۱۹۰
سال دوم
والحاصل ( تقبلن ) (۹) و کاهلی را ترک کرده در و راع علم افتادی از چنان خریده هایی بود که هر مالی که مالک آنچنان باشه ودين ) ( ۱۰ ) ( منافعه ) (۱۱) ها نمودم ، آن که به محرری میبود به آن افتخار میکرد . بعد از انکه او را در قعر اور ) بشار صدق نبوت محمده) (۱۲) قلب و روح و حواسم نهادیم در بهای عمران خود زیاده تر پاك خالت ایره گی حس منور ، وفيوضات مادی و معنوی ام رهبر گردید.
احمد مدحت افندى بك وجود مبارکی بود که به آثار و تألیفات برگزیده و مشهوره خود به ملت و وطن و دولت خود خدمات لا بعد ولا تحصی رسانیده است. قریب صد جلد کتاب از قلم این فیلسوف دانشمند برآمده است که ما بعضی از آنها را که خودما خوانده و از ان استفاده کرده ایم ذکر نمودیم. در هر شعبه هر فن آثار نشر نموده است و هر چه که نوشته معقول و مقبول بوده است. و چنان يك شيوه تحرير، واصول تقرری داشت که هر کی به بسیار آسانی از آثارش استفاده میتوانست .

الحق که این بیانات دقیق محترم ما شهبال بسیار راست است . عالم مرده پرست اند، تا بوقتی که زنده باشی همه فضل وکالت بلا و وبالت میگردد. مظهر حمد خندان، هدف سکریزی حاملان میشوی بعد ازان که در خانه سیاه باران شد : و هی هی ! چه خوب آدم بود. گفته اظهاراً سلف و حضرت میکنند. حكيم مرحوم درسته ۱۲۹۰ مجری از يك عامله مفلس و بی تو انگری در استانبول توند کرده است با وجودی که در ازمان اسباب تحمیل بسیار ناقص بود محض بسمی و غیرت فتور ناپذیر خود

(شمال ) نام
رسالة مصوره
فوائد مال در
خصوص ترجمه حال
حكيم برحمت انتقال
چنین مینوید :
ه خزینه های
علم وكمال ، مانند
خزینه های نقدی
و مال نیست که چون
یکبار در خانه
مدفون شود از
امید
بیرون و
آوردن آن باشد .

به تحصیل بسیاری از علوم و زبانها کامیاب آمد. درس ۱۲۸۵ با مدحت پاشای مشهور به بغداد استانبول عودت نموده بر محوری جريدة عكروا در عهده گرفته است . درسته ۱۳۹۰ که کمال یک مشهور تفی و اخراج گردید.

مرحوم احمد مدحت افندی
تی فی، بلكه خزاین علم و معرفت چون یکبار در خانه پنهان شد از طرف انسانها تا به اید به بیرون نیرامدن محکوم میگردد. چه قدر شایان افسوس است که ما قدر وقیمت خزینه های خود مانوا أكثر بعد از دفن شدن آن میشناسیم، این است که احمد مدحت
احمد مدحت افندی از به جزیره رو دوس ها می شده ، درسته ۱۲۹۳ مظهر عنو بادشاهی شده پس به استانبول آمده بمدیری اخبار تقویم وقایع و مطبعه عامر، مأموره گردیده ، در سنه ۱۳۰۰ سر کاتب مجلس فزاینه و درسته ۱۳۱۲ رئیس آن مجلس شده است. بعد از اعلان مشروطیت خانه نشین گردیده، ولی در دار الفنون عثمان ها در ایه را نام یك بتعلمی تاریخ عمومی دوام ورزیده است . و امسال ارتحال دار بقا نموده است. رحمة الله عليه ، ماشا کردی معنوی این حکم ذی فنون افتخار میورزیم و بر روان پاکش از صمیم دل رحمتها میفرستم.
[۹] تبك معنى تقلى نام بله رسالة تأليف مشارالیه است . [۱۰] الزراع علم و دین ابن کتاب درسی علمی فی مشارالیه است ها در ایه را نام یك بتعلمی تاریخ عمومی دوام ورزیده است . و امسال ارتحال دار بقا حکیم امریکایی دین را با علم منافی و منازع ثابت ساخته ، وحكيم مشار اليه تصديق قول او را در منافی بودن دین اما را با علم ومن تصديق، وبدلال حکمی وفی قول خود درایه و علم و فن را با دین مبین اسلام تطبیق داده است . (۱۱) ( مدافعه در سه جلدی تالیف مشارالیه است که در رد نما را بهتر و خوبتر ازان هیچ کتابی تالیف نشده است . (۱۲) | بشار صدق نبوت محمدیه از تالیفات بسيار محمدة حكيم مشاراليه است که بر منکرین بوت محمد صلى الله عليه وسلم بجنان دلایل حکمی و عقلى بوت شارا ثابت ساخته که اگر اسلام به آن افتخار کند جا دارد .


صفحه ۷۶
سال دوم
شماره ۱۹

مقالات فنيه
( فن )
ژۀ ولوزی
علم طبقات الارض
( ما بعد از شماره (۱۸) سال دوم )
ولی حرارت همچنین است! ولی در راه تبدلات، و تغیرات سطح ارض نیز از مخلوق غریب بی خدمتهای نمایان بعمل میآید و درجه اعلای خدمات حرارت را تالابهای عظیم خشکیده نشان میدهد. مثلاً در بعضی کتب عتیق قدیمه دیده میشود که در فلان موضع همچنين يك تالاب وسیع عمیقی بود. ولی درین وقت همان موضع را ما يك صحرا و بیابانی می یابیم که اگرچه از قرار دقت علامات تالاب از انجا معلوم میشود ولی نه از تالاب اثری و نه از آبش ذره مییابم . پس معلوم شد که ان تالاب خشکیده است . حرارت اجرای عملیاتش را آنقدر آهسته و متانتی اجرا میکند که اصلا محسوس نمیشود . اما در يك مدت غير محدودی دیده میشود که يك كولاب بسيار كبيريرا مانند بیابان بی آبی خشك كردانيد.

باقی دارد

شهزاده خلیل الله خان
( فرزند نخستین شهزاده جوبخت معظم معین السلطنه سردار هدایت الله خان را )
( مدیر و محرر سراج الاخبار افغانیه محمود طرزی با آشنا ساختن شان )
( با کتاب کوشش میورزد . )

فاجعه های پاریس
ما بعد از شماره ( ۱۸ ) سال دوم

- ( بابك تبسم مزيانه ) معمائی از خوابکردن راحت نيزيكم نياورديد پهلوان ( روزهف ) ؟
- کی خواب نبودم موسیو لو قونت، تنها درین کوشه یکقدری چرت میزدم .
- شما راحت کنید. من رفته موسیو ( رو به ریو ) را خاطر جمع میکنم .
این آدم که (هانریوت ) او را ( روبر ) و خدمتکار او را ( مسیو لو قونت خطاب کرده در طرف چپ صالون توجه کرده و یکدروازه دوبله ئی را باز کرده از يك رهرو كوچك و من فى داخل او تاقی گردید که زمین آن با قالینهائی که از طرف بادشاء فرانس

بمسیو دو پهر بو تحفه گویا عطا شده بود. مفروش بود. و سقف آن با قلم ( استانی دوسوتور ) نام استادیکه از مشاهیر نقاشانست تزئین شده بود ازین خانه در گذشته بيك سالون کوچکی که لامیهٔ بزرگی روشن و بایک آتش مکملی بخاری آن گرم شده بود داخل گردید . در نزديك بخارى ويك ارام جوكي بسیار درازی یک پیر مرد باهیت و وقاری که در يك لباس شب فللين سرخ ملبس بود در از افتاده بود..
ضیای شدید لامیه که از زیر کلاه بزرگ خیره آن بر ریشهای پیرمرد مذکور افتاده بود موهای چون ابریشم سفید سرش را، وجهرهٔ رنك پر مرده خیلی مقبولش را با دو حقهٔ برون، سفید بسیار در ازش را منظر جلوه گر مینمود. تنها چشمهای آبی تیره رنگ او . با ابروهایش که سیاه مانده بود با چهره او که سراسر سفید بود يك ضديت غریبی تشکیل میداد .

باقی دارد


صحیفه ١٦ سال دوم شماره ١٩

ادبیات

بوصف حضرت شاعر مستغنی
مرحبا حضرت سالار سخن مستغنی مرحبا بلبل گلزار وطن مستغنی
در جهان چون تو شناسای سخن نیست دگر نتوان وصف تو کردن بسخن مستغنی
جمله منقاد و مطیع تو بود در گفتار شاد باش از اثر طبع حسن مستغنی
هست در دولت افغان چه ادیب کامل کیت آن کیست بگویم بتو من مستغنی
وصفت ای ناظم اعظم نتوانم که کنم ای سخنهای خوشت در عدن مستغنی
آب از شرم سخنهای نکویت گوهر طبع رنگین تو شد رشك چمن مستغنى
طوطی چون تو ندارد شکرستان سخن کی شود مثل تو این زاغ و زغن مستغنی
ای نوبختای زمان از اثر طبع بلند همزبان تو نباشد بر من مستغنی
من عاجز نتوانم که کنم وصف خوشت کر شود سوده چو کلکم همه تن مستغنی
نتوان وصف تو گفتن زبانی که مر است چون زبان تو ندارم بدهن مستغنی
سیزده سال بود عمر من امروز يقين سیزده ساله چه و حرف زدن مستغنی
السلام ای سرو سالار سخن مستغنی مرحبا بلبل گلزار وطن مستغنى
اسلامبول در یک ترکی محمد نور الدین افغانی این شیخ ولی محمد افغانی

على القياض شبيبة ذى المعالى ابيك الكبير ليس له كفاء
طويل الباع املس شيظمي اغر كان غربه ضياء
اقب الكشح اروع ذي فضول له المجد المقدم والثاء
ابي الضيم ابلج هبرزي قديم المجد ليس له خفاء
و معقل مالك و ربيع قهر وفاضلها اذا التمس القضاء
وكان هو الفتى كرماً وجودا ويا ساحين تنسكب الدماء
اذاهاب الكماة الموت حتى كأن قلوب اكثر هم هواء
مضى قدما بدي رأى حسيب عليه حين تبصره البهاء
باقی دارد

علم ثروت ملل
( ما بعد از شمارۀ ( ۱۸ ) سال دوم )
خدمت سرمایه در بدست آوردن توانگری این است که اجزای اصلیه را - یعنی مصالح هائیکه در اصل اشیای کار آمدی که در صنایع بکار آید، مانند بنای کار خانه ها ، و آلات و ادوات ماشینها وغیره را تدارک کند، و مدار گذران و معیشت عمله و کاریگران گردد که اصل خدمت سرمایه و مقصد و مدعا ازان همین است. ولی آن پیسه که در راه خوراك ، و پوشاك وفرش و ديگر كونه زینتهای خانه ها صرف و خرج شود، و برای بدست آوردن توانگری خرج نشود آن پیسه سرمایه شمرده نمیشود. و پیسه هایی که عموم اهالی، و صنعت کاران بر معیشت و گذران اخود شان خرج کنند نیز سرمایه گفته نمیشود. بناء علیه اگر سر از نو برای حاصل کردن دیگر ثروت استعمال شود و یا ثروت برای آن مقصد حفظ شود سرمایه است . واگر برای حوایج ضروریه صرف گردد سرمایه نیست . سرمایه بر دو قسم تقسیم میشود: یکی ( سرمایه ثابت ) دوم ( سرمايه متداول ) است . سرمایه متداول آنست که هر انقدر برای حاصل کردن ثروت صرف گردد از حال سرمایه گی بیرون میآید. یعنی باز بمقام سرمایه در همان کار استعمال نمیشود که همه مواد اصلیه ازین قبیل است. مثلا چرم که برای ساختن بوت بمقام سرمایه میباشد، چون یکبار بر بوت صرف شود باز برای بوت ساختن صرف نمیشود. و یا نخ که برای ساختن سامان سرمایه میباشد، چون یکبار بر سامان سازی صرف گردد، دو باره بر سامان سازی صرف نمیشود .
باقی دارد.

