صفحه ١٦
سال پنجم

بهار یورپ دانست. هیچگونه وقعت او را نمیدانستیم مگر خدا میداند بکدام يك طریقه بر اسرار در همین پنجاه سال سپاه ترك آنقدر ترقی نمود که امروز از جمله اول درجه بهادران عالم دانسته میشوند و خوب تر اینکه از طرف هرکس که در میدان در آیند بجان میجنگنند اگرچه مملکت نشان درجه انتهای افلاس رسیده مگر در شجاعت و مردانگی شان هیچگونه فرقی نامده ـ و ( ما کنتردان ) بیان نمود که وزیر خارجه عثمانیان در خصوص تسخیر قسطنطنیه برای دولت روس در ماه اپریل سنه گذشته وعده كمك کرده بر دره دانیال حمله نمود نتیجه آن همین شد که دولت بلغاریه و دولت یونان از ما علیحده گردیدند و دولت رومانیه اعلان غیر جانب داری نمود —

٣ الى ٦ ماه اپريل خبر لندن ـ پنج لنگر جهازات ( رتبه ) و ( پترود ) و ( ديو ديو ) و ( شمله ) و گنتیت ( نامان دولت برطانیه ويك لنگر جهاز ( نيو ) نام دولت ناروى ويك لنگر جهاز ( وهيكو ) نام دولت اسپين ويك لنگر جهاز ( هلتونيا هيايا ) نام دولت ها ايندرا آندوز های دولت جرمن ويك اسكر جهاز بار برداری دولت روس را همه تغرى و اسباب آن آمد و از دولت ترك در بحيره اسود غرق کرده —

٤ ماه اپريل خبر پترو گراد ـ ( جنرل آئيونيوف ) کماندان فوج جنوب مغربی دولت روس از عهده خود استعفا نمود ـ و ( جنرل برتسيلوف ) بجای او مقرر شد —

٥ ـ اپريل خبر لندن معلوم شده که ( جنول و زنبیلی ) وزیر جنگ دولت اطالیه از عهده خود استعفاء نمود ـ و (جنرل موردن ) بجای او مقرر شد —

٣١ مارچ سنه ١٩١٦ ع خبر لندن ـ بطریق سرکاری اعلان یافته که شب گذشته فوجهای جرمنی در علاقه ( وردن ) بك حمله جان بازانه بسیار بشدت نمودند ـ اول توپخانه جرمنی يك سخت دو چند ساعته، بسیار بسختی بر مقام ( مالی کورت ) گلوله بازی نمودند و بعد ازان به جمعیت های کثیروبی عربی از سه طرف برده مذکور حمله آور گردیدند ـ ده ( مالن کورت ) در تسلط يك پلان انگریزی بود و بعد از جنگ بسیار سخت که تمام شب جاری بود و نقصان بسیار سخت برای افواج جرمنی رسیده فوج انگلیزی ده ویران شده ( ما لن کورت ) را خالی نمودند و چونکه راههای آزرده مذکور بدست فوج انگلیزی بود بسلامتی در این عقب رفتند و در دیگر علاقه جات فرانس هم بدستور سابق جنگ جاری است —

٣١ مارچ خبر توکیو برای تخت دولت جاپان ـ جنرل ( اوكا ) وزير جنك دولت جاپان از باعث علالت طبع از عهده وزرات استعفاء نمود و جنرل ـ ( او سوسپا ) بجای او بر عهده وزارت مقرر گردید —

یکم اپریل خبر لندن ـ يك دسته جهازات هوائی قسم زیپلن جرمنی بر علاقه جات مشرق و شمال مشرقى ملك انگلستان حمله کرده قریب دو صد عدد بمبهای هر قسم انداختند ازین بم اندازی ٤٣ نفر هلاك و ٥٦ نفر مجروح شدند و عمارات بسیار و ( ترام زیل ) و غیره ویران و خراب شدند بعد از آن در شب ٢ ماه اپریل دو عدد جهازات هوائی دیگر به اراده حمله بر ملك انگلستان نمودار شدند که یکی آن آبنای انگلستان را عبور کرده نتوانست واپس رفت و یکی آن عبور نموده بر ملك انگلستان حمله نموده بمها انداخت ازین حمله دومین ١٩ نفر هلاك و ١٠٠ نفر مجروح شدند و عمارات بسیار به آتش گرفته و ویران شده —

شماره ١٦

اعلان
سراج التواريخ
جهد اول ـ و دوم

زند كان جاودانی هر قوم وملت ( تاریخ است . سراج التواريخ) آینه حیات نمای ملت جلیل افغانست. زیرا از آغاز تشکیل و تکوین یافتن دولت افغانیه حالیه بحث میراند که برای حال و استقبال ملت بهتر ازین درسگاه عبرت، و خوشتر ازین انتباه ملت تصور نمیشود. هر فردی ملت را واجب است که يك نسخه از آنرا بدست آرند و مانند عزیز جان در کتابخانهٔ قلوب خودشان نگهدارند. علی الخصوص که کتاب مذکور به نیت خالصانه و خیر خواهانهٔ استفاده عمومی به امر و فرمان ذات عرق صفات پادشاه مقدس ما اعلیحضرت، سراج الملة و الدين، تأليف و تدون و در مطبعهٔ حروفی دارالسلطنه، کابل زیور طبع آرایش و تزئین یافته است.

جلد اول این کتاب از ابتدای سلطنت خاندان ذیشان ( سدوزائی) یعنی از آغاز تأسیس و استقلال دولت علیهٔ افغانستان تا ورود اعلیحضرت امیر کبیر امیر دوست محمد خان مرحوم جنت مکان از هند در کابل تحت امر او و جلد دوم آن از حکومت خاندان جلیل الشان ( محمد زائی ) یعنی از ابتداء حکومت اعلیحضرت امیر کبیر امیر دوست محمد خان تا به اول جلوس اعلیحضرت، ضیاء الملة والدين امير عبد الرحمن خان، طاب ثراه، وقایع تاریخیه را جامع میباشد بر کاغذ اعلا محروف تیپ بطبع رسیده است. قیمت های کتاب مذکور نسبت زینت و خوبی تجلید آن از قرار ذیل است

نمبر (١) پشتی چرمی چرم نخواری دانه دار کابلی پخت چهار کنج با جدول طلا بر کار نشان دولت و اسم کتاب از ورق طلای اصل جزو بندی شده مبلغ شانزده روپیه پخته کابلی —
نمبر (٢) پشتی مقوا و به گیر ممانی چهار کنج و زیر جرم قریب به حاشیه و اسم کتاب و نشان دولت ورق طلاء جنه سیزده روپیه پخته کابلی —
نمبر (٣) پشتی مقوا رو به گیره لاجوردی چهار کنج و زیر بره میاهی سرخه کابلی پخت حاشیه و اسم کتاب و نشان دولت ورق طلاء جنه جزء بندی شده یازده روپیه پخته کابلی و ده شاهی —
نمبر (٤) پشتی مقوا رو به گیره ابری چهار کنج و زیر جرم میاهی سرخ کابلی پخت حاشیه و اسم کتاب و نشان دولت ورق طلاء جنه گوده بندی شده ده روپیه پخته کابلی و سه شاهی —
نمبر (٥) پشتی مقوا رو به گیره ابری سرخ چهار کنج و زیر گیره یا ماتم کننده و نشان دولت ورق طلاء جنه كوك بندی شده ده روپیه پخته کابلی و یازده شاهی —

محل فروخت
در نفس ارك مباركه از تحویل خانه جناب محمد ولیخان در جوار
در بازار ارگ از دکان عبد الله خان

چون کتاب مستطاب سراج التواریخ چهار جلد میباشد اگر در يك وقایه و شیرازه میشد حجم کتاب موصوف کلان میشد لهذا اعلیحضرت همایون والا امر نمودند که جلد اول و دوم در يك وقایه شیرازه شود و جلد سوم و چهارم آن که هنوز در زیر طبع میباشد و پس از آنکه از طبع برآمده مقوا کرده شد انشاء الله اعلان فروش آن نیز کرده خواهد شد فقط

در چاپخانهٔ حروفی دارالسلطنه کابل طبع گردید.
همه مقاله هائیکه دستخط ندارد از طرف مدیر و سر محرر تحریر یافته
محمود طرزی


اعلان
عموم مشترکین کرام خود را یاد آوری میکنیم هر قدر سعی و کوشش کردیم که از شکایت نرسیدن اخبار مشترکین کرام دارالسلطنه کابل خودرها نمایم ممکن نشد لهذا با کاتبخانه مرکزی دارالسلطنه کابل يك مقاوله نموده با کاتبخانه مشارالیه تقسیم و توزیع اخبار مارا که بعهده مشترکین کرام ما برساند در عهدهٔ همت خود قبول نمود. مشترکین کرام دارالسلطنه خود را مژده میدهیم و یاد آوری میکنیم که بعد ازین اخبار های شان بدون واسطهٔ غیر فرداً فرداً بواسطهٔ آدمهای با اطمینان خود شان میرسد

شرایط خر داری
دار السلطنة | ولایت داخل افغانستان
قیمت سالیانه هشت روپیه کابلی | سالیانه | چارده روپیه کابل
قیمت ششماهه پنج روپیه کابلی | ششماهه | هشت روپیه کابل
در خارج افغانستان
هر جائیکه باشد با اجرت پوست
قیمت سالیانه | صد روپیه انگلیزی | قیمت ششماهه | شصت روپیه انگلیزی
سه ماهه اشتراک قبول نمیشود
يك طلای پوند انگلیزی پانزده روپیه کندار است از روی قرار حساب کنند

( شرایط درج کردن اعلانها )
سوداگران که مال تجارتی و صنعتگران که صنعت خود شانرا در سراج الاخبار افغانیه اعلان و اشهار کردن میخواهند، و یا دیگر هر رقم اعلان و اشهاریکه باشد از قرار شرایط ذیل درج و شایع میشود :
اعلانیکه در متن اخبار از یکبار تا به پنج بار نشر و شایع شود بر سر هر سطر ١ يك روپیه کابلی و اگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند فی سطريك قرآن يعنى نيم روپيه كابلى اجرت گرفته میشود اعلانیکه درین ورق وقایه درج شود از يكبار تا به پنج بار فى سطريك قرآن يعنى نيم روپيه كابلى و اگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند فى سطر يك شاهی اجرت گرفته میشود. طول سطريك ستون اخبار ما ( ٣ اينچ - ٤ سوت ) میباشد
هرگاه شخصی اعلان خود را ماهانه يا يكساله نشر کردن خواهد و وجه يك ساله را پیشگی ادا نماید در شرحی و در سطری ستاد اجرت گرفته میشود

اعلان
حَبْلُ الْمَتِيْن سیاحتنامه سی
در ۲۹ روز
آسیا اوروپا آفریقا
( مطبعة عنايت ) يك اثر دلپذیر جدیدی در نظر هوشکاران عرفان جلوه عرض میدهد . بدست آرید. بخوانید در ظرف ۲۹ روز يك مدت کمی به قطعهٔ زمین را با سیاح آن کجا و همراه دور و سیر میکنید. ملکان را که از آن میگذرید مفصل و مکمل جغرافیا و تاریخ آنرا خوانده میتوانید چه چیزها می بینید، چه چیزها میشنوید، به آنها چه سرورها میگیرید ؟ علمی، ادبی، سیاسی در عین زمان شاعرانه عاشقانه هوسات رانگیزانه - يك اثر !
این اثر از سه جلد مرکب و در يك وقایه مجلد میباشد، تقريباً (۷۰۰) صحیفه، و با ( ١٠٥ ) قطعه تصاویر مناظر مختلفه و اشخاص معتبره و نقشه های مهمه مزین است. نسبت با اینهمه خوبیهای آن قیمت (۷) هفت روپیه کابلی آن هیچ نیست - کاغذ اعلا، چاپ حروفی، تصاویر زینکو گرافی، جلد محکم و استوار : دیگرچه میخواهد ؟ همینقدر که یا در نفس مطبعهٔ مبارکه در ده افغانان به ( عبدالروف ) خان سر محرر مطبعهٔ مبارکه یا در بازار ارگ در دکان ( باز محمد ) تاجر کتب در بازار کتب فروشی متصل مدرسهٔ شاهی بدکان حاجی ملا ( غلام محمد ) خان تاجر مشهور کتب رو آورده و يا بمبلغ فوق کتاب مذکور را بدست آرید دیگری کار سعی بیهوده است


اعلان
جزیره پنهان
هو سکاران مطالعه آثار ادبیه را مژده ! ازین
بستر رسیده گلزار مطبعه عنایت ، کام جاوا شیرین
نمائید ! ، جزیره پنهان ، یک ناولیست که قوت علم
و معرفت و سعی و غیرت را برای اساسی زندگان نوع
بشر منظر ثابت و جلوه گر میسازد. هم حکایت ،
هم غیرت هم فن هم فضیلت و خوبی چاپ ، خوبی
کاغذ، خوبی تصویرش علاوه ، قیمتش نظر بخوبیهای
باطنی و ظاهریش بسیار ارزان : تنها (۹) شش روپیه
محل فروخت نفس مطبعه عنایت در ده افغانان.
دکان باز محمد در بازار ارک و دکان حاجی غلام محمد خان
تاجر کتب متصل در مدرسه شاهی.

( اعلان )
پراکنده
آثار مطبوعة تازة مطبعة مباركة عنایت .
از يك مجموعه اشعار اندار تجدد آثاری
میباشد که بر کاغذ اعلا، و خوبی طبع داریا ، با تصاویر
بسیار زیبا جلوه گر بازار عرفان گردیده است.
اگرچه از بحث خط و خال بعید است ولی مضامین
و خیالاتش سراسر بیکطرز جدید است . نسبت خوبیهای
ظاهری و معنویش قیمتش خیلی ارزان. یعنی مقابل
(۲) دو روپیه کاملی در خود مطبعه عنایت از نزد
عبد الرؤف خان سر مرتب ، و در بازار ارک از
دکان باز محمد و در متصل مدرسه شاهی از دکان
حاجی غلام محمد خان تاجر کتب مرکس خریده میتواند.

اعلان

از اداره
کتاب سال اول سراج الاخبار الفضائيه مجلد
کتاب سال دوم ۰۰۰ مصور مجلد
کتاب سال سوم ۰۰۰ مصور مجلد
کتاب سال چهارم مصور مجلد
علم و اسلامیت
آیا چه باید کرد ؟
ادب در فن
توحید
مختصر جغرافیای عمومی
این کتابهای فوق در اداره موجود است. هرکس که آرزوی
خریداری آرا داشته باشد به اداره مهاجعت کنند.

از مطبعه عنایت
قیمت روپیه کابل
سیاحت ردو را دور زمین بهشاد روز مجلد ۲
سیاحت در جو هوا مجلد ۲
سیاحت در زیر بحر مصور مجلد ۱
از هر دهن سختی و از هر چمن سنی مجلد ۲
روضة حكم مجلد ۲
پرا کنده مصور مجلد ۲
جزیره پنهان مصور مجلد ۲
میکی که آرزوی خریداری این کتابهای ما فوق دا
داشته باشد. از خود مطبعه عنایت درده افغانان از نزد
عبد الرؤف خان سر مرتب و از دکان باز محمد خان کتابفروش
در بازار ارکا و اردکان حاجی غلام محمد خان تاجر کتب متصل
مدرسه شاهی قیمتهای معیش خریداری کرده میتوانند.
و اگر از خارج افغانستان ارزوی خریداری کتابهای
ما فوق را نکنند باید دیر سراج الاخبار افغانیه مخابره کنند.

اعلان
کتابهای مجله سراج الاخبار افغانیه ، و کتابچه های علاوه ان و شماره های متفرقه آن، و همه کتابهای مطبعه عنایت
خریدارانی که آرزوی خریداری آنها را داشته باشند از دکان حاجی ملا غلام محمد خان تاجر کتب متصل مدرسه شاهی ، وارد کان
بار محمد خان تاجر کتب در بازار ارک قیمت های معین آن خریداری رده میتوانند و نیز در خود اداره در ماشینخانه
میاد که ، و در خود مطبعه عنایت در ده افغانان هم بفروش میرسد فقط


شماره ١٧

سراج الاخبار افغانستان
١٣٢٩

سال پنجم

فهرست مندرجات

تشویق عرفان ( علم – فن )
مکتوب ( )
ادبیات ( )
مکتوب ( )
احوال اسلام ( )
حوادث خارجه مکتوب — یک نهایت ضروری خط — خبرهای راجع به ایران — ایرانی کنونی — در ارومیه — در سنه — در کرمان — عده مجاهدین — اخبار طهران — جنك داوجلاغ — مجاهدین شیراز — در کرمانشاهان — خبرهای جنگ اوروپا — از جراید قفقار — غرق کشتی ایطالیاتی — اتوموبیل های جدید الاختراع — تلفات جنك بين المللي — قشون عثمانی در فرونت ایتالی — اقدامات در سالونيك — تداركات برای مصر — بخشش امپراطور اطریش — از جراید روسی — منظره قشون کشی به هندوستان — ايضاً خبرهای جنگ اوروپا — ورود اسلحه الماني بعمان — مقاله — ضرور بیدار بشوید — آخر ترین خبرها — جرمني وبلجيم — عملیه هوائى انگلستان — اعتراضات بر محصول قطنی کو کرد — تجارت جرمنی بهمراه ناروی — غرقاب جهازات — محاربات بلقان — حالت یونان — حالت چین — آخر ترین خبر تلگرافی — تلفات عسکر انگریزی
اعلان ( سراج التوريخ )
تصاویر { از چند کارهای سیاحت غزنین — کذا از چند کارهای سیاحت غزنین — از چند کارهای سیاحت غزنین
عمارت منزلگاه باغ تپه —


اعلان
از صنایع پروریهای ذات ستوده صفات اعليحضرت سراج الملة والدین پادشاه ترقیخواه دولت علیه افغانیه وسعی وهمت جناب حربی کار خانه جات ، ماشین خانهٔ مبارکه دارالسلطنه کابل علاوه براهیای حوایج دولتی وعسکری مانند آلات حربه دفاعیه و اونیفورمهای عساکر شاهانه وغیره ، بعضی دیگر مصنوعات داخلی که ازان اهل وطن استفاده میتوانند نیز ساخته شده است که از حضور اعلیحضرت حکم فروش آن صادر گردیده است : محل فروش این چیزهای ذیل ( دکان عبدالله خان در بازار ارک ) میباشد .

