جنه (۱)
قيمت ساليانه
در دارالسلطنه کابل ۸ روپیه کابلی
در اطراف داخله مملکت
در خارج مملکت
بقیمت داک ۱۰ روپیه انگلیزی
جریده روز یکبار نشر میشود
قیمت نیمه آن در کابل یکسانی است
مضامینی که درج نشود اعاده نمیشود)

سال پنجم
(شماره) ١٤

مدير و محرر مسئول
محمود طرزی

الادارة والمطبعة
در ماشينخانه دار السلطنة (کابل)
همه امورات تحريريه به اداره خانه
بنام مدير فرستاده ميشود

سراج الاخبار افغانیه
١٣٢٩

تاریخ قمری ١٥ جمادى الاول ١٣٣٤
تاریخ انگریزی ۲۰ مارچ عیسوی ١٩١٦
تاریخ شمسی ۳۰ حوت ۱۲۹۵

( يكا تون ) ، ونواحی آن ، و ( شيوکی ) و ( بنی حصار ) و غيره در آغوش کشیده است که همه این بقعه ها و خطه های که بیان شد با باغها و درختزارهای پر درخت میوه دار چون شهد خوشگوار محاط مانده است! همینکه طلیعه سلطان حشمت نشان ( بهار ) از دور پدیدار میگردد، و خبر پر بشارت تشریف حیات ردیفش را سیله ی مرغکان خوش الحان چون ساره و گنجشك و كنجی ومينا وبلبل وسار وغيره برعوالم بساتين جنت آئین نشر و اعلان میکنند، هماندم خون همه درختها بجوش می آید. حینها، دامنه ها ، کنارهای جویبارها گلپوش میگردد. خزینه دارهای ابرهای ربیعی پیشتر میرسد. قدینه های باران رحمت را بر آنها نثار میکند. مشاطگان و آرایش گران بادهای بهاری در پی آن میدود. سبزه ها را زمردپوش میسازد ! شکوفه ها را تاج الماس برسر مینهد ! لاله و سوسن وسنبل را جواهر پوش میگرداند الا آنکه خورشید جهان افروز نوروزی آمده بر تخت اعتدال فصل رسمی جلوس مینماید. و بر همة عالم عدل ومساوات تساوی لیل و نهار را در اول یوم جلوس خویش اشهار و اعلان میباید ! حرارت غریزی بهمه اجسام نامیه می بخشد. تجلی جمال شاهد قدس پرده غیبی را باید بیضای موسوى (يحيى الارض بعد موتها) و با نوکهای قلمهای شعاعی خود به تصویر کشی آغاز مینماید! از هر طرف نور حیات میبارد. از همت جوهر زنده کی میروید . از هر جهت نور میریزد، در هر سینه سرور می افزاید ! بیاید کابل را در چنین فصل به بینید! اول دلبر طناز رنگینی انبازی که در پریستان سلیمان بهار بنام ( لاله ) موسوم ، ويلقب ( لعل يرى ) ملقب است. در کوهها و دامانها و دشتها جلوه کاری رقص پری مثالی میدراید، ويك عالمی را با خود برقص شريك میسازد ! در دشت بروید به بینید : سودهٔ زمردیاش داده شده است ! در هر هر جای این قطعهٔ زمرد یکیت دلبر نازنین لطافت اندام بوته ( لاله ) را می بینید که قد برافراشته و يك فانوس از لعل شبچراغ که نور الکتریکی تجلی جمال شاهد صنع در آن افروخته شده است بدست گرفته بر دلهای دلخسته گان جگر تشنگان عشق چهار ، انوار رحمت میریزد!

صنايع بديع بيانيه
کوکب نهار بر مجمل در دارالسلطنه کابل

(کابل) بگو و مگذر ایکه قدری تأمل فرما ! وصف الحال (کابل) (کابل) هویداست ، و آن چیست؟ این است: (آب) است میان ء گل چکیده. خود لفظی را به بینید! (آب) مرکب است از دو حرف: (الف) و (ب)، و این دو حرف در میان دو حرف دیگر که عبارت از (کاف) و (لام) است واقع شده است. گویء که لفظ ء گل را تشکیل داده است (۱)، (ب) که لفظ (آب) را تشکیل داده چون در میان (کاف) و (لام) که لفظ گل را بوجود آورده است بچکد، آنرا آبگین و پر آب و با طراوت و تازه و با نمک و شیرین و خوشگوار و با مزه ترین کرده - نام آب در گل چکیده (کابل) را بوجود آورده است. تصویر معنوی را بشنوید ! کابل قطرهٔ آب باصفای سحاب علویت خداوندیست که سفت و پخت بودن يك دولت محتشمهٔ مقدسهٔ اسلامیه را از هر جهت ثابت میباشد. و ازین سرچشمه میبارد که آب حیات مآب نشو و نمای حیات عضوی در هر هر طرف ملك - يعنى خاك پاك وطن مقدس - سريان و جریان میکرد، و شجر سلطنت اسلامیه را شاداب و بارور میگرداند! ازین آب حیات جناب ، در وسط يك عالم گله چنان مینماید که گویا خنده دارد و ازین محاسن آئین در میان يك گلستان پرشکوفه و ياسمين تكيه زده و در کار و ادای دلبری شده باشد ؛ سمت غربی شهر عزیز ما را حودهٔ پر فیض و پر برکت و پر میمن روضهٔ (جاردهی) نام وادی جسیم بسیار دلنشین احاطه نموده، و سمت شمالی آنرا باغهای (باغ بالا) و (نانچی) و (شهر آرا) و باغهای درهٔ (درهٔ افغان) در بر گرفته، و سمت شرقی و جنوب شرقی آرا باغستانهای مصفا


سال نجم
شماره ١٤
سبزه را باز مرد ، لاله را بالعل چه مشابهت : حیات را باسمات مشام عقل حواس جنبه ملکوتی را معطر میگرداند. این فصیله .
جاد را با نبات چه مناسبت و در سبزه روح طراوت در لاله جان لطافت در شهرستان پریستان حضرت سلیمان بهار چون جواهر پوش خود
مجسم، در زمرد موت جمادی، در لعل افسردگی خلقی مبین افتاده است. خوشرنك على شده اند لقب لطافت مكسب (فیلم پری) را احراز نمود
همین مشابهت و مناسبت که هر دو از يك شمس رزق انوار حیات کار را بینید که یک بلبل نشیده دارای بارگاه جمعاء حضرت ( بهار )
میگیرند و بس ..
باشق دلباخته افتاده مصنوعات رنكار تك اوست در حق سرور و سرا
یکنار آبار به سیزه ولانه نظر کن جهان جهان سیره زمان زمان لاله این فصیله یعنی جناب ( بنفشه ) لطافت پیشه چه تصورات تصویر میک
جلوه گری لاله در دشتها و دامانها مرمکان شوخ وشنك ، وير واله
های رنگارنگ پس زرنگ را نیز رقص میدرارد ، لاله اول معلمیست که
درسهای نشید های مدیحه حضرت بهار را به شاگردان طبیعت خوان
دبستان های سلطنت بهار از ر میکنند !
حالا از کلام شیرین مقاله بك صاحب عالی که از عشاق جمال با کمال
حضرت بهار است در مدح ( لاله ) الظما چیزی بشنویم :

رویدا كراز نافه تا تار منقشه
خوشبو بود چون خط دلدار سفته
ای در حین حسن تو بیکار منشه
با تازه کی خط تو چون خار سفته

آتش کده آید بنظر محسن گلستان
کل آتش و هندوی پرستار بده

چون تیل کبود است زبان در دهن او
کرد است زين وصف تو تکرار سف
تابيه كند جان کربیان کل از ناز
بكرته بكف سوزن و هم تارينك

با باغ که گردید جلوه گر لاله قدح گرفته بكف كل زده سر لاله
شکست شاه ریاحین چوا چولشکر سرما زده است جار یخ لعل را بستر لاله
رسید از سفر و باد کردن استقبال گرفت سيرة توخير را بير لاله
رخش سیاه شد از کرد راه و تابش مهر
چرا که خانه نشین بود و تو سفر لاله

مكر هوای تو دارد که گلستان امروز گرفته دامن پر تل ، زده پسر لاله
خارا بكل ولاله واطلس به من داد
سحر خيال کل رو پتو زباغ گذشت چو غنچه کشت بخو تاب دیده از لاله
یکشوده سربار جو تجارت
از خجلت چمنستان عارضت در باغ عجیب سبزه فرو برده است. لاله
كر عكس لب لعل تو افتد بكلستان
باغ از دهاش پاره های دل ریزد که تیغ ناز تو خورد است پر چکر لاله
روید جو کل روتو كلنار من
زباغ ثابت کالچهره ام برون آمد از ده ديده خونبار بیشتر لاله
دید است مرزلف پریشان تو در خواب
چو چشم مست تو و این عشوه چشمک زد
کاشفته بکشن شده بیدار بسته

تاحلقة كيو وهم زلف تراديد
گرفته چون گل بادام از ان ثمر لانه
اران پیاله عمل از راب رنگ پر است که شیشه ساز شده آب و کاسه کر کرلا لاله
مشکین شده چون نامه کانار سفته
بغیر باغ رخت كان دماند سبز در کل همیشه سبزه زیر است و کل سر لانه
کل راست به او نسبت های پگلستان
فرود رونق حسن تو از دمیدن خط پلی استره دهد زیب بیشتر لاله
کان خورده در دارد و معیار بنك
جو آب در حین دم برید کشتم ندیدم از کل رویت شکفته زلاله
باشد زغلامان و کنیزان تو در باغ
منبع کوم زند تا جوكيك پر از شوق بجای برك براورد بالو بولاله
تا نسخه خوبی پرداز دفتر حسنت
جستجوی تو دیوانه کرنش در چه رو همینه کوه بگو هست و در در لاله
از ان بصحن چمن سرخ رود مد از خانه که داغ عشق را داشت پر چکر لاله
به پیش حسن تو چون دلیران صحرائیت
نجهره گرچه شهد خال مشك ولاله
ز شرم رویتو از رشک حابشهر نداشت

بکوه و دشت کرد است زان مقر لانه
ز دست عارض کامکون تو نطرف همین گرفته طشت پر آتش زخم پسر لاله
مین زآب روان میکند بز نجیرش که شوخ زیره در وین است و فتنه گر لاله
تاری خیالت پسر خان نباید
شده سیاهی دانش چو مردمک روشن جو کردها كدرت مرمه عصر لاله
کرد است چین را همه کنکار سنا
غریب طرزی افنان ) رلطف تو خواهد
كه خاك خشك اميدش زند پسر لاله
خواهد که در غنچه رباید از کف کل
دامی به کمر وزده طرار به
دوم جوش و خروش آمد آمد فصيله سنبليه - یعنی بنفشه سوسن ،
زان زر که از کل برد مجالاکی و چستی
سفیل ، رکی و غیره شروع میشود. سفيل باطره طرار پرکشش
آورد و كف حامية زركرت
شکسته بندی دلها میکنند . سوسن با صد زبان بیان شکران بهار را مبین
با گوهر جان تا که خود نگیت زلفت
میسازد، بنفشه بازلفان بهمر عجیده خویش بوی روح پرورد ماغ روح .
باد آمد. دلال و خریدار به


صفحه ٣

در پیش کل خلق تو مانند غلامان
بر کردن جان بسته بسی تار بنفشه
از بهر نثار بود در دانه ثمین
آورده به کف گوهر شهوار بنفشه
تاری ز بر و بازوی شمشیر ترا دید
سجده چو دود است بگلزار بنفشه
ازینکه عدو زیر دم تیغ تو نالید
از زاری او گشت دل آزار بنفشه
تیغ اعدای تو از هم بشکافند
برداشت به کف خنجر پیکار بنفشه
گر خیل سپاه ظفر آیات تو آید
در پیش کنند اطلس در کار بنفشه
با گوشه چشم ار نگری سوی من از لطف
ریزد بکفم گوهر شهوار بنفشه
ترسند که ( طرزی ) بود از لطف تو نومید
وز ناز کند در همه اشعار بنفشه

پرده آخرین جشن جمشیدی سلطان ( بهار ) والتشریف آوری ( ترکی ) نام ناشیه بردار بزم سلیمانی تشکیل میدهد ! ، ترکی ، با قلم و دوات منشیانه خود شرح عرض احوال عشق خود را بحضرت ( بهار ) مینگارد بی ترکی که در پریستان سلیمانی به لقب ( فخراج پری ) مغزت حاصل کرده يك مجسمه ( عشق ) را تصویر میکند . قامت نحیف چون ناله ، شکسته رنگی چون خیال ، سرافکنده گه حجز مثال او از هر ورق کتاب حیاتش سبق ، عشق ، را تعلیم . میدهد ! رایحه طیبه ، عشق ، از حریر تنش میتراود ! چشم دارد ، ولی بجز پشت پای خود دگر چیزی نمی بیند . جام زر اندود بکف دارد ، ولی بجز باده سرمستی عشقی دیگر چیزی نمی کشد . وقتیکه ترکی میرسد بلبلانرا يك شور ماشور بیاری حاصل میشود . شوریده سامانی ترکی پر شوریده حالی بلبل تاثیر غریبی اجرا میکنند ! بجوش و وجدش میآورد ! شنوید که عندلیب گلشن برای پریستان خاقان بهار ، احوال ( فخراج پری ) ترکی دلداده را بچه رقم رقم مضامین شیرین و رنگین عرض بار گاه حضرت ( بهار ) مینماید :

( ترکی )
چشم مست تو شکر کر فکند برتر کی
روید از خاک چین تا دم محشر ترکی
زان منور شده چون جیب سحر دامن باغ
که بود صورت خورشید و سحر در ترکی
کی ندید است که انجم بر خور شید بود
بر خورشید نمود اینهمه اختر ترکی
تا که در بزم چمن پیش گل افروزه شمع
بر سر خویش نهاده لکن زر ترکی
محسن شاهد گل را هوسی باده گشیست
ساغر و شیشه می کرده میسر ترکی

سال پنجم شمارۀ ١٤

جامش از باده تهی گشت که از رنج خمار سرنگون کرده قدح مانده بیاسر ترکی
سر خوش و مست سرافکنده کله کج کرده مستی چشم که کرد است اثر و ترکی !
از غم چشم تو چون مردم بهار و بستان ساخت از سبزه تر بالش و بستر ترکی
دفتر نسخه خوش چشمی او کرد سواد زان گشاید عجم اینهمه دفتر ترکی
تا نویسد صفت قامت و ابروی ترا صورت فون و قدش کرده مصور ترکی
تا که بر تخت حسن شاه نشان بنشیند بسته شد کمر و هم زده افسر ترکی
تا نثار کف پای تو کند در گلشن بر کف دست گرفته زرو گوهر ترکی
تا که بر گل کند از ناز نظر بازیها گوشه چشم نموده از بر معجر ترکی
تا رویش نقد چشم جوانان چمن می کند بر رخ خود گوشه چادر ترکی
تا نسیم سحری سوی چمن بوی تو برد گشت چون جیب گل و غنچه معطر ترکی
تا که در سایه سرو نور ساید خود را همچو قمری کند از پهلوی خود بر ترکی
تا که بر فرق سر دشمن جاه تو زند بسته بند کمر افراشته شمشیر ترکی
من اگر لاغر و زارم غم از سیم وزر است سیم وزر دارد و باشد ز چه لاغر ترکی
دامنش از زر و سیم است لبالب زچه رو در فرو برده و بنشسته مکدر ترکی
پیش ازینم مبیند ای شه باجود و سخا که زند خنده به بی برگی من هر ترکی
این غزال پیش تو ( طرزی ) بنواها برخواند که زغم سوخت جو پروانه بی پر ترکی

درین گیرودار های آمد آمد گلهای زمینی که بهار لطف کردار شهر عزیز دلپذیر ما را بوجود لطافت آمود آنها عشق و سرور ، وزینت و جبور می بخشد ، شکوفه زارهای اشجار درختی نیز یکان یکان جولان تازی سرای دلبری مینمایند ! اول بید مشک با خرمهای نامه دانهای مشک طراوت نثار زندگی آثار خود جلوه نمایی مینماید . این جناب بیدمشک که آنرا ( گریه بید ) هم می گویند در حوضه بهشتی روضه ارم با تخت عالی بخت سلطنت متبوعه مقدسه ما بسیار است . و آن يك نوعی از درخت بید است که به ( بید مشک ) معروفست ، این بید ، پیش از انکه برا بکند در شاخها و شاخچه های آن غنچه های کاوله کاوله هم در از رخک خوش قاش لطافت باشی پیدا میشود که قماش آن از تو


سال پنجم علوم و فنون شماره ١٤

( الانسان )
انسان اسم جنس است که بر هر دو نوع نر و ماده شامل میباشد انسان خوبترین و اکملترین مخلوقات الهیه در عالم وجود میباشد ابداع الهی آنرا با حسن صورت خلقت فرمود ، و از انروز که در دریای دنیا بظهور آمدنی گوشها برای فهمیدن حقیقت اصل خود و داد لیکن چنانچه در فهمیدن حقیقت دیگر اشیای کائنات و موجودات به اختلافات عجیبه و غریبه برخورد ، همچنان در شناختن حقیقت کار خود به بسی اختلافات محیره متصادف شد . لهذا ما میخواهیم که در نجا از بعضی ايران خیالها و فکرهای او که انسانها در حق خود شان پیدا کرده اند در انظار قارئین جلوه بسازیم .

( فرق مابین انسان و حیوان )
اگرچه انسان در بسی چیزها بدیگر حیوانات از روى حس وجد و هوسات شهوانیه مشابهت و مشارکت بهم میرساند لکن در مابین اعلای جنس حیوان وادنا ترین جنس انسان آنقدر فرق و مبانت هست که مشابهت آن بهیچ وجه ممکن نمیشود . بلی اگرچه در مجموعه حیوانها بعضی چنان صفات دارند که از صفات انسان میباشد مانند قوت و دلاوری شیر و صبر و تحمل اشتر و حرکتهای عجیب بوزینه و نیز بنی قوه نظریه بعضی حیوانات برتری دارند لكن خداوند عظیم الشان انسانرا يك موهبۀ عقل و ذاكرۀ فکریه داد که هزارها هزار بهتر از صفات حیوانیه که مذکور گردید میباشد و دلیل دیگر آن که دیگر حیوانها از ان روز که بر عرصۀ وجود آمده تا امروز بر همان يك حال لا يتغير باقی بماند . لكن انسان روز پروزی در راهی که عاقله اش که خداوند او را اعطا فرموده در راه ترقی و مدنیت و همراهی بيك رفتار مرتبی ترقی کرده میرود که ناقابل تصور میباشد .

