عنه ١٥
سال پنجم
شماره ۱۹
غریو و غرش مقطوع نشدنی توپ که مثل يك صدای زلزله پیوسته با هم اتصال داشت بی اندازه رعب خیز بود و تقریباً روزی چهار هزار گلوله توپهای سنگین بهمان يك نقطه محدود یعنی قلعه واه فرو میریخت نزلازل قلوب و آشفتگی حالات درونی ما زیاد بود زیرا که هر کس عزرائیل را در مقابل خود می دید و فرار از مرگ کار مشکلی بنظر می آمد لیکن هی کر پاس را بخود راه نمی دادند، زیرا که مدتها بود مادر نزدیک سر حد ومنطقه جنگ شانه بشانه سربازهای خود زندگانی کرده ، قوای روحیه و شجاعت آنها را کاملا اطلاع داشتیم . مخصوصاً خمپاره ها و توپ های دویست و ده میلیمتری المان محشر می کرد درست مثل تكرك گلوله می بارید . از بین الطلوعين آنشب فريو و غرش توپ های دهان فراخ تر ۳۰۵ و ۳۸۰ میلیمتری زمین و زمان را به عذاب آورده و درست مانند خط زنجير خطوط عقب را محصور ساخت ، ما ساعت در دست گرفته و حساب می کردیم . يك كلوله سنگین بزرگترین توپخانه خصم که میرسد چند ثانیه طول دارد تا بر کد و ما میتوانستیم درست بفهمیم مقصد او کجاست . بهر صورت از تاریخ ۲۳ فوریه اطلاعات ما رسید که خود شهر، وردون، هم در زیر آتش بمبار دمان دشمن مستور است . نهیب صواعق هول بار کلوله های چندین خرواری بدون دقیقه تعطیل مزارع و آبادیهای اطراف و عمارات ما را تبدیل منظر میداد و بشدت تاثیرات آن هر ساعت زمین ها را از وضعیات جغرافی طبیعی دور میساخت . ممکن اهل قصبه فرار کرده بودند و فقط من وعيالم ويك نفر منشى من و دشتبان و رفیق او که پنج نفر بودیم در یک سردابه عمیقی رفته ود را آنجا شب و روز را بسر می بردیم و بدبختانه محال بود که بتوانیم از آنجا بیرون آنیم . یک رشته از خطوط بسیار مهم تلفون متعلق بقشون که عده از مواقع مهمه را مرتبط میساخت قطع شده بود يك دسته از دستجات شعبه تلفون نظامی که افراد آن از شجاع ترین شجاعان نامی روز کار بودند داوطلب ارتباط آن شدند که رفته و خط مقطوع را وصل سازند . از این دسته که بیرون رفتند نه تنها يك نفر آنها برنگشت بلکه کمترین اثری از آثار امشهای ایشان هم بدست نیامد در ان سردا نه عمیقی که پناه برده بودیم عيال من برای ما و دوسه نفر صاحب منصبان دیگر که در ان مجاور بودند غذ اترتیب میداد ، با وجود آنکه بیرون رفتن مصیبت خبر تلفون چها دیده و درس عبرت گرفته بود باز هم بواسطه حس فدا کارانه زنانه خود جرات کرده و مخفیانه از ما بیرون رفت که غذائی برای ما بدست آورد و در ین مورد مقدرات او را دست خوش هلاکت نساخت . در اولین حملاتی که سپاهیان المان برای استیلای به نقطه و این عمل آورند با دوربین دو چشم از يك ارتفاع مخفی تماشا می کردم در آن وحله عساكر المان -- مرتبه مشهورانه با صفوف بر و متراکم حمله آورد. و توپخانه ما صفوف آنان را مثل داس درو کرده و بزمین میریخت و باز هم دفعه ثانی حمله ور میشدند . سراشیب های تند و جاده های سرازیر و سر بالا مثل افعی های بزرگ در اطراف دشتستان ما مقابل ، و نور ، حلقه زده مترالپوزها و توپهای ٧٥ میلیمتری در تمام خطوط و دامنه های مزبور صف شادی و دقیله

ده که تا آن ساعت نژاد آدم ابوالبشر چنين حوادث فوق التصور آوری را ندیده بوده است . خوب مزبور يك سره واژگون است. مساکن و ابنیه آن که بطرز نواحی ، اورن، ساخته شده بود دیگر وجود خارجی ندارند. در گوشه و کنار سقفهای شکم دریده و دیوارهای برو درآمده را از حریق مشاهده میگردد ه اراضی اطراف آن زمین ها بکلی تغییر منظر داده و بهای که از خصم کاری بدان صفحه نموده است که آفات ارضی و سماوی الی می توانسته است بدین صورت غم خیر آنجا را مبدل نماید . اری های مصفا و باغات بر از سرو و کاچی که باعث افتخار و عظمت این ار یا میکشت از تاثیرات توپخانه مانند علفهای نازک در مقابل یک بنده نه تنها زمین ریخته است بلکه در غالب از نقاط اثری هم دیده د تقریبا مشابه بابک زمینی گردیده که مدتها دو چار بزرگترین یدی آتش نشان دنیا باشد . وی که خدای این قریه مصیبت زده را که حرف آن ابد الآباد با خطوط استان خون و آتش در افق دنیای متمدن ثبت خواهد بود. وارد انتان گردیده است. مشارالیه موسوم بمسيو ، کاپریل، و یکی از اهالی المدن والجوج نژاد ، لورن ، میباشد. این شخص و عیالش از اراضی ا وطن خود حرکت نکرده است فکر وقتی که آنامازور حکم صریح ی است که اهالی بعجله باید فرار کنند و پس از اعزام ١٤٥ نفر می روز مان خویش که خدای مزبور از میان خرابه و آتش بیرون آمده است. من روز گذشته علاقات وی رفتم ، با وجود مخاطرات ومتاعب طاقت که بوی وارد شده است هنوز پاس را بخود راه نداده و در اظهارات وی علائم امید هویداست و سر گذشت غم انگیز را چنين است ۱ فوریه پنج ساعت قبل از ظهر بود که از طرف خطوط المانها اطراف قريه ما بمباردمان شروع کشت زبانم از بیان توصیف آن ر است. همینقدر میگویم مثل طوفان حقیقی دورهای قبل از خلقت خباره و آهن پاره و سرب و فولاد به خطوط دومی قشون و استحکامات و تخت و مانند يك قلعه آهنين بين خطوط اول و دوم ما حایل شد بجوجه مقطوع نکردید. از همان ساعت اول نقشه مهاجمه معلوم آغا نها میخواستند خطوط اول را محصور سازند بدین ترتیب متراکم آتش و آهن را پیوسته بخطوط عقب فروریخته آناقان ت افزوده را سارا بعقب مسدود ساخته خطوط ارتباطیه و آزوقه نطوع و با حلقه های کلونه مقامات مقدم جنگی و قشونی را بهم شب شد . بباردمان رشدت وسطوت افزود قلاع وخطوط جنکی ان خود درنك جواب میدادند. بدون لحظه سکونت انواع کلونه های كوچك مثل ستار كان آسمان که دفعه از مقام خود ساقط میشوند و معليونها عفریت واجنه که در جوهوا شهب ثاقب بهم میفرستند دفعه زشکی به هیجان آمده بود و هوای مافوق قريه كوچك بدبخت من ان که برندهای غیر مرئی با اهریمنان فلکی در ان پرواز نمایند مانند ب در حال لرزش می بود
٧٥


جمعه ١٩ سال نهم شماره ١٩

ترتیب داده بودند و اجساد گوناگون شده جوانان متخاصمین مانند مخمل های سرخ اطراف را پوشانده بودند . آنها چقدر منظرهٔ غم افزائی بود . امان چه قیافه الم انگیزی را بخود داده بودند . قبرستان وردن حین از حزن آمیز که گل های آن از نعش نوجوانان جنگ آور ترتیب یافته بود .
وادی و دره مجرای « موز » چنانچه میدانید مرتفع تر از نقاط شرقی و در حقیقت مفتاح حقیقی مجرای مملکت فرانسه می باشد .
چنانچه « قیصر ویلهم » و قشون وی اصرار در استیلا و تصرف این نقاط نمایند . المان خواهد دید که صدها هزار از مردان وی بایستی در دره سواحل « موز » و سراشیب های کل و باطلاق آنجا « و د نور » در کام نهنگ قبرستان مهیب « وردون » فروروند .
پس از ختم مذاکرات مسیو « کابریل » و شرحی از اوامر حاکم اوردون راجع به بیرون فرستادن اهالی وحتى الامکان حمل اموال منقوله و احشام قریه ذکر کرده و اشعار داشت که بسرعت از شیو و اسناد متعلق به « وا » و « دییرا » خلاص نموده است . لوزور نال

خبرهای راجع بتر کیا
قوای عربیه عثمانی
از لندن روزنامه برزاریا و به و موستی خبر میدهند که دو فروند کشتی جنگی بزرگ از طرز درید نوت در مراکز کشتی سازی انکریش بطور عجله برای عثمانی ساخته شده و در شرف انجام میباشد . در حال حاضر عثمانیها برای جمع کردن مین ها در دار دانیل مشغول تشبثات زرکی هستند . قوای بحریه عثمان در صدد حرکت به اطراف بحر مرمره بوده و این اقدامات با مقصود اخیر عثمانیها علاقه دار میباشد .

اقدامات انور پاشا
از کیهان روزنامه پیرزار بویده موسی خبر میدهند که آژانس رسمی عثمانی خبر ورود انور پاشا و جمال پاشا بمدينه اطلاع داده است مشار الیها پس از ورود مدینه روضه حضرت پیغمبر ص را زیارت کرده و در آنجا برای موفقیت عثمانی دعا نموده اند . و باهالی مدینه نان و غیره تقسیم کرده از انجا عازم مکه شده اند ، از قرار اطلاعات واصله مقصود انور پاشا از این مسافرت اینست که اهالی آسیای صغیر را بجهاد دعوت نماید . برای این مقصد ، انور پاشا در مدینه برؤسای رو حال مسلمانان مراکشی ، تونس ، هندوستان و جاوه را بايك طنطنه و احترام بزر کی پذیرایی کرده است .
اخبار تلگرافی که روزنامه « نوویه وریمیا » از بکارست رسیده ، خبر مسافرت انور پاشا و جمال پاشا بجهة زیرت مقامات متبرکه تائید مینمایند .

( انور پاشا در بیت المقدس )
از بکارست روزنامه « روسکیا ویدو موستی » خبر میدهند که بر حسب اشعارات جراید آلمان ، بتاز کی انور پاشا در معیت جمال پاشا فرمانده اردوی چهارم عثمانی وارد بیت المقدس گردیده در جامع عمر از طرف علما و مشایخ عرب استقبال شده است بطریق یونان نیز علاقات انور پاشا آمده و از حسن رفتاری که نسبت به یونانیها در عثمانی اتخاذ شده ، اظهار تشکر نموده است انور پاشا در خارج بیت المقدس سنگرها و استحکامات را بازدید کرده است .

اعلان
سراج التواريخ
جلد اول و دوم
زند گان جاودانی هر قوم و ملت ( تاریخ آنست . (سراج التواريخ) آئینه حیات نمای ملت جلیل افغانست . زیرا از آغاز تشکیل و تأسیس یافتن دولت افغانیه حالیه بحث میراند که برای حال و استقبال ملت بهترین درسگاه عبرت و خوشتر ازین انتباه ملت تصور نمیشود ، هر فرد این ملت را واجب است که یک نسخه از آنرا بدست آرند و مانند حرز جان در کتابخانهٔ قلوب خودشان نگهدارند . علی الخصوص که کتاب مذکور به نیت خالصانه و خیر خواهانهٔ استفاده عمومی به امر و فرمان ذات شهریار صفات پادشاه مقدس ما اعلیحضرت « سراج الملة والدین » تألیف و تدوین و در مطبعة حروفی دار السلطنه کابل پزیور طبع آرایش و تزئین یافته است . جلد اول این کتاب از ابتدای سلطنت خاندان ذیشان « سدوزائی » یعنی از آغاز تأسیس و استقلال دولت علیه افغانستان تا ورود اعالیحضرت امیر کبیر امیر دوست محمد خان مرحوم جنت مکان از هند در کابل بحث میراند و جلد دوم آن از حکومت خاندان جلیل الشان ( محمد زائی ) یعنی از ابتدای حکومت اعلیحضرت امیر کبیر امیر دوست محمد خان تا به اول جلوس اعلیحضرت « ضیاء الملة والدین امیر عبدالرحمن خان » طاب ثراه واقعات تاریخیه را جامع میباشد و کاغذ اعلا بحروف تیپ بطبع رسیده است ، قیمت کتاب مذکور نسبت بزینت و خوبی تجلید آن از قرار ذیل است .
نمبر (١) پشتی چرمی چرم اصواری دانه دار کابلی بخت چهار کنج جدول طلا بر کار نشان دولت و اسم کتاب از ورق طلای اسلامیه بندی شده مبلغ شانزده روپیه پخته کابلی —
نمبر (٢) پشتی مقوا رویه کرمانی چهار کنج و زیر چرم فرمز حاشیه و اسم کتاب و نشان دولت ورق طلاء جسته سیزده روپیه پخته کابلی —
نمبر (٣) پشتی مقوا رویه کبود لاجوردی چهار کنج و زیر چرم مبینی سرخه کابلی بخت حاشیه و اسم کتاب و نشان دولت و ورق طلاء جزء بندی شده یازده روپیه پخته کابلی و ده شاهی —
نمبر (٤) پشتی مقوا رویه ابری چهار کنج و زیر چرم مبینی سرخ کابلی بخت حاشیه و اسم کتاب و نشان دولت ورق طلاء جسته کوفته شده ده روپیه پخته کابلی و سه شاهی —
نمبر (٥) پشتی مقوا رویه ابری سرخ چهار کنج و زیر کبود سیاه اسم کتاب و نشان دولت ورق طلاء جسته کوک بندی شده نه روپیه پخته کابلی و یازده شاهی —

محل فروخت
در نفس ارگ مبارک از تحویل خانهٔ جناب محمد ولیخان سر رشته دار
در بازار ارگ از دکان عبدالله خان
چون کتاب مستطاب سراج التواریخ چهار جلد میباشد اگر در یک وقایه و شیرازه میشد حجم کتاب موصوف کلان میشد لهذا اعلیحضرت همایون و لا امر نمودند که جلد اول و دوم در يك وقایه شیرازه بندی و جلد سوم و چهارم آن که هنوز در زیر طبع میباشد و بعون الله تعالی از طبع برآمده مقوا کرده شد انشاء الله اعلان فروش آن نیز نشر خواهد شد فقط

در چاپخانهٔ حروفی دارالسلطنه کابل طبع گردید
همه مقاله ها ئیکه دستخط ندارد از طرف مدیر و سر محرر تحریر شده
محمود طرزی


اعلان
عموم مشتركين كرام خود را یاد آوری میکنیم هر قدر سعی و کوشش کردیم که از شکایت نا رسیدن اخبار مشتركين كرام دارالسلطنهٔ کابل خود رها نمی یابیم و تمکن نشد لهذا با داکخانهٔ مرکزی دارالسلطنهٔ کابل يك مقاوله نموده داکخانهٔ مشارالیه تقسیم و توزیع اخبار ما را که بهمه مشتركين گرامی برساند در عهدهٔ همت خود قبول نمود. مشتركين كرام دارالسلطنه خود را بشیر و یاد آوری میکنیم که بعد ازین اخبار های شان بدون واسطه غیر فردا فردا بواسطهٔ آدمهای داکخانه بخود شان میرسد.

شرایط خریداری
دارالسلطنه | ولایت داخل افغانستان
قیمت سالیانه هشت روپیه کابلی | سالیانه چارده روپیه کابل
قیمت ششماهه پنج روپیه کابلی | ششماهه هشت روپیه کابل

در خارج افغانستان
هر محلی که باشد با اجرت پوست
قیمت سالیانه | ده روپیه انگلیزی | قیمت ششماهه | شش روپیه انگلیزی
سه ماهه اشتراک قبول نمیشود
يك طلای پوند انگلیزی یازده روپیه کلدار است از کوین قرار حساب کنند

( شرایط درج کردن اعلانها )
سوداگران که مال تجارتی و صنعتگرانی که صنعت خود شارا در سراج الاخبار افغانیه اعلان و اشهار کردن میخواهند، و یا دیگر هر رقم اعلان و اشهاریکه باشد از قرار شرایط ذیل درج و شایع میشود : اعلانیکه در متن اخبار از یکبار تا به پنج بار نشر و شایع شود بر هر سطر ١ يك روپیه کابلی و اگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند فی سطريك قرآن یعنی نیم روپیه کابلی اجرت گرفته میشود اعلانیکه درین ورق وقایه درج شود از یکبار تا به پنج بار فی سطريك قرآن یعنی نیم روپیه کابلی و اگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند فی سطر سه شاهی اجرت گرفته میشود. طول سطريك ستون اخبار ما ( ٣ – اينچ – ٤ – سوت ) میباشد هرگاه شخصی اعلان خود را مبادياً تا يك سال نشر کردن خواهد و وجه يك ساله را پیشکی ادا نماید در ورق پشتی : بر سطری ستار اجرت گرفته میشود

اعلان

حَبْلُ الْمَتِيْن سَيَاحَتْنَامَه سَه رُوى
در ۲۹ روز
آسيا * اوروپا * افريقا

( مطبعة عنايت ) يك اثر دلپذیر جدیدی در نظر هوشکاران عرفان جلوهٔ عرض میدهد. بدست آرید، بخوانید در ظرف ۲۹ روز يك مدت کمی سه قطعه زمین را با سیاح آن یکجا و همراه دور و سیر میکنید. ملکهایی را که بران میگذرید مفصل و مکمل جغرافیا و تاریخ آنرا خوانده میتوانید، چه چیزها می بینید، چه چیزها میشنوید، چه لذتها چه سرورها میگیرید ؛ علمی، ادبی، سیاسی در عین زمان شاعرانه عاشقانه هوسات برانگیزانه - يك اثر : این اثر از سه جلد مرکب و در يك وقایه مجلد میباشد. تقریباً (۷۰۰) صحیفه، و یا (١٠٥) قطعه تصاویر مناظر مختاره و اشخاص معتبره و نقشه های مهمه مزین است. نسبت با اینهمه خوبیهای آن قیمت (۷) هفت روپیه کابلی آن هیچ نیست، کاغذ اعلا، چاپ حروفی، تصاویر زینکو گرافی، جلد محکم و استوار : دیگر چه میخواهد ؟ هر کسیکه بخواهد در نفس مطبعهٔ مبارکه در ده افغانان به (عبدالرؤف) خان سر مرتب مطبعهٔ مبارکه یا در بازار از نزد دکان (باز محمد) تاجر کتب در بازار کتب فروشی متصل مدرسهٔ شاهی بدکان حاجی ملا (غلام محمد) خان تاجر مشهور کتب رو آورده و یا مبلغ فوق کتاب مذکور را بدست آرید دیگری کاره ی ملك نیست


( اعلان )

پَرَاکَندَه

آثار مطبوعۀ تازۀ مطبعۀ مبارکۀ عنایت، از يك مجموعۀ اشعار آبدار مجدد آثاری میباشد، که کاغذ اعلا، و خوبی طبع دارا، با تصاوير بسیار زیبا جلوه کر بازار عرفان گردیده است. اگرچه از تحت خط و خال بعید است ولی مضامین و خیالاتش سراسر بیکطرز جدید است. نسبت بخوبیهای ظاهری ومعنویش قیمتش خیلی ارزان - بی مقابل (۱) دو روپیه کابلی در خود مطبعه عنایت از نزد عبد الرؤف خان سر مرتب، و در بازار ارک از دکان باز محمد، و در متصل مدرسه شاهی از دکان حاجی غلام محمد خان تاجر کتب هر کس خریده میتواند.