(۱) سرج های پشمینه باقی برنگهای مختلف که قیمت آن از قرار گزانگلیزی ۳ فوته مشخص شده در صند و قخانه جنسی هم بفروش میرسد

| قسم سوم | قسم دوم | قسم اول | اقسام
| درجه سوم قدری کار قیمت آن ۱۰ پرسانت زائد | درجه دوم | درجه اول | درجه دوم | درجه اول | درجه ها
| رنگ | خودرنگ | رنگ | خودرنگ | رنگ | خودرنگ | رنگ | خودرنگ | رقم
| ۶ روپیه و ۱۰ پیسه | ۶ روپیه و ۱۰ پیسه | ۶ روپیه و ۱۱ پیسه | ۶ روپیه و ۱۱ پیسه | ۶ روپیه و ۱۸ پیسه | ۶ روپیه و ۱۸ پیسه | ۶ روپیه و ۱۸ پیسه | ۶ روپیه و ۱۸ پیسه | قیمت

کشمیره های قسم اول درجه دوم از قرار گز انگریزی | کشمیره چهار خانه ۷ روپیه ۳۵ پیسه | کشمیره صدار مردار ۷ روپیه ۳۰ پیسه

تکه های چرمی محراب و منبردار
٣٠٦ جرابها
| خورد فی درجن | میانه فی درجن | کلان فی درجن | معمولی زوج | راهدار زوج | تکه بانکه زوج | رقم
| ٥٥ پیسه | ۱ روپیه ۱۰ پیسه | ۱ روپیه ۱۰ پیسه | ٣٦ پیسه | ٤٥ پیسه | ۱ روپیه ٥٢ پیسه | قیمت

(٤) کروره های جدید ساخت
| چرم باف یک اسپه یک اسپه سیار تاره نخی | زه باف یک اسپه دو کره سه تاره | زرباف یک آسپه دو کره دو تاره | رقم
| ٦ روپیه و ۱۱ پیسه | ۹ روپیه و ٢٤ پیسه | ۸ روپیه و ۳۳ پیسه | قیمت

| چرم باف همرکاب | دسته دولانه یکی چار اسپه | چرم باف دسته دولانه بیک اسپه | چرم باف دست بادامی دو اسپه | رقم
| ٤ روپیه و ٢٣ پیسه | ۸ روپیه و ٢٣ پیسه | ٤ روپیه و ٤٦ پیسه | ۸ روپیه و ۱۸ پیسه | قیمت

| زه باف دو تاره رکابی | زه باف رقم سواری سامی کلیت | قبضه کلیت نقره از چرم سه لایه توپخانه | قبضه برنجی کلیت نمره توپخانه | رقم
| ٥ روپیه و ٥٤ پیسه | ٥ روپیه و ٩ پیسه | ٤ روپیه و ٥٧ پیسه | ۳ روپیه و ٥٥ پیسه | قیمت

| زنانه ابریشمی خیاطه | از زین سواری تیغ چرمی | چرم باف میانه چوب بست زنانه | رکابی از نخ | رقم
| ٥ روپیه و ۸ پیسه | ٤ روپیه و ٥٨ پیسه | ٥ روپیه و ٨٥ پیسه | ٤ روپیه و ٥٥ پیسه | قیمت

| چرم باف مابین بست یک اسپه | از زین سواری دولایه تیغ چرمی کمک دار | دسته دولانه سامی برنجی کلیت نقره | دسته بادامی تیغ چرمی | رقم
| ٨ روپیه و ۱۲ پیسه | ٤ روپیه و ٥٩ پیسه | ٤ روپیه و ٤٥ پیسه | ٤ روپیه و ٤٩ پیسه | قیمت

◆●◆ اقسام گلهای مصنوعی سر
| کل شیو | کل نافرمان | کل جرین | قسم
| ٦ روپیه و ۷ پیسه | ٦ روپیه و ۹۰ پیسه | ٥ روپیه و ٣٦ پیسه | قیمت

| چنبیل به | کل نسترن | کل یاسمن | شکوفهٔ تاریخ | قسم
| ٦ روپیه و ۸ پیسه | ٩ روپیه و ٥٨ پیسه | ٥ روپیه و ۳۸ پیسه | ۷ روپیه و ٤٥ پیسه | قیمت

| گل گندمی | کل سوسن | کل گلاب | شکوفه سیب | قسم
| ٦ روپیه و ٥٤ پیسه | ٦ روپیه و ٥٤ پیسه | ۷ روپیه و ۱۲ پیسه | ٦ روپیه و ٣٥ پیسه | قیمت

( میر محمد هاشم دفتری کار خانجات ( کپتان نظامی ) )


(شماره) ۱۷
سال پنجم
صحفه (۱)

قیمت سالیانه
در السلطه کابل ۸ روپیه کابلی
در اطراف داخله مملکت
با مراعات ذالك ١٤ روپیه کابلی
در خارج مملکت
در خارج داد ۱۰ رویه انگلیزی
و از ده روز یکبار نشر میشود
هر نسخه آن در کابل یک عباسی است.
(اوراقی که درج نشود اعاده نمیشود)

سراج الاخبار افغانیه
۱۳۲۹
مدیر و رئیس محمد محمود مرزی

الد الرحا و مطبعة
در ماشینخانه دار السلطنة (کابل)
همه امورات تحریریه به اداره خانه
بنام مدیر فرستاده میشود

تاریخ انگریزی عیسوی ١٩١٦
تاریخ شمسی ١٤ نور ١٣٩٥
تاریخ قمری عربی رجب ١٣٣٤

تشویق عرفان

علی - فن

تا کی غفلت از علم و فن از بهر خدا، ای اهل وطن
تا کی حسرت زاحوال زمن از بهر خدا، ای اهل وطن
بشنو از من ، بشنو از من از بهر خدا، ای اهل وطن
کوشش باید از بهر فن از بهر خدا، ای اهل وطن

علم و فن ، شد آتش و آب از بهر خدا، ای اهل وطن
سوزد هردم ، سازه شاداب از بهر خدا، ای اهل وطن
سوزد دشمن ، سازد نایاب از بهر خدا، ای اهل وطن
هر گونه بدی از ملک و وطن از بهر خدا ای اهل وطن

نبود جهان، جز علم و هنر از بهر خدا ای اهل وطن
اسباب دگر از بهر ظفر از بهر خدا ای اهل وطن
در جوّ هوا و بحر و بر از بهر خدا ای اهل وطن
حاکم نبود، جز علم و فن از بهر خدا ای اهل وطن

باید انسان، دیندار بود از بهر خدا ای اهل وطن
یا حب وطن بیدار بود از بهر خدا ای اهل وطن
بر نفع و ضرر هشیار بود از بهر خدا ای اهل وطن
آگه گردد. زاحوال زمن از بهر خدا ای اهل وطن

گر دین خواهی رو هم آموز از بهر خدا ای اهل وطن
دنیا خواهی رو علم آموز از بهر خدا ای اهل وطن
مسعود شوی؟ رو علم آموز از بهر خدا ای اهل وطن
رو علم آموز باز آ بوطن. از بهر خدا ای اهل وطن

علم و فن شد. استاد وفاق از بهر خدا ای اهل وطن
علم و فن شد، ماحی نفاق از بهر خدا ای اهل وطن
علم و فن شد. ما را تریاق از بهر خدا ای اهل وطن
بی او باشیم، مسموم بدن از بهر خدا ای اهل وطن

گر خود نشدیم آگه دانا از بهر خدا ای اهل وطن
باید بکنیم ، کار فردا از بهر خدا ای اهل وطن
آیا ما را نبود دیده، از بهر خدا ای اهل وطن
آیا گوشت، این نشنیده ؟ از بهر خدا ای اهل وطن
گر پیر شدیم، بهر برنا : از بهر خدا ای اهل وطن
باید بکوشد ، از فن و فن از بهر خدا، ای اهل وطن
کاندر عالم کی نگزیده : از بهر خدا، ای اهل وطن
عز و شرف ، ذلت و محن از بهر خدا، ای اهل وطن

ذلت و محن، در معلمی از بهر خدا ای اهل وطن
عز و شرف عقلی عملی: از بهر خدا ای اهل وطن
هر گونه ترقى فعلی عملی از بهر خدا ای اهل وطن
یابی مردم از علم و فن از بهر خدا ای اهل وطن

شکر تونسوی همسایه خود از بهر خدا ای اهل وطن
ایران بنگر، حالش چون شد! از بهر خدا ای اهل وطن
از بی علمی طاقت ناورد از بهر خدا ای اهل وطن
محکوم شدند و حاکم شد فن از بهر خدا ای اهل وطن

بالا بنگر، ترکیه بین از بهر خدا ای اهل وطن
کانها زیران، گشتند قرین از بهر خدا ای اهل وطن
با علم و فن - زار و زمین : از بهر خدا ای اهل وطن
بی طاقت گشتند . در جمله فتن از بهر خدا ای اهل وطن

روشن گفتم، مکتب باشد از بهر خدا ای اهل وطن
مکتب چو بود ، مکسب باشد از بهر خدا ای اهل وطن
فکر تو در آن، منقب باشد از بهر خدا ای اهل وطن
بشکاف به آن ، سد آهن از بهر خدا ای اهل وطن

ای اهل وطن تا کی خوابیم از بهر خدا ای اهل وطن
بیدار شویم پس بینایم از بهر خدا ای اهل وطن
اولاد وطن، را دریابیم از بهر خدا ای اهل وطن
مکتب سازیم، در هر برزن از بهر خدا ای اهل وطن

ای اهل وطن ، ما هم غیور از بهر خدا ای اهل وطن
فطرت ما را گرت است جسور از بهر خدا ای اهل وطن
ما را باید بی وهن و فتور از بهر خدا ای اهل وطن
مکتب سازیم ، بر وفق زمن از بهر خدا ای اهل وطن

اعلیحضرت، بادا ز ما از بهر خدا ای اهل وطن
متبوع ما، این کار ما از بهر خدا ای اهل وطن
زین هم بگذر، بالا بنگر از بهر خدا ای اهل وطن
جرمن بنگر حیران میشو از بهر خدا ای اهل وطن
بنیاد انداخت مکتبها را از بهر خدا ای اهل وطن
اولاد ما ، شد پر سخن از بهر خدا ای اهل وطن
کو از علم، بر بوده گرو از بهر خدا ای اهل وطن
از جمله جهان، با جهد و محن از بهر خدا ای اهل وطن


صحیفه ۲ سال نجم شماره ۱۷

پیرو کردیم، از دل از جان اول حورا ، دوم قرآن ای اهل وطن، این قول می دینی باشد، هم از دتوی
سوم به نبی، چارم سلطان لازم باشد، پیرو کشتن کر این نبود دنیای دنی ویران کردند، بی قول و سخن
از بهر خدا ای اهل وطن از بهر خدا، ای اهل وطن

حق در قرآن، فرمود از دیر فرق تو بکن، از کور و بصیر انديشه بکن، بهر آنی حاضر میساز نسل آبی
فرق ظلمت، از نور منیر جهل و علمست، بی پیچ و شکن بگذشته زما ، شاید آنی از بهروطن کرده جوشن!
از بهر خدا ای اهل وطن از بهر خدا، ای اهل وطن

غمبر ما، فرموده چنین عرفان بطلب باشد در چین جوشن گفتم، مکتب میدان مكتب مكتب مكتب ميدان
حکمت از تست، در روی زمین میرو میجو ، بکشانا من طياره و طوبی ، آتش افشان في علم و هنر ، في شد چوشن
از بهر خدا ای اهل وطن از بهر خدا ، ای اهل وطن

شاه ما از، آغاز جلوس با علم نمود ، ما را مأنوس تا کی کویم، از علم و فن فرسوده بشد . توك آهن
عرفان و شنا ، سای محسوس گردید بدید، در هر برزن در غم آید، و ثبات سخن زیر اظاهر ، باشد روشن
از بهر خدا ای اهل وطن از بهر خدا ، ای اهل وطن

قرآن و حدیث، و امر ملوك ناطق باشد . بر این : که سلوك ظاهر بشکر، در روی زمین احوال جهان را خود می بین
بايد باستيم با جمله بلوك در راه علم، در راه فن هر جا که شده . من را تمکین آنجا روشن، آنجا کاشن
از بهر خدا ای اهل وطن از بهر خدا ، ای اهل وطن

اما چه سلوك، از دل از جان با صدق و يقين ، ايمان وجدان آنجا قوت ، آنجا عزت دیگر جاها ، عسرت اسرت
بندیم کمر، با من و شان دانا سازیم . اولاد وطن علم وفن شد، حکم و قدرت چون آن نبود میزی به محن
از بهر خدا ای اهل وطن از بهر خدا ، ای اهل وطن

يك مكتب ، ياده مكتب كافی نبود، صدها مكتب دین حق شد، دین اسلام قوت عزت ، او راست مرام
ما را لازم، لكها مكتب اينها نشود، جز مال و بدن آواز چه شد، کمزور تمام می گو با من ، می گو با من :
از بهر خدا ای اهل وطن از بهر خدا، ای اهل وطن

ای اهل وطن، احسان و کرم از هر چه بود، کریش و کم گویم با تو ، از اسباب آن يك نكته شنو ، باقى هزيان
از مال و درم ، بی جوروستم یک جا آرو، سازش خرمن مال اسلام ، حکمت عرفان گم شد از وی ، ماند او بی فن
از بهر خدا ای اهل وطن از بهر خدا، ای اهل وطن

با آن خر من ، مکتب سازیم لكنها لكها ، خيرا نبازيم ما را لازم، در دست آریم مال خود را هر جا پایم
هرگونه بلاها دور اندازیم هر سو کردد همچون کاشن با جان و بدن، کوشش ورزیم ثروت یابیم، از علم وفن
از بهر خدا ای اهل وطن از بهر خدا ، ای اهل وطن

ای اهل کرم، ای اهل عطا ای حب وطن در هر دلها عزت یابیم، از علم و فن قوت یابیم، از علم وفن
جو دی، بکید بر اینا ناشاد کرده اولاد وطن قدرت یابیم ، از علم وفن با آن بشویم ، حافظ بوطن
از بهر خدا ای اهل وطن از بهر خدا ، ای اهل وطن

اولاد وطن، حقها دارد آینده وطن ، زانها دارد : علم از نبود، ایمان نبود نبود حرکت، کرجان نبود
صدها امید، دلها دارد ز اولاد وطن از اولاد وطن جان آمده علم، ارزان نبود همت باید . با مال و بدن
از بهر خدا ای اهل وطن از بهر خدا، ای اهل وطن

ما را باشد . يك بد علت آنهم اینست: ای خوش فطرت: مردان جهان ، همت کردند با آن همت، غیرت کردند
* بعد از سر ما عزت ذلت : هر چه باشد ، باشد چه بمن ؟ کوهها تپه‌ها را بر کندند آیا نبود ، ما را ناخن ؟
از بهر خدا ای اهل وطن از بهر خدا، ای اهل وطن

يغمبر ما، می فرماید: * مهر دنیا ، کاری باید * تا باز کنیم، این عقده خود اندیشه کنیم، آینده خود
* گو یا که نمیری تا به ابد باقی هستی تا دور زمن * مکتب سازیم ، در بلده خود دین و دنیا کرده به امن
از بهر خدا ، ای اهل وطن از بهر خدا ، أي اهل وطن

* بهر عقبا کاری میکن کویا که روی ، فردا ز جهن * از ده افغانان کابل فی ۲۰ جمادى الثاني سنه ١٣٣٤
* هر دم هر دم فکری میزان بهر قبرت، هم بهر کفن *
از بهر خدا، ای اهل وطن

مکتوب

بعد از تموج بحر تشکرات صمیمی بخاطر خورشید تنویر جناب مدیر محترم صاحب پوشیده مباد که بنده با وجود عدم استطاعت نیز

(۱) ( اطلبوا العلم ولو بالصين . الحديث ... ) الحكمة ضالة المؤمن . اخذها اين وجدها ، الحديث .. )


شماره ۱۷
سال نجم
صفحه ۳
این کذابان تا انصاف اقوام نجیب ترکستان را وحتی گفتند بيك ملت
ناحیه ترکیه تحمل این بار تحقیر بسیار طاقت فرسا گردید بعضی نوجوانان
وطن بواسطه تلسقوف عبرت نما مشاهده کردند که این خوابهای دور
و دراز مردم ترکستان و فرغانه وطن را بدست اجنبی سپرده ناچار بهر طرف
دویدند و دست توسل بیار و اغیار در از کردند افسوس که کسی التفات
نکرد باز بدر گاه معلای تو رجوع نموده بخشوع و خضوع تضرع نیاز
وزاری کرده همه محبان وطن بعجز و انکسار گریه کنان مصلحت تخلیص
کربیان خود را از جناب اقدس تو استرحام نمودند هزاران شکر و سپاسکه
باندك مدت قریب مساحت بعید فضل عنایت مهربانی طی کرده شد که
یکی از انها اتمام بنای مسجد مبارکه اسلامیه در پتر سبورغ مکتب دار
المعلمين ودار المعلمات دراون و در قران قرائت خانه های ملی در قصبات
شهر مکتب حسینیه لیلی و نهاری در او رونبورغ اخبار و روز نامه های
بومی مجله های ملی نشر و تنویر میکنند خصوصاً در شهر شهیر تاشکند
صدای ترکستان در سمرقند آئینه جهان نما در خوقند صدای فرغانه نام
جریده های وطنی با وجود بهبود بودن جماعت های خیریه و اعانه وطنيه
يك نوعی تسلی دل را كمك میرساند اکنون میخواهم که محملی از حالات
حاضرة القوام ترکستان بمدد رسانی توفیق پیرا در ان دینی خود اطلاع
بدهم تا که در میان عموم عالم اسلام شناسائی و آشنائی حصول پذیر گردید.
دل صاف مسلمانان بهم بسته شود زیرا که امروز براستی می گویم بجز دولت
اید مدت خدا داده ممالک محروسه افغانستان باهالی بخارا و خیوه و ترکستان
همسایه نزديك و حامی و مهربان یک حکومت اسلام نیست اگرچه دولت
علیه عثمانیه نیز درباره خصوص تعلیم و تربیه از هر مکتب حقوق و مساوات
ارزانی فرموده و لیکن چه جاره که بولتيك روس برابطة قومى بالكليه
معترض میباشد شهادت نامه ترکیه را نظارت معارف کاهی قبول ندارد
بهر حال که باشد ازین گونه معلومات مصلحت آمیز خیلی نتیجه های
دل آویز مجانب فرغانه زمین وصول خواهدشد. حالا مقاله نیاز عاجزانه
خود را بادبیات ذبل ختام داده سایه مراحم و ايه حضرت امير المؤمنين
( سراج الملة والدين ) را غنیمت شمرده و محدود میخواهم فقط

نفقت ماني تمسكا بارسال همین مقاله عاجزانه جسارت یاب گردیده ام
شرط موافقت ملك اداره لطفاً و مروناً بيكان كوشة ستون
راج الاخبار درج کرده شود عین غریب نوازیست
انشاء الله الرحمن تمبر آینده نیز چند فقره از حالات اوضاع ترکستان
ارا و خیره خواهم نوشت ١٦ جمادی الثانی ١٣٣٤