( اصل انسان )
اصل انسان — علمای فن طبیعی و ادیان در باب اصل انسانی همه یک فکر رفته اند :
١ — بعضی گفته اند که انسان بسر خود مستقل خلق شده است نه از دیگر اجسام موجودات زمین، و در خصوص دلیلهای دینیه و طبیعیه بسیاری ذکر کرده اند
٢ — و بعضی گفته اند که انسان از سلسلۀ حیوان ترقی کرده کرده بتأثیر احوالات طبیعیه بدرجۀ انسانیت رسیده است .
٣ — سوم طائفه گفته اند که انسان از ( مصادقات طبیعیه ) بصورت اتفاقی بدون يك قانون در بحر بوجود آمده است که در اول وجود خود در يك كیسه پیچیده شده بود و آن کیس شناور بود در وسط يك دریای غذا میگرفت از همان دلال بصورت جوشیدنی و بقدر دو سال در میان آن کیس

نباتی بیشتر به جنس قماشی سمنی مشابهت میرساند، و چنان پنداری که از محمل پلشت ساق چناری رنگی ساخته شده است . با آن غنچه ها را اگر يك يك كربه كمك صغير الحجم بخواب رفته بگوئید هم يك شباهنگی میرساند که به این سبب آنرا گربه بیده نیز گفته اند. چنانچه شاعر گفته :
نه كم ز گربه بيد است كربه صياد :: که مرغ بيند ، برشاخ و غنچه نگشايد . .
ازین بیدمشک عرق هم میگیرند که در خوشبویی و لطافت ثانی اثنین عرق گلاب شمرده میشود . [ چون ازین قسم بید مشک در دیگر صفحات کمتر دیده ام بهمینقدر تعریف و ترجمۀ احوال و صفوت مآلش برای قارئین دیگر صفحات نیز لزوم دیده شد ] .
بید مشک را شکوفه بادام همنانی می کنند. در شکوفه های سر درختی، شکوفه بادام از همه بیشتر میرسد ، و صفت پیشداری جیوش مظفرۀ شکوفه را که برای استیلای اطراف و اکناف، حضرت سلطان بهار آماده و مهیا کرده است بجا می آورد و بعد ازان شکوفه های آلو و آلوبالو و شفتالو و زرد آلو ، و در عقب آن شکوفه های تاك وسيب وغيره جوق جوق ، صف صف، فرقه فرقه ورود نموده شهر و اطراف آنرا فرا میگیرد . در چنین وقت اگر از قصرهای سعادت حصر دلکشا، با باغ بالا ، یا شهر آرا، یا چهل ستون یا پابرشاه وغيره يك نظری به اطراف و اکناف پرتاب شود. نظر بجنان منظرهائی تصادف می کنند که در پیش معجز کاریهای قلم صنع صانع یگانه بديع السموات والارض انسانرا يك استغراق بخودى و حیرت دست میدهد. رفته رفته آن استغراق بيك و جدا هيات ( عشق وطن ) تحویل احوال نموده بی اختیار بر لسان حال ازین گونه مقالها جریان می گیرد .

على المحافظة ( وطنی ) بشناختن ملت است که شرف و حیثیت ملتی ذاتی خود را بشناسند تا غیرت آن شرف ذاتی بجوش و خروش آمده، و هلاك خود را آسانتر و ارزانتر نسبت بضياع مادر شفقت پیرامن ( وطن ) بدانند .

على اشرف و حیثیت ملتی قایم و دایم به این است که آن ملت از نفس خود دولت و سلطنت متبوعه داشته باشد، ملت بی سلطنت مرده و مصدوم است سلطنت که گفته شد ( بادشاه ) منظور است . ملت، روح زندگی خود سطوت، قوت، شوکت عزت علویت شرف و حیثیت خود سلطنت و بادشاه سلطنت خود را بشناسد . على الخصوص که ذات اقدس خلاق عالمیان ما ملت نجیبه افغان وطن قدسیت مأمنی مانند افغانستان . و بادشاه مقدس محبوب القلوبی چون ذات مراحم صفات اعلیحضرت ( سراج الملة والدین امیر حبیب الله خان ) احسان فرموده که در دل حقیقت منزل ملوکانه شان نجز انوار شهامت بار دینداری، وطن دوستی ، ملت پروری، مرحمت ، شفقت، عزم ، حزم غیرت بهادری و همه صفات حسنه دگر هیچ چیزی راه دخول نیافته است .

ای ملت نجیبه افغانیه ! مارا است که اعلای شان دین و دولت و شرافت خود مان بجان و ابدان دست يك كنيم . واتحاد واتفاق نمائیم و از تفرقه و جدال باز آئیم . دولت را خود، خود را دولت بدانیم ؛ از دور و پیش خود عبرت گیریم . از همدیگر جدا نشویم ، و زنده باد افغان و باد شاه افغان ! . . آمین


صفحه ٥ سال پنجم شماره ١٦

می ماند بعد از ان از ان کیسه سربیرون نمود و يك آلات با خود داشت که واسطه آن آلات میتوانست که لقمه فرو بردن غذای خود را بسهولت طی کند رفته رفته از قعر بحر برزمین برامد . این مهد فکر که مذکور کردید بی انصار و معاونین دارند که با دلیلهای ساطعه بر افکار خودشان اظهار می کنند . لکن ما اینها را انکار ناکرده بشمارا پاسخگو میشویم و از راه عقل بحث و تتبع می کنیم : خداوند کریم الشان از ان روز که دنیا را خلقت فرمود و عالم را بواسطه ادیان جلیله برای شناختن قدرتش و عظمتش و کبریایش منور ساخت به بی حدها در کتب سماویه اظهار فرمود که اصل انسانی را بدست عظمت و قدرتش از آب وطين مكون ساخت و مانند روح پاك و هر مقدس را در کالبدش بگنجانید و بر صحیفه دنیا برآوردش . به زین مکرها ولاريب همین است که ذکر کردید چنانچه قرآن کریم ما خبر داده حق همان است که آن انسان را اشرف مخلوقات فرموده و بارادة اوليه خود بشكل انسانی تخلیق فرموده ، پس ما را چه لازم که

از مناظر اماکن مقدسه اسلامیه
مدینه منوره

این نعمت کفران ورزیم و ازین اصل و نسب شریف خود دست بردار شویم و خلق شدن خود را تصادف طبیعی یا از سلاله حیوان مفترس اعتقاد کنیم. حال آنکه تا امروز آن دو طایفه که یکی می گوید انسان از سلسلهٔ حیوان ترقی کرده و دیگری میگوید که اصل انسان بصورت اتفاقی بدون يك قانون در بحر بوجود آمده است گرفتار بی اختلافهای عجیب و غریبه هستند و ان اعتقادشان بغير از ظن وكمان وشكوك باطله و اوهام و دیگر چیزی مبنی نیست لیکن بد نخواهد شد اگر بعضی از اختلافات اصحاب آن دو فکر را نیز بر انظار قارئین جلوه کر بسازیم . ان فکری که می گویند که انسان تصادف طبیعی در بحر بوجود آمده است از طرف ( او کن ) ناميك عالم طبیعی که در سنه ۱۸۱۹ موجود بود در عالم انتشار یافت این بحث بسبیکه استحقاق مذاکره و مناقشه را ندارد به یکسو می افکنیم چنانچه نفس دانستن و خود را به یکسو افکنده است .


صحيفه ٦
سال نجم
شماره ١٤

لكن فکر دوم که می گوید انسان از سلسله حيوان ترقی یافت بس اینکه زیاده تر شایع و منتشر است از ان يك قدرى بحث ميرانم : علما و مد فقین که باین فکر خیالی و همی گرفتار هستند دلیلهایی که بر صواب بودن فکرشان میارندا اینست که انسان از آن ( غوديل ) نام بك بوزينه كه عند التشريح همه اعضا و استخوانهای آن با اعضا و استخوانهای هیکل عظمی انسان مشابهت دارد بوجود آمده است ازان رو می گویند که انسان از او ترقی نموده باین جان رسيد. لكن مجمع های علمیه که رشد آنان هستند يك جواب علمی ناقابل انکار نشر نمودند و با آن اظهار کردند که نزدیکترین حیوانها در مشابهت شکل بانسان قرار فکر علمای طبیعی این عصر ( خودیل ) نام بوزینه میباشد مع هذا اگر مشابهت در مابین ادنا ترین طبقات في بشر وان غوريل نام بوزي بكنيم يك فرق بسیار بعید میبینیم زیرا خفیفترین مغز سر بشری از ۱۱۰ الی ۹۹۰ ( گرام) میباشد که از ین کمتر هیچ گاه نمیشود حال آنکه مغز سر بوزینه غوریل از ۹۲۰ گرام هیچ زیاد نمیباشد . و حجم خرد ترین کاسه خانه سر انسان کمتر از ١١٤ ( بوص) مکعب نمیباشد حال آنکه کلانترین کاسه خانه سر غوریل از ۳۲ ( بوص) مکعب زیاد نمیباشد اگرچه مخ يك غوريل مقابل مخ دو نفرين از نوع بشر میباشد . و بهر عضوان اعضای انسان از آن حیوان فرقها دارد که هیچ انسان با حيوان بهیچ وجه ادنا مشابهت ندارد .

از مناظر اماکن مقدسه اسلاميه مسجد قبا

آیا این فرق عظيم که در مابین قیاسات مغز سر و کاسه خانه سر انسانی و مغز سر و کاسه خانه حیوان غوریل که آشکار است امکان دارد که انسان یکی یکبار از انحطاط باین احوالی ترقی کرده بحال کمال برسد ؟ واکر علمای فن طبیعی که بر مذهب ( داروین ) نام بك عالم انگلیزی است که مبتدع این فن میباشد بگویند که یک حلقه از میان مفقود است و آن حلقه منقرض شده، بجواب او میگوئیم که آیا این حلقه بچه طور مفقود شد و هیچ اثرش معلوم نشد حال انکه اگر عالم براه انقراض میرود ضروری باید که غوریل بیشتر از ان حلقه موجوده مفقود شود . بي شك بر انظار قارئین کرام معلوم شد که این هر دو فکر خیالی حقیقت ندارند و بغیر از خیالات و اوهام باطله بر دیگر چیزی مبنی نیستند و عجب است از چنان اشخاصی که از اصل خلقت شریفه خود بیزار گشته و بالجمله چیزهای و همی نامعقولانه گرویده شود . حالا بهمین قدر در خصوص کیفیت خلقت انسان بحث و بیان رانده و بدان قناعت ورزیدیم انشاء الله در آینده از بعضی احوالات انسانی در اول ظهورش از مسکن و ملبس و طعام و چیزهای لازمه مانند خط و کتابت و تعارف بلفظ و زبان که بهر جزوی از ان بچه طور توانست برسد بحث میرانیم و بر انظار قارئین جلوه گر میسازیم :

[ILL]

محمدادیب
وقت


صفحه ۷
شماره ١٤

حوادث خارجيه

خبرهای داخليه ايران
جريدة فريده رعد يك فقره از خطاب صدر اعظم رئيس الوزرا مينويسد .
بايد دولت يك تصميمى را اتخاذ كند و اينكه متاسفانه با اهتمام دولت در حفظ بيطرفى اين منظور بعمل نيامده و دولت نمى تواند وضع شش ماه قبل را نگاهدارد و بايد يك تصميم قطعى ترى را اتخاذ نمايد .
رسميات كنونى و فشار حوادث را مى نماياند كه پس ازين نمى توان در زيلواى بى طرفى موفق به تمديد دوره زنده كانى روز مره گرديد . چاره نيست و بايد تصميمى اتخاذ كرد ديگر دولت نمى تواند و نه بايد بحالت بى طرفى باقى نماند چه كه اين كلمه هيچ معنى و مفهوم خارجى ندارد .
اينك بايد منتظر تصميم دولت شد . افكار عمومى بايك بى صبرى مالانهايه مترصد است كه حكومت چه تصميمى را با چه شرايط و تحصيل چه جواز منافع كدام وثايقى براى تامين آينده نسبت به كدام طرف اتخاذ خواهد نمود .

استعداد همدان
از همدان خبر ميرسد كه استعداد مجاهدين همه روزه زياد ميشود و از سمت عراق و تويسركان و كرمانشاهان وارد شهر ميشوند و از طرف اهالى لوازم استقبال و اقدامات بعمل ميايد و رؤساى مجاهدين عده را هم از استعداد همدان اخيرا بسمت قزوين روانه نموده اند سالار لشكر «کمران» هم باره ساى مجاهدين مشغول كار هستند .

مجاورتی که از چندی بدین طرف در شیراز بودند با لباس های مخصوص مشغول مشق کردن هستند و از اهالی شهر و متفرقه هم هر قدر که ممکن بوده تهیه استعداد کرده اند و در این موضوع هم تلگرافاتی قم داره کرده کسب تکلیف نموده اند .

ورود آلمانها
در يزد آلمانهائيكه از اصفهان بطرف يزد حركت كرده بودند امروز وارد شده عده آنها بالغ بر هفتاد نفر ميباشد ولى بعضى از آنها ايرانى هستند .

در قصر
بقراريكه از كرمانشاهان خبر رسيده اخيرا يك عده صاحب منصب آلمانى و قزاقى بايك مقدار قشون وارد قصر شده اند و بسمت كرمانشاهان خواهند آمد .

اتباع انگلیسی در شیراز
طهران ٢٤ نوامبر – چهار نفر خانم انگليسى كه در شيراز در تحت توقف بودند از طرف اداره ژاندارمرى خلاص شدند .
سئوال اينكه بچه جهت اتباع انگليس را توقيف مى نمائيد صاحب منصبان ژاندارمى كه بسمت رياست ژاندارمرى ايران را دارند اين طور توضيح داده اند كه ما بر طبق احكام و اوامر دولت ايران اقدام بتوقيف آنان كرديم .

و گذشته از اين مطلب وقتيكه اعليحضرت شاه حاضر شده اند براى ترك مقر سلطنت خود و حركت باصفهان معلوم است كه مناسبات حكومت طهران با دولتين قطع گشته و ايران با آنان داخل جنگ شده است .

در کرمان
عده سوارهاى آلمانى كه فعلا در كرمان با اونيفرم قونسولخانه هستند قريب سيصد نفر ميباشند در هفته گذشته هم بعضى آلمانى ها بد آنجا وارد شده اند مردم هم بترتيب ساير نقاط در صدد فراهم كردن وجه و تهيه استعداد هستند .

* * *

عده سوارهاى آلمانى كه فعلا در يزد اقامت دارند قريب دويست نفر ميباشند اهالى هم عده مسلح شده و استعدادی تهیه کرده اند و محرمانه هم مبلغى باسم اعانه جمع آورى نموده اند .
سفارت امپراطورى آلمان مقيم دربار طهران بطور قطع وصريح انتشارات آژانس رويتر را تكذيب مى نمايند راجع بانکه اختلافات نظری بين سفير كبير دولت سنية عثمانی و وزير مختار دولت امپراطوری آلمان بوده است .
نمايد و کان سياسی اين دو دولت متحد و موافقت کامل داشته و بهيچوجه اختلافی وجود خارجی نداشته است .

هيجان اهالی عراق
هيجان اهالی عراقی روز بروز شدت ميکنند و ناطقين در مساجد عمومی اهالی را وادار باتحاد و اتفاق کرده تشويق به دفاع مينمايند عده که از چند روز قبل تحت سلاح رفته بودند قرار يکه خبر ميرسد بسمت همدان حرکت نموده اند از دهات و اطراف هم اغلب بسمت شهر می آيند و حاضر برای حرکت بهر طرفی که رؤسای مجاهدين دستور العمل بدهند هستند فعلا قريب هزار و پانصد نفر سوار مسلح در عراق حاضر می باشند و از قم هم تلگرافاتی با اعضای کميته دفاع ملی بانها مخابره شده تعليمات لازمه ميدهند .

ورقه فوق العاده در قم
(صحنه همدان) ورقة فوق العاده بمهر كميته دفاع ملی از قم بطهران رسيده در آنجا نوشته شده است که . آخرين تلگراف مهم از همدان عصر دوشنبه الساعة بشارت فتح قوای ملی مرکب از دسته جات مختلفه و غيره از آوه رسيده که در آنجا تصادف باهزار نفر قشون روسی که باشش عراده توپ شصت تر عازم همدان بوده اند بوده و چند نفر از روس ها را مقتول و بکلی آنها را مغلوب و فراری و متفرق نموده تا سياد هن پنج فرسخی قزوين روس ها را عقب نشانيده و فعلا اردوی همدان در آوج مقيم و کردنه آنجا را در نهايت استحکام متصرف شده اند .

جنايت جديد در کرمان
قراريکه از کرمان خبر ميرسد دو روز قبل نزاعی در انجا رخ داده و پيشکار قونسول خانه آلمان و وکيل قونسول کری انگليس را بضرب گلوله سخت مجروح نموده اند مشاراليه هنوز فوت نشده ولی زخمش کاری است .


سال پنجم شماره ١٤

تصمیم دولت
آنچه اطلاع داریم دولت در ظرف این چندروزه مطالعات خود را برای گرفتن تصمیم قطعی راجع بسیاست خارجی نموده و با بعضی از نمایندگان هم در خصوص مذاکراتی شده تا هفته آینده تصمیم خودشان را علنی خواهند نمود.

خبرها جنك از جرايد اوروپا
آلمان زودتر رسید
مسئله بالکان فعلا بمظفریت متحدین آلمان حل شده است و آلمانها قبل از ما وارد قسطنطنیه شده و کلیه ابواب مشرق زمین را قشون ژنرال «ماکنسن» بنام متحدین اروپای مرکزی تصرف مینماید.
دیگر کار از آن گذشته است که مسئله اتصال نیافتن قوای آلمان با بلغار و ترك را مطرح سازیم و بگوئیم بایستی این کار را کرد یا نه. اگر چه قشون صربستان در حین عقب نشستن پلها و تونل ها و هر قدر امکان یافته است خط های راه آهن را خراب و منهدم کرده، و تا زمانیکه آلمانها این خطوط را تعمیر نمایند خیلی وقت لازم دارد لیکن مسئله قورخانه رساندن از آلمان به بلغار و عثمانی فعلا از طرف رود خانه دانوب بعمل میامد و بقدر کفایت قورخانه میرسید.
آلمان در رسیدن به قسطنطنیه بر ما سبقت جست و اولین نتیجه مادی آن شد که عثمانی را از این مصیبت بزرگ نداشتن قورخانه که ممکن بود او را به زودی از پا درآرد خلاص ساخته است و سپس در عملیات مشرق قوای عثمانی می تواند مدخلیتهای بزرگی داشته باشد و در جنگ های آینده عساکر آن کاری را که تا حال نمی توانستند صورت بدهند شروع نماید.
دومین نتیجهٔ این پیش آمد معنوی است و جراید آلمان نتایج خوبی را که از این واقعه می گویند آن است که حالات روحیه ملت خود را تقویت کرده و می گویند از محاصره بیرون آمده و برای عملیات جنگی مدت زمستان می توانیم ازین راه تازه باز شده مهمات اولیه تدارك نمائیم.
کارت دو فرانكفورت بايك طنطنه و صلابتی این واقعه را نزد ملت آلمان پیش از اندازه بزرگ معرفی کرده و می گوید اينك راه بندر هامبورك تا خلیج فارس برای ما باز شده است.
جراید آلمان از حالا مسئله فتح مصر و رفتن قشون خود را تا سرحدات هندوستان به ملت خود وعده می دهند.
کنفرانس ژنرال ژوفر در لندن برای همین مطلب است که اقدامات لازمه برای ممانعت از منظوری که قیصر برای تهیج اتباع خود در مشرق وعده می دهد بعمل آرند و ثابت نمایند که قشون مؤتلفین را کردارمه های قیصر نمی تواند در آن دیار معدوم سازد.
مؤتلفین در این موقع در قطعه بالکان با قوای خودشان تنها باید کار کنند زیرا که کنستانتین پادشاه یونان به قیصر وعده داده است که تا دم آخر بی طرف می ماند و جریده انپرس ناشر افکار دولت یونان می گوید که سابقا مذاکراتی که ما با دربار فرانسه بعمل آوردیم لیکن حرف ما را نه پذیرفتند و حالا دیگر ما نمی توانیم خطاهای سابق را جبران کرده و سپس وظیفه یونان نیست که زیاده بر آن یعنی بی طرف مساعدتکارانه نسبت به مؤتلفین همراه دیگری نماید.