اعلان

از اداره

کتاب سال اول سراج الاخبار افغانيه مجلد
کتاب سال دوم ٥٠٠ مصور مجلد
کتاب سال سوم ٥٠٠ مصور مجلد
کتاب سال چهارم مصور مجلد
عز و اسلامیت
آیا چه باید کرد؟
ادب در فن
رسمیه
جغرافیای عمومی

این کتابهای فوق در اداره موجود است. هر کس که آرزوی باشد به اداره مراجعت کند.

اعلان

کتابهای مجلد سراج الاخبار افغانیه، و کتابچه های علاوه آن و شماره های متفرقه آن، و همه کتابهای مطبعه عنایت خریداران که آرزوی خریداری آنها را داشته باشند از دکان حاجی ملا غلام محمد خان تاجر کتب متصل مدرسه شاهی، و از دکان باز محمد خان تاجر کتب در بازار ارك بقیمتهای معین آن خریداری کرده میتوانند و نیز در خود اداره در ماشینخانه مبارکه، و در خود مطبعه عنایت در ده افغانان هم بفروش میرسد فقط.

اعلان

جَزِیرۀ پِنهَان

هوسکاران مطالعه آثار ادبیه را مژده ازین نوبر رسیده گلزار، مطبعۀ عنایت، کام جانرا شیرین نمائید، جزیره پنهان، يك ناولیست که قوت علم و معرفت و سعی و غیرت را برای اساس زندگان نوع بشر، منظر آيات و جلوه گر میسازد. هم حکایت، هم عبرت هم فن، هم فضیلت؛ خوبی چاپ، خوبی کاغذ، خوب تصورش علاوه، قیمتش نظر بخوبیهای باطنی و ظاهریش بسیار ارزان؛ تنها (٦) شش روپیه محل فروخت نفس مطبعه عنایت در ده افغانان، دکان باز محمد در بازار ارک و دکان حاجی غلام محمد خان تاجر کتب متصل در مدرسه شاهی -

اعلان

از مطبعه عنایت

قیمت در پایتخت کابلی
سیاحت و دورا دور زمین بهشتاد روز مجلد ٠
سیاحت در جو هوا مجلد ۲
سیاحت در زیر بحر مصور مجلد ۲
از هر دهن سخنی و از هر چمن سمنی مجلد ۲
روضة احکام مجلد ۲
پرا کنده مصور مجلد ۱
جزیرۀ پنهان مصور مجلد ٦

هر کس که آرزوی خریداری این کتابهای ما فوق را داشته باشد از خود مطبعه عنایت در ده افغانان از نزد عبد الروؤف خان سر مرتب و از دکان باز محمد خان کتابفروشی در بازار ارك و از دکان حاجی غلام محمد خان تاجر کتب متصل مدرسه شاهی قیمتهای معینش خریداری کرده میتواند. و اگر از خارج افغانستان ارزوی خریداری کتابهای مافوق را بکنند باداره سراج الاخبار افغانیه مخابره کنند.


شمارهٔ ۲۰
سراج الاخبار افغانیه
۱۳۲۹
سال پنجم

فهرست مندرجات

مگر پیروزیهای ذات اعلیحضرت همایون ۱

عود وفتون
( تشویق عرفان
مرثیه در فوت مرحوم عبد الغفور نديم )

حوادث خارجیه
خبرهای راجع بأوروپا - در رودون تصرف قلعه دو اموات - پس از رجعت مربوط بعمليات المان در فرونت شرق - مین های مقناطیسی جدید الاختراع - سال بضرر متعین خط راه آهن ما بين ورشو و بكارست ورقه برای المان - شعبه کارخانه کروب در شاولی - قوت المان - عزم وثبات المانها - ترجمه از پیسه اخبار - کیفیت غرق شدن کروز در همشائرچه لارد کچنر وزير جنك دولت برطانيه - افواهات جنگ بحری جنگ - عظيم الشان بحرى - ضایع شدن دو نفر امیر البحر - تفصیلات در باب تلفات - جدول امداد کشتی های جنگی بريطاني - آخرين خبرها -

اعلان
( سراج التواريخ )

پشاور
از تذکار های تاریخی - سیاحت اعلیحضرت همایونی بهندوستان تشریف فرمائی اعلیحضرت همایونی مجامع أشهر پشاور - ورود قطار آهن در ایستگاه - از مناظر کراچی


اعلان
از صنایع پروردیهای ذات ستوده صفات القاب حضرت سراج الملة والدين بادشاه ترقیخواه دولت علیه افغانیه و سمی و همت جناب حریر
در خانه جات ، ماشین خانه مبارکه دارالسلطنه کابل علاوه برآلات حربه دفاعیه و اونیفورم
مما کر شاهانه و غیره و بعضی دیگر مصنوعات داخلی که از آن اهل وطن استفاده میتوانند نیز ساخته شده است که از حضور اعلیحضرت مایر
حکم فروش آن صادر گردیده است : محل فروش این چیزهای ذیل ( دکان عبدالله خان در بازار ارک ) میباشد.

(۱) | سرح های پشمینه باقی رنگهای مختلف که قیمت آن از قرار گرانکلیزی ۳ فوته مشخص شده در صند و قخانه جنسی هم بفروش میرود

اقسام
قسم اول
درجه ها | درجه اول | درجه دوم | درجه سوم
رقم | رنگه | خودرنگ | رنگه | خودرنگ | رنگه | خودرنگ
کال حال ساخته نشده | قیمت | ۷ روپیه | ۶ روپیه | ۵ روپیه | ۴ روپیه | ۳ روپیه
کشمیره های قسم اون درجه دوم از قرار کر انگریزی | کشميره چهار خانه ۷ روپیه ۳۵ پیسه

قسم دوم
درجه دوم | درجه اول | درجه سوم قدری که قیمت آن ۱۰ به ازانت
رنگه | خودرنگ | رنگه | خودرنگ | رنگه
۲ روپیه | ۱ روپیه | ۱۰ پیسه
کشميره در مدار مردم به روی پستی

(۲)
نکمه های چرمی محراب و منبردار

جرابها
رقم | نکه بانکه زوج | راهدار زوج | معمولی زوج | کلان فی درجن | میانه فی درجن | خورد فی درجن
قیمت | ۱ روپیه ۵۲ پیسه | ۱ روپیه ۴۰ پیسه | ۱ روپیه ۳۹ پیسه | ۱ روپیه ۲۰ پیسه | ۱ روپیه ۱۰ پیسه | ۵۵ پیسه

(٤)
کروره های جدید ساخت
رقم | از باف تابه دو کره دو باره زه پای یک اسپه دو کره به تاره | قیمت ۸ روپیه و ۳۳ پیسه | چرم باف یک اسپه | ۶ روپیه و ۲۴ پیسه | یک اسبه سیار تازه علی | ۶ روپیه و ۱۱ پیسه
رقم | چرم باف دست بادامی روانی | قیمت ۶ روپیه و ۱۸ پیسه | چرم باف دست دولان یک اسبه | ۵ روپیه و ۲۹ پیسه | دسته دولایه یکی بار اسبه | ۸ روپیه و ۲۳ پیسه | چرم باف همرکان | ۴ روپیه و ۲۳ پیسه
رقم | قبضه و نیمی کلیت کرده | قیمت ۳ روپیه و ۵۵ پیسه | قبضه کلیت نقره از چرم مه لایه توپخانه | ۲ روپیه و ۵۷ پیسه | زه باف رقم سواری سامی کلیت | ۵ روپیه و ۹ پیسه | زه باف دو تاره رکاب | ۵ روپیه و ۵۱ پیسه
رقم | رکانی از نخ | قیمت ۱ روپیه و ۱۰ پیسه | چرم بافی میانه چوب بیت زنانه | ۵ روپیه و ۸ پیسه | از زین سواری بیع چرمی | ۴ روپیه و ۵۸ پیسه | زین سواری دولایه | ۵ روپیه و ۵۸ پیسه | زنانه ابریشمی خیاط | ۵ روپیه و ۸ پیسه
رقم | دسته بادامی شیخ برای | قیمت ۱ روپیه و ۱۹ پیسه | دسته دولانه ای و نجی کلیت نقره | ۲ روپیه و ٤٥ پیسه | نیخ بری کمک دار | ۴ روپیه و ۱۲ پیسه | چرم باف مابین بیت یکه اما | ٤ روپیه و ٥٩ پیسه

(٥)
اقسام کلهای مصنوعی سر
قسم | گل حریری | گل نافرمان | گل برینه | گل شیو
قیمت | ٥ روپیه و ۳۶ پیسه | ۶ روپیه و ۳۶ پیسه | ۶ روپیه و ۷ پیسه | ۶ روپیه و ۳۶ پیسه
قسم | شکوفه تاریخ | گل یسمی | گل استرن | جلیل
قیمت | ۷ روپیه و ٤٥ پیسه | ۶ روپیه و ٥٨ پیسه | ۵ روپیه و ۳۸ پیسه | ۶ روپیه و ۵۸ پیسه
قسم | شکوفه سیب | گل گلاب | گل سوسن | گل گندمی
قیمت | ۶ روپیه و ۳۵ پیسه | ۷ روپیه و ۱۲ پیسه | ۶ روپیه و ٥٤ پیسه | ۶ روپیه و ٥٤ پیسه

( المدير )
( میر محمد هاشم دفتری کار خانه مات ( کیمان نظامی ) )


صحیفه (۱)
سال پنجم
(شماره) ۲۰

قیمت سالیانه
در دارالسلطنه کابل ۸ روپیه کابلی
در اطراف داخله مملکت
با مراعات داک ١٤ روپیه کابلی
در خارج مملکت
با مراعات داک ۱۰ روپیه انگلیزی
پانزده روز یکبار نشر میشود
مرکز نسخه آن در کابل یکجائی است
اوراقی که درج نشود اعاده نمیشود)

افغان اندرونی
۱۳۲۹

مدیر و سر محرر جریده
محمد طرزی
الاصلاح و المطبعه
در ماشینخانه دار السلطنة (کابل)
همه امورات تحریریه به اداره جریده خانه
بنام مدیر فرستاده میشود

تاریخ قمری ۱۵ شعبان ۱۳۳۴
تاریخ انگریز ۱۷ جون عیسوی ۱۹۱۶
تاریخ شمسی ۲۷ جوزا ۱۲۹۵

و ملاحظه باید آورد، عسکر همه تنظیمات و ترتیبات نظام قویم واصول راست و مستقیم عالم را بوجود آورده و هم جمیع قواعد امن و رفاه عمومی را باعث و تمامی ترقیات مادی و معنوی بشریت را بانی و مؤسس گردیده است اگر قوۀ عسکریه در دنیا موجود نمیبود بی شبه انسانیت مجبوراً بايك رجعت خیلی پر سرعت با کمال یأس و حسرت دوباره و مکرر جانب وادی عمو و عدم با خطوه های بسیار فراخی قدم می انداخت . و کرۀ ارض بيك حال دهشتناک فلاکت و هلاکت عظیمی میدرامد ، خلافت بنی بشر از صحیفۀ آن بکلی سلب وضایع ، ونسل انسانی از مأوا و مسکن اصلی خود سراسیمگی و منقطع گردیده از استیلا و تسلط حیوش منحوس وحشت و خونریزی، وقتل و سفاکی طرف این جرم خاکی از شرافت سکونت انسانی مبرا و خالی ، و از زینت آثار عمران و آبادی محروم و عاری می گشت . بوجود آمدن هیئت عسکری در دنیا نه چیزی است جدید و امروزی بل انشای تشکیلات اردوی عسکری و قوای حربی را خیلی قدیم و کهنه باید پنداشت ، یعنی از وقتی که بشریت بجمعیات مختلفه ، و تقسیمات جدا گانه نظم و ترتیب یافته وبترقیات متنوعۀ تهذیب ومدنیت مشغول وملتفت گردیده و نخستین بار آیین سلطنت و قوانین پادشاهی را اقامه و تأسیس داده تشکیل اردوی عسکری نیز با آن يك جا و توأم آمده است قوۀ عسکریه از نخست بهر ایفای همین مقصد اعظم ووظیفۀ الزم ، محتاج اليه دیده شده که توسط آن هیئت منتخبۀ يك ملت که عبارت از بادشاه و دولت باشد در انفاذ و اجرای احکام و اوامر خود بر همه موانع مخله واقدامات مضره که بر خلاف امن و سکون عمومی و برضد حفظ حقوق ملی و صیانت حدود وطنی انگیخته شوند چیره و غالب گردد ، و بذریعۀ آن اصول موضوعه و قوانین متبوعه را که برای ترقی و کامیابی مقاصد و اغراض خود انتخاب و اتخاذ نموده در سایر ناس نشر و اشاعه دهد . عسكر چنان يك سيخ تيز بران و درخشانی است که از تیزی خود دست کسانی را که آرزو دارند

عسکر پروریهای ذات
اعلیحضرت همایونی

تشکیلات جدیده
عسکر چه کلمه متین ، چه عنوان سنگین ، چه لوحه آهنین است که از درشتی و خشونت آن دل دشمنان به طبش ، و هوش شان به پرش و جسم شان رعشه و لرزش می افتد ، و از سنگینی و متانت آن اعضای بدن را قوت و اعصاب شانرا طاقت ، و عروق شانرا قدرت حرکت باقی نمی ماند . وبالمقابل قلب و حواس دوستانرا از شنیدن نام آن چه افکار پر عظمت و اقتدار، و چه خاطرات با اهمیت و شانداری احاطه و استیلا میکند که دماغ از درک حقیقت معنوی آن چنان مناظر عالی عالم خیال رقم وصعود می نماید که وجود و شخصیت ظاهری نمیتواند وضعیات حالی و حسیات قلبی را که با امیدهای بلند، و ارزوهای برومندی پر و املا کرده اند داخل حیطۀ ضبط و خود داری حفظ ، و تحت پردۀ پرو و اخفا پوشیده و پنهان دارد، لفظ درخشنده و تابناک عسکر آنچنان از تاثیر و حرارتی را مالک نیست که قوای روحیه انسان در مقابل شدت آن افسرده و ساکن مانده يك شورش و هیجان و جوش و غلیان عمومی تصادف نورزد. هر آینه اشخاصی که بخوبی میتوانند قدر و اهمیت آنرا قیاس و اندازه نمایند لابد از زبان آوردن این اسم جلیل و کلمۀ مؤثر و ثقیل بايك حال وجد مانندی که از خود بیخود شده در تقدیر بزرگی و عظمت و تعریف سهم و هیبت آن محو و فنا شده باشند دوچار خواهند شد . علی هذا عسکر که گفته شد مجسمه های باثبات وقار و متانت و شکلهای ذی هیبت رعب و صلابت، و تمثالهای زنده و روان توانائی و مقاومت ، و پیکرهای با تاب و توان عزم و استقامت را در زیر نظر فکر