در مایوسی بک امید
مرید و مخلص شما صوفی زاده محمد شریف فرغانه یی
خدایا باقتضای مثبت از ليه صمدانیه توست که پسر جهان و جهانیان
ست سنية حضرت
کربیان خود را از جناب اقدس تو استرحام نمودند هزاران شکر و سپاسکه
رم عصر نمونه عبرت ترقی و در هر قرن موجب حيرت تبدل و تنزل
روی میدهد و از طرف دیگر عمر عزیز نوع في بشر بتکاپوی جمعیت
تساب عالم گذرانی در گذر بوده و میباشد بالخاصه كسانيكه بوجدان بلد
آگاه فضل عنایت ایزدی دست رس شده اند با همراهی ابنای جلس
خود کا حقه راه مدارا و مواسارا پیش گرفته تمامه امور اداره زندگانی را
کمال خوبی محمد امکان رسانیده اند و بموجب فرمان اقدس الهى و محرمت
رسالت پناهى مولى الله عليه وسلم اتباعاً بدون عرض
نصي جسماً ومالا فدويانه خدمات خدا پسندانه خود را پیش نهاد
اندار عام و خواص کرده اند بهمین واسطه از طرف عموم ملت قشان
انبار ولیاقت تحسین را بر دوش آویخته اند و برای آینده کان ملت نیز
بات یاد آوری قرائت خانه عمومی یا که برای ترقی و تعالی نفوذ دین
السلام ومحافظه وطن اساس بنای جمعیت خیریه با خود ایشام خانه و صندوق
همسایه نزديك و حامی و مهربان یک حکومت اسلام نیست اگرچه دولت
الله علی و یا از طرف حكومت موافق بولتيك سياست امتیاز لوازم حقوق
ان را گرفته تا اینکه دشمنان دین روزی تعرض تعصی نکنند بنابرین
ن ارمان رحمت ابدمدة جناب پروردگار جل شانه پیوسته اند تأسف
عل حضرت اشتمال آنان که دائمی با غراض نفسانیه خود مفتون کردیده
اکنده شدن طناب چرخ سوم زن بی وقوف از شکم گرسنه كان قوم
بخير و ارکان تعصب خودبینی و تن پرستی باولاد وطن همیشه در ضرر
موزیكانه دشمن علم صنعت و هنر وبديين قوانين مكاتب اصول صوتيه
الاتهام کننده معلمين ذو الاحترام میباشند جای گریه اینکه این بجاره
رادران از ساده لوحی در جیر استان آتشکده جهل مرکب بی نام و نشان
بروند چنانچه بکشمکشهای خیال فاسده می قائده محق وظیفه عبودیت ترا
با کرده نتوانستند اکثر اوقات شرع شریف قوى البنياد را گستاخانه
اجه امور معیشت جهانداری نموده فردا در حضور شفاعت موفور
یمیرى سر خمیده خجاك كرديدند اقلا مراسم رسوم انسانی را بجای
آورده شو المستند و نه پیروی اخلاق برگزیده محمدی را گرویدند نه صدق
دیگری را در بر گرفتند نه غیرت عمری را تعقیب نمودند به حيا وحلم
نان را قبول کردند به شجاعت علوی را کریدند و الحاصل از سرای
الليد إلى الأحد مستحق تشکی قوم شدند یکی از این جمله ساکنان خطه
شاد فرغانه بلکه همه توران زمین یعنی ماوراء النهر ترکستان آسیای
اسطی که همگی آنها يك قوم و يك ملت میباشند تخمیناً از تاریخ هزار و
وسد و هشتاد تا الان خیلی شته های فلکی را از دنبال خوردند پسی
به های تا کهانی را از دست بی امان روس منحوس تلخ تلخ چشیدند
مالها از طرف امپراطوری دولت روسیه بموافق شرع شریف اجازت
شرق دین و توسیع مذهب و آئین را گرفته نتوانستند روزی رسید که
جانب اورو يانيان ظالمانه بك محجوم لفظی و معنوی را منسوب شدند

ادبیات
طنین بانك سحر گاه مرغ عرش مجید
بكوش بليل تالان بوقت صبح رسید

صدای صوت بلند اذان مصطفوی
بهوش مردم خوابیده تلغراف کشید

زقیله ردل اسلامیان بالا سرشت
نسیم غیرت دین عمدی بوزید

صغير بال طيش چون تغير اسرافيل
يكانه باعث احیای مرد کان گردید

رئین کنید دوار ورقص بوقلمون
یکی اشارت جان و دیگر بشارت عبد

انين طفل نباتات و خنده کل سرخ
سفير مال مبارك مدير روز سعيد

غرام مروحه جنبان شوق وياجه ذوق
ره عراق و مقام حجاز را گروید


سال نجم شماره ۱۷

فرموده، طالع نکونسا را و زیبکان بخارا را هم اختر مات گردانیده و اخر سوختۀ هندیان بیچاره را نجم طالع ما نساخته است. و هرچه از بیداد انی بر سر این بیچارگان وار سیده ما را از ان مصئون و مأمون داشته، تسلط غیری را بر ما مسلط فرموده که ما را به اطاعت و فرمان بری خود مجبور سازد و حلیۀ استقلال و حیات قومی را از ما سلب نموده خوار و مضمحل گرداند، و نه حاکم بیگانه را بر ما مقرر فرموده که ما را به تحکم و تشدد ظالمانۀ خود حقیر و مضمحل دارد، باری صد شکر که حال ما بدینمنوال و کیفیت ما بدینسان نبوده است بلکه برخلاف آن ما در سایۀ عاطفت مقدسی از افراد ملت خود که ما او را بمنزلۀ پدر شفیق بر خود رحیم و مهربان می پنداریم ایام بسر می بریم، ما، تحت يك حاكم دانشمندى مآل اندیشی هستیم که بهبود و ترقی ما را از خود ما هم بیشتر مراد و مقصود دارد، ما رعیت در ظل رأفت چنان سلطانیم که دردمارا از ما هم افزون و برتر درك می کند، ذلت و مسکنت ما را ذلت و مسکنت خود، و عزت و شوکت ما را شوکت و عزت خویش می انگارد، اگر ما را بغم و الم همدم بیند دل عاطفت منزلش از شدت غم و اندوه خیلی محزون و بستوه می آید، و اگر ما را در فرحت و راحت آسوده و شادمان یابد هر آینه قلب منورش از نهایت سرور و نشاط مانند گل شگفته و منبسط می گردد، پس وجود معدن بها آمود پادشاه حقایق آگاه معارف اکتناه ذات دیانت صفات (اعلیحضرت قدر قدرت سراج الملة والدین) که خلاصۀ جوهر روح افراد ملت جلیل ما میباشد عین عنایت و مهربانی حضرت ایزدی است، و همان مرحمتی است سزاوار هزاران شکر و امتنان، و نعمتی است شایان هزار گونه منت و استحسان که بنده از ایفای شکر این موهبت عظمای حضرت واجب الاطاعة ابداً و دهراً قاصر و عاجز و ناتوانم ! ما راست که بوجود ذیجود جناب شهزادۀ جوانبخت معظم معین السلطنة و صاحب الفخم هزاران حمد و ثنا بستان بارگاه حضرت کبریا جل و علا باشیم که اعلیحضرت پادشاه مقدس ما این چنین ذات ستوده صفات ترقیخواه و بیدار مغزی را بر کشتی بانی علمی ما کشتی شکستگان معین و مأمور استفاده فرموده و در بغل بی غل مبارکش آنچنان یکدل پاک و باصفا سالی جایگاه استناد گردانیده که از فرط همدردی حقیقی ببیچارگی، و محتاجی و زبونی ما میسوزد، خدایش پاینده و اختر اقبال و سعادتش را تابنده داراد که خود بیماران مرض نادانی را به اکسیر سریع التأثیر معارف اشفا و قلوب پژمرده ما را احیا فرمایند. مرقوم و ملتی که امروز بر بام بلند ترقی جلوه افروز میباشد و نه فقط بعلم و تمسك بتحصيل معارف نموده است المان هر آن قوت و شوکتی را که امروزه روز دار است بجز واسطۀ علم بدیگر چیزی بدست نیاورده و همین تحت البحری ها که جهانی را غوطه خوار لجۀ تعجب و تحیر گرانیده از بحر ناپیدا کنار علم بیرون برجسته است و این زمینها که در جو هوا مانند کرگس و زغن در طیران و جولانند از شهباز علم و عرفان پرواز آمده اند، ازین تحریر هیچ گاه این نتیجه را استنباط نباید کرد که گویا من غار را از روی آنکه بسی آلات هلاکت بار و اسباب تباهی انگیز را بر روی کار آورده و در وظیفۀ مهلك الموت اشتغال ورزیده و از اشتغالات کثیره اش قدری سبکدوش گردانیده تعریف می کنم.

بیای سرو بدامان ترکی بیدار چو دانه دانه گهر قطره قطره ژاله چکید
بقبض عشق درونی زچشم فواره شلاله موج زد و جلفیان دل جو شید
نظارت پل خشت و شطارت لب رود تبسم لب جانرا چوحاله کرده مزید
بسوی شام شبستان خفتن دل شب هلال طاق دو ابروی لطف یار خمید
زداغ سینۀ خونین کجا برد لاله مطاع سرخ بجز از غوان کسی نخرید
دهان و از صدف بر زاب نیسان شد یتیم سوده ز الماس شیر صاف مکید
صفوق منتظم کل ماثوره مضمون است زخیر دست همایون باغبان رشید
درین پیاسه كلكشت نيز و دير آهنك بیاس ره ندهد ( صوفی زاده ) جز نامید.

[ILLUSTRATION]

مکتوب
خدمت ترقیخواه صداقت کیش، خیر اندیش ملت افغانیه ذات جامع الصفات مدیر جدید روزنامۀ سراج الاخبار افغانیه تحیۀ فراوان و سلام بیپایان تقدیم میرسانم. ! هر چند که جناب مدیر را ازین تعارف غایبانه من کم و بیشی استعجاب و حیرت دست خواهد داد مگر از انجا که کریم النفسان گرمجوش را دایما ارادتمندان صداقت کوش بافراط و کثرت میباشند میزیبد که این معارفه مرا نیز مبنی بر صدق و اخلاص بدانند. اولا وجود فضایل نمود آن محترم را باعث آنکه ملت را از اثر پرتو کمالات آنجناب فرصت استفاده کردن و مهلت مستفیض گردیدن بوجه احسن و اصول مستحسن بدست افتد و بخواب رفتگان نوم غفلت و بیخبری را بسبب ناله های شبگیر و فغانهای پر تأثیر آن غمخوار قوم بیقظ و بیداری حاصل آید، واقعی زندگان تهی دانشی را از یمن اهلیت و تبحر علمی آن فاضل وطنخواه تریاق میسر گردد با کمال صحت و عافیت پاینده و سالم میخواهم، ثانیاً این چند کلمه را بتوسط اخبار گهر بار آنجناب بر ملت عزیز خود بالنهای عجز و فروتنی عرض و توصیه میکنم.
بحضور ملت گذارش باید.
ز آواز چنگ و چغانه خدا را شنو ملتفت نالۀ دود ما را
ازو تعالی را سپاس بیقیاس و شکران بیکران که ما را بعواطف رحمانه و مراحم کریمانه خود اختصاص بخشوده تا امروز با کمال استقلال و آزادی نگاهداشته و از سموم تغلب بیگانگان که بهار چمنستان جمیع ملل آسیائی را غارت نموده است بستان استقلال و حریت ما را حفظ و حراست


سال پنجم شماره ۱۷

جان اشخاصی هستم که انسانیت را مانند وحوش و سباع به پاره پاره شدن یکدیگر دیده از نظاره آن خوش شوم و فرزندان پیر سرادیب را دیگر در خاک و خون آغشته دیده شادمان کردم مگر با انکه فساد کاری را خیلی مردود و غیر مطبوع میدانم باز هم از چنان مردمانی که استیصال آزادی و اعدام استقلال یک قوم را بنظر استحسان مینمایم. چرا که این يك پسندیده و مقبول طبع ارباب انصاف نیست که یک مانی دست بر روی دست گذاشته و مانند مجسمه خاموش برای مدافعه حیات خود بهیچگونه حرکتی در نیاید و اگر کسی رخساره راست وی سیلی بزند رخساره چپ خود را هم بنا بر حفظ کل و مصالحت بین المللی پیش آورد.

ناگزیر است برای حفظ عزت و آبروی خود دست به شمشیر بردن ضروری است برای برقرار داشتن استقلال و آزادی خود راه کینه پیمودن زیرا هر عقل حکم می کنند که در چنین صورتها برای هر انسان جایز است که نفس خود را ازین تجاوز و تعرض باز دارد. بنابران اگر کسی بدین خیال که من در وسایل علم شده از بیان ثابات تجیبه و اتحادات غریبه به کار نمودم مبرا از طرفداران جدال و خونین می بشر بندارد. قسم بی انصافی کرده خواهد بود. علیهفته جواهری است گران بها که این مفید و اعلایش اگر یکی از ان بدین طریق استفاده نماید او را تفسیر کننده آن باید دانست که در حضرت باری جل شانه
[TRUNCATED—MAX_TOKENS]


صفحه ٦ سال پنجم شماره ۱۷۰

نتوانید دوخت اصول حصول تماش را نتوانید اموخت، زندگان تانرا بی جامه و مردگان تانرا بی کفن خواهيد يافت. علينا گزیر است کسانی را که در دنیا زندگی با عزت را پروا را ارزو دارند، و علم لازمی است آنان را كه تهذيب وانسانيت، و قدرت و عظمت قومی خودشانرا خاطر نشان هر کس و ناکس می گردانند ! پس ای برادران غیور و ای هموطنان جسور !! بیائید که بالاتفاق تعصب را از خود بر طرف سازیم و از جنگ جهالت برای رهایی و رستگاری خودها سعی و رژیم خصایل پسندیده و اخلاق مرضیه را بخود جلب کنیم تمدن و شايستكي، وتهذیب و فضایل انسان را کسب نمائیم، قدامت پرستی و فرسوده خیالی را ترك دهیم و بهر سمتی که هوا میوزد ما هم بهمان سمت وجه عزیمت کشتی خود را دور بدهیم و مانند سبزه تازه

بهر طرفی که باد در وزش باشد بهمان جانب میل ورزیده و از متابعت موافق سرکشی نمائیم نامانند کشتی که بر مخالف هوای تندروان در شکسته و مانند درختی که برمتانت و ستیری خود اعتبار نموده بالان از شدت باد صرصر از پا در آمده خوار و خسته نگردیم چرا که بشکست دست گریدن هیچ سودی ندارد ! گرم که بوده اند بجای آن گذشتگان امروز رسم شعله ور خان را نجای آن محل شکر است که حکومت معظمه ما از اصلاح تعلیم و افتتاح مدارس و مکاتب از وظیفه خود سبکدوش کردیده خود را در پیش خدا و وجدان به این نشبت لایق نيك نام و سر خرو گردانیده است و در انخصوص فريضه خود را ايفا و تكميل نموده حالا بر ما واجب است که ما هم در بجا آوردن وظیفه خودمان که عبارت از تحصیل تعلیم است کوشش ورزیم

کذا از تذکارهای سیاحت غزنین سنه ۱۳۳۱
( بند سراج غزنين ) وعمليات المثالية آن تمرینانش در شماره ۱۸ سال دوم سراج الاخبار افغانيه

و از منابع علم و هنر که حکومت متبوعه مقدسه ما برای ملت خویش مهیا ساخته استفاده و تمتع گيريم ، و بكمال شوق وذوق فوق العاده به كسب علم و تحصيل معارف ابتدا کنیم تا خود ما را در پیشگاه انظار جميع امم عالم با عزت و آبرو ثابت سازیم ، و اگر از غفلت و تن آسانی کار گیریم و از عروه معارف باز مانیم البته احتمال میرود که بسیار زودی خدا نخواسته ناشئة اطاعت اغيار بر گردن نهيم و حلقه غلامي بيگانگان بگوش آويزيم و بجای بالا نگریستن بر پشت پای خود دیده بگریستن مشغول شویم ! حضرت قادر سبحان و خلاق عظیم الشان از قانون قویم و دستور متین خود سرموئی هم تجاوز نمیفرماید چنانچه اگر کسی برضا و رغبت خود سم قاتل و زهر هلاهل را بخورد و بمیرد هیچ جای تعجب و حیرت نیست و اگر کسی دست در آتش نهد و بسوزد هم خلاف عقل و منافی فطرت کاری عالم نکرده بود.

پس اكر يك قومى بختم سر و نور بهار مشاهده کنند که بسیاری از همسایگان و همجوار التي بازده دست تسلط و استیلای اغیار گردیده و حالا از هر طرف روی هجوم و تقلب اجانب به جانب خود متوجه دیده و از هر سمت و پهلو دشمنان آزادی و حاکمیت خویش را برای بلعیدن خود مانند افاعی دهن باز دیدند و با وجود چنین احوال هم از دهشت این صورت حال از خواب غفلت برنجهند و تدابیر حفظ ماتقدم خود را در معرض بحث نیاورند و برای بحالی استقلال حقیقی و آزادی معنوی خود هيچ يك حر کتی اجرا نکنند ، بلکه بر خلاف آن در بین خود مدام جدال و قتال را گرم داشته باشند و خود را بیش از پیش ضعیف و ناتوان سازند و از حفظ آبروی ملی و عزت قومی خود پهلوتهی کنند و اتفاق با هم دران دیده چه می پرسی شنیده هم نشود ، دوست را دشمن و دشمن


شماره ۱۷
سال پنجم
صفحه ۷۰

پس غیرت کنید ای برادران مکرم ! وای اخوان محترم ! ! اگر میخواهید که بانتك و ناموس زند گی بسر آرید ، و اگر ارزو دارید که آنه مضحكه اغیار نشوید و با عزت و آبرو قطع مسافة عمر طبیعی کنید . در میان زندگان بطور مردكان زيستن غير ممکن است پس با طر ز و روش زند کان را اختیار کنید، و با انکه ازین دنیای زندگان رخت اقامت بردارید و رهسپار عدم آباد کردید و بهم نفسان و هم قد سان خود یعنی مرد کان اختلاط و رزید فکر این وضع کاهی شایان و مناسب حال يك ملت غیوری نیست ! خدا را بیدار شوید !! تحصیل معارف کمر همت بسته سعی و کوشش ورزيد و خود را مالك حيات حقيقى وصاحب حرارت معنوی بسازید . وحی و افسردگی را ترک نمائید ! چنانچه حکومت معظمه افغانيه بشيوه خوب و اصول مرغوبي وظيفة نشر و اشاعه علم و عرفان را ایفا نموده است . امید است که بدین طریق حکومت علیه از جمیع فرایش دیگر خود هم اصلا پهلونهی نفرماید بلکه بهر گونه دلسوزی و همدردی بمعالجة ما بیماران از هر باب بپردازد و از محمدن و متفان کردانیدن مانعی جمیل خود را در حضور حضرت قادر على الاطلاق و پیشروی خلایق آفاق منظور و مشکور گرداند ! از اثر منفعت بخش فیض عام عل هیچکسی به حضورت انکار نمیتوان کرد . گوهر گرانمایه اگر بر خاک افتاده باشد باز هم گوهر است مگر چون بر رخ نابتك محبوبه برتجمهرة جلوه افروز باشد خیلی خوشنما و بی لطیف مینماید همچنان علم هم در هر زبانی که اموخته شود تافع و مفید است مکرچون بلسان عمومی خودملت اموخته شود بسیار سودمند و فواید رسان است زیرا در زبان غیر علاوه براموختن اصل علم يك تكليف دیگری هم موجود است که آن عبارت از یاد گرفتن خود همان زبان اجنبی است ، و برخلاف آن اگر علم در زبان مادری خود انسان باشد در ان صورت خیلی سیولنست چرا که در الوقت همه توجه انسان تنها نجانب نفس علم معطوف میگردد . غیرازان بر اصطلاحات زبان غير كما ينبني وقوف يافتن چنان يك تكليف و دشواری نیست که در یکسال و دو سالی سنهل و آسان کردد ولی بمقابل آن در زبان عمومی مات تصور چنین تکلیفی احتمال وجود هم ندارد و از همینجا است که خاقان مغفور جنت مكين اعليحضرت ضياء الملت والدين در سوانح خود ترقیم فرموده اند که بر زبان غير كما ينبغى وقوف یافتن خیلی دشوار است و چون آن باشد از نفس علم در ان زبان بهره گرفتن و تمتع كامل برداشتن تخص بك انديشه موهومی است ، علاوه برینها زبان عمومی ملت خود را می پرستی کردن و صفی از اوصاف اقوام زنده و ملل دیجیات است چه اگر زبان عمومی بك ملت معدوم کرده نام آن ملت نیز از فهرست اقوام زنده دنیا محو وسترده میشود و وای ، برحال چنان ملتی که هیچ از وی اثری در روز کار بسیار کار نماند بدیده تحقیق بنگرید هر چند که حالانه از حکومت هندوان هنداری و نه از سلطنت رومیان نشان ، و نه از مملکت قوی شوکت یونانیان نقشی باقیمانده مکریسی که السنه این اقوام تا امروز جاری و موجود است نام هریک از ایشان زنده است. اگر امروزه روز سانسگریت نمیبود کسی از حالات هندوان گذشته چیزی ندانستی واکر ، لینن ، و ، كريك ، يعنى لاطینی و یونانی نمی بود حالا کسی از جویس و سکندر اعظم تذکار و بیانی بمیان نیاوردی !

