صفحه ١٦ سال دوم شماره ٧

تبعث في التحقيق والاسلام دين أبيك البرابر الهام
فالله أنهاك عن الاستام أن لا تواليها مع الاقوام
یعنی مبارک کرده است خدا را ای پسر که تو فرزند آن شخصی هستی که او را حضرت ملك منعام از مرگ شدید نجات داد بقرعة فدا کردن صدشتر (۰) معنی این سه بيت أول صنعت (تلميح) است که اشارت بحکایت میکند . و آن حکایت چنین است که جناب عبدالمطلب که جد حضرت نبوی صل الله عليه وسلم بود چاه زمزم را که از بسیار وقتها غایب شده بود بنا بريك خوابی که دیدند جای آرا پیدا کرده کار بیرون بر آوردن آرا خودش مستقل در عهده نمود باقی دارد

علم ثروت ملل
( ما بعد از شماره (۹) سال دوم )
تقویت یافت . علی الخصوص تنظیماتی که بنام ( زوراند و متریز ) در فرانس برای اصناف صنعتکاران تشکیل یافته بود تا به سنه ۱۷۷۶ میلادی دوام ورزیده تا آنکه ( تورگو ) نام وزیر فرانس که از ارباب علم ثروت بود با امر نامه مشهوریکه در تاریخ مذکور اصدار نمود آن تنظيمات الحصارا نه فسخ و باطل گردید . قبل از فسخ شدن آن تنظیمات که آن هم از اثر ( قولبر ) نام وزیر بسیار بزرگ فرانس بود که به نیت خالصانه اصلاح و احیای صنایع ساخته بود صنایع خیلی محصور مانده بود . ( قولبر ) چنان گمان کرده بود که اصلاحات و ترقیات مطلوبه صنایع به اصول و قواعد یکه از طرف حکومت تعين و مقرر شود حاصل میگردد . حالا نکه این چنین یک فکر سراسر خطا و غلط بود . و از نتیجه طبیعیه این خطا بود که بنی نظامات دقیقه و شدیده درباره ارباب صنعت وضع شده بود . در همه شهرهای فرانس اجرا کردن صنعت بيك چند نفر استا کار منحصر مانده بود ، و بجز اولادهای که از خود استاکارها میبودند دیگری آن صنعت را اجرا کرده نمیتوانستند . صنایع در زیر انواع قیودها گرفته شده بود هیچکس صنعت خود را قرار دلخواه خود بکار برده نمیتوانست هر چیزیکه ساخته میشد . اصول ساختن ، و مواد کار آمد آنچیز ، حتی شکل و صورت آن نیز از طرف حکومت معین و مقرر میشد . خوبی کار و اصلاح و درستی آن را کسی نمیپرسد . بلکه اصل مطلوب این بود که بر احکام قانون کار کرده شود . حق و صلاحیت کار کردن صنعتکاران بسمت خود شان از طرف حکومت توجیه و مقرر میشد . معمولات صنایع برای طبایع و مزاج مستهلكهان فى ، بلکه بر موافق قانون حکومت تابع بود . بهزار ها مفتشها ، نگرانها به تنفيذ احكام قوانين صنایع مامور بودند . در کارخانه های که به نظام و قانون حکومتی باقی دارد

اعلان

سياحت بر دورا دور كرۂ زمين

چقدر فایده ها و شیرینیها دارد ! على الخصوص
که آن سیاحت با آن بزرگی و وسعت

X-- بهشتاد روز --X

اجرا شود ! آرزو کننده گان این سیاحت خارق العاده هرگاه برای خریداری کتاب ( سیاحت پر دورا دور کره زمین ) بهشتاد روز

بقدر دوریه کابلی يك مباغ کمکی را صرف نمایند این سیاحت را گویا با ( فلياس فوق ) سیاح و رفقایش یکجا اجرا کرده خواهند بود محل خریداری این کتاب دکان ( ملا غلام محمد ) تاجر کتب متصل مدرسه شاهی میباشد .

مؤلف این کتاب ( ژول ورن ) فرانسوی است که در نوشتن ناولهای فنی مشهور آفاقی از فرانسوی به ترکی و از ترکی بفارسی ترجمه شده است . کتاب مذکور تنها ناول نی بلکه در ناول فن جغرافیا و جغرافیای ریاضی را نیز بطرز افسانه نشان میدهد . در مطبعه عنایت ) که از مؤسسات شهزاده جوابخت معظم دولت علیه افغانستان جناب عالی (معین السلطنه سردار عنایت الله خان) است زیور طبع آراسته شده است . این کتاب نایاب را زود بدست آرید و فرصت را فوت مکنید که نسخهای آن زود تمام خواهد شد و افسوس فایده نخواهد بخشید .

همه مقاله ها ئیکه دستخط ندارد از طرف مدیر و سر محرر تحریر یافته

محمود طرزی

در چهاپ خانه حروفی دار السلطنه کابل طبع گردید


صحیفه (۱)
سال دوم
شماره (۸)

سراج الاخبار
ارنيك آقاسی ملکی حضور اما حضرت مایونی
على احمد
قیمت سالیانه
در دار السلطنه کابل ۸ روپیه کابلی
در اطراف داخله مملکت
با اخراجات ذاك ١٤ روبيه كابلي
در خارج مملکت
با اخراجات ذاك ۱۰ روپیه انگلیزی
پهر پانزده روز یکبار نشر میشود
تاریخ عربی یکم صفر ۱۳۳۱

سراج الاخبار افغانستان
۱۳۲۹

سراج الاخبار افغانیه
محمود طرزی
اداره انجمن و مطبعه
در ماشینخانه دار السلطنة (كابل)
همه امورات تحریریه به اداره خانه
بنام مدیر فرستاده میشود
قیمت یک نسخه آن در کابل یکمبانی است
تاریخ شمسی ۱۹ جدی ۱۲۹۱
تاریخ انگریزی ۹ جنوری

در ین اخبار از حوادث داخليه وخارجيه وبسى مقالات مفیده درج میشود

❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄
فهرست مندرجات
اعتذار
اخلاقیات — ادبیات
عينا ورة، تركيب مخمس
سمنان هر رقم
ناموران زنان جهان
علم ثروت ملل
قاچه های پاریس
❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄❄

( اعتذار )
بسبب بعضی تعمیرات و اصلاحاتی که در زینگو گراف خانه لازم آمده این شماره ما بی عکس بطبع رسید . از مشترکین کرام خود یکمال افسوس معذرت میخواهیم، و هم امید میکنیم که اگر یک دو شماره ما در خصوص تصاویر بنا بر معذرتی که پیش آمده نقصان پذیره خورده نگیرند انشاء الله در شماره های آینده جبیره مافات کرده بدرج کردن بی مناظر لطیفه و تماثیل بدیعه جاهای با نزهت و صفای دار السلطنه که سر مقاله این شماره ۸ ما از ان بحث میراند به انبساط خاطر مشترکین کرام خود عرض خدمت خواهیم ورزید

تجملات کابل
جغرافيون ، تفريق مدينت، بدويت، وحشت انسانها را چنین کرده اند : مردمان وحشی همان افراد نوع بشر است که از صنایع و حرفت محروم اند . و لخت و برهنه در مغاره های کوهها وبا كاواکی درختها و یا در چقریهای شاخها و برگها زندگانی میورزند مردمان بدوی همان جمعیتهای نوع بشر است که در سیه خیمه ها وبا چپرها ، و پاخانه های دیواری خشتی خر پوشی زندگانی میکنند و صنعت و حرفت شان خیلی محدود و ساده است . مردمان مدنی همان جمعیتهای منتظمه بشر است که در علم و اذعان ، وصنايع و عرفان کوشش دارند و در خانه های از چوب و سنگ و آینه و آهن اقامت گزین تحمل میباشند . پس معلوم است که خانه های اقامتگاه منتظم یکی از علامات فارقه مدنیت شمرده میشود . اگر کسی تجملات شعشعه باز شهر های بزرك اوروپا را مشاهده کند و تفریق مدنیت را از بدویت به بناها وعمارتها بداند هیچ شبهه نیست که برین تفریق تصدیق خواهد کرد . و چون به احوال تاریخ بشریت نظر کرده شود نیز این معنی حقیقت میرسد که علامة مهمة مدنیت انسانها تزئینات و تجملات بناها و عمارتهای شان بوده است . چنانچه آثار باقیمانده بناهای بابلیها فنيقيها مصريها ، يونانيها ، رومانيها عربها مقياس یگانه درجه های مدنیت شان شمرده میشود . پایتخت سلطنت سنيه افغانستان صانه الله في الحفظ والأمان يعنى شهر شهیر صداقتخیز ، کابل ، قبل از زمان سعد اقتران خاقان جنت مکین اعلاحضرت ( ضیاء الملة والدین ) چنانچه از همه زینها و انتظامها محروم بود از عمارتها و بناهای باشکوه نیز بی بهره مانده بود . بعضی عمارات و بناهایی که در عصر شاهان سدوزائی و باز از طرف امرای محمدزایی ساخته شده بود هيچ يك رونق و شکوهی که زینت و هيبت شهر را بدان بیفزاید مالک نبودند که در زمان سعد اقتران مذکور از آنها هم هیچ اثری باقی نمانده بود . و پيشه اختلالات داخلی و استیلای دولت اجنبی همه را از بیخ و بن برافکنده بود .

ذات اعلى حضرت خاقان مغفور چنانچه در همه امور کشوری


۲ سال دوم شماره ۸

تجددات عظيمه بکار بردند بعضی عمارات برگزیده بسیار عالی و محتشمی نیز بنیاد نهادند که مدار زینت و مفخرت شهر صفا تعمیر کابل شده است. ارگ مبارکه که یکی از معظمات امور تعمیر به دار السلطنه میباشد ( ارگ ) در اصطلاح فارسی عبارت از دایره و احاطه ایست که مقر اقامتگاه بادشاه و عملهٔ سلطنت با جملهٔ لوازمات پادشاهی شان باشد. از وقتیکه کابل مرکز حکومت افغانستان گردیده ( بالاحصار ) نام موقع مهم و مرتفعی که در سمت شرق جنوبی شهر واقعست مقر اقامتگاه بادشاهی و بلکه اکثر دوایر حکومت بوده ( ارگ ) شمرده میشد. حالانکه در انجا نیز مجز يك دوسه بنای معروفی که از پادشاهان قدیم مانده بود ديگريك ابنيۀ شايسته را مالك نبود، حتى بالاحصار يك صفت ممتازه ارگ را هم نداشت بلكه يك محله از محلات يك قدری ممتازه شهر شمرده میشد که آنهم در وقت استیلای انگلیز سراسر ویران و با خاک یکسان شده است.

ذات اعلحضرت خاقان جنت مكان طاب مثواه في الرضوان چون افغانستان را از چنگ غصب و تجاوز دولت انگلیز رهایی داده تاج استقلال و حاكميت موروثهٔ مشروعهٔ دولت خود مختار مستقله خداداد افغانستان را بحق بر سر نهاد اول لزوم یک مقر گاه سلطنتی را حس فرموده در جهت شمال شهر در يك زمین صاف و همواری که باغهای ده افغانان را تشکیل داده بود همین ارگ مبارکه موجوده را تأسیس و بنیاد فرمودند.

ارگ مبارک : اولا عبارت از یک قلعه بسیار مصنع و خوش ترکیب طرز جدیدیست که خواه از جهت مستحکمی و خواه از جهت زینت و مکملی يك بنای ما به الافتخاری شمرده میشود. حرمسراها سراچه ها خزینه صندوقخانه میگرین و غیره را در بردارد بنای معظم ( سلام خانه ) عام و عمارت بسیار ظریف ( سلام خانه خاص) و باغ ارم مبارکه از مشتملات خارجی قلعه ارك مبارکه است.

اما چون از قواعد يك آهنگ ترقى وتكمل همین است که یکی آمده بك اساسی می نهد دیگری آمده بران اساس بنای میگذارد و رفته رفته ترقى وتكمل بظهور می آید. در همه عالم ماديات چون نظر کنیم جریان یک آهنگ این قاعده را دایما مسلسل می بینیم. بنابرین ذات اعلی حضرت خاقان مغفرت قرین اساس دولت را نهادند بعد از انکه دور سلطنت پر شوکت و سعادت تمدن آثار شهریار مکارم کردار اعلحضرت ( سراج الملة والدين امير حبيب الله خان ( ادام الله دولته إلى مديد الزمان در رسید بران اساسها بسی بناها و بران بناهایی تجملها و ظرافتها علاوه گردید که اگر کسی حال سابق آنها را با هیئت حالاتی آنها مقایسه نمايد يك فرق آشکار و پدیداری در آنها مشاهده میکند.

مثلا در جهت شمالی ارك يك قصر بسیار باشکوهی بنام ( برج شمالی) تعمیر یافته که در تحسينات تعمیرات و زینت و ظرافت پر تجملات از هر جهت لایق مسکن پادشاهی و سزاوار اقامتگاه ملوکی میباشد.

دالانها : اوثاقها اكثره ها دهلیزها راهروهای این قصر باشکوه بهمه تزئينات ومفروشات پر تجمل مدنية حاضره تزئين وتفريش شده و از هر گونه آثار نفیسه که در خورد دالانهای بسیار محتشم ممالک متمدنه باشد در ان جمع آمده است. پرده جهت شمالی آن که بشكل نصف دایره میباشد نظاره بسیار بدیعی را مالک است که در مواجهه آن قصر عالی نمای شوکت احتوای ( دلکشا ) و منار ساعت اطافت اداین یافته است.

گلخانه شاهانه و قصر شتوی دلفریبانه آن نیز از بناهای پر شوکت و تجملیت که از آثار اعمار یه عصر سعاد تحصر سراجیه میباشد. اصل گلخانه از سقف و جدار با آینه های بلورین مصفا و روشنی فرا گرفته شده است که عواید قایمه آن جمله از تلهای آهنین پر تجینیت که سقف بر انها بر پاست. کنداله های گلهای رنگارنگ، نغمه های مرغان خوش آهنگ، لوحه های تصاویر شوخ و شنگ ان حواس انسانرا بحسیات عالم مدینت تازه و بالیده میسازد، علی الخصوص حوض بازمين هموار يكباره سنك سياقى سبز رنگ خلقتاً منقش آن. وفواره نازکاف بیصوت و صدای شبنم شاداب افشان آن لطافتهای یکعالم بهار نشاطه آثاری را جلوه گر میسازد.

جهت شمالی گلخانه شاهانه با عمارات قصر شتوی آن فرا گرفته شده است که به این قصر عالی هم از طرف خارج گلخانه و هم از نفس خود گلخانه داخل میشوند. جبهه آن بسمت گلخانه است که از دو صفه بسیار خوش نمای آن به دالان بزرگ آن در آمده میشود. این دالان از دالانهای بسیار ظریف بازیب وزینتی است که همه لوازمات تجمل را حائز است و الحاصل اگر کسی در عین زمستان زمہریر آسا دیدن یک بهار جان افزای فردوسی هوا را آرزو کند گلخانه شاهانه را تماشا کند !

باغ ارك مبارك كه اطراف قلعه را احاطه کرده است از چنان باغهای بزرگ پر درختی خوش هوا و با فضا نیست که از باغهای بسیار عظیمی شمرده میشود. این باغ نیز در عصر سعاد تحصر سراجیه چنان تبدلات و تحولات بدیعه برخورده که از حال اصلی خود سراسر بدیگر هیئت تبدیل قیافت نموده است. در اوایل بهئيت يک جنگل مهیب پر درختی مینمود که در وقت حاضر غیر از انکه بعضی قصرهای عالی در ان بنا یافته در طرحها، و چمنها، وجاده ها، وگل كاريها نيز يك لباس بسیار دلا را و دلربائی در بر کرده است. علی الخصوص در شبهای بعضی جشنهای مسرت افزا منظره چراغان قصر بیقصور ( استور ) مبارک و چمنهای اطراف آن و ( صفه هشت رخ ) كه يك صفه بسیار واسع مثمن متساوی الاضلاعی میباشد، و با چنارهای بسیار بزرگ محتشم محاطه شده است آنچنان بك حشمت و تجملي بهم میرساند که انسان خود را در يك عالم صفا و سرور زینت موفوری می پندارد.

اینها همه از آثار تمدن و ترقی شمرده میشود. بلی از قواعد


شماره ۸
سال دوم
صحیفه ۳

لايدى مدنيت يكى تجملات آن است. در بقباب مثالهای واضح و آشکار آن شهرهای بزرگ دنیاست که هر انقدر در راه تمدن پیشتر رفته همانقدر تجملات تزینیه آن افزونی گرفته است. عصر سعادتخصر اعلحضرت خاقان مغفور ابتدای تأسیس دولت، و مظهر تجلی جلال بود که در هر هر طرف يك هيئت بك عظمت، يك شوكت در تجلی بود. عصر ترقیصر ذات اعلحضرت بادشاه معظم مقدس محبوب القلوب حالاتی ما اطال الله عمره وابقاه، يك عصر تمدن و تعالی ایست که همان شوکت و عظمت و هیبت را بيك تجلى جمال ترقى آمالی مظهر گردیده است ! چون درین شماره خود به اثر نمودن بعضی آثار عماريه بر تجمل و شکوه عصر شاهانه کامیاب آمده ایم سرمقاله خود را به تفصیل و تعریف همانقدر حدود در قید تحریر آوردیم ! حالانکه آثار اعماریه عصر شاهانه شان تنها منحصر و همین نی بلکه خيلى دائره وسیعی دارد که سراج الاخبار افغانیه انشاء الله تعالى پی هم از ان آثار با درج نمودن تصاویرشان بحث و بیان میراند: حالا بردو های خالی از ریای عمر و اقبال و شوکت و اجلال اعلحضرت پادشاه ترقى آمال بينهمال خود ختم کلام مینمایم.

حوادث داخله

تشریف فرمائی موكب سعادت موهب ذات - ( اعلیحضرت پادشاهی بسوی جلال آباد )
ذات شوكت سمات اعلیحضرت بادشاه معظم مقدس محبوب القلوب مالامال نسبت به سالهای دیگر سفر خیریت اثر شاهانه شانرا یکقدری از وقت و میعاد همه ساله آن به تعویق انداختند. و در ظرف اینمدت در امورات ملکی و عسکری بی اجراآت نافعۀ مهمه بکار بردند. و بعد از اتمام کارهای سلطنتی یوم شنبه ۱۱ ماه محرم الحرام سنه ۱۳۳۱ اهل دربار معالی باز همایونی را برای وداع بحضور شوکتمو فور شاهانه در قصر استور مبارك بار حضور داده، و بوداع شاهانه نایل و سرافراز فرموده یوم یکشنبه ۱۲ ماه على الصباح به ساعت شش و نیم صبح بكمال شوك واجلال، و تمام عن واقبال رهسپار سمت جلال آباد گردیدند. از درگاه خالق یکانه سموات و زمين جل ثنائه نیاز میکنیم که صحت و سلامت همعنان، وشوك وجلالت همركاب همایونی شاهانه شان بوده در هر جا و هر مقامی که باشند بکمال صحت و شادمانی و تمام مسرت و کامرانی جهان بکام شان و باده مرام بنجام شان باد آمین.