ناموران جهان
( ما بعد از شماره ( ۱۸ ) سال دوم )
اروى بنت عبد المطلب : خاله حضرت نبی اکرم صلى الله علیه وسلم ، و دختر جدشان حضرت عبد المطلب است که صاحبه طبیعت شعر به يك خاتون با فضیلت عرب است . این چند شعر ذیل از مرثیه ایست که در حق پدر خود نظم و انشاد کرده اند :
بكت عينى و حق لها بكاء على سمح سجيته الحياء
على سبيل الخليفة ابطحي كريم الخيم بنيته العلاء

همه مقاله هائیکه دستخط ندارد از طرف مدیر و سر محرر تحریر یافته

محمود طرزی

در چاپ خانهٔ حروفی دار السلطنه کابل طبع گردید


اعلان

از هر دهن سخنی
و از هر چمن سمنی

هوسکاران مطالعهٔ آثار ادبیه را مژده میرسانم، و ترغیب مینمائیم که ازین گنجینهٔ پر از جواهر آبدار، و ازین گلزار پر از ازهار، يك نسخهٔ بدست آورده از هر دهن سخنی بشنوند. و از هر چمنی سمنی بچینند.

در

مطبعهٔ عنایت

که بنیاد یافتهٔ همت عرفان قیمت شهزادهٔ جوانبخت معظم حضرت معین السلطنه سردار عنایت الله خانست بزیور طبع آراسته گردیده، و در نفس مطبعهٔ مبارکهٔ مذکوره که در ده افغانان واقعست بقیمت ۲ دورو په کابلی از نزد عبدالروف سر مرتب مطبعهٔ عنایت خریداری کرده میتوانند کتاب مذکور در دکان ملا غلام محمد کتاب فروش متصل مدرسهٔ شاهی نیز بفروش میرسد.


اعلان

( شرايط اشتراك سراج الاخبار افغانيه )

( سراج الاخبار افغانيه ) نخستين اخباريست که در مملکت پرفيض و برکت افغانستان بپايهٔ فيوضات عرفان پروری اعلیحضرت بادشاه مقدس مهربان مانو در دارالسلطنهٔ محروسه کابل به انتشار آغاز نهاده است . مقصد و مسلك اين نامهٔ گرامی بيداری و آگاهی اهل وطن مقدس ماست بر احوال عالم ، وحب دولت و وطن ، و توجه بسوﯼ علم وفن ، دينی ، سياسی ، ادبی ، اجتماعی ، نيز يك اخبار فواید شمار يست که در صفحه های معدود ، فوايد غير محدودی مندرج دارد .

( سراج الاخبار افغانيه ) از هموطنان عزيز خود چشم اميد آنرا دارد که چون اين اخبار يگانه اخبار وطن عزيز مقدس شان شمرده ميشود ميبايد که يك توجه خاصی ويك هوس مطالعه با اخلاصی بسوی او عطف نمايند . اداره در باب اشتراك مشتركين كرام بنهايت درجه ارزانی و آسانی را مرعی داشته ، و برای خوبی مضامين مندرجه و خوبی كاغذ وحسن طبع و درج تصاوير فدا كاريهاى بسيارى بكار برده ، و تجارت را كمتر منظور داشته است درينوقت در ماه دو بار يعنی در غره و يازدهم هر ماه نشر ميشود اميد است كه در آينده هفته وار بشود ، و آنهم به همت دانشوران معزز هموطن منوط است زيرا هرانقدر كه تعداد مشتركين كرام ، ورغبت خوانندگان عظام بيفزايد . البته در ترقی او نيز خواهد افزود . قواعد اشتراك از قرار ذيلست :

در دارالسلطنهٔ کابل قيمت يكساله اشتراك آن ۸ هشت روپيه كابلی — ششماهه آن ٥ پنج روپيه كابلی ، در ولايات داخلهٔ دولت عليهٔ افغانستان يكساله ١٤ چارده روپيه كابلی — ششماهه آن ۸ هشت روپيه كابلی ، در ممالك خارجه چون هند و ايران و تركستان روسی و ممالك عثمانی و اوروپا يكساله ١٠ ده روپيه انگليزی — ششماهه ٦ روپيه انگليزی .

( اسامی وکلای ما در خارج )

در پشاور جناب ميرزا غلام حيدر خان سررشته دار داگمانهٔ دولت عليهٔ افغانستان ، در مشهد جناب عبدالله خان كارپرداز تجارت دولت عليهٔ افغانستان ، در بخارا جناب حاجی غلام نبی خان مامور فروش پوست قره قلی ، ذوات گرامی که در ممالك خارج افغانستان آرزوی اشتراك اخبار ما را داشته باشند بهر يك ازين وكلای ما چون وجه يكساله يا ششماههٔ اشتراك را بفرستند و از طرف وكيل ما به اداره اطلاع برسد از همان وقت اخبار ما بهمان آدرس و عنوانی که داده باشند جاری ميگردد . آدرس و عنوان واضح و روشن نوشته شود . يك طلای پوند انگليزی ١٥ پانزده روپيه كلدار است .


سراج الاخبار افغانستان
۱۳۲۹

شماره ۲۰
سال دوم

فهرست مندرجات

صنایع
حوادث داخليه
}
صنایع و افغانستان — ماشین خانه — مکافات — ترفیع منصب — نقل فرمان مبارك همایونی
مکتوب — تشکر نامه

حوادث خارجيه
خوشحال خان افغان — ترجمه اخبارات از دو و انگریزی — مجار به یونان و بلغاريا — حالت یوروپ — مخدوش است — تكذيب يك خير — در بصره آرامیت — بلغاريا و سالونیکا — بلغاريا و يونان — تقریر وزیر فرانس — اتحاد و خلاف بلغاريا — فتح اراده بلغاريا — تاثیر تسخیر ادریا نوبل — انهز ۲۹ می — فرانس وروم — نقصان بلغاریا در ادریا نویل — جهاز حمیدیه — خبريك — محاربة عليه مجاهدين طرابلس وعسكر ايطالي — ترکی تاوان جنگ را نخواهد داد — حالت موجوده ایطالی در طرابلس — حالت خسته و آشفته خليج فارس — حالات متحدين فى بين خودشان — نويد صلح و اميد حرب — اتفاق آرای ترکی و بلغاری در یک فقره معاهده — انسداد و امتناع تجارت افیون هندی و احتراز از خوردن آن در چین — لندن ۲۷ می — یونان و اتفاق ثلاثه — تجارت و محصول سرحدی افغانستان متعلق سرحد چمن و قندهار — بعد ازین بلغاریه در جميع واقعات معاونت ترکی را خواهد کرد — اتحاد جديد و اختراع عجیب یعنی توپ کاغذی — الزام جاسوسي وبك القدر جازاني — لندن ۲۸ می صحت شهنشاه جاپان — پیغام دختر شهزاده مصطفی پاشا.

مقاله مخصوصه
خواب در تاریکی

مقالات فنيه
}
ما بعد از شماره ۱۹ -- فن زه نولوژی -- یعنی طبقات الارض

ادبیات
( غزل میرزا شیر احمد مخلص )

ناموران زبان جهان
علم ثروت ملل
ترجمه های پاریس

تصاویر
مسابقه فوتوگرافی
}
دریای پغمان از منظرهای لطیفه کابل — يك لوحة عبرت آمیز که پادری بلغاری عسکر را برضد هلال و اعتلای صلیب تشویق میکنند — پل گذرگاه و دیوار باغ بابر بادشاه در مدخل چهاردهی کابل .
( )


سیاحت پر دورا دور کرهٔ زمین
بهشتاد روز
کتاب ناول یعنی افسانهٔ طرز جدید بسیار شیرینیست که هم افسانه میشنواند ، و هم علم می آموزاند در دکان ملا غلام محمد تاجر کتب متصل مدرسهٔ شاهی پاینتی چاپی قیمت ( ٢ ) دو روپیه کابلی بفروش میرسد کتاب مذکور در نفس مطبعه عنایت در ده افغانان نیز بفروش میرسد .