دوست انتکار د و از نام علی فرسنگها دور گریزد و خود را بلوازم امور تمدن و آداب معاشرت محتاج نداند و هر کدامشان از جهت خصومت يك ديگر خود را برا بر کینه دارد و همواره در پی تخریب و تضییع همدیگر خود باشند علاوه بران و سخنان هواخواهان و خیر اندیشان خود هم گوش نهند و نه خود نيك ويد و نفع و ضرر خودها را تمیز و هوش توانند . زود است که آن ملت در اندک فرصت و کمتر مهلت در تحت اسارت و عبودیت بیگانگان آمده از استقلال و آزادی خود محروم ، و به اوامر وقوانين ظالمانه و مکارانه اغیار محکوم شود . و آهسته آهسته بمرور ایام آداب دینی و عادات مذهبی آنرا هم به اندازه يك خس خشکی و فروا همیت و قدر و بهیبت نمانده لكن كوب و پامال دست ظلم و غدر اغیار کردد ! پس ای برادران با ایمان ! بترسید از ان هنگام ناخوش انجامی که چشمان حیات و آزادی نان و تشدگان خون وطن واولادتان ، ونهال کنندگان اعراض و نوا میس تان بر شما دست بیاید و از تن تان سلاح را بکند و شما هیچ کرده نتوانید و هر چند که ناله بر ناله وفغان برفغان بکیوان رسانید کسی بسوی گریه وزاری و آه و بکای شما ملتفت نشود، وحذر کنید اران وقتیکه شما را بدشمنی و بدخواهی مسلمان همدین و هم مذهب خود مجبور گردانند و تنها به انما المؤمنين اخوة اعتقاد داشتن و شما بلاها و مصایب و عذابهای گوناگون واردارند . و جبر أقرآن كريم سهل الفهم را متروك سازيد و نجز آه و ناله بر هيچ يك تدبیر دیگری تا در و موفق نباشید ! بترسید از آن ساعت پر عصیانی که حاکم غیردین بيك طرز بسیار مغرورانه و بشیوه بس متكبرانه بشما بگوید کها که بافلان مسلمان و یا فلان حکومت اسلامی اظهار محبت و همدردی نمودید بی شبهه دریای کنگ را از خون تان مرخرنك خواهم کرد ! پس ای برادران عزیز : تعصب را ترك دهيد و خدارا شکر کنید که تا بحال شمارا در حفظ و امان خود داشته و ضربه حکومت اغیار را بر شما مصاب نکردیده و شما را فرصت بیدار شدن و وقت حصول استقلال و آزادی نامه داده است !

کوفته شد گوش کن ، کوس رحیل کاروان
حيف بر آنکس که اکنون هم بماند در قفا

وا کر شکر این نعمت الهی را بجا نیاورید و بدینگونه غفلت و بی پروائی گرفتار و به این نوع بی حسی و بحر کنی مبتلا باشید و از تحصیل علم خاطر آسوده دارید دور نیست که خود تا را مانند مردمان قرون اولین خلقت فی بشر با اوراق اشجار ستر نمائید و هم خام و خوش و طیور را قوت خود باز پدودو باره به حالت وحشت عود کنید یک قدری سربکر بیان جامه نان فرو برده بیندیشید کما کر امروز همین الفته و اجناس ولایات دیگر از تها برداشته شود آنها کدا . چیز جسم تان را از آسیب گرما و سر ما حفظ خواهید نمود و همچنان اگر درام د میل کبریت فرنگی برای شما ممنوع قرار داده شود یا چسان آتش را برای پخت و پز رو زمره خودتان مهیا خواهید توانست : آیا هیچ محل غیرت و مقام حمیت نیست که برای ضروریات زندگانی خود دست نکردیگران و برای ستر خود و ستر زنان خود منت کش اغیار ، و برای افروختن آتش مرهون احسان بیگانگان و برای اکفان مرد کان خویش منت باد لطف و مرحمت به کانکانید ؟

کفن مرده خود را ز فرنگی خواهی
همچنان کاغذ ساده که نویسی قرآن


سال پنجم
صفحهٔ ۸

زبان افغانی منسوب به افغانان است پس وای بر حال ملت افغانیه اگر زبان شیرین بیان ایشان بکوشهٔ معدومی و زاویهٔ کی میرسی خزیده منزوی کرده و هيچ يك اثر و نشانی از یشان بدنیا قایم و پایدار نماند که بر وجود ایشان دلالت کنند و اگر زبان افغانان بباعث افلاسی که در علم و هنر دارد از صحیفهٔ روز کار سترده شود ایشانرا با هیچ قومی از دنیا دعویٔ مقابله و همسری شایان نخواهد بود !

وحشيان افریقا زبان خود شانرا از دیگر السنهٔ لطافت بیان بسیار عزیز و دوست میدارند حتی و حشيان امریکا پرشیری و لطافت زبان خود شان وجد می کنند ، وحشیان اوستراليا وجزاير نيوزه لاند ونيوكني زبانهای خود را بجان برابر میدانند پس ما افغانان چرا و بچه سبب زبان شیرین بیان خود را بتاراج دهیم و باد کار ملی خودمان را که بعد از ما تا سالهای در از به اهالی دنیا از مانشان خواهد داد از بیخ و بن بر افکنیم چرانها زبان ما افغانان با صد يأس و حسرت به نشین معدومی گردد و از چه رو به اینقدر زودی زبان افغانی شیرین و دلنشین ما قطع امید از زندگانی کند ما پروردهٔ زبان افغانی هستیم و شرط مروت نه آنست که پرورنده و تربیت دهندهٔ خود را تذر تیغ بیدریغ معدومیت و کم نشانی گردانیم بنا بکمال ادب بخدمت حکومت و ملت عرض می کنیم که در ترقی لسان ملی خودها غفلت روا ندارند و در احیای زبان خویش کوشش ورزند زیرا در وقتی که بر عالم وجود از یشان اثری نباشد همین زبان به احیا و ابقای نام ایشان جد و جهد خواهد ورزید !

الحمد لله تعالى در خاك باك افغا نستان بسيار علما و فضلا موجودند که توجه ايشانرا به ترجمه نمودن كتب السنة ديگر به زبان شیرین بیان افغانی معطوف باید ساخت و حکومت معظم را نیز حوصله افزائی و قدر دانی چنین اشخاص تعهد کردن لازم است . به اینصورت در اندک زمان ترقی زبان افغانی را مشاهده خواهید فرمود و خواهید دید که چون حکومت و ملت هردو متفقا بسر انجام نمودن کاری اقدام ورزند چگونه کامیاب و فايز المرام می کردند !

افغانان ايمانك بلند می گویم که شما فی الحقیقت شراره اید شرارهٔ فکر افسوس که نه انبار خاکستر آمده اید اکنون که حکومت معظم آن خاکستر را از روی شما پس می کند مستعد و آماده باشید و خصا بص شرارهٔ کی خود را بظهور رسانید !

اهل جهان کنند شراره کمان ترا بتكر كان يخلق نوعين اليقين نما

و نیز می باید که در مدارس ملکی جمیع علوم در زبان افغانی تعلیم کرده شوند و فارسی و عربی و ترکی بطور زبان ثانوی آموخته آید و درینصورت هم اولاد وطن را سهولت خواهد بود و هم تمام توجه شان یکجا یکی به نفس مضمون واصل مراد مجلوب خواهد شد و هم زبان افغانی که مقصود حقیقی مشرقی آنست بوجه احسن ترقی روز افزون خواهد کرد جاپانیان چون درستهٔ ۱۸۸٤ع دار العلوم قومی را تاسیس نمودند هیچ یك كتابی را از هیچ عزم در زبان قومی خود مالک نبودند مگر چون زبان تعلیمی آن دار العلوم را زبان ملی خود قرار دادند در يك مدت قلیل در همه علوم آنقدر ترقی جستند که تمام دنيارا واله وحيران گردانیدند و هم زبان ملی شان هم آنقدر عروجی حاصل آمد که امروز با زبانهای ملتهای متمدن او روپ دعوی مقابله و هم سری دارد . زبان

نجم
شمارهٔ ۱۷

روسیان در عهد پیتر اعظم محضر يك زبانی بود که آنرا بوحشیان منسوب توان کرد ولی چون پیتر اعظم در ترقی و بهبود ملت خود سعی و جهد نمود زبا را که ترقی ملت ماورای آن ممکن نیست قدیمهٔ تعلیم و تربیه در مملکت خود قرار داده در یک فرصت کمی هم ملت را به اوج ترقی رسانید و هم زبان خود را به اندرجه اعتلا بخشوده از هر گونه علوم توانگر و بره ور کردانید که در بتوقت یکی از السنهٔ مهذب دنیا محسوب میشود چه خوش بود که در وطن عزیز ما هم در این ایام که ترقی ملت خیلی منظور نظر خاص و عام است مسئلهٔ ترقى زبان هم فراموش و نظر انداز نکرده و ترقی ملت و ترقی زبان که با هم چنان لازم و مربوطنه که بی وسیلهٔ یکدیگر کار و بار شان غیر ممکن و خارج تصور است از هم تفریق داده نشوند بل هر دو را یکجا پرورش نمایند و حکومت را می باید که مانند پدر شفیق که دو فرزند خود را بلا امتياز و تفریق تعلیم و تربیه کند بر ترقی ملت و ترقی زبان هر دو ساعی و کوشان باشد خوشا روزی که طرح ترقی زبان و ملت هر دو یکجا افکنده شود و ملت روز بروز جانب مدارج عروج ارتقا جوید و زبان عذب البيان هم با آن رو باوج ترقی نهاده جانب منازل تکمیل بویان و رهسپار گردد اگر ایطالیان را بر اوغستوس محض بدین وجه فخر است که در عهد او لاطینی به کمال ترقی رسیده بود پس در مقابل آن افغانان را بوجود مراحم آمود ذات شوکت‌آیات اعلیحضرت سراج الملة والدین جای هزاران فخر و ناز است که در عهد سعادت مهد ایشان هم ملت افغانيه ترقی یافته و هم امید است که زبان لطافت بیان افغانی را نیز شتابانه ترقی نصیب شود . خوشا پادشاهی که بنیاد و اساس ترقی و ملت هر دو را نهاده و عمارت رفیع استقلال و آزادی ملی خویش را تکمیل نموده از آسیب صرصر حوادث مأمون و محفوظ کردانیده است

پس ای برادران محترم وای اخوان محتشم : بیائید ! وقت تنبلی بگذشت و رفت ! ! تابکی به محض گفتگو های زبانی کفایت ورزیم بعد ازین کردار بی گفتار می باید شدن ! ! برخیزید و مصروف حركت و عمل شوید و در تحصیل علم و عرفان بذوق و شوق کوشید و زبان قوم خود افغانی را از السنه غیر ممکن الممانی ثابت سازید ! آیا هیچ مقام أسف و محل افسوس نیست که جميع اقوام عالم برای حفظ حیات نگاه داشت عزت و عظمت قومی خودها سر گرم عمل ، و مصروف حرکت باشند و ما افغانان هنوز هم در خواب سنگین غفلت آسوده خاطر غنوده باشیم و با وجود دست و پاداشتن خود را لنگ و دل و انمائيم و در ماین زندگان مانند مردگان بی حس و حرکت افتادن را بر خود گوار سازیم پس چرا چه شده که بنیاد امام شوکت و عظمت بزرگان و اسلاف ما عرق غيرت و حمیت مارا بحرکت می آرد و نه ذلت موجوده حس بیداری و هوشیاری مارا بر غلیان و هیجان می دارد . حالت کنونی خود را با حالت بزرگان و گذشتگان خود مقابله نمائید و تفاوت ظاهر و بین آنرا بنظاره بین مرده حالتان فرق زمین و آسمان موجود خواهید یافت غیرت باید غیرت همت باید همت ! ! ! بشامت اعمال خودتان نام های شریف آن بزرگان را پایمال و باخاك يكسان نسازید و خود و آنها را بنابر جهالت و بیدانی رسوای عالم نکردانید ! و سعی ورزید تا خود را خالف الرشيد بزرگان سلف خود ثابت کنید


۹ سال پنجم شماره ۱۷

ای برادران - هند پا را ببینید هر چند که محکوم اغیارند مگر با وجود آن چگونه مجالس و محافل را برای مبادلهٔ افکار و اندیشیدن چارهٔ کار خودشان منعقد میسازند و حتی المقدور به اثبات میرسانند که آنانکه بعزت و آبرو زیستن میخواهند می باید که بزرگان و گزیدگان ایشان بريك نظام کرد آمده برای رهایی و رستگاری ملت خویش هر يك اظهار خیالات خود را بنمایند و بهر تجویزی که اجماع و اتفاق نمودند بران عمل و اجرا گردیده ملت خود را از حضیض ذلت و پستی و پنجهٔ مرض جهل و نادانی نجات دهند !
پس ای گزیدگان و سر بر آوردگان ملت افغان ! خدا را تن آسانی و راحت گزینی را آرزو دارید ؟ اولا قوم خود را معزز آفاق سازید. اگر خود را مخدوم جهانیان گردیدن تمنا دارید ! از همه بیشتر بیاد که ملت خود را مخدوم ملل سايرة عالم بگردانید والا اگر خود بعیش و عشرت بوده پروای خواری و بیچارگی ملت را نکنید بی شبهه هیچ احدی از ملتهای اجنبی بشما هم پایهٔ قدر و اهمیتی نخواهد گذاشت هر چند که شما خودتانرا سزاوار هر گونه عزت و عظمت شخصی بدانید مگر چون ملت تانرا خوار و ذلیل و بی علم و هنر نگهداشته اید شما را هم بهمان افراد ملت تان یکسان نظر نفرت و حقارت می خواهند دید زیرا:

چو از قومی یکی بیدانشی کرد نه که را منزلت ماند نه مه را

لهذا اگر مقصودتان نگهداشت قدر و منزلت و حصول عزت و عظمت شخصی است پس ملت خود را از قید بی علمی و بیدانشی آزاد سازید و کم از کم سال يك مرتبه يك مجلس شاندار قومی را تشکیل بدهید که دران دانایان کار و سر آمدان قوم اشتراك ورزیده در باب ترقی علم تجاویز و تدابیر درستی بروی کار آورند، و بعد بر وفق هر آن تجویز و تدبیری که مقبول عام شود بران عمل پیرا گردید و بدینصورت ملت عزیز خود را از ظلمات جهالت به اوج ترقی و رفعت رسانید ! خیلی نا انصافی و انتهای بیرونی است که پارهٔ بار اخراجات جزئی و کلی فواید عامه را بردوش حکومت نهادن و از ان يك از شيوهٔ هوش و فرهنك بعيد است که کسی در خصوص هر عمل نيك و بدتان حکومت معظم را جوابده و ذمه دار آن قرار بدهد. چرا که حکومت تنها آیا بکدام کدام امور فلاح و اصلاح ما پردازد؟ آیا در فکر مهیا ساختن لباس و پوشاك ما شود؟ که همه عریان و برهنه ایم. آیا در صدد پیدا کردن ادویهٔ شفا بخش ما شود ؟ که فی مریضان بیچاره و خسته ایم. آیا تدایر استقلال و آزادی ما را مشغلهٔ خود گرداند ؟ که جهانی را مانند خار در دیده میغلیم و عالمی را سودای غارت و تاراج ما در سر جایگیر است. آیا تجاویز معزز و با وقار، و دولتمند گردانیدن شما را بیندیشد ؟ که خسته حال و فلاكت اشتمال و مبتذلید و از پا در آمده اید. و يك جهان بر شما ضحك و استهزا میکنند. آیا به تعلیم و تربیهٔ شما پردازد که بر صفحهٔ کرهٔ ارض تنها شما مانده اید که اسیر بند جهالت و بیدانشی هستید و تا حال در صورتیکه همه اقوام دنیا به سر منزل مقصود رسیده اند تنها قدمی هم نه برداشته اید. آیا بتعلیم و تربیهٔ خواهران و دختران تان متوجه شود که شما نرا از جنوب و مشرق را از مغرب فرقی و تمیز کرده نمیتوانند و بجز از چار دیواری خانهٔ خود از دیگر دنیای فلك السموات والارض چیزی نمیدانند.