صحیفه ۲ سال پنجم شماره ۲۰

اشرف و ناموس وطن دست درازی نمایند قطع و جدا و باینکه مشفقانه پدرانه می پرورانند فرزند همت بلند ارشد و از جمند خویش و درخشندگی خود چشم دشمنانی را که میخواهند بسوی آن بایک نظر حضرت عالی شهزاده جوانبخت معظم معین السلطانه ، سردار عنایت الله حرص و طمعی بینند کور و اعمی میسازد، عسکر برای حفظ صحت جسم خان ، را كه يك نوجوان وطنخواه بیدار مغز پرجوش با فکر و هوش و تن وطن چنان يك اكسير سريع التأثيري است كه با کمال فعالیت و موفقیت و يك ذات جرار كار گذار متین باوقاری است بر نظارت امور عسکریه همه مکروبهای را که در وجود ملت و مملکت باعث نقص و مضرت میباشند و ریاست اداره حربيه از طرف قرين الشرف همایونی شان قابل و سزاوار محو و تلف و از دایره طاهره وطن آنها را سراسر نفی و اخراج مینماید فرموده اند که دایما با کمال صداقت و اخلاصمندی و با تمام فعالیت و سر عسکر برای اضاعه و اعدام ارباب فتنه و فساد ، و طرفداران بی و عناد گرمی در تنظیم امورات عسکری و در حصول رضای سعادت اقتضای که از ارتکاب اعمال سیه و از اکتساب افعال شنیعه در امن و آسایش اعلیحضرت پدر تاجدار اعظم خود جاهد و ساعی است ، و علاوه بر فضایل داخلی خلل انداز میکردند بمنزله سم قاتل وزهر هلاهل ، كار كرومؤثر اخلاقی و لیاقت استحقاقی که ذات عالی توسط آن این مقام منیع و منصب رفيع است حقیقتاً قوة عسکریه در عروق و اعصاب دولت و ملت مقام رفیع را كسب و تحصيل نموده اند خلقتاً هم وضع وقیافت شان با صنف جليل روح ، وموقع عالى و منيع جوهر حیات را مالک و دا راست، زیرا عسکر خیلی مقاربت و مناسبت میرساند زیرا اگر انسان حرکات مطرد در صورت عدم آن نمیتواند يك ملك و ملتی حیات با امن و استراحتی وستكين ، وجهره متين وباتمكين، واوضاع پرشوکت و محتشم و اعضای بسر آرد ، بلکه بوجود منفعت آمودان خیلی صعب و دشوار ویکلی مرتب ومنتظم شانرا ببيند حقيقتاً بك هيكل برجلال غيرت وحميت وبك غير ممكن و محال است هیئت دولتی تنها سر انجام دادن امور لازمه ملت تمثال فعال نظام و عسکریت را در پیشروی خود ثابت و قایم خواهد یافت. خود را تعهد وتكفل تواند. ملتهائيكة قوة عسكريه شان نسبتاً ضعيف و چون فطرت همایون شاهانه از ابتدا طبعاً به سررشته و سرپرستی و نحیف بوده و بر حفظ و اداره قلمرو خودها قدرت نداشته و از دست کارهای عسکری راغب و مایل بوده از انرو همواره همت عالی بهمت شان كما ينبنى نظم و نسق امور ملكيه سهل و ميسر نيامده اخيراً با كمال و توجه جهانقیمت ملوکانه را در نظم و اصلاح آن بايك ذوق والتقات پاس و حسرت دیده شده که ناموس ملی و شرف وطنی خودشانرا مجبور خصوصی مصروف و شاغل داشته و در اکثر مواقع مختلفه کاهی بدست ضبط و تسلط اغیار ترك و واگذار نموده اند. و مقابل ان ملاحظه به تزیید و افزونی تخواه عمومی، وگاه بيكان العام و احسان پادشاهی میشود که ملتهایی که دارای یک اردوی پر قوت و توانائی بوده و با خوبترین و بعضی تخفیفات رفاهی و وقتی به ترفیع مناصب، و ترقی مراتب، و از همین سلاح واكملترين تعلیمات نظامی ارا تجهیز و تربیه کرده و همیشه قبیل اوضاع مرغوب و مناسب دائما قلوب بصداقت مجلوب جميع افراد در وسعت و افزونى ان كوشيده بالاخر باتمام حيرت وتحسين مشاهده دربار و صاحب منصب را با انوار مراحم خسروانه ، و عواطف ملوکانه افتاده كه در يك مدت اندك بر جميع ملل باقيه عزت و عظمت قومي ، وتفوق خویش پروانه وار گرویده و مجلوب میسازند، چنانچه در هفته گذشته و مفاخرت ملی خویش را ثابت و مسلم داشته است. زندگی ملتها محض بموقع در بار مخصوص عسکری یک جمعیت بزرگی که تخمیناً از (۹۰) بروجود قوه عسکری مبنی و منوط است. یعنی هر قدر اردوی عسکری نفر صاحبمنصب تشکیل یافته بود به اعطای مناصب بالاتر شان امتیاز مادی بیشتر و توانا باشد همانقدر جلال و جبروت و شوکت و ابهت آن نیز واکرام نموده، و هر کدام را با کمال لطف و مرحمت بلسان فیض رسان بر همگنان حاوی و مقتدر ، وصوت جسمانی اش نیز که بر همین قوه معنویه شاهانه شان تبريك و تبشیر فرمودند، که در ذيل بغرض اعلام و اخبار موقوف و منحصر است دائما مكمل و منتظم، و همواره در پیشرفت قارئین کرام از همه کیفیات این دربار معالی بار و بعده از تفصیلات و انفاذ اغراض و مقاصد خود نسبت بدیگران اسبق و مقدم میباشد . کاملی مراسم اشتمال پرشوکت و جلالیکه در اداره عالی جناب فخامتمآب و عکس آن هر انقدر ملتی از وجود یک اردوی پرقوت عسكرى محروم ناظر حربيه با تمام عزو شکوه اجرا یافت بالترتيب صحت و بیان میرانیم : و بی نصیب باشد بهمان اندازه در چشم دوست و دشمن حيثيت ان كم وقليل و مانند يك جسدی که میان روحیه و حرارت غریزیه از ان سلب و ضایع روز شنبه ٢٤ رجب بساعت ۱۱ جميع صاحبمنصبان عسكرييكه مخصوصاً بموجب رقعه شده باشد خوار و ذلیل مینماید . های خبری "ایشن آقاسی" نظامی بدربار معالی بار دعوت و اخبار گردیده از نجا است که ذات ملکوتی صفات اعلیحضرت پادشاه ترقیخواه بودند با بعضی از شاگردان مکتب حربیه كه جديداً فارغ التحصيل گننده اند عسکر پرو ردعیت نواز معظم محبوب القلوب مقدس ما این همه نکات در دالان بزرك سلامخانه عام حاضر، و هر يك حسب مراتب اخذ مقام نموده ضروريه را که در ان ترقی دین و دولت مستور و مضمر است باقوه فهم شرفیابی حضور پرنور اعلیحضرت پادشاه بزرگ خویش را منتظر بودند و دکای خارقه نمای شاهانه خود حس و درك فرموده ترتيب و تربيت تا به ساعت ۱۱ و نیم بعد از انکه امر و احکام حکمت انجام همایونی از قصر عسکری و ترقی و توسیع قوای حربی را در وطن عزیز خود افغانستان دلکشا بذريعة يك نفر عسكر به سپه سالار رسیده و از طرف جناب صانها الله عن الآفات والخسران از جمله امور لازمه ، ووظایف مهمه سپه سالار سردار محمد نادر خان بر طبق حدود و آداب عسکری بحضور عالی که خاص بتوجهات جهاندرجات ملوکانه محتاج است قرار داده اند شهزاده جوانبخت معظم حضرت معين السلطنه صاحب افخم تقدیم کردیده پس و از فرط توجه و مرحمتی که در حق عموم عساكر بابك لطف و احسان از وقوف بر مضمون هدایات مشحون آن ذات عالی ناظر حربیه در حالیکہ سالار صاحب هم جمعیت شان همراهی داشت بسواری موتر عازم قصر


عبده ۳ سال پنجم شماره ۲۰

دل کشا كرديدند . چنانچه بعديك وقفة ۱۰ ۱۵۰ دقيقه قوم صاحب منصبان که داخل سلامخانه انتظار نتیجه آتیه را با اوضاع پرتون و تشویشی داشتند نیز طلب فرموده شدند که همه شان برخاسته با کمال درستی و انتظام دو صف متوازی همدیگر کشیده جانب نقطهٔ مقصود متوجه گشتند، و پس از چند دقیقه که در اثنای راه برایشان مرور نمود خودشانرا بر صحن برنده مقابل دروازه جنوبی قصر شوکت با نوای دلکشا یافته بنابر پولی که از طرف یکی از افسران بزرگ گفته شد مانجا توقف ورزیدند. ذات عالی ناظر حربيه نيز همدرین اثنا از موتریکه بعد یک قدم از صف اول پیشتر بودند و در عقب شان قدری دور جناب سپه سالار توقف داشت بيك وضعيت مختاری پر موقع قوماندانی کل بر آمده و امر «تیاری» را داده تجرديكه ذات شوکت آیات اعلیحضرت تاجدار اعظم و سر افسر كل اردوی محتشم افغانستان از دروازه قدر بر سطح فوقانی برنده که بقدر يك و نيم متر از زمین بلندی دارد با تمام هيات و شكوه قدم گذاشتند از طرف ذات نظارت پناهی ایشان که او سلام کی، اموزیکه دلنواز عسکری سلامی بزرگ شاهانه بپا آورده شد که از حضور اشرف همایون هم بكمال حسن قبول رد و قبول گرديده بعدها متصلاً بابك امر « راحت می » که از همان ذات همایون شنیده شد. همه کان مايك وضع درست و منتظمی منتظربه شرف ایراد و اصدار احکام و افادات حکمت آیات اعلیحضرت أولى الأمر مقدس پادشاه ما بورها شدند چنانچه بعد از يك كمی انتظار سنگين و يك سكوت سهمگينی ذات مرحمت پناه پادشاه ترقیخواه عسکر پرور حقایق آگاه معظم ما در حالیکه بعضی اوراق در دست متانت پیوست همایون شان موجود بود عموم حضار را خطاب نموده بزبان حقیقت بیان شاهانه چنین ارشاد فرمودند که « چون بیان ابتدائی این ورقها از خصوص ترتیب و تشکیل اردوی حضری ما و از کیفیت تجديد و لزوم آن بحث میراند و هم بسی شما از اصل حقیقت این تشكيل لا محاله کم و بیشی واقف خواهید بود از رو باز خواندن و اعاده آن محض بیهوده و بی ثمر است، و بدون هیچ گردانی و تضیع اوقات نتیجه دیگر نمی بخشد، چرا که در نجا مراد ما اصل تشکیل است و آن چنانست که اولا معين السلطنه و سپه سالار ما بوده بمشوره همدیگر صورت آنرا ساختند و بعد بحضور آوردند که بعد از مذاكره وتحقيق من هم آخر التصديق و منظور فرمودم، وتشكيل جدید عبارت است ازین که قبلاً چون عسکر حاضرة دار السلطنه كابل با قطعه های اردلی واردن وكوتوالى، ودار السلطنه مشکل و مرکب بود لهذا ما همه این عسکر بنام اردوی همایونی ، بدو لواء که یکی را « لوای اول » و دیگر یرا « لوای دوم » گفته میشود تقسیم و توسیم شد و در لوای اول ، غند اردلی، واردل، واسپور این هر دو غند که بنام «رسالهٔ توارده» موسوم است داخل میباشد و در « لوای دوم » غند کوتوالى ، ودار السلطنه و اسپور آن شامل است ! و هر چند غند اردلی از روی این تشکیل در لوای اول، محسوب است مگر بسیکه لشکر خاصه حضور را حاوی است از انرو بهمه حال از دیگر اصناف قشون بالضرور خصوصیت و امتیازی را باید مانت باشد [در چنین مواقع...]

اکثر ذات عالی بیانات همایونی را تأئید و تأکید مینمودند و چون تشکیل جدید اردوی عسکری ما حال از همین دولوا ترکیب یافت ، لهذا لازم دیدیم كه هر يك ازين دولوا در تحت حكم و سر پرستي يك يك افسر بزرگ باشد. پس جرئیل صالح محمد خان [ جرئيل صالح محمد خان از صف خود جدا شده پیشرفت و سلام کرده استاده شد ) در « لوای اول » بمنصب نایب سالاری مقرر شد ! مبارک باشد ! [ بنابرین جرئيل موصوف ازین مرحمت شاهانه بمطابق آداب و تعظیمات عسکری عرض تشكرات نموده دوباره بصف و ردیف خود شامل کشت ] و برگد محمد یونس خان بمنصب جرنیلی در « لوای دوم » مقرر شد ! مبارک باشد ! [ جرئيل محمد بواس خان هم حسب قاعده و اصول اولا پيشرفته و بعد واپس بصف خود داخل شد ] بعد ذات اعليحضرت همایون اقدس والا از روی جدولی که با خود داشتند. نام هر افسر را بزبان شیرین بیان شاهانه گفته و هر کدام آنها قرار ترتیبی که ذکر شد نوبت بشوبت از صف خود جدا کشته و از حضور بمنصب جدید خود نایل شده و اپس بتوقف اولی خود مراجعت مینمود ، و عیناً نقل جدول موصوف بغرض اطلاع ووقوف حضرات قارئين عظام و مشترکین دی احترام انشاءالله در آینده درج و اشاعه میشود .

سپس ذات ملكونى صفات قوماندان اعظم ، وسر عسكر بزرك كل از دوی محتشم افغانستان اعلیحضرت پادشاه ترقیخواه رعیت پرور عسکر نواز اسلام بناء ديانت اكتناء مقدس ما عموم صاحب منصبان نظامی را من حيث المجموع براعزاز و ترفيع . مناصب شان با کمال حسن نیت و صفوت قلب بلسان فواید رسان خود تبريك و برایفای وظایف شان تحسین و تقدیر فرمودند و از جناب سپهسالار سردار محمد نادر خان بالخاصه اظهار خوشنودی و رضامندی نموده همه جا کر ان بار کاه شهنشاهی را از لطف و کرم عمیم ملوکانه خودش نواخته واخيراً هم همکنان را برادا وتكميل خدمات محوله خودشان سفارش و توصیه فرموده بدین عبارت « که باید هر يك از شما در سر انجام دادن امور مفوضه خودتان بوجه احسن کوشش ورزید، و در خدمت دین و دولت با همه جد و جهد سعی و همت نموده لازمکه متفقاً در راه ترقی دین سروجان خود رافدا سازیم » کلام حکمت پیام شاهانه را ختام و انجام دادند .

درین اثنا ذات عالی ناظر حربیه در حالیکه اعلیحضرت پدر تاجدارشان بايك چهره فرخنده و بشاشی همه حركات متين و وضعيات سنكين مشار اليه را تماشا ميفرمودند از طرف خود بالاصاله و از طرف عموم بالوكاله بابك لهجة مؤثر و بلیغی تمام درستی و فطانت بعرض حضور شوكتموفور همایون والا رسانيد که « چون ما خادمان دین و دولت بهيچگونه لایق ومستحق این اندازه تحسينات و تلطیفات شاهانه نمی باشیم، و تا به حال هیچ ادنا يك خدمتی در خور و سزاوار اینهمه عواطف خسروانه والطاف ملوكانه از ما سر نزده ، ومقابلتاً ذات شاهانه ما غلامان و جا کران کمینه خود شانرا با استقدر حسن سلوك و مراحم كريمانه بی اندازه خویش تلقی میفرمایند از انرو مارا است که با همه موجودیت خودها سروجان خود را در راه رضای معالی ارتضای شاهانه صرف و تصدق نمائيم !، و هم الحمد له چون...


صحیفه :
شماره ۲۰
سال عجم
دولت ما يك دولت اسلامی است پس برما واجب است که در خدمت دولت خود بدل و جان و تاب توان بکوشیم و در اطاعت و پرستاری ذات اعليحضرت اولى الأمر مقدس خودما که ديناً وقرآناً برما ثابت است سر از پا نشناخته با همه قدرت و توانایی که داریم سعی و مجاهدت ورزیم و مانند دایره ، كه بر نقطه مرکز خود طواف میکنند باید ما هم بر نقطه مرکزی خودما که عبارت از ذات مقدس پادشاه است همواره دور و طواف نماییم

§
و چون نوك پر کار هیچ وقت سر از اطاعت مرکز بیرون نکشیم بازی اکر انصافاً با خود فکر و ملاحظه کنیم و یکقدرى الدينة وتفكر روايم آیا کاهی وجود خودها را کما حقه لایق این همه آب و عزت و جاه وحشمتی که داریم خواهیم یافت : هیچگاه هیچگاه فکر چیست که امروزه روز هر درجه و منصب و توانگری و ثروتی که نسبتاً بما عاید و راجعت همه از ممن توجهات و بركت فيوضات ذات اعلیحضرت پادشاهی است که با احسان و ارزانی فرموده اند. زيراماها في الحقيقت هيچ يك لياقت شخصی نداریم که خود را سزاوار آن بدانیم و هیچ کدام حیثیت خالی را مالک نیستیم که به آن فخر و غرور خانم پس در بنصورت می باید که دائما در حصول رضای شاهانه کوشش و ورزیم و پادشاه خود را مقدس شناسیم و همیشه از وی در خوف و رجا باشیم ، و بلکه همواره خود را از لطف و مرحمت به ترس ویم نزديك و مقرون بدانیم، چرا که ذات ملوکانه بهتر و خوبتر هر کدام ما را میشناسند، و خاین و صادق هريك را بخوبی و درستی میدانند. پس لازمکه به محض اضافه شدن این منصبها غره و غافل نشویم و میباید بهیچ صورت از ایفای وظایف خود ما فرو گذاشت و صرفنظر نمائیم و هیچ کدام ما از هزار، یک از تشکرات عاجزانه خود در مقابل اینهه مراحم عطوفاه شاهانه که امروز ما غلامان جان نشار را به آن مفتخر و مباه فرمودند ادا کرده نمیتوانیم پس مجز اینکه سلامتی وجود ذیجود منفعت نمود ذات مقدس بادشاه معظم خود را از بارگاه باریتعالى باتمام مجز و نیاز مسئلت نمائیم در مقابل آن دیگر چیزی مقدور ما نیست، و باز هم همین دما راجع به فایده و سود خود ما است زیرا دیگری کیست؟ که ما را بهمچنین تلطیفات و احسانات مشفقانه پدرانه با وجود چنین حال نالایقی ما به اینگونه خیر اندیشی و رواداری مرحمت کاراته تایل و سز او ار سازد؛ لهذا ابنا برین ملاحظات لازم که همه مادر راه خوشنودی و تحصیل رضای اعلیحضرت پادشاه ترقیخواه خير الديش بزرك القدس خویش جانهای خود را فدا و شار سازیم و از درگاه حقسبحانه تعالی باكمال تحجز وتضرع استدعا و استرحام نمائیم که سایه رقبا نوا به این جنین يك مرافسر عسکر پرور رؤف ، و يك پدر شفقت گستر عطوف را از سر ما کم و کوتاه نکرداند و در تحت ظل سعادت منزل شاهانه شان دین و دولت ما را هر كونه ترقیات مادی و معنوی نصیب کرده! | صداهای
( آمین از عموم حضار )
ادا گردیده حسب قواعد و اصول نظامی همه کان از حضور همایونی مرخص گشته به ساعت یک برای صرف طعام بدالان بالا محالة عام با همه ترتیب و انتظام عودت نمودند، و حضرت عالی افخمی را خود ذات اعلیحضرت پادشاهی بطعام مخصوص شاهانه خویش اعزاز و تشریف فرمودند. و به این طریق مراسم دربار معالی بار با تمام شوک و احتشام انجام و اختتام یافت .

به ساعت ۳ بتاير امريکه از طرف ذات عالی نظارت پناهی حضرت شهزاده جوانحت معظم معين السلطنه صاحب الفخم قبلاً تبلیغ کردید. بود عموم صاحب منصبان نظامی جمعیت و همراهی ذات افخمی شان داخل دایره طاهره مخصوص عالی گردیده و در خیمه و مرا برده بزرگی که بالخاصه برای همین مقصد بريك موقع بسیار خوش آب و هوا ادمه . و باقالینهای نرم و زیبا و چوکی و میزهای خوب و اعلای تفریش وزیت یافته بود وارد کشته متصلاً بمصافحه، و مبادله تبريكات ، حسب ريه و آداب عسکری آغاز شد و هر صاحب منصب نوبت به نوبت دست تویی ذات جامع الصفات افسر بزرك وقوماندان اول خویش حضرت علی افخم مشرف کشته از حضور مبارک شان هم به ادای تبریکات و حسن تواضع نایل می کردید. چنانچه پس از کمی دیر همه این ترتیبات به انجام رسیده بعد از انکه همه کان فراغ يافتند ذات نظارت پناهی بر مقام عالى نظارت خودشان که پیکصورت ممتازی در جبهه مجلس بریکجوکی خیلی رنكين و مزیی که در مقابل آن یک میز بسیار سنگين و ملونی گذاشته شده ترتیب یافته بود با کمان رعب و مثانت جلوس فرموده همه کارا به الشق امر و اجازه نمودند. و مجردیکه عموم حضار حسب درجات و مراتب برجایهای مناسب و چوکیهای مخصوص خودها اخذ مقام نموده قرار گرفتند. في الحال به آوردن وصف دادن ظروفی که در ان انواع میوه های خشك و تازه موجود بود، و بطریق شیری مناسبت و تقریب همین روز فرحت اندوز جشن ترفيع مناسب تهیه و حاضر گشته بود آغاز و بعد از نکه همه قابها وسطح میزها در پیشروی هر صاحب منصب چیده شدران عالى صدر محفل هم کنان را مصرف آن اجازه نموده، و جناب به سالار را به اشتراک در میز خصوصی خودشان تلطیف فرموده، در آنتای مذاكره ومكالمه رعموم بطوريك توصيه و نصیحت قطق مؤثر ذیل را ایراد فرمودند .
هر چند نطق موصوف به پیوستگی و تسلسلی که در ذیل نگاشته میشود ایراد نکردید. چرا که در اثنای مذاکره و محادثه واقع شده مکر عبادت و استاد، و مراد حکمت مفاد آن عیناً از قرار ذیل است که بفرض استفاده واحد معلومات قارئین کرام درج میشود .