مقام وكالت
در دار السلطنه کابل جناب شهزاده والاجاه نائب الحكومه

تعیین مناسب نظامی
قطغن و بدخشان ( سردار حيات الله خان ) وكالة به اداره امور مأمور فرموده شده اند.

منصبدارانی که از تحصیل یافته گان مکتب حربیه سراجیه در عندها مقرر شده اند.

( اول در غندار دلی )
غلام محمد خان پسر جناب سپه سالار امیر محمد خان بمنصب کرنیل، شاه علیرضا خان پسر نائب سالار سيدشاه خان، ومحمد صدیق خان پسر خواجه جان صاحبزادة، وحبيب الله خان پسر عبد الحكيم خان بمنصب نائب كرنيل، عبد القيوم خان پسر عبد الغيات خان، ونيك محمد خان پسر سکندر خان بمنصب کمیدان، محمد قاسم خان پسر محمد یوسف خان جوالشير، وعبدالرازق خان پسر ملا اويس الدين خان، ومحمد عمر خان پسر غلام بی خان بمنصب اجیدن به اراده سنيۀ اعليحضرت بادشاهی تعیین و مقرر گردیده اند.

دوم در غندار دل
محمد اسمعیل خان پسر جناب سردار محمد یوسف خان بمنصب کرنیل، داد محمد خان پسر سپه سالار غلام حیدرخان ارگزرانی محمد اکابل خان پسر محمد افضل خان در وازی بمنصب کمیدان عبد الغفور خان پسر عبدالغیاث خان و احمد شاه خان اول واحمد شاه خان دوم بمنصب سر سلمشر، میر شهاب الدین خان پسر میراحمد شاه خان بمنصب اجیدن به اراده سنيۀ اعلحضرت پادشاهی تعين و مقرر فرموده شده اند.

سوم درغند کو توالی
امیر محمد عثمان خان پسر مير ابو طالب خان، وسید علی خان پسر سید امیر خان، بمنصب کمیدان، عبد الرحیم خان پسر عباس خان محمد زائی، محمد آصف خان پسر محمد يوسف خان جوان شیر، محمد توکل خان پسر سلطان محمد خان در وازی بمنصب سر سلمشر به اراده سنيۀ اعليحضرت بادشاهی تعین و مقرر فرموده شدند.

چارم درغند دار السلطنه
فضل احمد خان پسر لعل محمد خان بمنصب کمیدان، محمد اکبر خان پسر عبد الغني خان محمدزائی عبدالروف خان پسر حبيب بيك محمدزائی عبد الكريم خان نواسه مستوفى حبيب الله خان بمنصب سر سلمشر به اراده سنيۀ اعليحضرت پادشاهی تعین و مقرر فرموده شده اند.


شماره ۸
سال دوم
صحيفه ٤

پنجم متفرقه
اعلیحضرت پادشاهی سلمشر بود با ارادهٔ سنیهٔ اعلیحضرت پادشاهی در غند دارالسلطنه کرنیل مقرر گردید .

نشان صداقت
عزت مند علی افندی که در مکتب حربیهٔ سراجیه معلم است بنا بر حسن خدماتش مظهر عواطفات جهاندریات شاهانه گردیده بیک قطعه ( نشان صداقت ) نایل و سرافراز شدند .

( عفو و مرحمت اعلیحضرت شاهانه )
از انجا که مراحم وعواطف مالانهایهٔ ذات اعلیحضرت بادشاه مقدس مکارم اکتناه ما بر همه خدام دولت قوی شوکت شاهانه شان دایماً مبذول و رایگانست کرنیل محمود سامی بیک که بنابر بعضی حرکات ناشایسته مستوجب مجازات گردیده بود مظهر عفو حیات بخشای ذات اعلیحضرت شاهانه گردیده سر از نواحیا فرموده شد ، و غیر از انکه بر گناهان سابقش رقم عفو کشیدند وظیفه و منصبش را نیز عطا فرموده بشرطیکه بعد ازین از اطاعت مافوق و نظامات مرعیهٔ دولت سر مو انحراف نورزد باز بهمان منصب کرنیلی و وظیفه ئیکه در مکتب حربیهٔ سراجیه داشت نایل و سرافراز گردید .

جواد خارجيه

اجتماعيات
درین هیچ شبهه نیست که بنی بشر از آغاز فطرت بر قتل و قتال همدیگر شیخ مخالفت کشیده اند، زیرا در خمیر مایهٔ سرشت آدمی دو خاصهٔ ضد همدیگر که عبارت از (خیر) و (شر) باشد بصورت خاصهٔ جذب و دفع از اول خلقت آمیخته شده آمده است. خاصهٔ (خیر) از خواص روحانیت اوست . خاصهٔ (شر) از اساس حیوانیت اوست . این دو خاصه مدار قوام قوا و حیات اوست . اگر نخورد ، ننوشد ، نخوابد ، نکوشد نه پوید ، نیامیزد حیات نوعیش پایدار نماند ، و اگر لجام فضایل جنبهٔ روحانی ، نباشد آن خوردن ، و نوشیدنش بدرجه میرسد که نهنگها و گاوها ، و اژدرها ، و اسبها در پیش آن به پشیزی هم نمی ارزند !
دهندگی آهنین این لجام ( وجدان ) است در وقت حاضر از روش حال چنین معلوم میشود که اوروپا این لجام را بکمال جسارت از سر بر آورده ، و در خونریزیٔ بنی نوع خود چنان تیز و تند شده که هیچ چیزی مانع دویدن ، و فرو بردن شان نمیکردد !
غلط کردیم ! ( در خونریزیٔ بنی نوع ) گفتیم !... حالا انکه اوروپارا کسانیکه دیده باشند به این گفتهٔ ما بر ما خواهند خندید !

پنجم متفرقه
عبدالغفور خان پسر سمندر خان دراز دلیان جناب نائب السلطنه صاحب افخم کمیدان ، وحبیب الله خان پسر میرزا عبدالله خان در تولی های ماشین خانه کمیدان، فقیر محمد خان پسر امیر محمد خان محمد زائی در تولی های چیه خانه کمیدان ، محمد نعیم خان پسر عبدالسلام خان در لمغان کمیدان مقرر فرموده شده اند .

ترفيع وترقى مناصب
منصبدارا نیکه در افواج نظامی بودند و به ارادهٔ سنیهٔ اعلیحضرت بادشاهی ترقی نموده اند :
جناب عبدالوكيل خان كرنيل در غند اردل برگه مقرر شد . غلام نبی خان کرنیل در غند اردلی برگه مقرر شد . سید یاقوت شاه خان کرنیل به منصب قلعه بیگی و برکدی مقرر شد . محمد انور خان سر سلمشر در شی مت اردلی کرنیل مقرر شد . عبدالقادر خان کمیدان در منزنی مت کرنیل مقرر شد . عاشور محمد خان کمیدان در جلال آباد کرنیل مقرر شد . محمد عثمان خان سر سلمشر در جلال آباد کرنیل مقرر شد . محمد رحیم خان کمیدان در جبل السراج کرنیل مقرر شد . عبدالرحمن کمیدان در غند اردل کرنیل مقرر شد . فقیر محمد خان سر سلمشر در جبل السراج کمیدان مقرر شد ، محمد اکبر خان کمیدان به منزنی مت اردلی سر سلمشر مقرر شد . محمد اعظم خان کمیدان به شی مت اردلی سر سلمشر مقرر شد . ولی داد خان کمیدان به توپخانه های شی مت کمیدان مقرر شد . محمد شریف خان مهردار در کین مت اردلی سر سلمشر مقرر شد . داد محمد خان جمعدار کمیدان مقرر شد . فیض محمد خان صوبدار کمیدان مقرر شد . عبدالعزیز خان صوبدار کمیدان مقرر شد .

منصب جرنیلی
جناب صالح محمد خان که بمنصب بر کدی سرافراز بودند با ارادهٔ شرف معتادهٔ اعلیحضرت بادشاهی در غند اردل جرنیل مقرر فرموده شدند .

برگد اعزازی
برگد غلام نبی خان پسر سپه سالار غلام حیدر خان مرحوم که قبل ازین منصب برکدی اعزازی داشت با ارادهٔ سنیهٔ اعلیحضرت پادشاهی بمنصب برکدی غند دارالسلطنه مقرر و سر افراز گردیدند .

تبديل صنف
محمد اکبر خان که سابق در صنف عسکر - راوسهای ذات


شماره ۸
سال دوم

يك قطعه تصور کنید ؟ تي تي : يك خانه فرض کنید که مساحۀ سطحية آن ٩٧٧٢٤٥٩٠ ، کیلومتر مربع باشد . و برین قدر زمین ۳۹۹۹۹۹٥٠٠٠، مردم سکونت داشته باشد . و این همه زمین و مردم با همدیگر چنان مخلوط و آمیخته باشد که از بود و باش يك عايله بسیار بزرگی ، در يك حولی بسیار جسیمی هیچ فرق نداشته باشد ، يك قصر بسیار بلند خوشنما و مزین آن بریتانیا باشد که اقامتگاه مدیر امور جمهور عایله و خانه باشد ، جرمی ، اوستریا ، ایتالیا ، فرانس، روس يك يك دايره بسيار فاخر ومنتظمی باشد که مهمترین و معظم ترین اعضای بایله در ان سکونت داشته باشند . غیر ازین ها بسی دایره های کوچکتر مانند اسين پورتکال ، دانيمرك، هولاند، بلژيك، اسویدن ناروی، رومانیا، و بسی پیاده خانه ها مانند یونان بلغار صرب، مونتیکر و در طرف دروازه آن خانه موجود باشد . ورئيس های عایله جمله با همدیگر خویش و اقربا ، و مانند شیر و شکر بهم آمیخته و دایما یکی به دایره دیگری در رفت و آمد باشد ، و وکیلها و ناظرها و مدیرهای دایره های شان در باب اداره و تصرف و انتظام دایره ها همیشه محفلها ومجلسها تشکیل کند . پس چسان میشود که بر این چنين يك نظام و انتظام تهمت ( خونریزی بی نوع بشر را به بندیم ......

بلی این تهمت است . افتراست ! اوروبا تنها اوروبا را ( بشر ) و اوروبا تياترا ( بي نوع بشر ) میگویند و پس : دیگر نوع بشر را بمنظر دواب، وموانی دانسته برای شکم پروری عایله های دایره های خودشان ذبیمه مطبخها میشمارند و برای خدمت های مختلفه دایره های خودشان اسیران مزدور کاری میدانند .... آیا کشتن و پختن ، و خوردن جانداران غير نوع خود را ( في نوع بشر ) جان (خونریزی ) خواهند شمرد .....

در يك گوشه این سرای جبرونی نمای نوع فی بشر (۱) آشیان يك غير نوع شان موجود بود ! بنی نوع بشر آنرا اجنبی دانسته و محل زینت و راحت برشته برای خود پنداشته بهانه وسعت دادن و فراخ کردن پیاده خانه های خود آن آشیا نرا برداشتن میخواهند ......

چیزیکه خود این محرر عاجز در مدت یک چند سالی که درین آشیان محقر غير نوع بشر (۱) بچشم سردیده ام از روی حقیقت در نظر قارئین کرام عرض میکنم : از جنس بی نوع بشر - یعنی ملت نصارا - خواه در استاپتول و خواه در شام و بیروت و اناطول و روم ایلی بسیار بفوسی راحت گزین امن و امان بودند که راحت و رفاه ، و ثروت و جاه آنها را هیچگاه صاحبان آشیان نداشتند ، حتی که آنها مالک بودند هيچوقت ديگران مالك نبودند ، حقوق دينيه مذهبیه، مدنيه شان چنان محفوظ بود که هیچگاه بنی نوع بشر (۱) آنرا محافظه کرده نتوانند . چنان امتیاز ها ، و استثناهایی داشتند که دیگران، بران غبطه میبردند. پولیسها حارسها ، محافظها برای تکیهانی عرض ، و جان و مال آنها از دیگران

بیشتر کوشش میورزیدند، محله ها ، کوچه های آنها را صفایی والا بيك اعتنای بیشتری تنویر و تنظف مینمود . اعضا گری محلها ماموريتها، وزارتها ، نظارتها از آنها بود . بر سر این همه از خدمتهای شاقه مانند عسکری و غیره نیز معاف بودند . تجارت، ثروت، حریت آنها را دیگر کسی نداشت . صاحبان آشیان با نوع فنی بشر (۱) و نوع بشر (۱) با آنها چنان مأنوس ، مألوف ، محشور بودند که بزیارت همدیگر ، بمراسم اعیاد همديگر نيز مشارکت میورزیدند .

پس آیا گناه شان چه بود که آشیان شانرا میسوزند. و خود شانرا از همسایه گی خود راندن میخواهند ؟ دگر هیچ چیزی نیست مگر از نوع فی بشر نبودن آنها ازيرا في نوع بشر بودن ، به صلیب پرستیدن و به اعتقاد کردن بدار کشیده شدن حضرت مسیح عليه السلام از دست ادناترین خلق موقوف است. وجون صلیب را نه پرستیدند، و بقرآن ایمان آوردند که بردار کشیده شدن آنچنان يك وجود مقدس روح القدس را منافی قدسيت عظیم الشان آن دیده متجاسر آنرا بمعجزة روح القدسی به او تشبیه داده بعوضش بردار کشیده و حضرت مسیح علیه السلام را زنده و حی دانم در ملکوت السموات شناختانده به این گناه از نوع بی بشر خارج شمرده شدند :

اما مسلمانان به اینگونه تجاوزات ، و اینگونه ترهات نه از نوع بی بشر خارج ، و نه از دنیا ضایع خواهند شد . نا امیدی و مأیوسی را مسلمانان بخاطر خود هم راه نمیدهند . چونکه آنها از نا امیدی منع شده اند. نه تنها این تشبثات صلیب پرستان، بلکه دوسه چهار بار هلاکوها ، جنگیز ها نیز قتلهای عامها نمودند ، حتی بعضی از جنگیزیان بر قطاع ذریت اسلامیان نیز بعضی کارهای وحشیانه اجرا کردند . اولی باز هم دنیا از اسلام پرو مملو ماند. و بعد ازان باز دولتهای عظیمه اسلامیه تشکیل یافته دنیا را بلرزاند !

ولی چیزیکه موجب خوف وانديشه مسلمانانست همانا بدیهای خلاقیست که در آنها سرایت کرده است، و از شهراه حقیقت دور شده رفته است. بسوی سه چار ساله وقوعات مملکت عثمانی بدیدۀ عبرت نظر اندازیم : یکبار دیدیم که نفوذ امر و تسلط سلطان را استبداد نام نهاده و سلطنت را به مشروطیت تبدیل داده از اتحاد و ترقی دم زدند. این کلمات بسیار بزرگ و مقدس تنها بر روی کاغذ نوشته مانده بجز بی اتحادی و نفاق ، و تنزل و انشقاق دگر هیچ ثمرۀ دیده نشد. بازيك حريت و ائتلافی ظهور نمود. از انهم بجز اسارت و اختلاف دگر هیچ نتیجه معلوم نشد . بی اتحادی و بی ائتلافی چنان آزادانه ترقی نمود که بر پاؤ سر و دست خود اره و تیشه و تیر زدند . خود را آله های شر قتل نفس خود ساختند ! بلی اینها همه بليك درس عبرتیست که ما ازان چشم بصیرت را نباید بپوشیم . و از حال دیگران پند و نصیحت گیریم.


صحيفه ٦ سال دوم شماره ۸

( حکایت برسبيل تمثيل )

درختان ، به اتفاق آرا با هم قرار دادند که از دست جور و تعدی اره و پیشه و تیر ، وبرمه ، ورنده ، واسكنه و غیره آلات تجاری بحاكم وقت شکایت حال و تظلم احوال نمایند. و همه مجمعیت بسوی دربار روانه شدند در اثنای راه بیک درخت زیتون خورده سال فرسود حالی برخوردند. گفتند باشید تا ازین بیر جهان خورده نيزيك استشاره نمائیم .

پیر پرسید : - خبر باشد برادران ! کجا بخیر میروید ؟

گفتند: میخواهیم از جور و تعدی اره و بيشه وغيره محاكم شکایت بریم که ما را از بیخ و بن بر میکنند و شق شق میسازند و جگرهای ما را میشکافند و گوشت و پوست ما را میتراشند .

پیر گفت : - سراسر حق بدست شماست. البته از يشكونه ناروائيها و جگر خراشیها شکایت کردن واجب و لازم است حتی منهم با شما شریکم ولی اینقدر میخواهم که شما یکقدری از اوصاف اشکال و صورت این آلاتی که از جور آنها شکایت کردن میخواهید بیان کنید تا دانسته و بصیرانه عرضی حال کرده بتوانیم .

رفقا از کیفیت اشکال مدعی علیهان خود بیان کردند یکی تیشه را تعریف کرده يك آهن بهن نیز سر فرو آورده گفت ! دیگری از تیر بحث بمیان آورده همان آهن نیز را طولا تعبیر کرد . آن دیگری ازاره ، و آن یکی از رنده و برمه بقرار واقع بیان نمودند .

پیر پرسید : - آبا همین آهن پارهای که تعریف کردید تنها پسر خود کار میکنند با آنکه ديگر يك معاونی هم دارند؟

گفتند: - فی تنها پسر خودکاری از پیش برده نمیتوانند . بلکه ( دسته ) نام یک چیزیست که اگر آن نباشد هیچ کار کرده نمیتوانند .

پیر گفت: آن دسته از چیست، و از کیست تعریف نفرمائید .

درخت بلوط گفت: دسته تیر از من است . درخت جوز گفت دسته تیشه از منست از چه گفت همت رنده عبارت از منست : تنها یکباره کک آهن در انت، والحاصل هر يك از درختان از دسته بودن بر یکی از آلات قتل خودشان را بیان نمودند .

پیر گفت : - پس حالا خود حاکم شوید و حکم بدهید که از کیست که بر کیست ؟

( فاعتبرو ايا اولو الابصار )

{ خبر های محاربه }

از اخبار غراى ( الموئد ) منطبعة مصر القاهره ترجمه میشود : اخبار مذکور در زیر عنوان ( وحشت کاریهای الم انگیز) مینویسد :

اخبار ( دول كرونگل) يك مقاله در از نامه شکار حرب خود را که در لشکر گاه حرب یعنی سرویه بود نشر کرده است. و وحشت کاریهای الم انگیز عسکر صربی را که بکار برده اند وصف کرده است که ما خلاصه آن مقاله را برای اطلاع قارئین خود مینویسیم تا بدانند که چه اعمال و حشیانه در او روپا در پیش چشم دولتهای بزرگ اوروپا ارتکاب کرده میشود : نامه شکار مذکور مینوید صدها نفر عسکر و بسیاری از افسران و سوداگران صربي بمن حکایه کردند ، که صربی ها وحشتکاریهای بسیار الم انگیزی پر البانها اجرا کردند. و مقدار ۰ ۲۰۰۰ ، البانی بی گناه را در مابين ( كومانو وه) و (اسکوب) قتل رسانيدند. ومقدار (٥۰۰۰) البانی پیکناه را در (رشته) نه تیغ ذبح نمودند . و بعد از انکه شهر ( اسکوب ) را گرفتند غیر از اینکه در شهر بی بیگناهان رعایا را بقتل رسانیدند عسکر ها را در اطراف دهات و قصبات شهر فرستاده قریه ها و ده ها را با همه موجودی آن بیرحمانه آتش زدند . و هر انقدر مردان دهقان و عاجزی را که یافتند بکاه تفنگ باند ماری کردند . وجود افسران صربی در نزد من اعتراف کردند که روانی آبهای شهرهای براب از بسیاری لاشه های جثه های مسلمانان از جریان باز ماند.