آیا این که ذمه داری است که حکومت سنیه حفظ ناموس وطن و آزادی و خود مختاری و نگهداشت فرزندان و عیالداری تان را از شر دشمنان ناهنجار که همواره برای پامال نمودن همهٔ این چیزهای که شما آنها را دوست دارید در کمین اند بر عهدهٔ خود تضمین نموده، و آیا این لطف و مرحمت بی نهایت حکومت تانرا که در راه ترقی تجارت و صنعت و حرفت شما مصروف داشته است کما حقه تقدیر کرده میتوانید ؟
غرض حکومت متبوعهٔ مقدسهٔ ما جمیع فرایض خود را انجام داده است بلکه بسی کارها را اضافه بر وظیفهٔ خویش هم اجرا نموده مگر با آن هم تنها از تکمیل نمودن همهٔ احتیاج و لوازم و ضروریات تان بی آنکه شما هم با آن يك معاونت و امدادی نمائید عاجز است

صد دلبر کانند بهر بوم و بر و یارب چکند این دل من با همه دلبر

لهذا اگر ترقی خود ها را آرزو دارید بهمه حال حکومت محترم خود تان پسر و مال مدد نمودن شما را لازم و لابد است !
ای افغانان ! اگر لاف دستیاری و معاونت و حکومت میزنید و اگر بقدر جوی هم همدردی حقیقی به آن دارید، و اگر استقلال و آزادی خود را يك چیز محبوب و عزیز می پندارید اگر خدمت وطن و ملت را عزت حقیقی خود می انگارید، پس خدا را پیش آئید و بهر کاری که اول تر لازم است اقدام ورزید. در عقب ماندن و خود را بی حس و حرکت وانمودن هیچ حکمت، و فضیلت و مصلحتی ندارد، و اگر بیدار و هوشیار نمیشوید و بهمین زودیها از خواب غفلت بر نمیخیزید اينك برباد میروید، زاویهٔ غفلت و گوشهٔ عطلت را بگذارید و بمیدان عمل در آئید مجامع و محافل منعقد سازید، و با حکومت مشفق و محترم خود بدرهم و قدم و قلم معاونت ورزید. زیرا ترقی آن ملتی که افراد رعیتی آن خود در گوشهٔ جدا نشسته و جمیع امور را بعهدهٔ حکومت خود با کنند يك احتمال غیر ممکن و يك تصور موهومی است، و نیز هیچگاه آن مملکتی که اهالی آن ذمه دار هم نيك و بد و خیر و شر خود حکومت خود را قرار دهد و تاوان هر نقص و ضرر خود را باو منسوب نماید مهذب و دولتمند نخواهد شد !
حکومت بمعاونت رعیت کاری از پیش نتوان برد، و همچنان رعیت نیز بی سر پرستی حکومت در هر کار ناکام و بی نیل مرام خواهد ماند !
همان انگارهٔ کور و دم افسرده میگردد چو حس موجود میگردد جهانی را فرا گیرد تا یکی ؟ هنوز در غمکدهٔ غفلت و جهالت خواهید ماند ؟ از صوامع و شبستانها بدرائید و با همدیگر مبادلهٔ افکار نمائید و چارهٔ اندیشید تا ازین ذلت و مسکنت موجوده که دارید نجات یابید، غیرت کنید! همت ورزید !! که بی غیرت و همت هیچ کاری را سر انجام نتوان داد ! حیف است که بر ما اقوام دیگر خنده زنند و ما را وحشی و جاهل گویند، و عرق غیرت و حمیت ما هیچ شور نیاید. هر کاری که میکنید اولا با یکدیگر مشورت نمائید و باز هر انچه ارشاد غیرت و ناموسداری باشد آنرا در معرض عمل آورید، اقوام غیر برایان ما هم خنده می کنند چنانچه گاهی ما را به سکها نسبت داده زبان ما را دوغوه نام می نهند و گاهی ما را کاو و خر گفته زبان ما را يك چیزی مهمل و غیر مفهوم قرار میدهند !
پس ای برادران عزیز ! بعد اینقدر پرگوئیهای حالا معامله را بشما سپرده ام و مکرراً از شما رجا. و خدمت تان التجا میکنم که غیرت کنید


صحیفه ۱۰ سال نجم شماره ۱۷

دریای نیکس نیست که در اندلس بود
آن جوی خون ماست که گشته روان دریغ

آخر چرا شدیم چنین بی هنر چرا ؟
رفتیم دست بسته بر دشمنان دریغ

از هند و مرو، سند و بخارا چه کویمت
هر يك بظلم رفت زما، صد جهان دریغ

زخم دگر که بر تن مجروح ما زدند
بد تیغ بیدریغ و ایطالیان دریغ

این تخت دل طرابلس است ای کتاب خواب
از دست خواب رفت و ما رایگان دریغ

بار دگر بمرکز اسلام تاختند (۱)
کنند بیگناه همه مسلمان دریغ

آیا که بود آنکه زما ده لك آدمی
اعدام کرد و گفت بظاهر که هان دریغ

گر این معظمات (۲) نبودندی ای پسر
میکرد ازین جسارت خود بلقان دریغ

زخمی زدند کاری و بردند دست و پا
این قوم امن خواه (۱) تمدن نشان (۱) دریغ

اجداد ما بخون و بجان و مال و سر
گرفت ، و رفت از کف ما رایگان دریغ

کردید خبرهای بزرگان دین ما
پامال سم اسب نصارا شیان دریغ

ایوای شده مساجد ما چرچ (۳) کافران
ناقوس شد بلند بجای اذان دریغ

دقت کنیم رفت چرا ملک های ما؟
از ما نکرد ظالم چرا آسمان دریغ

چون نيك بنگریم هم از دست ماست این
از خویش اهو ، ناله و از خود فغان دریغ

مانیم باعث همه ادبار خویشتن
مائیم موجب همه ذلت زبان دریغ

در قتل خویشتن چونه کردیم خود دریغ
امید چون کنیم زبیگانگان دریغ

هر تیشه که خورده بپای حیات ما
ما خود زدیم ، آه تاسف ، فغان دریغ

اول برای خویش گرفتیم دشمنان
زآپس میان خویش فتادیم هان دریغ

از یاد رفت آیه قرآن که مؤمنان
در راه دین خویش ندارند جان دریغ

ما ترك اتفاق نمودیم صد فغان
دشمن گرفت کام زما ، دوستان دریغ

ما را تجهل و خود غرضی ها از ره برید
يك يك گرفت عزت و دولت مان دریغ

روشن کنیم مطلع دیگر بداغ دل
گردید زخم کهنه ما خون فشان دریغ

غیرت !! چرا که بی غیرت با آبرو زیستن و با عزت عمر بسر بردن محال است . متوجه فلاح و اصلاح خود بشوید و به ترقی زبان شیرین بیان خود بپردازید و برسخنان همزه سرایان دریده دهن، و خرافات سنجان یاده سخن گوش منهید . این بدبختان شوم طالع و تیره درونان زشت سیرت را چون با وحشها معامله نه افتاده است هر چه بگویند معذورند !

چون ندیدند حقیقت ره افسانه زدند

شما کار خود دوام ورزید ! و در چاره خود مشغول باشید و همیشه پیش بروید و پس رفتن و عقب نشستن را شعار خود نسازید! و همواره دوام عمر و اقبال بادشاه دیانت پناه مراحم خصال خود را از بارگاه رب العالمین خواهید :

خاص از برای مصلحت عام در سال
مان که چون تو کی نه نشیند بجای تو

( نيازمند احقر العباد مهجور الوطن )
م . الف .

في يوم پنجشنبه ۱۷ جمادى الآتى سنه ١٣٣٤
( احوال اسلام )
حضرت الفاضل جناب مدیر صاحب والا مراتب كامل ، وسر المحرر على القاب - اقول

دوش آمده بود فکر اسلام بدل
دل و خت در ان آتش غم چون بسمل !..

دودی از جگر گاه برامد بیرون
این سوخته را نوازشی ! ماجدل !

. وان استنصروا كم في الدين فعليكم النصر .

درد درون زبان نتواند بیان دریغ
سر نهان سینه نکرده عیان دریغ

اما چوشمه میکنند آخر رهی به نی
دل هم نهفته می نتواند بیان دریغ

ما مسلمیم و درد دل ما ازین ره است
جز درد دل بیان نتواند زبان دریغ

عمری است زلف یار پریشان بحال ماست
جز تیرکی ندیده همین دود مان دریغ

آشفته ایم و سخت و سیه بخت و تیره روز
سر رشته تار تار چو آشفته کان دریغ

از بس شکسته است دل و وضع و رنك ما
خندد بما خزان همه چون زعفران دریغ

یکبار روز کار بما خنده میدهد
بار دگر بخاك شود آسمان دریغ

این جسم ناز دانه ما تحت لگد شد
وز ضرب تبر و نیزه شکم این و آن دریغ

از یادما نرفته که چون رفت اندلس
چندین هزار کشته شد اسلامیان دریغ


صفحه ١١
سال پنجم شماره ۱۷

من گریخت از کف اسلامیان دریغ غیرت نماند در دل این پهلوان دریغ
آن پهلوان که کوس لمن ملک مینو اخت امروز ملك اجنبيان شد فغان دریغ
آن پهلوان که مغرب خود شید اندلس آورد زیرپا ، زچه شد ناتوان دریغ
ان پهلوان که مطلع خورشید (٤) را گرفت امروز خفت طالع بختش چسان دریغ
اسلام بود منبع من علم وفن هنر امروز از چه معدن جهل است آن دریغ
اسلام بود صاحب قوت مدار علم برخاست اتفاق زمانین شان دریغ
مشهور بود در همه عالم حسام هند امروز نام مانده از آن تیغ ایشان دریغ
افسوس و آه و ناله و شيون هزار حیف فریاد و داد و مره و وای وفغان دریغ
دیگر قلم بیان نتواند ، چنان کنم ! اتش بخامه میزند این داستان دریغ
این بار خانه باله مدينه است در خطر امروز مکه میرود اسلا میان دریغ
اخبار مرقد نبوی در خطر بود چون مشهد امام رضا دوستان دریغ
آتش گرفت کاغذ من خامه سوخت سوخت طاقت دگر نماند مرا مردمان دریغ
« پریشان »

(تشریح)
(۱) (۲) مرکز اسلام یعنی اسلامبول
(۳) روس و انگلیس
(۳) یعنی کلیسا
(٤) عبارت از چین

حوادث خارجيه
مكتوب

عيناً ورقه که از طرف جناب ، کنور صاحب مرسان ورام صاحب ها تهرس ، نام ذات اصیلی و نجیبی که درین اوقات بدولت متبوعهٔ خود ما افغانستان مهمان میباشند به ادارهٔ سراج الاخبار افغانیه رسیده است که در اخبار شایع شود —

بك نهایت ضروری خط

قدر و باغ بادشاه ( کابل ) تاريخ ١٥ فی - ١٩١٦
دوست عزیز من جناب ایدیتر صاحب سراج الاخبار - معاف فرمائید من شما را قدری تکلیف میدهم - من حیران شدم که در چند اخبار هند خواه نخواه مرا بدنام میکنند - من میخواهم که بواسطهٔ شما ردید سخن ما را بکنم -

گفته اند که من خود را یک بزرگ مهاراجه ساخته در ستاف اعلیحضرت قیصر داخل شدم این مرا ناحق تهمت میدهند - من هرگز خود را مهاراجه به خیر راجه هم نگفتم - و نه هیچ بار در ستاف یادر تو کری دیگر داخل شدم — البته میخیان دیدن حالت جرمنی در وقت جنگ در آن ملک رفتم آنجا دولت جرمن بمن بسيار التفات نمود و مرا موقع داد که من جنك را از خندق پیش ترین و از طیاره ( ایرو پلین ) دیدم و همین نیست بلکه اعلیحضرت قیصر خود مرادیدند - بعد ازان مسئله هندوستان آشیارا با دولت عاليه جرمن درست کرده و ضروری سندها را گرفته طرف شرق حرکت نمودم --- با خدیو مصر و شهرادگان ووزراء معه مشهور و معروف انور پاشا و با اعلیحضرت خليفه مبارك سلطان المعظم ملاقات کردم - از دولت عالیه ثانی هم مسئله هندوستان و شرق را درست کرده ضروری سندها یافتم - همراه من افسران جرمن وترك و مولوی برکت الله صاحب برای اعانت فرستاده شدند و هنوز همراه من هستند - با وجود خطرها وتكليف های سخت از مرحمت آدم خدا کود راه بغداد و اصفهان به افغانستان

(۳۳۱)
از یاد کارهای سیاحت تزیین سنه ۱۳۳۱
موتر لیموزین در اثنای سفر در یکی از استیت ها باستراحت نموده است

امده و حالا بموجب اعلان بیطرفی اعلیحضرت امیر صاحب بیکار اما بارام و احترام مهمان دولت شما هستیم - باید که دوستان من این را دانسته باشند - و اگر ممنون نمی شوند هرگز چیزی فضول شکم بند - من دشمن هیچ آدم یا قوم نیستم - من دوست عام هستم - من فقط این میخواهم که هر کس و هر قوم در خانه یا ملک خود بآزادی و آرام باشد و این طور جنگ و جهد از دنیا زایل شود —

رائم

مهندر پرتاب خادم عالم و هندستان و دوست تودهٔ عیسائی هندو مسلمان کسی که آن را کشور صاحب مرسان و راج صاحب ها نهرین می گویند مکرر — برای خیال و کار شخصی من هیچ دوست من یا برادر حقیقی من راجه بهادر مرسان علی گر یا برادر نسبتی من مهاراجه صاحب جهیند نجاب با مدرسه صنعت و حرفت پریم منهاد ایاله برند این مسئوله و جواب ده نمیباشند —
م - پرتاب


حیفه ۱۲
سال نجم
خبرهای راجع بایران
ایران کنون

شماره ۱۷
انتشار داشته و اسباب اضطراب اهالی بوده قونسول روس متوسط اعلان جریان جنگ را در نواحی ساوجبلاغ ما بین قشون روس و عثمانی یابد، ابتدای جنگ از تاریخ هشتم شهر صفر شروع شده جنگ او مابین پیش قراولان روس و عده از اکراد و مجاهدین محمد السلطنة تری گردید. مدتی است که انتشار دارد يك عده قشون عمده عثمانی اطراف ارومیه حرکت کرده است در این دو روزه آخر گفته میشود که از موی را هم يك قشون منظم عثمانی عبارت از ده هزار نفر سمت ساوجبلاغ ترا است. عده قشون روی روز بروز زیاد میشود این دو روزه شنیده میشود تایمان معروف که چند سال قبل رئیس کشتی رانی دریاچه ارومی بود از طرف از جنك هم وبس قونسول المان بود باقشون عثمانی همراه است . در کردستان و ساوجبلاغ عوامل المان وعمانی تحریکات خود را ترویج داده باعث هیجان فوق العاده میشوند بموجب اخبار اخیر بانتشار کافی برای اکراد فرستاده شده و آنها هم حاضر دارند عملیات میباشند.

جريده رعد مینویسد:
وضع شهر آرام است کلیه معاملات و تجارت بکلی مسدود گردیده تنها کشمکش و نبرد تایک اندازه رونقی به تجارت میدهد کدورتی که در اهالی حاصل شده بود دوام دارد. نظر بانکه در شهر باره شاید یکی از دیپلوما نهائیکه اخیراً به انجا ورود نموده است. در صحبت با همکار ما راجع به اوضاع ایران اینطور حکایت کرد: - من سالهای ساله است که ملت ایران را می شناسم و از صمیم قلب تأسف میخورم که دامان ملت مشار الیه هم گرفتار پنجه ماجرا جویانه المان شد . حرکات هیجان آمیز و مخالفتیک که فعلا در ایران و علیه ما و متفقین ما انگلیسها در کار جریان است چندان قابل ملاحظه و حائز اهمیت نیست زیرا که حکومت ایران تاکنون قشون منظم دائمی که بتواند بر علیه ما بکار برد نداشته و نخواهد داشت. تشکیل یک اردوی محارب در ایران از ممتنعات است و المان هم قدر در این راه جدیت و جانفشانی کنند هر مقدار طلا وماشین وآلات و ادوات جنگی هم به ایران حمل نماید باز مقصود خویش نائل نگشته فائده و نتیجه را بهره مند نخواهد شد. برای اجرای مقصود فوق وطن پرستی که با شرایط جنك كنونی پیشرفت مقصود است پیش از همه چیز لازم است لیکن بوی وطن پرستی به مشام ایرانیها رسیده و احساسات وطن پرستی اصلا در آنان وجود ندارد . ماتیکه معتقد باشد که ( حق باز و راست ) و روی این زمینه نشو و نما و تربیت یافته باشد. منشیکه پیوسته عید و دلیل بوده : ملتی که در قرن بیستم و عصر تمدن بوی قانون به مشامش رسید. باشد و هیچ قانونيرا نشناسد ملتیکه قدر و قیمت حیات و سعادت خویش را نداند : ملتیکه به نمایندگان و مامورین و حکومت خود از بزرگ و كوچك ) رشوه دهد و از اخاذی و هزاران آمدی وظلم وجود آنها چشم بپوشد هر قدر هم با صبر و بردبار و شکیبا باشد باز نمی تواند اردونی تشکیل دهد . ایرانی زارع صالح است. اما از هر گونه احساسات و تمایلاتیکه سعادت و یکی وی در ان باشد دور و پرهیز کار است. ایرانی صلح طلب است اما در تمام دوره حیاتش جویا و - و استکار همین چیز است : که مامورین و حکام و نمایندگان حکومت کمتر از او رشوه گیرند و کمتر اخاذی نمایند و بار عوارضیکه در این روزهای اضمحلال و انقراض مملکت روی تحمیل شده کمتر و سبکتر گردد .

در گفته
آنچه میگویند همین
از مجاهدین چند روز از طرف
از کرمانشاهان به حوزه آن شد
وایلات کرمانشاهان هم با
مساعدت کرده عده مواز
فرستاده اند يك عده از مجاهدین
رو جرد و بختیاریهای جا
انك هم که اخیرا بسمت کرمان
هان رفته بودند بلها ملحق شد.
اند و در بین آنها بعضی از تار

عمارت منزلگاه باغ تمله

هم میباشند و بعد از واقعه جنگ کنگاور در صحنه رای خودشان استحکام تهیه کرده و بر طبق يك خبری که هنوز از مراکز رسمی تائید نگردیده آقای نظام السلطنه هم با نجهزار سوار به صحنه رفته اند. بنا بر این خراجی باید احتیاط تاق می کنیم .

در کرمان
جریده طوفان منطبعه کرمان تاریخ چهارم شهر صفر مینویسد: از طرف قولو لکری المان در کرمان ابلاغیه منتشر گردیده است يك عده از قشون انگلیس با قورخانه کافی در خاک بلوچستان وارد شده با بهرام خان که یکنفر از سردار های بلوچ است جنگ نموده نفر باید مرکز و بیست نفر از قشون انگلیس مقتول و مجروح گردیده ما بقی فرار نموده
عده مجاهدین
از کرمان خبر میرسد که عده مجاهدین روز بروز زیاده تر میشود و از طرف

در ارومیه
از ارومیه مورخه بیست و نهم صفر مینویسند :


سال پنجم
شمارهٔ ۱۷

جنگ عمومی تا دو ماه پیش بالغ بر ۱۵ ملیون مقتول شده است.