( صورت نطلق عالى )
و اخيراً ذات اعليحضرت همایونی همه کارا امر و اجازه عودت عطا ه این منصبهای جدید بر همه ما و شما مبار کباد ! ذات اعليحضرت
فرموده و متصل آن از طرف ذات عالی نظار تبناهى بيك امر و تیار سی پادشاه معظم مقدس ما نه بنا بر اینکه ما و شما در مقابل اینهمه تلطیفان
هر دو صف وضعیت عسکری خود شانرا كسب نموده و بعد بايك بولی شاهانه شان کدام خدمتی لایق و سزاوار کرده ایم بماها این ترفیع و عزت
هيئت تاك و سلامكي ، سلام آخری ذات شانه ها نواختن موزیکه عسکری را مرحمت فرمودند بلکه محض از روی ذره پروری و شفقت کناری وه
ملوکانه که در حق همه ما و شما یکسان دارند به این عواطف خبرونه تو
خویش شما را قابل ساختند . پس ما را است که به اینهمه لطف و مرمت از
همایونی در رضای عالی ارتضای اعلیحضرت شهریاری که دران رضای وقو


صحيفهٔ ٥
شمارهٔ ٢٠

حضرت قادر سبحان هم شامل میشود بجان و دل ساعی و جاهد کردیم، در هر گونه خدمت پادشاه خواه غرق در صعب و دشوار باشد با کمال اخلاص و صداقت کوشیده حتی سرهای خود را فدا سازیم، و در هر وقت بر وفق حال رضای اعلیحضرتش را از هر کار اقدم و ادق شناسیم چنانچه این رضامندی که امروز ذات همایونی بلسان گهر بدرسان مبارك خویش نسبت به سالار فرمودند من خیلی بی اندازه ممنون و مسرور گشتم زیرا سبحانه تعالی بذات بادشاه بزرك مقدس ما چنان يك فهم و فراست و عقل و کیاست فوق العادة عطا و احسان فرموده که صداقت و خدمت و فداکاری هر کسی را بسیار خوبی و درستی درك و احساس میفرمایند، لهذا ما را هم می باید که به این مغرور نشویم که ما هم مالك يك حيثيت عالی و يك شخصيت مستقلی هستیم، فی ما و شما از خود هیچ حیثیتی نداریم اینهمه از حسن نیت و توجه ذات اعلیحضرت بادشاه معظم ما است که هر يك از ما را بدینگونه مراتب و مناصب فایق و عالی فایز و مباهی فرموده اند. والاما در حقیقت اصلا يك قابلیت و لیاقت شخصی را دارا نیستیم پس بما واجب است که با تمام موجودی که داریم بکمال صفوت و اخلاص قلب خود را در خدمت و حصول رضای شهریار عطوفت آثار مراحم کردار خود ما محو و فنا سازیم تا مواقعی خود را لایق سازیم همه شما را توصیه می کنم که باید در هیچ وقت کبر و غرور را بخود راه ندهید و با آن وقار و متانت را هم از دست مگذارید زیرا برای شما خیلی يك چیز ضروریست و لازمکه دائماً حسب مناصب و مراتب نظامی از حدود و آداب عسکری خود تجاوز نورزیده

از نوادر کارهای تاریخی
یاد کار سیاحت ذات اعلیحضرت همایوی بهندستان
سنه ۱۹۰۷
مراسم احتفال در ایستگاه جمرود

در ایفای وظیفهٔ منصبی خودها جهد و کوشش نمائید، واگريك كاری باشد که از دست شما حل و فصل آن میسر نباید بقرار سررشته و قانون آنرا بصاحب منصب بالاتر خود بیارید و همچنان اگر از وی هم پوره و ممکن نشد درجه بدرجه بالاتر آمده بعد سپه سالار بگوئید و اگر از وی هم پوره و مقدور نبود، باز بمن مراجعت کنید والفرض اگر من هم اجرای آنرا محال و دشوار دیدم البته بدست خود آنرا بحضور اعلیحضرت ولی نعمت مقدس خود برده به اختیار شاهانه شان تفویض و تسلیم خواهم نمود؛ هر کسیکه از شما در اطاعت بالادست و صاحب منصب بلندتر از خود در تعمیل امور و قوانین عسکری فرو گذاشت و صرفنظر نماید، و امر افسر خود را که موافق به اصول نظام باشد بجا نیاورد، لابد از طرف من در مورد بازپرس و عتاب خیلی شدیدی خواهد آمد، و هیچ نمیتوانم که از چنین گناه و عصیان وی عفو و سمح نموده از ان سهل و آسان گذرم ! الحمد لله همه ما و شما يك ملت، يك وجود، و يك جنس افغان میباشیم پس چیست ما را که در حق همدیگر خود کینه و منافرت را بپرورانیم و اتفاق و مواخات را از دست داده نفاق و تفرقه را اختیار نمائیم. و با برادر همدین و هم وطن هم ملت خویش به بغین و خیانت و غدر و خدعه پیش آئیم، بلکه لازمست همه ما و شما با یکدیگر خود با کمال جوش و حرارت ملاقات کنیم و به اصلاح احوال خود ما بپردازیم بلی دیگران جوش داشته باشند، ما را چه شده


صحیفه ٦ شماره ۲۰ سال پنجم

که نداشته باشیم الحمدلله در سینه های ما جوش اسلامیت و افغانیت و حب پادشاه ووطنیت موجزن است! تا به حال اگر شما از طرف من يكوضع افسرده مشاهده مینمودید سببی که خود را از خود شخصاً چندان مسئول نمیدانستم که مرتکب آن چنان يك مسلکی بودم، اما چون کنون خود را بحضور اعلیحضرت پدر تاجدار اعظم خود مسئول یافتم از امروز من بعد قسم بزرگ توجه خویش را بکارهای صنف نظامی بیشتر از پیشتر مبذول و ملتفت خواهم ساخت و هر حرکت جزئی و کلی شما را بايك نظر غور و دقت تحقیق و ملاحظه خواهم کرد، و آگاه باشید که اگر از شما قدر يك سر مو هم غدر و خیانت ملاحظه کنم، با شما بيك وضع بسیار خشن و درشتی پیش خواهم شد. زیرا در چنین معاملاتی که در ان شائبه خیانت باشد من هیچگاه ضبط وجود داری نمیتوانم و فی الحال خائن را با پنجه های پولادی مؤاخذه مینمایم. و بی اختیار مجبور میشوم که کسیکه مرتکب همین قبیل اعمال شنیعه گردیده باشد يك آن اولترش با آتش قهر و غضب بسوزم، بلکه و مخصوصاً خود شما هم بزودی معلوم خواهد بود که من در هنگام باز خواست چنین امور تا چه اندازه شدید البطش می باشم. اما نباید که شما این خصلت مرا از ظلم طبیعی من قیاس و اطلاق نمائید، چرا که نزد من تعقیب چنین مسلک یکی از خاصیات عدل و شعار داد گری است و هم هیچ صاحب انصاف از حقیقت این امر انکار نمیتوانکرد، چنانچه مقارن این موقع مثالی

کذا
تشریف فرمایی ذات اعلیحضرت بجامع در شهریشاور

بخاطرم آمد، که عیناً برای شماییان میگویم در عهد سلطان محمود (رح) کسی از خواص بار گاه همایونش بعرض رسانیده و بيك طرز لطیف و مناسبی این مطلب را ادا کرد که چون حضرت سلطان در اکثر مواقع عمال خود را بکمال شدت مؤاخذه مینماید و در سایر معاملات خیلی کاوش و تحقیق می فرماید و در همه مسایل ملکی که محتاج به اندک توجهی میباشد به حدی در باز پرس آن شدت و حدت بهم میرساند که هر کس بر خود می لرزد ایا درینقدر سخت گیری چه حکمت خواهد بود؟ که نزديك است حالا بعضی اشخاص سلطان را به ظلم اتهام کنند؟ که بنابران سلطان بجوابش التفات فرموده گفت بلی! من این همه شدت را برای آن مجری میدارم لازم آن خوانده ظالمان و ستمکاران بر ناچیزان دست یافته و مال مردم را به جبر غصب نمایند. و خاینان نتوانند بر اراده و آرزوهای خاینانه شان موفق و کامیاب آیند، پس درینصورت خود حکم فرما که این شیوه عدل است یا طریق ظلم! حضرت مولانای روم در مثنوی خویش می فرماید
عدل چه بود وضع اندر موضعش ظلم چه بود وضع در ناموضعش
پس هر وضعی که با حال و موقع، مناسب باشد آنرا عدل باید گفت و هم، همه شما را نوید و بشارت میدهم، به اینکه اگر ببینم که شما در صداقت و جان نثاری حسب آداب و تربیه عسکری در راه خدمت پادشاه مقدس مهربان خودها کوشش ورزید البته بالضرور سزاوار حسن عمل کی


شماره ۲۰

از طرف من مکافت خواهید رسید مگر چون این یک قاعده عمومیه و تجربه تا زمانی که از دست من ممکن و میسر آید در تربیه و اصلاح عسکری
پیوسته شده است که ثمره و نتیجه هر خونی و نیکی قدرى بثانی و درنک خواهم کوشید و با کمال فعالیت چنانکه خود من میدانم از حرکات جزئی
بیرون میشود در ینصورت بی شبه تابه وقتی که با تمام را گرام خود نایل و کانی شما خبر گرفته و اگر مالی بینم آنرا با تمام قوت و توانائی خود
شويد يك انتظار قليلي بهمه حال بشما لازم خواهد شد. مگر تحقیق بدانید دفع خواهم کرد و این عملیات من در نظر هر که زشت و ناپسند آید هر قدر
کا نام صداقت و اطاعت را اگر در مزرعه قلب خود کاشتید اخیراً انمار که از دستش مقدور است در منع آن صرفه نکند، واگر اخیر دیدم
حلاوت باز آرا خواهید خورد هر چند در انتظار رسیدن آن مدنها گذرد که نمیشود حضور بادشاه و ولینعمی و با دار خود ایستاده شده همه احوال
وز عنها کشیده آید : وبالمقابل خداوند ما و شما را از خیانت به پادشاه و کیفیت خود را عرض کرده سپس برای رزین شاهانه معامله خود را
ومات حفظ فرماید زیرا دانه اعمال زشت و قبیحه خیلی زود بار آور محمول و مفوض خواهم نمود میر افسر بزرگ اردوی هر ملت پادشاه
و ظاهر شونده است : ذات اعلیحضرت اولو الامر متبوع مقدس ما چون آنست حضرت حق و قادر مطلق جل وعلا ، ذات اقدس اعلیحضرت
دانا در حق ما رحيم و مهربان و با هر گونه اطف و احسان شاهانه ما و شما را هما پونی را بعلم قدیم خود در ازل لایق و سزاوار تخت و ديهيم سلطنت
تقدیر میفرمایند و با توجه ما به الامتیازی متعلق به امور نظامی مصروف مادیده بر ما بادشاه و اولوالا میر معین فرموده است از ارو اعلیحضرت
می دارند و همه وقت خاطر ماجا گران کمیته خویش را بايك نوع مرحمت او آمر همه کارها و ادارات عسکری و ماری ما است ، پس جای بسیار
والعام خصوصی ملوکانه شان مراعات میکنند. پس باید ما خود يك قدری فخر و مباهات است که ما و شما را در تحت سرافسری شاها به شان
نكروا امل نمایم و سر بگریبان خود کرده بینیم که آیاما حقیقتا لایق و قابل پر مناسب عالی نظامی خویش فايز فرموده اند لهذا ما را باید که بشرف
این همه تشریفات و تالیفات همایونی شان هستیم ، با خير ) بعد خود بخود و مفاخرت وجود منفعت آمود بادشاء ترقیخواه معظم خويش مقابلتاً
رم روشن خواهد گشت که فی الواقع حیثیت ما ازین همه قدر و منزانی که ذات دولت خود را از همه دولتها اول و عسکر خود را از همه عسکرها اکمل
اعلیحضرت بادشاهی محض بنا بريك حسن رحم و شفقت کریمانه خویش ما نهاده اند.
خیلی است و ادتا است و اگر یقین ندارند و این را باور نمیکنید بازی خودتان سازیم و باس و نومیدی را هرچ به خود راه نداده با تمام موجودیت خود
را ازین منصبی که در نجا دارید. جدا و میکانه ساخته در يك مملكت اجدی یعنی با همه تارو بود و هست و بود خود ما در تحصیل رضای سعادت اقتضای
بیکری هر چند که یک دولت اسلامی باشد. فرض کنید ، و باز به لیاقت ذات مراحم آیات اولوالامرا قدس اعظم ، واب اشفق ارحم خود ها
خود ها ببینید و انصاف فرمایید که آیا ارکان اداره حربيه آن دولت وترقى وطن و ملت، ودين و دولت خويش سعی و کوشش ورزیده .
از بارگاه حضرت ایزد سبحان در اجرا و ایهای او امر و احكام سعادت
بھی یکی از شماها را بهم چنین منصبهائیکة في الحال بين فيوضات بادشاه
شکر برود و پدر علوفت کمتر خویش در وطن عزیز خود دارید انجام شاهانه، وتعميل برطبق وموا فقت افادات و از شادات حکمت
فرد خواهد نمود ، چرا که یک درجه و ليسافت و يك حيثيت آیات هما بونی شان که هر کدام آن برای نما به مثابه یک هدایت و بصیرت
اشخصیت غیر معمولی را که دلیل دعوی و استحقاق ماها شود مالك است با همه امتنان و استحصان توفيق و توان آرزو و مسئلت نمایم :)
بستیم ، پس چون صورت معامله چنین است لازمکه با هزار زبان شکر [درین اثنا که هم تعلق عالی طبعاً ختام پذيرفت و هم از سماع و مذاكره
امت حضرت حقسبحانه تعالی را بجا آورده کفور نشویم زرا الحمد لله فراغ حاصل شده بود خبر حاضر گردیدن موقع عکس گرفتن هم که از آغاز
همه ما را در آغوش وطن مقدس ما و در تحت سایه ترقيات و ايه ذات العقاد مجلس درباب تفريش و تنظیم آن با موز عکاسی حکم شده بود
طوبت درجات بادشاه خیر خواه بزرك معظم خود ما با كمال عزت و فرحت بحضور مبارک رسید، که بنابران موجب امر صدر محفل عموم صاحب
آمایش و راحت داده است : یکانه سفارش من بشما اینست که باید هر منصبان از جایهای خود برخاسته بمعیت عالی شان بموقع باصفای
کدام شما مطابق اصول و آداب نظامی در تمامی سررشته های عسکری خوشهایی که برای عکس اندازی به اصول منتظمی زیب و زینت یافته بود قدم
بروی تبلیغات افسر بزرگ تر از خود را بکنید ، و اگر مخلاف آن نهاده، در حالیکه ذات نظارتیناهی در وسط، وعموم افسران بر اطراف
وال پیدا کردید البته برشها لفظ عسكر را اطلاق نباید کرد، و یکی از شمان صف بسته شو کن کنند، بوضعيات مختانه یعنی در حال
مدان عسكريت محروم و عادی خواهید ماند . و غیر از آن مثلا چون قیام و جلوس چند شیشه تصویر گرفته بعد از اینکه از انداختن عکس بکلی
توجب امر وارادة ذات اعلیحضرت بادشاه اسلام پناه مقدس يك نفر فراغ دست داد ذات عالی با هموم حضار برپاخاسته دست بدعا بسیار کاه
کبدان مقرر کرده شد ، پس در صورتیکه يك عسكري با يك نفر حضرت خالق بكانه به مناجل وعلا با تمام صدق وصفا برداشته سلامتی
ما جیم نصب ما تحت وی حکم اور اقبول نکرد کوبا في الحقيقت حكم بادشاه را وجود ذیجود مراحم نمود اعلیحضرت باد شاه ترقیخواه حقایق آگاه
اطاعت نمود که توسط آن نعوذ بالله بخدای خود عصیان ورزید است زیرا دیانت اکتناء معظم محبوب القلوب مقدس افغانستان را رجا و استرحام
تابعت به امر پادشاه مسلمان بر عموم مسلمین از طرف حضرت حقسبحانه تعالى نموده و اخیراً عموم حاضرین را امر عودت عطا فرموده به ساعت پنج
فرض کردانیده شده است و چون اولوالامر زبان مقدس خود کسی را همه مراسم احتفال فرخ قال عسکری که در نفس دایره عالی قاسم گردیده
بر دیگران حاکم ساخت حکم همین شخص هم هر چند ادنا بك آدمی باشد از بود با کمال راحت و سرور و فرحت و جبور به پایان رسید !
روی حیاط و حفظ حقوق أولو الامي بر همه کان فرض و واجب میگردد ( محرر اداره ( عبد الرحمن ) که مأموراً حاضر مجلس بوده ]


صفحهٔ ۸
سال پنجم

علوم و فنون

تشویق عرفان
جهان بگشتم و دردا بهیچ دارو دیار
نیافتم که بجز علم و مکتب بسیار
شود ترقی دولت ، سعادت ملت:
رود فلاکت و ذلت نظام یابد کار

آری ، آری ! ممکن نیست . زیرا از چیزهای بدیهی و آشکار انکار کردن ممکن نیست !! اگر بکوشیم که آیلاروپا چرا بر تمام قطعه های روی زمین مستولی شده توانستند، و شرق را زبون خود ساختند ؟ بجز همین امر بدیهی و اشکار ظاهر و هویدا دیگر چیزی گفته و دیده نمیشود که علم و فن آموختند، و ازان قوت و زور حاصل کرده بر دنیا مستولی شدند، و شرقرا زبون خود ساختند !
در شرق دولت ( ژاپون ) را چرا زبون خود نتوانستند بسازند ) حال آنکه دولت چین که در پیش بینی ( ژاپون ) افتاده - چهار برابر دولت ( ژاپون ) بزرگتر است ! آنرا ازین سبب نتوانستند که بوقت و زمانش بیدار کردیدند، و يك جد وجهد بلیغی که انسانرا حیرت میدهد بکار آغاز نهاده در برههٔ بسیار قلیلهٔ خود را بدرجهٔ مکملیت اوروپا رسانیده توانستند . و این را نکردند مگر به اینکه در همهٔ علوم وفنون وصنایع وتجارت وفنون حربية بريه و بحريه اوروپا را تقلید و تعقیب کردند و بسوی تقلید و تعقیب شعشعه های ظاهری اوروپا - یعنی بلاهای فیشن و عشرت ، و سقافت اوروپا هیچ چرخ هم نخوردند . وضعیت عقاید و اخلاق و عادات و طرز معیشت و پوشاك خود را هیچ تغییر ندادند . هر چه که کردند مکتب های طرز جدید را که منبع ترقی و حاکمیت اوروپا بود افزونی دادند . تحصیل ابتدایی - یعنی خوانندگی و نویسندگی - را بصورت جبری عام ساختند . وقتیکه در ملك ژاپون درآئید بزرگترین و مزین ترین بناها و عمارتها مكتبها را خواهد دید که عمارتها و خانه های وزرا و بزرگان شهر در نزد آنها کابه های بسیار محقری معلوم میشود . صدها صدها شاگردان ژاپنی در مکتب های فنون حربه و تجربه اوروپا رفته در فنون تجربه بدرجهٔ انگلیزها ، و در فنون حربی و بحری بدرجهٔ و امور صنعتی و تجاری داخلی اصلی خود را با صنعتهای نفیسه و تجارت واسعهٔ اوروپا آمیخته کرده و تطبیق داده از اعلا ترین دولتهای اوروپا در خصوصها باکم نیاوردند . آیا اینها همه از چه شد ؟ همه از مکتب و آموزش ، همه از سعی و گوشش !
حالا يكدفعه به امريكا نظر اندازیم : - : مكتب ، نام ماشین خانهٔ آدم سازی در همهٔ بلاد متفقهٔ امريكا . آنچنان يك میدانشگاه معرفت ،

