

بر مولای حفیظ نیز او روپا را در يك هرج و مرجی انداخته است . از یکطرف مقاسمه ها ، و از دیگر طرف راست نیامدن در قسمتها ، و باز از یکطرف اتفاقها ، و در زیر آن اتفاقها ظهور نمودن دیگر گونه نفاقها ، و از دیگر طرف سر از نو ظهور نمودن دیگر گونه حرصها و طمعها اوروپا را سراسر بيك هيجان و اضطراب عجيبی در آورده است. مثلا اولا روس و انگلیز در باب ایران یک ائتلافی کرده بودند. نتیجه آن ائتلاف این شد که روی مسئله جزئية ( شوستر ) امریکانی را بهانه گرفته بر ایران عسکر سوق کرد. انگریز در اول امر صدای خود را بالا نکرد ولی چون دید که روس در لقمه ربای پیشقدمی ورزید، و مسلمانان هندستان و دیگر طرفها ولوله ها انداختند از آبرو محرک آمده رفتار روسها را که با گام های بسیار فراخی بسوی بلعیدن ایران پیش می آمد توقیف نمود. دیگر حکومتهای او روپا در امورات داخلی خود مشغول مانده اند روس نیز در داخل ملک خود با ارباب تجدد و آزادی دست و پنجه است. دولت پورتگال از پادشاهی جمهورى انقلاب کرده است.

✈ امريكا ✈
در امریکا نیز اختلال ( مكسيكو ) که گاهی خاموش و گاهی شعله ور میشود. و يك حادثه که در (کوبا) ظهور کرده دگر چیزی نیست.

✈ انتی ✈

حوادث داخليه
مراسم در بار در عید سعید فیوضات آثار
يوم پنجشنبه سلخ شهر ماه مبارك رمضان فيض رسان بعد از غروب شمس پرتو افشان و انداخته شدن طوب آخرین افطار روزه پرغُدران افق دار السلطنه دولت مستقله خود مختار افغانستان يعنى كابل جنت نشان صانه الله الى آخر الدوران، با صداهای خروشان طوب های شرر افشان بيك غلغله مسرت و يك ولوله پر فرحت طنین انداز بشارت دهی و مژده رسانی ورود عید سعید فطر میامن پدید گردید. با آن آوازهای بلند پرواز صداهای اطلاقات نماز و اولادهای سفار وطن با دیانت همراز، که پیش از نیم ساعت به انتظار انداخت طوبهای عید سرور انباز از بامهای خانه های خودشان (این ماجری) که طوب از انجا انداخت میشود نظر انداز بودند، همراز و هم آواز شده همه شهر را يك ولوله سروری استیلا نمود. پس از اینکه ثبوت رویت هلال غرور نشان المبارك بروز سه شنبه ثابت گردیده یوم چهارشنبه روزه گرفته


الحديدة ١٢
شماره ۱

شده و بشام روز پنجشنبه رؤیت هلال شوال المکرم ثابت شده يوم جمعه عيد سعيد فطر اعلان گرديد ثابت شد کار مضان فبفرسان امسال سی روز كامل بعمل آمد .

هلال عبد بر اوج فلك هويدا شد
سرور و فرحت اسلامیان دو بالاشد.

صبح روز فیروز جمعه که اجتماع عیدین مسلمین است و نادراً تصادف میکند چنان يك صبح سعادت پر مسرتی بود که تصویر و تعريف آن از قوه قلم هر صاحب فریر تر افتاده است با وجود آن همه نامدرجه که ممکن باشد از قرار دید نیهانی که بچشم دیده ایم تصویر آن کوشش میورزیم.

پشت نجه صبح بموجب دفعه ها و طومارهای خبری که از طرف ا ينيك آقاسی ملکی حضور اعلحضرت همایونی با ورقه های تعليمنامه قواعد شرعية صدقة قطر روزه و کیفیت تسكبيرها و ادای نماز عید و همه گان تقسیم و توزیع شده بود در قصر معالی حصر ( استور ) مجمع آمدن آغاز نهادند برده بزرگ پیش روی قصر همایونی با مفروشات و تزئينات مكمله بسیار فاخری تزئین یافته بود همه از باب مناصب ملکی و عسکری تا برتبه کمیدانی و شهزادگان عظام و سرداران كرام و علما و اشراف ذوى الاحترام جانجا بر مقامهای خودشان اخذ موقع کردند . يك بولوك از عساكر خاصه پیاده که با اونیفورمه های بسیار خوشنما و اسلمه نظر ریائی مجهز بودند از دو طرف برنده صف بسته احترام شدند. بساعت نه و نیم ذات عالی فقامت آب جناب ( نائب السلطنه صاحب ) تشریف آورده هیئت دربار را نظارت و به آوردن ناشتای افطار صبح عید قرار قاعد که از طرف اعلحضرت بادشاهی مقرر است اجازه فرمودند. شهزاده جوانبخت معظم جناب ( معين السطنه ) حسب الوظيفه صف آرائی عساکر شاهانه را از دروازه ارك مباركه نا مجامع شریف عیدگاه با انجام رسانیده تشریف آوردند . تقریباً ساعت ده و نیم بود که ذات شوکت سمات قدسیت صفات اعلحضرت امير المؤمنين ( سراج الملئه والدين ) بادشاه خيرخواه عدالت آئین ما همچون شمس تابان خاوری با همه شرکت و جلالت سلطنت و سروری بر حاضرین دربار معالی بار پر نو افروز انوار سعادت گردیدند، وسلام خدام صداقت انسام حاضرین حضور همایونی را قبول فرموده به عواطفات و نوازشات احوال پرسی شاهانه قلوب همیت بر مجلوب صداقت کیشان حضور انور والا را احیا فرموده محاضر شدن حرکت موکب سعادت موهب همایونی بسوی جامع شریف اراده و فرمان نمودند . حاضرین کرام با انتظام تمام از راه ارك مبارکه گذشته در خارج ارک از قرار لکتهای نام نویسی که بر هر کس تقسیم شده بود به نمبر های عرابه ها تطبیق داده در سی و شش عدد مرا به های سلطنتی جابجا گردیدند. تا آنکه گردونه شوکت نمونه اعلحضرت شهر باری که بچهار اسب توانای صبار فتار کشیده میشد محرکت افتاد دیگر عرابه ها متسلسلا به تمام ترتیب وانتظام و همه شوکت واحتشام موکب فرخنده گی موهب همایونی را تشکیل داده پیروی نمود . در عرابة سوارثى ذات اعلحضرت پادشاهی جناب نائب السلطنه صاحب و هر دو مصاحبان خاص شرف همرکابی حضور داشتند . دوم مرا به شهزاده كان جوانبختان معظم جناب معين السلطنه و جناب عین الدوله صاحبان بود که عرابه ديگر شهزاده كان عظام و سرداران و صاحب منصبان گرام یکدیگر را بقرار سررشته تعقیب مینمودند. از دروازه ارك مباركه تا بدروازه جامع تمام سرك جديد وقومى باغ ويل وسرك بزرگ تا مجامع از دو طرفه با عساکر ظفر مار نظامی شاهانه محاط شده بود عساکر خاصه صنف سوار از رکابی و سراوس و رساله شاهی موکب هما پونی از دو طرفه بحرکت بود . عساکر شاهانه با موزیکه های عسکری خودشان در هر موقعی که موکب همایونی شرف ورودی یافت سلام شاهانه را ادا میکردند در عقب صفهای عسکر جم غفیری از اهالی بنظاره این موکبه سعادت کو که نو دیدار شهریار مراحم كردار عدالت منقبه بيك سرور و شكران عظیمی موکب همایونی را تماشا میکردند .

با ينصورت این موكب مطنطن و مدبب شوك و مهابت مأدب بدروازه جامع بسیار بزرگ با صفای قدسیت احتوای عیدگاه مواصلت نمود ذات اعلحضرت بادشاه مراسم اکتناه بواری مرا به دستگی دیگشاه و دیگر همرکابان موکب همایونی بشرافت معیت همایونی همراه بوده و صحن جامع شریف را که با هزاران نفوس مسلمین خنجا خنج پرو مملو بود گذر نموده در موقع نماز گاه همایونی که در وسط بناى جامع در زيرقبة بزرك وسطانی معین است تشریف فرمای سعادت گردیدند. و بر مرتبه اول منبر سنك مرمر جلوس فرموده صف آرائی صفوف مصلین را فرمان نمودند . و تا بوقتیکه همه عساكر شاهانه و رعایای متفرحین به نماز حاضر میشدند مکث و درنگ فرموده به ادای صلواة عبد، وعبادت خالق يگانه وحید آغاز و بعد از انجام نماز خالق پینیاز خطیب بايك خطبة بليغة عربيه خطابت دينيه لازمه را اجرا و برهستی و موجودیت سلطنت سنية اسلامية مستقله افغانستان بنام قدسيت اقسام پادشاه دیانت اکتناه اسلامیان همه گانرا آگاه و بینا ساخت .

مليون مليون شكر ، مليار مليارتنا !

بعد از انکه بقدر ترتيب و تصفیف یافتن عساکر شاهانه توقف همایونی در جامع شریف وقوع یافت باز به همان شوکت و احتشام که از هیبت و سطوت دین مبین اسلام متشکل بود به ارك مباركه عودت موكب با سعادت شاهانه بوقوع آمد .