نیز کتان ( برسیوس ) جرمنی برای اخبار ( برایز تا غنیلات) نوشته است که افسرهای معتبر صربی بمن گفتند که ما از طرف حکومت خود بر همین کار مأمور هستیم که البانی ها را قتل عام کنیم وهيچ البانی را بروی زمین نگذاریم . [ البانيها همان البانیهاست که پیش از چندی بنا بر تحريك اغراض شخصی فرقه ها بدولت عصیان کردند، و دسته نیشه جنین بیخ کنی خودشان شدند . سراج الاخبار افغانيه ]

نیز نامه نگار اخبار (سنترال نیوز) از وحشتهای عسکر بلغار بحث رانده مینوید که بلغارها مجروحین عثمانی را که بدست شان می افتاد انواع عذابها برانها اجرا میکردند که از دیدن آنها جگر انسان باره پاره میشد. در محاربه ( بینار حصار ) بسیاری از مجروحین عثمانی را بلغارها دست و پا بریده بر زمین میگذاشتند که از دیدن آنها موبر بدن انسان راست میشد. در محاربه ( لوله برناس ) در اثنانیکه عسکر بلغار از قریه های مسلمانان میگذشتند بچشم خود دیدم که اهالی بعضی قریه ها را سراسر بقتل رسانیدند. و پسران شانرا کشتند، و زنان و دختران شانرا بی سیرت کردند . فاعتبروا الآيه ]

اخبار غراى ( الاهرام ) در ذیل تلگرافهای خصوصی خود مینویسد :

قوماندان ( اشقو دره ) خبر داده است که عسکر عثمانی بر هفت كندك لشكر مانتیگرویی هجوم برده بعد از محاربه بسیار شدید دشمن


صفحه ۷
سال دوم
شماره ۸

را شکست فاحش دادند . طوب خانه وذخیره واموال بسیاری بدست عساکر عثمانی درآمد که در میان اموال البسهٔ جنرال (نشو رویش) نیز موجود بود .

بعد ازین انطق شروع مجمع اعانه گردیده در ظرف دو ساعت مبلغ ۳۶۰۰۰۰۰ پوند جمع گردید .

ایضاً :— کشتیهای جنگیٔ هر دولت در استانبول آمدند ، و لشکر فرو آوردند . باب عالی به این سبب بالشکر فرو آوردن آنها اجازه داده است که مردمان اورپی که در استانبول بودند بدون سبب يك خوف ورعبی رانها مستولی شده بود لهذا برای تسکین یافتن او روپائیان مقیم استانبول این اجازه را داده است . ایضاً در موقع چنالجه محاربه شدت دارد . کشتیهای جنگی عثمانی بر طوبخانه های بلغار فیر نموده ، بسیاری از طویخانه ها را محو کرده است ، و بلغار ها هیچ کاری بر استحکامهای چنالجه پیش برده نتوانسته اند . گفتگوی متارکه و بعد ازان مصالحه در مابین دول بالقان و عثمانی جاریست . در مابین صرب و استریا اختلافات عظیمه پیدا شده و استریا از صرب ترضیه میخواهد که قونسل او را در پره زرین تحقیر کرده است . مرض و با بکمال دهشت در اردو های حرب بکمال شدت سرایت کرده و این نیست مگر از تعفن جسد های کثیرهٔ مقتولین . زیرا این محاربه از محاربه های بسیار عظیمه شمرده میشود که درین عصر ظهور آمده است . و بقدر يك و نیم ملیون عسکر با همدیگر در اویخته است .

> دعوت علما بجهاد اسلام <
( از طرف سیاحت حضرت شیخ الاسلام در استانبول از رفیق محترم ما (ترجمان حقیقت) منطبعهٔ استانبول ترجمه شده: دشمنانی که اطراف ما را احاطه کرده اند برای شوق دادن ، و دلاور کردن عسکرهایشان رئیسهای روحانی یعنی پادریهای شان صلیب بدست شده بکوشش افتادند . حالا آنکه از طرف علمای ما هنوز از بجا آوردن اینچنین وظیفه تغافل ورزیدن اصلاً و قطعاً جایز نبوده برای آنکه نصرت و مظفریتی که من عند الله موعود است يك آن اولی تر بجانب عساکر عثمانیه نمایان گردد از طرف علماء کرام نیز اجرای همچنین يك جهاد و تقویت و اعلای قوة معنویهٔ افراد عساکر عثمانیه که هر يك يك غضنفر میدان وغاست بمرتبهٔ فرض واصل شده است .
برای اشتراک کردن به این وظیفهٔ مقدسه بکمال اهمیت بر همه علمای دین اعلان میشود که برای انتخاب شدن و فرستادن شان بزودی بوکالت درس در باب فتوا اشتابان شوند . .

( خبر مسرت اثر )
از مکهٔ مکرمه زاد الله شرفها مینویسند :
از شهر استانبول تلگراف رسمی برای احمد رشید پاشا والی مکه معظمه رسیده است که الحمد لله برای دولت عثمانیه در محاربه فتح یابی حاصل آمده و نقل تلگراف رسمی مذکور را جنساً بخدمت شما با لفظ عربی فرستادم : ( میرزا اسحق )

( ترجمهٔ نقل تلگراف )
عساکر عثمانیه سلانيك را به دادن هفت هزار تلفات پس گرفتند . و دوازده هزار نفر اسیر گرفتند . و نیز بلغارها را از خط مدافعهٔ چنالجه بمسافهٔ شش ساعت دور تر طرد و دفع کردند و سی قطعه طوب غنیمت گرفتند . و نیز سه کشتیٔ جنگیٔ یونان را غرق کردند . و صلح را رد کردند .

>--< مجلس اعانه در مصر >--<
( و جمع شدن سه لك و شصت هزار پوند در ظرف دو ساعت ) از اخبار المؤید الغرا خلاصه ترجمه میشود :— يك مجلس بسیار حافل و عظیمی در مصر برای جمع نمودن اعانهٔ هلال احمر در خانهٔ مدیر جمعیت (هلال احمر) منعقد گردید . و اکثر ذوات معتبر و توانگر اهالی در ان جمع آمدند . و جناب عمر طوسون پاشا که یکی از اعضای بزرگ عایلهٔ سمو خدیویست نیز در ان مجلس آمده يك نطق بسیار بلیغی ایراد نمود که خلاصهٔ مضمون آن این است :
« ای سادات کرام — البته از خبر تعدی و ظلمی که بر دولت شما و برادران عثمانیٔ شما وارد آمده شنیده باشید . دشمنان شمشیر و آتش خود را بر انها کشیدند و پاشیدند . بسیاری از زنانرا بیوه ، و بسی اطفالرا یتیم کردند . اکثر مردمان بیچاره از ترس جان بدار الأمان پناه آوردند . کوچه ها ، مسجد ها ، عمارتها از بیخانمانان پدر و سامان برگردید . و بسیاری معروض همان مرگی که از ان میگریختند گردیدند . پس کیست که معاونت کند بر بر و تقوی ، و تیار کند زخم زخمها ، و تخفیف بدهد و اویلای بیوه ها را . . . . »

ترجمه از اخبارهای اردو

کلیله دمنهٔ سیاسی تاجدار کابل
همعصر محترم ما زمیندار در زیر عنوان فوق چنین مینویسد :
ناظرین کرام واقعهٔ خوست را فراموش نکرده باشند که در ایام گذشته در دولت اید مدت اعلحضرت فرمانروائی افغانستان خلد الله ملکه و متعنا الله بطول حیاتهم يك جماعت شو دیده سر و قبائل گم کرده راه از اوامر سه گانهٔ اطیعوا الله و اطیعوا الرسول


صحيفه ۸ سال دوم شماره ۸

واولى الامر منكم خالی الذهن کرده بود — آن کسانیکه بباعث اغوای بعضی ایلیسانه اشقیائی فتنه آفرین از جاده اطاعت بادشاه ظل الله خود منصرف گشته بودند برای چند ماه در امن و امان افغا نستان اندیشه پیدا شده بود — و چونکه اعليحضرت امیر عبد الرحمن خان خلد آشیان انجنين فتنه ها را به کشت و خون فرو می کردند بنابرین بعضی عاقلان بی بصر که افغانستان و اهالی افغانستان را هنوز یک خطۀ جاهليت وغير متحرك می پندارند چنان ذهن نشین خود کرده بودند که فساد خوست بموجب عادات افغانیه حواله خون و آتش کرده خواهد شد — چنانچه پايونير و دیگر خبارهای همنوای او که به معاملات افغانستان دلچسپی غیر معمولی دارند این امید ظاهر کرده بودند که اعلی حضرت سراج الملة والدين فتنه خوست را بآن جبر و تشدد که برای قوم وحشی و جاهل افغانان لازمی است فرو خواهند کردلاکی بادشاه خود مختار دولت مستقله افغانستان از حالات ملك و ذمه داریهای اسلامی رقومی و مصلحت اندرو في ملك خود کما حقه واقف بود لهذا اعلی حضرت ممدوح بجای درشتی از نرمی کار گرفت و عوض تلوار قرآن مجید را بکار آورد و بجای جرنیلها واعظ ها فرستاد و بجای توپ و تفنگ استعمال پند و نصیحت نمود و نتیجه اش چنان بظهور رسید که اگر چه بعض اخبارات انگریزی هندوستان که پیروی تائمز آف اندیانی نمایند و موقعه رخته اندازی تعلقات دوستانه روایتی برطانیه و افغانستان را از دست نمیدهند بالضرور صدمه رسیده باشد که آتش فساد خوست در حصص دیگر افغانستان چرا منتقل نشد. و اثر شراره آتش مذکوره در جلال آباد به سبب نرسيد.. لاکن فساد مذکوره بنهایت خوش اسلوبی فرو شد و قبائل شو ریده سر بسان ذلت و انفعال در کردن خود انداخته بدار السلطنه کابل حاضر شدند و اعتراف گناه خود کرده خواستگار عفو تقصیرات شدند — و اولاد خودها را بطور يرغمال پر قدوم پادشاه هم جاه خود انداختند — همعصر محترم سراج الاخبار کابل که نشانی ترقی های کوتاكون شاندار علمی عهد میمنت مهد اعلیحضرت سراج الملة والدین است و به اعتبار صوری و معنوی ترقی روز افزون دارد یک مضمون بسيط در اشاعت نومبر بعنوان حوادث مشکل زیر تحریر آورده اولا تفصیل حاصل نمودن شرف حضوری پسران مردم منگل واحمد زائى وطوطاخيل وتقرير دلپذير اعلی حضرت که برای اطفال اقوام مذکوره بطور نصیحت ارشاد فرموده اند درج نموده است و بعد از آن تذکره آستان بوسی آن سرداران قبائل علاقیات خوست و از گون و زرمت و گرديز و غیره داخل اخبار نموده است که بوقت بغاوت منگل بحمایت دولت علیه افغانستان سینه سپر شده بودند حضور ممدوح همراه سرداران علاقجات مذکوره فوق همکلام شدند و بعد از ان يك تقرير ارشاد فرمودند که هر يك فقره آن شارح حقيقت است.

زرين كلام الملوك ملوك الكلام است - قبائل منگل و احمدزائی و طو طاخیل که در بغاوت خوست شريك بودند شرف بار یابی عطا نموده شد. علاوه برین اعلیحضرت تاجدار کابل که بوقت تشریف آوری عليگره کالج در تقریر کوهر بار خود که خود را پادشاه و هم سپاهی و هم ملا بزبان خود ظاهر نموده بودند هرگز از دل مردم فراموش نخواهد شد.

چونکه ارشادات کهربار اعلیحضرت که در گنجينه نکات سیاسی و فلسفی و در لباس سلامت تمثیلی دل آویز و دلپذير نفيس الدنيا برین ما آنرا بلقب كليله دمنه سیاسی ملقب ساخته ایم.

پسران اقوام منگل و احمد زائی که بطور يرغمال در کابل آورده شده اند بتاریخ ۱۸ شهر شوال المکرم در خیابان شرقی قصر مبارك بحضور اعلیحضرت تاجدار افغانستان پیش نموده شدند جلالتمآب ممدوح در پیرایه تلطف آميز بأنها مخاطب شده تقریر بلیغ و معنی خیزار شاد فرمودند.

تیاری جنگ در روسیه و آستریا

رفیق معزز همعصر محترم پیسه اخبار مینویسد بذریعه تلگراف های تازه مفهوم می شود که بعضی مدیران وبالخصوص توفيق باشا و کامل پاشا اندیشه جنگ عالمگیر بباعث جنگ بلقان ظاهر نموده بودند آثار آن اکنون هویدا شده اند — و نه صرف در ما بین بلغاریه و یونان در باب سالو نیکا بدمزگی روز افزون است بلکه رعونت سرويا دولت آستریا هنگريرا نهایت غضبناک ساخته است -- آستریا برای تادیب او و روسیه بحمایت او فراهمی و آراستگی افواج شروع کرده اند — جرمنی نیز عند الضرورت خود يك لك و سی هزار فوج محفوظ طلب نموده است — پس به امورات فوق الذکر گمان برده می شود که شاید بدست برد غاصبانه ریاستهای بلقان وریشه دوانی متعصبانه دول یوروپ برای شان از پرده غیب سزائی مقرر کرده شده است . ( مترجم اردو عبد الرحمن بيك )

{حکمت طبيعيه}
( منه اور لوژی )
—(کرۀ هوا)—

یکی از فنون معتنابهای عصر حاضر فن ( منه اور لوژی ) است که ترجمه فارسی آن ( علم احوال هوا ) وعربي آن ( علم الحوادث الجو) می آید. فن منه اور لوژی معتنا ترین شعبه ایست از شعبات حکمت طبیعیه که ما در بحسب التدريج چنانچه قبل ازین وعده نموده ایم از هر گونه علوم طبیعیه در تحت سرلوحه ( حکمت طبيعيه ) بنظر قارئين کرام عرض خواهیم نمود که از انجمله یکی نیز همین عنوان.

مافوقست


صحیفه ۹
سال دوم
شماره ۸

مدخل
هیئت مجتمعة غاز بسیار لطیفی که کره ارض ما را از هر طرف احاطه داشته است بدین کشته غازیه (کره هوا ) تسمیه میشود. چنانچه اگر تخم مرغی را مثال اتخاذ نموده زرده آنرا کره ارض اعتبار نمائیم سفیدی که زرده را از هر طرف احاطه نموده کره هوا اعتبار خواهیم نمود. پس ازین تعریف چنان معلوم می شود که انجیز یکه ما بانش كرة هوا میخوانیم عبارت از يك قشر بسیار لطیفی است که کره ارض را از هر طرف احاطه نموده است . قدرت بالغه ، وحكمت نامه، حضرت حكيم على الاطلاق جل بحانه حيات و محصول کره ارض را موقوف ومنوط بركرة هوا فرموده که اگر این کره نمیبود کره ارض از حیات و محصولات محروم میماند .

(کره هوا)
هوا حاوی بر ماده ها نیست که حیات ، و نمای اجسام عضوی چون حیوان، و نبات جميعاً برو منحصر است تعدیل و تحفظ حرارت را کردن، و بخار را از کره ارض جذب واخذ نمودن و بعده آنرا بهیئت برف و باران بارانیدن از خصایص و مزیات نافعه مفيدة كره هو است که کره ارض را بدان زنده و سر سبز میدارد. فن ( مه نه اور لوزی ) یعنی علم ( حوادث الجو ) عبارت از علمیت که از کره هوا و تحولات و وقوع تیکه در کره هو اظهور میکنند با توضیح و تعریف قواعد آن بحث و بیان مینماید .
ماهیت ، مواد متشكله مقدار نقل . الت وزن اون . و خصایص سائره

(اكرة هوا)
هوا جسمیست که مرکب است از سه نوع غازه که عبارت است از ( مولد الحموضه ) و ( آزوت ) و ( حامض فم ) . و چون موزون بودن هر جسم طبعاً لا يد ولازم ميباشد لهذا هوا را نيز طبيعية موجودست که بنا بر حساباتیکه اهل من اجرا داشته اند چنان معلوم میشود که یک مقدار هوای خشکی که از قرار حساب مقياس الحرارة ( قهرمانهایت ) در شصتم درجه حرارت باشد. و حجمش نیز قدرده انگشت مکعب بود ثقلت آن معادل ثقلت سى ويك عدد حبه گندم میاید، و این یك را نیز باید دانست که این ثقلت هو المحض از همان سه نوع غازی که مذکور کردید نیست بلکه در کره نسيم خیلی الكتريك نيز موجود است که از تحلیل آن نیز بعضی غاز ها حاصل میشود.
و ماعدا از ان در ثقلت هوا بعضاً در صدی چهار، و نادراً درصدی كمتر از يك بخار ، ورطوبت آنهائیکه از روی ارض بالتبخر حاصل میشوند نیز میافزاید. چنانچه اگر یک قدری هوا را کثافت ندهد بخار مذکور بحالت آب رجعت میکنند و در خصوص تجربه اینکه در هوا بخار و رطوبت نیز موجود است اين يك مثال کافی

بنظر ميآيد ( مثلا لامیه های پترول، و با شمعدانهای خود ماترا وقتیکه روش کرده شیشه اش را بران می نهیم در میان شیشه همان لحظه بلدود میبیم ، این دود سفید عبارت از همان بیمار و رطوبت آیست که در هوا موجود است. یعنی وقتيكه بسبب حرارت جزءیکه در شیشه حاصل شد هوانیکه در درون شیشه موجود است بسبب حرارت انبساط نموده قرار نمود ، لكن بخار ور طوقی که در هوا موجود است بسبب ثقلت خویش همان لحظه قرار نتوانسته در اطراف شیشه باقی ماند تا آنکه بدوام حرارت آن نیز انبساط حاصل کرده بریدن گرفت .)

حالا بنا بر تمقدمات چنان معلوم میشود که این هوانیکه از غایت ضعف دیده نمیشود .. و بلکه هستیش نیز انقدر بحس نمیاید يك جسمی بوده است .