و آنچنان يك بنيان مدنیت شمرده میشود که منزلهٔ قدر و قیمت آنرا . و رتبهٔ اعتبار و حرمت آنرا دیگر هیچ چیزی ندارد .
ه مكتب ، در نظر اهالى امريكا سنك نخستین شهدای دولت بزرگ جمهوریت شانست . ه ویلیامین ، نام رئیس شان ، واشينگتن نام رئیس شان که اساس و بنیاد مدنیت امریکا را وضع نموده اند . وصیت و نصحیت اول و آخرشان همین بوده که : - رعایارا بخوانانید ! . ،
محبتی که مردمان هوشیار امریکا در باب مكتب مبذول میدارند ، بکلی موجب افزونی و بسیاریٔ واردات و عایدات مالی امور معارف شان شده است . همه حکومتهای متفقه که ازان حکومتها بیکدولت مستقلهٔ آزاد قوی بنیاد با شوکت و عظمتی بوجود آمده است در اول امر که تأسیس حکومت نموده اند يك حصهٔ بزرگ زمینهای متحده را برای مکتب ها - یعنی ماشین خانه های آدم سازی - ترك و تبرع نمودند . ازین بخشش و جوانمردانهٔ معارف خواهانهٔ حکومت ، آنچنان میدانهای واقع و فراخ و مزرعه ها و عمارتهای شاهانه کاخ ، از بهرهٔ مکتب ، های عرفان متاح بوجود آمده است که مساحة سطحيهٔ همهٔ اراضی زمینهای خاص شدهٔ مکتب های متحد امریکا مساحة سطحيهٔ تمام ملك فرانس را بفرسنگها میگذارد . در بعضی ولایتهای حاکم نشین امریکا ، بالتمام تمام حاصلات مالیات آنولایت بمکتبها ترك کرده شده است . اهالی آن ولایت نیز چون این عدل و احسان حکومت را مشاهده نموده اند بغرت آمده توانگران مملکت و معارف خواهان ملت جمعیتها تشکیل داده اند ، و اعانه ها - یعنی چندها - جمع آورده اند و در پهلوی مکتبهای موجوده هزاران دیگر مکاتب افزوده اند .
مثلا : ه بوشنام ، ناميك توانگر عرفان پروری در ولایت « من » برای انشا و بنیاد دادن يك « مكتب عالى » بيكدفعه ( ۳ ) سالانه روپیه میدهد . و در يك طرف دیگر ، چند نفر از اهل خیرات و میراث جمع آمده برای باز نمودن يك « مكتب عالى » در شهر ( نور وچ ) ، مبالغ ( ٤ ) لك و ( ٢٥ ) هزار روپیه در مابین خود انداز میکنند . درين سوی دیگر می بینی ، که یکی از سودا گران اهل خیرات عالی جناب دست سخا و تکارانه خود را دراز کرده برای آنکه در شهر « نیورك » برای دختران صغیره مان يك مكتب بسیار محتشم و معظمی ساخته شود ، مبلغ دو مليون - يعنى ( ۲۰ ) لك روپیه هبه می کنند .
در ( امریکا ) عزت و اعتباریکه معلمه ها و متعلم های مکتبهای ابتدائیه دارند و در میان جمعیتهای علمیه و غیره مقامهای بلندی را که آنها فرا گرفته اند دلیل روشن و ظاهریست برینکه اهالی آن سرزمین علم آئين به تدريس و تحصیل تا چه درجه محبت و مقبولیت مفرطه دارند ! صنف معلمین و معلمات مكاتب ، از وزیرها و رئیسهای روحانی بیشتر بنظر حرمت و رعایت می بینند . در امریکا معتبر و مشهور ترین علما و ارباب نام و نامدار ترین محررهای با ذوق بنوشتن و تألیف دادن کتابهای سبق دادن اطفال مكاتب ابتدائیه افتخار می کنند . جریده ها - و رساله های هفته وار بسیار مشهور امریکا بسیاری از ستون ها را صفحات خودشانرا برای مقالاتی که برای روشنی ذهن اطفال بکار آید


۹
کمال فخر مخصوص نموده اند. حال آنکه جریده‌ها و رساله‌هایی که صرف برای اطفال مخصوصت نیز از صدها متجاوز است. و هر یک از آن جریده‌ها و رساله‌ها به هزارها خواننده و مشتری هم دارد. تنها بر شهر (بوستون) در سنه ۱۸۵۷ یک رساله بنام (کاغذ نجد) به نشر آثار خود در سنه ۱۸۶۱ - یعنی چار سال بعد از انتشار آن، (۳) این خواننده و مشترک پیدا کرده است؟ زهی ترقی! و آنچیزی که ما اینجا نقل کرده آمده‌ایم واقعاً نیست که پیش از پنجاه و پنج سال واقع شده است. تصور شود که آیا این تخمهای افشانده کی شان تا بحال چه خرمنها خرمنها حاصلات و منافع بار آورده اند؟ چیزیکه معلوم است همینقدر است که در همین جنک عالم کبر حاضره نباشد زندگانی نمی کنند. اگر ماده نباشد معناً بهمه حال بمرگ محکوم میشود! بلاها و دینار های خزینه های قمر نایاب اوروپا را پرزه های براده آهن می کنید، و دار الصناعه های امریکا را بک بک کتله جمیعه مقناطیس حالا بشنوید که ترجمه شعر یک شاعر مشهور فرانسیسی را که معروف (ویکتور هوغو) است، و از شعرا و حکماء مشهور عصر نوزدهم میباشد در پیشگاه نظرتان عرض کنم: این منظومه را (ویکتور هوغو) بعد از سیاحت و گردش زندان نظم آورده بوده است: بشنو!

مریحه وطن را که خواننده کردی، یک آدم بوطن افزودی و دریچه را که جاهل گذاشتی، یک آدم از وطن که کردی! بایک دوست خود (زندان) را زیارت کردم. در صدی بود از بند یا را ناخوان نانویس دیدم که در مدت عمر خود یک بارک هم تیار انگشت خود را بسیاهی مالیده وضع نمودن میباشد. بوج کدام مکتب قدم گذاشته اند! و اعضا یعنی دستخط - شان عبارت از یک نقش جابها کشیدن این است که آن عباره عا در میان تاریخی جهالت پوین شده مانده اند آنها به امید اینکه یک باره برای زندگانی خود بیایند به بدراهی رفته اند. مرا که جهالت یک راه مظلم و تاریکیست که انسانرا در گردانی که آرامی بیند می اندازد. در وقتیکه عقل و حکمت زایل شود، ناموس اجنیت بعدم آباد فراموشی غلطان غلطان میرود! ه حضرت خلاق کائنات که همه موجودات را خلق و تالیف فرموده مانهای مریخ نیز پرو از افکار انسانهای غافل را که بر روی این کره زمین من لا یعقل افتاده اند. در صحیفه های کتابها گنجانیده است و هر آدمی این کتابی را بگشاید، در انجا یک پروبالی میاید که با آن پروبال طار روح انسان اوهام خیال، پروازهای آزاد برا مالک میشود، و بسوی عالم عین حقیقت سرد است بلند شده پرواز میکند! (مکتب) چنانچه یک نکال قدم می میباشد، همچنان یک دارالامان هم هست در ز و هر حرف کتابهای الفبا که بچه گلهای خورد با انگشتهای کوچک خودهها می کنند یک نور فضیلت میدرخشد، دماغ، در زیر پر تو این شبا آهسته استه به روشن شدن رومی نهد پس چون چنینت بچه گلهای کوچک را کتابهای کوچک کوچک ظریف بدهید! شمامه ماه های معارف را در دستهای خودتان گرفته پیش بروید که آنها هم شما را بیروی کنند. و از تاریکی رهایی یابند .

زیرا تاریخی. خطاها را و خطاها جنابها را تولید می کند. محروم ماندن از شرف تحصیل و تدریس، انسانها را بدر که حیواناتی تنزل بدهد که از تمرین خط حرکت خود عاجز باشند و راه روند: آری آری: افکار را باید روشن بسازیم، نخستین و مقدس قانون ما همین باید بود. با تمامی قوتها و موجودیتهای خود بدرخشان ساختن شمع معارف کوشش ورزیم. ذکا، همیشه در ظاهر شدن و تجلی نمودن استعداد و قابلیت دارد. چنانچه تخم به باز شدن و نشو و نما محتاج است. افکار نیز روشن شدن عرض احتیاج می کنند. اگر انسان متفکر نباشد زندگانی نمی کنند. اگر ماده نباشد معناً بهمه حال بمرگ محکوم میشود!
، حال آنکه این دزدها و این قاتلهای جنایتکار را که درین زندان تالان و گریان و از حیات بی نصیب و رو گردان می بینم، هیچ شبهه نیست که زیستن حق صریح داشتند. آنها را خوب باید بیندیشیم «مکتبه مین را طلا می کنند. حال آنکه (جهالت) طلا را به اسرب تحویل میدهد.

من می گویم. که این دزدها، بيك نشرونهای بسیار درخشان و بيك فکر بسیار مستعد، بلکه بيك گنجینه حیات مالک بودند. حال چون به این احوال سرد و بار شده اند، از زیر ترین اعماق دریای سفالت و بچار کی، بسوی ماها - که طالع ما يسرما دور میخورد، و روزهای دنیا با ما تجسم می کنند - در باب این فلاکت دوچار آمد کی خود سراسر حق بدست دارند که از ما حساب بپرسند.
من می گویم، که اینها انسان بودند، اینها را ما وحشی ساختیم من می گویم، که از حال ایشان ما میباید خود ما را قباحت مند بدانیم و برین از و در افتادن آنها دل بسوزانم - . من می گویم . که اصل مقتولها همین قاتلها، واصل مسروقها، همین سارقها میباشند - . من می گویم که مسئول حقیقی جنایتهائی که کرده اند خود آنها نی، بلکه چون مشعله حقیقت را از آنها جمعیت بشریه پنهان کرده است از انساب مسئول حقیقی جمعیت است. من اینها را بدبخت میشمارم، زیرا جنایت اول برینها اجرا شده است اینها خوانانده نشده اند - یعنی هیئت اجتماعیه روح آنها را میرانده است. و یک حق بزرگ آنها را غصب کرده است. (انتها)
ای اهل وطن عززا (سراج الاخبار افغانیه) با حمله قوم و قبیله خود - یعنی با جمله اوراق جراید عالم رد و بدل افکار، و گفتگوی بسیاری کرد. نتیجه بر همین قرار یافت که بدون افزون شدن مکتبهای عرفان، و روشن شدن افکار و اذهان چاره نجات و ترقی در يتعصر واله زمان برای قومها و ملتهای دنیا نخواهد بود. ازین است که از آغاز انتشار خود تابحال زبان دینی، زبان اخلاقی، زبان ادین فریاده؟ و آوازهای رقم رقم بلند کرد و هنوز هم خواهد کرد، اما چه فایده

و لقد اسمعت لوناديت حياً، ولكن لاحيات لمن تنادي ..

یکبار تصور شود که اگر ما از سی سال پیش ازین بدرجه جهد و سعی زاینها با امریکائیها کمر همت بسته می بودیم و روزنه های روشنی بخشا و مشغله های رهنمای معارف و مکتبها را باز و بر می افروختیم، و صدها صدها


صفحه ۱۰
سال پنجم

اولاده ای وطن ما صدها صدها علم وفن می آموختند، و مانند نحل های عسل بهر هر طرف دنیا پراکنده شده و خلاصه ها و شیره های گلهای صنایع و فنون مختلفه را گرفته باز بآشیان ذیشان وطن مقدس خود عودت میکردند، حالا چه سعادتها چه ترقیها نبود که ما به آن نایل و سزاوار نمیشدیم باز هم وقتست ... هر وقت خوش که دست دهد مغتنم شمار . گفته بکار آغاز باید کرد . ( استقبال ) را اگر خود نمیرانی هیچوقت نمیرد ، زمره قاتلی که ( استقبال ) را میمیراند همین است که میگویم « دنیا بس مر شما چه دنیا چه سراب » ... آخر ترین کلامها باز همین است . و همین خواهد بود :

اولاد وطن را بخوانانید
حال و استقبال خود را بیندیشید

( مرثیه در فوت مرحوم )
عبدالغفور
( ندم )
( رفت از عالم گلباغ معانی رفت حیف )
( رفت و جویبار زندگانی رفت حیف )
( بر دل ارباب دانش داغ حسرتها نهاد )
( رفت شمع انجمنها رایگان رفت حیف )
( سرد شد اينك خدا را گرمی بازار گل )
( عندلیب گلشن شیرین زبانی رفت حیف )
( چون نه گرید دوستان امروز بر حال ندیم )
( باز باید بار دیگر جاودانی رفت حیف )
( آمد و بربست محمل کاروان هستیش )
( جانب ملك عدم از دار فانی رفت حیف )
( پیش ازین دیگر چه خود داری بود فریاد را )
( برنا گشته ندیم اندر جوانی رفت حیف )
( شاعر شیرین الکلام ماهر لفظ متین )
( شهسوار عرصه گاه نکته دانی رفت حیف )
( آنکه گل میکرد از تقریر او گاهی سخن )
( چون صدف یاران گهر با صد نشانی رفت حیف )
( ما ز عمرش آرزوی استقامت داشتیم )
( زود باشد بسر آمد روانی رفت حیف )
( محرم وصلش اشد (مذهب) بهنگام وداع )
( در حجاب خاك از چشمم نهانی رفت حیف )

شماره ۲۰

حوادث خارجیه
خبرهای راجع باوروپا
وردون
مکتوب از خطوط المان

از نيورك
هشت نفر از وقایع نگاران بیطرف که از ان جمله چهار نفر امریکان میباشند روز یکشنبه همگی اجازت حاصل کردند که بخطوط المانها در اطراف وردون بروند بدواً قصد وقایع نگار ما این بود که چند روز در فرونت جنك توقف نمایند لیکن ناگهان حکم شد که به برلن مراجعت کنند یکی از وقایع نگارهای مزبوره که (ون ویگند) نام دارد شرحی به نيويورك وارند تلگراف می کند بدین تفصیل از نزدیکی وردون با توپ خانه المان در شمال شرقی قلعه دوامونت مورخه ۵ مارس ژنرالهای المان حالا یاد گرفته اند که چگونه حیات سپاهیان خویش را حفظ نمایند بعوض آنکه هزاران نفر را مانند سیل مامور گرفتن يك موقع غير قابل تسخير نمایند. حالیه اول صبر می کنند تا توپخانه راه را کاملا صاف نمایند در این موقع که بنوشتن این راپورت اشتغال دارم در فرونت وردون نسبتاً سکونت و آرامش برقرار است . المانها بطور کندی و آهستگی اما منظماً مشغول پیشرفت هستند المانها بايك نظم و ترتیبی که مخصوص خود شان است حملات خود را بسمت وردون متوجه میدارند و برای هر حرکت و جنبشی يك نقشه کاملی طرح مینمایند ، وعلى الظاهر هيچ عجله و شتاب ندارند .

در این مسافرت هادی ما يك نفر كاپيتان ارکان حربيه وليعهد آلمان بود مشار اليه ما را در نزدیکی « این » ملاقات کرد در راه ما در دشت « اورن »، در ابتداء جاده واقع بود که مواقع فرانسویها در آلزاس لران تسلط داشت وغالباً ما را مورد شليك خود قرار میدادند از تپه ۳۰۴ و ۳۰۷ بطرف « وردن » که سنگرهای ابتدائی المان واقع بود تا چند میل بخوبی عملیات صحرائی را میتوانستیم مشاهده نمائیم . در جلو سیمهای خاردار هنوز دو نفر سرباز فرانسوی باشلوارهای قرمز باقی مانده بودند. این دو سرباز مدتی بود کشته شده بودند و سر آنها از بدنشان مقداری دور افتاده بود همین که از میان جنگل های اوشوم عبور کردیم بيك محلی رسیدیم که از قلعه دوامونت کمتر از يك ميل مسافت داشت. قریه دو امونت در تصرف المانها میباشد همینکه شخص از خط سیر قشون مهاجم المان حرکت نماید ملاحظه میکند که تلفات المانها در این جنك نسبتاً کم بوده است . توپ خانه آنها راه را برای پیاده نظام و قشون مهاجم تهیه کرده است. جنگ های اطراف وردون مثل سایر جنگهای فرونت غرب غیر مترتب است شخص هر قدر بخطوط جنگی نزديك ميشود کمتر چیز می بیند در موقع حرکت از کنار باطریهای بسیار توپخانه گذشتیم ، تا بحال در هیچ جا


صفحه ۱۱ سال هم شماره ۲۰

از فرونت های جنگ من این مقدار توپخانه دیده ام . بعضی از وی را با هوش و فراست تمام مخفی و پنهان داشته بودند . بعضی از آنها را آشکار نشان داده بودند چنانچه گوئی آسمان پیمایان فرانسوی را نچیزی نمی شمارند و بهای عظیم الجثه بسیار برای بمباردمان و تسخیر قلعه آورده اند. در يك آن یک باطری از توپهای بمب انداز و در امتداد جاده يك قطار توپ برای شليك اشتغال دارند. همین که قدری ساکن می شوند ۱۰ یا ۵ دفعه از آنها دیده میشود که مجدداً شروع بشليك ميگذراند . تزلزل و اضطراب هوا تقریباً کلاههای ما را از سرمان بر میدارد .

بکلی خراب شده است . این قریه در تصرف المانها است اما هنوز فرانسویها در مدخل آن يك سنگر سختی دارند، فرانسویان کوشش میکنند بتوسط بمباردمان دوامون را برای المانها غير قابل توقف نمایند در این حال که مشغول تماشا هستیم یک خمپاره در خرابه ها محترق میگردد و قسمتی از قریه مزبور در ابر دود و غبار مستور میشود .

تصرف قلعه دوامونت

یکی از دیده بانها که صاحب منصب مووروی بود مرا اجازت داد که با دوربین پرقوت او را نگاه کنم، دوامونت که یک قریه کوچکی می باشد

قلعه که در مرتفع ترین نقطه سمت شمالی ور دون واقع می باشد در تصرف آلمانها است و این نقطه برای توپخانه خیلی بحال المانها مفيد است : المانها صبح زود قلعه دوامونت را بتصرف در آوردند . آتش هولناك المانها پیاده نظام فرانسوی را از مواقع خویش بیرون راند المانها با شصت و پنج عراده توپخانه خود ۳۰۰۰ نفر را که از رژیمان بیست و چهارم براندنبورکی تشکیل یافته بود نزديك جنگل اوردند

هکذا
ورود قطار راه آهن در ايستگاه

لهذا از طرف فرمانده المانی حکم شد که توپخانه عقب قلعه دوامونت را پیاده کند تا قوای امدادیه برای مستحفظين فرانسوی نرسد همان پیاده نظام بقلعه حمله کردند و در مقابل از طرف قشون فرانسه مقاومتی ظاهر نشد در خود قلعه ۵۰ نفر بود با يك صاحب منصب توپخانه که از ۹۰ سال تجاوز است . صاحب منصب توپخانه ملتفت نبود که المانها نزديك شده اند تا اینکه وقتی دیده بان فریاد کرد « المانها می آیند » از توپچیها دو نفر تلف شد . و این دو نفر هم بیرون رفته بودند که خطوط تلفون را تعمیر نمایند تمام صاحب منصبان پیاده نظام خارج قلعه در سنگر بودند . على الظاهر همین که توپخانه المان شليك كرد صاحب منصبان خواستند مراجعت نمایند ولی راه را بسته دیدند و چند دقیقه بعد کشته شدند و بقلعه رسیدند مگر وقتی که المانها آنجا را بتصرف در آورده بودند مدخل قلعه قدری نزديك به آتش فرانسویان است که جز در شب عبور و مرور ممکن نمیشود.