قشون عثمانی در فرونت استالی
از رم خبر میدهند که در میدان جنگ ایتالیا و اتريش يك عده از قشون عثمانی وارد شده اند این عده بالغ بر ده هزار نفرند و از فرونت دار دانل بانجا اعزام گردیده اند.

اقدامات در سالو تيك
از قرار اشعارات آژانس پتروگراد ۱۲ طيارة آلمانی ۷۸ بومب به سالو نيك انداخته اند.
در نزدیکی سالونيك چند محت البحری آلمانی دیده شده است.

تدارکات برای مصر
در عثمانی برای حمله عصر اقدامات جدی و تدارکات قطعی دیده میشود فعلا يك اردوی صد هزار نفری با دویست و پنجاه توپ صحرائی که اغلب آنها توبهای سنگین هستند و علاوه براینها هزار و پانصد اتو موبيل تدارک شده است اگر قشون احتیاط را نیز که برای اعزام بمصر تهیه شده بحساب بیاوریم کلیه قوای اعزامیه مصر عبارت خواهد بود از سیصد هزار نفر با مهمات لازمه فرمانده کل اردوی مصر جمال پاشا در موقعی که از اسلامبول حرکت میکرد این عبارت را تقریر نمود : « یا باید با فتح و غلبه مراجعت کنم و یا باید کشته شوم ».

بخشش امیر اطور اطریش
هشت نفر روسی را مدتی قبل به عناوین جاسوسی و غیره در اطریش دستكير و اخيرا حكم اعدام آنان صدور یافته بود اینک امپراطور اطریش بنا به وساطت « الفونس سيزدهم » پادشاه « اسپانی » هشت نفر روسی را که یک نفر آنها محرر جریده « نورویه ورمیاه » بوده است بخشیده است.

از جراید روسی
منظرهٔ قشون کشی به هندوستان
از مراکز بسیار عالى وموثق « اسلامبول » اطلاعات فوق العاده جالب توجه در خصوص اعزام اردو و قشون کشی آلمان و عثمان بطرف « هندوستان » « و آن » رسیده است.
بطوريكه معين شده است از يك ماه قبل بدین طرف مامورین نظامی « برلن » و « قسطنطنیه » يك نوع تداركات بسیار عظیمی برای قشون کشی بسمت « خلیج فارس » مهیا کرده و انعکاس تدارکات نوعی بوده که در آن نواحی تهیه های نظامی مزبور را برای قشون کشی بسوی « هندوستان » معرفی و منعکس گردید.
در اواسط ماه « دسامبر » « مارشال چون در کولتز » با « آن ماژور مخصوص خویش و عده کثیری صاحبمنصبان آلمانی و عثمانی برای تشکیلات اردوی نیرومند و جدیدی به طرف « بغداد » رهسپار گشت.
پس از آن معادل ۱۵ هزار نفر قشون آلمانی که مرکز و اساس تشکیلات اردوى جديد التاسيس عراق عرب محسوب می گردید بسوی حرکت می نمودند.
عقاید مراکز مطلعه بر این است که ( مارشال ون در کولتز ) شخصه ریاست و فرماندهی کل این اردو را بر عهده خواهد گرفت.
اراضی و نقاط بين النهرين محل عملیات کارکنان دولت آلمان گردیده و اشخاص مزبوره برای فراهم ساختن عده مکفی قشون بدون انديشه و حساب مبالغ هنگفتی خرج کرده و از هیچ نوع مصارف نقدی مضایقه

۱۳
ی آنها بداو طلبان تفنگ پنج تیر و موزر میدهند در خارج شهر چند روز ها را مشق می کنند تا چند روز ديگر يك دسته آنها بطرف یمن حرکت خواهند کرد.

اخبار طهران
جرده طوفان کرمان راجع به اخبار طهران مینویسد که در بیست و هفتم نوامبر رعایای روس و انگلیس از طهران فرار کرده و قزوین رفته اند و در مراجعت از قزوین حمله بقشون روس کرده و انها را تا هشت فرسخی رشت عقب نشانده اند — والی پشت کوه با جمعی از کسانش وارد قزوین شده و سوار هایش در شرف ورودند :

جنك ساوجبلاغ
جنك بين قشون روس وعساكر عثمانی در ساوجبلاغ و میان دواب در این چند روزه اخیر شدت نموده و بقرار اطلاعاتی که میرسد رشته جنگ بمیان کشیده شده و فعلا زد و خورد سخت در این نقطه شروع شده است. بموجب خبریکه میرسید عده قشون عثمانی در این حدود بالغ بر بیست هزار نفر میباشد.

قشون عثمانی در اذربایجان
اینها از تبریز می نویسند : قشون عثمانی در خاک اذر بایجان فعلا بالغ بر چهل هزار نفر میباشد که بیست هزار نفر آن بسمت ارومیه رفته و بیست هزار آنهم در سمت ساوجبلاغ و میان دواب مشغول جنگ هستند.

مجاهدین شیراز
اخیرا هم يك عده مجاهدین شیراز بطرف برازجان حرکت نموده اند و از رعایای آنجا هم مالیات وصول شده و بمصرف مجاهدین میرسد. از قراریکه هم به برازجان راجع باوضاع شیراز مخابره نموده اند.

در کرمانشاهان
از منابع خارجی خبر رسیده است که جمعیتی از قشون عثمانی مجددا بکرمانشاهان وارد شده اند.

خبرهای جنگ اوروپا
از جراید قفقاز
غرق کشتی ایطالیائی
يك کشتی جنگی ایتالی که از ( برندیزی ) حرکت کرده و چندین مدن آذوقه وما كولات با چهار صد و بیست و پنج نفر قشون قره داغ حمل می کرده به مین برخورد و غرق شده است از مسافرین کشتی مزبور یکصد نفر تلف شده اند.

اتوموبیل های جدید الاختراع
از ( دويتشك ) روز نامه پيرژاو ياويد ومستی خبر میدهند که آلمانها در جبهه (روينا) يك نوع اتوموبیل ها - یعنی مو ترکارها - نوظهور و برقوت استعمال میکنند و در این اتوموبیلها عوض بنزين بسهولت ميتوان الكل و اسپریت بکار برد اغلب این مراکب جدید الاختراع دارای چهار طبقه و بطور مکمل زره پوش هستند و در روی برف و یخ نیز بواسطه آلات مخصوصه حرکت میکنند و بوسیله اینها قشون و توبهای سنگین حمل و نقل میشود.

تلفات جنك بين المللي
بنا بر معلوماتیکه در مطبوعات لندن منتشر شده است « مسیو ( کورتی ) » در مجلس اعیان اظهار داشته است که عده تلفات


سال پنجم باره ۱۷ صحیفه ١٤

ندارند و عشایر اعراب را دعوت مینمایند که داخل قشون کردیده و برای جنگهای قریب الوقوع مهیا باشند و به اعراب مزبوره از هیچ نوع مساعدت مالی و نویدهای لازم فروگذار نکرده و در ازای معاونت عسکری آزادی و تامین حقوق سیاسی وعده میدهند.

خطوط آهن بين « بغداد » و بندر ( از میر ) از چندین هفته قبل در تحت نظارت مامورین نظامی آمده و تمام قطارهای راه آهن مخصوص و مشغول حمل اسلحه وذخاير جنكي بطرف بغداد می باشد . و متعاقب باز شدن راه مستقیم برلن و قسطنطنیه از جانب بلغارستان و « صربستان » پیوسته مقادیر هنگفتی اسلحه و مهمات رسیده و پشت سر هم بسمت عراق عرب اعزام میگردد

موجب نقشه بسیار عظیم و پرطول و عرض که اناماژور کل آلمان برای انجام قشون کشی هندوستان تدارك کرده است. اردوی جدید التاسیس مزبور مرکب خواهد بود از قشون هایی که فعلا در مراکز نظامی بین النهرین اقامت دارند و عساکر آلمانی که برای تقویت و امداد وی معین گشته و قوای تازه که در همانجا مبادرت به تشکیلات آن نموده اند.

مطابق نقشه مزبور اردوی جدید اعزامیه « هندوستان » موافق خط راهی که ( اسكندر كبير ) مقدونى بسوى ( هند ) عزیمت کرد طرح ریزی شده و میخواهند از همان راه بقصد برسند .

مقصد اولیه این اردوی بزرگ آنست که اراضی مرکزی ایران را اشغال کرده و سپس از شرق ( ایران - سیستان - بلوچستان ) از طرف بلوچستان به « هندوستان » حمله می آورند .

این عملیات و تدارکات جدید توجه عثمانی ها را خیلی بخود جلب کرده است . چرا که اغلب از سیاسیون آن مملکت تصور می نمایند که با این ترتیب و با همراهی و مساعدت « قیصر ويلنهم » حاکمیت سیاسی و نفوذ معنوی خود را بر تمام ملل و ممالک اسلامی بسط و توسعه خواهند داد.

روح اين مقصد و محرك حقيق این جنبش های بزرگ علما و روحانيون و مراکز نظامی دولت عثمانی میباشند : بدین ترتیب اشخاص مزبوره احساس میکنند که با استیلا یافتن درباره قسطنطنیه به « هندوستان » مهلك ترين ضربت سخت به قلب انگلستان وارد کرده و مهمترین مستعمره عظيم الجثه وی را از دستش گرفته کار او را خواهند ساخت.

این اردوکشی بطرف هندوستان از قشون کشی و حمله بمصر مستقل و جدا گانه خواهد بود . فرمانده کل قوای اعزامیه مصر جمال پاشا است که فعلا باسلامبول آمده است.

بطوريكه مراکز مطلعه سیاسی و دیپلوماسی مؤتلفین در یونان اظهار عقیده مینمایند . این تدارکات و قصد اردوکشی به هندوستان خالی از حقیقت و معنی نیست چرا که نفرات قشونی عثمانی که هنوز مسلح نشده اند بسیار زیاد میباشد و مقدار کثیری سرباز برای آن از داخله آن مملكت تدارك میشود و علاوه بران پس از باز شدن راه بالکان و رسیدن هر قدر اسلحه که لازم باشد تشکیلات جدیده این قبیل اردوهای بزرگ دچار مشکلات نمیگردد . ( روسکویه اسلوو )

خبرهای جنگ اوروپا
ورود اسلحه المان بعثمانی

بر حسب اطلاعیکه از « صوفیه » رسیده است بلغارها با نهایت جدیت و سرعت مشغول کشیدن يك خط آهن جدیدی شده اند که در دانوب . ممتد شده و از « روجوك » شروع كرديده و به بندر دانوبی « ويدن » ميرسد .

این خط آهن بيك خط آهن جديدی که المان و اطریش نیز در تمامی ساحل دانوب و سربستان از « کلاه روا » شروع گردیده متصل میشود . حمل و نقل مهمات و حرکات عسکری بقدری زیاد است که رودخانه دانوب و خط آهن فعلی کفایت آن را نمی نماید . این دو خط آهن فوق العاده مهم در آخر ماه ژانویه با تمام رسیده و از طرفین بهم میرسند .

در تمام استاسیون ها و بنادر رودخانه دانوب « بلغار » و « صرب » يك فعالیت و جدیت شگفت آوری حکم فرما است . همه روزه ديويزيون ها و دسته جات قشون المان و اطریش و مقادیر عظیمی مهمات جنگی شحن و بسوی مشرق میروند مخصوصا ورود و خروج توپ های سنگین و قطارهای مملو از مهمات آنها بیشتر از همه موجب حيرت انظار است .

تمام اینهائیکه ذکر شد از راه آهن های المان و اطریش وارد شده و بسمت عثمانی و مشرق حرکت مینمایند .

مقاله

ضرور - بیدار بشو - ضرور

از زبان هندی اصلی عینا ترجمه :
کسی در هندی خوب گفته است جو جا کی سو باوی جو سوی سو کوی یعنی کسی که بیدار است هر چیز که می خواهد می یابد اما کسی که در خواب است هیچ نمی یابد - افسوس که مردمان این نصیحت را میدانند باز در خواب میباشند - برادران این وقت خواب نیست به بینید که احوال زمانه چه شده است مردمان دور زمین می کنند و شما در دیگر اتاق خانه نمی بینید . کسی کر میخواهد که خدمت شما کند شما هیچ متوجه نمی شوید - آن الله اگر شما را تا کید هم می کنند شما جواب هم نمیدهید - این چه طوری شود - باید که شما از خواب برخاسته احوال زمانه را فهمیده مددی دیگران را کنید - هیچ وقت این مذر قبول نخواهد شد که مادر خواب بودیم هیچ سخن دوستان نه شنیدیم - نه - خبر نه - این قصور شما هست اگر شما یک جانمی شوید و برای مدد کمر بسته نمی کنید بشنو : -

قصه

دو مسافر بودند - در يك سرائی قیام کردند - يك خوابید و يك هنوز بیدار بود که دزدها آمدند - مال آن که خوابیده بود بردند . اما يك دزد که جای آن آمد که بیدار بود گرفتار شد - مال آن نه رفت و روز دیگر از حکومت انعام هم یافت -

[ بیداری مثل بیکاری ]

این هم بعضی اوقات میشود که مردمان بیدار هستند و همه قصه خود را هم میخواهند سعی هم می کنند اما سخن یک دیگر را نمی شنوند . چرا - زیرا که اتفاق نیست و یا در میان هیچ واسطه نیست - اگر اینصورت میشود باید که همت کرده اتفاق کرده شود و در میان وسیله پیدا کرده شود - ممکن است که یک دوبار ناکام یابی میباشد اما آخر ضرور فتح است بشنو

قصه

پادشاهی بود که آنرا شکست فاحش شد - آخر در جنگل فرار کرد - آنجا نشسته بود و در خیال خود کشی بود که دید که یک ماکيون از يك درخت بر دیگر درخت رفتن می کرد اما در میان افتاد - بار دیگر


صفحهٔ ۱۵ سال پنجم شمارهٔ ۱۷

اعتراضات بر محصول قطی کو کرد -
لندن ۸ اپریل ۵ جمادى الثانی -
در باب محصول مجوزه بر قطی کو کرد مشکلات پیداشده است مالکان کارخانه قطی کو کرد سازی فروش قطی ها را موقوف فوده اند -

تجارت جرمنی بهمراه ناروی -
لندن ۱۰ ماه اپریل ۷ جمادی الثانی -
بقرار بیانات اخبار افتن پوستن جهازات جرمنی از هيمبرك روانه شده در محور ناروی داخل شده بهمراه آن تجارت قایم کرده اند ذغال میبرند و ماهی وئیل و غیره می آرند - نامه نگار ناتمز مقیم آیستند نیز تصدیق نقل و حرکت جهازات تجارتی جرمنی می نماید -

غرقاب جهازات -
بذريعه تحت البحر جرمن
لندن ۹ اپریل ۶ جمادی الثانی -
جهاز انگلیزی موسوم به ( شمله ) غرقاب شده است جهاز برطانوی موسوم به آومتن غرقاب شده است -

لندن ۱۰ اپریل ۷ جمادى الثانی -
جهاز برطانوی موسوم به زفره غرقاب شده است دو لنگر دیگر جهازات برطانوی موسوم به سلك ورتهه هال و كاين آموند غرقاب شده اند - سه نفر از جهاز اول الذکر مفقود می باشند -

لندن ۷ اپریل ۴ جمادى الثانی -
جهاز کمپنی بی آیند او غرقاب شده است از اهل جهاز ۱۱ نفر تلف شده اند -

غرقابی دیگر جهازات -
لندن ۸ اپریل ۵ جمادى الثانی -
جهازات برطانوی موسوم به جانتالا و برون تن وجهازات دنمارك موسوم به سینت جرتی بورك وكلائيد غرقاب شده اند ۹ نفر از جهاز اول الذکر ضائع شده اند -

محاربات بلقان
لندن ۹ اپریل ۶ جمادى الثانی -
اینه - جرمنی یونان را متنبه ساخته است که مهاجمه بلغار به و جرمنی در مقدونیه یقینی می باشد -

حالت یونان -
وزیر خزائن مستعفی شد -
لندن ۹ اپریل ۶ جمادى الثانی -
اینه - موسیو د را کومس وزیر خزا ئن با وجود منت و سماجت رفقا خود از سبب خالی شدن خزائن و از ترس حمله جات که برای کالی دوایسی بعض علاقه جات مفتوحه مقدونیه به ترکی کرده خواهد شد مستعفی شده است -

حالت چین -
۷ اپریل ۴ جمادى الثانی
نامه نگار مارنتك پوست مقیم تنيت سين می گوید که حالت عمومی چین رو به اصلاح نه اورده است اخبارات که قبل ازین حامیان خانه دان

کرد بار دیگر افتاد - پارسوم بجای مقصود رسید - این را دیده همت کرد و چند مرد ما را فراهم آورده جنك نمود و بعد چند روز این قسمت فتحیاب شد و نامدت در از سلطنت کرد - مردم خواهش کار دارند اما صورت آغاز نمیدانند

درین حالت بسیار افسوس ناك است این همان وقت می شود که يك آدمی کم است این وقت فقط آن آدم لازمی است که همه چیز را فراموش کرده از نتیجه بحث نمی کنند بلکه خود نیاز شده پیش میرود - پس به همراه آدم البته بسیار مردمان می آیند و آخر کامیابی حاصل می کند -

تواریخ
مليکا انگریز در فرانس بودند و کلیتاً بر اصف فرانس قابض بودند آن مردمان فرانی خواهش پیدا شده بود که انگریز را از ملک خود اخراج کنند اما هیچ طریق ندانستند - آنوقت يك زن که نام او ( جان دارك ) بود همت کرده از خانه حرکت نموده برای آزادی ملک خود قیام گرفت - مردمان از هر چهار طرف فراهم شدند و ملک را آزاد کردند -

چه انتظار آدم خاص لازم است
اخیر نه آدم خاص هم همان وقت پیدا میشود که در مردمان پیدا میشود و آن آدم هم يك از ما است - کسی خوب گفته است

که اینو اینان همان چیز می گویند که در خیال مردم پیدا میشود - و این ما هست که ما همه يك يك این خیال کرده که من اگر کار نمی کنم کار نمیشود کار خیر را آغاز می کنم - اگر ما این طور فرض خود را بکار كنيم بلاشك نا کامیاب و با خریشیان می شویم - بشنو -

قصه
سلطانی يك حوض بزرك تيار كرد و حکم داد که هر کس از شهر يك ظرف آب در ان بندازد - اما همه این خیال کرده که ما اگر من نریزم چه مضایقه است دیگران البته می اندازاند هیچ کس نه آمد و حوض خالی ماند - دیگر روز پادشاه این دیده ناراض شده حکم داد که هر کس که آب انداخته نام خود را بنویساند - همه رفتند و حوض در يك روز پر شد -

حاصل مطلب
بيدار بشو - بيدار بشو - بيدار بشو

آخر ترین خبر ها

جرمنی و بلجیم -
لندن ۸ اپریل ۵ جمادى الثانی -
المتر دم - گورنر جرمنی مقرر بلجیم اهل بلجیم را حکم داده است که در مكتوبات و خط و کتابت رسمی زبان جرمنی استعمال کرده شود و ازین معلوم میشود که بلجیم را جرمنی بصورت قطعی و دایمی مالک خود کرده است -