علی هوا یکی از سه نوع اجسام موجوده ایستکه کیفیت جسمانیت آن نیز بدهی و اشکار است . حتی سنگینی ووزن آن نیز بواسطه آله که انرا ( پارو مترو یعنی میزان الهوامينا مندوزن کرده میشود. این آله را ( تور مجلل ) نام فيلسوف ماهر ایتالیانی ایجاد کرده است. اما اول کسیکه موزونیت هواراحي نموده فيلسوف مشهور ( ارسطاليس ) است . ولی موحزاً یعنی درین قرون جديده ( غاليله ) نام فيلسوفى بواسطة تجربة آلتي موزونات هوا را بدرجة ثبوت رسانیده :

چنانچه - حکیم مشهور بر سطح جاه آبی بواسطة بعضي آلات مانند ( طولومه ) ثقلت هوار افشار داده ظولومه نیز اب جاه را بخارج اخراج داده است .
بعده ( توریج الی ) مذکور که از شاگردان غالیله است پس از بسیار تجارب مجربانه ماهرانه آنه بار و مترو را در سنه (١٦٤٢) میلادی ایجاد و اختراع نموده که بواسطه آن تماماً وبداهة به ثقلت اثبات آن موفق گردیده است .
از قرار تيمينات فنيه که اهل فن اجرا داشته اند چنان استنباط میشود که هر گاه یک شخصی که سطح وجودش بازده قدم مربع تخمین کرده آید آتشخص در زیر تضییق تقات ( ١١٣٤٠ ) او هوا میباشد. وجون حساب وسطی سطح وجود مردم اکثر همین بازده قدم مربع تضمین میشود لاجرم هر شخص همیشه بزیر نقلت بازده هزار و سه صد و چهل او هوا افتاده میباشند. اما مایان که نقلت ا را حس نمیکنم سپیش اینکه هوا از هر طرف ما را احاطه داشته است. چنانی اگر انسان در قمر بحر غوطه خورد با وجود آنکه بر سر آن بهزاران خروار آب ایستاده میباشد باز هم بس بیکه آب او را از هر طرف احاطه نموده است آنهمه بار گرانرا هیچ حس نمیکند. و اینکه مایان هوارانه نمیبینیم بسبب غایت شفافی و نهایت حریفی جسم اوست. اما سبب اصلی ندیدن ما هوا را از است که چنانچه در من منافع الاعضا در مباحث ( رویت )


صحیفه ۱۰
سال دوم
شماره ۸

و ( عین ) مفصلا مذکور است : که هر گاه یک چیزی از پیش نظر ما بيك بعد معلومی دور نباشد چشم ما انجیز را دیده نمیتواند. و چون کره هوا در پیش چشم ما بداندرجه نزدیک افتاده که با پرده های چشم ما تماس مینماید لهذا ديدن ان ممكن نمی شود. مقدار جسامت وارتفاع حقيقى كره هوا تايك وقتی در نزد بعضى حكماء إلى غير النهايه بنداشته شده بود. ولی موخر آمانند ( کی اوساق ) ، و ( هومبولت ) و ( لاپلاس ) نام مشاهير اهل فن به اثبات رسانیدند که کره نسیم خیلی محدود است. حتی به براهين قاطعه و دلايل مقنعه واضح نموده اند که از سطح بحر تا بلند ترین طبقه کره هوا در بین ٤٣ هزار تا به ٤٧ هزار متر و مرتفع میباشد . و بعضى از اهل فن چنين ميكونید : که قوه واقعه سطح فوقاني كرة هوا بايد كه با قوة جاذبة كرة ارض در يك نقطه مساوی باشد . پس این نقطه از سطح بحر بنابر قول بعض از حکماء در مسافه ۵۰۰ میل ، وبقول ۵۰ ميل کان میباشد. ثقلت هو ا ۷۷۰ دفعه از آب خفیف تر است. وتضييق ثقلت آن در هر طرف کره ارض بر یکمنوال نیست. چنانچه از خط استوا بطرفهای قطب شمالی هر قدر که رفته شود رو به تزاند مینهد تا انکه در بیست و دوم درجه بالتدريج تنزل نموده از انجا نیز تا به قطب باز رو به تزايد ميگيرد . و من حيث تزايد وتناقص رطوبت نيز هر روز در هر محل به تبدلات کوناکون گرفتار می آید . درجه کثافت هوا زیادی ارتفاع نیز تخالف میکند چونکه طبقات تحتانی كره هوا بسبب تضييق طبقات فوقاني ان كثيفتر وتقبلتر میباشد. چنانچه اگر کسی بر سر جبال مرتضعه برا یدخلت هوا را بداهه حس میکند . چونکه بر شواهق جبال مرتفعه از سببیکه هوای کثیف در تحت میاند لاجرم در انجا بواسطه میزان الهوا تناقص تطبيق هوا بخوبی مشاهده میشود . بناء علیه ارتفاع تقربي خيال و محال سائره بواسطة آلت مذكور باسهل وجود مفهوم و معلوم میکردد چنانچه اگر در استانبول و یا بلاد سائره بالونی را بهوا کنند وقتیکه در بالون مذکور سیاییکه در میان ستون ميزان الهوا موضوعت يقدر يك انگشت فرواید، در انوقت معلوم میشود که بالوان از سطح بحر ۹۱۷ قدم بالا برامده است. واگر پنج انگشت فروتر شود در انحال ٤٨٤١ قدم بالا بر آمدن بالون را اشعار میکند. وليكن بسبيكة تبدل درجه ارتفاع با تبدل کثافت هوا با یکتدریج نمیشود، وكذلك تأثير حرارت نيز ير يكقرار ويكمنوال نماند لهذا ارتفاع حقيقى يك محل را بواسطة ميزان الهوا معلوم کردن مشکلت. در کره هوا، عنصریکه مدخل زیادی در ترکیبات کیمویه بهم میرساند همانا عنصر مولد الحموضه میباشد که این عنصر در عالم طبیعی بغیر از عنصر ( فاورین ) با جميع عناصر بنهايت سهولت امتزاج میکنند، این ناز که عبارت از مولد الحموضه است از برای ماده احتراق و نيز من حيث تنفس از برای بقای حیات الزميت و اهمیت فوق العاده دارد، و از بسکه در اتحاد ، و ترکیبات كيمويه نهایت درجه میالت در مواد کره ارض تبدلات مهمی محصول میآورد . کره هوا نیز مانند کره ارض بشكل شبه کره میباشد یعنی کره تام نیست . و همچون کره ارض طرف قطبينش بحق تر است. نظر به اجرای عملیات رصد اتیکه کرده اند چنین بنظر میاید که اجرام سماویه سازه نیز همچون کره ارض بهوای نسیمی محاط باشد .

( حرارة هوا )
درجه حرارة محسوسة، و تار ما متر ويعنى ميزان الحرارة ( حرارت محسوسه ) حرار تیرا میگویند که جسم آنرا حسن بتواند نمود. حرارت محسوسه ، بواسطه آله که انوا ( ترما ميترو ) یعنی مقياس الحراره مینامند معلوم میکردند، این آله را بنابرین اساس اعمال نموده اند : ( که هر جسمیکه کرم شود ا اترا انبساط . و چون سرد شود انقباض حاصل میشود ) لاجرم این مسئله را اساس اتخاذ نموده آله مذكور را ایجاد نموده اند. تار ما مترو ، عبارت از يك لوله بلورین به و فیست که سرتحتانی آن کروی الشكلست و این لوله مذكور بر يك لوحة كه منقسم بر اشارات درجات میباشد مربوط، وجوف توك كروى الشكل زیر پیش از سیاب معلو میباشد. سیمایی مذکور را وقتیکه گرم کنند البساط پیدا نموده بالا ميرايد ، و هوائیکه در داخل لوله باشد برداشته تا بدهن اوله میرسد. پس در انزمان دهن لوله را بند کرده بر لوحه مذکورش میبندند . بعده طرف کروی لوله مذکور را در میان پارچه های یخ گرفته سیماب آهسته آهسته روبه انقباض منیهد تا انکه انجماد کرده میایستند . پس در همان نقطه که سیاب توقف نماید بر لوحة مذكور اشارت درجة النجماد را مینویسند . و بعده در آب جوشانی گرفته سیاب آهسته آهسته رویدرازی مینهند . پس در همان نقطه که توقف نماید بر لوحة مذکور اشارت درجه غلیان ابرامینویسند . بعد از ان از برای درجات سائره حرارت و برودت نیز در بالاتر وفر وتراند ونقطة اشارات گذاشته تر مامتر و یعنى مقياس الحرارة را يعمل مبارند . كرة هوا، حرارت را چیزی از شمس ، وقسم اعظمش را از کره ارض که بسبب تاثیر حرارت شمس کرم کشته است. بوسائط ونشر وتماس اخذ وجذب میکند . بنابرین طبقات فوقانی کره هوا با وجودیکه به شمس نزدیکتراند اما مانند طبقات تحتانی آن که بارش نزدیکت حرارت ندارد. از تجار بیکه بواسطة باونها کرده شده است اجمعنی به اثبات رسیده که در هر ۳۵۰ قدم ارتفاع حرارت كرة هوا یکدرجه تناقص میکنند . و از نیست که پردروه های خیال مرتقه، برف و تلج آب نمیشود.


شماره ۸
سال دوم
صحیفه ۱۱

موقعیکه در سطح کره ارض، حرارت را زیاده از شمس اخذ و بسیط می کند همانا منطقهٔ حاره میباشد چونکه در آن منطقه شعاع شمس دائماً راست و عموداً میافتد، و سمتهای قطبی مناسبتی که از شعاع شمس مائلا استناره مینماید بالعکس آنست، لا جرم هوا نیز که سبب حرارتش از کره ارض است در سمتهای خط استوا بیشتر و در طرفهای قطبین کمتر است. چنانچه درجهٔ ثقلت هوا را آلت بار ومترو یعنی میزان الهوا تعیین مینمود، درجهٔ حرارت را نیز آلت ترما مترو یعنی میزان الحراره که تفصیلش مذکور گردید بخوبی توضیح مینماید، و چون شمس دائماً یعنی در هر موسم بر کره ارض بريك قرار پرتو نمی اندازد بلکه گاهی عموداً، و گاهی مائلاً تصادف میکنند لاجرم مواسم مختلفهٔ اربعه ازینسبب نشأت میکنند، چنانچه تفصیلات اینمسئله ( در جغرافیای ریاضی ) به اثبات رسیده است. حرارت هوائیکه بسطح بحر قریب باشد بمناسبتیکه با هوای بحر متناسبست هنگامیکه باد آن هوا را بسوی خشکه سوق میکند با الطبع معتدل و خوش میآید. لاجرم هوای سواحل و جزایر نسبت به محلاتی که از بحر دور باشد خوشتر و معتدلتر است. و این یکرانیز باید دانست: که محور محیطه در زمستانها حرارتش نسبت بخشکه ها بیشتر، و در تابستانها نیز سردیش بیشتر میباشد و سببش آنکه حرارت شمس بسبب متخلیل بودن آب تا به قدر آن تاثیر نمیکند و بسبب بزرگی حجمش آن حرارت در میان آن حل و ناپدید کردید. وقتیکه در زمستان آب سرد گردد حرارت محلوله مذکور بازپس میدان بروز مینماید. اما در خشکه حرارت شمس بسبب مصمت بودنش با قعر آن نمیرسد. لاجرم مجرد دیر کرم و دیر سرد میشود، و خشکه زود کرم وژو دسردی پیدا میکنند. و در فن ( زه مولوژی ) یعنی طبقات الارض اين يك نيز به اثبات رسیده: که حرارت داخلی کرهٔ ارض خیلی قسم جزءيش بسطح ارض واصل میگردد و ارض هر حرارتیکه دارد کلیاً از شمس سیانشار است. انها از رسالهٔ حوادثات طبیعیه و رسالهٔ موقوتهٔ فرق اباد، و جغرافیای طبیعی نقل و ترجمه کردید.

( عالم عسکری )
( جمل حکمیه عسکریه )

۱ — دشمن یگانهٔ عسکر نا امیدیست
۲ — قومندانها شان شمشیر را اعلا، وحق قلم را ایفا باید کنند.
۳ — تو به ما فوقت اطاعت بکن، که مادونت بتو اطاعت کند.
٤ — تها غلبه وظفر کافی نیست، بلکه دانستن راه استفاده را از غلبه وظفر لازم است.
۵ — کسیکه دشمن خود را در خواب گمان کند، چنانست که خودش خواب بسیار شیرینی میبیند.
٦ — شمشیری که بسرعت کشیده شود، کامیابی و موفقیت دایماً او را به شایانها استقبال میکنند.
۷ — در هر اردو یی که اطاعت عسکریه کامل باشد، چنانست که آن اردو يك سیر آهنینی بدست دارد.
۸ — در اردوهایی که ضبط و ربط عسکری آن مختل و برهم باشد، مطلق انهزام و اضمحلال آغاز میکند.
۹ — اسرارهای موفقیت و کامیابی محاربه، در کلمهٔ (جرأت) مکنوز میباشد.
۱۰ — عسکر در وقت تعرض و هجوم مانند تازی دشمن را پیش اندازد، در وقت گریز مانند روباه محیله دشمنرا بازی داده بگریزد، در وقت جنگ و مدافعه مانند گاوهای نرجنگی حرکت بکنند.
۱۱ — روح عسکر، میباید که با بغض و عداوت دشمن و عشق و محبت وطن مخمر باشد.
۱۲ — سلامت وطن، بدو چیز وا بسته است: یکی به اینکه اولاد وطن در راه محافظهٔ وطن مرگ را بسیار آسان و حقیر بشناسند. دیگر اینکه در دنیا مبغوض تر و دشمنتر از دشمن وطن کسی را ندانند.
۱۳ — بقای هر ملت، به تیز بودن شمشیر آن ملت موقوف است. شمشیر ملت عسکر است. نیزی آن آموختن تعلیم و قواعد جنگ است.
۱٤ — دانستن حرب، به دانستن اصول و قواعد جنك موقوفست. برای دانستن اصول و قواعد جنك عسكر شدن واجب است.
۱۵ — عسکر، نگهبان وطن است. مکافات حقیقی عسکر نام نیکیست که در محافظهٔ وطن کمائی کند.
۱٦ — محبت وطن از ایمانست. عسکر، میباید که ایماندار باشد. در عسکری که ایمان نباشد جرأت و جسارت هم نمیباشد.
۱۷ — عسکر در ادب و نزاک، و رفق و ملایمت از مو نازکتر و در وقت کار زار از شمشیر تیزتر باید بود.
۱۸ — شرف و ناموس شمشیر، تنها به این محافظه و اکمال نمیشود که آنرا با کریچ نیدهای زرین در از بر کمر بندند، و بر سر کها شراق شراق آنرا برارند. نی بلکه ناموس شمشیر بمهارت استعمال آن از طرف شمشیر بندان آنا کمال میشود.
۱۹ — پنجهٔ عزم و متانت يك عسکری را که بر قبضهٔ شمشیر انتقام وطن فشرده شود، بجز خون دشمن دگر هیچ چیزی او را نرم کرده نمیتواند.
۲۰ — قیمت و مزیت عسکر ها را از هر چیزی زیاده صبر و توانائی شان بمشکلات و زحمات عسکری نشان داده میتواند و بس.


صحیفه ۱۲ سال دوم شماره ۸

۲۱ — عسکرهایی که موی خود را در راه وظیفهٔ عسکری شان سفید کرده اند بقدر عزت نفس افسران نوجوان شایان حرمت میباشد.
۲۲ — عسکرهایی که مشقها و زحمتهای جنگ را خوار و حقیر بشمارند، فتح و نصرت مبارکباد گفته به آنها پیش می آیند. (از آلمانا تاق عسکری ترجمه شده)

( اخلاقیات )
سخنان حکمی در حسد
۱ — در دنیا کسی که بسیار شایان مرحمت است همانا (حاسد) است. چونکه آن بیچاره در میان آتش بسیار شعله افزایی میسوزد، و سوزنده اش را هیچ خبری نیست.
۲ — آتش حسد، در دل حاسد شعله میکشد، محسود خود را سوختن میخواهد. به بدگویی، به غیبت، به تحقیر محسود خود میکوشد، و به اینصورت یک آبی بر آتش سوزان خود ریختن میخواهد. ولی هزار افسوس که آنچیزها نفت، پترول، مواد الحوضه شده در نتیجه خودش را میسوزد.
۳ — سر افسر حاسدان، ابولهب بود. هر کس که وبال حسد در دلش افزونتر، به ابو لهب نزدیکتر، و هر که به لهیب نزدیکتر، لهیب جهنمش قریبتر است.
٤ — حسد، آتشیست که میسوزاند، ولی نمیسوزد. محسود آنست که نمیسوزد، ولی میسوزاند.
٥ — حسد بر مال وبال است. حسد بر جاه گناه است. حسد بر دانش آتش است، حسد بر تقرب تلهب است. من حيث المجموع حاسدان، بمشیت و ارادهٔ ازلی در کفر و عصیان، و در دنیا و آخرت در آتش سوزان و لهیب تیرا نیست.
٦ — حسد و غرور، از صفات ممتازهٔ شیطان رجیم است که همین دو صفت ملعونه سبب رجم و طردش گردید. اولاً بر علم آدم حسد برد. زیرا علم اشیا را او نمیدانست و حضرت آدم علیه السلام به ارادهٔ ازلی یگان یگان بیان نمود. ازین حسد بغض و عداوت تولد نمود. ثانیاً بر تقرب آدم به بارگاه الهی جل اسمه حسد برد. زیرا اول او آن تقرب را جایز بود و چون حضرت آدم مظهر تقرب ذاتی گردید، و اعلائمر از و شد آتش حسد بشدت هر چه تمامتر در دلش شعله ور گردید. ازین حسد کبر و غرور تولید یافت. بغض و عداوتش بران واداشت که آدم را فریب دهد. کبر و غرورش بران واداشت که او را به میان کالواکی وطینت خاکی تحقیر و تزئیف نماید. بسی حاسدان همان اشاخصیت که از پیروان ممتاز شیطان رجیم شمرده میشوند.
بناء علیه از درگاه ذات اقدس حضرت مقلب القلوب والابصار رجا و نیاز میکنیم که ما را و جمله برادران دین ما را از آتش سوزان حسد، و شعلهٔ شرر افشان غرور محفظ و حمایت صمدانی خود نگهدارد. آمین

ادبیات

※ غرور ※
ای جان مکن غرور به آنسو مرو مرو
شیطان غرور کرد تو با او مرو مرو
کبر و غرور خصلت دون همتان بود
نفست عزیز دار پیر کو مرو مرو
کبر و غرور دیگر و دیگر علو نفس
بهر غرور خود به نگاپو مرو مرو
هر جائی میشوی که نمائی غرور خود
ای خود نما چو مردم بی رو مرو مرو
تحقیر میکنی همه خلق و نخود ببین
خود بین شود، مشو! بی جادو مرو مرو
باشد اگر ترا مرض سخت و مهلکی
پیش طبیب تند تر شرو مرو مرو
( محمود ) را بکبر مکن متهم که او :
مرشد به او نموده که همسو مرو مرو

( وطن )
خوشت سیرو تماشای نو بهار وطن
مکن زمینه برون داغ لاله زار وطن
مشو ز علم و هنر غافل ای وطن پرور
بهوش باش که آید همین بکار وطن
مشو ز غیرت ناموس مملکت غافل
مباش بیخبر ایدل ز ننگ و دار وطن
رسول گفت که حب الوطن من الایمان
رواست مؤمن اگر هست بیقرار وطن
مکن باهل وطن در وطن نفاق مکن
گرفته است بین خصم دین کنار وطن
دهید هم وطنان دست اتفاق بهم
بود امید که گردد همین حصار وطن
بی حفاظت ملک و وطن سزد که کنند
همیشه اهل وطن جان و تن نثار وطن
مکن زمینه برون حرف کین دشمن دین
مکن بخصم وطن صلح دوستدار وطن