( کتاب سال اول سراج الاخبار افغانیه )
( با جلد اعلا )
ودو کتابچهٔ ( علم و اسلامیت ) و ( آیا چه باید کرد ؟ )
( با جلد اعلا )
در اداره موجود است . آرزو کنندگان خریداری کرده میتوانند
قیمت همه ( ٢٥ ) بیست و پنجروپیه کابلی

اعلان
کتابهای فارسی — انگریزی — اردو — و گورمکهی — بهاشا وغیره برای تعلیم ابتدایی بفروش میرسد ۰
المشتهر
( بالکرشن داس سر مدرس مدرسهٔ اهل هنود نمبر ٢ )
در شور بازار کابل

( شرایط درج کردن اعلانها )
سوداگرانی که مال تجارتی ، و صنعتگرانی که صنعت خود شانرا در سراج الاخبار افغانیه اعلان و اشتهار کردن میخواهند ، و یا دیگر هر رقم اعلان و اشتهاری که باشد از قرار شرایط ذیل درج و شایع میشود :
اعلانیکه در متن اخبار از یکبار تا به پنج بار نشر و شایع شود بر سر هر سطر ١ یک روپیه کابلی و اگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند فی سطر يك قرآن يعنى نيم روپیهٔ کابلی اجرت گرفته میشود اعلانیکه درین ورق وقایه درج شود از یکبار تا به پنج بار فی سطريك قرآن يعنى نيم روپیهٔ کابلی و اگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند فی سطر سه شاهی اجرت گرفته میشود . طول سطريك ستون اخبار ما ( ٣ — اینچ — ٤ — سوت ) میباشد


صفحه (۱) سال دوم شماره ( ۲۰ )

قيمت ساليانه
در دار السلطنة كابل ۸ روپيه كابلى
در اطراف داخله مملكت
با اخراجات داك ١٤ روپيه كالى
در خارج مملكت
با اخراجات داك ۱۰ روپيه انگليزى
بهر پانزده روز يكبار نشر ميشود
قيمت يك نسخه آن در كابل يكپايى است

آئینهٔ عرفان
١٣٢٩

مُدِير وَ سَر مُحَرِّر
محمود طرزی
اَلادَارَةُ وَ المَطْبَعَةُ
در ماشينخانه دار السلطنة ( كابل )
همه امورات تحريريه به اداره خانه
بنام مدير فرستاده ميشود

تاريخ عربى يكم شعبان سنه ۱۳۳۱ تاريخ انگريزى ٦ جولائى تاريخ شمسى ١٥ سرطان ١٢٩٢

درين اخبار از حوادث داخليه وخارجيه وبسی مقالات مفيده درج ميشود

( در پای پغمان )
از منظره های لطیفهٔ کابل


سال دوم
شماره ۲۰
صفحه ۲

صنایع ؟

یکی از انها ، حسناى جليلهٔ خالق يكانهٔ بيهمنا جل علا اسم جليل ( صانع ) است . پاکیست آن صانع قدیم حکیم را که بحكمت بالغهٔ ذات تمثيل بي مانند خويش کارگاه ماشین خانهٔ کائنات بحد و نهایت را بچه کونه حسن خلقت و چه در چه اتقان صنعت تخليق وتكوين فرموده ! عظمت و توانائیست آن خالق بديع السموات والارض را که اينهمه اجرام لا بعد ولا تحصى را در جو فضای بی انتها برجنان دوار عظیمه و محرکهای جسیمه و محورهای پدیده شان بدور و سیر سریع السیری در آورده که عقلها در پیش آن دور و به رعت و ابعاد و عظمت سر گردان بادیهٔ حیرت میماند !

در کائنات نظر میکنم هیچ چیز را عاطل و بیکار نمی یابم آسمان در گردش آفتاب در تابش ، ابر در بارش ، زمین در پرورش ، جو بار در روانی ، بحر در موج افشانی ، كوه در نك غلطانی ، انسان در سرگردانی !

كائنات يك ماشين غير محدود است که صنع صانع قدیم علم موجد حقیقی و طبیعت نام مخلوق بديع حضرت سميع حکیم بر مهندسی و انجنیری آن مأمور است . یک کار گاهی از کار گاههای بود و بیشمار این ماشین خانه بدایع آثار ( عالم شمس ) است که خود شمس شمشه نثار ديك انجن بخار آنست ، و سيارات دور کنندهٔ اطراف آن هر كدام يكيك دائرهٔ عظيمه ماشینیست که از ابتدای ایجادش تا بحال بلکه تا به ابد از دور و حرکت باز نیامده است . از جملهٔ آن دوایر ماشینها یکی ماشین خانهٔ سيارة كرة ( زمین ) است که مهندسی این ماشین، و اعمار این زمین دلنشین را حضرت مدیر اعظم واقدس كائنات طبيعاً بر عهدهٔ نوع شریف انسان که اور ا مظهر اسم جلیل صانعیت ذات اقدسش کردانیده حواله فرموده است .

چنانچه افتاب جهانتاب بشعاعات زرین طناب خویش بر عالمه مرکزی خود نشر انوار حیات مینماید و خدمت ديك بخار انجن ( عالم شمسی) را اینجا میآرد ، همچنان صنایع ماشین خانهٔ دماغ بشر كره زمين را احیا ، و خدمت آبادی و زنده کی کرهٔ را سر فرخند کی مارا ایفا مینماید .

صنایع چنان يك جوهر تابندهٔ درخشندهٔ برضیا نیست که جهان و مكان و زمان را منور میسازد ، و چنان قوت عظیمهٔ مهیبه ایست که بسی قوای طبیعیهٔ جسیمه را مطبع و منقاد مینماید . اگر موجد واجب الوجود جل و علا محفظهٔ ماشين دماغ انسان ضعيف عجز بیما را بفكر ايجاد صنایع مظهر عواطف ذات الوهیت خود نمیفرمود ، آیا نا خن شش هفت سوت كوچك او با ناخن های يك انچه و دو انچه شیر و پلنك ، و يا دندانهای گرگ و کفتار ، و یا شاخهای گاو دشتی ، و کر کدن و يا خرطوم يقوت موسوم فیل چه میتوانست بکند ؟ آیا با موجهای کوه نمای بحرها ، با بعد های مصافه صحراها و قطعه های واسعهٔ از هم جدا ميجز عجز لنگی پاچه کاری از پیش برده میتوانست ؟
على الخصوص از شر کین و حرص و طمع وبغض وعداوت
همچنان خود که مد هشترین فلاکتها و مصیبتهای بشریست خود را
بچه چیز مدافعه میکرد ؟

بلی ، بلی : فکر ایجاد ، وقوت صنایع که حضرت صانع سمیع عليم جل جلاله انسانرا عطا فرموده آراسبب بكانهٔ زنده گانی اش ساخته ، و به آن قوت ممکن او را که کرهٔ ارض است آباد ساخته ، وبر جميع حيواناتش مسلط و حاکم نموده ، و بر و بحر را به او مطبع و منقاد داشته !

صنایع جمع صنعت است و صنعت پیشه وریست ، انسانها و ملکهایی که از صنایع محروم مانده اند ، مانند زمینها نیست که از تابش آفتاب محروم است ، و هیچ نشو و نمایی درو نیست . انسانها و ملکهایی که صنایع و فکر ایجاد و اختراع را مالك شده مستغرق بنور وحیات است . متلذذ به لذایذ مدنيت صفاتست . مستفید از همه جهات است ، مستفیض از جمله نعمات است .

ذات اقدس ذو الجلال بي ذوال ، نعمت عظیمهٔ صنایع را بر همه افراد بي نوع انسان بصورت مبذول و رایگان عطا واحسان فرموده ، حتی مردم بدوی و وحشی را نیز سراسر ازین نعمت محروم نگذاشت . زیرا حرمان از ان حرمان از جانست . از يك کله که با آن آب بنوشد ، بايك خيمه و خرقه که به آن مدافعهٔ حر و برد را نماید ، يك خنجر و فلاحنی که آرا برای سد رمق و حافظ جان استعمال کند هیچ قومی از اقوام بشر محروم نیست .

اما آن قسم نوع بشر که بهمینقدر صنایع اكتفا ورزیده در پی افزون صنایع نگردیده اند آنها از مظهر شدن به اسم جلیل صانع چشم پوشی و ابا ورزیده محروم نعمای بی پایان خالق اکوان گر دیده اند . و در کریوهٔ تقیلی و کاهی مانده از حیات انسانی ، و حسن معيشت وزند گانی ، ومصنوعات بی پایان آگهی هیچ استفاده نکرده اند . حتی به اظهار بدایع و صنایعی که در زیر اسم جلیل صانع مضمر و مستتر است نیز هیچ خدمتی ابراز ننموده اند .

بیاد دارم که فونوگراف در سنه ۱۳۱۳ در بازارهای شهر دمشق شام تو رونق افروز سامه نوازی شده بود . در انوقت ماشینهای کوچک فونوگراف که لوله های را بری داشت ، و شنونده آنرا در گوش میگرفت وصوت را میشنید ببازار آمده بود یکی ازین فونوگراف ها را با دو سوزنی که یکی برای گرفتن صدا و یکی برای شنوانیدن صدا داشت خریده بخانه بردم . در همانروز بوقت صبح والد مرحومم حضرت ( طرزی صاحب ) يك غزل جديدي در شب گذشته انشاد نموده بودند و در وقت چای نوشی صبح برین بندهٔ عاجز خواندند که این دو فردازان غزل بخاطر مانده است :
تصویر بار صورت انديشة منست
صورت کنی نقشهٔ او پیشهٔ منست


صحیفه ۳
سال دوم
شماره ۲۰

مایند حقیقتاً که هر انسان وطن دوست دولتخواه را مستغرق دریای مسرت و امتنان مینماید . ذات اعلیحضرت همایونی از ایام شهزادگی شان توجهات جهاندارجات شاهانه را در امور صنایعیهٔ دولت خداداد قدسیت بنیاد ملوکانه شان معطوف فرموده فابريك يعنى ماشینخانهٔ بزرگ دارالسلطنه کابل از فیوضات برکات انظار اعلیحضرت همایونی بچنان يك رونق و شکوه صنعت انبوهی رسیده که همه گونه صنایع رزم و بزم و جزوی و کلی ما یحتاج دولتی ازان بظهور میآید .
صنایع در افغانستان در زمانهای سابق خیلی کم نشو و نما بود . حالانکه مردم افغان يك استعداد و قابلیت فطری خدادادی در خصوص کسب هنر و معرفت دارند . ولی چون مانند ذات ستوده صفات اعلیحضرت سراج الملة والدین يك مربی مرحمت پروری ، و يك حامی روشنگر ایشانرا نصیب نشده بود همچنان در حجاب زنگ مانده بودند . و چون پادشاه عرفان بناء معظم مقدس محبوب القلوب مادر باب آبادی ملك ، و صنعتگری و عرفان پروری همت جهان قیمت همایونی را صرف فرمودند جوهر ها روشن و عیان گردید .

❁ ماشینخانه ❁
( و تشریف آوری ذات اعلیحضرت بادشاهی )
در خصوص ماشینخانهٔ دارالسلطنه کابل سراج الاخبار افغانیه در یکی از شماره های سابقهٔ گذشته تفصیلات مکمله عطا نموده بود . و از مصنوعات و معمولات آن نیز به تفصیل بحث رانده بودیم، لهذا درین وقت از تفصیلات زیاد آن صرف نظر نموده از يك مرحمت و عاطفت عال العال اعلیحضرت پادشاهی که در حق ماشینخانه . و احد متکاران و اهل صنعت و حرفت دارند يك نبذه بیان میکنیم .
چندی پیش ازین بموجب ارادهٔ سنیهٔ بادشاهی در قصر سعادت احتوای ( شهر آرا ) يك اکسپوزیشن یعنی نمایشگاهی برای آثار صناعیهٔ ماشینخانه برپا گردیده از نمونهٔ هر رقم کارها و صنعتهائی که در ظرف یکسال بوجود آمده بود در انجا در يك دایرهٔ بسیار واسعی به ترتیب و انتظام تمامی چیده و حاضر ساخته بودند .
آثار صنایعیه که درین اکسپوزیشن بمعرض عرض رسیده بود اولا عبارت از اسلحهٔ ناریه مانند نمونه های طوپهای صحرا ، و طوپهای جیل و طوپهای ماشینکن یعنی متوالیوز، و چند رقم تفنگ و از اسلحهٔ جارحه مانند کریچ ، و تیغ ، و حربه ، و برچه وغیره، و از نوع جبه خانه مانند اقسام بارونها و کلاه های بمب ، و درون فیوز . و کار طوسهای هر رقم وغیره بود که بیننده کار اینخوبی ساخت، و رونق و زینت و متانت آن حیران میساخت، و چون دیده میشد که همه آنها ساخت خود وطن ، و بچیره دستی کاریگران خود وطن بظهور آمده هر فرد وطن دوست را این اختیار بدعای اعلیحضرت بادشاه وطن پرور ترقی گستر رطب اللسان مینمود .