پس از رجعت مو بوتن

برلن۔ کشتی معروف به مو، که پس از چند ماه مسافرتهای پرخطر وارد سندرلند و ویلهم شافن گردیده و عدهء از اعضای بحریه انگلیس را با مقداری طلا همراه به غنیمت آورده بود رسیدن کشتی مزبور موجب یک مسرت فوق العاده گردید .

پس از انتشار را پورت مسافرت که معادل ۵۸ هزار تن جهازات مؤتلفين را غرق و اسیر ساخته و بعلاوه در سواحل انگلستان مین را کنده نموده است اهالی با وجد و شعف ملاحان و فرمانده او را پذیرایی کردند . خبر ورود کشتی معروف مزبور با سرعت فوق العاده در المان انتشار


صحیفه ۱۲
سال نجم

یافته و استقبال شایان از آنها بعمل آمد . دو نفر صاحب منصب فرمانده کشتی به نشان صلیب آهن در جداول و سایر عمله جات به نشان صلیب آهن درجه دوم مفتخر شدند در بندر مزبور به صاحب منصبان و موو حکم رسید که به اردوگاه عمومی رفته وبحضور قيصر شرفیاب کردند و امیرا طور میل دارد که با آنها صحبت کرده و حکایات مسافرت و عملیات آنان را شفاها از ایشان بشنود.

عمليات آلمان در فرونت شرق
روز نامه ، روسکی ابنوالید، مینویسد که آلمانها در ساحل غربی خليج ريكا تدابير احتیاطیه بکار برده و عملیات بزرگی انجام میدهند که قوای روسیه نتواند موفقیت حاصل نموده و قشون بختکی پیاده کنند . حصارهای محکم کشیده و خندقه ای بزرگ ترتیب داده اند و سیم های خاردار تعبیه نموده اندو این جبهه را بواسطه تلفون و سایر وسایل ارتباطيه با مراکز پشت سر اردوهای خود اتصال میدهند بطور عموم آلمانها

شماره ۲۰

برای حرکاتی که در فصل بهار از طرف روسیه انتظار میرود خود را حاضر و مهیا می کنند و تدابیر لازمه را پیش از وقت اتحاد مینما بند .

در جبهه دو نیا در اطراف یا کو اشتاد و جناح بمين نكرهاى ، دويك . عملیات بسیار بزرگی از آلمانها مشاهده میشود. ظاهرا المانها در این حدود مشغول ترتیب و تدارکات لازمه هستند در قاب فرونت روسیه فقط عملیات معمولی کشفیات جریان دارد. در جبهه جنوب غربي تشيئات المان بالنسب بیشتر و سخت تر است. در اینجا نسبت مصادمه در دست قوای روس است.

راه آهن ما بين ورشو و بکارست
نظر با شعارات جراید بران، در ما بین ورشو و بكارست حركت قطارهای راه آهن شروع شده است .

اذوقه برای المان
از دو روجه ، خبر میدهند که گندم را در رومانيا يك صد هزار واكون

از مناظر کراچی

کندم و آرد برای المان تدارک کرده اند این روزها مقاوله نامه امضا خواهد شد.

مین های مقناطيسي جديد الاختراع
در روتردام تصور می کنند که کشتیهای موسوم به (تومانیا ) و ( بالامیان کو) که اخیرا غرق شده اند، به مین های الکتریکی جديد الاختراع المان مصادف شده و از اثر مینهای مزبور متلاشی کردید اند .

سال بر ضرر متفقین خاتمه می باید
برای دشمنان المان سال به بدی خاتمه می باید در بین النهرین یک دسته قشون انگلیس تمام شده است در مقدونیه قشون انگلیس و فرانسه از خاک صرب عقب نشسته اند و علاوه برانکه توانسته اند به صرب های دلیر کمکی نمایند خودشان هم در خطر هستند. اعتبار متفقین در شرق نزدیک در هم شکسته شده و در شرق اقصی تکان خورده و متزلزل گشته است.

همین كه مالك نظر قهقرانی بر اوضاع ١٣ ماه اخير جنك نظر افكنيم ملاحظه می کنیم که فیروزی و موفقیت المان در میدان جنگ نظير فتوحات لوی ١٤ يا نابليون کبیر بوده است. لهستان و صرب ولی توانیارا الان فتح کرده و باسلامبول راه باز نموده و بلغار را با خود همراه ساخته است در سمت مغرب از پیشرفت حملات مختلفه متفقين ممانعت نموده و از زمان اختتام جنگ های فلاندر به منفعت المان خطوط جنكي بحالت سابق في مانده اند .

لیکن اظهار این مسئله لازم است که در مشرق و در مغرب فتح با آنان بوده است در فرانسه و در بلژيك المان متعهد شد که از پیشرفت دشمنان خود جلوگیری نماید و چنین کرد از روسیه قصد کرد که ورشورا بگیرد و قشون روس را از کارپات بدان سمت تعين براند و نقشه خود را انجام داد . اخر الامر متوجه بالكان شد و با سرعت برقيك فتح قطعی حاصل نموده .


صفحه ۱۳ سال پنجم شماره ۲۰

در آغاز سال جدید المان و متفقین وی هنوز فاتح و مظفر اند وضعیات مالی شان از سال قبل بهتر است .

شعبه کار خانه کروپ در ( شاولی )
از پترو کراد خبر میدهند که بر حسب اطلاعاتی که از اسرای جنگ بدست آمده است . در شهر « شاولی » يك شعبه از کارخانه کروپ فتاح یافته است . امرای فرانسه و اهالی بومی در اینجا کار می کنند .

اچيق سوز ٣٠ - ٤ ربيع الثاني

خبرهای راجع باوروپا
قوت المان
وقایع نگار فرانکفور ترزیتونیک روز يك شنبه ٥ مارس خبر داد که از فرانسویها در وردون تقریباً ٦٥٠٠٠ قشون تلف شده است .

و در خاتمه میگوید :
دشمنان ما قوای المان را در وردون ۱۷ دیویز بون تخمین میکنند. البته ما به آنها خبر نخواهیم داد که قوای ما چه اندازه است اما همین قدر خاطر نشان مینمائیم که حملات ما در وردون فقط يك عده قليلي از قوای ما را مشغول میدارد بطور یکه در سایر نقاط فرونت جنك هر وقت بخواهیم میتوانیم مقام تعرضی داشته باشیم چنانچه در شامیان هم این مسئله ثابت شد. این مقام عالی باید در تمام امیر اطوری المان منعکس کرده و جميع طرفها آن را در نظر داشته باشند، ما در وردون خسته نشدیم و عادت ما نیست که مثل هر ژوفر دستجات سواره نظام برای حمله حاضر کنیم . و همچنین عادت ما نیست که متوقف و ساکن در مواقع خود بمانیم چنانچه فرانسویان در شامیان کردند. رؤسای ماقشون المان را زور عقب نگاه میدارند والا المانها تلفات زیاد را تمسخر کرده پیش میروند قبل از آنکه مواقعشان تثبیت گردد :

مورخه ۸ مارس

عزم و ثبات آلمانها
از جراید قفقاز

( فلسفه فعالیت در جنك وردون بيانات يك صاحب منصب آلماني ) ( پتروف ) محرر معروف روزنامه « روسکویه اسلوو » در مقاله اخیر خود عظمت حیرت انگیز جنك ور دون را موضوع بحث قرار داده ضمنا اظهارات یکی از صاحب منصبان آلمانی را در ین موضوع مندرج داشته است که نظر باهمیت جالب توجه و غرابت آن ذيلا ترجمه مقاله مزبور میپردازیم، پتروف میگوید :
حملات آلمانها در جبهه وردون، عین همان جریان دهشتناکی است که در سال گذشته اردوهای المان در فرونت روسی بموقع فعلیت گذاشتند. در آنموقع آلمانها از امتداد فصل زمستان استفاده کرده و بر قوای خود افزوده و بايك مهارت استادانه از راههای متعدد بطور مخفی موافق دلخواه خود توپهای صحرائي و توپهای سنگین قلعه کوب آورده بودند، نتیجه این شد که با فوران آتش فشان عديم النظير جنك در کالیسیا و کوههای کاریات مانند سیل دهشتناک آتشین بنای هجوم به اردوهای روس گذاشته، آبادیهای آن مرز و بوم را بادهات و قصبات، انسانها کله های مواشی و هر چه را که در معبر جریان خود تصادف میکرد، از میان برداشت. اينك در ابتدای بهار امسال نيز آلمانها همان نقشه را در حدود فرانسه بموقع اجرا گذاشته و میخواهند بعجله

هرچه تمامتر از طرف وردون خود را بپاریس برسانند و بدین وسیله با فرانسه ها بنای صلح انفرادی بگذارند، مطبوعات بیطرف و بعضى از محررین نظامی ما اظهار حیرت و تعجب میکنند که المانها بچه ملاحظه این خط را برای عملیات خود اختیار کرده اند. در صورتیکه مسافت وردون تا پاریس خیلی دور است و در خطوط جنك فرانسه نقاط متعددی که بپاریس نزدیکتر هستند موجود میباشد حتی در خطوط مزبور عده فرسخها و ورستها بلکه دهها هزار نیز میشمارند ، ولیکن خود المانها مطلب را بطور ديگر تصور می کنند. مثلا یکی از صاحب منصبان المانی که در عقب خطوط جنکی نهر ( دوبنا ) اسیر روسها شده و درین موضوع بیانات جالب توجهی تقریر نموده است که خلاصه آنرا در اینجا نقل میکنیم و در ضمن مصاحبه با صاحب منصب مزبور اظهار تعجب شد که المانها بچه ملاحظه وردون را برای عملیات خود انتخاب کردند ، صاحب منصب آلمانی نفسه غرور آمیز خود را پنهان نکرده و اظهارات ذیل را نمود : آیا جای تعجب است؟ درینجا بهیچ وجه مطلب تعجب آوری نیست . شما روسها ضرب المثلی دارید که ( ارزان است و لیکن پوسیده و کران است لیکن خوب ) این نکته را میدانید که بعضی چیزهای ارزان آخر الامر گرانتر از چیزهای گران تمام میشود و کاهی ممکن است كه يك راه نزديك ، انسان را از مقصد دور می سازد . اینجا است که گفته اند : ( آهسته برو نازود تر برسی ) اینك ور دون در مقابل اردوی المان مانند شاخ گاو یکنوع بر آمده کی پیدا کرده و ما را تهدید می کنند. حالا شما چه تصور می کنید آیا این شاخ را در همان مرکزرها کرده و از طرف دیگر پیش رویم، البته اگر مطابق همین تصور است در خطوط دیگر ما پیشقدمی اختیار می نمودیم. در آنصورت این شاخ از پشت سرمایهای فشار می گذاشت. در موضوع تعقيدات عمليات اخیر المان .

صاحب متعصب المانی سر خود را تکان داده گفت : شما غریب آدمهائی هستید، در اداره ارکان حرب ما روز نامه های دشمنا ترا بدقت خوانده و از اظهار حیرت شما تعجب می کنند ، تنقیداتی که در خصوص عملیات ما گفته و نوشته میشود ، يكنوع حماقت ولا اقل بی لزوم و بی قائده است. خوشبختانه ما تا کنون فقط بطوريكه خودمان میدانیم رفتار کرده ایم و شما هم راضی بوده باشید که تا حال از اقدامات ما نتایج بدی حاصل نشده و از عملیات خویش ناراضی هستیم .

اظهار شد که صحیح است شما نتایج خوبی گرفته اید. ولیکن آیا میدانید که این نتایج برای شما بچه قیمتی تمام شده اند ؟

صاحب منصب اسير مجددا تبسم کرده گفت : بچه قیمتی؟ قیمت یعنی چه؟ اگر تحصیل موفقیت لازم است. در آنصورت مسئله قیمت در درجه سوم واقع میشود. حالا همه چیز در همه جا کران است. پس چه جای تعجب است که فتح و غلبه نیز گران تمام شود؟ بلى ، جنك بين المللي همين است. غلبه يك متاع ارزانی نیست. کسیکه غلبه میخواهد بهر قیمتی که باشد باید آنرا بدست بیاورد. موفقیت فقط با مصارف فوق التصور و با تلفات مافوق حدو وصف حاصل تواند بود. حالا تنقید کنندگان اظهار حبرت میکنند که المان ها چگونه با دستجات بزرگ هجوم کرده و ده ها هزار تلفات را متحمل میشوند. آری : ماده هزاران تلفات در میدان جنگ از دست میدهیم و در عوض آنها صد هزاران قوای تازه

کان


صحیفه ١٤
سال پنجم
آورده بلافاصله در حملات خویش مداومت مینمایم و بطرف مقصود شتافته از کشتها پشتها ترتیب میدهیم . و بغیر ازین ترتیب هم نمیتوان کار کرد . اصول محاربه تغیر یافته و بيك مقیاسی رسیده که بالطبع میزان تلفات هم باید تغیر بیابد:
یقین بدانید که اگر يك مملکتی بیش از سایر ممالک دنیا بوجود نفرات انسان محتاج باشد همان مملکت آلمان است و با وجود هر فردی از افراد قشون خودمان را خیلی غنیمت میشماریم فقط چه توان کرد که دهانه توپهای اژدر مثال خیلی وسعت یافته و نهنك خون آشام جنگ با اشتهای عجیبی دهان گشوده و باید برای طعمه این جانور های آدم خور مقدار خوراك افزوده شود . جنگ عمومی در آغاز بشكل يك كرك خونخواری جلوه کر شد و اينك منظر يك پلنك مهیبی را بخود گرفته است .
در میدانهای جنگ از طرف دشمنان هزاران توپ تدارک میشوند این توپها ملیونها گلوله و خمپاره میریزند که اغلب آنها از چندین پوط تا چندین خروار وزن دارند ، آلات قتاله و ادوات مشتعله دشمنان فوق تصور و خیال است در مقابل این فوران آتش فشان جنك بك سيل مواج انسانی لازم است و اگر این (والکان) محاربه را کسی بخواهد بايك تلفات قلیلی استقبال نماید ، مثل این است که کوه آتش فشان را با آب پاشهائی که مخصوص آب دادن گل و گیاه میباشند ، مقابله کرده باشد . ما نمیخواستیم چنین کار مضحکی را نمایش بدهیم در مقابل آتش شدید دهشتناک دشمن ، ستونهای عسکر باید جلو بروند ، یا ما باید بمقصد برسیم و یا اینکه بخاك هلاك بیفتیم .
این نکته هنوز مجهول مانده است . هر ساعت حتی هر دقیقه خیلی گران است بلکه هر ثانیه یک قیمت بزرگی دارد ما تمام ثانیه ها را در نظر دقت گرفته و از چشمه های بزرگ قشونی سیلهای انسان را روان کرده با جریان این سیلهای خروشان پیش میرویم . باز هم شما میگوئید که این نتایج برای ما گران تمام شده اند اری ، خیلی هم گران است ، فقط باید دانست مغلوبیت ازینهم گران تر است . از نیرو همان چیزی که در نظر دیگران گران تصور میشود ، در نظر ما بس ارزان است ؛ ما برای نفع خویش میجنگیم ، شما بدانید که ما در صرف قوای خود بطور سبك مغزی و بی تدبیری رفتار نمی کنیم شما نیز در همان حینی که ما را تنقید می کنید ، خودتان را سبك معرفی نکنید ، اصول تعلیمات مکاتب قدیم جنسکی بکار امروز نمیخورد . عالم حیات ترقی یافته ، روابط و مقتضیات زندگانی بر طبق اصول تکامل تغییر پیدا کرده ، و اصول مبارز و حیات نیز تبدلات مخصوصی حاصل نموده است .
مرد روزنامه « روسکویه اسلوو » پس از نقل شرح فوق میگوید . خیلی احتمال میرود که در آغاز بهار امسال، نظیر حملات وردون و همان حرکاتیکه قبل از حملات مزبور سابقا در فرونت کالیسیا بوقوع پیوست ، مجددا از طرف المانها در میدانهای روسیه بطور شدت بنای نظامی وادارد .

شماره ۲۰

ترجمه از بیمه اخبار
کیفیت غرق شدن کروازور (همشائر) معة (لارد کچنر) وزیر جنك دولت برطانیه

شما ۷ جون
برای جناب ویسرای از طرف وزیر هند بتاريخ ٦ جون سنه ١٩١٦ این تلغراف ذیل موصول شده است
(کند را نچیف) بنهایت غم و غصه خبر میدهد که جهاز جنگی (همشائر) بهمراه کپتان ان ولارد کچنر و ارکان حرب او که با جهاز مذکور روانه روس بودند در اثناء راه بايك سرنك باثار پدید و در جهت مغربی جزائر (از کینز) غرق کرده شد . بحر دران وقت طوفان امیز بود . اگرچه مدد فوراً فرستاده شد لا کن هزار افسوس که هيچ يك جان رهای داده نشد .
(همشائر) يك كروازور زره پوش اخرین سیستم ها بود که وزن آن (۱۰۸۵۰) تن بود این جهاز در سنه ۱۹۰۲ تا بسنه ۱۹۰۵ ساخته شده بود و بران چهار طوب هفت انجی و شش طوب شش انجی موجود بود . رفتار آن در ساعت بیست و سه و نیم نات بود . و ٦٥٥ عمله هم در جهاز را حاوی بود و بمبلغ (٨٩٩٥٢٧) پوند ساخته شده است .
لارد کچنر يك حصار سلامت بود که ضایع گردید . خبر وفات او در (شمله) يك صدمة کلانی رسانید . علی الصباح افواه الناس انتشار داد که سلطنت را کدام صدمه بزرگی رسیده خواهد بود چرا که بیرقهای دولتی را سرنگون کرده شده دیدند . و در وقعه روز بعضی مردمان معلوم گردید که يك افسر فوجی بسیار اعلی در انگلستان مرده خواهد بود . بعد از ان يك اعلان مختصر سرکاری از دفترهای مختلف جاری کرده شد که خبر وفات لارد کچنر از انگلستان موصول شده است و بعد از کمی بطور سرکاری اعلان گردید که کروازور همدا همراه این سپاهی بهادر در غرقاب لجه فنا گردید پیش از چند سالها لارد کچنر در هندستان (کند را نچیف) بود . و در فنون جنك بحری یکی از ماهر ترین کسان ماهر تر بود این هم از اتفاقات عجیب است که لارد کچنر در ماه جون سنه ۱۸۵۰ پیدا شده بود و در همان ماه جون اما در سنه ١٩١٦ در بحر شمال غرق گردید که باین حساب ٦٦ سال از مرحله زندگانی طی نموده است و این هر يك سخن بحیث گواه وجود این قدر رتبه و عزت که حاصل کرده بود در مدت عمر خود زن نگرفته بود و مجرد مانده بود .