صحیفه ۱۳ سال دوم شماره ۸

سزد که خلق وطن پروری بیاموزند
گشت بر باد به دستش همه میراث قدیم
ز عادل همه کشور ز شهریار وطن
شد ز بی دانشیش مغرب اقصی تقسیم
سراج ملت و دین آفتاب دولت و ملک
ز غم شاهی دگر و حفظ مسلمان دگر است
کمت روز و شیش صرف کار و بار وطن
سرنگون قوم شود پیش حریفان قدیم
خوشت سرمه رخان دیار (مستغنی)
همت عالی اعراب کند کی تسلیم
یلی خوشت از گلزار غیر خار وطن
اهل اسلام درین معرکه با عزم صميم
عرصه را تنگ نمودند به خصمان التیم
خامی طبع دگر همت مردان دگر است
یوسف دل شده از ریل بجاه امن
همه بهبودی ملک است براه اهن
فوج گردد پی دشمن چو سیاه آهن
راکب ریل دگر رهرو حیران ذکر است
گر بود دولت افغان به پناه آهن
بر عدو طرح ظفر یاده اهن افکن
بخ نیاد حسودان ستمگر برکن
از من خانه نشین گوش کن ای شاه سخن
نشود نقل عساکر ره دور از توسی
سرعت دیل دگر سرعت اسپان دگر است
دل من سوخت بدین حال تباه ایران
یادم آید همه از حشمت و جاه ایران
کرد معدوم مگر روز سپاه ایران
عقل ایران زر ایران و سپاه ایران
مجلس و بحث دگر فکر عزیزان دکر است
خبر حرب زبلقان چه توانیست الیم
رفت زو عالم اسلام به هیجان عظیم
بهر حفظ وطن و دین شده از فضل کریم
همه مشتاق شهادت همه مشتاق نعیم
غافل اغراض ذکر حسرت و حرمان ذکر است

( عيناً ورقه )

جناب من تسليم
يك تركيب مخمس بسیار شیرنی آزاده طبع وقاد جناب نواب
سید جهاندار میرزا صاحب که از خاندان حکومت اوده و بنكاله اند
و ( غافل ) تخلص دارند بخدمت فرستاده شد توقع كه در يك
كونه اخبار فواید آثارتان درج نموده ممنون منت و احسان
فرمایند زیاده والسلام
نیازمند
سید محبوب عبد الجليل

( تركيب مخمس )

دست غارت به طرابلس چو مستانه زدند
پرسنگ هوی شیشه و پیمانه زدند
عرب و توك بهم کشته و شیرانه زدند
خیره سر بود عدو گردن اسکانه زدند
قصد اشرار دگر عزم مسلمان دگر است
کشته شیخ بهایم بنی توان عرب
پیرو بیمار عرب طفل دبستان عرب
رشک خون رینه اسلام به حرمان عرب
کرد ثابت به جهان حرب دلیران عرب
جیه و مکرد گر شیوه مردان دگر است.
زرو آذوقه و ملبوس به مسلم محدود
فوج کم بودره داخل و خارج مدود
توب و بندوق جراز از پی لشکر معدود
تنگ از جنگ اطالی شده شان معبود
لشکر و زرد گر و رحمت یزدان دگر است
به اطالی جوهریت شده گفتار نماند
فوج پامال شد و دعوی بیکار نماند
کشن و بسته چنان شد در پیکار نماند
پیش شمشیر مسلمان صف اشرار نماند
جوش باطل دکر و جذبه ایمان ذکر است.
دور از رحمت غفار بداندیش لثيم
مملکت کرد به اسپین و فرانسه تقدیم

( سخنان هر رقم )
؟ میکروب ؟

نظر محساب یکی از فنونشناسان در هر نفسی که انسان با
هوا فرو میبرد . ٤٠٠٠٠ ، میکروپ جگرهای انسان میدراید .
در هر نفسی که بر میکشد از ان همه میکروبها تنها ( ٤٠ ) دانه
آنرا بیرون میکند. باقی ۳۹۹۹۰۰ میکروپ در بیانی، و حنجره
و جگر و دیگر اقسام بدن جایگیر میشوند. ولی هزار شکر که همه
این میکروبها مضر نیستند .

کبوتر، وغبی -

غچی از قطار راه آهن داند زودتر پریدنش واقع شده است.


شماره ۸
سال دوم
صحيفه ١٤
چندی پیش ازین برای تجربه نیز پروازی کبوتر و غچی در شهر ( آنوه رس ) که در باتر يك واقع است يك امتحان اجرا شد. از شهر مذکور يك چند کبوتر و يك چند غچی را که آشیان شان در انجا بود با ریل دان به قصبه ( کومیدن ) که ( ١٥٠ ) میل از ( انودرس ) دورتر واقع شده بردند. و بساعت هفت و ربع کبوتر ها و غچی ها را از انجارها کردند . غمی به آشیان خود از هشت بیست دقیقه گذشته رسید ، حالانکه سریع پرواز ترین کبوتران بعد از سه ساعت واصل گردید. به این معلوم شد که غمی در ساعتی ١٣٤ میل ، و کبوتر در ساعتی ٣٥ میل پرواز کرده توانسته اند .

آله منع قضا زده گی ریلها
در راه های آهن غربی فرانس برای منع نمودن قضا رسیده گیهای قطارهای ریلها که از بهم خوردن شان بیکدیگر بوقوع می آید يك آنه اختراع و تجربه شده است که آله مذکور ما کیفیت - یعنی انجنیر ریل ران را پیش از وقوع تها که و قضا خبر میدهد معلوم است که این گونه فضاها و تهلکه ها اکثر از غفلت ماکینیست های ریل پیش میآید که بنا بر بعضی سبیها ما کیفیت اشارت وعلامه قضا وتهلكه را که عبارت از يك بيرق سرخ و بايك جراغ سرخ باشد نمی بیندوریل را بسرعت از ان میگذراند لهذا این آله در همان جایی که ریل از ان بناد بگذرد گذاشته میشود و مجردی که ریل میخواهد از انجا بگذرد آله مذکور مانند خود ريل صغيرها و صداهای پی هم میکشد و آتش و شراره ها می افشاند که بهمه حال ما کنیت از آن خبر دار میشود !

خريطه - یعنی نقشه لندن
خریماه یعنی نقشه شهر لندن و نواحی آن که در این وقتها به اتمام

ظفر خود اعمار و انشا نموده بود، یوان باپتیستا، که معمار این بنای برای مذکور را يشكل ( استفاده ) نام سینهای کباب که از آهن بشکل یک شبکه میسازند و يك دسته میداشته باشد و در یکطرف آن یک کاسه گلی هم داشته میباشد که روغن کباب در ان جمع می آید - نقشه و ترتیب کرده بود. بجای هر سیخ اسفاره صف بصف بناها و عمارتهای بسیار محتشمی ساخته و بجای دسته آن یک کلیسایی بنا کرده است این سرای دو هزار اوثاق و بقدر هفتهزار دروازه و نحره و هشتاد زینه های منتظم و هفتاد د و چشمه آیده را مالک است تنها برای تسکین حرارت تشنگی ساکنان این سرا چهل و هشت مخزن شراب در ان ساخته شده است !

پوشاک در زابان
در مملکت زابان قماشهائی که برای زنان شوهردار ، و زنان بیوه، و زنان جوان ، و زنان پیر، و دختران مخصوص است جدا جدا و هر رقم زارا تماش خاص مقرر و معین است که هیچگاه زن شوهردار قماش لباس زن بیوه را وزن جوان لباس پیران را و دختر لباس زن را پوشیده نمیتوانند . بنابرین يك زنی که برای نمای خریدن پوشاك خود بيك دكانی میرود تنها بهمین قدر احتیاج دارد که از عمر خود و شوهردار با بیوه بودن، و دختر بازن بودن خود بدکاندار خبر بدهد بعد از ان دکاندار از همان رقم تماش برای او آورده انتخاب میکند .

( يك سراى تجيب الشكل دنيا )
برای پادشاهی ( به سکوریال ) که در ( طلبطله ) نام شهر اسپانیا میباشد. از جهت عجیب الشکلی برای یگانه دنیا شمرده میشود. این سرای بسیار بزرگ عجیب الشكل را، فیلیپ دوم ، که از پادشاهان اسپانیا بود هنگامیکه پر دولت فرانس غالب آمده بود بنا بر یادگار

فاجعه های پاریس
( ما بعد از شماره (۷) سال دوم )
اگر آرزو میکرد خواه در امور عسکری و خواه در امور سیاسی موقعهای خیلی درخشانی برای خود حاضر کرده میتوانست ولی نقصان حرص و طمعش اور ایرین را داشته بود که واردات سالیانه سیصد هزار طلای خود را مانند سینیورهای بسیار بزرگی صرف کند و حیوانات اعلا و شکارهای خوب به پروراند و اجرا کند و در صنایع و کمالات هر گونه آثار حسنه و نافعه شبکه بوجود آید بدست آورده بدانصورت امرار ايام حيات نمايد. و يقونت آرمان دوغرانليو از دوستان صمیمی مارگی دو موقوب بود . از مداومهای خانه بولوار ( انوالید ) مارگی بود . پیش از نجال پر قلو تیلد عاشق شده از پدرش اور اطلبگاری کرده بود.

مارکی دو موتوب به انیسخن خیلی راضی بود . ویکانه آرزویش همین بود که دختر یکدانه خودرا ( فونکس دو غرانبلیو ) به بیند اما نیایم و خود فلوتیلد - مرقومه نیز به آرمان دوغر الایو خیلی متمایل بود و با وجودی که فونت از خودش بقدر بیست سال بزرگتر بود باز هم بيك شوق فوق العاده في بلكه بيك ممنونيت صميمها نه اگرچه به ازدواج با فونت دوغر انلیوروی رضا میداد ولی چه فائده که یک چیزی به این رضا دادن مانع شده بود. و آنهم دلباختن او بود بر يك ديگرى - ما و موازل فلو تیاد ازان دخترانی نبود که چون یکبار بیگی دل بدهد باز آندل را واپس بستاند .

مادگی دو موقوب از مدت مدیده بی زین مانده بود ، یعنی والده قلو تیلد را در وقتی که قلو بلد نجاله بود و داع ایدی دار آخرت نموده بود عمر مارکی هم از شصت افزونی گرفته بود. و خود آنهم اختلاط و انسیتش با افران و امثالش خیلی زیاد بود. قلو تیلد چون شانزده ساله شد. يك آفت دوران و يك مجسمة


صحیفه ۱۵
سال دوم
شماره ۸
رسیده در ظرف بازده سال و بمبارج ۱۹ هزار پوند بوجود آمده
است هر طرف و هر ناحیه آن جدا جدا نقشه شده است که چون همه
یک جا جمع شوند همه لندن و متعلقات اطراف خود لندن را مو موجب
پوجب نشان میدهد اگر همه ارچه های این نقشه پهلو به پهلو آورده شده
برزمین هموار شود يك مسافه را که ۳۰ فوت طول و ۲۰ فوت
عرض داشته باشد فرامیگیرد ولی برای آسانی این خریطهقات شده
بشكل بك کتابی ساخته شده است .

ناموران نار جهان

( ما بعد از شماره ( ۷ ) سال دوم )
ولی چون از قریش ممانعت دید به پیش خدا مناجات و نذر نمود که
اگر جناب حق ده فرزند به او احسان کند که درین کار با او معاونت
کند یکی از آنها را قربان میکنند و چون خدابه اوده پسر
عطا نمود. و همه صاحب رشد شدند ایفای نذر واجب کردید. همه
پسرانشان انقیاد و اطاعت کردند، لهذا قرار داده شد کا قرعه
یعنی پشت بیندازند ، چون قرعه انداختند بنام (عبد الله ) که آرا
از همه بیشتر دوست داشتند بر آمد بنا بر تنسيب عقلا در ما بين عبد الله
و خون بهای آن که عبارت از ده شتر باشد - قرعه انداختند.
باز قرعه بنام عبدالله برآمد و بهمینصورت ده بار و در هر بار ده ده
شتر علاوه نمودند. تا آنکه در دفعه دهم قرعه پرشتران برآمده
حضرت عبدالله بصد شتر قدیه نجات یافت و بعد از ان قديه دم صد
تا حسن و آن گردید. پدرش در هر جا شیکه میرفت دختر خودرانیز
با خود میبرد که به اینصورت دختر هنوز در سن صباوت خود از انکه
در میان گردبادهای پرجشن و سرور عالم خاندان كبار پاريس تنها پسر
خود پویان گردیده مانده بود . از محبه های موسیو موقوب اگرچه
نك زن يرى بمحافظه گری و سررشته داری دختر مأمور بود ولی
از انجان محافظه ها دقت مبادی و دیده بانی مخصوصة والدمها كما
دیکانه مقصدش همین بود که یک زن توانگری که امیديك ميراث
بسر می آید ؟
و الحاصل قلونیله در صالونهای بزرگان و اسیلزاده کانی که متمادیاً
دران دوام داشت بکشي بايك جوان تروتازه سی ساله تصادف نمود
که این نوجوان بسایه عنوان تو تی تیکه داشت و به قونت غونتران
دور اندال، معروف بود در همه دالانهای عالم کبار پاريس رفت و آمد
میتوانست . ذاتاً حسن و ظرافتش نیز بدرجه فوق العاده بود که هر
بیننده خودر انخود مایل میساخت .
تنها همینقدر زبانزد بود که با اسرات قامجنونانه شیکه جلوگیری آنرا
نمیتواند ثروت و توانگری خود را رخته دار کرده است حالانکه

شتر مقرر و دید ازین است که یکی از اعراب حضرت رسول الله
صلى الله علیه و آله و سلم را با این الله يعين، خطاب نموده است که معنی
ای پسر دو قربانی میباشد . از این دو قربانی یکی حضرت اسمعیل
علیه السلام و یکی حضرت عبد الله را مراد نموده است. این ترجمه
و تفسیر سه بیت اول نظم ما فوقت در ابیات دیگر خودشان چنین
ایا میفرمایند (( بنابر دلیلها ونشانهای که مشاهده کرده اند پسرشان
حضرت محمد صلى الله علیه و سلم محض رحمت شده بر عالم مبعوث میشوند.
و بر مردمان حلال و حرام را بردین ابراهيم، وحق و اسلام را تعريف
و بیان میفرمایند. و از طرف حقتعالى جل وعلا ايشان از جرعه
پرستش بنان مصون و معصوم میانند .
بعد از فرمودن این اشعار که بیان گردید این عبارت ذیل را بیان
فرموده تسلیم روح نموده اند :
كل حي ميت، وكل جد يدبال، وكى كثير يفي والنامية
وذكرى باق. وقد تركت خير أو ولدت طهرا . )) يعنى هركي
میمیرد و هر نو کهنه میشود ، و هر بسیار فنا میشود . منهم میمیرم
اما تا هم باقی میماند. ولد طاهر زاییده ام . و در دنيا يك خير بزرگی
گذاشتم
(حضرت آمنه ) نا بوقتیکه (حضرت فخر كاستات) عليه افضل
الصلوة بسن شش سالگی میرسیدند بر حیات بودند. در باب محل
وقات و مدفن شان اختلاف است بعضی میگویند که در مکه مکرمه
و بعضی میگویند که در ( ابواء ) نام موقع که در مابین مکه مکرمه
ومدينه منوره میباشد وفات بانده اند و در انجا مدفون میباشند .
در باب ایمان ( حضرت آمنه ) ( و حضرت عبد الله ) در میان
فقها اختلافت، ولی اصبح روایات همین است که بنا بر حرمت حضرت
رسول الله صلى الله علیه و سلم ، در حق ابوین شان خوش گمان بودن
حقیقت حال خیلی مافوق این گمان بود . زیرا مو سیو دور اندال غیر
از انکه همه ثروت خود را در عالم سفاعت محو و زیاد نموده در زیر
بار قرض بیشماری نیز در آمده بود. قرضدارهایش به امید آنکه
يك روزي بلكه بابك دختر توانگری ازدواج کرده پس توانگر
بشود باز هم بقدر یکه گذرانش بشود فرض به او میدادند . موسیو
دوراند ال نیز در دالانهای اکابر برای همین کار عرض اندام مینمود .
دیکانه مقصدش همین بود که یک زن توانگری که امیديك ميراث
بزرگی داشته باشد بدام آرد. حیا کر بد رنگ و من هم باشد.
راضی بود .
درین اثنا بود که مادموازل دو موقوب بره راستش را بر آمد .
هم جوان وهم مقبول و هم دختر بک مارگی تو انگری که بار بار
صاحب میلیونها باشد و هم بعد از ان که بین رشد برسد میرت
کلی مادر مرده خود را نایل بشود. آناموسیو دور اندال ازین
بهتر چه میخواهد ؟ اما اینرا هم محقق میدانست که مارکی دو موقوب
(باقی دارد)


صحفه ١٦
سال دوم
و نام شاترا بحرمت یاد کردن برای هر مومن فرض است ( حضرت عبدالله ) بغیر از ( حضرت آمنه ) با دیگر هیچ زنی ازدواج و مقارنت نکرده . و هم چنان ( حضرت آمنه ) نیز بغیر از ( حضرت عبدالله) با دیگر هیچ مردی ازدواج نفر موده اند . و بغیر از حضرت بی ذیشان دیگر هیچ اولادی بدنیا نیاورده است .
(آمنه) - بنام دیگر (امیمه ) زوجۀ ( ابن الدمينه) که از شعرای مشهور عرب میباشد . آمنه مزبوره نیز در شعر و فصاحت خیلی مشهوره يك زيست . ابن الدمينه پیش از آمنه ( حماء ) نام داشتنی داشت که فاحشه بود . روزی این ادمینه حماد را با یارش یکجا بقتل رسانید . بعد ازان با آمنه ازدواج نمود . اما پیش از ازدواج نیز در مابین شان معاشقه موجود بود . آمنه در يك مجلس انسی در مقام سر زنش و عتاب اینچند شعر را خطاب به این دمینه گفته است :
وانت الذی اخلفتنی ما وعدتنی و اشمت بی من كان فيك يلوم
و ابرزتنی للناس ثم تركتنی لهم غرضاً ارمى و انت سليم
فلو كان قول يكلم الجسم قديراً بجسمى من قول الو شاء كلوم
یعنی : توبی آنکه وعده ات را خلاف کردی ، و مرا از بهر خودت مظهر شمالت ملامت کنندگان نمودی ، حال و را زمرار مردمان اشکار ساخته هدف طعنه رقیبان کردی و خود را بکنار سلامت کشیدی . اگر از سخن بر پوست وجود انسان زخمها پیدا میگردید این است که در جسم من نیز از سخنان رقیبها و عمازها بسی زخمها پدیدار گردیده است .
این دمینه نیز بجوابش این ابیات را سروده است :
باقی دارد