زان باد غیر میرمد از نقش صورتم
پرشیر سرخ داغ غمش پیشهٔ ماست
همان شب این محرر عاجز همین غزل را که هشت بیت بود بصورت بسیار فصیح و واضح در فونوگراف خوانده و در اسطوانهٔ آن ضبط نمودم، و تا به نیمشب به آن مشغول بودم تا آنکه حضرت طرزی بقرار عادتی دایمی که داشتند در نیم شب از اوطاق خود برآمده و بر لب حوض حولی سرا وضو گرفته مصمم رفتن جامع نوراللامع حضرت یحیی علی نبینا و علیه السلام گردیدند . بنده از اوطاق تابستانی خود که آنرا ( قلعه ) میگویند برآمده عرض کردم که يك اختراع جدید بسیار عجیب عصر حاضر را امروز گرفته ام . هرگاه از روی ملاحظه افرا داشته باشند بقدر پنج دقیقه به اوطاق بنده تشریف بیاورند .
تشریف آوردند، فونوگراف را كوك كرده و مسمع را بروی آنرا حضرت مرحوم مشار علیه بگوش گرفت، غزل انشاد فرمودهٔ صبح خود شانرا مفسر و موضح از زبان يك جسم بیجان چون صوت انسان استماع فرمودند . بعد از لحظهٔ تفکر بنده را خطاب نموده چنین فرمودند :
« فرزند ! مخترعان این عصر و زمان خدمتکاران اسم جلیل ( صانع ) میباشند، خالق و صانع چوب و آهن و جمله جمادات و نباتات و حیوانات آفریدگار یکانه است . چوب در جنگل بود ، آهن در قعر زمین ، رابردن در نبات پنهان بود شیشه در سنگ خاک نشین ! مخترع پیشه ور ، همه را جمع نموده بيك آله بوجود آورد که آن آله بزبان فصیح تکلم میکند و میگوید : اگر شما ما را حامد میدیدید . و صامت میپنداشتید . به بینید که حضرت صانع حی قدیم حکیم در ما قوهٔ حیات و گویائی را مستتر داشته بود . پس این پرده را از روی کار که برداشت ؟ و این اسرار مصنوعات صانع حقیقی را اظهار که نمود ؟ مخترع پیشه ور ! لهذا مخترعان و پیشه وران این عصر و زما را اگر خدمتکاران اسم جلیل صانع حقیقی بگویم هیچ مبالغه نخواهد بود ! » * * * *
والحاصل صنایع و اختراعات است که بشریت را مظهر افضلیت و اکملیت نموده و حکم بالغه و مصنوعات بدیعهٔ خلاق اعظم جل و علا را از پس پرده های خفا آشکار و برملا میگرداند .

( صنایع و افغانستان )
در وطن مقدس ما افغانستان چنانچه همه آثار مدنیت و جمله ابواب خیر و سعادت در عصر ترقی عصر اعلیحضرت سراج الملة والدین بادشاه حقایق آگاه عدالت آئین ما بروی کار آمده صنایع و پیشه وری نیز بيك شعشعهٔ بسیار درخشانی به قدر انوار خیانتار آغاز نهاده است .
اقدامات و تشبثاتی که این بادشاه مراحم همراه مقدس مادر باب روی صنایع ، و تشویق صنعتکاران و پیشه وران فرموده و میلر


سال دوم
غیر ازین اسلحه تدافعیه که حیات وطن به آن منوط است اسی اشیا و آلات و ادوات کار آمد عسکری وملكي مانندزين، و موزه و بوت ، واقسام اونیفورم یعنی در پشیهای عسکری و افسرى وكلاء وكمرند و خیمه و اسباب اصطبل ها و غیره بود که بسیار بهتر و مفید تر از چیزهایی که از خارج آورده شده بود بنظر بر میخورد. از قسم مفروشات، و اشیای مطبخ ، وزینت خانه ها و غیره نیز بسی چیزهای نفیسی موجود بود که تفصیل آنها موجب تطویل کلام میشود .

در روز دوشنبه یازدهم ماه رجب ذات اعلیحضرت همایونی در قصر فرخندگی حصری که متصل ماشین خانه بيك حسن و زینت مقبول منی میباشد تشریف سعادت ردیف شاهانه را ارزانی فرمودند.

مکافات
مکافات، یعنی سزای عمل تيك ، مجازات، یعنی جزای عمل بد در همه چیز، علی الخصوص در امور پیشرفت صنایع دو شهپر پرواز اوج ترقی شمرده میشود که اگر این دو چیز نباشد هیچ ترقی در هیچ چیزی دیده نمیشود. لهذاذات اعلیحضرت بادشاه دل آگاه مقدس ما در روزی که در نمایشگاه شهر آرا که قبل ازین مذکور کردید تشریف فرمای عز و اجلال شده بودند کارهای اسلحه سازی ماشین خانه زیاده تر جلب انظار مراحم نثار همایونی شاهانه شانرا نموده امر فرموده بودند که فهرست نام نویس صنعتگرانی که درین کار مشغولند با مقدار تنخواه شان بحضور همایونی آورده شود. لهذا در روز مذکور مقدار تنخواه و نام نویس نفری مذكور از طرف جناب برکد ( محمد سرورخان ) سرافراز ماشین خانه های دارالسلطانه کابل بحضور همایونی عرض شد .

ذات اعلیحضرت پادشاهی همه صنوف طوب سازان و تفنگ سازان را در مواجههٔ برندهٔ قصر سعادت حضر محاضر ساختن فرمان داده همه شان صف بسته تعظیم و احترام کردیدند . وذات اعلیحضرت همایونی در برندهٔ قصر برآمده، صنعتگران مومى اليهم را كه يك هم غفیری بودند خطاباً فرمودند :

چون شما در کار و خدمت خودستی و کوشش نموده اید که امروز از فضل الهی کارهای شما از قرار سابق بسیار خوبی و بهتر شده و منظور حضور شاهانهٔ ما گردیده لهذا از قرار لیاقت شما که برکد کار خانجات بحضور عرض نموده افزونی تنخواه شما را منظور نمودیم .

کاریگران و صنعتگران مومی الیهم از شنیدن این التفاتات مراحم آیات ذات اعلیحضرت حامی مقدس معظم شان بدعاهای صمیمانهٔ طول عمر و بقای اعلیحضرت پادشاهی رطب اللسان گردیدند. و صداهای ( زنده باد بادشاه مقدس ما ) گفته فریادهای مسرت و فرحت شانرا به فلك دوار رسانیدند .

مبلغ دو هزار روپیه بر تنخواه صنف تفنگ سازان و نهصد روپیه

شماره ۲۰
بر نخواء صنف توپ سازان ضم و علاوه گردید که به این مکافات بلكه ذوق و سرور مدیرت آبائی همه صنعت گران ماشین خانه را استیلا نمود .

§

ترفيع منصب
از انجا که مراحم و عواطف اعلیحضرت بادشاه بنده پرور و شهریار شفقت گستر مقدس ما بر جميع خدمتکاران صادق دولت شان مبذول و رایگانست ، و راستی و درستکاری و صداقت و جان نثاری چاکران آستان شاهانهٔ شان بی مکافات نماند. بعد از اینکه مراتب شاهانه در باب ضم و علاوه کی تنخواه مستشکاران ماشین خانه شایگان گردید برکد کارخانجات جناب ( محمد سرور خان ) که از بسیار سالها بخدمت سر افسری همه فابریکها و ماشین خانه های دولتی سرافراز بود . و درین دراز مدت در وظایف محوله اش بجز صداقت ، وسعی و غیرت جانفشانانه دیگر چیزی دیده نشده بود . و دائماً در فریضهٔ منصبی خود بر حسن رضای اعلیحضرت همایونی تطبیق حرکات نموده ، و بحسن سلوك صادقانهٔ خود همیشه بر استحصال رضای ولینعمت مقدس اعظم خود موفق و کامیاب آمده بود از اینرو منصب ورتبهٔ شانرا از برکدی به جرنیل ترفیع فرمودند .

ذات اعلیحضرت بادشاه مقدس مايك قطعه امر نامچه شاهانه را بدستخط آفتاب نمط همایونی تحریر فرمودند و بدست عالیجاه ( محمد سلیمانخان ) ايشيك آقاسی نظامی حضور مبارك عطافرمودند . ايشيك آقاسی صاحب فرمان مبارك را زیارت کرده و حسب الارشاد همایونی بجناب میرزا عبد الرشيد خان منشى حضور مبارك دادند که علناً قرائت نماید . نقل فرمان همایونی را عیناً درج مینمائیم :

( نقل فرمان مبارك همایونی )
امین نظام و دوم دفتری نظام را واضح باد : چونکه از حسن خدمتکاری محمد سرورخان برکد کارخانجات رضامند هستم چنانچه خدمت او ظاهر است لهذا از تاریخ امروز او را بمنصب جرنیل کارخانجات سرفراز نموده جای نشست او در دربار سلامخانه بعد از جرئیل حضور و جرئیل اردل خواهد بود سیاههٔ تنخواه او را نیز حاضر دارید باز آنچه لازم بود امر کرده خواهد شد بقرار فرمان علیحده فقط

امضا
سراج الملة والدین
یوم دوشنبه ۱۱ ماه رجب ۱۳۳۱

سراج الاخبار افغانيه بدرج کردن اینگونه مراحم پر مکارم اعلیحضرت بادشاه مقدس محبوب القلوب خود افتخار مینماید و به این صنایع پروری و ترقی پروریهای ملوکانه عرض شكران بی پایان نموده، و دعای دوام ترقی و اعتلای دولت مقدسهٔ متبوعهٔ خود را ورد زبان