اینهم از حسن تصادفات است که امسال روز عید سعید فطر با یوم جمعه مبارکه مصادف گردیده است . ذات مكارم صفات اعلحضرت بادشاه دیانت پناه حقایق آگاه معظم ما اجرای مراسم دربار معالی بار را بعد از صلوات جمعه امر و فرمان نموده هرکس به حاضر شدن نماز جمعه مهیا گردیدند . ذات اعلحضرت شهریاری


صحیفه ۱۳ شماره ۱

نماز جمعه را در جامع انوار ملامع ارك مبارکه ادا فرموده بعد ازان مراسم دربار معالی بار را در دالان عظيمة سلام خانه عام اجرا فرمودند. چلبها، طعامها، شيرينها بقرار سررشته همه ساله ابدال واحسان فرموده شد. تقریباً ساعت سه دربار معالی بار عید سعید فطر بجنان سعادتها وفرحتها ومسرتها به انجام رسید که از لذائذ نعمای آن کام بیان ملت افغان تا به ابد حلاوت افشان خواهد ماند. به درگاه حضرت رب عظیم الشان جل وعلاجین عبودیت میمانیم وشکران این نعمای لایتناهی را ورد زبان عبودیت میسازیم که جناب حق وفیاض مطلق بما ملت افغان چنان يك پادشاه دین پناه حقایق آگاه بیدار مغز ترقیخواه عدالت همراه مانند ذات اعلحضرت (سراج الملة والدین) (امير حبيب الله خان) ادام الله دولته عطا واحسان فرموده که سایه ترقبوا به شاهانه شان دولت عليه افغانستان امروزه روز به این سازو سامان علویت شوکت وشان واصل شده است. ودولت وملت افغان در وقت حاضر يك دولت مستقلة بهمه استعدادات ترقی حاضر و آماده شهراه ترقی وتمدن قدم انداز سعادت شده اند. بر ماست که شکر این نعمت را بجا آریم و دعای دوام عمر وعافیت یاد شاه محبوب القلوب خود ما را که موجد ترقی ماست ورد زبان صداقت نمائیم تا بدیدن بی اعیاد مسرت بنیاد ملت ووطن در زیر سایه همایونی شان قرير العين افتخار کردند.

را یافتیم که همه هیئت وسطوت موجودیت عسکریه افغانیه را بکمال مهابت در نظرها تجسم میداد: پیش از همه این را عرض کنم که شتافتم به این تماشا مبنی بر تك وقت گذرانیدن وساعت تیری نبود، از دو سه روز پیش ازین خبر گرفته بودم که اردو وی مظفر عودت میکنند: آمد اردو كه يك قافله پر ولوله گمراه شدن ونادانسته عصیان کردن يك قومی از اقوام وبلكه يك عضوی از اعضای بنام ما را بموجب رضا وتعلیمات همایونی راه آورده. و مانند بغی وعصيان يك مرض مهلك وخبيثی را از آن قوم و عضومات به تدابیر صحیۀ کمتری عمليات جراحيه اصحاح واصلاح نموده عودت میکنند. لهذا استقبال ودیدن آمدن مجاهدین وطن را از زمرة مقويات شمردم. عرابۀ ما چون در مقابل توقف داشت برای جریان آمدن اردو را بتماشا مشاهده میتوانستیم، صداهای دهلهای هماکیر رساله یعنی سوار وموزیکه های عساکر پیاده تقرب نمودن اردو را اشعار میکرد اول باول عساکر نظامی غند اردل واز دل با عساکر دراغون سواری خاصه که با اونیفورم های رسمی خودشان ملبس بودند وبه استقبال برآمده بودند. موزیکه های اهویه لطیفه فتح را نواخته بتمام نظام وانتظام مهابت انجام مرور نمودند در عقب آن عساکر ملکی شاهانه که هر فرقه وهر جماعه هر قبيله با لفته چوبهایکه اسم وشهرت شان بران نوشته شده بود ویکی از انها که در صف اول شان میبود بدست داشته بودند شناخته میشدند از همه بیشتر جماعۀ قوم جدران بود که بقیافت عجیب الخلقه مردانه رئیس وافسرشان (بيرك خان) از دور شناخته میشدند، بعد ازان دیگر صفوف عساکر ملکی بيك انتظام تمام در گذشتند که بسبب دوری وضعف بسر نوشته تخته های شان را خوانده نتوانستم در عقب آن يك منظره دهشتنمای دیگری ظهور کرد که آنهم مرور گروه اشقهای گمراه شده بود که یکدیگرشان بازنجیرها مربوط وبدستهایی شان کمچه انداخته شده بود حقیقتاً که این منظر خیلی رفت آور بود مجازات مدهشۀ جهالت وشقاوت را بعین العین نشان میداد نتیجه شقاوت وعصیان زلت وحقارت وخذلانست که خدا انسانرا از ان بلای خانه ویران بحفظ وصیانت خود نگه دارد. بعد ازین منظره يك منظره نظر پرور دیگر بمرور آغاز کرد که عبارت از عساکر ظفر مآب مجاهد مسافر بودند که بایک نشه سرشار غالبیت که از صنوف پیاده وطوپخانه وبلوكهای مترالیوز مرکب بود مرور نمود ودر عقب آن سواری خود جناب جنرال (محمد نادر خان) با پلولاهای عساکر سواری معیتش وباقی افسران نظامی وبعضی از ذوات مستقبلین ودر پی آن دیگر متفرقات اردو گذشتند. با رفیق خود چنان قرار دادیم که از راه نزدیکتری پیش از رسیدن جنرال در قشله یعنی چون خود را برسانیم واگر

داک شهر

از داک شهر کابل مکتوبی گرفته ایم که ورود موکب اردوی ظفر آمود هما پونی را که مظفراً ومنصوراً از محاربه (منگل) به دار السلطنۀ کابل عودت نموده اند تصویر میکنند لهذا مكتوب مذكور را عیناً درج مينمائيم:

مکتوب

به اداره خانه سراج الاخبار افغانيه

بعد الالقاب

دیروز یعنی یوم دوشنبه ۲۷ ماه رمضان المبارك كه يك روز مقدس این ماه مبارک بود در هر طرف شهر يك شوق وشادمانی مشاهده می شد مردمان شهر فوج فوج بوى سرك بزرك (بینی حصار) میرفتند ازین معلوم میشد که غیر از شرافت معنوی آن روز مبارك يك شرافت مادی دیگری نیز در بر دارد! این مخلص شما نیز بعد فراغت از وظیفه که در ماشین خانه داشتم با یکی از رفقای خود در عرابه نشسته بهمان سمت عرابه چی را براندن اشارت کردم عرابه از حد قومی باغ هنوز نگذشته بود كه بيك منظره بسیار پرشکوهی برخور دیم آمد آمد اردوی مظفر از زبان هر رهگذر بيك سرور مفتخر شنیده می شد عرابه را در يك كناره کده در پیش يك منظره بسیار باشکوهی خود


صحیفه ١٤ شماره ۱

حوادث خارجيه

ممکن شود يك رسم ملاقات استقبال را نیز بجا بیاریم و هم بیشتر و نزدیکتر ازین آن برادران عسکری خود را ببینیم جناب جنرال هنوز از مراسم ایفای سلام اعلیحضرت پادشاهی در مقابل دروازه ارك مبارکه فارغ نشده بودند که عرابه ما در پیش دروازه قتله توقف ورزید. رفیقم چون از افسران صنف نظامی بود در داخل شدن چونی مزاحمتی نکشیدیم اگر کسی میخواهد که يك مجسد شجاعت و مردانگی را ببنید در چونی های عسکری در آمده حیات عالم عسکری را تماشا کند. اتحاد يكا لگی، مشقت، سعی کوشش، صبوری حقیقت پادشاه و وطن دوستی را درین منبع ناموس و شرف مشاهده خواهید کرد. امروز در بن قشله عند اردلی عساكر خاصه شاهانه يك رونق تازه و يك شكوه بی اندازه دیگری دیده میشد. همه نفری موجودی غند بدریشیهای مکمل خودشان ملبس بوده در میدان چونی صف بسته احترام شده بودند. در افسرها يك شوق و شطارت مشاهده میشد. در این اثنا جناب كرنيل (عبد الوکیل) خان که یکی از افسران بسیار لایق و خلیق این قتله وعند مبارک میباشد نمايش آمده اظهار لطف و محبت نمود . دیگر بعضی كيدانها و افسران بهادر نیز بما حسن تواضع فرمودند. ها ! این را هم برای شما بنویسم که يك غلطی نام در شماره ۱۸ سراج الاخبار افغانیه بوقوع آمده است که آنرا به تصادف امروز خبر گرفتم در اثنای خطابات محاربه که افسران مشار اليهم خطابه میکردند (محمد عثمان خان) سر سلمتر از مامور شدن خود در ٢٥ ماه جمادی الاول برای استكشاف با ٢٠ تولی عسکر در موقع (حصارك) تحت راند که در سطر ٤ ستون ٢ صفحه ٣ نمبر ۱۸ سال يكم سراج الاخبار افغانيه بعوض محمد عثمان خان سر سلمتر محمد جمال خان سر سلمتر نوشته شده است. چون میدانستم که شما باین تصحیح خوشنود می شوید بعرض کیفیت جسارت ورزیدم . والحاصل بعد از کمی انتظار جناب جنرال صاحب محترم از مدخل جهت غربی چونی سواره با عسكر سوارثی معیت خود به چونی داخل شدند. و بر صفوف عسکر رفته مراسم سلام و خوش آمدی و احوالپرسی را با عساکر اجرا نمودند . اگرچه فرصت مکالمه و پرسیدن بعض كوايف باجناب جنرال دست نداد، ولی بيك مصافحه و معانقه بسیار صمیمانه عالی شان نایل شده و بسلامتی و کامیابی شان شکرها و ثناها گفت، واپس عودت کردیم . این است که سیاحت امروزی خود را بهمین قدر نوشته بخدمت آن ادیب محترم تا یکدرجه تصویر و تحریر نمودم باقی دوام توجهات تا را در حق ما جزانه خود نیاز میکنم
از ده افغانان کابل فی ٢٧ رمضان سنه ۱۳۳۰ ط ۰ م ۰

خلاصه خبر های مختلفه
ممالك عثمانيه

از قرار خبر هائیکه در صمايف اخبارها مطالعه میشود درین روزها در باب مصالح در مایین عثمانی و ایطالیا گر ما کرم مذاکرات جاری شده است.