جنك تحت البحری
تلفات وارده به دول متفقه و بیطرف در یکماه
راجع به تان: اطلاعاتی که یومیه از جنك تحت البحریها بتوسط اخبار تلگرافی میرسد چندان کافی نیست که ما را کاملا از خسارات وارده مطلع و مستحضر کند خصوصا از حیث تاریخ این اخبار بقدری نامرتب است که غالبا محل تامل و اشتباه واقع می شود. حتی ابلاغیه های هفتگی اداره بحری بریطانی نیز دارای همین معایب است زیرا که اولا فقط راجع به کشتی های انگلیس میباشد و ثانیا اگر کشتی غرق شده کمتر از یکصد تن بارگیرش باشد ذکری از او نمیشود. منبع اطلاعی که ما را بهتر ازی بصحت خسارات وارده و عملیات تحت البحری های آلمانی آگاه میکند و از شدت و ضعف جریان جنگ بحری در هر ماه ملتفت می نماید استاتيستيك هائی است که از طرف دفاتر (لوید) یا (وریتاس) طبع و منتشر میشود. چنانکه استاتيستيك (وریتاس) مینمایاند که در ماه ژوئیه شصت کشتی کمتر غرق گردیده و عملیات تحت البحریهای آلمان در ماه قبل از ژوئیه (ژوئن) شدید تر بوده است.
در ماه (ژوئن) که سی روز تمام است تحت البحریهای آلمان نود و چهار کشتی غرق کرده اند (شصت و نه کشتی بخار و بیست و پنج کشتی بادی) میزان بارگیر کلیه کشتیهای غرق گشته صد و هشت هزار و هشتصد تن میباشد. در صورتیکه مقدار بارگیری کشتیهای غرق شده ماه ژوئیه نود و هشت هزار و پانصد و پانزده تن است ولی از حیث عده سه کشتی بیش از ماه پیش است بنابر این معلوم میشود که تحت البحریهای آلمان چون دیدند در ماه ژوئیه کما فی السابق نتیجه نبردند خواستند اقلا از حیث عده پیش افتاده باشند باین ملاحظه از رهائی که سابقا می کردند صرف نظر کرده بدون اینکه اهمیت کشتی و میزان بار او را در نظر گیرند بدون تامل هر چه را که میدیدند غرق میکردند ما بین چهل و دو کشتی بخار که در ماه ژوئن از انگلیسها غرق شده بیست و هفت کشتی از میزان بار گیرش کمتر از سیصد تن است مانند (الیزابت) سی و پنج تن (ز. م. و. س.) سی و سه تن (منادا؟) سی و هفت تن (اوزيروك) سی و چهار تن و اگر رسیده گی بکشتیهای بادی با شراع دار شود خواهیم دید که میزان بارگیر آنها کمتر ازین است.
مجموع عده کشتیهای بخاری که تحت البحریهای آلمان در ماه مذکور غرق کرده اند شصت و یکی است و میزان بارگیر آنها هشتاد و پنج هزار و سیصد و نوزده تن است. معلوم است مملکتی که بیش از همه خسارت می بیند انگلیس است (چهل و دو کشتی بخار چهل و هشت هزار و ششصد و شصت و سه تن) پس از او روسیه (شش کشتی بخار یازده هزار و هشتصد و پنجاه و شش تن).
سوم فرانسه (دو کشتی بخاری شش هزار و هفتصد و هشتاد تن) چهارم بلژيك (دو کشتی بخاری سه هزار و چهار صد و بیست و هفت تن) تحت البحریهای آلمان فقط دول جنگجو را طرف توجه قرار نمیدهند برای اینکه دول بی طرف نیز از این خوان خسارت سهمی برده باشند گاهی عطف نظری به آنها کرده و قسمتی از این ضرر متوجه آنها میشود: نروژ (پنج کشتی بخاری هزار و دویست و سی و هفت تن) دانمارك (يك کشتی دویست و چهارده تن) و امریکا کشتی معروف لیلاندا که اعتراضات و گفتگوی بسیار بروی شد (هزار و نهصد و بیست و چهار تن).


سال پنجم شماره ١٤ صفحه ۹

از نقطه نظر کشتیهای شراع دار دولت انگلیس نیز در تحمل خسارت رتبه اول را دارا است ( بیست کشتی هزار والصد و شصت و هفت تن) نروج ( دو کشتی دو هزار و چهار صد و چهل و پنج تن ) ( ايطاليا ) ( يك کشتی دو هزار تن ) معلوم نیست ایطالیا را در کدام مرتبه قرار دهیم که اگر او را جزء جنگجویان محسوب کنیم بدولت آلمان اعلان جنگ داده و اگر در شماره بیطرفان قرار کنیم ؟ همقطار ائتلاف مربع میباشد.
در جنك بحرى دول بيطرف حقيقتا خیلی خسارت دیده اند : نروج پیش پیش کشتی پنجهزار و ششصد و شش تن ) سوئد ( سه کشتی هزار و يك تن ) دانمارك ( چهار کشتی و چهار صدوسی ) ( چنانکه مشاهده رفت ما بین دول بیطرف نروج پیش از همه خسارت دیده است. اگر این مملکت را از این نقطه نظر مابین متخاصمین قرار دهیم بلافاصله در رتبه دوم یعنی پس از انگلیس خواهد بود و مقدار تلفات و خسارتش مناسب است با يك ثلث خسارت بزرگترین دشمن المان.
علاوه بر اینهاده کشتی دیگر بتوسط تحت البحری غرق شده است: یکی از آن یک کشتی بخار عثمانی ( هفتصد و هشتاد و چهارتن ) و دیگری يك کشتی بخار آلمانی ( هزار و ششصد و چهل و دو تن ) معین است که غرق این دو کشتی اخیر بتوسط تحت البحریهای دول متفقه بوده است. کشتی های تحت البحری نیز بی اثر نبوده و چهار کشتی محترق ساخته اند : يك کشتی بخار انگلیسی ( صد و چهل و هشت تن ) يك بخار بارکشى ( دو هزار و هشتصد و ده تن ) يك بخار نروژى ( دو هزار و سیزده تن ) و يك شراع دار سوئدی ( چهار صد و چهل نه تن ).

در عقب فرونت آلمان در مشرق
مهاجرین و فراریان نواحی « گردنو » که به روسیه رسیده اند خبر میدهند که المان ها در نهایت جدیت مشغول ساختن استحکامات عظیمه ابنیه انبارها و خندقها در خطوط « گردنو » و « برست ليتوسك» میباشند و در تمام آن خطوط راه های آهن را مثل زنجیر بهم وصل کرده و سیم های خاردار در اطراف جابجا کشیده اند. این عملیات تدافعی که سر تا سر فرونت المان و روس را فرا گرفته بی شگفت آمیز است شب و روز مشغول کار کردن هستند و عده از اهالی لیتوانی را برای کمک در ساختن آنها آورده اند و هر کس تمرد از اطاعت نماید مجاز آتش قتل است.

انتقالات بزرگ قشون
امستردام – در فرونت غرب علامت حرکت قشون بزرگی از آلمانها مشاهده میشود در قسمت غرب و جنوب غربی المان بواسطه حرکت قشون راه برمال التجاره بسته شده و چهار روز است که هیچ روزنامه به هلاند نرسیده است در سرحد هلاند نیز مراقبت کامل مینمایند که خبر حرکت قشون به جائی طراوش ننماید.

طوفان های سخت انگلستان
لندن – دو روز است که طوفانهای خیلی سخت در بریطانیای کبیر پدیدار شده است. شش کشتی در ساحل شرقی شکسته شد پانزده نفر غرق شدند.

محکوم شدن ژنرال روسی فرمانده گو و نو
« ژنرال گرگوریف » روسی فرمانده نظامی قوا و استحكامات « کونو » به ارتکاب عظیم ترین جرم دستگیر و در محکمه عالی نظامی روس وی را محاکمه کرده و پس از ختم محاکمه وی را محکوم به پانزده سال حبس و اعمال شاقه نموده اند و بعلاوه تمام درجات نظامی و امتيازى را از وی سلب کرده اند. جرائم این ژنرال چنین است که در مقابل حملات قوای المان تمام اقدامات لازمه را برای دفاع قلعه نظامی مشهوره « کونو » بعمل نیاورده است و قلاع نظامی مزبوره را در حالتی که هنوز جنگ جریان داشته خالی گذارده و خودش بیرون رفته است.

ملاقات قيصر وصدر اعظم عثمانی
بموجب تلگراف آژانس ولف اعلیحضرت قیصر با صدر اعظام عثمانی در « اگل نوار » ملاقات ومذاکرات نموده است. پرنس عمر فاروق پسر سلطان متوفی عبدالمجید از مدرسه « رزیانوم » فارغ التحصیل بیرون آمده و به « بران » برای تحصیلات نظامی میرود. امپراطور اطریش فرانسوا ژوزف نشان درجه اول « لیاقت » را به فردیناند پادشاه بلغارستان اعطا نموده است.

جایگاه زیپلن در صوفیه
سالونيك ٩ نوامبر – از صوفیه مطبوعات یونان خبر میدهند که المانها در صوفیه مشغول تربیت مراکز آسمان پیمائی می باشند و يك جایگاه بزرگی برای زیپلن در آنجا بنا مینمایند که میتواند چندین زیپلن در آنجا داشته باشد.

خبرهای ممالک عثمانی
شیخ احمد سنوسی
شیخ سنوسی که در جنوب « طرابلس » اقامت دارد و قبایل پیرو و متمسک وى در قطعات افریقا خصوصاً اراضی مرکزی آنجا سکونت ورزیده و اعتقاد مذهبی به شیخ مذکور دارند اخیر شهرت نامی در افریقا یافته است علت عمده اشتهار وی بواسطه طرفيت هائى که در مدت استیلای « ایطالی » به « طرابلس » با عساکر آن دولت کرده و مکرر جنگ های بزرگی در آن قسمت با آنها نموده است.
يك نفر از صاحب منصبان انگلیسی که تا کنون جزو نظام مستعمراتی انگلیس و در ممالک مختلفه امریکا مأموریت داشته است شرح زندگانی و تاریخ او را به جریده « سنت زام » انگلیس حکایت نموده و در روزنامه مزبور از این قرار درج شده است.
عمر شيخ حالا ٤٥ سال است. خیلی خوش بنیه و قوی هیکل و رشید می باشد. از وجناتش آثار دانشمندی و استعداد فطری نمایان است. مردی زاهد و متقی و در میان اعراب مقامی رتبه بلند دارد. در علوم قدیمه و جدیده خصوصاً در علوم مذهبی مسلمانان تحصیلات عالیه نموده است و اثر مواعظ و نصایحش در قلوب معتقدين او مثل مغناطیس، تأثر و احکامش بسرعت برق نافذ، جمیع اهالی سومالی و طرابلس و عده از تونس و مرکز افریقا او را واجب الاطاعه و رئیس مذهب می دانند.


سال پنجم صفحه ١٠
شماره ١٤

بهمین جهت است که از چند سال قبل باین طرف که با قشونهای حبشه و انگلیس جنگ کرده و پیش برده و از سه سال قبل تا حالا عساکر ایطالی را چندین مرتبه شکست های فاحشی داده است.

در سال ۱۹۰۰ در جنگ با حبشه مجروح شد و پیروانش از مرگ نمی ترسند کشته شدن را شهادت می پندارند. عده از اتباعش که امروز به عنوان قشون در اطراف او هستند عبارت از ۳۵ هزار نفر سوار مسلح به اسلحه های ممتاز که مقداری را در جنگ های انگلیس و حبشه و ایطالی بدست آورده اند. و قریب صد و شصت الی صد و هفتاد عراده توپ دارد عمده قشون و مردان کاری او نیزه دار می باشند و قدری که از آنها کار ساخته می شود از قشون تفنگ دار و توپ کار ساخته نمی گردد زیرا که نیزه دار در مقابل کاوله پورش آورده و با آنکه مثل برگ میریزند باز هم اعتنا نکرده و با نیزه بصفوف خصم حمله می برند و بهمین علت است که طرف مقابل از نیزه داران سنوسی بیش از تفنگ داران ترس دارند.

از جراید فرانسه

عثمان و عالم اسلام
مخبر مخصوص نان مورخه ٤ نوامبر از قاهره می نویسد: روزنامه سود اسلاویش کور سیوند زوین که معروفترین جراید بست که در مندرجات و نشریات خویش همواره طرفداری از دولت عثمانی میکند از اسلامبول اطلاع میدهد که سلطان عثمانی لقب وزیر اعظمی بشیخ سنوسی معروف و بشیخ بمن اعطا نموده است بنابر آنکه مشایخ مذکور در جریان محاربات حاضره همه قسم مساعدت و همراهی با مقاصد سلطان عثمان کرده و بعقیده روز نامه مزبور این اقدام قابل منها تمجید برای دربار اسلامبول و متضمن نتائج مطلوبه و اهمیت کامله است.

حالات روحیه اسلامبول
کسانیکه از قسطنطنیه به سالونیک وارد شده اند حکایت می نمایند که عثمانیها با طنطنه و شکوهی مشغول تدارک ورود رسمی و جشن آمدن عساکر آلمانها شده اند و خطوط آهن مهیای حمل و نقل آنها است حزب ازون ترکه مصمم شده اند که یک طاق نصرت بسیار مجلل باشکوهی در سان استفانو بافتخار ورود قشون آلمان دروی تخت به بندند. فراوانی ارزاق و آذوقه و ارزانی آن بواسطه قطارهایی که پیوسته از بلغارستان میرسند مردم را راحت و قلوب را مطمئن کرده است و مسئله باز شدن راه آلمان به عثمانی از طرف « صربستان » حالات روحیه متزلزل شده مسلمانان را مجدد بهیجان آورده است. جراید عثمانی مقالات هیجان انگیزی نوشته و مسئله فتوحات مصر و قفقاز و بیداری مسلمین دیار تا هندوستان توصیه می نمایند. جراید مزبور سلام های برادری و اتحاد خود را به ملت ایران فرستاده و از ایرانیان بطور استفهام سؤال می نمایند که آیا هنوز موقع آن نرسیده است که در دایره جهاد مقدس وارد گردند.

از جراید فرانسه

اسرار کالی پولی
در تحت عنوان « اسرار کالی پولی » روزنامه « دایلی میل » شرحی را بهمین عنوان تعقیب می نماید و مینویسد بهر قیمتی که شده است این معمای تأسف انگیز بایستی برای ملت انگلستان حل کرده و اساس تعقیب وی

این است که بایستی تفتیش بعمل آورد که مسئولیت قشون فرستاده به « کالی پولی » با کی خواهد بود و مینویسد توضیحات سابق مستر اسکویته اقناع کننده نیست و در جلسه دو شنبه آینده که رئیس الوزراء برای مذاکرات اعتبارات جدید جنگ به مجلس می آید این قضیه در پارلمان مطرح میشود و روزنامه مزبور مینویسد که مستر اسکویته باید بدون جستن از این شاخه به آن شاخ صاف و پوست کنده در این موضوع توضیح دهد و مسؤلین امر را معین کند.

« دایلی میل » خاطر نشان می نماید که بر حسب اظهارات خود مستر اسکویته لارد کیچنر و لارد فیشر هیچ کدام مسئله قشون فرستادن به « کالی پولی » را در پیش نیاوردند و پیشنهاد این اعزاء از طرف آنها نشده است در صورتی که از طرف دیگر می گوید این قشون کشی خطر اورا بعضی از اماماتورها تصدیق نموده و شورای جنگی انگلستان آن را اتخاذ کرده و فرانسه و گراندوک نیکلای روس با کمال مسرت و خوشوقتی تلقی نمودند.

بالاخره « دایلی میل » از روزنامه رایکال موسوم به « ناسیون » یک مقاله بسیار شدید اللهجه را نقل کرده و در انجا نوشته شده است که مستر چرچیل « وزیر بحریه مؤسس و مسئول این موضوع است و بهمین جهت بود که بعد از مغلوبیت این نقشه خود را از کار کنار کشیده و یک مقام پست تری را قبول نمود.

خلاصه آنکه « دایلی میل » نظریات را بدین نکته جلب مینماید که لارد ریدلی « که از حیث عقل و پیش بینی سرآمد وزرای انگلیس است بیش از همه با چنین نقشه نسنجیده مخالف بود و همان اول دفعه که لارد الوزراء میخواست توضیحاتی در این باب بدهد « لارد ریدلی » گفت که هیئت مملکت میبایستی در خصوص یک چنین اقدام تردید آمیزی داخل تفتیش و تحقیق گردد.

ابلاغیه عثمانی
از طرف سفارت کبیرای عثمانی نشر و تبلیغ میگردد. از بدایت محاربه یکی از اسلحه های مخصوص دشمنان ما که مختص نشر آن است انتشار موجودیت نفاق بین متفقین میباشد گاهی بین لارد وکیل فرمانده کل و غولچ پاشا والیان فون ساندرس باشا و گاه بین افسران حرب عثمانی و ارکان حرب آلمان و گاه بین صدر اعظم آلمان و صدراعظم عثمانی و گاهی هم بین صاحب منصبان عثمانی و آلمان در اردوی عثمانی باختلاف گردیده و بيك طلاقت مقتلانه هم اعلان می نمودند چندی قبل هم گفتند که اهالی اسلامپول با آمدن اردوهای متفقین مخالف میباشند. راپور دیروزی هم موجودیت اختلاف بین سفیر کبیر عثمانی و وزراء خارجه آلمان در ایران را نشر داده است همان طوریکه اخبار فوق الذکر که وارد و صریح می باشد ظهور اختلاف هم بین سفرای مشارالیهما بطور یکنواخت علناً نشر داده کذب محض و محض کذب است و بین سفرای مشارالیهم مناسبات بقدر ذره هم مختل نگردیده و سببی هم ندارد که مناسبات مختل گردد شماها مطمئن باشند این قبیل احوال که موجب ممنونیت آنان است در آتیه واقع نخواهد شد.

حوادث ایران

جنگ در همدان
روز سه شنبه سیم همدان قطع شده و تلگرافی از آنجا بمرکز مخابره نگردید | روز گذشته سیم اتصال پیدا نمود و تلکر افچی را پورت داد که از طرف

باندار


ص ١١
سال نجم
شماره ١٤
این ربط به قشون روس و مجاهدین که در پائین شکسته سمت اسدآباد اقامت وقوع شد. روسها عدة تلفات داشته‌اند و یک قوائی هم مجاهدین در حسین‌آباد تشکیل داده مشغول جنگ می‌باشند و مقامات رسمی می‌گویند که اخیراً این درجات دوام داشته ولی بعد از ظهر صدای توپ در همدان شنیده شده هم قریب یکصد قبضه تفنگ از قشون روس گرفته‌اند و در قرار مذکور در جنگ تخلیقی حاصل شده است. نتیجه جنگ هنوز بطور معلوم نشده است.