سال دوم
شماره ۲۰

عبودیت میسازد. و نیز جناب جرنیل را به این نیل عواطف همایونی بارضا نامه و تصدیق حسن خدمتگذاری او بدستخط مبارك رقم
که حسن خدمت و صداقتش کلمۀ مقدسة رضامندی شاهانه را عنایت نمودند الحق که ما یشکر این دو نعمت که یکی زیادت تنخواه
که از همه رتبه‌ها و منصبهای جهان افزونتر و عالیتر است درباره او قلم و دیگر رتبه جلیله جرنیل کارخانه جات و رضا نامه را که به افسر کلان
عواطف رقمه همایونی آورده از صمیم دل تبریک میگوید و درباره خود ما احسان نمودند هزاران هزار شکر و ثنا بجا می آریم و علاوه بران
و جميع خدمتکاران دولت صداقت و راستی، و حسن خدمت تشکر میداریم که افسر کلان ما حسن خدمت و صداقتش برضا
و درستکاری را از درگاه احدیث نیاز میکنند. مندی ذات جهاندر جات اعلیحضرت همایونی پدر تاجدار بسیار
مهربان ما اهالی خدام کارخانه جات بود و نیز حسن سلوک را با مایان
بدرجة مشفقانه بکار آورده بود – لهذا ختم سخن را بر دوام بقای
عمر و جاه اعلیحضرت سراج الملة والدين إنشاء معظم ترقيحواء
مهربان خود ما ختم مقال مینمائیم و برین نعمت شاکر میباشیم و زیاده
بر زیاده توفیق خدمت و اطاعت را از خداوند خویش
میخواهیم والدعاء

خواد داخليه

( ۱ مكتوب )

عالیجاه عزت همرا، محمود بيك خان مدیر و سر محور سراج
الأخبار افغانی را همواره تصحیح الوجود میخواهیم و زبان
ستایش بر الطافهای پادشاه بزرگ معظم مقدس خویش گشاده
میگویم از آنجا که مرحمتهای جنتهای خسروانه پدرانه بادشاه
معظم مقدس اشفق بزرگ بسیار مهربان خود ما را که ذات مراحم
صفات جهاندرجات اعلیحضرت سراج المسلة والدين است ما اهالی
خدام کارخانه جات دولت مستقله خداداد افغانستان در حق خودها
از حد و در بیرون می بینیم – لهذا تشکر این نعمت بر ما واجب
و لازم میکردند اگرچه ادای شکر آنرا کجا بجا آورده بتوانم
باز هم يك تشکر نامه عاجزانه تحریر نموده خدمت شما فرستادیم
ور جا میکنیم که درج مخایف اخبار معانی باز سراج الاخبار افغانیه
میدارید زیاده مجردهای دوام بقای عمر و جاء اعلیحضرت همایونی
پدر تاجدار اهالی چه بر زبان آریم فقط

( أمن )

اسامی هائیکه مهر و دستخط نموده اند .

نويسندكان
کمترین خدمت کاران میر محمد هاشم دفتری کارخانه جات دولت علیه
مستقلة خداداد افغانستان حاجی میرزا محمد اکبر
میرزا قربان علی میرزا شیر احمد میرزا عبد الغفور میرزا امیر سلام الدین
میرزا شیر احمد میرزا محمد علی میرزا سلطان محمد میرزا پیر محمد
میرزا امیر الله میرزا امام الدین میرزا امیر محمد میرزا پاینده محمد
میرزا سید محمود میرزا محمد یعقوب میرزا خواجه محمد سعید
میرزا محمد امان میرزا میر سلیمان میرزا عبد العلی میرزا نظر محمد
میرزا عبد المجید میرزا محمد اعظم میرزا محمد امان میرزا آقا بابا
میرزا عبد الظاهر میرزا میر شمس الدین میرزا محمد قاسم

( تشکر نامه خدام اهالی کار خانه جات )

چون حضرت حق تعالی جل شانه – ظهور جمال و کمال صفات
اسهای ذات اقدس امجد بیهمتای خویش را برملک و ملت افغان
و افغانیان در تابش آورده عنان اختیار میرا بکف کفایت اقتدار
بادشاہ ترقیخواه دانای کار آگاه زر کی اشفق رحم اور بسیار
مهربان ما را گذاشت که ذات مراحم صفات جهاندرجات اعلیحضرت
سراج الملة والمدين است ) ذات ابو الحسنااش عرفان پروری
دانهای اهالی میکنند - وفیضان مرحمان فواد اهالی خدام را تازه
و شادان می سازد شکر این نعمت را چه سان بجا آریم که ذات
جهاندرجات - اعلیحضرت همایونی از مرحمتهای خسروانه که
در حق خدام کارخانه جات دارند هیچ گاهی ما خد متکاران را از
خاطر ناطر مبارک شاهانه شان فراموش نکرده شفقت پدرانه
مراحم کارانه را دریغ نمودند – چنانچه در بوم دوشنبه ۱۱ رجب
سنه ۱۳۳۱ بقدوم میمنت لزوم ما اهالی کارخانه جات را سرافراز
ساختند پس مرحمتهای خسروانه ترجمانه پادشاهانه خود را نیز
نقل و احسان نمودند که زیادت نخواه ما خدام کارخانه جات را
سرور ساختنه ورته جلیله جرئیلی کارخانه جات بالقدر کلان ما
ک ( جناب عالیجاه محمد سرورخان جرئیل کارخانه جات ) است

مرین چهایه خانه
محمد حسن افندی محمود ندیم افندی میرزا غلام غوث مرتب
میرزا غلام حیدر مراتب میرزا ابو سلف علی مرتب میرزا عبد الحمید مرتب
میرزا محمد حسین مرتب ملا عبد الجبار مصحح ملاطوطی مصحح
میرزا غلام رسول مرتب میرزا عبد الغفور مرتب

کاتبان چهایه خانه
میرزا محمد جعفر قندهاری ملا عبد العلی مصحح میرزا شیر محمد
میرزا غلام قادر میرزا غلام سرور میرزا عبد العزیز میرزا
محمد اکرم منشی عبد الرحمن بيك ملتى عبد الرحيم بيك

افسران ماتحت
امیر محمد خان محمد ناصر خان حیدر قلیخان قیس محمد خان
شهسوار خان محمد عزیز خان احمد خان عبد الرحمن خان

لگرانی ها
استاد محمد عظیم خان نگران استاد سید محمد نگران استاد محمد
یوسف استاد گل محمد استاد الله بخش استاد ولی محمد استاد محمد
سرور استاد محمد بی


صحیفه ٦ سال دوم شماره ٢٠

های استانیون برای ما رسیده در (تنویر افکار) رفیق معزز خود يك مقاله مفصل و عبرت انگیز آن همشهری عزیز فاضل خود را مطالعه نمودیم که از ترجمه و نقل آن خودداری نتوانستیم :
( فريد بك مسافر افغانی به برادران عثمانی خود !)
ای برادران عثمانی من ! مملکت شما که مقر خلافت عالم اسلام است و بمرکز های مدنیه اوروپا بسیار نزدیک است از اینرو چنان لازم بود که در علم و معرفت ، صنعت و تجارت ، اخلاق و ملیت چنان مرتبه کمالی رسیده میبود که بدیگر بلاد اسلامیه هیچ نسبت قبول نمیکرد . و چون از آمریکا برآمده در مملکتهای آسیا ، افریقا، اوروپا گردش کردم و پس ماندن ، و عدم ترقی که در تمام ممالك اسلاميه دیدم چنان امید میکردم که بمشاهده ترقیات مدنیه که در مملکت شما به بینم همه آن تأسفاتی که مرا از دیدن خرابی و تدنی دیگر مملکتهای اسلام حاصل شده بود اميد من سراسر بيهوده و خالی رفت ، نخستین چیزیکه در مملکت شما بنظر دقت من بر خورده این است که يك قسم مهمی از جوانان شما که در اوروپا تحصیل کرده اند از اوروپائیان بیشتر از چیز هایی که به تحصیل علم و افزونی توانگری، وهنر و معرفت متعلق باشد، چیزهایی را که به لباس وزينت و فیشن متعلق است بملک شما داخل کرده اند. این را نمیگویم که این جوانان شما از اوروپا از جهت علم و معرفت

بانی ها
برکت الله خان استاد فتح محمد استاد خدابخش استاد حسین بخش استاد وزیر
محمد پله محمد استاد محمد بن استاد میر یوسف استاد لعل محمد استاد سید
محمد استاد محمد نصیر استاد کا کو استاد غلام حیدر استاد شير على
استاد عبد العزيز استاد محمد ابراهيم ميرزا عبد السميع خان زركر
( استادان کارخانه از توپ و تفنگ و آهنگر و زرگر )
( و باقی اصناف و صنعتگران )
استاد عبد الله استاد
فضل حق استاد محمد
عمر سوفى عبد الحق
اقا بابای نقاش عبد
الغفور عبد الرشيد
استاد محمد قاسم فیض
محمد عبد العزيز غلام
محی الدین محمد زمان
عبد المجيد غلامي سول
بها و الدين صالح محمد
محمد غوث محمد كاظم
عبد الغيات اقاجان
فیض محمد محمد زمان
فخر الدين محمد اكبر
محمد عظيم على محمد
غلام محمد ميرزا محمد
فقير محمد عطا محمد
عبد الله محمد عمر شير
محمد استادطور عبد
الرؤف محمد حسين
محمد اعظم محمد صادق
علی احمد استاد خان گل
غلام محی الدین استاد محمد یوسف سید فقیر استاد مسجدی عبد الله
نور محمد عبد القیوم عبد الرشيد كل احمد شير محمد

از تصوير قلمی غلام محمد خان مصور زينگو گراف شده

( يك لوحة عبرت آميز )
( پادری بلغار با استاده ، و مستر ردیف بلغار را برضد هلال و اعتلای صلیب تشویق میکند . پس اگر محاربه صلیب نیست چیست )

حوادث خارجيه
( خوشحال خان افغان )
در شماره گذشته خود از اخبار ( ترجمان ) منطبعة قريم يك فقره در خصوص خوشحال خان نوشته بودیم. در نهفته که اخبار