§

در طرابلس غرب و بنغازی هیچ گونه کامیابی برای ایطالی دست نداده است جناب شیخ سنوسی با لذات به اردوگاه عثمانی آمده با جناب انور بيك ملاقات کرده است. و مجاهدین را بر جهاد ترغیب نموده است .

—

مجلس مبعو ثان عثمانی فسخ شده بدیگر انتخابات شروع میشود .

—

فرقه اتحاد و ترقی بر کابینه حاضر اعتماد خود را ظاهر نکرده بحساب خود مجلس را تعطیل کرده اند، و کابینه بحساب خود مجلس را فسخ کرده است .

—

قانون عرفى فرقة حريت و ائتلاف با آنکه قانون عرفی ناظم پاشا نسبت بقانون دیوان عرف فرقة اتحاد و ترقی با آنکه قانون دیوان عرفی محمود شوکت پاشا خیلی شدید تر و مستبد تر معلوم میشود .

—

اکثر اخبار های که بفرقه اتحاد و ترقى منسوب بودند تعطیل اشغال نمودند. اخبار های فرقه حریت و ائتلاف تشزبانها دارند .

§

بارون (وينغزهايم) بجای (بارون مارشال) از طرف دولت آلمان بسفارت استانبول مقرر شده اعتماد نامه سفارت خودرا بحضور اعلحضرت سلطان المعظم تقدیم کرده است .

—

دولت انگلیز در عراق عرب روز بروز نفوذ خود را زیاده میکند. درین اوقات در بغداد چنان يك قونسالخانه عالی بنیان حسينی آباد نموده که از خانه بيك شهری زیاده تر تشبيه میشود. بعضی میگویند که این قونسلخانه سراسر به اسلحه و مهمات حربيه مملو میباشد. يك وابور جنگی شان نیز همیشه در پیش روی آن قونسلمانه که در کنار نهر دجله بنا یافته لنگر انداز مهابت میباشد . غالبا در نقشه تقسم عراق را للمه خود قرار داده باشند ! . . . .


صفحه ۱۰ شماره ۱

امير عبد الرحمن خان مرحوم در وقتى كه ميخواست ثمره هاى اين مساعى خود را بردارد وفات يافت و وارث بزرگ شان حضرت (امير حبيب الله خان) چون بعد از وفات آن امير عالى بخيال بر تخت سلطنت جلوس نمود به اثر پدر مرحوم خودشان اقتدا و اقتفا كرده مملكت خودشان را احيا نمودند. امروزه روز در افغانستان كارخانه هاى طوب، و تفتك، و كارطوس و مالزمه حربيه موجود است، عسكر افغانستان كاملا منتظم و مجهز، و با اونيفورمهاى مايس ميباشند: در حالتيكه پيش از بيست سال يكو جاده شوسه يعنى سرك در افغانستان نبود امروزه روز شوسه ها مانند شبكه خانه جولا هر هر طرف را فرا گرفته است. ملت افغان كه در اول بايغما گرى، و چياولى مشغول بودند امروزه روز زراع تاجر، كاسب شده اند. در افغانستان حرف و صنايع خيلى ترقى كرده است. مكاتب ابتدائيه بسيار است. در كابل سر از نو يكچند مكتب اعدادى و يك دارالفنون تأسيس شده است. افغانها در حاليكه از يك اروپائى نفرت ميكردند امروز در رحله تدريس معلمهاى اوروپاى جان مى اندازند. اعلحضرت امير به اينهم اكتفا نورزيده براى ترجمه كردن علوم و فنون جديده اوروپا را بزبان فارسى كه زبان رسمى افغانستان است در كلكته يك دار الترجمه احداث كرده و نگرانى آنرا نيز به وكيل سياسى افغانستان مقيم كلكته حواله و توديع فرموده اند. بعد ازا نكه آثار مترجمه طبع ميشود بكابل فرستاده شده در موقع استفاده وضع ميگردد. اعلحضرت امير به اينصورت بملك و ملت خود در يك مقياس واسعى خدمت كرده و نام خود را ابدياً احيا و ابقا نموده اند. براى امور زراعيه افغانستان ماشينهاى نويسيستم زراعت طلب كرده ر اهالى بقيمت مناسب در فروختن است، و بدل قيمت آن از زراع قسط بقسط گرفته ميشود در كابل چون كارخانه هاى الختر يك پشمينه بافى، و سان باقى، و كاغذ، و آلات جارحه را ديدم حيران شدم و خود را عادتاً در اسويچره) يعنى سويزر لند گمان كردم. بعد از ده سال افغانستان در عمران و مدنيت هندستان را عقب خواهد گذاشت. اعلحضرت امير علماء و فضلاء و ادباء و ارباب تجارت و صنعت را دوست ميدارند و با اينها ديد و بازديد كرده، تشويق و تقدير ميكند تنها شهر كابل را نه، بلكه همه ايالتهاى را كه تابع و خرجگذار حكومت افغا نستانست نيز گردش كردم، و از نظر گذرانيدم. در هر جا هر چيز نو است، روز بروز بفضل و معرفت اهالى تنوير فكر ميكنند. از حرفت و صنايع استفاده ميكنند. شهر غزنين) با اين فعاليت عمران وقت نخستين خود را خواهد يافت بلى، احتماله دارد كه باز بدرجه كمالى كه لايق مدح و ستايش شاعر شهير ايرانى يعنى (فردوسى) گردد و اصل خواهد شد. فردوسى اين مملكت را بهشت تشبيه داده بود، تحقيقت كه اينجا مانند يك بهشتى ست والحاصل.

— آتش عصیان از ناو ودها در البانیا هنوز سراسر خاموش نشده ولی نسبت به اول سکون حاصل شده است .

— افسران عسکری بلغارستان با شعبه های مختلفه بلغار اتفاق کرده مجلسها و بیاننامه ها در باب محاربه با عثمانی و احتلال ماکدونیا برپا و نشر نمودند و اوراق حوادث بسی چیز ها در آنباب نوشتند . ولی از خبر های اخیر معلوم میشود که حکومت بلغار بحکومت عثمانی رسما تبلیغ کرده که هیچگاه بدشمنی و مخاصمه در مقابل عثمانی ایستاده گی نخواهد کرد برغم شعبه های بلغاری .

•-----•
زلزله
— زلزله شدیده که در نواحی استانبول بوقوع آمده خیلی دهشتناك يك زلزله بوده است . زلزله در بحر مرمره و آبنای چناق قلعه یعنی در دنیل ظهور نموده آبهای بحر مانند يك طوفان عظیمی حرکت آمده کشتیهای جنگی دولت عثمانیه را که در انجا لنگر انداز بوده اند بگمان ويشبه كفیدن طور پيدا يعنى نقب در پائى انداخته شده است دو قریه کاملا در زیر آب بحر غرق شده است و دوسه قریه بسبب افتادن لامپها از شدت زلزله آتش گرفته با خاک یکسان شده است . بقدر (۱۵۰۰۰) هزار نفوس بیخانمان مانده قریب بدو هزار آدم تلف شده و بهزار ها مجروح گردیده .

از اخبار تایمس ترقى وتعالى افغانستان
داكتر (والترسايز) يكى از اعضاى جمعيت آسياست كه در لندن تشكيل يافته است اخيرآ (افغانستان) با سياحتى اجرا كرده و پارسال در باب سياحت خود در جمعيت مذكوره يك قونفرانسى داده در ان قونفرانس چنين گفته است:
ه افغا نستان را هر كس يك مملكت عادتى شرق ميداند و آن مملكت را در زير اداره يكى از امرای شرق ميشناسد پيش از انكه به افغانستان سياحت كنم من هم آنچنان ميدانستم و بهمان فكر بودم، اما وقتيكه به افغانستان رفته احوال آنجا را برأى العين مشاهده كردم چنان مناسب ديدم كه براى تصحيح و توسيع كردن حسيات و معلومات هموطنان خود را در باب افغانستان اين قونفرانس را ترتيب و اعظ پیام :
ای هموطنان افغانستان همان افغانستان قدیم نیست . شمارا تامین میکنم که سر اسر تبدیل یافته است. اگر آنجاها را بچشمهای خودتان بینید هیچ باور نخواهید کرد که این یک مملکت شرق باشد .
در افغانستان هر چیزی موجود است . امیر سابق مرحوم عبد الرحمن خان چاره های فایده برداشتن را از مدنیت حقیقیه اوروبا اندیشیده و نهادهای ترقی و تعالی افغانستانرا وضع کرده بود. مشارالیه درينباب به آخر درجه جهد و غیرت کرده است، درین خصوص شب و روز کوشیده است. خواب و راحت، و صحت و عافیت خود را برای حصول این مقصد فدا کرده است.