جنگ ساوه
ساوه خبر رسیده که عده از مجاهدین تقریباً یک هزار نفر از لاله کان عمل اقامت آنها بوده وارد شده‌اند.

جنگ بین قشون روس و اتباع نایب حسین و مجاهدین خرم‌آباد و حسین‌آباد جریان دارد بر عده مجاهدین هم همه روزه افزوده شود و همه روزه هم جنگ مداومت دارد.

جنگ ساوه
در تلگرافی که از ساوه رسیده مشعر است که جنگ در نواحی لاله کان درباره مداومت دارد عده هم از مجاهدین اخیر به آنجا آمده و استعداد نایب حسین هم زیاد شده است از قرار مذکور قشون روی شب دوشنبه خواسته اند که آنها شبیخون بزنند فوراً مطلع گشتند و جنگ شبانه

ورود سوار بختیاری
از اصفهان خبر میرسد که آقایان علماء همه روزه مجالی دارند و راجع به اوضاع حاضر و مذاکرات بوده تلگرافان بقم برای حرکت استعداد از اصفهان مخابره کرده‌اند و از سه ده و بعضی دهات اطراف هم جمعیتی وارد شهر شده است و قریب پانصد نفر سوار بختیاری هم وارد شد. در ظرف امروز و فردا باتفاق چند نفر از آقایان علماء حرکت خواهند نمود.

تلگرافی از اصفهان رسیده است که روز یکشنبه سه ساعت به غروب خوانین بختیاری ابوالقاسم خان - سردار معظم - علی رضا خان بهاء السلطنه - و خلیل خان بابک عده سوار و پیاده و اسلحه زیاد وارد شهر شده از طرف خوانین و علماء و سایر طبقات مردم استقبال شده خطبه‌های مفصل خوانده‌اند.

از مناظر اماکن مقدسه
اسلامیه بین المقدس

و ده مجاهدین شرف نموده اند و بعد از آنکه یک مقدار تفنگ هم از قشون روس گرفته‌اند حمله دیگری کرده و مقامات رسمی اظهار می‌دارند که دو عراده توپ هم از آنها گرفته‌اند اخیراً هم یک عده از خوانین خلجستان و استعداد آنها به مجاهدین ملحق شده است و قوای شاهسونها هم از اطراف کمک مجاهدی آمده‌اند نتیجه جنگ دیروز هنوز معلوم نشده است.

حوادث جنگ
برلن وین قسطنطنیه نطق اعلیحضرت سلطان محمد خامس آلمانها با بهت و شکوه تمام حاضر شده‌اند که جشن افتتاح راه برلن را به اسلامبول منعقد دارند. وقایع شکار اسلامبول جریده برلیتر تا کبلات شنبه گذشته تلگراف می‌کنند که حمل و نقل امتعه و مال التجاره از راه دانوب در نهایت سرعت کار می‌کنند و بعلاوه می‌گوید اگرچه حالیه

حرکت علماء از عراق
از عراق خبر میدهند که استعداد سوار و پیاده مجاهدین همه روزه از اطراف وارد میشود و اهالی هم از آنها استقبال نموده با مراسم احترام وارد میشوند و بطرف همدان حرکت مینمایند دو روز قبل هم چند نفر از آقایان علماء با یک عده از اهالی شهر به سمت همدان رفته‌اند.

در همدان
از همدان خبر رسیده که قشون روس وارد شهر نشده‌اند و اهالی به اندازه از نزدیک شدن آنها در وحشت و اضطراب هستند چند روز قبل هر کلیه خانواده و فامیل حکومت را به سمت بروجرد حرکت دادند.

راجع به جنگ ساوه
مسئله جنگ ساوه رفته رفته اهمیت پیدا کرده و بر قوای مجاهدین افزوده شده است از قرار یکه تلگرافها خبر داده‌اند در ظرف این چند روزه که جنگ


سال نهم صحیفه ۱۲

نمیتوان گفت چگونه امتعه حمل و نقل میکرده لیکن بزودی اثرات آن معلوم خواهد شد. مقارن این احوال كنت ولف مترنیخ سفير جديد آلمان بطور رسمانه وارد اسلامبول شد و در سه شنبه پارلمان عثمانی مفتوح گشته اعلی حضرت سلطان محمد خامس ناطقی ایراد فرمودند که ترجمه قسمت عمده آن از این قرار است: حملات شدیده که قشون بری و بحری انگلیس و فرانسه برای دست یافتن به اسلامبول که تصرف آن از دو قرن و نيم قبل باين طرف مسلك روسیه بوده است بر دردانل و کالیپولی بعمل آوردند بواسطه صمیمیت و حملات غیرتمندانه سپاه برى و بحرى من دفع شد. هم قشون و هم تجربه ما جلال و ابهت جدیدی باعمال اجداد و نيا كان ما افزوده و نظر تمجيد و تحسین جميع عالم را بخود جلب داشته اند. دشمنان ما تلفات هولناک متحمل شده اند.

شکست اعداء ما در تمام نقاط این عقیده را ثابت کرده است کار اسلامبول فتح نخواهد شد و ازینرو دشمنان با غرور و نخوت ما دست اور بسمت بالکان دراز کرده و از بالکانیان استعداد می جویند. هزیمتی که قشون ما یافتند همچون باد تخم دسایس آنان را در شبه جزیره بالکان می پاشید. ساخت و در زیر سایه همین فتوحات متفقين نيرومند ما ناگزیر روس را از کارپات بیرون کردند، عرصه کالیش و لهستانرا و آنها تنکسات استحکامات دشمن موروثی مارا با خاك يك سان نموده و اميد تسخیر منك را به قوای روسی بدل بیاس کردند. و اینک برای شکر گذاری و سپاس در حضور خدای قهار سجده میکنم و زمین بندگی را می بوسم که بقشون عثمانی فرصت داده اید که جلال و ابهت روز کار دیرینه خود را بدست بیاورند. خدای متعال را حمد میگویم و روی نیاز بدرگاهش مینمایم و دعا میکنم که سپاهیان دیگر مارا

از مناظر اماکن مقدسه اسلامیه جنت البقیع در مدینه منوره

در سایر فرونت ها محافظت سر زمین با اشتغال دارند فتح و ظفر نصیب فرماید. زمانی که قشون با حشمت و جلال متفقين ما ادلیری و نظم شگفت انگیز جميع اماکن مستحکمه را بتصرف در آوردند و قوای تعرضیه قشون روس را در هم شکستند و بسمت بالکان متوجه شدند قوای بلغاریانها ملحق گشت. این واقعه قابل توجه که اتحاد مثلث را مبدل باتحاد مربع نمود وصول مقصود را برای ما نزدیک ساخته است. برای آنکه این پیش آمد را در بالکان برای خود تامین نمائیم ما به اصلاح سرحد عثمانی و بلغار رضا دادیم. عهد نامه که برای این مسئله منعقد شد اينك بحضور جماعت تقدیم می گردد که تصویب نمایند.

صرب غدار را اينك قشون متفقين اشغال کرده اند عبور قواء متحده وابسته، از رود دانوب تامين شده و راه برلن به وين و وين به قسطنطنيه گردیده است، شکر و سپاس خدای متعال را باد که بواسطه استقرار اين گونه روابط در زمان جنك و فتح و در وقت صلح سعادت را نصيب ما ميفرمايد. مناسبات پلتيكى ما با متفقين مان بر روى يك شالوده اطمينان و اتحاد بخشى که ذات البين وجود دارد و در تزايد است بنا شده و مملکت مشترک ما نسبت بدشمنان ما اين است که در تمام فرونت ها يك ديگر را كمك كنيم تا زمانيكه به صلحى نايل كرديم که مزيت و تفوق ما متوجه باشد. مناسبات ما با ممالک بيطرف دوستانه و صميمى است.


شماره ١٤
سال پنجم
صفحه ۱۳

اما دولت المان نيز اينرا فراموش نخواهند كرد كه فنون عسكريه را در ايام سابقه اول بار از عثمانها اخذ كرده بودند • ذاتاً دین مبین اسلام چنان يك دينی است كه اسلاميان را بر شجاعت و دلاوری فطری از آغاز اسلام تا آخر زمان امر فرموده شده است • زيرا اساس نخستين اين دين معظم مبجل بر عكرى و فتوحات و محاربات مركوز و مبنيست ، و اگر همين طور نميبود آيات كريمه در قرآن كريم سی تشويق و ترغيب بر جهاد و اعلای کلمه حق نمی فرمود . تا آنکه جهاد در زمان خليفه ثانی عمر بن الخطاب رضی الله عنه يك فرض دينی گرديد زيرا هر مسلم در آن وقت مكلف و مأمور بخدمت عسکری شد، و چون مقصد تکافیت از عسکری اجرای فریضه جهاد است از انرو عموماً بعسکری مجبور شدند ، و به الخصوص فتوحات اسلامیه در چند عصر بدرجهٔ کمال رسید و اسلام در اکثر قطعات روی زمین منتشر شد و بیرق لوای محمدی را بر اقوام و ملل عالم از اوروپا تا افریقا تا شرق بعید برافراشت • تا آنکه کسالت و تنبلی و تشتت و تفرقه افراد مسلمانان را استیلا نمود و دیگر دولتها از خواب غفلت شان بیدار شدند و بهمراه مسلمانان بنای عداوت را ماندند و بسی ملکهایشان را تجزیه و تقسیم نمودند . این همه چیزها اکتفا نورزیده دستهای نجس خودشان را بر مقام خلافت دراز کردند . آن وقت همه مسلمانان بيك جوش و خروش خارق العاده برخاستند ، و سلاح حق و عدل بنام نصرت دین خداوندی بر کشیدند • و من امروز بعد از ان که زیارت همهٔ وزراء دولت عليه عثمانيه شرفیاب شدم امیدوار شدم که انشاء الله نصر و ظفر بجانب عثمانها تا آخر میباشد • وحقيقةً امروز وزرا و اراکین این دولت معظم اسلامیه اساس ملك خود شانرا بر ستونهای قویهٔ متینه بنا ميكنند . وعلى الخصوص در سیاست خارجیه خودشان مسلکهای مستقیمی پیش گرفته اند • و از اهمترین آن مسلکهای سیاست خارجیه آن است که با دولتهای المان و اوستریا دوستی و اتحاد کرده اتفاق ثلاثی عثمان المانی اوستری را بوجود آوردند که گمان میشود که بهیچ گاه تا ابد الآباد آنرابطه صداقت و مودت که بريختن خونهای همدیگرشان در مقابل دشمنان وطن های مقدس شان تحریر یافته است هیچگاه منحل و فراموش نشود • ذاتاً آشکار است که زندگی این هر سه دولت بیکی دیگر مربوط میباشد • لهذا گمان نمیشود که این خدمت جليلهٔ دولت عثمانیه در نزد المانها و اوستریها فراموش بشود و یکی بعد دیگر برود • و اگر اسبابهای که جرمن و اوستریا را برای اعلان جنگ بر ضد روس و انگلیز و فرانس اجبار نمود يك نظر بندازیم میبینیم که جرمن و اوستریا اعلان جنگ نمودند مگر برای رها نمودن آن شعبها و امتهای که در زیر اسارت آن ممالك غدارانهٔ ظالمانه افتاده اند • اعلان جنگ نمودند مگر برای تطهیر روی زمین از ان سفاكيهاى وحشیها که هر روز بر عرصهٔ وجود انسانی يك تياتروى پر فجاعت و فظاعت تمثیل می کنند •

تدارك ورود قيصر به قسطنطنيه
مسافری که اخیرا از طرف ، قسطنطنیه ، به سالونيك ، وارد شده اند میگویند که در آنجا ورود، قیصر ویلهلم ، وارشيد ولا و ليمهد الطريش و شهزاده فردیناند ، پادشاه ، بلغارستان ، را بالاتفاق به ، قسطنطنیه ، قریب الوقوع می دانند و میگویند بهمین زودی هر سه نفر برای ملاقات با اعلحضرت سلطان عثمانی خواهند آمد و در شهر « قسطنطنیه » وراء سراى الرنه وغيره تدارکات بسیار بزرگ برای آمدن و دریا بعالی تهیه های عظیم برای پذیرائی شایان این ملاقات عظیم را مشغول شده اند •

آلمان و عثمانی در ايران
طهران - از بروجرد به روزنامه ماخبر میدهند : آلمانها در بروجرد يك باب خانه فشنگ سازی تاسیس کرده و عشایر و ایلات محل را مسلح نموده اند. ۱۸۰ نفر ژاندارم در تحت ریاست صاحبمنصبان سوئدی از شهر خارج گشته بطرف همدان عازم شدند در اصفهان هم مشغول تجهیز دسته های تازه بختیاری هستند ٢٥٠ نفر اسرای اطریشی را که حکومت ایران خیال داشت به ورامین فرستاده تحت نظر قرار دهد با وزیر مختار آلمان از طهران به اصفهان رفتند : همچنین خبر میرسد که آلمان و اطریش و عثمانی آزان های مخصوص های خویش را بایران فرستاده اند • حمل قورخانه و مهمات جنگی بواسطه ژاندارمری از طهران و اقدامات خود سرانه و طغیان و سر کشی دسته جات ژاندارم در تحت فرمان صاحب منصبان سوئدی که فقط هم خود را صرف اجرای اوامر آلمان و عثمانی کرده اند شاهد و دلیل بر این است که با حکومت ایران اغماض می نماید با انکه یکلی ضعیف و ناتوان گشته و كليه اختيارات و نفوذ خویش را از دست داده شده است • افکار عامه می گوید که شاه و حکومت در صدد بهانه جوئی هستند که فورا طهران را ترک کرده به اصفهان روند • ( رعد )

ترجمه ز اخبار های عثمانی
مترجمش محمد اديب
( تركيا والشرق )
در زیر عنوان مافوق جناب فاضل ادیب ( تارا کناس داس ) هندستانی در استانبول يك خطابی ایراد نموده که ما آنرا عیناً از جریدهٔ « فریدهٔ العدل » ترجمه کرده بر نظر مطالعین کرام عرض میکنیم و آن اینست : فاضل مشار الیه می گوید که از همه بیشتر این را بگویم که در اینجا یعنی در استانبول بكمال مسرت و سروريت ملاحظه کردم که افسران المان که بعهده شان اصلاح جيوش عثمانيه محول شده بود، خوب کوشش ورزیده اند ، و بسی فواید ناقابل انکار در عالم عسکری عثمانی آورده اند • و اگر بنظر تدقیق در تاریخ دولت عثمانیه دیده شود معلوم می گردد که اهمترین مزایایی که باید عثمانها بآن فخر کنند ان مزیت بسالت و دلاوری ایست که دولت عليه عثمانيه بآن مزیت خود را از زمان قدیم معروف و مشهور آمده است •


حينه ١٤

اعلان جنگ نمودند مگر برای تخلیص نمودن شعبهای بدبختهای هندستان
مصر فاس مراكش جزائر افريقيا و غیره که انگلیز فرانس روس بطور
وحشيانه بر املا کتان و قطهای مقدس شان هجوم نمودند و در زیر اسارت
و تابعیت شان جبراً داخل نموده اند.

عالم سیاست را بینید که چه کارها می کند ایک وقتی بود که در مابین
دولتهای انگلیز وروس و فرانى عداوت و رقابت بدرجه نهایت رسیده
بود، تا آنکه بنابر منافع شخصیه خودشان در به وقت اتفاق نمودند
انكليز بعد از کبر خرس ابیض میباشد. جنگی که در مابین روسی
و زاریان چند سال پیش ازین بوقوع آمد ظاهر و آشکار میسازد که سبب
آن بلاهای عظیمی که بر سر دولت خرس این ریخته شده بود سبب
یگانه آن دولت انگلیز بود که الیوم با هم متفق شده اند، اما چه اتفاق
که فقط بر منافع شخصی مبنی و مشید است. اما اتفاق تلاقی عثمانی المان
و اوستريا وصدق وليت حسنه قائم گشته است.
دائماً داخل شدن دولت عثمانیه در ین جنگ حاضر برای حفاظت ملک
و آزادی و استقلال و حریت خویش از ضروریات بود و نه تنها برای خودش
بلکه برای احیا کردن ۳۰۰ ملیون نفوس اسلام این نسبت ضروری مینمود
و يك مقصد مهم دیگر دولت علیه عثمانیه این بود که دولت افغانستان
رايك دولت مستقل و آزادی باسطوت و قوت گردانیده و ۳۵۰ ملیون
نفوس هندو و مسلمان هندستان را با او ناصر و معین بسازد :
و با وجودیکه من هندستانی هستم دولت عثمانیه را از دیگر دولتهای
اور ویا بهتر اعتقاد میکنم زیرا عثمانها را مانند خودم بايك روح و اخلاق
شرقی زنده و متخلق میبینیم .

و الحاصل يوما مردمان شرق ضرور و واجب است که در چنین
فرصت اساس و بنیاد بك اتحاد اسلامي شرقي متين و محکمی را در مابین
خودما استوار و برقرار نمائیم زیرا چنین فرصت باز برای ماهیچ دست
نخواهد داد :

كذا

جريدة فريدة العدل متطبعه استانبول يك سرمقاله در زیر عنوان
[ بلاد الافغان ] نوشته که ما عیناً ترجمه انرا در اینجا بر افطار قارئین کرام
عرض مینمائیم و آن اینست .

ه در این روزها اخبارها و جریدها از احوال افغانستان بسبب اهمیت
مرکزیه آن در این حرب حاضره بسیار عمده ها میدانند و گفتگوها میکنند.
و بسببيكه ما و آن ملت جليله معظمه اسلامیه را رابطه دینیه و مذهبیه
جمع کردانیده است. طبعاً من مسلمان برای شناسایی فضایل امت ناحیه
مخصوصاً در هر جا میل دارد لهذا لازم دانستیم که از کلامهای فیلسوف
السلام السيد جمال الدين الافغاني الشهير برای آگاه نمودن قارئین کرام
از يك كتاب تالیف خودشان بعضی چیزهای مهمه نقل نمائیم :

امت افغانيه بعزة نفس وشدة بأس معروف و مشهور يك امتی است
حتی بهیچ وجه از وجوه نتوانسته که حمایت و تابعیت دولت ابنای تا بپس را
هضم و قبول کنند. آن دولت که بمرض جوع البقر و استسقا مبتلاست و
فرو بردن دوصد ملیون نفوس عالم سیر نشده تا انکه دهن خود را برای
جغرافیای زمین محیط کرده - مثلاً شش حصه اعتباری زمین که در

زيارة ١٤

بلغ نمودن فيه عالم و خوردن مياه نيلى و نهر جيحون بازداشته اند.
ملت افغانیه همیشه بر این فکر ثابت قدمند که هزار بار خونهای خود
شانرا بریزانند و بمیرند ولی زندگی که مقرون بذلت بود تا سخت باشد.
صورت قبول نکنند.