شماره ۲۰
سال دوم
تهی دست آمده اند. هیچ شبهه نیست که اکثر آنها در هر فردکانی که خود شانرا مدنی حقیقی میگویند به این ظلمهای شعره علم وقتی که به آن انتساب کرده اند بصورت مكمال تحميل وحشیانه تنها چشم پوشي في بلكه آلوحشيا ترارين وحسنها تشويق هنر و معارف کرده اند، اما این جوانان از هر چیزی بیشتر نقطه هم کردند. با وجود اینهمه ، به بسیار افسوس میبینیم که قسم اعظم بقای اسلامیت را باید که بیندیشند. بقای اسلامیت ، با بقای دولت شما تحت تان و درست بودن تان بافرنگان افتخار میکنید . البوم عليه عثمانیه ممکن میشود. به این سبب در اول امر بقوت دادن شب و روز از همیزم شدن بالوانی های آن ها امتیاب میشوید . حيات عليه اسلاميه خودمان کوشش ورزیدن لازم است. محصولات و معمولات آنها را بر هر چیزی ترجیح میدهید . و از تقلید تجملات وزینتهای ظاهری بي فايدة فرنكا اجتناب ای برادران عثمانی از هندوهای هندستان عبرت بگیرید : باید کرد. ما را چون از حسیات ملتی ما محروم یافتند از هر طرف پیش از هزار سال مسلمانان هندستان را ضبط و هنده ها را مغلوب به هجوم کردن بر ما جرأت ورزیدند. و به انواع دردهای الم کرده بودند. در ازمان ظلمهایی که در موقت در ما که نیار وادید. انگیزی بمحو کردن ما کوشیدند. صدها هزار عفت و عصمتهای شده هیچ یکی از آنها بر هندوها از طرف مسلمانان ارتکاب نشده بود همشیره های ما را بر باد فنا دادند. يقدر يك مليون اهالي اسلامية اما با وجود آنهم بسبی که مسلمانان مملکت شائرا از دست شان روم ایلی را بعضی را زنده زنده دفن کرده و بعضی را زنده براورده بودند با مسلمانان چنان دشمن شدند که تا بحال هنوز هم زنده به غاز و آتش در دادند . و بعضی را سر پایان بدار کشیدند . بعضی زنان و مردان را زور نصارا ساختند . و این چیزها نیست که در مملکت شما ، در پیش چشمهای شما بوقوع آمده و از کذب وانترا عارى ومحص حقیقت است. ازین خارها نه تنها مسلمانان اینجا، بلکه هر فرد مال و متاع مسلمانانرا با فوت میکنند. یعنی بیع و شرا نمیکنند زیرا هندوها تنها ماده مغلوب شده اند. ولی اخلاقاً مغلوب نشده بودند . و به این سبب تا امروزه روز مذهب و ملیت خود شاترا محافظه کرده اند . و تا به اید هم خواهند کرد. امروز در میان اهالی هندستان توانگر ترین
( توتو ، سراج الاخبار القايه )

( پل گذرگاه و دیوار باغ بابر بادشاه در مدخل چار دهی کابل )
مسلمانی که در هر گوشه دنیا هستند متاثر شدند. اما بهزار افسوس آنها هندو ها میباشند ...
میگویم که مرا در نجا یک ا یک چیز دیگری ازین احوال وحشیانه زیاده ای اهالی پایتخت : بدانید که تنها مقتدای اسلام هستید . ترقی تر متأثر و متأسف کرده که آنهم سقوط اخلاق یعنی محو شدن حس کنید. چرا که ترقی اسلام به ترقی شما وابسته است . اگر ملتی ایست که در اینجا مشاهده کرده ام. در حالیکه صدها هزار نجیزهایی که لازم وقت و زمان است توسل بکنید همه اسلامیان که برادر و همشیره های ما در زیر وحشتهای دهشان التوظلمهای خونریز در اقطار جهان هستند شما را تقلید و پیروی خواهند کرد. این بالقانيها بصورت بسیار ذلیلانه و حقیرانه مال میشدند و این مسئله ظلمها و وحشتهای فاجعه انگیزی که بر مستورات و مقدسات ما موهای بی حسترین آدمان را نیز بر بدنش راست میکرد یکمال افسوس در ما کدوئیا ارتکاب کرده شد در دلهای تان چنان نقش بکنید که میدیدم که يک قسم مهم اهالی با تخت در میخانه ها و بیرا خانه های بعد از مردن و خانه شدن تان نیز آن خط زایل نشود. در مکتهای یک ادخلی نام موقع فرنگستانی استانبول سرمست ذوق وحدنا خودتان به اولادهای خودتان صحیفه های خونین این ظلمها بودند . حقیقتا که دیدن انتحال مراخیلی دلخون نمود . و وحشتهای فرنگان را بخوانامید. تا که الى الابدحس انتقام در بخوبی میدانید که این هجومهای بالثانيها بنها تنها از طرف دلهای اولاد و احفاد و ذریت تان جایگیر بماند . یکمال اطمینان خودشان کی بلکه به تشویق و اتفاق همه فرنگان شده آن شما را تأمین میکنم که ما افغانیان این ظلمها و وحشتها را تا که


شماره ۲۰
سال دوم

دنیا باقی باشد فراموش نخواهیم کرد. ما افغانیان که اصلاً و اساساً از چنین مردمانی که در زیر نام مدنیت آتشهای وحشت می افشانند نفرت داریم در بنوقت آن نفرت خود را زیاده تر تشدید میکنیم. دوست و دشمن تانرا بشناسید، از معدوم شدن ملیت تان اندیشه ناك بشوید ، امید میکنیم که این معروضاتم نتیجه های نیکی بخشد برادران ...
امضا

( خوشحال خان افغانی )

ما این تقریر دلپذیر این هموطن هم زبان جهان دیده عرفان چشیده خود را به بسیار شوق و دلجمی ترجمه و نقل نمودیم. و همه بیاناتش را موزون ومقبول يافتيم، و همه سخنان دین دار انه حسبات پرورش را نیز تأیید کرده میگوئیم : بلی بلی مار است که بزینهای ظاهری و شعشعه های جسمانی آنها گرویده نشده در بین هنرها و معرفت ها و صنعت های شان از سرپا ساخته مجد و جهد تمام بیونیم و در هر جا که آنرا بیایم بجوشیم و بدست آریم . مرا انقدر که از تجملات و زینتهای ظاهری بی فایده آنها اجتناب ورزیدن و از وحشتهای مدینت لباس آنها نفرت ورزیدن ما لازم و ضروریست. همانقدر به صنایع و هنرهای شان نزديك شدن و به علوم وفنون آنها رغبت ورزیدن و آموختن ما لابدی و مجبوریست. با این حسیات هموطن عزیز خود نیز متحسس و مشترکیم که ما افغانیان تا جهان جهان باشد و در بدن روان این ظلمها و بدعتهای وحشیان بلقان را فراموش نخواهیم کرد ، و بدل و جان از انها نفرت و برکارهای مخالف انسانیت و مدنیت آنها لعنت خواهیم نمود. و نیز دعای اجابت نویدی در باب امید بسیار سعید همشهری خود بدرگاه کبریا میکنیم که معروضاتش برای برادران عثمانی ما نتیجه بخشای نیکی ها و خوبیها گردد .

خوشحال خان افغان را اگرچه ماشخصاً ورسماً نمیشناسیم و در خصوص هویت و کیفیت ماهیت او هیچ معلوماتی نداریم . ولی چون اول در اخبار ترجمان بك تثبت خیر خواهانه او را . و باز در اخبار تصویر افكار يك تقرير دلپذیر او را مطالعه نمودیم. بسبب نام افغانی و حب هموطنی بی اختیار يك تأثير شکرانی در دل خود حس نموده به ترجمه و درج و نشر آن مسارعت ورزیدیم .

از اخبارات اردو و انگریزی در اداره ترجمه شده است.

( محاربه یونان وبلغاريا )

يك اخبار سرکاری شایع شده است که در یونان و بلغار یا بر مقام بان كيان جنك وقوع یافته که در ان ٥٩ نفر یونانی مقتول و ۱۲۷ نفر مجروح گشته است.

( حالت یورپ مخدوش است )

در یوروپ اختلال و اختلاف بنابر تحريك حرص و طمع يوما فيوم

رویترقی و تزاید است هر چند شرايط صلح دول بالقان با تركي منظور شده است ولی محاربه دول مذكور بالمذكر ممكن الوقوع معلوم می شود چنانچه بعضی جنگ های شان را اخبارات در همین ایام ذکر می کنند و طیاری شانرا برای جنگ های مسلسل هم می نگارند و می گویند که بعضی از دول متحده يعني يونان ياسرويا با بلغاريا باترکی اراده اتفاق دارند چنانچه بلغاريا بنابر همین دعایت بر صلح نامه از همه زودتر دستخط کرد اخبارات در باب روس و استریا همه بحث می دانند که دور نیست اگر در میان هر دو محاربه واقع شود و اگر عمل جنگ اول از طرف استریا باشد هیچ محل تعجب نیست

( تکذیب یکخبر )

رويتر بيك ذريعه معتبر خبر رسیده است که تسلیم جزیره قبرس به برطانیه غلط محض است .

( در بصره آرامیست )

قبل ازین ریوتر خبر داده بود که در بصره شورش و فساد است سفیر ترکی مقیم پینی تردید آن می نماید

( بلغاريا وسالونيكا )

يك لك فوج سرویا از سر نو در مقام ( وبلس ) جمع آمده اند دیروز ولیعهد سرویا جایزه هم گرفته و جمعیت کثیر بلغاری از ایدری نویل و شتلجه آمده در نگرینا ولا جانه جمع شده اند. خیال می کنند که بر سالونیکا حمله خواهند کرد

( بلغار و یونان )

در میان بلغاريا ويونان بازيك محاربه بوقوع آمده که ۳۰۰ یونانی کشته گشته اند و همین قدر باغاری هم تلاف شده اند بلغاریان از ساحل قواله بر جهازات جنگی بوتان گلوله باری نمودند مگر چونکه جهازات جنگی یونان دور بودند هیچ نقصان نرسید. و بعد از ان جنگ موقوف شد .

( تقرر وزیر خارجه فرانس )

وزیر خارجه فرانس موسیو پجن دیروز در شوری گفته است مشکلات شرایط ابتدائی مصالحت بالقان که پیش شده بود. بر طرف شد مگر اکنون سخن تنها بر حد جنوبي البانيا بنا بر اعتراض یونان مانده که به سبب آن مخالفت یونان و ایطالیا هم پیدا خواهد شد. باز موسیوی موصوف گفته که دول بالقان در میان خود بهم برآمده اند که صورت معامله شان بسیار صعب شده است امید است که این حال خوب و اطمینان بخش کرده و ر نه ما نالتانه مداخلت خواهیم نمود - در آخر تقریر خود موسیو موصوف این هم گفتند که ما گو ارانی بینیم که تصفیه مقبوضات ایشیائی عثمانی فی شراکت ماشود .


صفحه ۹ سال دوم شماره ۲۰

( اتحاد برخلاف بلغاريا )
از بلگرید به اخبار ( مانان ) خبر رسیده است که در نجا در تمام حلقه ای سیاسی این سخن مشهور است که سرویا – یونان – رومانيا بر خلاف بلغاريا عهدها بسته اند .

( فسخ اراده بلغاريا )
اخبار (طان) می نویسد که در مجلس های سیاسی سینت پيترزبرك مشهور است که بلغار یا خیالی که در باب گرفتن سالونیکا داشت فسخ نموده است .

( تاثير تسخير ادريانوپل )
از برلن خبر آمده است که اگرچه اخبارات سرکاری می گویند که از تسخیر ادرنه هیچ اثر بر قرارداد دول نشده ولی اخبارات غیر سرکاری مینکارند که بسیار حالت پر خطر است در میان روس و استريا محاربه خواهد شد و دور نیست که عمل اول جنك از طرف آستریا باشد.
انهز ۲۹ می خبر رسیده که در و اینا این خبر مشهور است که آستریا افواج جنوب مغرب خود را برای آماده بودن یک حمله حکم داده است .