شماره ۱
صحيفه ١٦

سراج الاخبار الافغانیه

سبيل الرشاد
نام يك اخبار فواید آثاریست که در استانبول از طرف يك جمعیت علمیه و قلم های بسیار پرزور ادبیه بزبان ترکی طبع و نشر میشود. این جمعیت وغیرت اولا نام (صراط المستقيم) يك اخباری اثر میکردند. اما از چندیست که (سبيل الرشاد) صراط المستقيم را تعقیب میکند. مقصد و موضوع این اخبار اسلامی ایفای وظایف مسلمانی است. از تفاسیر شریفه و احاديث نبويه، وفلسفهٔ دینیه، و حکمت سیاسیهٔ اسلامیه بيك اسلوب بسیار متینی بحث میراند که ما آن از باب علم و دیانت توأم را از دل و جان تبريك میگوییم، و تقدیر میکنیم. و کثرت یافتن این گونه آثار قلمیهٔ اسلامیه را در همه زبانهای که اسلامها به آن متکلمند به بسیار آرزو نیاز و تمنا میکنیم. اخبار اسلامیت انتشار مزبور نقلا از اخبار (العلم) که آنهم یکی از اخبارهای مدافع و غیور اسلامیه شمرده میشود، و در مصر القاهرة بلغت عربی طبع و نشر میشود در یکی از نسخه های منتشره خود در زیر عنوان ذیل چنین میکارد:
(میشینزها در راه انتشار دین اسلام توانائی و پایه داری میتوانند) درین روزها میشینزها با همه موجودیت
[TRUNCATED—MAX_TOKENS]


صحیفه (۱)
سال دوم
شماره (۲)

نگران
ايبك آقاسی ملکی حضور اعلیحضرت همایونی
على احمد

قيمت ساليانه
در دارالسلطنه کابل ۸ روپیه کابلی در اطراف داخله مملکت با الخراجات ذاك ١٤ روپیه کابلی در خارج مملکت با اخراجات پانزده روپیه انگلیزی بهر پانزده روز یکبار نشر میشود
تاریخ عربی یکم ذی القعده ۱۳۳۰

سراج الاخبار الافغانية
۱۳۲۹

مدير و محرر
محمود طرزی

الادارة والمطبعة
در ماشین‌خانه دارالسلطنة (كابل) همه امورات تحریریه به اداره خانه بنام مدیر فرستاده میشود قیمت یک نسخه آن در کابل یکپای است
تاریخ شمسی ۲۰ میزان ۱۲۹۱

تاریخ انگریزی ۱۳ اکتوبر

درین اخبار از حوادث داخليه وخارجيه و بعض مقالات مفیده درج میشود

مؤسس بنيان سلطنت عليه افغانستان منجی افغان و افغانیان از اسارت بیگانگان خاقان مغفور جنت مکان اعلیحضرت ( ضياء الملة والدين أمير عبد الرحمن خان ) طاب مثواه فى الرضوان تاریخ ولادت ( ۱۸۳۰ م ) مطابق (۱۲۴۰ ه ) تاریخ جلوس بر تخت استقلال همه ممالک افغانستان ( ۱۸۸۱ م ) مطابق (۱۲۹۸ ه ) تاریخ وفات ( ۱۹۰۱ م ) مطابق ( ۱۳۱۹ ه )
از آخرترین تصویر فوتوگرافی شان قلیشه شده است


شماره ۲
مطبعه ها ومطبوعات

يکی از چيز های که ما در مدنيت و بذر ترقی گفته شود همانا ( مطبعه ها ) يعنی چاپخانه ها ، و (مطبوعات) يعنی چاپ شدنيها ميباشد . مشيمۀ علوم و فنون دماغ است . عربی و مرشد آن مطبعه و مطبوعات است . علوم و فنون را قريحه و دماغ توليد ميکند . مطبعه و مطبوعات آنرا زبان می آورد ، و براه روان ميکند . علوم و فنون، گوشه نشين حرمان و نسيانست . مطبعه و مطبوعات آنرا نايل آمال و مشار بالبنان ميسازد .

بنی بشر بحکمت أولى خالق بحر و بر از آغاز خلقت بقوه حواس و عقل و ذهنی که به او عطا شده بود به استدراك أشيا واستعلام أسما به تفکر و تدبر ابتدار ورزيدند . از همه پيشتر نظر شانرا فضای نامتناهی سماهای نيلگون و درخشنده کی اجرام بوقلمون جلب نموده در علوم سماوی بدرجه رسيدند که خواص طبيعيه اجرام علوی را با طبايع اجسام سفلی تطبيق داده بسی استخراجات عجيبۀ خارق العاده چون ساحری و کاهنی و نجومی را بروی کار آوردند که بسبب نبودن خط در بنوقت از انها چيزی باقی نمانده است .

بعد از بسيار زمانها انسانها بفکر اين افتادند که مقصد و مرام خود شانرا بواسطة خط و کتابت بيکديگر بفهمانند درينباب بساختن اشکال حروف مجبور شدند . اشکال مختلفۀ عجيبه و غريبه ايجاد کردند اما تا بسيار زمانها حروف از خود يك شكل مخصوصی نداشت . بلکه هر چيزی را به اشکال آن مينوشتند . و به اين سبب فن رسامی و هيکلتراشی پيشتر از خط و کتابت بظهور آمده است . مثلا اگر ميخواستند که نام يکی از بزرگان و نياکان خود را برای باقی ماندن به اخلاف شان بنويسند شكل و صورت آنرا از سنگ ميتراشيدند . و يا بر سنگ رسم ميکردند .

اشکال حروف خيلی پسانها، بميدان برآمده ، و هر ملت و هر قوم در هر بقعه و هر زمان جدا گانه اشکال حروف برای

خودشان ايجاد کرده اند . ولی چون آلات وأدواتی که آن اشکال بران نوشته شود مفقود بود بر سنگها و خشتها نوشتند بسيار پسانها ايجاد ورق از تربيه کردن برگهای بعضی درختان برگ بزرگ مانند (پاپيروس ) و ( کيله ) و بعد از آن از پوست حيوانات بظهور آمد .

حالا تصور بفرمائيد که در انوقت ها تا بچه درجه علوم وفنون مفقود ، و محدود بوده خواهد بود . يك شخصی که يك كتابی يا يکچند ورقی از پوست يا برگ درخت را مالک ميبود انشخص مرجع عمومی شده حکيم يگانه فيلسوف فرزانه شمرده ميشد .

رفته رفته کاغذ ايجاد گرديد باز هم علم وفن عمومی نشد . زيرا بدست آوردن کاغذ ، و نويسنده که کتابی را بنويسد از امور بسيار دشواری شمرده ميشد . تا آنکه در سنه ( ١٤٤٠ ) ميلادی از طرف موجد شهير فن طباعت (كوتمبرغ ) نام يك اصيلزاده جرمنی فن طباعت اول بار ايجاد کرديد . اين ايجاد, علم وفن را ترقی بخشيد و از انحصار و خصوصيت بيرون بر آورده مبذول و عمومی ساخت . از هنگام عمومی شدن علوم وفنون عالم يك عالم ديگرى شده است، و بشريت يك مرتبه برتری پيدا کرده است!

ازين مقدمات چنين يك نتيجه استخراج ميشود : که ترقی و عمران و مدنيت دنيا و بشريت بعلم وفن منوط است . و ترقى ووسعت وتعميم علم وفن بوجود مطبعه ها و مطبوعات مربوط است . لهذا اگر مطبعه و مطبوعات را پدر و مادر علم وفن ، و علم وفن را موجد مدنيت و عمران بگوئيم مخالف منطق چيزی نگفته خواهيم بود .

در وطن عزيز مقدس ما افغانستان از مطبعه و مطبوعات پيش ازين هيچيك نام و نشانی موجود نبود . اگرچه در زمان أمير اسبق مرحوم ( شير عليخان ) يك پايه ماشين ( په رس) مانندی اول بار در کابل آورده شده تکت داك و بعضى مطبوعات در ان طبع شده است ولی هيچيك اثری از آثار آن مطبعه پديدار نيست . باز در زمان خاقان جنت مکين اعلحضرت (ضياء الملة والدين) در يك مقياس واسى اساس


شماره ۲

صحيفه ۳
مطبعة ليتوگرافی یعنی چاپ سنگی وضع کرديد . ولى مطبوعات آن مطبعه منحصر بر طبع کردن صکوکات دولتی و بعضى اشتهارات و تکت و غیره مانده بود . عصر فرخنده کی اعلیحضرت ( سراج الملت والدین) بادشاه خردمند با دانش عدالت آئین بزرگ مقدس ما هزاران أبواب فيض ورحمت ، وأنواع آثار ترقى ومدنيت را در ملک افغان و بررخ ملت افغان باز و بنیاد فرموده که از انجمله یکی مسئله مهمه مطبعه و مطبوعات است. چنانچه مطبعه لیتوگرافی خواه از جهت افزونی ماشینها، و خواه تحريك آن بقوه بخار خیلی از خیلی ترقی و وسعت پیدا کرده همچنان يك مطبعه بزرگ تایپوگرافی یعنی چاپ حروفات که ماشین آن نیز بقوت بخار حرکت میکند سر از نو تأسیس و بنیاد یافته است . حروفات و افزار نیز خواسته شده برای ترقی و توسیع علم و معرفت يك شهراه بزرگ خیر و سعادت باز شده است.

ذات اعلیحضرت بادشاه محبوب القلوب معظم ممالك بادشاه جامع الکمالات بافضل و عرفان است که از هر علم وفن و همه مزایای هنر و سخن واقف و دانا میباشند. چنانچه برای رفع هر گونه احتیاجات مملکت شاهانه شان ماشینهای گوناگون أسلحه و بافنده گی والكتريك وغيره را مهیا فرموده اند این است که برای استحصال محصولات علمیه و فنیه که اهمترین اشیای محتاج اليه مملکت شمرده میشود این ماشین مطبعه تیپوگرافی را تأسیس و بنیاد فرمودند. حقيقتاً که این مؤسسه یکی از آثار بسیار مهمه این زمان سعد اقتران سلطنت سنیه سراجیه شمرده میشود .