مرحوم سید جمال الدین افغانی در كتاب [ قمة البيان في تاريخ الامم ]
که از تالیف های معتبر اوست در اصل انتقاق نام ( افغان ) جدا
نوشته که گویا این نام را فرسها بر افغانها نهاده اند و میگویند کاری
( بخت نصر) اینها را اسیر گرفتند. در بسیار ناله و فغان میکردنداران
نام آن قوم را ( افغان ) گذاشتند.
و بعضی میگویند که نواسه ( شاوول ) که جد افغان اولیست
نامش ( افغان ) بود ازین سبب این نام بر همین طایفه نهاده شده بود
افغان نامیدند و عامه فرسها افغان را (اوغان) میگویند ، و هندستان
بنام ( بتان) مینامند. و بعضی قبایل افغان که در قندهار و غزته سکون
دارند خودشان را ( پشتون ) و پشتان ) میگویند و بعضی ازاد
مانند با کستان ( خوست ) و (کرم) و (باجور ) خودشانرا ( بخند)
و ( بختان ) مینامند حالا چون درین الفاظ تدقيق و تحقیق شود ملی
میگردد که آن نامها همه از اصل واحد مشتق هستند ولفظ ( افغان )
و (اوغان ) و ( پستان ) محرف از ( بختان ) و ( پشتان ) همگی
نقطه سر میزند .

سراج الاخبار افغانيه

رفيق محترم ما ( العدل ) ابن فقراتی که در باب وجه لما
افغان از کلام فاضل یگانه و فیلسوف فرزانه ( السيد جمال الدين ) العقار )
نقل نموده بعضی با روایات تاريخية متداولة مملكت عزيز ما نيز مطابق است
اما سراج الاخبار افغانیه در شماره نهم سال دوم خویش در زیر غور
( زبان افغانی جد زبانهاست يك مقاله مخصوصه درج نموده است که این
مقاله بنابر تبعات وتطبيقات من ( انتو گرافي ) - يعنى علم الانساب بشرى
ثابت شده بود که اصل و اساس شعبه ( آریان ) سلسله کافکازی از میاد
( هند و کوه) که آنرا ( هندوکشی ) نیز میگویند نشأت نموده آزاد
بدیگر اطراف و اکناف عالم تشعب بافته است و چون هند و کش در افغانستان
موجود است و روایات و دلایل و امارات بسیاری از جهت رواک و دوان
و زبان و خرافات اساطیر به و غیره دلیل و اضح اینست که همین قوم از هزاره ها
سال در همین بقعه مسکون بوده اند و به این سبب گفته میشود که این
افغان يك قوم قدیم و مستقلی بوده است که از ماههای قبل افتاده و بسببيكه ما و آن ملت جليله معظمه اسلامیه را رابطه دینیه و مذهبیه
در همین قطعه همین سرزمین نواحی ( هندو کوه - يا هند و کنه
و مسکون بوده اند

آيات بينات اوقات

مناسبت عصیان نمودن عساکر هندی سواری انگلیس در فراق
عرب يك نامه شکار بعنوان مافوق چنین مینویسد :
محبت وطن از چنان حسی نیست که در دل انسان فطرت خود
و همت نهاده است تا بواسطه تعلیم دائره این حس بريك حساب
جغرافیای زمین محیط کرده - مثلاً شش حصه اعتباری زمین که در


شماره ١٤
سال [؟]

خود یورپ، وبراعظم آسيا، وبراعظم افريقا . و وراعظم استريلا شهرت یافته - از اثر تربیت مخصوصه در نظر مردم چنان هویدا و منار مینماید که گویا شش سپاره جدا گانه هست . این فرق مادی اگر منحصر ببعض خصائص آب و هوا و اصناف نبات و حیوان هیچ مضایقه ندارد - اما وقتیکه اختصاص باما کن موجب تخوت و بیدار و مورث خرابی بلاد و ذلت عباد باشد - آن چیزی غیر طبیعی و باعث فتنه و فساد در عالم خواهد بود - اهل یورپ از جهت توغل در فنون عملیات بالتجربه و استكشاف اسرار فطرت در فن ازدیاد مالیات و هنر مکشوفی بد طولی حاصل کرده اند - البته قابل تحسین و آفرینند. ولیکن هنگامیکه ایشان بواسطة علم و معرفت در براعظم آسیا و افریقا بر منابع ارزاق زمین و اسباب دفاع ملک و ملت قابض شده اقوام را بیچاره و مجبور خدمت خود میسازند - این فضائل ایشان صورت رزایل میگیرد . این قضیه عامه را از معاملهٔ انگلیس بمردم آسیا و افرغا مصداقی توان یافت اول مردم را ناتوان و زبون ساخته . پس ایشان را بخدمت عسکری گرفته بخلاف را در ان شان بجنگ انداخته اند بسا اوقات این سپاه اسپانی را برای جنگ عالی میرند که ایشانرا از ان هیچ خبر نیست - چون در میدان جنگ سپاه را معلوم میشود که انگلیس بر ملک برادران آسیائی ایشان لشکر کشی ناحق کرده است - و جانب مخالف انگلیس در مدافعه اروطن عزیز و اماکن مقدسه جهاد اکبر را اعلان کرده است . آنوقت سپاه آسیائی حکم انگلیس را قبول نمی کنند - تا وقت فرصت یافته انگلیس را ترک کرده هر کجا که راه یابند میروند - درین روزها يك نظير و مثال طاهران از عراق عرب می آید - : صاحب منصب عمومی انگلیس در عراق عرب این اطلاع را فرستاده است که بست و سوم ماه فروری گذشته یک رجمنت از سواران ربع دار محند پانزدهم از تعمیل فرمان لشکری که شائع شده بود انکار کردند - این خطای بزرگ در تعلق آداب و قوانین عسکری مقتضی گشت که قضیهٔ ایشان از طرف محکمه عسکری که بعض را سزای قتل عمری و بعضی را سزای حبس مؤید دادند.
این حادثه عبرت انگیز یکی از آیات بینات اوقات است. یعنی مسلمانان مجردیکه از فریب انگلیس آگاه شدند، جان خود را در خطر انداختن روا داشتند . اما جنگ بخلاف برادران دینی که در ملک خود حملهٔ دشمن را مدافعه مینمایند قبول نکردند - آفرین بر همت مردانه شان.
نظری دیگر از کویته سیستان می آید - میگوید که چون رجنت مسعودی را که در کویته بود گفتند که ایشان را بعراق عرب خواهند فرستاد. همه رجنت از رفتن بعراق عرب انکار کردند حکام گفتند که ایشان را بخیر خواهند برد پس همه مسعودیها فرار کردند. و در کوه و بیابان منتشر گشتند - حق بجانب این مردم است - اگر کسی بر ملک انگلستان حمله کنند و انگلیس از عهدهٔ مدافعه در آمدن نتواند - مردم هند انگلیس را مدد میتوانند کرد - اما وقتیکه انگلیس خود بالی شده بر داردنیل و عراق عرب و ملک مصر وغیره لشکر کشی میکنند و مسلمانان را آلهٔ تعصب و غارت خود مینماید البته مسلمانان صادق به فریب کاذب انگلیس تن در نخواهند داد.

انكليزها باید باین چنین واقعات ملتفت شود و بیند که هنوز اسلام کلیه مرده نیست !

اجمال آخر ترین خبرهای جنگ
اقواء صلح : - بسیاری از مرد ما را خیال اینست که صلح قریب شده است زیرا مهاجمات شدیده جر منهار محاذ غربی لابد کار را یکطرفه خواهد ساخت . - راه آبتای دار دانیل را بصورت موقت از دینا میت صاف کرده اند، و تقریباً بیست قطعه تحت البحر های جرمن از انجا به بحر سیاه عبور نمودند. کشتیهای جنگی گوبن و بر سلاو وحميديه وغيره با طوبهای بسیار بزرگی مجهز شده اند چنان گمان میشود که قوه بحریه عثمانیه تفوق عددی را حاصل کرده سواحل بحر سیاه روس را در زیر بومبار دمان شد یدی بگیرند. وقوه بحریهٔ روس را در بحر سیاه مغلوب نموده بکمال آزادی عساکر خود را بسواحل آنادول را ورده باستردا دارض روم قفقاس را تهدید نمایند .
جرنیل ( ایلمر ) انگلیزی که برای یک حرکت خروجی از موقع محصوریت خود اجرا نمود بنا کامیابی نتیجه بخشید همینکه بقدر هفت میل از جستگاه خود دور شد دلاوران اعراب و بها دران عساکر عثمانی از هر هر طرف بر عسكر انكليز هجوم نمودند . و با تلفیات عظیمه شکست فاش بر عسکر انكليز وارد آمد. جراید انگلیزی اعتراف میکنند که جرئیل ایلمر از سی بی آبی بسپاهی نموده است . و همه مجروحین را با خود آورده است .
رومانیا قریب است که بجنگ داخل بشود . زیرا دولتين المان و اوستریا بسیار وعده های عجیب و غریبی به آنها داده است. این را هم فهمیده است که اگر دولت های المان و اوستریا و بلغار و عثمانی بر او حمله آور شود تنها روسی بجان خود گرفتار آمده او را رهای داده نخواهد توانست .
عساکر عثمانی را و بحراً برای استرداد ارض روم در حرکت است .
يك لكر کشتی جنگی ( ناویت ) نام انگلیزی پرسا حل مشرقی انگلستان بهمراه نقب متصادم گشته غرق گردید - از کشتی های تحت البحر المان که در بحر سیاه برآمده بود یک کشتی تارپیدو دار روسی را در نزدیکی ساحل ( وارنا ) غرقاب کرد . - از حوادث اخبار ها معلوم میشود که قوه بحریهٔ جرمی نیز درین روزها فعالیت بزرگی نسبت نموده است. قبل ازین حرکت بعضی دسته های کشتی جنگی المان را در بحر شمال مشاهده نموده اند. باز یکی از اخبارهای انگیزی مینویسد که نقل و حرکت دسته های جهازات جرمنی برای انتشار دادن نقب های تجربیت در ره گذارهای مهمه خط های سیر سفاین - اکثر اخبارها میگوید كه شركت جنگ پرتگال را انگلیز ها سبب شدند و زیر خارجهٔ پرتگال در پارلمنت اعلان کرد که در باب گرفتاری جهازات جرمنی برثانیه علم نام داشت و به تشویق او این مسئله پیدا گردید - میگویند که این شرکت جنگ پرتگال را در جنگ هیچگونه نگاه تیری نخواهد بود . مقدر ثلث شرکت جنگ ايتاليا نيز بر المان و حلیفانش ضرری نخواهد رسانید . حال آنکه از شرکت ایتالیا نیز در میدانهای جنگ هيچ يك خبری پیداشده است .


صفحه ١٦
سال پنجم

خبرهای راجع بعثمانی

از جراید قفقاز

اعطای نشان بانور پاشا
موجب اخباری که از شهر کوپنهاغ به روزنامه ( ب . و ) وارد شده کنار فردیناند پادشاه بلغارستان درجه اول نشان ( الکساندر ) را به انور پاشای وزیر جنگ دولت عثمانی اعطا نموده است ( نشان مذکور در سال ۱۸۷۹ توسط پرنس الکساندر دو بالتبرك امیر بلغارستان که در تحت حاکمیت دولت عثمان مالك استقلال داخلی بود ایجاد شده )

شیخ سنوسی و عباس حلمی پاشا
از دربار روم بروزنامه ( ب . و ) تلگرافاً اشعار میدارند که بموجب اخبارات تلگرافی که جریده ( تریبونا ) از قاهره دریافت داشته شیخ سنوسی که تا کنون از اطاعت و تبعیت دولت ایتالیا در تریپولی تمرد و سر کشی نموده و همواره بادوات مذکور مشغوله زد و خورد بوده و دربار روم را تا مال دوچار صدمات و خسارات مهمه کرده است يك تلگرافی به عباس حلمی باشا خدیو سابق مصر فرستاده و در او اظهار منها ارادت و صداقت بمشار الیه نموده و در این ضمن به پاشای مذکور اخطار کرده است که این موقع بحران عالم اسلامی باید خدمت و مجاهدت نموده خطرات و مسافت را از ممالک اسلامی رفع و بر طرف ساخت و در این موقعی که مهم ترین ایام تاریخی است سکوت و گوشه نشینی بزرگترین ظلم و صدمه عالم اسلامی بوده و باید کوشید و خاتمه به این بحران مدهش داد . من آنچه وظیفه مذهبی خودم بوده تا کنون بانجام رسانده و تا آخرین نفس خویش در تعقیب این وظیفه وجدانی فرو گذاری نخواهم کرد خود شما در عالم وجدان مختار بد ولی مسئولیتی را که در مقابل خدا دارید متذکر شده و بدانید جزئی قصور و مسامحه باعث خسران ابدی خواهد بود .

***

محاربات محاذی رزمگاه غربی روز بروز شدت میگیرد . بر تمام خط حرب آتش باری جهنم آسا دوام دارد . جرمنها بر جناح فرانسوی که از وردن پیدا شده اند سر از نو حملات شدیده شروع کرده است . —
يك مجلس عظیم الشان کل اتحادیان در صدر مقام جنگی جرنیل ژوفر منعقد شده است تا برای جلو گیری پیشرفت جرمنها در رزمگاه غربی يك تدبر و تفکر بکار برند . — از بعضی علامتها بعضی نامه نگاران اخبارها استنباط نموده اند که دولت ( اسپین ) برضد دولت پرتگال با المان اتفاق خواهد کرد . زیرا از بسیار وقت است که آرزوی بلعیدن پور تکال و مراکورا در میپروراند . و یقین است که دولت ( اسپین ) تا به آخر بیطرف نخواهد ماند . چرا که تمام دول این موقع را غنیمت داشته قصد فایده خویش کوشانند . — در لندن از مردم عیال دارهای که برای خدمت جبری عسکری طلب شده اند بلواهای عظیم برپاشده است .

***

شماره ١٤
سال پنجم

اعلان

سراج التواریخ

جلد اول — و دوم
زندگانی جاودانی هر قوم و ملت ( تاریخ ) است . (سراج التواریخ) آئینه حیات نمای ملت جلیل افغانست . زیرا از آغاز تشکیل و تکامل یافتن دولت افغانیه حالیه بحث میراند که برای حال و استقبال ملت بهتر ازین درسگاه عبرت ، و خوشتر ازین انتباه ملت تصور نمیشود . هر فردی ملت را واجب است که يك نسخه از آنرا بدست آرند و مانند حرز جان در کتابخانهٔ قلوب خودشان نگهدارند . علی الخصوص که کتاب مذکور به نیت خالصانه و خیر خواهانهٔ استفادهٔ عمومی به امر و فرمان ذات مرآت صفات بادشاه مقدس ما اعلیحضرت ، سراج الملة والدین ، تألیف و تدوین و در مطبعهٔ حروفی دار السلطنه کابل زیور طبع آرایش و تزئین یافته است

جلد اول این کتاب از ابتدای سلطنت خاندان ذیشان ( سدوزائی ) یعنی از آغاز تأسیس و استقلال دولت علیهٔ افغانستان تا ورود اعلیحضرت امیر کبیر امیر دوست محمد خان مرحوم جنت مکان از هند در کابل بحث میدارد و جلد دوم آن از حکومت خاندان جلیل الشان ( محمد زائی ) یعنی از ابتدای حکومت اعلیحضرت امیر کبیر امیر دوست محمد خان تا به اول جلوس اعلیحضرت ، ضیاء المله والدین امیر عبدالرحمن خان ، طاب ثراه وقایع تاریخی را جامع میباشد و کاغذ اعلا معروف تپ مطبع رسیده است . قیمت کتاب مذکور نسبت ترتیب و خوبی تجلید آن از قرار ذیل است

نمبر ( ۱ ) پشتی چرمی چرم تصواری دانه دار کابلی سخت چهار حاشیه جدول طلا بر کار نشان دولت و اسم کتاب از ورق طلای اصل جزء بندی شده مبلغ شانزده روپیه پخته کابلی —
نمبر ( ۲ ) پشتی مقوا رویه گیر ماشی چهار کنج و زیر چرم قرمز حاشیه و اسم کتاب و نشان دولت ورق طلا مجلد سیزده روپیه پخته کابلی —
نمبر ( ۳ ) پشتی مقوا رویه گیره لاجوردی چهار کنج و زیر چرم میشنی سرخه کابلی پخته حاشیه و اسم کتاب و نشان دولت ورق طلا جزء بندی شده یازده روپیه پخته کابلی و ده شاهی —
نمبر ( ٤ ) پشتی مقوا رویه ابری چهار کنج و زیر چرم میشنی سرخه کابلی پخت حاشیه و اسم کتاب و نشان دولت ورق طلاء جته کون بندی شده ده روپیه پخته کابلی و سه شاهی —
نمبر ( ۵ ) پشتی مقوا رویه ابری سرخ چهار کنج و زیر گیر سیاه اسم کتاب و نشان دولت ورق طلاء جته کون بندی شده نه روپیه پخته کابلی و یازده شاهی —

محل فروخت
در نفس ارك مباركه از تحویل خانه جناب محمد ولیخان در محله در بازار از کسی از دکان عبد الله خان
چون کتاب مستطاب سراج التواریخ چهار جلد میباشد اگر در يك وقایه و شیرازه میشد حجم کتاب موصوف کلان میشد لهذا اعلیحضرت همایون و الا امر نمودند که جلد اول و دوم در يك وقایه شیرازه شود و جلد سوم و چهارم آن که هنوز در زیر طبع میباشد و پس از انکه از طبع برآمده مقوا کرده شد انشاء الله اعلان فروش آن نشر کرده خواهد شد فقط

در چاپخانهٔ حروفی دارالسلطنه کابل طبع گردید
همه مقاله هائیکه دستخط ندارد از طرف مدیر و سر محرر تحریریه
محمود طرزی


١٤

اعلان
عموم مشترکین کرام خود را یاد آوری میکنیم که هر قدر سعی و کوشش کردیم که از شکایت نرسیدن اخبار مشترکین کرام دارالسلطنه کابل خودرها نیابیم ممکن نشد لهذا با ذاکخانهٔ مرکزی دارالسلطنه کابل يك مقاوله نموده تا کخانهٔ مشارالیه تقسیم و توزیع اخبار ما را که بهمه مشترکین کرام ما برساند در عهدهٔ همت خود قبول نمود. مشترکین کرام دارالسلطنه خود را تبشیر و یاد آوری میکنیم که بعد ازین اخبار های شان بدون واسطهٔ غیر فرداً فرداً بواسطهٔ آدمهای داخانهٔ خود شان میرسد

شرایط خریداری
دارالسلطنة | ولایت داخل افغانستان
قیمت سالیانه هشت روپیه کابلی | سالیانه چارده روپیه کابل
قیمت ششماهه پنج روپیه کابلی | ششماهه هشت روپیه کابل
در خارج افغانستان
هر جائیکه باشد با اجرت پوست
قیمت سالیانه ده روپیه انگلیزی | قیمت ششماهه شش روپیه انگلیزی
سه ماهه اشتراك قبول نمیشود
يك طلای پوند انگلیزی یازده روپیه کلدار است از همین قرار حساب کنند

( شرایط درج کردن اعلانها )
سوداگران که مال تجارتی و صنعتگرانی که صنعت خود شانرا در سراج الاخبار افغانیه اعلان و اشهار کردن میخواهند و یا دیگر هر رقم اعلان و اشهاریکه باشد از قرار شرایط ذیل درج و شایع میشود : اعلانیکه در متن اخبار از یکبار تا به پنج بار نشر و شایع شود بر سر هر سطر ١ يك روپیه کابلی و اگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند فی سطريك قرآن یعنی نیم روپیه کابلی اجرت گرفته میشود اعلانیکه درین ورق وقایه درج شود از یکبار تا به پنج بار فی سطريك قرآن یعنی نیم روپیه کابلی و اگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند فی سطر سه شاهی اجرت گرفته میشود. طول سطريك ستون اخبار ما ( ٣ - اينچ - ١ سوت ) میباشد هرگاه شخصی اعلان خود را متمادياً تا يك سال نشر کردن خواهد و وجه يك ساله را پیشکی ادا نماید در هر ورق ششتی و در هر سطری ستار اجرت گرفته میشود

اعلان

حَبْلُ الْمَتِيْن قِطْعَةُ زَمِيْن
در ۲۹ روز
آسيا اروپا افريقيا
( مطبعة عنايت ) يك اثر دلپذیر جدیدی در نظر هوسکاران عرفان جلوه عریض میدهد. بدست آرید ، بخوانید در ظرف ۲۹ روز يك مدت کمی سه قطعه زمین را با سیاح آن یکجا و همراه دور و سیر میکنید. ملکهای را که دران میگذرید مفصل و مکمل جغرافیا و تاریخ آنرا خوانده میتوانید. چه چیزها می بینید. چه چیزها میشنوید. چه لذتها بمرورها میگذرد علمی، ادبی، سیاسی در عین زمان شاعرانه عاشقانه هوسات برانگیزانه - يك اثر! این اثر از سه جلد مرکب و دريك وقایه مجلد میباشد. تقریباً (۷۰۰) صحیفه، و با (١٠٥) قطعه تصاویر مناظر مختلفه و اشخاص معتبره و نقشه های مهمه مزین است. نسبت با اینهمه خوبیهای آن قیمت (۷) هفت روپیه کابلی آن هیچ نیست. کاغذ اعلا، چاپ حروفی، تصاویر زینکو گرافی، جلد محکم و استوار دیگر چه میخواهد! همینقدر که بنادر نفس مطبعهٔ مبارکه در ده افغانان به (عبدالروؤف) خان سر محرر مطبعهٔ مبارکه یا در بازار ارگ شده گان (باز محمد) تاجر کتب یا در بازار کتب فروشی متصل مدرسهٔ شاهی بدکان حاجی ملا (غلام محمد) خان تاجر مشهور کتب رو آورده و مبلغ فوق کتاب مذکور را بدست آرید دیگر کاری نمیماند.