شماره ۸
از روی عدالت نیز غیر جایز شمرده میشود . آیا کدام عدالت جواز میدهد كه يك شخصی را از مسلك وطريقه كه آوا اختیار کنند منع نمایند، و نه قوۀ عقل، و نه زر نقد خود را بقرار دلخواه خود استعمال کرده بتوانند ؟
بعضی امتیازهای که حکومت آنرا برای خود حصر میکند از دو حال خالی نیست یا بدار مقصد افزونی واردات یعنی مداخل و درآمد عمومیه وضع میشود که در انحال آن امتيازيك مالیه بوده فوق العاده گفته میشود . یا برای محافظه حقوق و منافع عمومیه وضع میگردد .
آن امتیازاتی که برای درآمد عمومیه وضع میشود مانند انحصار نمك و تنباکو ، و کاغذ قطعه بازی که ساختن و فروختن آن بحکومت منحصر است . و یا آن امتیازاتی که برای صحت و محاسن اخلاق وضع شود بهر دو حال مقصد اصلی آن افزونی مداخل و درآمد حکومت است که علم ثروت در ان باب چیزی گفته نمیتواند . مثلا ساختن باروت ، و شوره و کشتیهای جنگی که بسبب بعضی اسبابی که به امنیت عمومیه متعلق است امروزه روز به حکومت منحصر است . باز هم اگر موافق به قاعده آزادی صنایع اجرا گردد البته كه موجب أهونيت وسهولت میشود که این را هم این مسئله به ثبوت میرساند که اکثر دولتها برای تدارک کشتیهای جنگی خودشان به فابریکهای کشتی سازی انگلستان مراجعت مینمایند . مع ذالك این گونه خصوصات چون برأی و تمیز اداره حکومت تعلق دارد مطلق قواعد علم ثروت تابع شمرده نمیشود .
غیر ازین گاهی میشود که حکومت بعضی فابریکهای عادی نیز برای خود باز میکند . اما این يك از شبهه و ارسته است که برای ترقیات صناعيه واسطه و رهبر شدن حکومت از قواعد علم ثروت سراسر مخالف است . زیرا حکومت مأمورها و کاردارانی را که برای اینگونه تشبثات استخدام و مأمور نماید ، اگر هر قدر صاحب معلومات ، و با حمیت باشد باز هم بنا بر منفعت شخصیه خودشان مانند يك صنعتکاری که بحساب منفعت خود بکوشد کار را پیش برده نمیتواند
باقی دارد

علم ثروت ملل
( ما بعد از شماره (۷) سال دوم )
اولا مخالف یک چیز ساخته میشد . ماشین های آن فابريك شکستانده میشد، معمولاتش سوختانده میشد . صاحبانش به جزاهای سخت گرفتار میشد .
از ثمره همت ( تورگو ) و دیگر طرفداران آزادی اعمال ، و انتشار یافتن قواعد علم ثروت این اصولها و قاعده ها نیکه بیان گردید در ملک فرانس و در دیگر طرفها فسخ و لغو گردیده ترقیات صناعيه دفعةً در اروپا يك رونق دیگری پیدا کرد، و ثابت ساخت که اصول وقاعدۀ تنسيق وتنظيم صنایع سراسر باطل ومضريك چیزی بود .
والحاصل از خلل پذیرفتن آزادی اعمال ، و برهم خوردن قاعده رقابت هم اصحاب صنایع ، و هم مستهلکان یعنی خریداران و صرف کنندگان آن صنایع متضرر میشدند و غیر ازین اینگونه اصول و قاعدۀ

همه مقاله هائیکه دستخط ندارد از طرف مدیر و سر محرر تحریر یافته
محمود طرزی
در چهاپ خانه حروفی دار السلطنه کابل طبع گردید


صحیفه (۱)
سال دوم
شماره (۹)

ايدينك آقاسى ملكى حضور اعليحضرت همايونى
على احمد

سراج الاخبار افغانستان
۱۳۲۹

محمود طرزی

اداره خانه و مطبعه

قيمت ساليانه
در دارالسلطنه کابل ۸ روپيه کابلی
در اطراف داخله مملکت
با اخراجات داک ۱۵ روپيه کابلی
در خارج مملکت
با اخراجات داک ۱۰ روپيه انگليزی
بهر پانزده روز يکبار نشر ميشود

در ماشينخانه دار السلطنه (کابل)
همه امورات تحريريه به اداره خانه
بنام مدير فرستاده ميشود
قيمت يك نسخه آن در کابل يکمپانى است

تاریخ عربی ۱۵ صفر ۱۳۳۱
تاریخ شمسی ۳ دلو ۱۳۹۱
تاریخ انگریزی ۲۳ جنوری

درين اخبار از حوادث داخليه وخارجيه وبسی مقالات مفيده درج ميشود

فهرست مندرجات
عرفان پروریهای
ادبيات
اعليحضرت همايونى
ناموران زنان جهان
حوادث خارجيه
علم ثروت ملل
مقاله مخصوصه
فاجعه‌های پاريس
مقالات علميه

عرفان پروریهای اعلیحضرت همایونی
بسوى كائنات يك نظرى بيندازيم ! در همه حيوانات ، نباتات ، خشكه ها ، بحرها ، هوا يك حيات ، يك فعاليت ، يك دور وحركت ، يك نشو و نماى بس عجيبى مشاهده ميكنيم ! آيا حضرت مسبب الاسباب ، سبب يگانه اين حيات و نمو و حركت را بر چه موقوف فرموده ؟ هيچ شبهه نيست كه واسطهٔ يگانه آن همانا خورشيد جهانتاب است . اين حركت وحيات كائنات را در هر بيست و چهار ساعت يكبار براى العين مشاهده ميكنيم :
بغروب شمس جهان آرا يك پرده ظلمت تيره درون عتمات رهنمونى عالم را فراميگيرد . حيوانات مى خسبند ، نباتات مى پزمرند ، انسانها مى آرامند . انجماد ، افسردگى ، ممات همه كائنات را فراميگيرد !
بمجرديكه پيش قراولهاى حيات همراه شهريار گردون اقتدار آفتاب زندگى توأم - يعنى سپيدهٔ مقدم به شيپور نفس نسيم سحرگهى از ورود آن سلطان زندگى رسان خبر ميدهد ، در همه موجودات كائنات زندگى وحركت پديدار ميشود . در دامانها ، صحراها ، كوهها ، جنگلها ، بيشه ها ، آبشارها ، گلزارها يكديكر جوش و خروشى آشكار ميكردد . بنفشه ها ميشگفند ، به بوهاى لطيف خود دلهاى سودازده ها را بزلف يار رهبرى ميكنند . يك جويان يك رمه بره هاى سفيد چون لكه هاى پنبه خود را در يك دامنهٔ سبزى بچرانيدن آغاز مينهد . يك آسيابان بلند زمزمه كرده دروازهٔ آسيا را باز ميكند . چرخهاى آسيا يکصداى پرغريوى ميرارد ، طفل نازنين طبيعت را بيدار ميكنند . در آن طرف يك جويبار صفاتبار به آب پر شرشر چون آبشار خود سبزه هاى اذيقه كنار خود را نوازش ميكنند ، در آنجا يك كول ، عكس طلوع صبح صادق يك سرو سيمينى در آن تشكيل داده درختهای لطیفه کنار آن يك سایه خیره و تیره در آب انداخته ، قازها و مرغابى ها در ميان آن در پى يكديكر بال افشانى شطارت دارند . دو فاختهٔ دلباخته كه از سرتخهٔ چنار بلند آن بال افشانى ها را مى بينند حسيات عاشقانه شان به پرواز آمده كوكو گويان مسرت صبوحى را تبريك ميگويند ! دم بدم طنابهاى بافته يك نور ، يك روح ، يك دور ، يك حركت مى افزايد ! افق يك رنگ لعل گونى پيدا ميكند . ابر پاره هاى ذره هاى كهربا رنگهاى قوس قزحى پيدا ميكنند . نوكهاى شاخسار تذهيب طلاكارى ميپذيرد . سياحرا ، دريا مستغرق بحر انوار ميشود . از دود كشهاى بلند فابريكها دودها ميپرايد ، از توله هاى شبان نغمه ها كشيده ميشود . دروازه هاى فابريكها شكل يك دهان عظيمى را ميگيرد . كارگرها عمله ها مانند زنبورهاى عسل كه شهد صنايع را حاصل ميكنند به قاريک ميدرآيند . پيردهقان ، كاوهاى قولبه رانى را به پيش انداخته بصحرا ميرود . يك پسر مكتبى را از خوابگاهش به عجله برميخيزاند ، زودى ميخيزد ، ميپوشد بكس كتابها را بگردن آويخته بسرعت از خانه ميبرايد . هماندم در مقابل يك لوحهٔ درخشان قدرت خود را مى يابد ، چشمانش به نقطهٔ افق


سال دوم
صحیفه ۲

شمارهٔ ۹

شرقی دوخته مانده و ، آه! آفتاب برآمد !... گفته بسرعت میدود ......

یلی آفتاب جهانتاب طلوع میکند حیات حرکت در همه کائنات رو نما میشود ، آفتاب کائنات ترقی و تمدن نیز انوار ( علم و عرفان ) است. معمر دیکه انوار عالمتاب آن بر يك ملك وملتي بتايد حيات حرکت در همه اطراف آن و همه افراد آن پدیدار میگردد .

معارف يك برق سعاد تست که دنیا را سراسر غرق انوار میسازد

معارف يك نسيم مجانست که بر هر زمینی بوزد آنرا کاشسرای عالم میکند. عندلیبان ترقی بر شاخسار آن نغمه پرداز افتخار میشوند. عالم را سرمست حیرت مینماید. رفاهیت حال سعادت استقبال بسا یه علم و معارف برنو افزای احوال میگردد صحراها بمزرعه ها و دشتها بكلزارها تبدل میکنند. خرابه زارها به شوکت سراها، سراها به انوارها مستغرق میشود.

علم و عرفان ، حیاتبخشای جهان، و غذای روح و افکار انسان است . در هر ملک و هر قوم که به شعشعه افشانی آید ملك راحیات می بخشد ، و قوم راملك صفات ميسازد . ملك صفاتی میسر نمیشود الا به اخلاق حسنه ، رهبر ومنهاج اخلاق حسنه قرآن عظیم الشان خالق کون و مکان است. از علم بی اخلاق هیچ فایده نیست .

معارف در ملک و ملت خود نبود پیدا نمی شود. مربی محرک مشوق میخواهد : مربی محرك مشوق آن بادشاه ملك و ملت است که خالق خیر و شر ، وطلوع دهنده شمس وقمر، ومدير كائنات بر بحر و بر آنرا از ملیونها نفوس بشر بر میگزیند. و زمام اداره خیر و شر آنرا بدست او میسپارد .

بلی ! اين يك موجبة قدر تيست که از وقت خلقت بشر جاری آمده است. چون قدرت خالق مطلق هیئت فعال لما بریدی را بکار انداخته بخواهد که ملک و ملتی را بنور آفتاب عرفان منور سازد بادشاه عالم دانای ذی عرفان معارف پروری به آن مرحمت میفرماید . چنانچه يملك مقدس ما افغانستان وملت معززما افغانيان عطا و احسان فرموده است .

آری ، آری ! وجود مسعود ذات شوکتسمات اعلحضرت ( سراج الملة والدين ) مد الله ظله في العالمين يك آفتاب درخشان تابان علم و عرفان است که افق تخت عالی بخت افغانستان بطلوع صعود مسعود پر سودش بپهنای پر تجلای متلالای علم و معرفت منور و روشن شده است .

واقعا در زمان سعد اقتران اعلی حضرت خاقان مغفور جنت مکان حضرت ( ضياء الملة والدين امير عبد الرحمن خان ) طاب متواه في الرضوان بی ترقیها و تجددات عظیمه در افغانستان بظهور رسید، ولی در خصوص نشر معارف مانند تأسيس مكاتب عمومی اصول جديدة عصر حاضر هنوز هیچ یك تشبت و اقدامی نشده بود. ذات عرفان صفات اعلیحضرت این بادشاه مقدس محبوب القلوب معظم ما از ابتدای جلوس همایونی شاهانه شان چنانچه بنی ابواب فیض و سعادت را بروی ملك و ملت باز نمودند تأسيس مكاتب ملکی و عسکر برا نیز اراده فرمودند ، تا آنکه امروزه روز افسران عسکری و کار داران ملکی از آن مکاتب به بیرون بر آمدن آغاز نهاده است .

این کیفیت خیلی مهم يك مسئله ایست که بحیات و ممات ملك و ملت تعلق میگیرد . بل علم معرفت ، دانائی توانائی سعی حرکت حیات است . خلاف آن شد آنست این اطلف حال العال همایونی موجب حيات پيشاني ملك شاهانه شانست ، باز میگوییم که از علم هیچ نمره حاصل نمیشود تا اخلاق حسنه نباشد. رهبر و منبع اخلاق حسنه قرآن عظیم الشان حضرت خالق زمین و آسمانست که ذات اعلی حضرت بادشاه مقدس ما اول در باب توسیع دایره علم قرآنی کوشیده در حالیکه یکان یکان حافظ قرآن بصورت مشار بالبنان در افغانستان پیدا میشد در وقت حاضر از مدرسه های حفاظ کلام مجید بصدها حافظ میراید، این دیانت پروری ذات اعلی حضرت پادشاهی حقیقتاً برای افغانستان يك آنحیاتی شمرده میشود .

زیرا درین وقتها دو سه بار به اداره عاجزانه خود ما از استانبول و بیروت، و بغداد بعضی نامه های مطبوع و غیر مطبوع وارد شده مینویسند که از چندی میشود قرآنهای تحریف شده غلط در مطبعه های مختلفه بعضی ارباب غرض در موقع انتشار آمده ، و بهر هر طرف توزيع و تقسیم شده است . لهذا باخبر باشید . .

پس ازین يك معلوم میشود که این مدرسه های حفاظ کلام مجید که بسایه فیوضات آیه حامی دین مبین حضرت سید المرسلين اعلیحضرت ( سراج الملة والدين ) در وطن مقدسة ما تأسيس و بنياد یافته تاجه درجه یک اهمیت عظیمه دینیه را در بردارد که قدر شناسان عالم اسلاميت البته آنرا تقدیر خواهند نمود .

غیر از مکاتب ابتدائيه و عاليه ملكيه و عسکریه که در دار السلطنه بنیاد یافته در بیت العلوم) مبار كه يك (دار التاليفي ) نیز بسايه معارفوا به شاهانه تشکیل یافته است که اکثر کتب تعليميه مكاتب دولت علیه افغانستان در انجا ترجمه و تألیف میشود . بعضی ارهایی که از دار التأليف مذکور در فنون حاضره نظر حقیرانه در آمده الحق که خیلی پسندیده و برگزیده آثار است . خود این محرر احقر بالخال برابر نیز بنابر تشويفات معار فیروری اعلیحضرت بادشاه مقدس خود از زبان ترکی عثمانی يكجند ارادبي وفي ترجمه و بعضی تألیفات بوجود آورده است که از جمله یکی ترجمه پنج جلد کتاب ( تاريخ محارية روس و ژاپان ) است که بموجب فرمان واجب الادغان اعليحضرت بادشاه مقدس خود ترجمه کرده ام .

عالم ، علم طلب است. دانا ، دانش خواه است . اعلی حضرت بادشاه مقدس ما عالم است. داناست . دین پرور ، مرحمت گستر . مدنيت خواه ، ترقى آگاه يك پادشاه عدالت پناهیست که بعلم و عرفان وعدل و احسان ملك وملكت شاهانه شاترا به انوار ترقی عرفان منور فرموده اند، و به شهراه تعالی و ایقان رهبر گشته اند. از درگاه ذات ذو الجلال طول بقا و دوام دولت و اجلال شاهانه شانرا نیاز میکنیم .


صفحه ٣
سال دوم
شماره ٩

جواد خارجيه
اجمال سياست

دنیا بسیار کهنه و فرسوده ، و چرخهای تدویر آن ساییده شده است . لا بديك انطلاق و انشقاق عظیمی دران محتمل الظهور است !
دیگ بخار ماشین خانهٔ روی زمین ( اوروبا ) است . چنان معلوم میشود که آلهٔ مقیاس البخار آنراخرابی پیش آمده است که از حد و اندازهٔ لازمی آن بیشتر اخره دران تراکم می کند ، و رفته رفته دیگ مذکور باستیعاب همه آن قوت تاب آور مقاومت نگردیده چنان يك انطلاق عظيمه ، و از هم ترکیدن مدهشه بوقوع آرد که پاره های انقاض آن از کوههای آلیمانی بلکه از کوههای همالایا و قره قورم نیز بالاتر برهوا گشته در بحر محیط کبیر بریزد ! آلهٔ مقیاس ابخار ماشین اوروبا حسیات انسانیت ، عدالت مساوات حریت ، حقانیت بود که برهمان آن بر ملیونها عرب ، بر ملیونها ترك و اکر ، بر ملیونها هندستانی ، و هندو ، و فارسی و غیره حاکم و مسلط گردیدند . در هرجا که رسیدند همین بیرقها را بر افراشتند ، و عالم را در زیر ظل حمایت آن دعوت کردند مردمان شرق چون از بسیار وقتها ماشینهای شان بسبب خرابی مقیاس البخار شان پاره پاره شده بود آن ورقها را يك سایبان سعادت دانسته بودند .
سبحان الله ! کدام مدنیت کدام بشریت وبکدام حال و بکدام منوال دوام ورزید است ؟ اگر خاکهای طبقه های زمین را تا جاهای بسیار عمیق بکاویم ، و غربال نمائیم بجز آثارها ، و انقاضهای مدنیتها و اکمليتهای بشر چیزی نخواهیم یافت ؟ چنانچه بی مدنیتها و عدالت ها ، و مساواتها ، و حریتها و حقانیتها طعمهٔ حرصها ، و کینها ، و نفس پرستیها و اسارتها شده است ، همچنان مدنیت اوروپای را نیز همین اژدها ها و ناگوها واقعها چنان فرو برده اند که کمتر اثری ازان ها باقی مانده است ! همه اسیرهای دام احتیال شان آهسته آهسته به این پی میبرند که سخن چیست ، ولی نه چنان کابوسی برانها فرو آمده که مجال حرکت برای شان مانده باشد !
از جنگها ، و فتوحات آخرین اوروبا معلوم کردید که چه وحشی ، چه خونخوار ، چه درنده مخلوق میباشند . پیش ازین در هر جایی که میرسیدند قانون عدالت برپا میکردند . درینوقت عرف عسکری را اعلان داده قتل عامها ، معبد سوزيها ، تسلط بر عرضها ، بیگناها را بدار کشیدنها اجرا می کنند !

چو خواهد فلك رنگوايش كند
به افعال بد رهنمونش كنند

همین سبب است که استیم دیگ بخار شان افزونی میگیرد ! حرص و طمع به شره و آز میکنند امقیاس البخارشان چون برهم شده از درجهٔ شدت و تراکم اخرهٔ افعال بدشان آگاهی نمی یابند ! دفعهٔ آن بخارهای کثیفهٔ متراکمه شان چنان از هم کفیدن مدهشهٔ هول انگیزی بظهور بیارد که آواز دهشت همر از آن ساکنان کرات سماوی را نیز بلرزه در آرد ! . . . .