مطبعه سر چشمه معرفت است. مطبوعات آب سلسبیل آسا است که از ان سرچشمه معرفت در جریان است و اذهان أهالي مزرعه ها نیز هست که از آن آب ابیاری میشوند :

مطبوعات چیزهای چاپ شده ایست که عبارت از کتابها ، ورساله ها و مجموعه ها و اخبارهای دینی فنی علمی أدبي أخلاق سیاسی و اجتماعی و غیره میباشد. اهمترین

۲
عالم مطبوعات (أخبار) ها است در وقت حاضر در هر طرف عالم مدنيت زبان اخبار ها آنقدر عام شده است که یا بالذات و یا بالواسطه هیچ گوشی نخواهد بود که صدای آنرا نشنیده باشد و هیچ شکلی نخواهد بود که زبان آنرا نفهمیده باشد !

از قرار يك استانستيك يعنی جدول های حسابی که در یکی از الماناقهای پارساله دیده شده در تمام دنیا ( ۱۰۰۰۰ ) نوع اخبار یومی و هفته یی ، و دو هفته یی در معرض انتشار می درآید پس يك چيزی که به ایندرجه تعمم کرده باشد آیا فائده و منفعت آن تنها عبارت از يك وقت گذرانی و ساعت تیری خالی شمرده خواهد شد .

حاشا : اگر اینچنین میبود اخبارها بایندرجه مقبول خاص و عام نمیشد. وظيفة يگانه اخبارها این است که مسائل سیاسیه أدبيه ، فنيه ، تجاریه ، صناعیه ، و خبرهای مختلفه عالم را در پیشگاه نظر عمومی عرض و بیان نماید . اما اگر گفته شود که این وظیفه ها را کتابهای مخصوصه آن ها نیز بجا آورده میتواند حاجت به اخبار چیست ؟ گفته میشود که بلی کتابها نیز این وظیفه را ایفا کرده میتوانند ولی بصورت بسیار ناقص و محدود . زیرا اگر این مسایل در کتب مخصوصه آن درج گردد البته که آن کتابها را همان کسانی میخوانند و میخرند که از ارباب همان علم و فن باشند بلکه همان ارباب آن نیز ممکن است که بسبب گران قیمتی کتاب و مفلسی خود از بدست آوردن آن محروم بمانند . اما چون اخبار نسبت به قیمت کتاب ارزان بلكه رایگان است هر کس از ان استفاده کرده میتوانند . و اگر آرزوی خریداری آنرا هم نداشته باشند باز هم چون در يك قهوه خانه ، و يا يك كافی بروند البته بر سر میزی که پیش آن بنشینند یک اخباری می یابند که بمقابل يك پياله قهوه که بنوشند برایگان آنرا بخوانند. حتی اگر خواننده نباشند هم بشنیدن آن فایده میبردارند .

و اگر گفته شود که کتبخانه های عمومی که از هر رقم کتابها دارند بجای اخبار ها قایم شده میتواند . اینهم


شماره ۲

درست نیست ، زیرا حوادث و مسایلی که در اخبارها نشر میشود جدا جدا وبصورت وجيز ومفيد درج میشود و نه از يك رقم سخن نی بلکه رقم رقم سخنان را جامع میباشد که به اینسبب خواندن و مطالعه آن انسانرا دلتنگ ودق نمیسازد، و وقت انسان نیز ضایع نمیشود ، چونکه در کم وقت از بسیار چیزها با خبر میگردد . حالا آنکه مطالعه کتابها در کتبخانه ها هیچگاه این آسانی را نشان داده نمیتواند . دیگر اینکه حوادث سیاسیه و تجاریه هر روز تبدیل مییابد که اگر اینچیزها بشكل کتاب نوشته شود در وقت معین آن نمیرسد و به اینسبب موجب ضیاع فواید میگردد، مسایل سیاسیه اگرچه تنها برای ارباب آن بکار است ولی اگر آن مسایل در اخبارها نشر نشود، و هر کس از حقیقت آن با خبر نشود بصورتهای گوناگون از افکار های موهون شایع گردیده موجب تخدیش ذهنهای مردمان میگردد . لهذا نشر نمودن آن برای عموم افراد لازم دیده میشود . با خبری از مسايل فنيه واخلاقيه وادبيه وغيره نیز برای همه کس لازم است . حالا آنکه هر کس برای تحصیل آنها وقت و اقتدار ندارد . این است که اخبار ها

جناب عالى افخم سردار اکرم حضرت (نائب السلطنه صاحب سردار نصر الله خان) برادر کهتر اعلیحضرت سراج الملة والدين أمير حبيب الله خان أدام الله دولته إلى مديد الزمان تاريخ ولادت ( ١٨٧٤ م ) مطابق ( ۱۲۹۲ )

این مانع عظیم را از پیش روی مطالعه کننده آن خود بر میدارد ، و آهسته آهسته انسانرا بر مسائل فنيه وأدبيه آگاه میسازد ، وذوق و شوق خواننده گان خود را بسوی تحصیل آنها جلب و جذب مینماید و در کم مدت از بسیار چیزها انسانرا با خبر میگرداند.

والحاصل مطبعه ها و مطبوعات از این وسایل و وسایلیست که برای ترقی مدنیت و ذات مکارم صفات اعلیحضرت بادشاه ما که در باب تهیه و تدارك همه أسباب امنیت، بهر كونه وسایل و وسایط با فایده و بر منفعت همت جهانقیمت شاهانه را مصروف داشته و میدارند این مسئله مطبعه و مطبوعات را نیز که مهمترین اسباب بیداریها و باخبریها میباشد تامین و تأسیس فرموده أبواب فيوضات علم و عرفان را بر ملك وملت شاهانه شان باز فرمودند .

غير ازين يك باب مدرسه زینگوگرافی نیز تاسیس فرموده ، مسئله نشر شدن آثار مصوره مطبوعه را نیز تأمین نمودند که آثار مطبوعه مصوره عالم مطبوعات را يك زينت و رونق دیگری می بخشد ، و يك تجسم و زنده گی


شمار ۲۰ صفحه ۵

حوادث داخليه

معلومه میدهد . حقیقتا که صنعت زینگوگرافی از چنان اختراعات مهمه فن عکاسی و طبع شمرده میشود که علوم وفنون بواسطه آن يك حيات تازه پیدا کرده است. مشاطه علم وفن يك شاهد تا زنین مجله نشین پرده عصمت و هجایست که قلم أرباب قلم آنرا هر هفت کرده بنظرگاه مشتاقانه از باب عرفان جلوه گر میسازد. ولی قلم محرر أكبر هر قدر جالاكي بکار برد باز هم بقدر يك لوحه زینگوگرافی در اثبات مناظر والواح حقایق خدمت کرده نمیتواند. مثلا محرر تا میتواند در تعريف ، وتبيين بك شكل و شمایی علم کوشش میورزد و از زاویه وجهيه ، وأوصاف أعضاى بدنية آن تا میتواند بصحت قریب بیان میکنند ، ولی صنعت عکاسی و باز در عکاسی زینکو گرافی شکل و شمایل را مجسم کان هو نشان میدهد . على الخصوص الخصوصی در اعلانهای تجارتی خدمت زینکو گرانی از خدا فزونست أما باز هم آن صنعت بغیر از قوه قلم محرر هیچ گفته نمیتواند و همچون نقش دیواری مینماید و الحاصل علم وفن مطبعه و مطبوعات محرری و زینگار گرافی حصوری و عکاسی ، در عالم مدنیت عصر حاضر برای ترقی چنان دست اتفاق و عهد و دادبهم داده اند که هیچ یکدم از همدیگر خود شان جداشده نمیتوانند و از معاونت یکدیگر اسفنا ندارند ! این است که از فیوضات هممان اعلحضرت پادشاه عرفان پناه مقدس ما همه این نمای ترقی و تمدن را وطن مقدس ما انه انستان) مظهر شده است. حالا به این يك قطعه دو عالیه از لسان حال زین کو گراف) ختم مقال مینمائیم .