اعلان
جزيرۀ پنهان
هوسکاران مطالعۀ آثار ادبیه را مژده ! ازین نویسندۀ کارآزما ، مطبعۀ عنایت ، کام جانرا شیرین نمائید ! جزیرۀ پنهان ، يك ناولیست که قوت علم و معرفت و سعی و غیرت را برای اساس زندگانی نوع بشر بنظر ثابت و جلوه گر میسازد . هم حکایت ، هم عبرت هم فن ، هم فضیلت ! خوب چاپ ، خوبی کاغذ ، خوبی تصورش علاوه ، قیمتش نظر بخوبیهای باطنی و ظاهریش بسیار ارزان آن بها (۶) شش روپیه محل فروخت فی مطبعۀ عنایت در ده افغانان ، و دکان باز محمد در بازار ارك ، و دکان حاجی غلام محمد خان تاجر كتب متصل در مدرسه شاهی .

( اعلان )
پراكنده
آثار مطبوعۀ تازۀ مطبعۀ مبارکۀ عنایت ، عبارت از يك مجموعۀ اشعار اندازۀ تجدد آثاری میباشد که بر کاغذ اعلا ، و خوبی طبع دارا ، با تصاویر بسیار زیبا جلوه گر بازار عرفان گردیده است . اگرچه از تحت خط و خال عهد است ولی مضامین و خیالاتش سراسر بیکطرز جدید است . نسبت بخوبیهای ظاهری و معنویش قیمتش خیلی ارزان ، یعنی مقابل (۲) دو روپیه کاملی در خود مطبعه عنایت از نزد عبد الرؤف خان سر مرتب ، و در بازار ارک از دکان باز محمد ، و در متصل مدرسۀ شاهی از دکان حاجی غلام محمد خان تاجر کتب هر کس خریده میتواند.

اعلان
از مطبعۀ عنایت
قیمت روپیه کابلی
۲ سیاحت دورا دور زمین بهشتاد روز مجلد
۲ سیاحت در جو هوا مجلد
۱ سیاحت در زیر بحر مصور مجلد
۲ از هر دهن سخنی و از هر چمن سمنی مجلد
۱ روضة حكم مجلد
۱ پرا کنده مصور مجلد
۱ جزیرۀ پنهان مصور مجلد
هر کس که آرزوی خریداری این کتابهای مافوق را داشته باشد از خود مطبعه عنایت در ده افغانان از نزد عبدالرءوف خان سر مرتب و از دکان باز محمد خان کتابفروش در بازار ارك و از دکان حاجی غلام محمد خان تاجر کتب متصل مدرسه شاهی بقیمتهای معینش خریداری کرده میتوانند . و اگر از خارج افغانستان آرزوی خریداری کتابهای ما فوق را بکنند باید در سراج الاخبار افغانیه مخابره کنند .

اعلان
از اداره
کتاب سال اول سراج الاخبار افغانیه مجلد
کتاب سال دوم ۰۰۰ مصور مجلد
کتاب سال سوم ۰۰۰ مصور مجلد
کتاب سال چهارم مصور مجلد
علم و اسلامیت
آیا چه باید کرد؟
ادب در فن
توحید
مختصر جغرافیای عمومی بر
این کتابهای فوق در اداره موجود است . هر کس که آرزوی خریداری آنرا داشته باشد به اداره مراجعت کنند .

اعلان
کتابهای مجلد سراج الاخبار افغانیه ، و کتابچه های علاوه آن و شماره های متفرقۀ آن ، و همه کتابهای مطبعۀ عنایت خریدارانی که آرزوی خریداری آنها را داشته باشند از دکان حاجی ملا غلام محمد خان تاجر کتب متصل مدرسۀ شاهی ، و از دکان باز محمد خان تاجر کتب در بازار ارك بقیمت های معین آن خریداری برده میتوانند و نیز در خود اداره در ماشینخانۀ مبارکه ، و در خود مطبعۀ عنایت در ده افغانان هم بفروش میرسد فقط


سراج الاخبار افغانیه
۱۳۲۹

سال پنجم
شماره ١٥

فهرست مندرجات

اطاعت اولی الامر )
افاده مرام )
ادبیات ( ترکیب بند ... قصیده
مکتوب
تهنیت نامه ( از ترکستان )
حوادث داخلیه ) تشریف آوری حضرت ج کرام
حوادث خارجیه خبرهای ممالک عثمانی - مساعی عثمانی و المان برای آمدن با سیا - در بین النهرین در بغداد - شایعه طغیان جمال پاشایی اساس است - محو عملیات عثمانی و المان - بیانات فواد پاشا - خبرهای اروپا - برلن قسطنطنیه - ارزاق برای المان - مساعدت المان به اهالی صرب - مرکز جدید آسمان پیمائی المان - اقدامات المان در لهستان - تدارکات المان - مراسم عید در سنگرهای المانی - تفال برای صلح - این کابینه صلح را امضا خواهد کرد - بیانات مارشال هیندنبورگ - تهدیدات المان - خبرهای راجع به ایران - عملیات المانها در ایران - قوای عثمانی - در اردبیل - در طالش - اختلالات روز افزون هند - خبرهای اروپا - نطق قیصر در فرونت روس - حرکت هیندنبورگ بسمت لندن - انتخاب از مقالات مضحك المانها
اعلان ( سراج التواریخ
تصاویر { تصاویر ( از مناظر تاریخ - ناپلیون فرانس - عساکر سواری خاصه ناپلیون - هجوم دهشتناک عساکر فرانس - از مناظر مصر - آثار عتیقه هیواو پلس -


اعلان
از صنایع پروزیهای ذات ستوده صفات اعلیحضرت سراج الملة والدین بادشاه ترقیخواه دولت علیه افغانیه و سعی و همت جناب جزیر کار خانه جان ، ماشین خانهٔ مبارکهٔ دارالسلطنهٔ کابل علاوه بر ایفای حوایج دوائر دولتی و عسکری مانند آلات حربه دفاعیه و اونیفورم عساکر شاهانه وغیره ، بعضی دیگر مصنوعات داخلی که از ان اهل وطن استفاده میتوانند نیز ساخته شده است که از حضور اعلیحضرت همایونی حکم فروش آن صادر گردیده است : محل فروش این چیزهای ذیل ( دکان عبدالله خان در بازار ارک ) میباشد.

(۱) | سرج های پشمینهٔ پتلونی برنگهای مختلف که قیمت آن از قرار گزانگایزی ۳ فوته مشخص شده در صندوقخانهٔ جنسی هم بفروش میرسد
اقسام | قسم اول | قسم دوم
درجه ها | درجه اول | درجه دوم | درجه سوم | درجه اول | درجه دوم
رقم | رنگ | خودرنگ | رنگ | خودرنگ | رنگ | خودرنگ
قیمت | نا مال ساخته شده | ۷ روپیه ٤٨ پیسه | ٦ روپیه ٤١ پیسه | ٦ روپیه ٤٨ پیسه | ٥ روپیه ٤١ پیسه | ٥ روپیه ٤٨ پیسه | ٤ روپیه ٤١ پیسه
کشمیره های قسم اول درجه دوم از قرار گزانگریزی | کشمیرهٔ چهار خانه ۷ روپیه ۳۵ په | کشمیرهٔ هدار عمر قم ۷ روپیه بیست | قسمت آن ۱۰ به اضافت

(۲) ات | تکمه های چرمی محراب و منبردار
رقم | تک بانکه زوج | راهدار زوج | معمولی زوج | کلان فی درجن | میانه فی درجن | خورد فی درجن
قیمت | ۱ روپیه ۵۲ پیسه | ٤٥ پیسه | ۳۹ پیسه | ۱ روپیه ۸۰ پیسه | ٥٥ پیسه

جراب
(٤) | کروره های جدید ساخت
رقم | زرباف تابه دو کره دو تاره | زه باف یک اسپه دو کره به تاره | چرم باف یک اسپه | یک اسپه مار تاره نخی
قیمت | ۸ روپیه و ۳۳ پیسه | ۹ روپیه و ٢٤ پیسه | ۸ روپیه و ۲۹ پیسه | ٦ روپیه و ۱۱ پیسه
رقم | چرم باف دسته بادامی دولایه | چرم باف دسته دولایه یک اسپه | دسته دولایه یکی مار اسپه | چرم باف همرکابی
قیمت | ٤ روپیه و ۱۸ پیسه | ٤ روپیه و ٤٦ پیسه | ۸ روپیه و ۲۳ پیسه | ٤ روپیه و ٤٣ پیسه
رقم | قبضه برنجی کلیت نقره وبخانه | قبضه کلیت نقره از چرم سه لایه توپخانه | زه باف رقم سواری سامی کلیت | زه باف دو تاره رکابی
قیمت | ۳ روپیه و ٥٥ پیسه | ٤ روپیه و ٥٧ پیسه | ٥ روپیه و ۹ پیسه | ٥ روپیه و ٥٤ پیسه
رقم | رکابی از نخ | چرم باف میانه چوب مین زنانه | از زین سواری تیغ چرمی | زنانه ابریشمی خیاطه
قیمت | ٤ روپیه و ٤٥ پیسه | ٥ روپیه و ۸۱ پیسه | ٤ روپیه و ٥٨ پیسه | ٥ روپیه و ۸ پیسه
رقم | دسته بادامی تیغ چرمی | دسته دولانه سامی برنجی کلیت نقره | از این سواری دولایه میخ چرمی كمك دار | چرم باف مارین پیت یک اسپه
قیمت | ۱ روپیه و ۱۹ په | ٤ روپیه و ٤٥ پیسه | ۲ روپیه و ٥٩ پیسه | ۸ روپیه و ۱۲ پیسه

(٥) | اقسام گلهای مصنوعی سر
قیمت | کل جرین | کل نافرمان | کل برینه | کل شیو
قسم | ٥ روپیه و ٣٦ پیسه | ٦ روپیه و ٦ پیسه | ٦ روپیه و ۷ پیسه | ۲ روپیه و ۹۳ پیسه
قیمت | شکوفهٔ نارنج | گل یاسمن | گل نسترن | چمبیل
قسم | ۷ روپیه و ٤٥ پیسه | ٦ روپیه و ٥٨ پیسه | ٥ روپیه و ۳۸ پیسه | ٦ روپیه و ۸ پیسه
قیمت | شکوفهٔ سیب | کل گلاب | کل سوسن | گل گندمی
قیمت | ٦ روپیه و ٢٥ پیسه | ۷ روپیه و ۱۲ پیسه | ٦ روپیه و ٥٤ پیسه | ٦ روپیه و ٤٤ پیسه

( بقیه در صفحهٔ هفتم دفتری کار ماهیات ( آبدان ماهی ) )


صحيفه (١)

(شماره) ١٥
سال پنجم

قيمت ساليانه
در دار السلطنهٔ كابل ۸ روپيه كافى
در اطراف داخلهٔ مملکت
در ممالك خارجه ١٤ روپيه كابلى
در خارج مملکت
در ممالك خارجه ۱۰ روپيه انگليزی
اين روزنامه روز يكبار نشر ميشود
مدت وجه آن در كابل يكسانى است
اوراقى كه درج نشود آماده نميشود)

سراج الاخبار افغانیه
١٣٢٩

مدير و محرر محمد
محمود طرزی
الادارة و المطبعة
در ماشينخانهٔ دار السلطنة (كابل)
همه امورات تحريريه به ادارهٔ خانه
بنام مدير فرستاده ميشود

تاريخ قمرى نمره جمادى الثانى ١٣٣٤ تاريخ انگریزی ٤ اپریل عیسوی ١٩١٦ تاريخ شمسى ١٥ حمل ١٢٩٥

اطاعت اولى الامر

ديده از همه پيشتر عرض ميكنيم كه مسئلهٔ ( اطاعت اولى الامر ) يكى از مسايل معمول به شريعت اسلاميست، لهذا ما بغير از حكومتهاى اسلاميه يعنى بجز از اولى الامرى كه مسلمان باشد ديگر حكومت و اولى الامرى را مراد نداريم. اين را هم موضوع بحث نميكنيم كه آيا اطاعت مسلمانانرا به حكومتها و اولى الامرهاى كه بغصب و ظلم و زور ممالك شان را و ازادى شان را و حكومت شانرا بدست آورده بر آنها حاكم و اولى الامر شده باشند تا چه درجه و تا چه پايه وجوب و لزوم خواهد بود؟ آن وجوب و لزوم چيزيست كه حدود و درجهٔ آن معلوم است! مقصد ما از اطاعت اولى الامر، فرمان بردارى پادشاه اسلام يك دولت اسلام است. زيرا اين امر براى اسلامها و حكومتهاى اسلام شرف صدور يافته نه براى مسلمانانى كه در زير حكمرانى حكومتهاى غير اسلام بوده باشند. دين مبين مقدس اسلامى دين ذلت، دين مسكنت، دين محقريت نيست. بلكه يك دينيست كه براى روشن ساختن و آباد كردن همه روى زمين را به عدالت، و مساوات، و سعادات از آغاز تا انجام شرف نزول فرموده است. و از آغاز نشر آن بر همين مقصد مبنى بوده است، كه اگر همچنين نميبود براى دعوت همه عالم را برين صرات المستقيم مأمور نميكردند، كه اگر همچنين نميبود مأمور وجهاد، و فتوحات بلاد، و محافظهٔ حقوق عباد نميشد، كه اگر همچنين نميبود احكام و قوانين تمدن و سلطنت در ان وضع نميشد. اطاعت اولى الامر مدار يگانهٔ قوام مدنيت و سلطنت شمرده ميشود. در تمامى دولتهاى متمدنهٔ عالم ( اطاعت ) مدار يگانهٔ نظام و انتظام، و اساس قوام و دوام مهام انام است. اگر ( اطاعت ) نباشد احكام جمله قوانين مدنيه دفعتاً سقوط مينمايد. همانند يك هرج و مرج عالم را فرا ميگيرد. على الخصوص در عالم فكرى اگر مسئلهٔ معتنابهاى ( اطاعت اولى الامر ) را مانند روح در بدن نظام عسكرى بگويم شايانست، فرق در ما بين عسكر نظامى و ايله جارى نيز واجب الرعايه بودن ( اطاعت اولى الامر ) ديگر هيچ چيزى نيست. هرگاه مسئلهٔ ( اطاعت ) نباشد در ميدانهاى محاربه هاى جنگهاى حاضر كه محض براى مغلوب ساختن دشمنان وطن و قالب گشتن

در خصوص « اطاعت اولى الامر » و اوامر جليله كه دين مبين مقدس اسلام شرف اصدار فرموده بدرجهٔ متانت و استوارى را مالك است كه بمجرد واقف شدن بر مزاياى حقيقيهٔ ماديه و معنويهٔ آن هر فرد صاحب ايمان و وجدان را مجبور بر اطاعت آن امر جليل الشان ميگرداند. دين مبين مقدس اسلام غير از مثوبات اخروى، يك جنبهٔ سياسيه و دنيائيهٔ امورات دنيوى را نيز در بردارد. چنانچه در همه احكام واجب الاطاعهٔ شرع شريف همين دو جنبهٔ مادى و معنوى آشكار و پديدار آمده است همچنان در اين امر جليل ( اطاعت اولى الامر ) نيز همين دو جنبهٔ معنوى و مادى هويدا افتاده است ... مثلاً نماز خواندن بر مسلمانان امر شده، بايد مسلمانان نماز بخوانند! بغير از مثوبات اخروى آن فوايد صحيه و فضايل حالت كه از نقطه نظر حيات اجتماعيه اهميت ها و عينهاى عطيبه را در بردارد اين دران امر جليل واجب التعظيم ظاهر و وافر ميباشد. كذلك در اوامر فعلى دينه روزه و حج و زكوة و غير هم نيز همچنين بر هر دو طرف اخروى و دنيوى شامل است. و على الخصوص كلمهٔ طيبهٔ « لا اله الا الله محمد رسول الله » با زبان راندن و بدل تصديق كردن چنان امر جليل واجب التعجيل است كه صدها مليون نفوس اسلام را بيك سلسلهٔ الذهب اخوت دينيه ارتباط و تقبل الفكان داده است كه اهميت سياسى دينيهٔ آن نيز از آفتاب روشنتر است. در اينجا از ديگر او امر جليلهٔ شرعيهٔ دينيه بحث نميرانيم و تنها از امر جليل همين عنوان مقالهٔ خويش كه عبارت از ( اطاعت اولى الامر ) است از جهت سياست دينيه يك دو كلمه عرض را مناسب احوال و آماله


صحیفه ۲
سال نجم
شماره ۱۵

پردشمن بوقوع می آید هیچگاه هیچ موفقیت و کامیابی ها از هیچ طرف نه از افراد ملت را بيك طرف متوجه ساخته و شقاق و نفاق را از حقیز طرف مهاجم و نه از طرف مدافع بوقوع نمی پیوست. مثلا از آلات بواطن شان مرفوع و مدفوع گردانیده همگی افراد ملت متفق اللفظ والمهر
تاريه واختراعات محیر العقول که برای قتل و هلاك في بشر درین محاربات در ترقی دین و دنیا ساعی و جاهد بوده یکی در تحصیل مقصد اندیکر کوشید حاضره استعمال شده و میشود هر کس نایک درجه معلومات حاصل کرده و هر فرد مقصد برادر مسلمان خود را مقصد و مراد خود دانسته کان
است . آیا اگر مسئله مهمة ( اطاعت ) نمیبود بيك بولي (رمخ زاو) مقاصد همکستان همان يك گردیده يك اتحاد ذاتي وانفق حقيقي بين جهان برکه های خرواری و آتش ریزیهای طوبهای پر اتشفشانی میکنند که در عین کثرت افراد ملت يكوحدتی ملاحظه میشود و تبد
دایما به پیش رفتن دوام ورزیده میشد ۱۰ کر مسئله ( اطاعت ) نباشد آن سعادت دارین بوده در مارکت صغیر فوائد کثيرة مادي و منور برای گرفتن يك استحکام بالك قلعه يابك موقع مهمه پیش از انکه محمله حاصل میگردد و ترقیات فوق العاده در مدت قلیل نمایان میشود که در نان
آغاز میشود چسان حکم داده میشود که المقدر عکر را تلف باید کرد و این قلعه با استحکام را باید گرفت؛ استناد بمکانه انجنين حکم بجز وسيدة كبيره که ازین سعادت اتحاد و اتفاق محرم باشند. در مدتهای با همچنان نتایج حسنه ظهور نموده نمیتواند ...