( فرانس وروم )
از خبرهای پيرس معلوم ميشود كه فرانس سفير مقيم صوفيه خود را گفته كه بوزير اعظم بلغاريا بگويد كه تضمينات جنگ از ترك گرفته نشود ميلان فرانس درين ايام باروم زياده معلوم ميشود و اگر ترك راضى باشد فرانس قرضه هم خواهد داد.

( سلام روستانی بی طمع نیست )

( نقصان بلغاریا در ادریا نویل )
اخبار، خوشيه مى نويسد، يك جرمنى كه در ادريانوپل بود در ( دده اغاج ) آمده است ميگويد كه در ادريانوپل ده هزار بلغارى كشته شده است .

( جهاز حميديه )
از خبرهای برندزی معلوم میشود که جهاز مهابت نشان حميديه بار دوم برشانگین حمله کرده است.

( ترجمه عبدالهادی )

( خبر يك محاربة غلبه مجاهدين طرابلس وعسكر ايطالي )
( همعصر معزز المشير در مورخه چهارم جون خود مينكارد ) اگر ما بنظر توجه و تعمق بسوى حالات و قوه هاى فوجى و آلات و ادوات حربى يورپى ايطالى معاينه نمائيم و باز بالمخالف آن بسوى بى هنرى و بى خبرى و بى اسبابى عربان بدوى بنگريم گوسفندى را در مقابل گرگ خواهيم يافت ولى چون در دل عربان جوش ايمانى و جوهر عقيده اسلامى و حب الوطنى موجود

و مشدد است لهذا بنص آيه ( لن يجعل الله للكافرين على المؤمنين سبيلا ) معنى ( هيچگاه خداوند تعالى كفار را بر مومنان مظفر و منصور نميگرداند ) اين امر ظاهر و باهر است كه تا هر زمانى كه مسلمانان كدام مملكت از عقيده اسلاميت منصرف و از جاده شريعت منحرف نگردند غير ممكن است كه بر آنها كفار غالب شوند و يا در چنگ دشمنان دينى و وطنى خود گرفتار آيند الا هنگاميكه كارهاى خلاف دين متين اسلام را اجرا نمايند و از صراط مستقيم شرع مبين حضرت خير الانام انحراف و انحنا ورزند پس آنوقت نعوذ بالله غضب الهى شامل حال شان گرديده بدست دشمنان خون خوار و اعداى تظلم شعار گرفتار مى شوند و اين نه از تنزل اسلام است كه واقع و عايد بران قوم و آن مملكت ميگردد بلكه از بغاوت و عصيان و شقاوت و طغيان خود به بلا مبتلا ميشوند و فى الحقيقت ( اسلام بذات خود ندارد عيبى - هر عيب كه هست در مسلمانى ما است ) اكنون از قارئين كرام آرزو داريم كه توجهات شريف شانرا به شنيدن يك خبر ظفر و نصرت اثر مجاهدين طرابلس بر عساكر ايطالى مبذول فرمايند چنانچه اخبار گهربار تصوير افكار اين معركه را چنين فراتر از ورقه طراز گردانيده كه بتاريخ ۲۹ جمادى الاول سنه ۱۳۳۱ هجرى در مقام بنغازى ايطالى با بيست هزار نفر فوجى پياده و يك هزار سوار و سى توپ معركه آرا گرديده بود و عربان مجاهدين نيز چهار هزار نفر مرد جنگى و چهار صد نفر نظامى با چهار توپ خورد صحرائى بفاصله دو و نيم ميل از بنغازى تيار و آماده گرديده تا عرصه ٢٤ ساعت مقابله و مجادله نمودند و بجمال شجاعت و تهور در عرصه كارزار خصم را از سه طرف احاطه نموده ايطاليان را ششدر ساختند حتى توپ هاى دشمن بيكار شدند و آخر الامر بيك حمله تهورانه افواج ايطالى هزيمت خورده بيست و پنج توپ از اقسام آتش فشان و متراليوز و دو صد اسب و باقى جبه خانه و سامان حرب قابض گرديدند و درين معركه يكهزار نفر از فوج غنيم را بكلوله هاى توپ خصم كوب خود دونمود و ٦٠٠ نفر را مجروح ساختند و از باقى هم يك و نيمى اگر جان سلامت برده باشند و از جانب مجاهدين ۱۸۰ نفر شربت شهادت نوشيدند ۱۲۰ نفر مجروح شدند اميد است كه بجام آب صفاى شفا سيراب گرديده باشند.

( تركى تاوان جنگ را نخواهد داد )
اخبار فواید آثار ( طنين ) چنين مينويسد كه تركى چنان اظهار مينمايد كه هرگز تاوان جنگ را نخواهد داد و ميگويد كه اگرچه ادرنه از تحت تصرف و قيد ما خارج شد ليكن با وجود آن عساكر ما عزم بالجزم و اراده مصمم نموده اند كه تا دم و واپسين نفس آخرين با دشمن جنگ خواهيم كرد و اگر ميخواهند قريب فصيل هاى شتلجه با ايشان رزم آزمائى و معركه آرائى خواهيم نمود و طرز جنگ را به ايشان نشان خواهيم داد.


صفحه ۱۰ سال دوم شماره ۲۰

خداوند تعالى توفيق خدمت وطن و محافظت آنرا از شر کفار مستجاب و مستكمل گشت البته در افزونی محصول ترکی از دول برای عساکر ترکی عنایت و مرحمت فرماید ) مگر اخبار حقیقت شمار غیر منظوری گرفته خواهد شد.

( حالات متحدين في بين خود شان )
بالگرید ۲۹ می - دیروز در پارلیمنت رویا - موسیو پیسیکسی در باب اتفاق و اتحاد سروی و بلغار به چنین تقریر نمود که در فروری گذشته سرویا از بلغاریه درخواست نموده بود كه يك عهد نامه مخفی فی مابین شان کرده شود که در تقسیم فتوحات شان دول غير مداخلت نمایند لیکن بلغار به انجاب این معاهده را نکرده جواب انکار داد واکنون باز سرویا میخواهد که با بلغاریه معاهده دوستانه مخفی نماید و بلغاریه نیز خوهنش را که بندر گاه ساحل بحرا درياتيك است منظور فرماید ولی چون دول معظمه سروپارا از خواهشش محروم و از مطلبش ناکام گردانیدند لهذا سرویا بر معاوضه گرفتن آن از بلغاریه مستحق است و اگر تعاملات و واقعات حرب نظر انداخته شود ضرور است که رویا با یونان متفق و متحد شده باين اشتراك موقع وصول خود را به علاقه مشرقی سالونیکا بیاید و چون بلغار به برعلانه مذکور قایم و مصر گشت و یونان از سرویا مطالبه امداد نمود لابد برای معاونت یونان در فوج خود بك لك نفر مزید نمود و جبراً به امداد یونان فرستاد والا از قرار عهدنامه یونان حق امداد فوجی بره رویا نداشت.

( نوید صلح و اميد حرب )
آخر الأمر وضع خشونت مصلحت آمیز سراید و رد کری بریونان و رویا کاریگر شده اثر کرد و فریقین بر مبادیات صلح دستخط کردند و اکنون از مابین دولت عليه عثمانیه و متحدين بلقانيه فتنه برخاست ولی عنقریب است که فیمابین متحدین فتنه برخیزد ( میر ) اخبار نیم سرکاری صوفیه نیز اظهار خیال واقع نشدن ملاقات مقرره وزیر اعظم های بلغاریه و سرویا را نموده و علاوه برین ولی عهد سرویا برای تیاری حرب در مقام دیلیس انتظام و درستی سامان يك لك فوج را نموده از صورت واقعات چنان می نماید که بلغار به رسالونیکا حمله خواهد کرد.

( اتفاق آرای ترکی و بلغاری در یک فقره معاهده )
بر اصل دستخط نمودن معاهده صلح في مابين دولتين عليه عثمانيه و متحدين بلقانيه صرف چند دقیقه صرف شدند لیکن بر ضمیمه های مختلف و مسودات ابتدائی تا عرصه نصف ساعت مباحثه شد وبالآخر داکتر دينيف اين تجویز نمود که حاجت انتظار تصدیق نباشد و معاهده فورا نافذ العمل شود - و وکلای ریاست های دیگر بلقاني بدون بلغاری مخالفت این تجویز را کردند و از دستخط کردن برین فقره انکار نمودند ولی وکلای ترکی و بلغاری في الفور وتحرير مذکور دستخط نمودند.

( انسداد و امتناع تجارت افیون هندی و احتراز از خوردن آن در چین)
سلطنت با مهابت مشرق زمین یعنی دولت قوى صولت چین

( ترجمان حقیقت ) مینویسد که مرکز ممالك تركى یعنى دار السلطنه قسطنطنیه در معرض خطر است و محیطش به تنازعات و معرکه ها محاط است و اخبار مذکور بر مصالحت و منازعت هر دو مصلحت میدهد و میگوید که بعد از صلح لازمست که سررشته و انتظام استحکامات شناجه و بولير بدرستی کرده شود تا دشمن از دار السلطنه دور شود و قسطنطنیه نجات يابد

( حالت موجوده ایطالی در طرابلس )
اخبار مانان چنین بیان میکند که عربان شجاع به بسیار نهود و دلاوری با ایطالیان مقابله و مجادله مینمایند و مدعای اصلی و حقیقی شان اینست که ایطالی را در مقام بنغازی یک شکست فاش داده از سر حدوطن عزیز خود خارج نمایند و برای حصول این مقصد و وصول این مطالب چند جماعه های بهادر و فرقه های دلاور تجویز شده اند که بومیه و چهره های جهازهای ایطالی حمله آورده و بهره داران و محافظين آرا کشته و مال و اسباب شانرا به یغما می برند و پرسنگرهای ایطالی حمله های دلیرانه و متهورانه می نمایند و درین چند روز بموجب يك تار حاجي جمال امير موجوده طرابلس را شایع نموده بودیم و حال نيزيك تار امير مذكر بر حسب ذيل بمارسیده که از ان ثابت میشود که در میان مجاهدین عربان طرابلس وعساكر ايطالي بك معركه دیگر موقوع آمده که از ان ظاهر میگردد که عربان بر توپخانه های ایطالی قابض شده اند و بخوبی و بدرستی کار آنرا میدانند و مضمون خبر مذکور چنین رسیده که دیروز بر شهر عجلات حمله شدید نمودیم و کیفیت آن چنان است که فوج ما داخل شهر شده و تا بازار رسیدیم و جمع کثیری را از دشمن مقتول و مجروح گردانیدیم و مبلغ خطیری را از غنایم در تصرف خود آوردیم و بر ذخایر و جبه خانه عدو قابض شدیم و درین معر که صرف بیست نفر ما بدرجه شهادت رسیدند بیست نفرما مجروح شدند و از کفار نفری بسیار و نفوس بیشمار را از دم تیغ بیدریغ خود بی دم نمودیم

( حالت خسته و آشفته خلیج فارس )
سراید ورد گری متعلق خلیج فارس چنین بیان میکنند که از قرار معاهده كه با دولت عليه عثمانیه نموده ایم هنوز حکومت و مداخلت تركي بركويت ما باقی و نافذ است و تا حال در ان تغیر و تبدلی واقع نشده و باین امر ترکی هم اتفاق نموده که حکومت و انتظام ملكي شيخ كويت اليده برقسم سابق و نهج گذشته معا سابق باشد و امید کلی است که این سررشته و معاهده که ترکی نموده ایم کامیاب خواهیم شد و در ینصورت برای ما در جهاز رانی و تجارت بغداد و خلیج فارس نه صرف ممانعت بلکه هنوز استحكام و وسعت يابد و ترقی تجارتی حاصل خواهد شد که در ضمن آن فواید اصلی و مقاصد حقیقی انگریزی مضمر و مستتر میباشند و اگر معاهده فوق


صحنه ۱۱ حال دوم شماره ۲۰

از افیون خواری و مایا و نظامی خود چین به چنین کشته برای کور تمنت انگریزی قسم دولتی چنین اطلاع داده که کور تمنت موصوف تجارت افیون هندی را که در صونجات شنتونگ وانهونی و هونان می آید موقوف و مسدود نماید و در علاقه های فوق الذکر پر زراعت و خوردن افیون از جانب سالنت ممانعت سخت و برای صعب مقرر شده و کور تمنت انگریزی هم اطلاع خبر مذکور را شایع و تجار افیون را مانع نمود .