از جانب سرنگران اداره مبارکه سراج الاخبار افغانیه برای مدیر و سر مرد اداره موصوفه خبر داده میشود که کوایک ذیل را نشاء الله تعالى عينا درج روزنامه مبارکه سراج الاخبار نمایند اینکه عالیجاه رشادت همراه محمد نادر خان جرئیل حضور انور که از برای تهدید و توبیخ طایفه منگل وغيره از حضور مبارك اعلا حضرت والامقرر و مامور كردیده همراه يك نند فوج مکمل عازم و روزها آنسوب گردیده بود بدست یاری فضل ایزدی جل سلطانه در آنجار باصول درست و سررشته مناسب انتظام امورات آنولا را نموده بفتح و فیروزی و کامیابی از انجا مراجعت نموده چنانچه در ثانی فواید انتظامات مذكور نتیجه های نيك خواهد بخشید بروز دوشنبه ۲۷ ماه شريف رمضان وارددار السلطنه کابل گردید خود جرئیل صاحب موصوف و نفری منصبداران ما تحت او و علم عقاب و افواج طفر امواج که همراه شان بود بعافیت و خیریت بروز مذکور بدار السلطنة، رسیدند از مردم رعایای شهری باستقبال برادران نظامی خود برآمده پرسیدن آنها و کامیابی شان خوشیهای زیاد و خور سنادی تمام نمودند و بقرار قاعده مقرره موازی یازده ضرب توپ سلامی برای علم از بالای تپ مشیر پور از جا میکه توپ چاشت زده میشود فیرشد و نفری نظامی که همراه جرئیل صاحب رفته بودند چون محد چونی های خود رسیدند چون از خند اردلهای حضور انور بكات و از اردل حشور یان مت و از خند كوتوالى ودار السلط مخلوط بنات برای خدمت مزبور رفته بودند باقی نفری خندشان که در کابل بخدمت بودند محمد چون های خود رانده قرار سر رشته نظام ادای سلامی را بذوق تمام نموده هرت مذکور همراه غند خود یک جا شده داخل چربی های خود شدند جرئیل صاحب موصوف همراه نفری ماسیداران ما تحت خود محضور مبارك اعا حضرت والا حاضر شده شرف ادای ابوس حضور مبارك را حاصل نمودند حضور انور والا از روی عنایت هر کدام از منصبداران را که بدست بوسشان مشرف می شدند بشفقت زیاد دست مبارک را پسروری شان کشیده نوازش و مهربانی می فرمودند حضور انور والا بعد از ان که جرئيل موصوف و تقرى منصبداران بدست بوس مبارك مشرف شدند زبان مبارک چنین بیان واضح فرمودند - صورت تطلق همایونی اینکه - ( من از خدمت شما خوش شدم خداوند از شماها خورسند باشد و قدر و اندازه کنجر تیل حضور از شماها خوش باشد من هم همان قدر خوش میباشم انشا الله تعالى بعد از عید سررشته کارهای شما خواهد شد در حال زیاد تفصیل داده نمی شود در موقع آن کده خواهد شد بعد ازان جرئیل حضور و باقی نفری منصبداران را مرخص فرمودند. ینکه از حضور مبارك مرخص شدند باقی خدام حضور

( قطعه )
زینکو گراف گوید با يك لسان حالی
بانیده دار با رب این شاه ملک افغان
در عصر پادشاهی من آمدم به (کابل )
کن نیست مثل و مانند در عدل و علم و عرفان
یکباره معدنی ام بی قیمت وولیکی
از فیض پادشاهی کویم سخن چو سلمان
ای پادشاه اعظم خواهم والف عامت
زینکو گراف کرده يك صنعت نمایان


شمار ۲۰

که حضور مبارک مادر و ایستاده بودند بهمراه نفری ماسیداران خدمتی منگل بدل کش ها و معالله بمحبتهای تمام نمودند بسیار علاقات هم دیگر ذوق و خوشی و گرم جوشی های زیاد کردند و از برای نقری مناسیداران مذکور در کونی مهمانخانه کان بسیار مکلف طبخ و آماده شده بود که نفری مذکور تناول نمودند و کل نفری فوجی و غیره که به دست مشکل رفته بودند حتی مهترها و غیره و غیره کاملا همه زنان سرکاری در همان شب خوردند و از نفری مردم منگل واحد زان و غیره و غیره برای سلام حضور مبارك والمور يرغمال و غیره از ملکان و معتبرین و پسران شان و مردم رعیتی که بهمراه جرئیل صاحب موصوف آمده اند موازی هشد و بیست و هشت تفرمی شوند فقط

خرید سر نگران

شکر میکنم و سپاس میگویم خدا بر ا جلت قدرته بوجود مسعود این چنین شهریار روی که با وجود از تکاب این چنین معاصی و جرأت این خدای بزرگی که از قوم نادان مشکل صدور یافت هیچ گاهی حضور مبارك بادشاه محبوب القلوب ما وقيله كجدار ما روادار استبدال و قتل و بی ناموسی آنچنان مردمان خلا پیشه نبودند و نشدند بارها از زبان مبارک مسموع خاص و عام افتاده که نزد اراده مردم توجی نظامی و ملکی که اسارت بنات و نسوان طابق میانی و استیصال شان و اتلاف اموال شان بنا بر سر زان آنقوم که عبرت باقی اقوام شود قصدهای کامل نموده از برای اجازت بعرض حضور رسانیده بودند چنین فرموده شده که من رواندان قتل واستيمال ون ناموسی هیچ یك از اقوام افغانستان نمی شوم و بدختر ها و زن های شان و اشخاص كبر السن شان اسارت و بی بزدگی را جایز نمی دانم و این که تو یه و ندامت را از افعال ناپسندیده خود عذر خواه بیاورند با وجود قدرت او را بهتر میدانم و عنو می کنم چنانچه حس نیت مبارک درباره آن خطا کاران و ن نوشان از جرایم آن به کاران نزد آنچنان قدرت که عبارت از قوت آنچنان افواج شاهی باشد که از هر طرف قریه جات مردم باغی را چون خانه انگشتر در میان گرده بودند و جمعیت و اتفاق جمیع اقوام افغانستان که از بلاد دور و نزدیک هزارها نفر از هر قوم و از هر طایفه از برای مرداش طابعة باليه يذوق و خواهش خودها عزم جزم نموده رو برای آنطرف شده دایره زمین شا را بر آنها تنگ ساخته بودند چون مردم باقی مذکور تو به و ندامت و خجالت خود ها را عذر خواه آوردند اعلحضرت والاعفو و بخشایتی را شامل حالشان فرموده از سر جرم و خطای شان در گذشتند حال میگویم که اگر امال ملت افغانستان و از شكر ان نعمت عظما وفضل ومرحمت حضرت صمدیت واجب الوجود جل سلطانه که عبارت از وجود مسعود و ذات محمود این چنین شهریار رؤف و رحیم باشد غافل نمانند

و دقیقه از سپاس فرو نگذارند آیا ادای یک شکر را از هزار کرده باشند نه والله که ادای یک شکر را از هزار نمیتوانیم زنی سعادت ملت و دولت افغانستان سزاوار است که بر جمیع مال عالم فجر و امتیاز پسر داشتن این چنین پادشاه مهربان را کنند المحاني بادشاه ما فقط

روز عید سعید مبارک قطر اعلم ضرت همایون مجلوس سواری آزادی و نفری معتبرین و خوانین واول ميز حضور به مركاب مبارك بواری کاری ها بده و نیم بود روز جهته ادای نماز عید موصوف عازم و روزی انزای مسجد جامع عیدگاه شدندو د ر مجد موصوف ادای نماز عید را نموده و عالم عالم جوش و خروش مسلمانان و نداهای کلمه طیبه و درودهای مبارکه بلند بود که از دیدن جمعیت مذکور و از شنیدن امرهای اذکار خداوندی دلها از خوشی های زیاد من اليد و دل همین را می خواست که کاش این همه ساعت و هر لحه چنین بودی - بعد از فراغ ادای نماز واپس مراحت فرموده رونق افزای سلام خانه ما شدن و از انجابا تلافی کل نفری مون ادای نماز جمعه در مسجد خاص داخل از ی مبارکه تشریف فرما شده ادای فرض نماز جمعه را نمودند بعد ازان واپس رونق افزای سلام خانه موصوفه شدند و قرار - رت مقرره بعد از ادای نماز عید موازی یکند و يك ضرب توب و بعد از تشریف فرمای ذات شاهانه بدریا سلام خانه موازی سی و یک ضرب توپ فبر گرد شد و از برای نظری مذکور که در سلام خاله مام جه لام حضور حاضر بودند و تعداد شان به هزار نفر رسیده بود اقسام طعام و فواکه و شیرینی بسر رشته درست واصول مرغوب داده شد. پس از تناول طعام و میوه و جای و غیره و گرفتن شیرینی مردم مذکور مرخص شده در بار تمام شد - بروز دوم عید صرف نقری خوا این درباری و غیره بجای جناب عالی نائب السلامه صاحب جهة سلام حضور عالى ممدوح وقته از طرف قرين الشرف جناب عالى ممدوح نان و میوه و غیره و جای و تیریی برای کل نفری داده شد به د از فراغ سلام و تناول آن و تیرینی و غیره مرخص شدند. بروز سیوم عید کنتجارت از روزیکشنبه ۳ مامش و المباشد حضور انور همایون معه خدام خاص حضور رونق افزای کوئی زین العمارات های جناب عالى كالب السلطة صاحب بقسم غیر رسمی شدند و شب دو شنبه ٤ ماء مذكور إلى عمل بك بجه شب در کونی زین العمارات کیف داشتن و بعمل يك بچه شب از انجا مراجعت فرموده رونق افزای کوی استور شدند فقط مضمون فوق راعينا درج سراج الاخبار افغانی می نمایید فقط تحر ويوم شنبه ٩ ماه شوال المكرم منه ۱۱۳۰

( علی احمد


صفحه ۷ شماره ۲

جوار خارجيه

راه آهن ریل
در اخبار المؤيد الفرا خوانده شد. لورد ( گرزن ) حاکم عمومی سابق هند براه آهن ريل كه ممالك فارس را شکانته محدود هند منتهی میشود اعتراض و تنقید شدیدی کرده گرفته است که با این راه آهن مزیت افغانستان زایل میشود وفايده موقع آن از اعتبار می افتد. و هم حدود هنديه عربيه در زیر خطر می افتد. لورد (مورلی) بجواب گفته است که البته حکومت بريتانيا تعهد امتیاز این راه آهن را بشرکتی که این خط را تمدید کردن میخواهند نخواهد داد.

مغولستان
اور وپانها مملکتهای شرق را چنان استیلا میکنند ؟ در اخبار انوار نثار (سبیل الرشاد ) خوانده شد: در ما بين روس و مغولستان يك معاهده نامه که مبنی بر پنج فقره ذیلست عقد گردیده است : (۱) حکومت روس ، مغولستان را مقابل احترامات اجنبيه که باو دستی زده شود مدافعه میکند (۲) حکومت روسی در منع مداخله حکومت چین به امور داخليه مغولستان کوشش میورزد (۳) مغولستان در عهده میگیرد که غير از روی از دیگر دولتها قرض نگیرد (٤) حکومت روس برای ثمره دار شدن تروت طبیعی مملکت مغولستان حقوق خصوصی را حایز میباشد (۵) حق ساختن راههای آهن در تمام مغولستان و ملحقات آن تنها به روی داده میشود.