آخر ترین خبرها از ترجمه اخبارهای انگریزی

افواهات جنك بحرى

لندن ۲۱ ماه می ۲۸ ماه رجب
اخبار تد تشفی ریونیکه ماهی گیران داده اند شائع نموده است اول ظاهر میشود که جهازات جنگی بریطانیه که دیگر جهازات را بطرف جنوب زیر حفاظت خود میبردند در راه بهمراه کشتی های تحت الحراست جرمنی بر سر پیکار آمدند و در حین تک و دو يك جنك تیز و طرار بوقوع آمد و بعد ازان جهازات مذکور غائب شدند – نتیجة جنك معلوم نشده .


سال پنجم شماره ۲۰

لندن ٤ ماه جون - ٢ ماه شعبان -
تا حال ۲۳۰ نفر افسران و ۲۵۰ نفر سپاهیان سلامت برآمده اند در زمره مغروقين امير البحر از بوتهه نات وامير البحر سكات پسر سر بر می سکات نیز شامل می باشند که امیر البحر ان مذکور بر تدافع مقرر بودند.

تفصیلات در باب تلفات -
لندن ٥ ماه جون - ٣ شعبان -
نظارت بحریه فهرست ۳۳۳ نفر افسران هلاك شده عمهٔ افسران اندى فلينيك ابيل وديعنس وبليك پرنس را شائع کرده است از افسران کوئین میری فقط ٤ نفر افسران و از انونسیل فقط دو نفر افسران سلامت برآمده اند -

يك فهرست اتلاف (٤٣) نفر افسران خورد و سپاهیان نیز شائع شده است از انجمله ۸ نفر مجروح می باشند که از جهازات کوئین میری و انونسيبل وفور جون وارديت وشارك برآمده اند ( در باب شارك بيشتر مذکور نشده است ازین معلوم میشود که آن علاوه از ١٤ لنگر جهاز دیگر که غرقاب شده اند می باشد ) از جهازات موسوم به اندى فليتيك ابيل ود يفينس وبليك پرنس و تپ رری لیند و طر بونیت و تومد و نيستريك نفر هم زنده و سلامت نه برآمده است ( کویا از ٢٧٤٤ نفر سپاهیان و افسران هیچ کس زنده و سلامت نه برآمده است ) از نفری جهاز وارثير ٦٦ نفر هلاك و ۲۷ نفر زخمی شده اند و از سپاهیان جهازات دیگر ۱۱۷ نفر هلاك و ۷۳ نفر زخمی شده اند .

جمله ضایعات کشتیهای جنگی انکلیزی در بنجارهٔ عظیم الشان بحری از قسم سپر درید ناوت و گرووازور ، و تباه کن و غیره تا محال که اعتراف شده است ١٦ قطعه میباشد . جدول مفصل از اور ذیل درج می کنیم .

جدول تعداد کشتیهای جنگی بریطانی که در جنگ بحرى مؤرخه ۳۱ ماه می در بحر شمال از طرف کشتیهای جنگی جرمنی غرقاب شده است
کیفیت | نام کشتی | سنهٔ تعمیر
وزن ( ۲۷ ) هزار تن - طوب (۸) عدد طوب ۱۳ و نیم انچه، و ١٤ طوب چارانچه قیمت علاوه از (۲) ملیون پوند - تعداد مرتبات (۱۰۰۰) نفر سپاهی - سرعت فی ساعت (۲۸) نات - از قسم سپر درید ناوت. | کوئن میری | ١٩١٥
وزن ۱۸۷۵۰ تن - طوب (۸) عدد طوب ١٤ انچه و (١٤) طوب ٤ انچه - قيمت يك و نیم مليون پوند - تعداد مرتبات (۷۹۰) نفر سپاهی - سرعت في الساعة (٢٥) نات - از قسم سپر درید ناوت | ایدی فيلتيك ابيل | ١٩١١
وزن (١٧٢٥٠) تن - طوب ۸ عدد طوب (۱۲) انچه و (١٤) طوب (٤) انجه - قیمت علاوه از دو ملیون پوند . - تعداد مرتبات ( ۷۹۰ ) نفر سپاهی - سرعت في الساعت (۲۷) نات - از قسم سپر درید ناوت . | انو نسبيل | ١٩٠٩

( جنك عظيم الشان بحرى )
لندن ۲ ماه جون - سلخ رجب -
اعلان رسمی بیان می کند که جنگ بحرى بتاريخ ۳۱ ماه می (رجب) بعد از چاشت بر ساحل شیتلند بوقوع آمد مقدمة الجيش بريطانيه که دسته کروزرهای جنگی و چند لنگر دیگر کروزرهای خورد و کلان و چهار لنگر جهاز جنگی تیز رفتار مشتمل بود - دسته جهازات جنگی جرمنی بهمراه دسته کشتیهای جنگی انگلیزی بر سر مصاف آمدند کروزرهای مصافی موسوم به کوئین میری وایدی فيلتيك ايل وانو نسيل و ديفنس وبليك پرنس نامان انکایز غرقاب شده اند - کروزر مصافی سوپربه و از تیر انگلیز بیکاره شده است الی چند فاصله او را کشیده بردند لا کن مراحل جهاز برای گذاشتن آن مجبور شدند - معلوم شده است که قایقات تباه کن موسوم به نپریری و تراولیات وفور جون و سپیر و اردیت انگلیزی نیز ضائع شده اند .

تلفات غنيم نهایت خوفناک بودكم از كم يك لنگر كروازور مصافى غنيم تباه کرده شده است - ربوت آمده است که در حین حمله شبيك چهار جهاز جنگی جرمنی را کروزرهای ما غرقاب کرده بودند دو لنگر دیگر از کروزر های خورد را بیکاره ساخته شده بود که غالباً غرقاب شده اند تعداد درست جهازات غنیم که غرق کرده شده اند بطور صحیح معلوم نمیباشد .

جهازات و کشتی های هالیند که در اتردم و بومیدن رسیده اند مجروحین و مقتولین و سپاهیان غیر مجروح را که از بحر برداشته بودند. خبری از قسم سپر درید ناوت و گرووازور ، و تباه کن و غیره تا محال که اعلان رسمی برای تسلیم مینماید که دولت کر کروازور خورد موسوم به اودن ولومرین ضائع شده اند و چند لنگر دیگر کشتی های تارپیدو مفقود شده اند اعلان مذکور نیز می گوید که در متنها کل نفری جهاز برطانیه موسوم به اندی فلتيك ابيل را برداشته اند و سه لنگر باز نیاه کن برطانیه را غرقاب کرده اند -

دو نفر اميرا لبحر ضائع شدند -
لندن ۳ ماه جون - امير البحرینی درد پونی که در باب مرگ امیر البحرها شائع کرده است بیان داشته است که او بوقت جنگ رهبری دویژن خود را بکمال تهور و شجاعت میکرد - امیر البحر در باب مرك كبطانان جهازات اندى فيلتيك و انونسييل وکوئین میری به تاسف اظهار می کند .

لندن ۳ ماه جون - غره شعبان -
بطور رسمی اعلان کرده میشود که از جهاز جنگی برطانیه موسوم به کوئین میری ماسوای چهار نفر افسران باقی کل افسران ضائع شده اند و از جهاز انونسیل کل افسران ماسوای كمان افسر و يك نفر لفتنت کشته شده اند - کل افسران جهازات برطانوی موسوم به اندى فيلتيك و ديفينس وبليك پرنس ضائع شده اند لا كن كل افسران وار سپیتر صحیح و سالم برآمده اند -


صحیفه ١٦
سال نجم
زیاره ۲۰

اعلان
سراج التواریخ
جهاول و دوم
زند كانى جاودانى هر قوم وملت ( تاریخ آنست . (سراج التواریخ)
آینه حیات نمای ملت جلیل افغانست. زیرا از آغاز تشکیل و تاسیس
یافتن دولت افغانیه حالیه تحت میراند که برای حال و استقبال ملت بهتر ازین
در سگاه عبرت ، و خوشتر ازین انتباه ملت تصور نمیشود . هر فردی
ملت را واجب است که یک نسخه از آرا بدست آرند و مانند حرزجان
در کتابخانه قلوب خودشان نگهدارند. علی الخصوص که کتاب مذکور
به نیت خالصانه و خیر خواهانه استفاده عمومی به امر و فرمان ذات عرفان
صفات بادشاه مقدس ما اعلیحضرت، سراج الملة والدين ، تأليف و تدوين
و در مطبعة حروفی دار السلطنه کابل زیور طبع آرایش و تزئین یافته است.
جلد اول این کتاب از ابتدای سلطنت خاندان ذیشان ( سدوزانی)
یعنی از آغاز تأسیس و استقلال دولت علیه افغانستان تا ورود اعليحضرن
امیر کبیر امیر دوست محمد خان مرحوم جنت مکان از هند در کابل بحث میراد
و جلد دوم آن از حکومت خاندان جلیل الشان ( محمد زایی ) یعنی از ابتدای
حکومت اعلیحضرت امیر کبیر امیر دوست محمد خان تا به اول جلوس
اعلی حضرت ، ضیاء الله والدين امیر عبد الرحمن خان ، طاب ثراء وقع
تاریخیه را جامع میباشد بر کاغذ اعلا بحروف تیپ بطبع رسیده است . قیم
کتاب مذکور نسبت زینت و خوبی تجلیدان از قرار ذیل است.
نمبر (۱) بنتی چرمی چرم تصواری دانه دار کابلی پخت چهار مایه
جدول طلا بر کار نشان دولت و اسم کتاب از ورق طلای اصل خود
بندی شده مبلغ شانزده روپیه پخته کابلی
نمبر (۲) پشتی مقوارو به کیر معاشی چهار کنج وزیر چرم فریب
حاشیه و اسم کتاب و نشان دولت ورق طلاء جته سیزده رو به تخته کان
نمبر (۳) پشتى مقوا رو به كبيره لاجوردی چهار گنج و زیج
میشی سرخه کابلی بخت حاشیه و اسم کتاب و نشان دولت ورق طلابه
جزء بندی شده یازده روپیه پخته کابلی و ده شاهی
نمبر (٤) بنتی مقوا رو به ابری چهار کنج و زیر چرم میشی سره
کامل بخت حاشیه و اسم کتاب و نشان دولت ورق طلاء جته كونه بان
شده ده روسیه پخته کابلی و سه شاهی
نمبر (۵) پشتی مقوار و به ابری سرخ چهار کنج و زیر کیره سیاه اسم کند
و نشان دولت ورق طلاء جنه كوك بندی شده به روپیه بخار
و یازده شاهی

محل فروخت
غیر ازینها دوسه چهار دیگر این زده و زخمی شده اند که هنوز نامهایشان
معلوم نیست. و چون جهاز همب شائر که بالارد کو غرق شده است. در نفس ارك مبار که از تحویل خانه جناب محمد ولیخان سرده
همه را داخل حساب کنیم ۱۷ انكر جهاز جنگی انگلیزی در همین تاریخ
همين جنك بحرى غرقاب لجه فنا کردیده است .
در بازار ارس از دکان عبدالله خان
چون کتاب مستطاب سراج التواریخ چهار جلد میباشد کرده
و جلد سوم و چهارم آن که هنوز در زیر طبع میباشد و پس ارنا
وقاله و شیرازه میشد حجم کتاب موصوف کلان میشد لهذا اعليه
همایون و لا امر نمودند که جلد اول و دوم در يك وقايه شيرازه
از طبع برآمده مقوا کرده شد انشاء الله اعلان فروش آن کم کن
خواهد شد. فقط
در چاپخانه حروفی دارالسلطنه کابل طبع گردید.
همه مقاله هائیکه دستخط ندارد از طرف مدیر و سر محرر تحریر
محمود طرزی

۱۹۰۰
يكيك برنس
وزن ( ١٣٥٥٠ ) من طوب (٦) عدد
طوب (۹) انج ودوسوت ) و ( ۱۰ ) طوب
(٤) ، آنچه قیمت ( ۱۱ ) لك و ( ۹۳ )
هزار و ( ٤ ) صد پوند - تعداد مرتبات
( ٧٠٤ ) نفر سياهي ... سرعة في الساعته
---
(۲۲۳) نات - از قسم كروزور
۱۹۰۹
دقیس
وزن ( ١٤٦٠٠ ) تن - طوب ) ٤ )
عدد طوب ( ۱۰ ) انجه و ( ۱۰ ) طوب
(۸) انچه - قیمت ( ۱۳ ) لك و ( ٥٣ )
و ( ۷۰۰) وجهل و چهار پوند - تعداد
مرتبات (۸۵۰) فرسیاهی سرعت في الساعته
---
(۲۲۳) نات- از قسم كروز ور
۱۹۰۷
وار تیر
وزن ( ۱۳۵۰۰ ) من طوب ( ٤ )
عدد طوب ( ٧ انجه : ٥ ) و ( ٦ ) طوب
( ۹:۲ ) انجه - قیمت (1) - تعداد
مرتبات (٧٠٤) نفر سپاهی سرعت في الساعت
( ۹ : ٢ ) نات - از قسم کروز ور
۱۹۱٤
تب زیری
وزن ( ۱۸۵۰ ) آن - طوب (٦) عدد
طوب (٤) انجه قیمت (1) - تعداد
مرتبات (۱۰۰) نفر سیاهی - رفتار (۳۱)
نات - از قسم کرو زور
مارک بارد
ار قسم سیر درید ناوت اعلا
تربو لیند
ار قسم تباه کن
فور جون
از قسم تباه کن
سيروهاك
از قسم سیاه کن
از دنت
از قسم تباه کن
الكاسترا
از قسم تباه کی
تومه
از قسم تباه کن
استر
از قسم تباه کن

آخر ترین خبرها
لندن ۸ جون ۶ شعبان
حکام بحری باور نمی کنند که بریپ شاتر تارپید و افتاده است.
موسم از حد طوفانی میباشد و بر موقعه واردات شب و روز جهازات
کشتی نقل و حرکت می نمودند - درگر کوال بیان کرده می شود که
جهاز در ظرف ۲۰ دقیقه غرق شده بود - مرده های چند نفر دستیاب
شده است -


اعلان
عموم مشتركين كرام خود را یاد آوری میکنیم هر قدر سعی و کوشش کردیم که از شکایت نرسیدن اخبار مشتركين كرام دارالسلطنه کابل خود رها نمی یابیم ممکن نشد لهذا با داکخانهٔ مرکزی دارالسلطنه کابل يك مقاوله نموده داکخانهٔ مشارالیه تقسیم و توزیع اخبار ما را که بهمه مشترکین کرام ما رساند در عهدهٔ همت خود قبول نمود. مشتركين كرام دارالسلطنه خود را مشعر و یاد آوری میکنیم که بعد ازین اخبار های شان بدون واسطهٔ غیر فردا فردا واسطهٔ آدمهای داکخانه بمحل شان میرسد

شرایط خريداري
دارالسلطنة | ولایت داخل افغانستان
قیمت سالیانه هشت روپیه کابلی | سالیانه چارده روپیه کابل
قیمت ششماهه پنج روپیه کابلی | ششماهه هشت روپیه کابلی

در خارج افغانستان
هر جائیکه باشد با اجرت پوست
قیمت سالیانه دو روپیه انگلیزی | قیمت ششماهه شش روپیه انگلیزی
سه ماهه اشتراء قبول میشود
يك طلای پوند انگلیزی یازده روپیه کلدار است از همین قرار حساب کنند

( شرایط درج کردن اعلانها )
سوداگرانی که مال تجارتی، و صنعتگرانی که صنعت خود شارا در سراج الاخبار افغانیه اعلان و اشهار کردن میخواهند، و یا دیگر هر رقم اعلان و اشهاریکه باشد از قرار شرایط ذیل درج و شایع میشود.
اعلانی که در متن اخبار از یکبار تا به پنج بار نشر و شایع شود در سر هر سطر ۱ یک روپیه کابلی و اگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند فی سطر يك قرآن یعنی نیم روپیه کابلی اجرت گرفته میشود اعلانی که درین ورق وقایه درج شود از یکبار تا به پنج بار فی سطر يك قرآن یعنی نیم روپیه کابلی و اگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند فی سطر سه شاهی اجرت گرفته میشود. طول سطر يك ستون اخبار ما ( ۳ – اینچ – ٤ – سوت ) میباشد
هر گاه شخصی اعلان خود را مهادتاً تا يك سال نشر کردن خواهد و وجه يك ساله را پیشگی ادا نماید در ورق پشتی و در سطری ستار اجرت گرفته میشود

اعلان
حتماً سه قطعه زمين
در ۲۹ روز
آسيا اوروبا افريقا
( مطبعهٔ عنایت ) یک اثر دلپذیر جدیدی در نظر هو سکاران عرفان جلوه عرض میدهد، بدست آرید، بخوانید که طی سه قطعه زمین را با سیاح آن یکجا و همراه دور و سیر میکنید. ملکهایی را که بران میگذرید مفصل و مکمل جغرافیا و تاریخ آنرا خوانده میتوانید، چه چیزها می بینید، چه چیزها میشنوید، چه ابتهاجها و سرورها میگیرید علمی، ادبی، سیاسی در عین زمان شاعرانه عاشقانه هوسات برانگیزانه - يك اثر !
این اثر از سه جلد مرکب و در يك وقایه مجلد میباشد. تقریباً (۷۰۰) صحیفه، و یا (۱۰٥) قطعه تصاویر مناظر مختلفه و اشخاص معتبره و نقشه های مهمه مزین است. نسبت با اینهمه خوبیهای آن قیمت (۷) هفت روپیه کابلی آن هیچ نیست. کاغذ اعلا، چاپ حروفی، تصاویر زینکو گرافی، جلد محکم و استوار دیگر چه میخواهد ! همینقدر که بادر نفس مطبعهٔ مبارکه در ده افغانان به ( عبدالروف ) خان مرتب مطبعهٔ مبارکه یا در بازار ارك بدكان (بازمحمد) تاجر کتب در بازار کتب فروشی متصل مدرسهٔ شاهی بدکان حاجی ملا ( غلام محمد ) خان تاجر مشهور کتب رو آورده و یا بمبلغ فوق کتاب مذکور را بدست آرید دیگری کاری هم نیست


( اعلان )

پراكنده
از آثار مطبوعه تازه مطبعه مبارکه عنایت . عبارت از يك مجموعه اشعار آبدار مجدد آثاری میباشد که بر کاغذ اعلا و خوبی طبع دلربا، بالتصاویر بسیار زیبا جلوه گر بازار عرفان گردیده است . اگرچه از حیث خط و خال بعید است ولی مضامین و خیالاتش سراسر بیکطرز جدید است . نسبت خوبیهای ظاهری و معنویش قیمتش خیلی ارزان ، یعنی مقابل (۱) دو روپیه کابلی در خود مطبعه عنایت از نزد عبد الرؤف خان سر مرتب، و در بازار ارک از دکان باز محمد، و نیز متصل مدرسه شاهی از دکان حاجی غلام محمد خان تاجر کتب هر کس خریده میتواند.