( ترجمه از اخبارهای )
ترکی و عربی

از سبیل الرشاد :
ظلمهای که اردوهای اهل صلیب ، در البانیا و روم ایلی اجرا کرده اند از جنایتهای انگیز بسیونها نیز در گذشت . بمليونها انسان از وطن شان رانده و آواره شدند . بصدها هزار معصوم در کوچه ها در میان گلهار پختند ، بی نهایه عرضها پامال کرده شد ، همهٔ مال و منال اسلام یغما و تاراج گردید ، بی آنکه بر زن و بچه رحم آرند قتلهای عام اسلام را بجا آوردند ، حتی بسیاری از معصومها را زنده زنده زمین دفن کردند ، بسیاری از بیچاره گانرا از گرسنگی کشتند . نان خوردن ، جای خوابیدن حتی برای دفع حاجت محل نماند . این مظالم وحشیانه به آندرجه ها رسید که هرچيك عایلهٔ مسلمان ازین مصیبت آزاده نماند . از احوال فاجعهٔ ( اندلس ) نیز در گذشت . ظلم و وحشت اردوهای اهل صلیب را جراید یومیه هم انقدر که مینویسند تمام نمیتوانند . مهاجرینی که می آیند حکایت کردن تمام نمیتوانند . ما اینها را زیر نظر انتباه و اگاهی عالم اسلام که قدر استقلال را نمیدانند عرض کردن میخواستیم . اما چه چاره که صحیفه ها محدود است و بجلدها کتابها نیز این را استیعاب نمیتواند . این است که چهرهٔ خونریز جلاد عصر بیست و یکم را همه کائنات به بینند که چیست ؟
بواقعیکه اینقدر مظالم بی جزا نمیماند ، اما چه چاره بعد از اینکه ملیونها اسلام در کوچه ها ، و گلها در افتادند و صدها هزار ! معصومها محو گردیدند . و گرنه اینقدر وحشت آنها نیز بی جزا نمیماند . زیرا عدالت الهی هیچگاه به این مساعد نیست . اینقدر معموره های اسلام ، اینقدر بیگناه معصومان را او روز به کله های جانور های اهل صلیب محو کردند . آیا گمان میبرند که سینهای بار بار ازین روز سخت گرفتار نیایند ؟ انشاء الله عالم اسلام در قریب اوقات آنروزها را خواهند دید .
که میداند که چقدر بزرگ گناه ها ، و به او امر الهیه و قوانین فطرت چه مدهش عصیانها ارتکاب کرده ایم که به این درجهٔ فلاکت الیم و به اینگونه مصیبت عمومیهٔ عظیم دوچار گردیدیم . در تاریخها میدیدیم كه يك قوم بايك ديار در يك آن محو گردید ، ولی نمیدانستیم . این است که حالا اضمحلال الیم و افول جمیع يك قطعه را تمامها در یکماه مشاهده میکنیم . این کیفیت برای تمام


سال دوم شماره ۹

جهان برای تمام عالم اسلام به عبرت بزرگیست که قوانین آلیه بیاس خاطر شریف مسلمانان حکم خود را تبدیل نمیدهد .

این را اعتراف باید کنیم که ما به اعمال و افعال خود به این حالها گرفتار آمدیم .. ان الله لا يغير ما بقوم حتى يغيروا ما بانفسهم، ما دیدنیهای خود را دیدیم . به انواع ظلمها و وحشتهای انگیز یسیونی دو چار آمدیم. حالا وقت آنست که نوبت مرتکبها و مشوقهای آن آمده است. آیا کمان میبرید که آه و انین اینقدر معصومها در فضا های لاهوتی محوشده میرود ؟ البته که برای این ملک و بلکه برای همه کره ها و برای همه انسانها يك صاحب حقيق موجود است، يك سلطان عظیم الشان ، يك حكيم عادل يك قاهر ذو الجلال موجود است . آیا کمان میبرید كه آن مالك الملك والملكوت جهنمهای اوروپای بار بار را باز پخودشان بر نکند ؟ برای اینکه آنها را در یک آن محو سازه اسباب آنرا بدست خودشان برای شان حاضر کرده است . انشاء الله فردا، فردا نباشد پس فردا بهمه حال دهشت انتقام آلمی را خواهیم دید .

ای مسلمانان ! بیائید که همه ما بيك زبان :
متى نصر الله ؟
گفته رفع آواز بکنیم و بینیم که جهان لایتناهی از يك منبع و بیوی خالیست ؛ البته که نیست .

(سیاست انگلیز بمقابل عالم اسلام و دولت عثمانیه )
اقتباس از اخبار ( رأى العام ) منطبعهٔ بیروت به امضای (طه المدور)

بسیار بارها است که در بعضی اخبارهای استانبول این فقره مصادف نظرم میشود که مینویسند : . مقصد یگانهٔ دولت انكليز تمامیت ملکیه و ، محفوظیت حاكمانهٔ دولت عثمانیه میباشد .!! من چون به اینگونه فقره های زراندودی که با يك غرور بسیار بزرگ و بی بصیرتی تمام نوشته شده است نظر میکنم از حیرت و تعجب خودداری نمیتوانم . زیرا من ازين يك آسوده و خاطر جمعیم که در عالم پوليتيكل هر انقدر انتريكه و حیله های سیاسی که بر ما دور میخورد همه آن یا از دسیسه های پنهانی دولت انگلیز و یا آنکه لااقل برضا و موافقت او بروی کار می آید .

این یک معلوم است که انگلیز تقريباً وصد مليون نفوس مسلمان اعلان حاکمیت میکند . اگرچه اداره داخليه اينقدر نفوس عظيمه مسلمانان در زير حكم و نفوذ لندن میباشد . ولی این راهم بگویم که معناً آنها را هنوز در زیر حاکمیت خود گرفته نتوانسته است . زیرا مسلمانان با معنویات خودشان بمقام معلای خلافت استانبول توجه و اعلان ارتباط میکنند .

دولت انكليز هم انقدر که به اینحالت روحیه مسلمانها واقف میشود همانقدر بيك عصبیت دهشتناکی گرفتار می آید . گاه گاهی

بخوبی باید دانست از بسیاری انفعال خود داری نتوانسته بصورت آشکار بر سر دولت عثمانیه بعضی مشکلات مدهشهٔ سیاسیه بوقوع می آرد ، و به اینصورت روز بروز مقام خلافت را بلرزه میدارد . تا باشد که يك روزی ( معاذ الله ) این دشمن بزرگ و این رقیب منفور خود را از میان بردارد ؛ و این صد مليون مسلمانرا هم معناً و هم مادهٔ بجز لندن بدیگر طرف علاقه دار و مربوط نگذارند . چونکه ایمپراطوری هند بدیگر صورت در زیرا منیت نامه گرفته نمیشود . دوات انگلیز اگرچه پیش ازین این انتریکه های خود را بصورت خفی اجرا میکرد، اما درین زمانهای آخر این پوليتيك خود را در محیط مصر وسوریه بصورت بسیار عالی و آشکار تجلی میدهد .

ه دولت انگلیز بسببی که از جرمن میترسد درين وقتها میخواهد که مشتملکات خود را با رابطه های بسیار قوی و متین یکسر به لندن مربوط نماید . و درينباب بسیار فعالیتهای بزرگ شان میدهد . اما این را هم فراموش نباید کرد که همانقدر از جرمن میترسد، دو چندان از افکار ( وحدت اسلامیه ) این میترسد . از فعالیت فوق العاده که در این روزها دولت انگلیز در پیشقدمی مسئلة ( وحدت اسلام ) در عالم اسلامی مشاهده میکند خیلی اندیشناك شده است . این است که دولت انگلیز در پیش روی ثمرۀ سعیهای اسلامها که بسوی وحدت گامهای بسیار فراخی میخواهند بیندازند، مانند يك دشمن بی امانی ایستاده شده هر انچیزی که عامل و برانگیزندهٔ مسلمانها را بوحدت به بینند آنچیز را بهر صورتیکه باشد از میان بر میدارند . و آنرا محو و پریشان می کنند . و چون عامل یکانه و برانگیزندهٔ فرزانهٔ این تشويقات وتحريكات (وحدت اسلام) اخبارهای اسلامی میباشد ازين سبب هر انقدر اخبار های که در مصر بزبان عربی طبع و نشر میشد، و همیشه در باب وحدت اسلام و بیداری و آگاهی مسلمانان قلم میفرسودند همه آنها را بنا بر بعضی اسباب واهی منع و تعطیل نمودند .

ه ازین عجیبتر اینکه دولت انگلیز بکمال سعی و کوشش برای تأسیس دادن يك خلافت جدید اسلامیه در مصر همه قوت و دسیسه های خود را استعمال میکنند که این فکر سیاسیهٔ دولت مشار الیها را این به اثبات میرساند که در محاربهٔ طرابلس غرب و بالکانیها اساس بیطرفی مصر را بر پا نهاد . .

( مکتوب از پشاور )
تشریف آوری وایسرای هند در دهلی به حیثیت نائب السلطنة هند و يك واقعه هائله

جناب !
چون درین ایام يك واقعه بسیار ناگوار هائله در هندستان بوقوع آمده است خواستم که برای اطلاع آنجناب تحریر دارم : البته آنجناب از کیفیت تبدیل یافتن دارالسلطنهٔ هندستان از کلکته


٥ سال دوم شماره ۹

به دهلی خبر خواهد بود . لاکن تا حال تکمیل آن عملی نشده بود . در ٢٣ دسمبر هز ایکسلنسی و ایرای هند برای رسم افتتاح پایتخت جدید رسماً بصفت شاهی بدهلی داخل گردیدند . در ١١ بجهٔ روز جناب وایسرای ممدوح معه لیدی خود بدریعهٔ ( اسپیشل ترین ) یعنی ریل داک به استیشن دهلی رسیدند . و از استیشن بعد همراهان خود و جمله را بمکان و توابان و غیره سواری پیلان روانه راندود ، و دیدبه و حشمت بسیار عظمت خود از راه باغ ملکه گذشته به چاندنی چوک رسیدند . در حالیکه مراسم جلوس بکمال دیده و احتشام از چاندنی چوک میگذشت دفعهً از یکی خانه ها از دست یک مجهولی پروانسرای ممدوح بمب انداخته شد . چمدار ویه رای که پس پشت وایسرای بر همان پیل سوار بود فوراً هلاک شد . و خود وایسرای را برد و جراحم رسید . یکی پر شانه و دیگری بر گردن . وایسرای از شدت زخم بیهوش شد ، و بعد از کمی بهوش آمد و رفتن جلوس را بسوی دربار اشارت کرده خود را بشفاخانه رسانیدند . میگویند که خانهٔ مذکور را فوراً پولیس محاصره نمود . و دروازه های شهر نیز در زیر ترتیب گرفته شد . لاکن فاعل هنوز معلوم نیست مستر قلیت و دولس درین وقت بجای وایسرای ممدوح کار دربار را انجام میدهد . باقی خیریت است ١٩ محرم سنه ١٣٣١

( ترجمه از اخبارهای اردو )
در این ایام حالت جنگ بلقان به جنگ آخری روس و جاپان بسیار مشابه است — جاپان در جنگ های بحری و بری همیشه کامیاب بود اما چون شرائط مصالحت در پیش شد دولت روسیه سخی بکار آورده به غور نمودن مسئله تاوان جنگ انکار کرد درین وقت کل عالم متغیر بود که جاپان از مسئله تاوان جنگ دست بردار گردید — و سیاق همان بود که اگر چه روسی یکی بعد دیگری از هر مقام بپا کرده شده بود اما او نسبت به دشمن جنگ را با عرصه دراز جاری داشته می توانست — اکنون همان کیفیت در ترکیه پیش آمده است — یعنی بلغاریه از دشواری گذشتن نتیجه آگهی دارد و سرویا باحتمال جنگ استریا درستی وسائل خود میخواهد — مانتی نیگرو تسخیر سقوطری را از یاده از امید وقت طلب میداند — و او برسوال قبضه تهریس ترکان کمتر دلچسپی دارد بشرطیکه البانیه را اگر آزادی کلی عطا نشود خود مختاری اندرونی بالضرور داده شود — و هر چند که ریاستهای متحده خوار کامیاب بوده اند اما آن شرائط را که دولت ترکیه منظور نکند هرگز عاید کرده نمیتوانند .

( دست درازی روسیه بر منگولیا )
این امر محتاج تصدیق نیست که روسیه بعد از صدمهٔ شکست که از جاپان خورده بود تحريك خفيه حاصل نمودن اعراض سابق

مشرق وسطی شروع کرده از واقعهٔ عظیم الشان انقلاب چین فوائد کلی حاصل کرده است — چنانچه حکومت مرکزی چین را در مشکلات داخلهٔ ملک گرفتار دیده صوبهٔ منگولیا را سرکش ساخت و چون حکومت مقامی در صوبهٔ مذکور قایم شد مراعات کلی یعنی تعمیر ریل و تفتیش معادن و توسیل اسباب تجارت و غیره برای خود حاصل کرد — مراعات مذکوره آینده برای چین نهایت خطر ناک ثابت خواهند شد و مراعات مرقومه فوق گویا پیش خیمهٔ قبضهٔ روسیه است لهذا برای وزارات خارجهٔ برطانیه لازم است که اندازهٔ بد نیتی دولت روسیه کرده در معاملات ایران هوشیار باشد .

( اشیای عجیب و غریب و قابل تعریف امریکا )
١ - يك كمپنى شهر نيو يارك امريكه ۹۹۸ دکانها در شهرهای متفرقه امریکا دارد ما کیفیت یک دکان که در شهر نیو بارك واقع است بیان میکنیم — این دکان پنجاه و پنج منزل دارد و بلندی عمارت آنهائی آن ٧٥٠ فت بلند است و باخراجات يك كرور و بیست لك دالر ( دالر مساوی است به سته روپیه کلدار ) تعمیر شده است و وزن عمارت مذکور سی و شش کرور پوند است — عمارت مذکور در کل عمارتهای دنیا بلند است اگر همه حجره های پنجاه و پنج منزلهٔ دکان مذکوره بر تختهٔ زمین تعمیر کرده شود (٢٧) ایکر زمین را احاطه خواهند کرد چون کیفیت يك دکان از ٩٩٨ دکانهای کمپی مذکوره چنین باشد اندازهٔ آمدنی آن بآسانی کرده میشود .
٢ - تجربه دیگر یک زن که پرنسس وکتور به نام دارد و همراه یک نمایش دوره میکنند — پرنس وکتوریه ٢٥ - انج بلند و ١٩ بوند وزن دارد . سن آن ٢٣ ساله است و مردم را به نغمه و سرودا مسرور می سازد .
٣ - همراه نمایش مذکوره یک زن دیگر است که بلندی قد او مثل مردم عام است لاکن زیاده از حد فربه است وزن جسم او ٦٨٥ پوند است — مردم تماشائی یازده پینسه تکت خریده برای دیدن او میروند .

تنخواه نامه نگاران جنگ
برای اخبار والاهای یوروپ و امریکا وقوع جنگ ناگوار ثابت میشود چرا که از وقوع جنگ در اخراجات اخبارات اضافکی فوق العاده پیدا میشود و معاوضهٔ اخراجات مذکور بآنها داده نمی شود — درین شک نیست که جنگ موجودهٔ بلقان بر اخبارات روزانهٔ لندن بار اخراجات بسیار خواهد انداخت — و هر قدر


سال دوم
شمارۀ ۹

بزودی خاتمه آن شود برای مالکان اخبارات موجب خوشوقتی خواهد بود .

خرج دو اخبار در جنگ هسپانیه و امریکا
اندازۀ اخراجات اخبارات جنگ ازین کرده میشود که چون در مابین هسپانیه و امریکا جنگ واقع شد دو اخبارات نیویارک را از ۸۰۰۰ هزار الی يك لك و پنجاهزار پوند سالانه منافع می شد در حالت جنگ بحساب يك لك و بیست و پنجهزار پوند سالانه خرج میکردند .

مخارج يك اخبار روزانه
يك مشهور روزانۀ اخبار لندن کشش نامه نگار او در میدان جنگ باشند هر یکی آنها را از ده پوند الی صد پوند ماهوار تنخواه داده میشود و رقم مذکوره تا شش هزار پوند سالانه میرسد و اگر دیگر اخبارات هم نامه نگاران خود را در میدان جنگ روانه کنند مخارج مذکوره تا پانزده هزار پوند سالانه میگردد نامه نگاران اخبارات در میدان کارزار بسیار مردم را مقرر می نمایند که آنها را بمعاوضۀ خبر رسانی رقم معقول داده میشود – علاوه بر ین دیگر نامه نگار هم دران پایه تخت سلطنت ها که در مابین شان جنگ میباشد مقرر میدارند تا که از آرای اخبارات و مدیران پایه تخت آگهی داشته خبرهای درست برای اخبارات خود روانه دارند .

سفر خرچ نامه نگاران
سفر خرچ نامه نگاران اخبارات بحالت جنگ نسبت به دیگر اخراجات شان زیاده تر می باشد – چرا که بوقت قال و حرکت شان ضرورت مخارج بسیار می افتد و آن اخبار که اخراجات سفر او زیاده از صد پوند نه باشد خود را نهایت خوش قسمت می شمارد – و اگر حاصل نمودن خبرهای جنگی بحری ضرورت افتد آنوقت مبلغ یکهزار پوند به کرایه کشتی دادن می افتد .

معاوضۀ جان نامه نگاران
مالکان اخبارات نامه نگاران را که برای فرستادن خبر در میدان جنگ روانه میکنند با آنها قرار داد کرده می شود که اگر نامه نگار در میدان کشته شود برای گذران خاندان او معاوضۀ معقول داده خواهد شد – ازین ظاهر است که بدون آن اخراجات که بوقت جنگ مالکان اخبارات متحمل آن میگردند هر يك اخبار قریب بیست هزار پوند معاوضۀ زندگانی نامه نگار نیز ادا میکنند – اخبار اتیکه مشهور و معروف اند اخراجات شان نسبت به اخراجات مذکوره فوق زیاده تر است .

خرج تلگرافات
خبر هائیکه از میدان جنگ و یا از مقامات دیگر خبرهای متعلق جنگ خواسته می شوند محصول آنها به هزار ها پوند میرسد –

در جنگ روس و جاپان محصول کمتر خبرها يك شلنگ و یازده پنس یعنی قریباً يك و نيم روپيه گادار في يك كلمه بود . اما شرح محصول معمولی برای فرستادن خبرها في كلمه چهار شلنگ و ۱۰ پنس بود چونکه برای ضرورت بمطابق شرح معمولی خبرها فرستاده می شدند بنا برين بريك خبر که مشتمل بر یکصد کلمه می بود مبلغ ۲۰ پوند ادا کرده می شود — اما در خبرهای مفصل و مشرح که مشتمل بر یکهزار الفاظ می بود مبلغ ۲۵۰ پوند بدفتر تلگراف تحویل کرده می شد — اخبارات نصف در حین لندن در یکروز مبلغ ۱۰۰۰ پوند محصول برای فرستادن خبرهای جنگ مذکوره داخل دفتر تلگراف نموده بودند .

مخارج خبرهای تلگراف جنگ افریقۀ جنوبی
محصول معمولی فرستادن خبرهای بذریعۀ تلگراف جنگ جنوبی افریقه در مابین برطانیه و بوئرها واقع شده بود چهار شلنگ في كلمه مقرر بود ويك اخبار برای حصول خبر کیفیت معرکه خاص زیر بار ۳۲۵۱ پوند می شد – محصول تلگراف خبر معمولی که ناظرین یکمرتبه مطالعه کرده آنطرف می اندازند ۲۵ پوند و محصول خبر مفصل ۳۲۵ پوند میباشد .