استعمال مسكرات در ممالک روس
این هم : در ممالک روسی درسته (۱۹۰۸) تنها از شراب مسکری که عرق روسی میگویندش قیمت هفت صد و هفتاد و چار مليون - (۷۷٤٠٠٠٠٠٠) رو به نوشیده شده است. مقدار عرق نوشید شده گی (۸۹) ملیون پیپ است. در ظرف یکسال در تمام ممالک روس عدد اشخاصی که از شراب خوری یعنی به (داء الکتول) مرده انديك لك و سیزده هزار و هشت صد و سی و پنج نفر آدم است ، و عدد کسانیکه بسبب شراب نوشی بمرضهای غیر قابل نداوی گرفتار آمده اند بیست و شش هزار ويكصد و هشتاد و هفت نفر است. عدد کسانیکه از علت شراب نوشی بشفاخانه ها رای نداری در آمده اند هشتاد و یکهزار و هشتصد و چهل و نه آدم است. کسانیکه بسبب آن ام الخبايث بمرض جنون گرفتار آمده اند هفت هزار و چارصد و سی و چار آدم میباشند . در ایستاپستیک یعنی جدول حساب - نفس ( پترسبورك) در هزار می فقط از شراب نوشی وفات می یابند. پس اگر بنظر

حقیقت ملاحظه شود استقبال روسها تا یک درجه ظاهر میشود. کنچه منجر خواهد شد؟ مسلمانها باید که قدر و قیمت شریعت غرای محمدیه را بشناسند برای حرام بودن خمر بزرگتر ازین دلیل جستن عیث و بیهوده شمرده میشود .

احوال ایران
روزنامه محترمه (حبل المتین ) در شماره ۱۲ سال پیستم خود از قتل آقا میرزا محمد علی ثقة الاسلام ميشهد تبریزی که از علمای بنام و مجتهدین عظام ملک خود بودند و در روز عاشورای ماه محرم الحرام هذه السنه روسها بدارش کشیده اند تفصیلات داده مینویسد : در ثبوت وحشت کاریهای روس در قتل ثقة الإسلام وشيخ سليم وضياء العلماء وصادق خان و چهار نفر دیگر از اعضای انجمن ایالتی تبریز که از ظهر عاشوری بدار زده اند بالاتر از عکسهائی نیست که رو قیر برون برای جراید انگلستان فرستاده و ما فقط در اینجا خلاصه نگارش دبیر منچستر کاردین مورخه ۱۳ آگست اكتنا نموده تا در موقع خود بشرح و نشر آن پردازیم دبیر مذکور مینوید کچهار عکس قساوتهای روسیا را که بر و فیسر پرون برای ما فرستاده چنانچه خودش هم نگاشته خیلی دهشت ناك و نفرت انرا بود و الحق بیانیکه در آن باب داده خالی از هر گونه مبالغه است. در يك تصویر هشت نفر احرار تبریز که منجمله مجتهد بزرك ثقة الاسلام بود موجود است - دیگر عکسی است که او را پا آویخته و سر او را جدا ساخته و مجدداً مانند گوسفند به نقش آویخته اند سوم عکسی است که زمین افتاده و پرسینه اش خنجری زده شده چهارم عکسی است که دارای نصف جسم و معلق است. و بیان میشود که حسب الحکم او را شقه نموده اند - از این شواهد حتی که جای هیچ گونه شبهه و تردیدی برای احدی باقی نمی گذارد بخوبی مقاصد روس معلوم میگردد )

سراج الاخبار افغانستان

میگویند که سبب بیگانه این اعمال شنيعة وحشيانه روسها که در تبریز ، و هناك شنیعتی که در مشهد مقدس اجرا کردند این است که ملت ملت ایران را به هیجان و جوش و خروش فراوانی آورده با خود بر سر جنگ آرند و با نی صورت (طهران) را به آسانی ضبط نموده مقصدیکه در باب اسارت همه ایران دارند بروی کار آرند . از مطالعه این حادثات اگر چه هیچ مناسبتی درين باب ندارد ولی چون تصور حسیات حالی شمرده میشود قلم از تحریر جزئیات آن صرف نظر نتوانست: قبل از بیست و پنج بسی سالی که بنا بر قرار داد عمومی همه دولتها قانون لغو اسارت و منع برده فروشی وضع گردیده در ممالک عثمانی نیز تطبیق گردید. محرر عاجز تا باین صفحات رسیده بودیم و تمدنیت اروپا


شماره ۲

چشم باز کرده بودم . چون این انسانیت پروری و حقانیت گستری او ر و پا را در مخالف اوراق حوادث مطالعه میکردم بك حس احترام و تکریم عظیمی به آن مدنیت میپرورانیدم زیرا من بصباوتم از استدراك شقاوت شان عاجز بود و نها بظواهر دیده میتوانست و باز چون از حوادث منشئات صالح عمومی و سررشته های ترک سلاح عمومی در قونفرۀ الاهی خبرها میشنیدم بر چنان مدنیت عادلانه فاضلانه بيك نظر ممنونانه والهانه مینگریستم، حالا چون می بینم حكايه منظومه گربه و موش عبید زاکانی که در عالم طفلی آنرا خوانده بودم در پیش نظرم تجسم میکند: مگر آن لغو اسارت یک برده یا صد برده برای برده ساختن ملیونها برده بود و آن صلاح عمومی برای این خونریزیهای خصوصی بود و در زیر پرده آن مدنیت هزارها دامهای وحشت گسترده شده بود ......

افکار تایمز آف اينديا و بغاوت مشكل
ه مصر معزز ما اخبار روزانه ( وطن ) در نیمه مورخهٔ ۲۰ اگست خوديك مضمون دور و درازی از اخبار (تایمز آف ایندیا) که در پینی بلغت انگریزی طبع و نشر میشود در باب بغاوت (مشکل) نشر کرده که ما از نقل همهٔ آن صرف نظر نموده تنها از بعضی نقاط جاندار آن بیان میکنیم و در اسباب به رفع بهای غلط فهمیهای بی اصل و اساس و شبهه های دور از قیاسشان کوشش میورزیم : اخبار تایمز آف ایند با در اول امر از تحریرات سابقه خود که در باب بی بارگیری از دو و تعطیل یافتن حرکات عسکری افغانستان در نثرهای سابقه خود نوشته بوده صحبت کرده میگوید : ((چیزی که پیش از این در باب عدم بار برداری ظاهر کرده شده بود نبود . بلکه دیگر سیما هم بود که آنهم برد و وجه بود : یکی مقصد اتحادبین الاقوامی دیگرش عدم اعتماد بر افواج با قاعده یعنی عساکر منتظمه .. در خصوص سبب اول بیان کرده شده بود که ارکان پارتی سازشی حکومت کابل غالباً همین خیال داشت که این امر برای فرمانروای اسلام سزاوار نیست که بر رعایای مسلمانان جبر و تعدی روا داشته خود را ( به جبر کننده بر مسلمانان ) مشهور سازد. و بهمین خاطر از پایتخت افغانستان بجای سپاه جماعت ملاها روانه کرده شده بود که غلط کاریهای باغیان به پند و نصیحت اصلاح کرده بطرف اطاعت فرمانروای خود مایل گرداند. اما چون حربهٔ روحانی مذکوره کارگر نشد سپاه افغانی را به آهستگی تمام بطرف کوههای مشکل سوق نمودند و بطریقی که از سپاه افغانی کار گرفته شد. هر کس به آسانی تمام معلوم کرده میتواند که ارباب حل و عقد افغانی را بر سپاه مذکور تا چه درجه بی اعتمادی موجود بود )) .

§
( سراج الاخبار افغانيه ) بكمال اعتدال در و تمام آرامی هوش دردم تفوهات اخبار ( تامز آف ایندیا ) را از سر تا به پا شنیده یکان یکانرا تصحیح وتعديل وترديد مينمايد :

جناب تایمز آف ایندیا در تمنیات و قیاسات خودشان خطا کرده اند. اولا خوف ورعب حکومت افغانستانرا از عدم بار برداری نشان داده بودند. و چون باربرداری عدم کی بلکه وجود پیدا کرده فعلیات آن پیدان برامد جناب شان مجبور کردیدند که خودشان عنان خود را واپس بگیرند، لهذا آنرا فنی کرده دو سبب مبهم دیگری اختراع فرمودند . مسئله اتحاد بین الاقوامی را با عدم اعتماد حکومت برعكر منتظمه خودش مزح نموده يك خليطهٔ غیر متبالی ساختند . از يك طرف از اتحاد بین الاقوامی بحث راندن و از دیگر طرف يك دکن عظیم قوم وملت یعنی صنف عسکری خود همان قوم و ملت را از دایره اتحاد و اعتماد بیرون برآوردن چقدر غیر متجانس و ضد همدیگر افتاده است . آیا عساکر منتظمه افغانستان را از دیگر قوم و ملت فرض و تخمین فرموده اند که آنرا از دایرهٔ اتحاد بين الاقوامي وزمرهٔ معتمدین همجنس وهم ملتی بیرون کشیده اند؟ و اگر چنین گمان و تهمین کرده باشند میبودیم که انکار شانرا تصحیح نموده بگوئیم که عساکر منتظمه با قواعد افغانستان از خود قوم وملت پادشاه افغانستان است . پادشاه افغانستان و سر انس بزرگ همه اردوهای افغانستان یعنی اعلحضرت سراج الملة والدين ) ( امير حبيب الله خان ) عساکر شاهانه خود را اولاد خود میداند. و اولاد خطاب میفرماید . عسکر بادشاه خود را پدر مشفق و پیشوای مقدس خود میشناسد . پارتی ها و فرقه های سازشی در حکومت افغانستان و در افغانستان موجود نیست . در ین فقره اخبار موصوف این قدر سستی را قابل تصحیح دیده حالا بر فقره دوم آن که در زیر عنوان (سهل انگاری فوجی) نوشته اند احالهٔ نظر نموده برای روشن ساختن حقیقت و اصلاح تحريرات شان کوشش ورزیم درین فقره شان سه نقطه جلب نظر دقت میکنند. که یکی قابل تصحيح ، ويكى لا يق تردید، و سیوم سزاوار تاویل است.