اعلان

جزيرة پنهان
هوسکاران مطالعه آثار ادبیه را مژده ! ازین نوبر رسیده گلزار ، مطبعه عنایت ، کام جانرا شیرین نمائید ! جزیره پنهان ، يك ناولیست که قوت علم و معرفت و سعی و غیرت را برای اساس زندگان نوع بشر منظر گشا و جلوه گر میسازد. هم حکایت ، هم غیرت هم فن، هم فضیلت : خوبی چاپ ، خوبی کاغذ، خوب تصورش علاوه ، قیمتش نظر بخوبیهای باطنی و ظاهریش بسیار ارزان : تنها (٦) شش روپیه محل فروخت نفس مطبعه عنایت در ده افغانان ، و آن از باز محمد در بازار ارك ، و دكان حاجی غلام محمد خان تاجر كتب متصل در مدرسه شاهی.

اعلان

از اداره
کتاب سال اول سراج الاخبار افغانية مجلد
کتاب سال دوم ... مصور مجلد
کتاب سال سوم ... مصور مجلد
کتاب سال چهارم مصور مجلد
علم و اسلامیت
آیا چه باید کرد؟
ادب درسی
مختصر جغرافیای عمومی
این کتابهای فوق در اداره موجود است . هر کس که آرزوی خریداری آنها را داشته باشد به اداره مراجعت کنند .

اعلان

از مطبعة عنايت
قیمت دروپيه کابل
صحت روز افزا و روضه دین بهادر مجلد ٢
سير در جو هوا مجلد ٢
سیاحت در زیر بحر مصور مجلد ٢
از مردن سختی و از هر چمن سستی مجلد ٢
روضة حكم مجلد ٢
پرا کنده مصور مجلد ١
جزیره پنهان مصور مجلد ٦
هر کس که آرزوی خریداری این کتابهای مافوق را داشته باشد از خود مطبعه عنایت در ده افغانان از نزد عبد الرفوف خان سر مرتب و از دکان باز محمد خان کتابفروش در بازار ارك و از دکان حاجی غلام محمد خان تاجر کتب متصل مدرسه شاهی قیمتهای معینش خریداری کرده میتوانند . و اگر از خارج افغانستان آرزوی خریداری کتابهای مافوق را بکنند به دفتر سراج الاخبار افغانیه مخابره کنند .

اعلان

کتابهای مجله سراج الاخبار افغانیه ، و کتابچه های علاوه آن و شماره های متفرقه آن ، و همه کتابهای مطبعه عنایت خریدارانی که آرزوی خریداری آنها را داشته باشند از دکان حاجی ملا غلام محمد خان تاجر کتب متصل مدرسه شاهی ، و از دکان باز محمد خان تاجر کتب در بازار ارك قیمتهای معین آن خریداری کرده میتوانند و نیز در خود اداره در ماشین خانه میعادگاه ، و در خود مطبعه عنایت در ده افغانان هم بفروش میرسد فقط


سراج الاخبار افغانستان
١٣٣٩

شماره ٢١
سال نهم

فهرست مندرجات

المعسكري
( تشريف حلول ماه مبارك رمضان شكريه ماه مبارك رمضاني )

اخلاقیات
( بمناسبت شرف رمضان فیض رسان - غزوات جلیله پیغمبری صلى الله عليه واله وسلم )
( اخلاق اصحاب رسول الله صلى الله عليه وسلم )

حوادث داخليه
( ومن الغرايب - ارحاجی مینویسد ـ حادثه برق )

حوادث خارجيه
حالتين لارد كچنر - از پس ماند گان لارد كچنر و هندوستان - خبرهای جنگ نقل از جراید اوروبا - انسانيت تركها ـ مراجعت کشتی (جو) بوطن - جهازات انگلیس - حمل مهمات جنگی سوئد - سواری نظامی در اسلامبول ماکنون در اسلامبول - هزار عسکر در سالونيك ثروت طبیعی صربستان - اعزام قشون به اسیای صغیر - تشکیلا قشوقي و نقشه شرق - قوای المان و اتریش در اسلامبول - عقاید وزیر بحریه آلمان - فعالیت در فرونت انکلید - مخارج جنك فرانسه - پیه مصنوعی در آلمان اوضاع فرونت شرق - ترجمه از اخبار تبلیغ منطبعه سوریه - آخرین خبرهای جنگ از اخبارهای انگریزی - محاربات وردن - قلعه واکسی ضبط گردید - کلید گرفته نشده است - کشتی لارد کچنر منقلب کشت - جنازه كرئيل فان جبراند - جنگ دیوها - پریشانی باشندگان - گرمی کارزار مغرب روسی - شورش ايرلند کارستانهای تحت البحريها - تلفات افسران دولت برطانوی - حوادث ایران - اعلان سراج التواريخ

اعلان
( سراج التواريخ )

تصاویر
از چند کارهای تاریخی سیاحت هند ذات اعليحضرت پادشاه - ذات شوکت سمات اعلیحضرت پادشاه دولت مستقله افغانستان در کوالیار - از چند کارهای تاریخی شهزاده معظم دولت مستقله افغانستان حضرت معين السلطنه صاحب در هنگامیکه بسیاحت هندوستان تشریف وده بودند ـ


اعلان

از صنایع پروژه های ذات ستوده صفات اعلیحضرت سراج الملة والدین بادشاه ترقیخواه دولت علیه افغانیه وسمی و همت جناب جریلی کارخانه جات، ماشین خانه مبارکه دارالسلطنه کابل علاوه بر البسه های حوایج دولتی و عسکری مانند آلات حربه دفاعیه و اونیفورمه های عساکر شاهانه وغیره، بعضی دیگر مصنوعات داخلی که از آن اهل وطن استفاده میتوانند نیز ساخته شده است که از حضور اعلیحضرت همایونی حکم فروش آن صادر گردیده است: محل فروش این چیزهای، ذیل (دکان عبدالله خان در بازار ارک) میباشد.

(۱) نرخ های پشمینه بافی برنگهای مختلف که قیمت آن از قرار گزانگلیزی ۳ دونه مشخص شده و در صندوقخانه جنسی هم بفروش میرسند

اقسام قسم دوم قسم اول
درجه ها درجه سوم قدری کلفت قیمت آن ۱۰ پیسه زیاد شد درجه دوم درجه اول درجه سوم درجه دوم درجه اول
رقم رنگ خودرنگ رنگ خودرنگ رنگ خودرنگ رنگ خودرنگ
قیمت تا حال ساخته نشده ۶ روپیه و ۴۲ پیسه ۶ روپیه و ۱۱ پیسه ۶ روپیه و ۱۸ پیسه ۶ روپیه و ۴۲ پیسه ۶ روپیه و ۱۱ پیسه ۶ روپیه و ۱۸ پیسه

کشمیره های قسم اول درجه دوم از قرار گزانگریزی کشمیره چهار خانه ۷ روپیه ۳۵ پیسه | کشمیره هزار میخه ۵ روپیه پسته

(۲) تکمه های چرمی محراب و منبردار
جرابها
رقم تکمه اشک زوج راهدار زوج معمولی زوج میانه فی درجن خورد فی درجن کلان فی درجن
قیمت ۱ روپیه ۵۲ پیسه ۳۶ پیسه ۱۵ پیسه ۱ روپیه ۱۰ پیسه ۵۵ پیسه ۱ روپیه ۲۰ پیسه

(٤) کروره های جدید ساخت
رقم از باف یک اسپه دو کره سه کره چرم باف یک اسپه یک اسپه چار کاره نخی
قیمت ۸ روپیه و ۳۳ پیسه ۹ روپیه و ۲۴ پیسه ۹ روپیه و ۱۱ پیسه
رقم چرم باف دست بادامی دو اسپه چرم باف دسته دولانه یک اسپه دسته دولانه یکی چار اسپه چرم باف همرکاب
قیمت ۸ روپیه و ۲۳ پیسه ٤ روپیه ٤٦ پیسه ۸ روپیه و ۲۳ پیسه
رقم قبضه ولجی کلایت مربعه توپخانه قبضه کلایت نقره از چرم سه لایه توپخانه ره باف رقم سواری سامی کلیت ره باف دو تاره رکاب
قیمت ۳ روپیه و ٥٥ پیسه ٤ روپیه و ٥٧ پیسه ۵ روپیه و ۹۰ پیسه ۵ روپیه و ٥٤ پیسه
رقم دکان ارغ چرم باف میانه چوب بست زنانه از زین سواری تیغ چرمی زنانه ابریشمی خیاطه
قیمت ٤ روپیه و ٤٥ پیسه ٤ روپیه و ٨ پیسه ٤ روپیه و ٥٨ پیسه
رقم دسته بادامی بیخ چرمی دسته دولانه سامی برنجی کلیت نقره از زین سواری دولایه تیغ چرمی کمک دار چرم باف مابین بست یک اسپه
قیمت ٤ روپیه و ٤٩ پیسه ٤ روپیه و ٥٩ پیسه ۸ روپیه و ۱۲ پیسه

(٥) اقسام گلهای مصنوعی سر
قسم گل جرین گل نافرمان گل برینه گل شیو
قیمت ٥ روپیه و ٣٦ پیسه ٦ روپیه و ٦ پیسه ٦ روپیه و ٧ پیسه
قسم شکوفه نارنج گل یسمن گل نسترن جنیلی
قیمت ٧ روپیه و ٤٥ پیسه ٩ روپیه و ٥٨ پیسه ٥ روپیه و ٣٨ پیسه ٦ روپیه و ٨ پیسه
قسم شکوفه سیب گل گلاب گل سوسن گل گندمی
قیمت ٩ روپیه و ٣٥ پیسه ٧ روپیه و ١٢ پـ ٩ روپیه و ٥٤ پیسه

( المشتهر )
( میر محمد هاشم دفتری کارخانجات ۱ کمال نظامی )


صفحه (۱)

(شماره) ۲۱
سال پنجم

سراج الاخبار افغانستان
۱۳۳۹

مدير و محررش
محمود طرزی

الادارة و المطبعة
در ماشينخانه دار السلطنة (كابل)
همه مراسلات محرریه به اداره سراج الاخبار و همه اعلانات تجارتیه بنام مدير فرستاده ميشود

قیمت سالیانه
بر دار السلطنة كابل ۸ روپیه كابلی
در اطراف داخله ملك ۱۰ روپیه كابلی
در خارج مملکت ۱۸ روپیه انگلیزی
جريده روز يكبار نشر ميشود
نسخه سابقه این در قابل بخواهش است
(اوراق غیر مدرج نشود اعاده میشود)

تاریخ قمری یکم رمضان ١٣٣٤ تاریخ انگریز ۲ جولائی عیسوی ۱۹۱۶ تاریخ شمسی ۱۱ سرطان ۱۳۹۵

تشریف حلول ماه مبارك رمضان غفران نشان را سراج الاخبار افغانيه ، پرجمله مؤمنين و مؤمنات مبارکباد میگوید دعای ترقی و تعالی دین مبین اسلام را ورد زمان صداقت می نماید .

شكرية ماه رمضان فيض رسان
شكر له كه ماه رمضان باز آمد
انکه مهمان عزيز است جو جان بازآمد
یار دیرینه ما وه که پس از يك سالی
یاد ما کرد و بعد عظمت و شان بازآمد
صالحان راست ازین مژده نشاط بیحد
طالحان را بدل اندوه گران بازآمد
مومنان را همه جا خاص بافغانستان
در کف از ادهم مقصود عنان بازآمد
ز انکه با عادت پارینه به ختم قرآن
شاه با جمله اعیان و سران باز آمد
یعنی آن خسرو گیتی که سراج الملت
نقش در همه افاق عیان باز آمد
یکه شوقی نماز و به عبادت دارد
از پی طاعت شهر رمضان باز آمد
سوی جامع بتراویح روان شد از ارك
سوی آن حافظ فرخنده لسان بازآمد

هرده روزه اقامت بچمن زار حضور
قبه را بيت او نور فشان باز آمد
خیمه و بارگه شاه نه کول و نه چین
چون بهاری زپی رفع خزان بازآمد
پهن گردید بساط کرم او بچمن
(دلکشا) بود و رو پیر و جوان بازآمد
دستر خوان نهی یافت ملا و خاص و عوام
بهروز از نعمش خلق جهان بازآمد
بعد افطار همان جمع کثیری باشاه
سوی مسجد همه تا خورد و کلان بازآمد
مسجد جامع عابدین درین مه هر شب
بر سر صومعه ها فجر کنان بازآمد
چو قرآن به دهم شب چو پذیرفت اتمام
مومنان را ز غم نار امان باز آمد
یارب این خسرو اسلام که فیض کرمش
همچو دریا بهمه اهل جهان باز آمد
تا بگیتی بود امد شد ماه رمضان
خلق گوید که چنین رفت و چنان باز آمد
بهروز باد با فزونی عمر و دولت
که به اسلام از و امن و امان باز آمد
هست شیر احمد مخلص جو دعا گوی درش
شاغل ادعیه اش روز و شبان بازآمد

الراقم داعی صداقت دستور حاجی شیر احمد شاعر حضور


سال نجم شماره ۲۱

عنایت عسکریه

بمناسبت شرف رمضان فیضرسان
غزوات جلیله پیغمبری
( مقدمه )

دیشب در کتبخانه عاجزانه ام قرار عادت مستمری گشت و گذار عالم عرفان داشتم، چنانچه هر شب یکی از کتابها را گرفته بقدر یک ساعت پیش از منام مطالعه می کنم - دیشب بهمین عنوان جلیل مافوق يك كتابی بدستم افتاده - با وجود یکه یکبار پیش ازین سرتا پیا مطالعه اش نموده بودم باز هم بتأثير قدسيت تخمیر آن مرزجان - یعنی کتاب علویت برهان - تاب آور مقامت نشده - دوسه شبی را که به اتمام مطالعه آن در او روم چنان سرشار نشئه موضوع خورشید طلوعی گردیده که وجدانم مرا مجبور نمود تا ازین قشه - دار فضیلت برادران وطن عزیزم را نیز بی بهره نگذاشته ترجمه بعضی بازچهای انرا بزبان فارسی و طی درج اخبار صحایف که ترجمان افکار این عبد ناینکار است نمایم .

اما از همه بیشتر بك چند کلمه از اصل موضوع این کتاب مستطاب تحت باید راند ، که چیست و از چه تحت میراند : این کتاب ، بعنوان [ صحیفه های مفاخر عسکریه ] و باز در زیر عبارت مذکوره بنام ( غزوات جلیله پیغمبری )، از طرف بك عسكر - هم تمام مسلمان يك عسكر - ( احمد رفيق ) نام يك ( بلوك عشر ) صنف نظامی دولت علیه عثمانیه تألیف شده است . جزاه الله خيرا .

مؤلف مشار اليه در مقدمه کتاب خود چنین آغاز سخن میکنند : « در حرب ، شاهد مقادریت را بدست آوردن، بوجود دوقوت مهمه قایم و دایم میباشد: یکی (قوه مادیه) ، دیگری (قوه معنویه) . قوه مادیه ، ان قوتیست که عبارت از آلات و ادوات و اسباب علمی و عملی جنگ است. مانند احوال و وضعیت وقت و زمان را ملاحظه کردن، ترقیات فنیه حریه را بروی کار آوردن، و ان ترقيات فنیه را بوضع وحركات دشمن در زیر مدنظر تدقیق و تطبیق گرفته استعمال کردن . و آثار فنیه که تا به الآن برای فنون حربه بوجود آمده است با همه آنها تطبيقات و عملیات حربه را اجرا کردن از جمله چیز ها نیست که ( قوه مادیه ) به آن حاصل میشود و بدست میآید . «اما (قوه معنویه) يك قوت غير مرئی - يعنى يك قوتیست که بچشم دیده نمیشود ولی تاثیران (از قوت مادیه) بمراتب بر تر است. و آن عبارتست از حسیات درونی، و اخلاق و طبایع فطری و حیات و تربیه اجتماعی هر قوم و هر ملت . ( قوه مادیه ) در دو دولتی که با یکدیگر جنگ می کنند بصورت معادل و برابر موجود شده میتواند . مثلا بهر كونه اسلحه جنكي وفنون حربي كه يك دولت مسلح مجهز باشد دولت مقابل و محارب آن نیز از ان ترقیات عسکریه استفاده کرده میتواند . حال انكه قوة معنويه بك چیزیست که سنگهای ته داهای اساس و بنیاد طبایع هر قوم و هر ملت را در فطرت تشکیل داده است . .

این سخن مؤلف بسیار راست و معقول است، و مقصدش ازین تمهید همین است که ( قوة معنویه ) که دین مبین بسیار متین اسلام ، برای مسلمانها حاضر و آماده نموده چنان يك قوت لا يتزلزل ، وفضیلت لا تبدیل ایست که برای مکرمات وامتی دست داده است . مثلا: اول سبق درین ره جان بازی است حرفش دیوان عشق دارد زین در سها سبقها . بلی ، بلی : نخستين كام ترقى وتعالى قوة معنويه اسلامیه همانا محقر دانستن جان باختن است در راه مجاهدات کلمه حق ، و اعتقاد راسخ برانست که در آخرت بهشت جاودان و در دنیا سعادت بیکران در پیش دارند. همه قوه معنویه در وقت حرب در همین نکته مقصور و مستقر افتاده است . چرا چنین نباشد ! اسباب بکماله ظفر در جنگ ، موت را نسبت بقدسین وظیفه خیلی اسانتر دانستن است که اهم ترين اركان رصين قوة معنوية عالم عسکریه اسلامیه همین نکته است و بس . از احمد رفیق بیشترین اثر بهتر خود، اول از ( اصول حرب نبوی ) ( ص ) بصورت مدخل — یعنی راه درا مدیحت، برداشت سخن را نموده از ( غزوات جلیله پیغمبری ) بر صحیح ترین استنادات تاريخيه ومتين ترين كتب سيرنبوی بحث و بیان میراند . این چیزی نیست زیرا تفصیلات غزوات جلیله در اکثر کتب تاريخيه واضح و روشن ذکر و بیان شده است ، اما صنعت و مهارتی که برادر دینی ما ( بولك مشر ) نظامی ( احمد رفيق ) بيك درين از فواید مظهر خويش بقوة قلميه فنيه حریه بکار برده است این است که آن غزوات مبجله حضرت قافله سالار انبيا عليه اكمل التحايا را با اصول فنون حربية حاضره تطبيق و برابری داده تحریر نموده اند که اصل جالب نظر دقت همین مسئله است. حتی بعضی نقشه ها ، و ( فروکی) ها — [ فروکی آن نقشه های جنگهای موقعی را میگویند که تنها محل نقطة دار الحرب و وضعيت تعبية جنك آنجا را نشان بدهد ای - و ] غزوات جلیله را نیز از نقطه نظر ارکان حربیه این زمان کشیده است. دیگر فضیاتی که دارد این است : — که در تالیف و تحریر این اثر محرر سخن پرور، ثبت خالصانه ، و خدمت خدا پسندانه تقویت و بحره قوه معنويه افراد از دوی ظفر نموی عثمانیه را در پیش نظر گرفته نوشته است .

حال آنکه همه اردوهای عسکریه دول اسلامیه در احتشامات قوة معنویه یکسان و برابر میباشند . — یعنی همان اصول وقواعد حربیه است که مبنی بر نظام و انتظام ، صداقت و اطاعت ، حب غزا ، ارزوی شهادت و اعلای اسلامیت بود، رهبر و رهنمای عموم اردوهای عسکریه اسلامیان شمرده میشود نه تنها بعضی را.