§ اکثر خبرها بیکار هم میباشند §
اكريك خبر طويل كه در يك اخبار شایع می شود و خبرهای دیگر بهمان قسم و بهمان مضمون در دفتر اخبارات میرسند آنهمه بیکار میباشند – چرا که در اخبارات خبرهای اهم ترین شایع کرده می شوند بعضی اوقات يك خبر که در اخبار دیگر از همه بیشتر شایع می شود آن نیز بیکار میگردد . بعض اوقات يك خبر که بر آن پنجاه پوند صرف کرده میشوند برابر قیمت آن کاغذ هم نمی باشد که بران تحریر کرده می شود – يك اخبار در جنگ هسپانیه و امریکا خبر هائیکه به مخارج ٤٠٠ پوند برای او رسیده بود بیکار ساخت – يك نامه نگار سر گرم در جنگ ترنسوال خبرهای که بمصارف ۳۰۲۰ پوند برای اخبار لندن فرستاده بود بیکار گردید .

__________

کشیده شدن ترکان از اروپا محال است
اکنون اخبارات انگریزی هم اعتراف نموده اند که ترکان در زمین اوروپا خیلی مستحكم و ثابت قدم میباشند و اخراج شان از بر اعظم اوروپا مشکل است چنانچه تائمز آف اندیا رقمطراز است که هنوز توقعات مصالحت بسیار دور است و اگرچه دول یوروپ کوشش دارند که علاقۀ مفتوحۀ بلقان بطريق مناسب منقسم شود اما قوت مدافعانۀ ترکان بر خطوط دفاعی شتالیه بهمان قرار زیر دست است که پیش بود افواج اناطولیه با نجا رسیده روز بروز در تعداد فوج می افزاید – دیگر جانب بلغران هزیمت و نقصان


صفحه ۷
سال دوم
شماره ۹
بسیار برداشته از اعلان فتوحات خود دست برداشته اند - و بهترین ثابت بود که بر اوروپا تکیه کردن غلط محض است. دولت برطانیه وعده کرده بود که اگر ریاستهای بلقان بر ترکیه حمله آور شدند مقبوضات حاصل کردند در نقشه بلقان تغییر و تبدیل نخواهد شد. بلکه دول عظمی مداخلت کرده علاقه ترکیه را پس به مالکان آن خواهند سپرد اکنونکه بلقائیان اول فتحیاب شدند دولت انگریزی حیران است که قول خود را چگونه بگرداند اما تغیر اقوال وخلاف وعده پیش اوروپا هیچ است فی الفور از انگلستان صدای برآمد که کنون چون بلقانیان بعد از صرف أموال و تالف نفوس بر بعضی مقامات قایش شده اند ضرور است که معاوضه محنت و مشقت شان داده شود - سپیش ظاهر است که اول دول اوروپا خیال کرده بودند که ترکان يقيناً ظفریاب شده بر علاقه بلقان متصرف خواهند شد و مایان ترکانرا برای پهل کردن آن مقامات عبور خواهیم کرد - اما چونکه ترکان آماده پیکار نبودند و غنیم افواج غیر مترقبه در میدان کارزار آورد و ترکان منهزم کشتند لاکی زود جمعیت خود را بسته رو مفتوحات نهادند و بی حمله آور انرا کشتند و بسپا ساختند و امید منصوریت شان هر جای ظاهر شد. دول اوروپا باز رنگ خود را تبدیل کردند و همراه ترکان هم توا داشت و بابندی اقوال خود میکرد .
جانب ترکان گردانیده است باز هم این نتیجه مرتب میشود که ترکان از اوروپا خارج کرده نمی شوند بلکه آنها حقوق این مطالبه دارند که علاقه کلان یوروپ زیرنگین شان باشد .
بعد ازین اخبارات انگریزی اقرار کرده اند که حسرت تاریخی مستر کلید ستون که ترکان بيك بيني و دو گوش از اوروپا کشیده شوند در کنج مرقدهم بتکمیل نرسیده و یوروپ برین امر کمر بسته است که با وجود شکست های بلقان ترکانرا برحصة كوجك یوروپ قانع گرداند اما آن خدائی که فتح و نصرت بدست اوست دول یوروپ را محروم و نا امید خواهد ساخت .

مسئله البانيا

علم البانيا سرخ و بر آن عقاب سیاه است و در ( دور ازو ) بر افراشته شده است - در شهر هایی کلان البانیا اعلان خود مختاری شائع شده است و اسمعيل كمال بي صدر عارضى البانيا مقرر شده است.
چه استقلال ! چه استقامت ! کاش که دول اوروپا شرم میداشت و بابندی اقوال خود میکرد .
و کلائی مصالحت منجانب تركيه صالح إنشا وزیر محربه و رشید بی وزیر زراعت و نظامی بی نیر بران ( جرمنی ) میباشند - نظامی بی در ایام گذشته از بران مراجعت نموده با وزیر خارجه استریا و شاه رومانیا ملاقی شده بود و شرکت او در مجلس صلح هنگامی باعث طمانیت است .
در وزارت آستریا مستعفی شده است و جرئیل های نامعدود مشهور برای جک مامور شده اند و این تهدید خفیه برای سرویا است - روسیا به حمایت سرویا ایستاده است و آستریا فوائد سرویارا مخالف مفاد خود می پندارد و هر وقت در مابین آنها اندیشه جنیک کرده می شود .
مسلمانان روس خیلی اعانت مالی با برادران ترك نموده اند و زیاده از وسع خود روپیه فرستاده اند نیز یکند مسلمان روس بخيال شراک جنگ در قسطنطنیه رسیده اند .
مجلس سفرای دول که برای مصالحت ما بین دولت ترکیه و دول صفرائی بلقان منتخب شده است در لندن اجلاس خواهد کرد وا گر معاملات زیر بحث طول کشید اجلاس دیگر آن در پیرس خواهد شد.

نقصان فرانسه در مراکو

در معرکه های خورد و بزرگ مراکو ۲۸۰ فرانسوی از دست اول مرا کو مقتول و ۸۱۳ فرانسوی مجروح گشته اند - منجمله آن ۱۲۹ افسران مقتول و ٤٠ زخمی بودند تعداد مقتولين و مجروحين مذكور از ماه جنوري الى ماء دسمبر بشمار رسیده بود و اگر تعداد مقتولین سال گذشته در ان شامل کرده شود در آنوقت شمار مقتولین فرانسوی ها ١٢٣٤ و تعداد مجروحین ٧٤١٢ می باشد.
در ایران متصل شیراز مردم قبائل لك كيطان الكرز كه در تعلق به رساله هند و سعی داشت قتل نموده اند .
يك خاتون مسیحی رعیت عثمانیه بیان میکنند که در طرابلس مبالغ پنج کرور بوند خرج و بیسب هزار نفوس کشته شده اند. با وجود آن هنوز ایطالبه غیر از ساحل و دیگر جای ها متصرف نشده است و اگر دولت ترکیه روم ایلی را بر طرابلس ترجیح نمیداد و با ايطاليه صلح نمیکرد اطالیه هرگز بر طرا بلس متصرف نمی شد - ترکان بر دول اورو با اعتماد کردند حالانکه پیشتر
زنان طالب حقوق لندن يك تجویز نو اختراع کرده اند. شبی شود و شریبا کردند که آتش در گرفت آتش در گرفت از صدای مذکور بسیار تشویش در اهالی شهر افتاد و زنیکه اعلان این خبر کرده بود او را بیست بوند جرم و قید دو ماه سزا داده شد. بعد ازان به افسران محکمه اطفای کار خطوط زنانه رسید که حقوق زنان میگیریم و آتش سعی ما را کسی کل کرده نمیتواند .
هندوان و سکهان سپانگرت زیر صدارت حاکم انگریز به اظهار همدردی مسلمانان خود که بسبب برادران دینی ترك مغموم ومحزون میباشند عجلاس منعقد کردند و ترغیب اعانت بالفاظ پر زور دادند - انجمن


شماره ۹ سال دوم صحیفه ۸

( خون بهائی کیطان آکفورد )
ایران از مدت دو سال در کشمکش حیات و ممات مبتلا است. و بران کوائف گوناگون به جان کنی میگذرانند – و اگرچه آن بظاهر زنده است اما از مرده بدتر –
از يك جانب شير انگلستان دندان تیز و ناخن دراز کرده نشسته است و دیگر جانب خرس روس دهن باز کرده ایستاده است – چونکه خرس صاحب حریص و طامع زیاده تر میباشد تا برین خرگوش ایران را بلا شراکت غیری و اعانت احدی غصب کردن میخواهد و برای فروبردن در شکم خود هر ساعت و هر دقیقه بیقرار است و دهن از او هر وقت پر از آب میباشد. اما مجبور است و چیزی کرده نمیتواند – در سال گذشته چون طاقت صبر و سکون از دست رفت مریدان خود را اشاره کرد که در تبریز و رشت رفته شکار بیارید – آنها بدون عذر و حیله در سرزمین ایران فساد های بسیار برپا کردند و وطن پرستان ملة الإسلام را بردار کشیدند و روضه مقدس حضرت امام رضا را به گلوله های توب ضرر رسانیدند – شیر انگلستان که در کمینگاه سیاسی هم حرکات و سکنات خرس را میدید دفعة برخاست و خرس را چشم نمایی کرد که خبردار برای این شکار زیاده سعی و کوشش نکنید – خرگوش این احسان شیر انگلستان گردید که از دست خرس خلاصی داد و چند روز دیگر هم او را در دنیا زندگان میسر شد –
---
احوال ایران بعد از تاخت و تاراج روس چنان شکسته و ژولیده شده بود که چون در همان ایام سفير جديد ترکيه بسر زمین ایران رسید برای ادا نمودن رسم سلامی او پیش ایرانیان يك توب هم نبود – سفیر تر که خاموشی ایرانیان را موجب اهانت خود داشته بذریعه تلگراف بحکومت خود اطلاع داد با مالی باین خیال که چونکه ایران یک سلطنت اسلامی است و فرو گذاشت مخفیف او قابل در گذر است بنابرین سفیر خود را به رفتن طهران هدایت کرد – و چون ایران از واقعه مذکور وقوف یافت حواله یکنی خود را داده اظهار تاسف نمود – اکنون که از شوریده طالبی ایران بتاریخ ۱۱ دسمبر سنه ۱۹۱۲ کیطان آکفورد در علاقه ایران نشانه تفنگ ساخته شد. ارباب حل و عقد ایران افسوس جداگانه می نمایند و بعرفت سفیر متعینه لندن خود خوشامد و رثائی کیطان مقتول جدا می کنند – شاید که اراکین ساده لوح ایران آگهی ندارند که بلای قتل کیطان اكفورد از انجمن صده مسترد نخواهد شد و بذریعه خوشامد مراد حاصل نخواهد شد – اخبار سر برآورده انگريزان لندن ٹائمز قبل از چند ماه در يك مضمون اطلاع داده بود که کل مملکت ایران برابر يك قطره خون سیاهی فوج انگریزی قدر و قیمت ندارد – يعنى يك قطره خون سیاهی انگریز از مملکت ایران تقبل الوزن است – اکنونکه واقعة قتل

هلال احمر کوهان شش هزار روپیه درين ايام عيدان جنگ روانه کرده است و در دیگر مواضع هندوستان هم تجویز مذکوره بجوش و خروش جاری است .

از اینهتز ( با یه تخت یونان ) خبر رسید که مابین ترکان و یونان جنگ شدید واقع شد و دوصد یونانی مجروح شدند - قريباً چهار ساعت گلوله باری شدید جاری بود و بعد از ان به سر نیزه کار گرفته شد.

از مقام برای (پایه تخت جرمنی) خبر رسید که يک جماعت افسران ترکی برای خریداری اسلحه حرب بمقدار کثیر بطرف ان رفته است .

رومانیا با آستریا معاهده خفیه نموده است که اگر ریاستهای متحدة بلقان بخلاف عثمانیه کامیاب شوند رومانیا همرای ریاستهای مذکور مقابله خواهد کرد تا که ریاستهایی بلقان از کامیابی خود مستفید نگردند - بنا برین رومانیا افواج احتیاطی خود را طلب کرده در تیاری و تهیه جنگ بر گرم است .

روسيا با وجود غير طرفدارئ جنك بك لك رويل تند و دولت تفنگ برای بلغاریا روانه کرده است و قبل ازین که امداد مجروحین بلغاری می نمود در آنجا از معاونت حربیه خفیه می نمود در مجلس شورای جدید روسیا منجمله ٤٤٣ اعضای مجلس هفت ركن مسلمان مقرر شده اند .

داکتر محمد حسین - ایم - بی - همراه نفری خدمتکاران و سامان ادویه با اخراجات خود از مدراس سوی میدان جهاد روانه شده است

تركها بر مقام جنینا قابض شده توبخانه کوهی یونانیان را بدست خود آوردند و یونانیان در آنجا هم شکست خوردند و پدر دانیال هم ناکام گشتند چرا که یونانیان بذریعه کشتیهای تاریید و بدر دانیال حمله کرده بودند و ترکان گلوله باری کرده آنها را پسپا ساختند .

جنك بحرى تركان و يونانيان .
جهازات ترکی در مایین در دانیال و امپروس همرای جهازات يونان تا يك ساعت جنگ كردند . ترك ميگويد كه چند گلوله توپ که بر جهاز جنگی جار جیو سیوراف یونان افتاد صدای اتواب چهازات یونان بند شد . بعد از ان جهازات يونان بطرف با پریس راه گریز گرفتند . درین جنك نقصان تركان مطلق نشد - اما یونانیان بیان میکنند که ترکان در حفاظت قلعجات پناه ورزیدند و بعد از ان بطرف در دانیال رفتند. و بعد از نصف روز جهازان یونان در بحر میکشتند و صرف یکنفر یونانی مجروح کشتند .


سال دوم
شماره ۹

يك كيمان بوقوع رسیده است نمیدانم که خونش چند آثار وزن داشته خواهد بود و چند قطرات از خون او ساخته خواهند شد و چون مملکت ایران برابر يك قطره خون سپاهی قیمت ندارد خون يك افسر که نسبت بدون سیاهی زیاده و غلیظ و شوختر است تاوان او را مملکت ایران بچه طریق ادا کرده می تواند قصه مختصر اینکه مملکت ایران طاقت و استطاعت ادا کردن خونبهای کیمان کفور ندارد – دولت ایران که خزانه او بکلی خالیست و پیش دولت روسیه و برطانیه بارها دست سوال دراز کرده است رقم خونبها هر چند که قابل هم باشد از کجا ادا خواهد کرد. اگرچه ایران اقرار ادا نمودن خونهای کیمان مقتول کرده است اما رقم مذکور از ان مبلغ که از دولت برطانیه مبلغ پانزده هزار پوند فرض خواهد کرد ادا کرده خواهد شد واگر از همان رقم قرضه چیزی مبلغ از ایران در خونبهای آکورد مقبول گرفت بعض مردم خیال خواهند کرد که حکومت برطانیه از ایران يك جزو کلان رقم قرضه در شکل خون بها میگرداند – این امر منافی جبروت و سطوت دولت برطانیه است. چنین واقعات در اکثر سلطنت ها وقوع پذیر می شوند و ارباب حل و عقد اقرار سزا دادن قاتلان بعهده خود میگرند و بعض اوقات خون بها نیز ادا میکنند – و چون که ایران بر قتل اکنورد تاسف می کند و معافی می طلبد و به سزا دادن قاتلان اماده است زیرا وعده ادا کردن خون بهای او می نماید بنابرین به برطانیه فرض است که تجهت برقرار داشتن شان و تفوق سیاسی چنان کار روائی بعمل خواهد آورد که برای ما مردم موقع اعتراض و حرف گیری پیدا نشود.
(زمیندار)

(جانبوی سیاسی روسیه)
لندن ۱۸ دسمبر — موسیو کو کو داروف وزیر اعظم روس در حین تقریر دوما (مجلس شوری) بیان کرد که روس بحیثیت بودن يك دولت عظیم الشان و قدیم این امر را نظر انداز کرده نمیتواند که ریاستهای بلقان برای حفاظت سیاسی خود چنان اسباب پیدا کرده اند که تعلق آن با کار نامه جات جنگی و خونریزی وابسته است — ریاستهای مذکور باعث کارنامجات خونریز از پيش بينی های سیاسی آینده محفوظ شده اند — حکومت روس نمی خواهد که به مقاصد تاریخی و وقعت مقاصد اورا صدمه برسد نیز خیال ندارد که متعلق تأیید و وثوق آمیز دوستان در معارز عمل خاموشی خود تبدیلی نماید و دولت روسیه امید دارد که دول پروب چنان تصفیه خواهند نمود که در مطالبات جائز که ریاست های بلقان و مقاصد روسیه مطابقت و موافقت پیدا کرده بنابرین حکومت روسیه بصدق دل خیر مقدم کار راوئی برطانیه مینماید که برطانیه در بحث مسئله بلقان ابتدا کرده است.

نامه نگار اخبار ڈیلی کرانیکل تحریر میکند که افسران ترکیه در جنگ جانلچه ثبوت مردانگی و شجاعت زیاده از تحریر داده اند. چنانچه افسران همیشه برای حوصله افزائی سپاه پیش صف بوده اند. و محمود مختار پاشا بهمان جوش مذکوره مجروح گشته است. اما پاشای موصوف که اختتام جنگ به مستعدی تمام بردشمان حمله میکرد و چون بوقت شب باافسران راه گریز گرفتند پاشای موصوف در قسطنطنیه رفته در معالجه مصروف شد – دوران بی پاشای موصوف گلوله رفته بود اما نهایت کامیابی بر آورده شد و اکنون محمود مختار باز در خدمت محوله خود رفته سرگرم پیکار است.

وجوه پسپای ترکان
يك مضمون بعنوان فوق در اخبار همعصر الموید شایع شده است. از ان تصدیق نقصان افسوسناك تركان می شود چنانچه هم عصر الموید بالفاظ صافی ظاهر کرده است که دولت علیه روعده های یوروپ اعتبار کرده تیاری چندی مطلق کرده بودند و چون دشمن نهایت نزديك رسيد قوت او را چنانچه سابق گمان کرده بودند بی حقیقت داشتند — حالا که ریاستهای بلقان از سال های دراز یاری جنگ میکردند و بعض دولت های کلان امداد شان حمايه ميكردند و سپاه بلقان مطمئن بود که اگر او فاتح گردید از اثمار فتح بهره مند خواهد شد و اگر شکست خورد دول عظمی او را از قاعده ملک کبری محروم خواهد ساخت – نیز سپاه البانی در میدان جنگ قدم به برداشت و نالایقی افسران ترکیه شجاعت سپاه را محو ساخت و بیداد انتظامی و سد رسانی ترکانرا شروع به پسپائی نمود.
(مترجم اخبارهای اردو عبد الرحمن بيك)

مقالهٔ مخصوصه
(مبحث زبان)
زبان افغانی اجداد زبانهاست
مبحث لسان از مهمترین مسایل (انتوغرافى) يعنى (علم انساب بشر) میباشد که ما نظر مطالعه قارئین کرام خود را بمسايل جدیده و مواد مغلقه آن زحمت نداده تنها از بعضی مواد ساده و بسیط آن بحث مینمائیم:
اول این را عرض میکنیم که از بسیار دلایل و براهینی که فلاسفه و حکما بیان شده این يك به ثبوت رسیده که بر خلاف بعضی مادیونی که بر تناسخ انسان از بوزینه یا دیگر حیوانات قایل شده اند انسان خلقتاً انسان خلق شده است، و از اول خلقت خود بهمین شکل و قیافت موجوده خود مخلوق بوده از دیگر حیوانات تناسخ نکرده است. و اگر درین باب به دلایلی که از هر دو طرف بیان شده و تردید همدیگر را