بحریه هوائی انگلستان -
لندن ۸ اپریل ۵ جمادى الثانی -
دیلی تلگراف می گوید که لاردمان تيك نيز از مجلس بحربه هوائی انگلستان مستعفی شده است -


سال پنجم صحیفه ١٦ شماره ۱۷

اعلان
سراج التواريخ
جه اول و دوم
زند كانى جاودانی هر قوم وملت ( تاریخ آنست . (سراج التواريخ) آئينه حیات نمای ملت جلیل افغانست . زیرا از آغاز تشکیل و تأسیس یافتن دولت افغانيه عاليه بحت میراند که برای حال و استقبال ملت بهتر ازین درسگاه عبرت . و خوشتر ازین انتباه ملت تصور نمیشود . و هر فرد از افراد ملت را واجب است که يك نسخه از آنرا بدست آرند و مانند مردمك چشم در کتابخانهٔ قلوب خودشان نگهدارند . علی الخصوص که کتاب مذکور به نیت خالصانه و خیر خواهانهٔ استفادهٔ عمومی به امر و فرمان خان فرمانروای صفات پادشاه مقدس ما اعلیحضرت ، سراج الملة والدین ، تألیف و تدوین و در مطبعهٔ حروفی دارالسلطنه کابل بزیور طبع آرایش و تزئین یافته است . جلد اول این کتاب از ابتدای سلطنت خاندان ذیشان ( سدوزائی ) یعنی از آغاز تأسیس و استقلال دولت علیهٔ افغانستان تا ورود اعلیحضرت امیر کبیر امیر دوست محمد خان مرحوم جنت مکان از هند در کابل غور و بحث میکند و جلد دوم آن از حکومت خاندان جلیل الشان ( محمد زایی ) یعنی از ابتدای حکومت اعلیحضرت امیر کبیر امیر دوست محمد خان تا به اول جلوس میمنت مأنوس اعلیحضرت و ضیاء الملة والدین امیر عبدالرحمن خان ، طاب ثراه واقعات تاریخیه را جامع میباشد و کاغذ اعلا تحروف تیپ بطبع رسیده است ، قیمت کتاب مذکور نسبت زینت و خوبی تجلید آن از قرار ذیل است .
نمبر (۱) پشتی چرمی جرم تصویری دانه دار کابلی پخت چهار کنج و جدول طلابر کار نشان دولت و اسم کتاب از ورق طلای امتیاز دار مجلد بندی شده مبلغ شانزده روپیه پخته کابلی –
نمبر (۲) پشتی مقوارویه کرمانی چهار گنج و زیر جرم فریبای رنگین حاشیه و اسم کتاب و نشان دولت ورق طلاء مجنه سیزده روپیه پخته کابلی –
نمبر (۳) پشتی مقوا رویه گیره لاجوردی چهار کنج و زیر جرم میشی سرخه کابلی پخت حاشیه و اسم کتاب و نشان دولت ورق طلا مجلد جزء بندی شده یازده روپیه پخته کابلی و ده شاهی –
نمبر (٤) پشتی مقوا رویه ابری چهار کنج و زیر چرم میشی بره کابلی پخت حاشیه و اسم کتاب و نشان دولت ورق طلا مجنه کوک بندی شده ده روپیه پخته کابلی و سه شاهی –
نمبر (٥) پشتی مقوارویه ابری سرخ چهار کنج و زیر گیره سیاه اسم کتاب و نشان دولت ورق طلاء مجنه كوك بندى شده نه روپیه پخته کابلی و یازده شاهی –

محل فروخت
در نفس ارك مباركه از تحویل خانه جناب محمد ولیخان مرجانه
در بازار ارگ از کسی از دکان عبدالله خان
چون کتاب مستطاب سراج التواريخ چهار جلد میباشد اگر در يك وقایه و شیرازه میشد حجم کتاب موصوف کلان میشد لهذا اعلیحضرت همایون ولا امر نمودند که جلد اول و دوم در يك وقایه شیرازه شود و جلد سوم و چهارم آن که هنوز در زیر طبع میباشد و پس از آنکه از طبع برآمده مقوا کرده شد انشاء الله اعلان فروش آن نیز کرده خواهد شد فقط

در جهانخانهٔ حروفی دارالسلطنه کابل طبع گردید
همه مقاله ها ئیکه دستخط ندارد از طرف مدیر و سر محرر تحریریه
محمود طرزی

شاهی بودند اعلان میکنند که یوان شکانی برای قیام علی الدوام بر منصب موجوده خود عزم بالجزم نموده است چین جنوبی نسبت بسابق برای بر طرفی یوان شکانی آرام اند
حامیان خاندان شاهی بسر گرمی زیاده تر اصرار می نماید طرز عمل حامیان نظامی صدر اعظم مشتبه شده است – در پیکن کوشش کرده می شود که افسران و تعلقات آنها را از خروج از پیکن باز داشته شود تا در ملك خوف و دهشت منتشر نشود و در شهر بر دیوارها اشتهارات برای تسکین خاطر عوام الناس چسپانیده شده اند فقط –

اخرتين خبر تلگرافی
فتح عظیم الشان عساكر منصوره اسلامی در عراق عرب همه اردوی عسکری انگلیز اسیر شد )
لندن ٢٩ ماه اپریل – ٢٦ جمادی الثانی –
( قط ) مسخر گردیده است .
خبر من بعد – اعلان رسمی متعلقه تسخیر قط بیان میکنند که بعد از مقابله و مدافعت ١٤٣ روزه و برداشتن مصائب قسما قسم جزیل تونشند از سبب قلت ذخائر خوراك مجبوراً اظهار اطاعت نموده است . او اتواب و جبه خانه ها را پیشتر زیاد کرده بود . در كوت كركاه او ۲۹۷۰ نفر سپاهیان برطانیه و شش هزار نفر سپاهیان هندی بودند – که همگی تسلیم و اطاعت کردند .
لندن ٣٠ ماه اپریل – ٢٧ جمادی الثانی
بطور رسمی اعلان کرده میشود که شب ٢٩ ماه اپریل ٢١ جمادی الثانی برای فرستادن يك لنجر جهاز ذخائر خوراك برای اهل قلعهٔ قط جد و جهد کرده شد –
لا کن افسوس که کار گر نشد – طیارهای ما معلوم کردند که جهاز مذکور در مشرق قط بفاصلهٔ ٤ میل برخشکی رفته اسیر شده بود .
[ حضرت الله عظیم الشان وعده فرموده است که حافظ دین حق خود ذات اقدس خداوندیست ، و این حق است که ما بران ایمان داریم کرامات اولیا نیز حق است که از زمرهٔ معتقدات ماست . آیا آن ارواح مقدسه كه دفين خاك عطرناك آن بقعه شریفه است . هيچ يك تأثير معنوی با اردوی ظفر آبروی عثمانی که از عصرها بخدمت آن مقامات مقدس افتخار داشته اند مدد نرسانیده باشد ؟ البته که رسانیده است ! سراج الاخبار ]

تلفات افسران عسکری انگلیزی
از هشتم ماه اپریل الی سی ام آن ماه از قرار راپورهای رسمی خود انگلیزها در رزمگاههای مخالف از قرار ذیل است :

افسر مقتول ابریل مافسر مقتول ابریل
۱۱۷ ۲۰ ٤٥ ٨
٦١ ۲۱ ٦٣ ۱۰
۲۳ ۲۲ ۲۹ ۱۲
۱۱۷ ۲٥ ۱۱۹ ۱۳
٦١ ٢٦ ٥٨ ۱٥
۹۰ ۲۷ ٥٠ ١٦
۱۲۰ ۲۸ ۹۷ ۱۷
۹ ۲۹ ١٢٦ ۱۸
۳۰ ۳۰
مجموع کل ١١٣٥


اعلان
عموم مشترکین کرام خود را یاد آوری میکنیم هر قدر سعی و کوشش کردیم که از شکایت نرسیدن اخبار مشترکین کرام دارالسلطنه کابل خود رهایی یابیم ممکن نشد لهذا با ڈاکخانه مرکزی دارالسلطنهٔ کابل يك مقاوله نموده با ڈاکخانه مشارالیه تقسیم و توزیع اخبار ما را که بهمه مشترکین کرام ما برساند در عهدهٔ همت خود قبول نمود. مشترکین کرام دارالسلطنه خود را مشعر و یاد آوری میکنیم که بعد ازین اخبار های شان بدون واسطهٔ غیر فرداً فرداً بواسطه آدمهای ڈاکخانه بخود شان میرسد.

شرایط خریداری
دارالسلطنه | ولایت داخل افغانستان
قیمت سالیانه هشت روپیه کابلی | سالیانه | چارده روپیه کابل
قیمت ششماهه پنج روپیه کابلی | ششماهه | هشت روپیه کابلی
در خارج افغانستان
هر جائیکه باشد با اجرت پوست
قیمت سالیانه | ده روپیه انگلیزی | قیمت ششماهه | شش روپیه انگلیزی
سه ماهه اشتراك قبول میشود
يك طلای پوند انگلیزی پانزده روپیه کلدار است از همین قرار حساب کنند

( شرایط درج کردن اعلانها )
سوداگرانی که مال تجارتی و صنعتگرانی که صنعت خود شانرا در سراج الاخبار افغانیه اعلان و اشهار کردن میخواهند، و یا دیگر هر رقم اعلان و اشهاریکه باشد از قرار شرایط ذیل درج و شایع میشود : اعلانیکه در متن اخبار از یکبار تا به پنج بار نشر و شایع شود بر سر هر سطر ۱ يك روپیه کابلی و اگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند فى سطريك قرآن يعنى نيم روپيه کابلی اجرت گرفته میشود اعلانیکه درین ورق وقایه درج شود از یکبار تا به پنج بار فى سطريك قرآن يعنى نيم روپيه کابلی و اگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند فى سطر به شاهی اجرت گرفته میشود. طول سطريك ستون اخبار ما ( ۳ – اینچ – ٤ – سوت ) میباشد هر گاه شخصی اعلان خود را متمادياً تا يك سال نشر کردن خواهد و وجه يك ساله را پیشکی ادا نماید در ورق شق و در سطری ستار اجرت گرفته میشود

اعلان
ختم القطعهٔ روی زمین
در ۲۹ روز
آسیا، اوروپا، افریقا
( ضمیمهٔ عنایت ) يك اثر دلپذیر جدیدی در نظر هوشکاران عرفان جلوهٔ عرض میدهد. بدست آرید، بخوانید در ظرف ۲۹ روز يك مدت کمی سه قطعه زمین را با سیاح آن یکجا و همراه دور و سیر میکنید. ملکهایی را که بران میگذرید مفصل و مکمل جغرافیا و تاریخ آنرا خوانده میتوانید. چه چیزها می بینید، چه چیزها میشنوید، چه لذتها به سرورها میگیرید، علمی، ادبی، سیاسی در عین زمان شاعرانه عاشقانه هوسات برانگیزانه - يك اثر!
این اثر از سه جلد مرکب و دريك وقایه مجلد میباشد. تقریباً (۷۰۰) صحیفه، و با (۱۰۵) قطعه تصاویر مناظر مختلفه و اشخاص معتبره و نقشه های مهمه مزین است. نسبت با اینهمه خوبیهای آن قیمت (۷) هفت روپیه کابلی آن هیچ نیست. کاغذ اعلا، چاپ حروفی، تصاویر زینکو گرافی، جلد محكم و استوار: هر کس که میخواهد همینقدر که بنفس مطبعهٔ مبارکهٔ دائره افغانان به (عبدالرءوف) خان سر مرتب مطبعهٔ مبارکه یا در بازار ارگ کابل در دکان (باز محمد) تاجر کتب فروش یا در بازار کتب فروشی متصل مدرسه شاهی بدکان حاجی ملا (غلام محمد) خان تاجر مشهور کتب رو آورده و یا بمبلغ فوق کتاب مذکور را بدست آرید دیگر کاری نمیماند.


( اعلان )
پراکنده
آثار مطبوعۀ تازه . به مبارکۀ عنایت ، از يك مجموعۀ اشعار انداز مجدد آثاری میباشد که بر کاغذ اعلا ، و خوب طبع دارا ، بالتصاوير بسیار زیبا جلوه گر بازار عرفان گردیده است . اگرچه از تحت خط و خال بعید است ولی مضامین و خیالاتش در امر بيك طرز جدید است . نسبت بخوبیهای ظاهری و معنویش قیمتش خیلی ارزان . یعنی بمقابل (۲) دو روپیه کابلی در خود مطبعۀ عنایت از نزد عبد الرؤف خان سر مرتب ، و در بازار ارك از دکان باز محمد ، و در متصل مدرسه شاهی از دکان حاجی غلام محمد خان تاجر کتب هرکس خریده میتواند .

اعلان
جزیرۀ پنهان
هوسکاران مطالعه آثار ادبیه را مژده ! ازین نوبر رسیده کام جان ، مطبعۀ عنایت ، کام جانرا شیرین نمائید ! جزیرۀ پنهان ، يك ناولست که قوت علم و معرفت و سعی و غیرت را برای اساس زندگان نوع بشر منظر ثابت و جلوه گر میسازد . هم حکایت ، هم عبرت هم فن ، هم فضیلت ! خوبی چاپ ، خوبی کاغذ ، خوب تصویرش علاوه ، قیمتش نظر بخوبیهای باطنی و ظاهریش بسیار ارزان ! تنها (٦) شش روپیه کالی محل فروخت نفس مطبعۀ عنایت در ده افغانان ، دکان باز محمد در بازار ارك ، و دکان حاجی غلام محمد خان تاجر كتب متصل در مدرسه شاهی .

اعلان
از اداره
کتاب سال اول سراج الاخبار افغانیه مجلد
کتاب سال دوم ۰۰۰ مصور مجلد
کتاب سال سوم ۰۰۰ مصور مجلد
کتاب سال چهارم مصور مجلد
علم و اسلامیت
آیا چه باید کرد؟
ادب در فن
توحید
عنصر جغرافیای عمومی
این کتابهای فوق در اداره موجود است . هر کس که آرزوی داشته باشد به اداره مراجعت کند .

اعلان
از مطبعۀ عنایت
قیمت روپیه کابلی
سیاحت ردو را دور زمین بهشتگاه روز مجلد ٢
سیاحت در جو هوا مجلد ٢
سیاحت در زیر بحر مصور مجلد ٤
از هر دهن سخنی و از هر چمن سمنی مجلد ٢
روضة الحکم مجلد ٢
پراکنده مصور مجلد ٢
جزیرۀ پنهان مصور مجلد ٦
هر کس که آرزوی خریداری این کتابهای مافوق را داشته باشد از خود مطبعۀ عنایت در ده افغانان از نزد عبدالرؤف خان سر منشی و از دکان باز محمد خان کتابفروش در بازار ارک و از دکان حاجی غلام محمد خان تاجر کتب متصل مدرسه شاهی بقیمتهای معینش خریداری کرده میتوانند . و اگر از خارج افغانستان آرزوی خریداری کتابهای مافوق را بکنند باید بر سراج الاخبار افغانیه مخابره کنند .

اعلان
کتابهای مجلد سراج الاخبار افغانیه . و کتابچه های علاونان و شماره های متفرقۀ آن ، و همه کتابهای مطبعۀ عنایت خریدارانی که آرزوی خریداری آنها را داشته باشند از دکان حاجی ملا غلام محمد خان تاجر کتب متصل مدرسه شاهی ، و از دکان باز محمد خان تاجر کتب در بازار ارک بقیمتهای معین آن خریداری برده میتوانند و نیز در خود اداره در ماشینخانۀ ارگ ، و در خود مطبعۀ عنایت در ده افغانان هم بفروش میرسد فقط


شمارة ١٨ سال پنجم

امان افغان
۱۳۲۹

فهرست مندرجات

قصیده ( در احوال زمان و مدح اعلیحضرت پادشاه افغانستان خلد الله ملکه ) ( کلام مستغنی )
غزل ( در حب وطن )
البلاغ ( )
بیداری اطفال وطن ( )
حوادث خارجیه خبرهای جنگ اوروپا - قصه لا عمل سالونيك - گلوله های جدید المان - ۲۰ خروان اوراق جاسوسی - مساعی المان برای مشرق زمین - کفایت مواد محترقه المان - پلی جنگ دور است آسمان نوردی - قيصر المان - غرق کشتی ادوارد هفتم - یک کشتی امپراطوری - کشتی ادوارد هفتم و خدمات وی - المان ها در روسیه - خبرهای جنگ اوروپا - جواب امپراطوری عثمانی و بلغار - زن حقوق طلب معروف - رسمیت مذهب اسلام در مجارستان - دستگیری سفیر کبیر - راجع به سفیر کبیر - در اصفهان - استقبال - در سفارت امريك - حركت بطرف اصفهان - در کاشان - خبرهای بلوای آیرلند - تلفات دبلن - خبر دیگر -
اعلان ( سراج التواريخ )
تصاویر مزار فیوضات آثار حضرت شاه اولیا - از یادگارهای سنه ۱۳۳۰ جلال آباد - يك عالم جاینوئی در یکی از منزلگاها - پاکسیای با مهابت جناب دوست محمد خان ناظم حاکم سمت جنوبی - از مناظر هندوستان - يك بنای عجیب زیارت معصوم شاه در سگهر -


اعلان
از صنایع پروریهای ذات ستوده صفات اعلیحضرت سراج الملة والدین پادشاه رفیع الجاه دولت علیه افغانیه و سمی و همت جناب مربی در کار خانه جات، ماشین خانه مبارکه دارالسلطنه کابل علاوه برایهای حوایج دولتی و عسکری مانند آلات حربیه دفاعیه و اونیفورم عساکر شاهانه وغیره، بعضی دیگر مصنوعات داخلی که از آن اهل وطن استفاده میتوانند نیز ساخته شده است که از حضور اعلیحضرت مهر حکم فروش آن صادر گردیده است : محل فروش این چیزهای ذیل ( در دکان عبدالله خان در بازار ارک ) میباشد.