( اطاعت ) برچه چیز خواهد بود؟

تنها در امور عسکری کی بلکه در کافه امور کشوری نیز الضباط و این سعادت اتفاق و اتحاد از چه حاصل میشود معلوم است که علی و ارتباط حکومت وسلطنت منحصر بر مسئله ( اطاعت ) میباشد . اگر ند. اگر اصلی آن اتحاد مقصد است ) که اگر مقصد جميع افراد مات به ترقی
اطاعت نباشد. هیچ اموری از امورات پیشرفت ندارد. شرع شریف اسلام می کنند و اگر بترقی دنیا متفقاً متوجه کردند دنیای شان باز که رعبادات ، و معاملات بی آمده ، جهت معاملات آن صرف منحصر می کنند و تحصیل این مطلب اعلا و مقصد اقصای ( اتحاد مقصد )
بر امور سلطنتی میباشد. بازام جهاد و فتوح بلاد همه امور عسکری را مايه سعادت دارین و ترقی کونین است در اطاعت و اتباع فرد اول ور در بر گرفته است . ازین سبب ( اطاعت اولی الامر ) درین دین مبین اکمل دین و دولت ورح روان رعیت که وجود باجود خلیفه زمان و باد
مقدس یکی از اساسهای مدین شروط اسلامی گرفته شده است . خلیفه . حضرت رحیم رحمن است انحصار دارد و بجز این امکان حصول دار سلطان ، بادشاه ، امیر نامها نیست که در مسلمانی صفت ( اولی الامر ) زیرا که چون اراده اولی بدین رفته است که در هر وقت و هر زمان بندان
را دارد. خلفای را شدین رضوان الله تعالی احمدین چنان تسلط و هیت خود را بي وجود الحياء و رسولان بر حق براه راست نیاورده و همان اولی الامری را حائز بودند که سر افسران بسیار کلانی را چون و ارشاد شان را بذرعه ام یازمان حاصل داشته و بعد از ختم نبوت خدار
در انتهای حرب غزل میکردند هماندم بلا تانى و درنك شمشیر افسری را راشدین را جانشین پیغمبر مقرر فرموده و همان وظیفه مقدمه هدان به افسر دیگری که نجایش نصب شده بود تسلیم نموده در معیت و همراهی و ارشاد عباد را بردوش ایشان گذاشته و بعد از زمان خلافت راشد
او به امر مجاهده دوام میور زید، هر گاه امر اطاعت يك استناد كام متین حقوق خلافت را شده را بردمه سلاطین اسلام وضع فرموده أنت اسلام نمیبود در چنين حالها بعضی تا كوار اليها بظهور نميرسيد ؟ مسلمانان اطاعت و محبت خلفاء اسلام را حرز جان میدانستند دین و دنیاد
هر گاه در صفحات تاریخیه اسلامیه نظر کرده شود بی مثالهای برقی و تعالی نموده سامانت اسلامی بعلوشان و ترقی و وسعت نمایان رسید درخت کی در باب ( اطاعت اولی الامر ) در نظرها جلوه کر میکردد که وازان زمان بازکا مطلب اعلامی ( اتحاد مقصد ) بر طرف گشته و متان
عالم فاضل کمالات انتساب شهر عزیز ما جناب مولوی ( عبد الرب ( خان مسلمانان از يك ديگر متغایر گردیده واضح ولایح است که حالت دار صاحب در رساله مولده خودشان که درین اوقات دره طبعه مبارکه عنایت و سلطنت اسلامیه نیز رو بتنزل و تسفل داشته است .
زیور طبع آراسته کردیده اکثر آیات بینات قرآن عظیم الشان ، و احادیث بناء على هذا ما ملت افغان را که الحمد لله والمله بن دين والاسد مليفة حضرت رسول الله صلى الله عليه وسلم را بيك اسلوب بسيار عارويك ولك بادشاه دین پناه داریم و مجمعیت ذاتی و شجاعت قطری منصف بیشم
مقصد و موضوع خیلی عالی جمع نموده اند. و مقصد یگانه ما ازین تمهیدانی که و مقصد بإنشاء ورعيت وجميع افراد مملکت ما یک است و از مرام این در ذیل عنوان ( اطاعت اولى الأمر ) در سر مقاله عاجزانه این شماره و تفضلات صمدی برعیت شهريار ديندار مراحم شعار ( العليم
خود قلم گرفته ایم محض مبنی بر همین است که يک ( تقریظ ) ناتوانانه در حق سراج الملة و الدين ) افتخار الريم و رضای خدا وند تعالی و تقدس - وید آن رساله فواید اساله بمعرض عرض رسانیده توانسته باشیم : لهذا مقدس عليه الصلات والسلام را در رضا و اطاعت خود محکم دین واد
يمناً والبركة ديباجة رساله مذکوره را درج مخالف افتخار نموده به آن خود منحصر میدانیم که افنای روح و روان خودها را در اطالتان وسیله علویت موضوع آن رساله فواید اساله را از دیباچه آن تا یک درجه الأمر فرض ذمت ولازم همت دانسته و میدانیم و از همین عطیه کور
استنباط کرده خواهیم توانست : الهی که ( اتحاد مقصد ) پادشاه و رعیت است امید و از ترقیات فوقان

بسم الله الرحمن الرحيم

( المادة مرام )

دین و دنیا بوده و میباشیم .
فرض ذمت مار های است که شکرانه این است علاما رام
این امر از از بدیهیات و غیر محتاج تفکر است که چون اراده ازلی و دوام این سعادت را از حضرت قياض طابق جل جلاله بعد به حضرت الهی جل جلاله بترقى حالت ملتی متعلق کردد ، جميع ارادات مسئلت نمائیم .


صفحه ٣
سال نجم
شماره ١٥

و به این نعمت که ما را داده در تزاید دار تا یوم القیام و علاوه از ادای شکرانهٔ الهی توجه تمام بداریم که در باب اتحاد و اتفاق همدیگر کوشان باشیم و اوامر الهیه و ارشادات نبویه را که مدار حیات و سیاست در باب اتحاد و اتفاق و اطاعت و محبت خلیفهٔ زمان و شهریار عالمیان همواره مدنظر خود داشته باشیم که خدای زمین و آسمان پیغمبر برگزیده و امامان دین و ایمان و مقتدایان ما درین باب چه فرموده و برای ما مسلمانان افغان در ین جزو زمان چه دستورالعمل عطا فرموده است درین اوراق بعضی اوامر الهیه و سنن نبویه و اعمال و اقوال پیشوایان دین مبین را که تعلیم و تعلم آن برای اولاد وطن مقدس و باقی افراد امت ضروری بود تحریر شده در مطبعهٔ عنایت که از مراحم معارف پروری و همت عالی همت سعادت حضرت شهزادهٔ عالی تعالی جناب عین السلطنه و ولیعهدی افخم ابقاء الله تعالی تأسیس یافته است هزاران هزار بطبع رسیده و برای خریداری دولت مفت و رایگان تقسیم و توزیع فرموده و می فرمایند — الله تعالی و تقدس عامه افراد افغان را توفیق عطا فرمایند تا این نصایح مهمه را بگوش هوش شنیده و بر طبق آن عمل فرمایند — ( انه قریب مجیب ) آمین یارب العالمین
المؤلف
حقیر عبد الرب عفی الله عنه

ادبیات
ترکیب بند در هدایت اطاعت اولی الامر و دعای ذات خجسته صفات اعلیحضرت سراج الملة و الدین امیر حبیب الله خان ادام الله دولته
منکلام ( قاآنی )

خواهید دوستان اگر امید خود بکام از بنده بشنوید یکی شکرین کلام
کاین تحفه ایست طرفه که تقدیم می کنم از طبع خویش شعر تری بهر خاص و عام
نی بهر شهرت است مرا نشر این سخن مقصود من نصیحت و خیریت والسلام
داریم چون امید شفاعت بروز حشر از حضرت رسول خدا سید انام
باید که این زمان همه بر قول و فعل او باشیم پیرو همه از صبح و شام
گردیم یک دلی و اطاعت چو دین فروغ یابد ز اتفاق چو این رشته انتظام
گر نرویم بر سر نفس و هوای نفس آخر رسیم از ثمر آرزو بکام
کوشیم در رضای خدا و رسول او در راه دین فدا نمائیم جان تمام
بهر رفاه جملهٔ اخوان دین خود دست طلب زنیم ب دامان اهتمام
یعنی که جمله تا نفس آخرین خویش باشیم در اطاعت سلطان خود مدام

از جان مطیع امر امیر زمان شویم تا ایمن از مصایب هر دو جهان شویم
امروز بسکه روی زمین گشته پر شرار یک آتشست هر طرف از حرب و کارزار
پیغام و نامه بر شده توپ و تفنگ و برق بگشاده بهر فسد زمان تیغ آبدار
کم گشت از تمام جهان لیک مانده است مثل هما بروی زمین نام اعتبار
کردی نفور از خود و از خواب یک قلم گر بنگری ز غور به اوضاع روزگار
جز ما که ایمنیم تنعم ز خدای را انهم ز حسن نیت شاه فلک مدار
شاه زمان امیر حبیب الله خان که هست نوشیروان عهد خود از عدل و از وقار
قولش همه موافق شرع محمدی فعلش همه مطابق آیات کردگار
پس لازمست بر همه ما که مؤمنیم گیریم از نفاق یکسری کنار
دانیم فرض بلکه بعد آرزو کنیم با صدق و شوق امر اولی الامر اختیار

این امر را به من ز خود ارشاد میکنم قرآن بخوان که کردهمت این راز آشکار
یارب ز لطف خویش عطا کن بما همه توفیق در اطاعت این شاه کامکار
گر یک دلی بدان و سر و مال و جاه خویش باشیم جمله منتظر امر شه خویش
تا چند میل گلشن و جام و سبو کنیم بزم و نشاط ماه وشان آرزو کنیم
غافل چرا بدام هوا و هوس رویم یک چند سر بجیب تفکر فرو کنیم
احوال کفر خویش ز فرط نفاقشان نظاره چون شرار خزان در عدو کنیم
کابینیم چگونه خوار و حقیرند پیش خصم زان پس به اتفاق همه گفت گو کنیم
یاد آوریم ز عهد نخست اتفاق شان ز امداد پارهٔ دل ایشان رفو کنیم
بهر ادای فرض بما نیز لازمست کاوّل به آب بهر مودت وضو کنیم
آخر بسوی منزل مقصود پی بریم معدوم نیست مقصد ما گر جستجو کنیم
محروم کی شود ز لطف بی نیاز مقصود خویش را طلب از لطف او کنیم
فرصت به همه که رضای خدا برا جویا شویم و سوی وی از صدق رو کنیم


شمارۀ ٦٥ سال پنجم صحیفه ٤

چون امت رسول خداوند اکبریم باید تصدق پیروی امر او کنیم
یعنی اطاعت شه خود را نخویشتن در قول و فعل فرض شماریم مردوزن
کفار را به بین بچه افسون جهان گرفت اقلیم ها از چنگ دلیران جان گرفت
گر در کتاب های سوابق نظر کنی دانی که این دنی صفتان از چه جان گرفت
از اتفاق و کوشش و صنعت گری و علم پس بر تری ز مردم اهل جهان گرفت
از ابتدا اگرچه بوحش اشتهار داشت اکنون نگر که روی زمین در زمان گرفت
علم و کمال و دوستی و خلق و اتفاق از کاهلی ز ما همه را یکان یکان گرفت
با ریل و با جهاز گرفتند برو بحر بالون سوار گشته ره آسمان گرفت
ما همچنان ز کاهلی این حرف میزنیم دامان آرزو بطلب کی توان گرفت
بندی زقول حافظ اگر بشنوی نکوست کاندر سخن سبق زهمه همگنان گرفت
ه حسنت به اتفاق ملاحت جهان گرفت آری به اتفاق جهان میتوان گرفت
هر چند اینزمان چو به توفیق کرد کار از خصم خویش داد دل آسان توان گرفت
لیکن بجز اطاعت سلطان مؤمنان صعب است داد خویشتن از مژگان گرفت
پس فرض شد که جمله بفرمانبری شاه گردن نهیم و سر بنهیم آن زمان براه
یاران چه میشود که زمانی ز حال خویش واقف شویم و فکر کنیم از مآل خویش
باشیم تا بچند دگر از غرور و عجب مشتاق فکر و رای و جواب و سوال خویش
تا کی کشیم بار ندامت ز کاهلی باشیم غرق بهر چه در افعال خویش
کردیم جهد هر چه که توفیق نیافتیم بهر چه افکنیم قسمت وبال خویش
کردیم درس بهر چه و با کدام روی از طالبان مدرسۀ خود کال خویش
زین پیشتر اگرچه بنادانی و غرور در رهگذار درد نهادیم مال خویش
اکنون که فرصت است شماریم مغتنم کوشیم یکجهت همه در اخذ مال خویش
اجداد ما چگونه بدل برده اند داغ گیریم حال سابقه را پیش فال خویش
اعدا بقصد ما همه تیغ و سنان بکف ما همچنان بخواب گران و خیال خویش
تا کی زنیم لاف ز بانگ فراق تا کی شویم شهره به این قیل و قال خویش
آن به که جمله با دل و با روی و با زبان از حق جدا کنیم حیات دو زمان
تا در جهان نظام وجود از قدر بود در چرخ تا تردد شمس و قمر بود
تا سال و ماه و لیل و نهار است در حساب تا در مه تمام بود تأخیر بدر
در روز کار تا بود اوضاع مردمی در دهر تا ز خلقت آدم اثر بود
تا در زمین بود اثر از زندگی و موت تا در جهان عبور ز جنس بشر بود
تا موسم خزان و بهار است در جهان تا خار همدم گل و بلبل شکر بود
تا در پی پرستش خلاق انس و جان ماهی و مور مختلف بحر و بر بود
تا عقده های طبع کشاید نسیم عقل پستان عقل باز بمغزی پر ثمر بود
تا امر نفخ صور در افواه بشنود بل تا حیات ما به جهان دگر بود
تا آسمان که جمله عالم فنا شوند تا (فانی) از بقای سخن بهره ور بود
دایم دعای حشمت سلطان دین پناه از صدقش این وظیفه شام و سحر بود
يارب سراج ملت و دین شاه محتشم پاینده بر سریر شهی دارا کرم
(امضا فانی)

قصیده من کلام غلام حیدر نویسنده حاکم بهسود هزاره
مژده کز امر برافرازند اندر هند گردون سر فخر و سر افرازی بعالم ملت افغان
کدامین ملت آنکو جمله را اسلام باشد دین کدامین دین و آئین آنکه باشد رهبرش فرقان
همه اخوان همدیگر به حکم خالق داور هم يك كيش و يك مذهب همه يك دين و يك ايمان
غیور و پردل و با صولت و پرزور و سختی کش بهنگام غزا هر يك نظير رستم دستان
ز هر مو خوف و بیم از هیبت شان به اندر دل نه از دشمن هراس آرند نه از مدعی ترسان
بحفظ مال و ملك و ننگ و ناموس وطن يك دل ستاده پیر و برنا سر بکف ها سیم در دامان
ندیده چشم گیتی این چنین مخلوق نام آور نزاده مادر دوران چنین اخلاق عالیشان

در همین روزان است و دین مشکن


جريده سال پنجم شماره ١٥

قصيده
بشرع احمدی محکم به حکم بادشه تابع
چه شرعی شرع پیغمبر چه شاهی ره نمای آن
زهی شاه و زهی ملت زهی ملك و زهی دولت
همه اقسام ملت تن وجود پادشه چون جان
بهم شاه و رعیت آنچنان مربوط و ممزوج اند
که در عمری مخالف مونگنجاند میان شان
چنین مخلوق شایسته بشاه خویش دل بسته
نداردهیچ ملك و هیچ دولت اندرین دوران
خدا محفوظ دارد این چنین دیندار قومی را
زیر سایهٔ شاهنشهٔ جم جاه ذی عرفان
سراج ملت و دین آنکه در عهدش جهان خرم
شده افغانستان از یمن او چون روضهٔ رضوان
رفيع همت نکو طینت سپهر عظمت ملك خصلت
خرد روز بلند اختر فریدون فر ملك دربان

ترقی های سعی و کوششش از مادر خشان تو
در اطراف ممالك جلوه گر همچون مه تابان
هر آثاری که کرده از صنایع در وطن جاری
زهر آلوده بکامیست اندر چشم بدخواهان
بناهای که در بهبود ملك خویشتن مانده
تو را کندر به از جمشید هم مانده است در دوران
سخن آن به که ختم اندر دعا سازم چو می گردد
زبان از مدح آن عاجز خرد از وصف آن حیران
غلام حیدر عجاله و مدحش زهی خجالت
شهی کو اندر عالم هست مستغنی ز مدحت جان
بود تا آسمان بر پا و سطح ارض با برجا
چراغ مهر و مه اندر فلك باشند افروزان
بقای دولتش بادا و افزونی عمر او
خداوندا گر ما از تو خواهیم ای ذوی الاحسان

از مناظر تاریخی
ناپلیون بزرگ فرانس در سنهٔ ۱۸۱۲ بملک روس هجوم میکند
سراج الاخبار کابل