آنکه قابل تصحیح است این است که میفرمایند: ((سهل انکاری ازین ثابت میشود که از وقتیکه فوج فرستاده شد تا وقت آخر در جنگ شريك نشد و چون بريك موقع به فوج مذکور برای حمله کردن بر دره ( النمور ) حکم داده شد سپاهیان فوج چنان بد نظمی انداختند که در نه بودن اعتماد برانها هیچ شک و شبهه باقی نماند )) در این باب انقدر گفته میتوانیم که غالبا مخبر حربی که از طرف شان برای نامه نگاری این محاربه از پینی تا به افغا نستان اختیار زحمت فرموده تشریف آورده بودند. آدم خیلی بی دل و بی جرأ می بوده است که هیچ به محار به نزدیک نشده است. و از جاهای بسیار دوری بهمان قدر شنیده گیهای که از کدام رهگذری مانند خود بیخبری گرفته اکتفا ورزیده بغلط برای جناب تا نیمز آف ایندیا) خبر داده است .

نقطه دوم قابل تردید است که میگویند: حاکم خوست بانی


صحیفه ۹ شماره ۱

فاد بود معزول شده در قیدخانه کابل مقید کرده شده، حال آنکه حاکم خوست سابقه را اگر ذره بین بیندازند در هیچیکی از قیدخانه های ملکی و عسکری کابل نخواهند یافت. بلکه اگر بیایند یا در خانه اش و یا در روزهای دربار با اونیفورم رسمیش در سلام خانه خواهند یافت.

نقطه سوم سزاوار تأویل است که می فرمایند: «القصه قبایل باغی را فتح کلی حاصل شد،» بلی فتح کلی حاصل شد اما بر فکرها و خیال های بعضی شریرانگیزانی که غرب را بر شرق حتی شرق را نیز بر خود شرق بجلادی و قسانی تحريك و تشویق میکنند هزار افسوس که مردمان متمدن ما درین اوقات از شنیدن خبرهای خونریزی و دیدن سیلابه های خون آمیز استلذاذ سمع و بصر مینمایند. و چون از يکطرفی خبرهای خونریزی بشنوند قوت را بها داده در تصویر و تعریف آن داد سخن طراز بها را میدهند. و بمجرديکه از صلح و مسالمت خبری شنیدند بیکباره بیأس و ناامیدی افتاده بنای طعناها و کنایه ها را میگذارند. زیرا آنها از درامهای فاجعه انگیز کشته شدن مسلمانها بدست یکدیگر شان لذتها وحصه ها و فايده ها میبردارند.

§
حالا بیایم بر فقره سوم که بعنوان (جوش اتحاد اسلامی) مینویسد در ین فقره خود جناب (تایمز آف ایندیا) از وهم و تخیلات

اولاد نجابت نهاد اعلی حضرت ( سراج الملة والدين أمير حبيب الله خان )
شهزاده جوان بخت معظم ( معين السلطنه سردار عنایت الله خان ) بزرگترین
أبّده الله دولته إلى آخر الدوران
تاریخ ولادت ( ۱۸۸۸ م ) مطابق ( ١٣٠٦ )

عمومی که برای اوروپا از مسئله ( اتحاد اسلام ) حاصل شده است بيك قالب دیگری بیان میکند ، و افغانستانرا يك ركن مهم این اتحاد بقلم میدهد. و اعلحضرت پادشاه افغانستان را مانند اعلحضرت سلطان ترکی که بازیچه دست انجمن اتحاد و ترقى شده است بدست ملاهای متعصب مذهبی نشان میدهد. حالانکه این يك ، تصوير خشك و خالی است که قوه واهمه جمعیتهای ژزویت ها بوجود آورده عالم سیاست اوروپا را بر مسلمانها به تحريك و تشویق برمی انگیزانند که اصل جای خوف و بیم عالم انسانیت ازین باید بود نه از اتحاد اسلام ما بارها گفته ایم و بار دیگر هم میگویم که مسئله اتحاد را چنانچه نصارا ، کمان کرده اند مبنی بر قیام مسلمانان بر نصارا نیست زیرا الثبوت بر این چنین اتحاد بجز مضرت هیچ منفعتی را برای مسلمانان مثمر نمیشود. مقصد مسلمانان از اتحاد شان این است که برای بیداری و آگاهی وترق و تمدن و محافظه حقوق خود اتحاد کنند. و این چنین اتحاد را همه شرایع و همه ادیان بلكه همه انسانیت مقبول و پسندیده باید بشمرند جناب تایمز آف ایند یا درین فقره خودشان بار بار افغانان را به بیعقلى ، وتعصب، وجهالت نسبت کرده است که ما تحمل و اعتدال دم قرار را از دست نداده آن سخنان شانرا بروی خود گوینده آن نمیزنیم ، ولی اینقدر میگوییم که مادام برما همچنین اعتقاد دارند، وحسب الوظيفه مدنیت خودشان را من طرف العيسى عليه السلام مأمور رفع وازاله این چنین چیزها میشمارند پس چرا از اتحاد


شماره ۲ صحیفه ۱۰

سلام که اما ساعی بر رفع اینگونه چیزهاست و مقصد آنان . آگاهی و ترقی و تمدن و محافظ حقوق است . المدینه وخوف میکنند و آنرا خطر نال میدانند . اگر مسلمانان اتحاد ترقی و آگاهی و تمدن بکنند یکبار بسیار سنگینی از دوش جمعیات زه زه ویت ها برداشته میشود و دولتهای اوروپا نیز از يك مصارف کلی که در راه امداد و معاونت آنها مخرج میرسانندرهایی می یابند . زیرا همان چیزی که آنها زور وقوت وبا حيله وخدعه میخواهند و نام آنرا ( نشر انوار مدنیت ) نهاده اند خود بخود ظهور می انجامد . لكن اگر ( نشر انوار مدنیت ) محض عبارت از تصرف ساختن مسلمانان و یا اسیر ساختن آنان باشد . آن صحبت دیگر است .

ذات اعلحضرت بادشاه دل آگاه مقدس ما را بازیچه دست ملاهای متعصب پنداشته و خیالات جماعتی که بر سر کار میباشند قرار داده اند که ما این قباحت را بر بی خبری و عدم وقوف و آگاهی شان بر افکار بسیار عالی بادشاء مقدس خودمان حمل نموده، ماهم ټایمز آف ایندیا را معلوم میشماریم و هم چه حاجت که ما آن افکار انسانیت پرورانه و مدنیت پرورانه پادشاه مقدس خود را بر بی وقوفان آن اعلان نمائیم . ثانياً تمثیل ټایمز آف ایندیا که ذات اعلحضرت پادشاه معظم ما را به ذات اعلحضرت سلطان ترکی در بازیچه شدن دست انجمن اتحاد و ترقی تشبیه داده اند واهی بودن سخن شانرا ثابت میگرداند زیرا چنانچه مانند انجمن اتحاد و ترقى يك انجمنی در افغانستان موجود نیست .

(امير حبيب الله خان) أيّد الله دولته الى آخر الزمان تاريخ ولادت (۱۸۷۱ م) مطابق (۱۳۰۹ هـ)

همچنان يك هيئت حكومتى كه بغير از نفس نفيس ذات اعلحضرت پادشاهی باشد وجود ندارد .
§
حالا اگر يكقدرى بفقرۀ چهارم مقاله ( تایمز آف ایند یا ) که در زیر عنوان ( طریق سیاست کابل ) عمل فروشی بخرج داده تحریر داشته است بنظر غور و تدقیق ملاحظه نمائیم خلاصه الخلاصه آنرا بر این موضوع یعنی میبینیم که جناب شان سیاست عادلانه مدیرانه انسانیت پرورانه حاضره افغانستان را نمی پسندد ، و يك سیاست قاتلانه ظالمانه را انتظار دارد که منظره های عقل ربای قتل عامها و کله منارها و گوش و بينى بريدنها ، و خريد و فروش انسانها را مانند

دهشتها و اشكنجه ها و عذابهای انگیزیسیون، ما بندگان را هم چون یک پورا ماهای بسیار خوشی از زیر نظر استادانشان بگذراند . بنا عليه، ما در خصوص هیچ چیزی نمیگوئیم و محاکمه این مدنیت فروشی را بوجدان ارباب عقل و اذعان حواله نموده برفقره پنجم آن احاله نظر نموده به بینیم که چه میگوید :
§
فقره پنجم آن که بعنوان (غلط فهمی) میباشد . آغاز سخن را چنین برداشت است : اگرچه در این شک نيست كه فى الحال تصفيه فساد خوست قطعی شده است اما ممکن است که در کابل بلکه در تمام افغانستان ازین قسم غلط فهمی