(۱) سرخ های پشمینه باقی رنگهای مختلف که قیمت آن از قرار گزانگلیزی ۳ فوته مشخص شده در صندوقخانه جنسی هم بفروش میرسد

اقسام
قسم اول
درجه ها | درجه اول | درجه دوم | درجه سوم | درجه سوم قدری کار قیمت آن ۱۰ پیسه زیادت
رقم | رنگ | خودرنگ | رنگ | خودرنگ | رنگ | خودرنگ | رنگ | خودرنگ | جوهر
قیمت | ٦ روپیه | ٦ روپیه و ۱۵ پیسه | ٦ روپیه و ۱۲ پیسه | ۷ روپیه و ۱۸ پیسه | ٦ روپیه | ۷ روپیه و ۱۰ پیسه | ۸ روپیه و ۲۰ پیسه
تا حال ساخته نشده

قسم دوم
کشمیره های قسم اول درجه دوم از قرار گزانگلیزی کشمیره چهار خانه ۷ روپیه ۳۵ پیسه | کشمیره از هدار هر رقم کا روپیه بیست پیسه

۲
جرابها
تکمه های چرمی محراب و منبردار
رقم | تکه بانکه زوج | راهدار زوج | معمولی زوج | کلان فی درجن | میانه فی درجن | خورد فی درجن
قیمت | ۱ روپیه ۵۲ پیسه | ٦٥ پیسه | ٣٦ پیسه | ۱ روپیه ۱۰ پیسه | ۱ روپیه ۱۰ پیسه | ٦٥ پیسه

(۱)
کروره های جدید ساخت
رقم | روبان مشابه دو کره دره | زه باف يك اسپه دو کره سه تاره | چرم باف يك اسپه يك اسپه چار تاره نخی
قیمت | ۸ روپیه و ۳۳ پیسه | ٩ روپیه و ٢٤ پیسه | ٦ روپیه و ۱۱ پیسه
رقم | چرم باف دست بادامی دو اسپه | چرم باف دسته دولانه يك اسپه | دسته دولانه یکی چار اسپه | چرم باف همرکاب
قیمت | ٤ روپیه و ٤٨ پیسه | ٤ روپیه و ٤٦ پیسه | ٤ روپیه و ٢٣ پیسه | ٤ روپیه و ٤٣ پیسه
رقم | قبضه برنجی کیت نمره توپخانه | قبضه کلیت نقره از چرم سه لایه توپخانه | زه باف رقم سواری سامی کلیت | زه باف دو تاره ژرکان
قیمت | ۳ روپیه و ٥٥ پیسه | ٤ روپیه و ٥٧ پیسه | ٥ روپیه و ٩ پیسه | ٥ روپیه و ٥٤ پیسه
رقم | رکاب از نخ | چرم باف میانه چوب بیت زنانه | از زین سواری سیخ چرمی | زنانه ابریشمی خیاطه
قیمت | ٤ روپیه و ٤٥ پیسه | ٥ روپیه و ٨٩ پیسه | ٤ روپیه و ٥٨ پیسه | ٥ روپیه و ٨ پیسه
رقم | دسته ادای تیغ چرمی | دسته دولانه سامی برنجی کلیت نقره | تیغ چرمی کمک دار | از زین سواری دولایه چرم باف مابین بیت يك اسپه
قیمت | ٤ روپیه و ٤٩ پیسه | ٤ روپیه و ٤٥ پیسه | ٨ روپیه و ۱۲ پیسه | ٤ روپیه و ٥٩ پیسه

۴۰۶
اقسام گلهای مصنوعی سر
قسم | گل جریبن | گل نافرمان | گل برینه | گل شیو
قیمت | ۵ روپیه و ۳۹ پیسه | ٦ روپیه و ٦ پیسه | ٦ روپیه و ۷ پیسه | ٦ روپیه و ۳ پیسه
قسم | شکوفۀ نارنج | گل ارغمن | گل نسترن | جمیل
قیمت | ۷ روپیه و ٤٥ پیسه | ٩ روپیه و ٥٨ پیسه | ٥ روپیه و ۳۸ پیسه | ٦ روپیه و ۸ پیسه
قسم | شکوفۀ سیب | گل گلاب | گل سوسن | گل گندمی
قیمت | ٩ روپیه و ٣٥ پیسه | ۷ روپیه و ۱۲ پیسه | ٦ روپیه و ٥٤ پیسه | ٩ روپیه و ٥٤ پیسه

( میر محمد هاشم دفتری کار خادمان کمان نظامی )
( المنتشر )


صفحه (۱)
سال پنجم
(شماره) ۱۸

۲۰ روپیه قیمت یکسال تمام سلف در وجه محمد عظیم خان محسوب شد
مدیر و محرر محمد نقی طرزی
سراج الاخبار افغانیه
۱۳۲۹

قيمت ساليانه
بدار السلطنة كابل ۸ روپيه كابلى
در اطراف داخله مملكت
با مراسلات ڈاک ۱۰ روپيه كابلى
در خارج مملكت
با مراسلات ڈاک ۱۰ روپيه انگليزی
و يازده روز يكبار نشر ميشود
نسخه آن در كابل يكسانى است
(اوراق كه درج نشود آماده نميشود)

الاداره و مطبعه
در ماشينخانهٔ دار السلطنة (كابل)
همه امورات تحريريه به ادارهٔ خانه
بنام مدير فرستاده ميشود

تاریخ قمری ۱۵ رجب ۱۳۳۴
تاریخ انگریزی ۱۸ می عیسوی ۱۹۱۶
تاریخ شمسی ۲۸ ثور ۱۲۹۵

❖ قصيده ❖
بر احوال زمان و گریز به مدح اعلیحضرت پادشاه افغانستان خلد الله ملکه
(کلام مستعفی)

بجز فریب ندارد زمانه کار دگر                          فکر کار خود افتید ای مسلمانان
سپر نیز ندارد جز این مدار دگر                          بهرزه دست نباید زدن بکار دگر
جهان بنوع بشر کرد بار بار جهان                          کنون شدند جو اعدای دین بجنگ زبون
کند چها و چها باش بار بار دگر                          چرا کنیم درین وقت انتظار دگر
چه کار کرد باهل زمانه باز و برار                          بکار خویش چو در مانده است دشمن دین
هنوز باش بدل باشدش چه کار دگر                          جز اتفاق مزید بما شعار دگر
بخلق کرد بسال کهن هزار ستم                          باتفاق بکوشید از برای خدا
هنوز سال دگر میکند هزار دگر                          یکی برادر دین چند کینه‌دار دگر
بهار سال کهن ریخت رنگ خونریزی                          بهم برادر دینیم ای مسلمانان
که تا چه گل شکفد سال نو، بهار دگر                          باشد که این زدیاری و آن دیار دگر
با شراره جهان سوخت جنگ عالمسوز                          خوشا وفاق که سازد یکی هزار هزار
جهان بسوزد اگر کرد یک شرار دگر                          بد اتفاقی که ناید یکی بکار دگر
ز خویش رفت بیک گیر و دار خلق جهان                          همین صد است و هزار اتفاق یک بذكر
خدا خبر چه توان شد بگیر و دار دگر                          همان یک است چو زو کم کنی شمار دگر
توان کشید بنا چار و چار چوب سپهر                          زر نمیخری ای ناقل اتفاق بزر
بلی که داده به مجبور اختیار دگر                          نه این متاع همی آید از دیار دگر
کجا کنیم ز سقف نگون چرخ کنار                          گر اتفاق بهم داشتی گروه فرنگ
جز آن کرانه کجا دیده کناره‌دار دگر                          چرا بجنگ کشیدی یکی دمار دگر
توان ز کهنه حصار جهان نمود فرار                          هنوز هم رمقی داری از حیات هنوز
جز این حصار اگر دیده حصار دگر                          مکن بهرزه مکن صرف روزگار دگر
اگر گرفت زیار و دیار خویش دلت                          خوش آنکه بود ز دست تو خاک بر سر کفر
بگو که بار دگر داری و دیار دگر؟                          کنون کجاست یکی چون تو خاکسار دگر
بسی بیاری یاران مبدل گه کسی                          به پیش به قدرت عدو نداشت وقار
درین زمانه یکی را ندیده یار دگر                          کنون کجاست بگو چون تو بیوقار دگر
مخور مخور غم خود خود بخور که خلق جهان                          هاتب ز دشمن دین ماندی از پیاده روی
یکی نمیشود امروز غمگسار دگر                          چه شد نبود بمال تو شهسوار دگر
چه شد که میکنی اقرار هوشیاری خصم
چه شد نبود بمثل تو هوشیار دگر


صحیفه ۲

بهیچکار مزن دست خود که گفت ترا
که هیچ نیست کنون چون تو هیچکاره دگر

گذشت موسم بیکاری و قرار نشست
زمان کسب و کمال است و کاروبار دگر

زمان غفلت و تن پروری گذشت گذشت
کنون زمانه سعی است و روزگار دگر

روز کار چنین شهریار عادل شعار
زمانه یافت وقار دگر قرار دگر

جهان عدل و سپهر خرد محیط کرم
که مال و دولت از و یافت اعتبار دگر

سراج ملت و دین آفتاب دولت و ملك
که همچو او نتوان دید شهریار دگر

رفیض اور سراج منیر عمر امیر
بغیر علم و هنر نیست کار و بار دگر

ز مدح خسر و عهدم دگر چه کار نکو
من شکسته چه می آیمش بکار دگر

زمن خوشست همین وصف قهرمان زمن
مرا که بیست بجز شاعری شعار دگر

غزل - رایم و آرم دران حدیث بیان
مرا که نیست جز این پیشه کار و بار دگر

( غزل )
ندیده ام بجهان چونتو کامدار دگر
که دیده از گل روی تو خار خار دگر

بود بخون دلم هر دمت شکار دو دست
که دیده است چنین سنگدل نگار دگر

برد عشق تو دل باختم بداو نخست
خدا محو کند با توام قمار دگر

بدور چشم تو شد یارم می کشی بجهان
کنون نمانده در ین دور هوشیار دگر

بیا که سازمت این نیم جان نثار بیا
بیا که نیست مرا غیر ازین نثار دگر

گرفت کشور حسنت به نیم چشم من
عباد لشکر خطت بود غبار دگر

بعشق لاله رخان زمانه مستغنی
ندیده است کسی چونتو داغدار دگر

غزل در حب وطن
یکا در دل من کرده جا هوای وطن
همیشه میطلبم از خدا بقای وطن

حدیث اشرف حب الوطن من الایمان
چو ثابت است چرا نبودم ولای وطن

وطن گل است و منش بلبل و همیگویم
که خار غم زند هیچکه بیای وطن

غنیمت است وطن اس غنیمت ای اخوان
فزون بود زبیان قیمت و بهای وطن

چو هست از وطن آوار کی عذاب شدید
مباد هیچکسی در جهان جلای وطن

سال پنجم
شماره ۱۸

پی حفاظت ملك خودای وطنداران
را تفاق کنید آهنین بنای وطن

بقدر وسع بکوشید تا خدا نکنند
قدوم مرده بیگانه آشنای وطن

نه لازم است وطن را گذاشتن یکسی
اگر شود سرومان همه فدای وطن

مرا ز اهل وطن زخم به که مرهم غیر
سراب است و قاهر من جفای وطن

برادران پی دفع کرند به چشمان
وان یکاد نخوانید از برای وطن

بچشم کود شود هر کسی که جانب ما
نگاه نیز نماید به ادعای وطن

اگر عدو بکند قصد ملك ما يارب
اسیر کن خود او را بيك بلای وطن

هر انکسر بسوی این وطن بر افرازد
درش جودانه شود زیر اسیای وطن

مدام دوخته بادا بلطف یزدان
ستار سوزن فتح و ظفر قبای وطن

گر اختیار دهندم نمیخرم هر گز
حریر ملك دگر را به بوریای وطن

هزار خانه که ارزد ز چین و ماچین باد
نثار کنگره قصر دل کشای وطن

درین وطن که بود ایمن از فتور و خلل
سرور بخش دل ماست مقتدای وطن

ثنای حق بوجود وی ای مسلمانان
ادا کنید که او هست کدخدای وطن

سراج ملت و دین شهریار اسلام است
گروه شد است ترقی و اعتلای وطن

رفیض همت این خسرو خجسته خصال
رواج عز فزون شد در اقتضای وطن

نظام مملکت این وطن گرفت قوام
بعهد او شده مرفوع نراوای وطن

دواء دولت عمرش نصیب کن یارب
مزید ساز رو وسعت و فضای وطن

مرا ز هموطنان التماس آمین است
چو بشنوند ز شه احمده این دعای وطن

( البلاغ)
در شماره دهم همین سال پنجم خویش مختصر شرحی در خصوص اخبار حکمت کو فواید نشار (البلاغ) که در کلکته بقلم حقایق رقم جناب (ابو الکلام آزاد) طبع و نشر میشود درج نصایف افتخار نموده بودیم . درین شماره یک قسمی از رساله بسیار سوزناك ادبیه و اجتماعیه شانرا که برای بیداری برادران قومی هست نشین خود تحریر فرموده اند در مجله درجه مینمائیم تا اینکه نمونه از آثار قلمیه و مایع فکریه ادیبانه شانرا در انظار بدایع دوستان عالم علم و کمال جلوه گر گردانیم

◄ افسانه عمر ووصال ►
همچنانچه در دنیا موسم بهار و خزان می آید . و هوا همه یه درج


شماره ۱۸
سال پنجم
عریف لیدن میورزد، و آفتاب گرما و . اما حرکت صیفی و شنوی آنها برد های گوشها پاره پاره شود و هنوز هم چشمهای خواب آلود خودرا اجرا می کنند . آیا همچنان شورش دلها را نیز کدام موسم بخواب رفتگان ما از هم کشاده نکرده ! اضطراب قلوب و بیقراری ارواح را هم کدام وقت و فصلی موجود پس مین کنید و تحقیق بدانید که خداوند متعال را نیز بایندگان خود حال نا ولا جنون و سراسیمگی را هم یکم وعدی هست که بادهای آن بهمین نهج و منوال بوده است. اولا آواز میدهد تا سر شار باده غفلت ود، وارهای آن نمودار شوند و رعد های آن بصد او غرش در ایند و بیهوشی چشم خود را باز کند. و اگر به آن هیچ حس و حر آنتی در وضع ورهای آن به تجلی و درخشیدن بیایند و هر چند که درست بودن این آن بنده غافل مشاهده نیفتاد ، سپس از هر طرف روی شور و غوغا می انگیزد. باند اضرور ولازم گفته نمیتوانم ، مگر خود من بخوبی حس میکنم نباشه بدینصورت و تدبیر آرا بیدار سازه وا کر به اینهم تحفظ آن روانکی دل من جوش زده بر میخیزد و شورش روح من آهسته خوابیده تخت میسر نشد. دستهای برای شود دادن او پیدا شده او را ات شرکت آمده در امن و سکون اقلیم وجودم خلل انداز میکردد بر میخیز اند و بالای سرش صدا کرده می گوید، بر خیرا بر خیرا که شب گذشت ی ایک دن مانند دریائی که آب آن از خشک سالی فرونشسته باشد آرام و صبح در رسید و زود است که روشنی آفتاب از سر دیوارهاییان آمده بر معنها ماکن بودم ولی امروز مانند بخری که از ته آن موجها بجوشیدن و بالا و میدانها منتشر کرده، برخیز که هنوز ابتدای روز است و مگذار ! رتمن آغاز نهاده باشند باز از آه و بکا پروا ملا کر دیده ام ! چشمهایم که این روز بیهوده از دستت فوت و منقضی کردد، چرا که روز چون قوم مصایب و آلام اشکریز و ساغر ضبطم از کثرت شورشها سر شار یکبار گذشت باز دوباره خود می کند ! ولی با وجود اینهمه اقدامات اکثر ارد کشته است ! من امروز باز تلاش همان خانه پاکی بر آمده ام که چنان میباشند که به این شور دادن هم چشمان خود را نمی گشایند را بر سر و چهره خود پاش دهم و دوباره بجستجوی آن نمك نمناكی و مدهو شان عالم خواب و خبری از پهلو به پهلو هم میکردند ، و ازان شده ام که زخمهای بکر صدحت خود را به آن پر سازم ! من امروز در تنبيهات خیرخواهانه بقدر ذره هم گوشهای شان متاثر نمیشوند . پس سلامی دیوان کانم، و مرا ضرورت بیمارستان است. چرا که هوشیاری مرتبه اخیره آوازهای صعب، وصداهای هولناک می برایند ، زلزله ما گمراه میسازد ، و تندرستی بدارد من نمیخودر ! آه ! من میخواهم ها می آیند. وولکانها بشمله فشانی آغاز می کنند. زمینها به ترکمن که امروز آنقدر بکریم که دلم خالی شود، و به آنقدر شدت ناله و فریاد و بریدن می در ایند کوه ها با همدیگر مصادمه می نمایند و از شدت و دهشتناکی هارم تابساط نشاط شما را بر چینم ، و عیش کده شمار اماتم کده گردانم صداهای مهیب آن جمیع کاینات را يك شور وشر رستاخیز محشر تمائي یشه از آههای من عیش شما منص ، از ناله های من طبیعت شما مکدر استیلامی کنند اینهمه برای چه برای اینکه انسان از نوم غفلت و بیدا و افغان و واویلای من دلهای تنها مانند کشور کرم و شعله ور خواهد شد. نششی و خیر د و حالا هم که هنوز وقت و فرصت مهیا و موجود است چشم بکشاید من شما را از غم و اندوه مملو ، و بادرد وحدت آشنا و مأنوس خواهم و به اطراف و جوانب خود نگاه کند، و اگر با این هم هیچ حرکتی را ساخت اشکهای تا را از فرط حزن والم مانند جولی روان و عمارت نشان ندهد و دیده خود را بازنگرداند پس فرشته بزرك الله تعالی به آواز عیش و عشرت تانرا که از مدت ها معمور بوده باسیل اشک و صر صرا، بلند صدا براورده میگوید که اموات غير احياء وما يشعرون الان خود خراب و ویران خواهم نمود :

روی بازار مراد امروز عربی با ماست
دیده تو میفروشم دامن تو میخرم !

يعنون ١٠٢

بس جميع تدابر کلیه و هوشیاری بر روی کار آورده شدند و برای بیدار ساختن یک خوابیده چیزیکه ممکن و لازم بود بعمل آمد مگر افسوس که چشمان شما هنوز بنداست و قشة غفلت بر طریقی از سرتان بیرون رفته، و جواب تان پهیچ صورت رفع و زایل نمیشود. در دنیا انسانرا عقل و بصیرت و فهم و فراست است. دانائی عقلا ، هدایت هادیان وعظ و اعطان نوشته های مقدس حضرت قادر سبحان ، تعلیمات پاك پیغمبران موجودند ، و باز متصل آن هر گونه حوادث و انقلابات ، و آثار و علامات و استنباط و استشهاد همه روزه بظهور می آیند. فکر وای بر حال قومی که برای رفع غفلت شان اینهمه بیسود و بیکار است و نه از واقعات گذشته دنیا متاثر میشود و به از تغیرات و حوادث حالاتی شد می کرد. نه از و عبد الهی می ترسد و نه از هدایات بندگان عبرت می گیرد و مايا تهم تيهم من آيات ربهم الا كانو اعنها معرضون .. بلکه با اوقات چنان بنظر می آید که هرقدر صداهای عبرت و آواز های خبرت برای بیدار ساختن و هوشیار گردانیدن آن بلندی و شدت ورزد بهمان نسبت خواب آن زیاد تر کسب کثافت و وخامت می نماید و لقد جاءهم من الانباء مافيه مزد جر حكمة بالغة في الغنى النذر :.