و این دوستدار شما را زهر مودام بر دوشم گرفتار این چنین باید
زخاطرها فراموشم سبکبار این چنین باید -
بالجمله با وجود اینکه از تیرباران حوادث مشبك سایهٔ من بر زمین چون دام می افتد یعنی جای درست در جگر ما نمانده است چندانکه دلیران سر مژگان فرو کنند – و مدتی بود که سرمه هم می برد از من کرد خاموشی به وام – لا کن اثرهای قلم اخبارتان آن ادیب مکرم يك نسیم جان بخشی است که احیاناً - گر بوی خوشش بطرف گلزار آید -

الاای طوطی گویای اسرار مبادا خالیت شکر و منقار
حضرت گرامی منزلت محترم ( مدیر صاحب ) مکرم را برکات دینی و دنیائی در عمر و در علم و در عزت و تاثیرات کبریتی و کیمیائی در دم و قدم و قلم روز افزون باد - الحمد لله تعالی که دین و دولت علیه را استقلال و برقراری است وذات المجد اعلیحضرت شهریاری و حضرات عالی را کمال عافیت دین پروری و عرفان نثاری و کلمات گوهربار جناب شما هم در سواد خط متکین وزلف عنبرین ( سراج الاخبار ) مبارکه سرگرم دل شکاری -
هم سرو خرامنده خرامان گردد هم سوسن بی زبان به گفتار آید
لهذا درین آوان سعادت اقتران که نوید مولود مبارک حضرت شهزاده ( عبيد الله خان ) سامعه نواز عالم ارادت و اخلاص و روشنی بخشای دیدهٔ نور و سرور کردید بعد از عمری شیشهٔ دل در قلفل آمد و کاچین و خیال سرگرم اقسام دسته بندی گل -


سال پنجم ٦ شماره ۱۵

نقاب شب ز عذار حین چو صبح کشید
رفیض باد سحر گاه غنچه ها خندید
ز آسمان و زمین جوش زد بهار دگر
دماغ جان جهان را حیات تازه رسید
به باغ و راغ هزاران چراغ گل افروخت
ز خار و خاره بصحرا و کوه لاله دمید
بجای دود ز آتش بلند شد سنبل
ز ابر در عوض ژاله ریخت مروارید
شکفت لاله و گل را عذار گلناری
بسان عارض زیبای دلبران تفتید
ابر طراوت ریز و هوا شطارت بیز
زمین خضارت خیز و زمان نضارت سید
بباد صبح بگفتم که این چه فیضان است
جهان پیر دگر باره چون جوان گردید
چه نور تازه برون تافته ز عالم قدس
ز چیست اینهمه سامان دستگاه جدید
چرا به نور زند غوطه دیدهٔ مردم
کدام شعشعه بانی ز غیب گشته پدید
چه کوکبه چه تجلی ظهور فرما شد
که دل ز بهر تماشا بسوی دیده دوید
کدام عیش سرا پرده زد که از اثرش
جهان چو محفل جشن سراجیه گردید
فراش پرده سکوتش فراش با انداز
بیا بگو چه شنیدی چه مژده و چه نوید
جواب داد که اکنون خدای عزوجل
به شاه ما و شما تازه يك گهر بخشید
شهنشهی که سراج است ملت و دین را
دل مکارم اخلاق ازوست چون خورشید
به تربیت به ترحم به رأفت پدری
شب خلایق ازو چون برات و روز چو عید
محیط اعظم احسان و بحر حلم چنان
که عقل مدحت او را نمی توان سنجید
کمینه غاشیه بردار حضرتش می شد
شکوه بارگهش را اگر کسان می دید
ظهور سایهٔ (رحمن) (امیر حبیب الله)
که نور رحمت حق از جبین شان تابید
چو این نوید مبارك به گوش هوشم داد
بگفتم ای اثر صبح صادق امید
بجیب و دامن ما ریختی هزاران گل
وزین بشارت خوش باز تازه کردی عید
ز نام نامی و تاریخ سال میلادش
بسیار نیز نشانی موافق تمهید
نفس به نور و صفا داد گفت ای (بسمل)
ببین سعادت شهزادهٔ عزیز رشید

كذا
عساکر سواری حصه ( ناپولیون ) امر مجره بر روس را گرفته !

این است كه يك قصيدهٔ قصير بمضمون تبريك و تاريخ آن ميلاد مسعود بخاطر فاترم رسید و در ذیل مكتوب هذا بخدمت گرامی مرقوم و ارسال گردید چون بحکم آنکه خرابی را که سودا کار فرماست سرش بادر گل صد فکر نجاست چو صیادی کند طبع مشوشی قفس از موم سازد مرغ را کش هر چند آشفته است طرهٔ وضع کلام ما اما هر گاه مهربانی های آن استاد کامل منظور و مناسب دانسته با عنوان آن قصیده یعنی دو سه سطری منثور که قلم سرخ کار تحریر یافته درج صحیفهٔ ( سراج الاخبار ) مبارکه نمایند بعید از محبت شان نخواهد بود انشاء الله الودود — باقی باقی باشید و باده کمالات و معارف را ساقی – فقط و سلام علیکم
عبدالعزیز بسمل

بسم الله خیر الاسما
تهنیت نامه از ترکستان

بعنوان تبريك و تاريخ ولادت شامل السعادت حضرت شهزاده ( عبیدالله خان ) از جانب کمینه خادم زاده ( عبد العزیز ) مخلص (بسمل) ولد جناب غفران مآب ( محمد سلیمانخان ) مرحوم ( محمد زائی ) حال مقیم دهدادی علاقه مزار فیض آثار حضرت ( شاه مردان رض ) آن شاه عرش بارگاهی که میخوانند مردان حقیقت شاه مردانش کرم الله وجهه


صفحه ٧

بنام خواجه احرار اولیای کبار شرف آمده اسمش زهی مراد و مرید
بنیاد نام شریف و مواد تاریخش بود سراسر این بیت کی کم و نه مزید
بگاه کوکب برج شرف عبدالله سنه ۱۳۳۱ های اوج اجلال نوای حمد حمید
دریست از صدف بحر ( حضرت علیا ) ۱۳۳۱ ( سراج جمع خوانین ) و تاج بخت سفید
رای ما همه مات جلیله مادر دین بنای عصمت و عفت ازوست سد سدید
کنون دهیم ختم این قصیده را به دعا دعای اینکه رسد از خدا به دین تائید
به ماه و مهر مبارك طلوع این اختر به شاه و شهر مقدس سطوع این ناهید
به دین و دولت نور حسین او اسعد به ملك و ملت یمن قدوم اوست سعید
ذوات عالی و هم عالیات را برسد رسوی ( بسمل ) تبريك شامل التمجيد
زیر سایهٔ والای حضرت شاهی بوند جمع به اقبال و جاه و عمر مدید
( سراج ملت و دین ) تاجدار و ظل الله مباد از سر ما کم بحق عرش مجید

حَوادِثُ داخِلِيَّه
( تشریف آوری حضرات مشایخ کرام )

یکی مینویسد :
امسال فرحت حال سرزمین کابل با تجمل یعنی دل وطن عزیز ما کمال مسرت و ابتهاج و مملو از سرور و فرحت است ، بلی از بسیار وقت ها مانند این سال يك سال بهجت بخش خرمی استقبالی در اینجا به نیامده از ورود فرحت نمود و کلای اطراف و تشریف سعادت ردیف مشائخ کرام و مرشدین عظام ( انفعنا الله بانفاسهم ) يك قوت و سطوت و رفعت و بهجت فوق العاده کسب کرده به آسمان شوکت بنیان نهادند که در وقت سحر ستارهای بزرگ در هر طرف آن مصروف شعشعه افشانی میباشند.
آری این پیشوایان بزرگ روحانی که اقطاب سپهر هدایت و معانی اند از اکناف متعدده شهر مینو بهر کابل صانها الله عن الحوادث والزلزل چون ستارها مصروف اخفا و اعدام ظلمت باد هشت اند که از خواب غفلت ما بر ما طاری گردیده است اهالی این عاصمه اسلامیه افغانیه همکی از دیدارهای بشاشت باز هدایت انوار این مقتدایان معنوی سترگ دو چار سرور و خوشی های بزرگ بزرگ شده بی اختیار بدعای طول عمر و حیات ناظم کلمات اعلیحضرت ( سراج الملة والدین ) پادشاه مقدس و متبوع

سال پنجم شماره ١٥

مکرم عدالت آئین خود دست نیاز بدر گاه خداوند چاره ساز بر می آرند آریا گر بنظر حقیقت به بینیم اینهمه سعادتها ، هدایت ها که ما ملت بادیانت افغان کابل آنها شده ایم از مرحمت های فوق العادة شاهانه ملت پرورانه اعلیحضرت پادشاه مقدس ماست و بس.
تشریف سعادت ردیف ذات سراپا محامد غازی غیور مجاهد جناب پادشاه صاحب اسلام پور خلیفه و جانشین جناب آخندزاده ملا نجم الدین صاحب مشهور آخندزاده صاحب هده که خلیفه جناب صاحب الصوات بودند و ورود سعادت نمود جناب هدایت انتساب آخندزاده صاحب عالی مراتب موسهی که خلیفه و جانشین جناب ملافیض محمد آخندزاده مشهور اخندزاده صاحب موسهی که خلیفه جناب صاحب الصوات بودند عالم وفاضل ومدیر وزمانه شناس بکذات بابرکات اند و قدوم بختیاری لزوم جناب مستطاب ملا صاحب تکاب خلیفه جناب آخندزاده صاحب هده وحضرت والامریت پادشاه صاحب تیرگری خلیفه جناب آخندزاده صاحب حده و جناب مستطاب میان صاحب برو و حضرت مبارك میان صاحب حصارك جنا حضرت شمس الحق صاحب و جناب جمیل القاب استاد صاحب هده و جنابان محترمان شیخان صاحبان و جناب حافظ جی صاحب پسر جناب صوفی صاحب و جناب ملا محمد مرید اخندزاده و جناب ملاعبدالغفار آخندزاده صاحب و پسران حضرت صاحب محترم مجددی شور بازار وغیره.
از چنان خوش بختی ها است که قدردانان آن میدانند علی الخصوص که در این ایام سعادت فرجام اینهمه ذوات کرام که از سالها سال بنابر جوش و خروش مفرط و کمال اسلام شماری و نهایت دیانت داری و اخلاص کیشی يك يك مسلک دین دارانه اختیار کرده بودند و عوام کالا تمام بل هم اصل آن را در نظر مردم بزرگ ساخته و اختلاف ، نام نهاده بودند و برای آن اسباب چیده بعضی مسئله های جزوی مختلف فیها را فساد کلی منجر ساختن میخواستند از تفضلات ایزد کائنات جل و علی و مراحم عال العال اعلیحضرت همایون که در دربار معالی بار گذشته که درج شماره ۱۶ است در باب گم کردن اختلافاتی جزوی و از دل و جان کمر اتفاق بستن دو سه نکته بیان فرموده بودند. این اقطاب مستطاب همکی یکجانشته و سخنان صاحب غرضان را که باعث فتنه میشوند اهمیت نداده از دل و جان و صدق و ایمان یکدیگر را در بغل محبت فشردند و محویت نام معانقه های مسلمانانه صفیانه کرده خانه در چشم دشمنان کردند و از تحریرات سالفه و تذکر های سابقه هم ثابت نمودند که از ابتدا تا حال و از حال تا مآل یکدیگر خود را محبت کرده اند و احترام نموده اند و علمای بزرگ بزرگ را در آن ودادنامه ها شاهد ساخته اند که بعضی بجوار رحمت ایزدی پیوسته و برخی هنوز صحت و سلامت نشسته اند، که مواهب شان در آن تذکر ها ثبت است بعد ازین مجلس ها تاکید تام نموده اند که هر کسی از مریدان و عقیدتمندان و متعلقین بکل این ذوات کرام در حق يك ديگر سخنی نامناسب و ناملایم بگویند بعد از زجرها از طرف شیخ و مقتدای خود مطرود و مردود است و شیخ اواز و بیزار ( نعوذ بالله من ذلك ).
اینست که اتفاق این اقطاب دفعةً از پشت افق مشرق آفتاب ترقی و تعالی را برآورده عالمی را مستغرق انوار راحت نثار خویش گردانید و خشکان ظلمت غفلت را بر انگشت شعاع خواب را بیدار کرد ، ، ،


صحیفهٔ ۸
سال پنجم
شمارهٔ ۱۵

الله تعالی از سر ما سایهٔ مرحمت وایهٔ پادشاه ترقیخواه متبوع مکرم ما را که وجود مسعود ذیجودشان راحت مجسم و رفاهیت مصور است کم و کوتاه نگرداناد که ما را زیر لوای ترقی التوای مرحمت خویش بنمادی و معنوی مانند اتفاق و اتحاد سرافراز گردانید

تو خیر اندیش خلقی پس دعای تو چنین باید
الهی هر چه بهر خلق اندیشی همان بینی

(ع - ١)

حوادث خارجیه
خبرهای ممالک عثمانی
نقل از جراید ایران
از جراید فرانسه
تدارکات شامات برای مصر

اخبار وارده از « اسکندریه » حوادث ذیل را تقویت می نماید يك نوع جدیت و فعالیت فوق العاده در مراکز نظامی عثمانی در قطعهٔ شامات هویدا است . در تمام راه آهن های قدیم و جدید آن مملکت هیجان تدارکات قشون کشی به مصر ملاحظه می گردد .

صاحبمنصبان و مهندسین آلمانی که در شهر دمشق بودند بطرف جنوب و در حدات « مصر » حرکت می نمایند . در « بیروت » جدا شعبات مریض خانهای ثابت و سیار برای همراهی با اردوی اعزامیه تأسیس می گردد يك مقدار مهمات کامل العیار و لوازم جراحی و مریض خانه نظامی مرکب از ادوات لازمه باراه آهن به « بیت المقدس » فرستادند که از آنجا به « العریش » همانجائیکه در قشون کشی ارسال هیئت صلیب احمر امریکانی برای مداوای مجروحین مریض خانه دار کرد بفرستند .

جمال پاشا فرمانده کل اردوی مهاجم خودش به نفسه تمام تدارکات مزبوره را اداره می نماید و مشار الیه پیوسته در اردوگاه عمومی « بئر الصباح » اقامت دارد از آنجا از میان صحرای کویر دسته جات کاشفه و دتاشمان های نظامی اعزام می دارد که چند عده از آنها تا ساحل « کانال سوئز » پیش رفته اند چند تن از آنها نیز اسیر مقدمه الجیش قشون انگلیس شده اند .

پاره از نظامیان اطمینان داده و خودشان برای العین دیده اند که خود جمال پاشا با یکدسته از قشون مقدمه به ریاست آنان نزديك « کانال » آمده بوده است .

بنای اساسی شایعه طغیان جمال پاشا و بدون آنکه این مطلب صحت داشته باشد وزیر سابق بحریه با تمام جدیت و قابلیتی که در وی موجود است استیلای به ملك « مصر » را عهده دار شده است و بر حسب مقدماتی که در « برلن » پیش بینی می نمایند تسخیر « مصر » موجب آن خواهد بود که تمامت قطعه اروپا بر علیه موتلفین سر به شورش در آورند .

مساعی عثمانی و آلمان برای آمدن به آسیا

قسطنطنیه – عملیات و اقدامات نظامی برای تشکیل اردوهای تازه در هر گوشه از مملکت عثمانی هویداست و بموجب اطلاعات که بطور غیر مستقیم از مراکز مربوطه میرسد فعلا مساعی آلمان و عثمانی باین نقطه متمرکز یافته است که يك اردوی بزرگی مرکب از عثمانی و آلمانی برای حرکت و اعزام به سمت « هندوستان » تشکیل نمایند و تعداد این قشون بزرك ٤٠٠ هزار عثمانی و ١٠٠ هزار نفر از قشون المان و در تحت فرماندهی « مارشال ون در گولتر پاشا خواهد بود .

و هم چنین گفته میشود که عدهٔ کثیری از صاحبمنصبان آلمان نیز وارد قسطنطنیه شده که تشکیلات این قشون و و سایل اعزام آنرا مرتب سازند و این اردو کشی برای فصل بهار بعمل خواهد آمد

مدتی است که تمام قطارهای راه آهن « اناطولی » فقط مخصوص حمل و نقل قشون و مهمات جنگی گردیده است بعلاوه مقادیر کافی ذغال سنك به « قسطنطنیه » وارد گشته اند . ليكن انتقال ذغال سنك مزبور با سفاین غلبه به سواحل آسیائی مشکل شده است و بواسطهٔ اسطول تحت البحریهای انگلیس در بحر مرمره حمل و نقل آن دو چار اشکال می گردد .

باز هم از قرار معروف اردو گاه عمومی آلمان و عثمانی در شبه جزیرهٔ سینا خیال حملات جدی را به کانال سوئز موقوف داشته و مساعی خود را در این خط مصروف می سازد که وسایل جنبش قشون بزرگ و عبور جدی را برای رفتن بطرف اراضی آسیا فراهم سازد .

راه های خط آهن جدید عثمانی
از خط آهن حجاز تا سر حد « مصر »

مامورین لشکری و کشوری عثمانی با مراسم معموله در تاریخ ٦ اوت شعبه خط آهی که از « بیت المقدس » به « بئر الصباح » اردوگاه عمومی عثمانی در « مصر » متصل و اتصال یافته است مفتوح و برقرار ماند .

بوسیله این شعبه مهم از خط آهن است که اردوگاه بزرگی که عثمانی مامور استیلای « مصر » فعلا به راه آهن بزرك حجاز وصال یافته و توسط آن زیاد قسطنطنیه از طرف راه آهن بغداد و ارتباط با این شعبه جدید خط آهن که اينك مهندسين آلمان و عثمانی آنرا فراغت حاصل کرده اند از کنار راه شوسه که بطرف « الخلیل » و « هیبرو » یا « الخلیل » میرود ممتد گشته است و در دره که به « وادی موسوم است پیش رفته و با نقطه بئر الصباح وصل می شود و طول این راه آهن ۸۰ کیلومتر است .

مسافت این دو نقطه به طیران پرنده یعنی بخط مستقیم ٦٥ کیلومتر است که از حیث پائین رفتن و بالا آمدن اراضی است و اختلاف سطح زمین در عبور ٥٥ متر میباشد چرا که ارتفاع ارض بیت المقدس از سطح دریا ۷۹۰ متر و نقطه منتهی الیه خط آهن ٢٤٠ متر ارتفاع دارد .

برای پیش رفتن و امتداد راه آهن بسوی کانال « سوئز » مهندسین و مدیر کل مهندسین آلمان و عثمانی عملیات لازمه راه سازی و رایل گذاری را شروع کرده است و رشته این خط به « حفبر العوجا » و سرحدات سابق عثمانی و مصر ممتد شده و از « رقاء العقبه » رایل های راه آهن می نمایند .

يك شعبه ديگر از راه آهن بطول ۸۰ کیلومتر برای تکمیل این ارتباط این خط در نظر گرفته اند و این خط جدید از طریق جدیدی که از ( فلسطین ) به طرف ( مصر ) از داخله شبه جزیره ( سینا ) کشیده اند عبور می نماید . و از این نقطه منتهی الیه این خط تا ساحل ( کانال سوئز ) قریب ۳۰۰ کیلومتر به خط مستقیم فاصله واقع است .