( یک هوا باز که بهوای جهاز هوای بهوا می پرید از هوا تحت الثرى موصلت نمود )

لندن ۲۷ می
نفت آر تهر که برای آموختن دمشق هوا بازی بذریه، بالون بهوا پریده بود از سر ماشین به قعر جهنم افتاد

( يونان و اتفاق ثلاثه )

صحیفه روزانه
رو دوس - اخبار یونانی چنین می نگارد که وزیر خارجه فرانس که برای اشتمال جنازه شاه مقتول یونان در انهنیز ( پای تخت یونان ) آمده بود با شاه جدید یونان کالستن تاین و وزیر اعظمش ونی رولس ملاقات کرده این مسئله با ایشان مکالمه نمود كه في الحال یونان هم در اتفاق ثلاثه یعنی ( روس فرانس برطانیه ( شامل شود و بعد از اختتام جنگ و اتمام حرب علانية در اتفاق ثلاثه داخل خواهد شد ولهذا دول متفقه حال برای معاونت یونان کوشش خواهند کرد و عنقریب است که یونان از بنک های پیرس مبلغ چارصد مليون فرنك بطريق فرس برای تکمیل مصارف روز مصارف خود مطالبه کنند .

(تجارت و محصول در حدی افغانستان متعلق حد چمن و قندهار)
هم عصر معززینه اخبار در مورخه یکم جون خود چنین می نگارد چون مقام من قريب علاقه قندهار یک ایستگاه آخری دبل است و باز از انجا تاقندهار و از قندهار تاجین بذریعه باز کیر شتر و خرواستر اشیای تجارتی انگریزی و افغانی برده و آورده میشوند و اسباب انگریزی در علاقجات قندهار و باقی حصص داخلی افغانستان بصرف میرسند و هم چنین میوجات هر قسم خصوصاً (انگور و کشمش) و پشم و تمباکو که از قندهار داخل علاقه انگریزی میگردند و فروخت میرسند بر محصول انگریزی و افغانی آن یک نظر باید انداخت هر اسب ایی که از هندوستان خارج میشود و بندگی چین داخل میشود محصول انگریزی آن فی یکرو پیه اصف پی گرفته میشود و هم چنین چیزیکه از خارج بداخل هندوستان برود. این همان محصول گرفته میشود. حال چون بسوی محصول خارجی افغانستان نظر اندازیم مثلا اجناس و اسبا بیکه از علاقه انگریزی برای تجارت داخل علاقه افغانی در مندنی چین می شوند برای یک خوب کالا

مبلغ ۷ روپیه محصول گرفته میشود کموجه محصول آن را بر قیمت خرید هندوستان میباشد و از آن جمله ۳ روپیه را عاملان و کار داران افغانی خود میخورند و ۵ روپیه آنرا تحویل حزانه افغانستان مینمایند و تخمیناً به این حساب سالانه بیست و پنج لك روپیه بخزانه افغانستان نمیرسد و مبلغ مذکور در میان عاملان افغانی تقسیم میشوند و هم چنین در محصول داخلی از قسم انکور و کشمش و تنباکو که از علاقه قندهار داخل مندنی حین میشود مبلغ پنج روپیه فی بار از انگور و مبلغ ده روپیه قی بار کشمش وعلى هذا القياس مبلغ بسیار از تنباکو محصول گرفته می شود و با وجودیکه در قندهار انکور بچندان کثرت است که زحمت جمع کردنش از باغ ها از قیمت فروختش بسیار است ولی جمیع این محصولات لقمه عاملان و کار داران سر حدی افغانی میگردد و جزئی از انهم به خزانه افغانی نفع نمیرسد و از ظلم شان رعایای مظلوم و غروب که مال و اسباب خودها را داخل و خارج مینمایند از راه های گوشه و پنهانی میروند که حکام برانها هیچ واقف نمیشود لهذا اگر سرشته و انتظام سرحدات مذكور بدرستی کرده شود و در محصول همچیزی تخفیف منظور شود هر کی از هر بشوق خود محصول مقرر را ادا خواهند کرد و این صرف نقصان يك بندر چمن بود که بیان نمودیم والله اعلم که از محصولات در حدات دیگر که به نسبت این بزرگ و اهم که مانند دکه و غیره میباشند سالانه چقدر نقص بدولت افغانستان میرسد و حالانکه دول كل دنیا درین اوقات روپیه بکار دارند و محتاج روپیه میباشند خصوصاً داشتن و جمع کردن روپیه برای افغانستان بسیار ضروریست و چون این مشتهر هم خود را خیر خواه پادشاه اسلام و برادران افغانی خود و خزانه شان ميدانم لهذا درج اخبار نمودم که اگر در رشته و انتظام سرحدات افغانستان بخوبی کرده شود المشاءالله سالانه اقل مبلغ محصول تجاهلك روبيه برای خزانه افغانستان باید خواهد شد و رعایای افغانستان هم خوشدل خواهد شد و خود من بالذاتی از هیچ عامل و کار دار افغانی شاکی نیستم فقط

( بعد ازین بلغاریه در جمیع واقعات معاونت تکی را خواهد کرد )
بعد از انجام صلح بلغار به در جمیع واقعات و محارباتیک آینده بر دولت علیه عثمانیه واقع شود در تدافع آن بلغاریه نیز معاونت خواهد کرد و این سخن را بر خود فرض عین کردانیده .

( ایجاد جديد و اختراع عجیب یعنی توپ کاغذی )
کروپ کمپنی - توپ ساز مشهور جرمنی اکنون اختراع و ایجاد یوپ کاغذی را نموده زیرا توپ فولادی از سبب ثقالت به سهولت به جاهای مرتفع و بلند بالا نمیشود لهذا بعوض فولادی توپ های کاغذی مستقل و بکار آورده خواهند شد .

المترجم عبد الرحمن


مسابقه فوتوگرافی

(دروازه مدخل باغ شاهی جلال آباد)
از فوتوگرافی حضرت معین السلطنة صاحب افخم

(این فوتوگرافیها در مسابقه درجه اول را گرفته اند)

(عمارت باغ نمله که دو منزل از جلال آباد است)
فوتوگرافی سرخان اسپور جناب محمود خان


[BLANK PAGE]


سال دوم
شماره ۲۰

و آنرا به اصطلاح اطبا (توم سیاتی) میخوانند و آن يك خوابیست که بیداری ندارد ، و اگر بمعالجه و مداوات آن نکوشند شخص خوابرفته را سور اسرافیل در روز محشر بیدار میکند . چون محال امروزی مسلمانان روی زمین بنظر غور و تحقیق دیده شود اکثر شانرا مبتلای همین درد صعب الدوامی بینیم که بعد از يك بيداري و فعالیت و کار گذاری خارق العاده که از آغاز ظهور خودشان تا يك چند عصری نمودند رکها و پی ها و قوای دماغیه شانرا يك سنتی و رخاوت عظیمی حاصل آمده ، و تاریکی شب دیجور غفلت و نادانی ، و تیرہ کی ظلمت نشور عدم بصيرت و عبری روز بروز افزونی گرفته تأثیرات آن ظلمت جهالت برگها و پی های شان مرض اختناق دماغی را نچنان دهشت مسئولی ساخت که با وجودیکه بهزارها سیر خونها از آنها گرفته شد ، و از طرف بطرق اول داده شدند ، و بار بار چار دست و پا گرفته از بالا ببیابان و از پایان ببالا انداخته شدند باز هم ادنا حرکتی در ان ها دیده نشد . بلی ، تاریکی خواب را می افزاید . تاریکی ، عبارت از بی علمی خبری ، نادانی ، بی صنعتی ، بی زراعتی ، بی تجارتی میباشد . در هر طرف دنیا که نظر کنیم این چیزها را در مسلمانان بیشتر می یابیم . سبب يكانه محرومیت خود ما را ازین چیزها از خواب رفته کی قوة مفکره خود باید بدانیم . زیرا بیداری حقیقی ، بیداری فکر است . و خواب حقیق ، خوابرقه کی فکر است . فکرها هم انقدر که بیدار شود سعادتها نیز همانقدر ملت ها را استقبال میکنند . چنانچه تاریکی پر تیرہ کی خواب را می افزاید ، همچنان روشنی بسیار نیز نیز خواب را میرباید . روشنی عبارت از علم و معرفت است . چون یکبار روشی علم و عرفان درملت ها پدیدار گردد فکرها بیدار میشود . فکرها چون بیدار گردد ، صنعت تجارت ، زراعت محصول می آید . انسان هرقدر تندرست و توانا و قوی باشد چون فکرش بیدار و تربیه دار نباشد هیچ فایده به نخود و نه دیگری رسانیده میتواند . همه اختراعات محير العقولی که در دنیا دیده میشود ، همه ثمره و نتیجه بیداری فکرهاست فکر چنان يك بخار قوت آثار است که چون یکبار در ديك ماشين دماغ در زیر تطبیق و فشار در آید همه قوتهای طبعیت در پیش قوت آن سر تسلیم فرومی آرد . هر ملت از قوه فکریه خود استفاده کرده میتواند . اگر قوه فکریهٔ دیگر ملتهای بیدار فکر عرض احتیاج ورزد هیچ فایده بر نمیدارد .

صحیفه ۱۲

بريك القدر جاپانی الزام جاسوسی
سليت پترز برك ٢٦ می — اخبارهای سپاستوپول معلوم میشود که جاپانی میجر لانک که در روس می بود از بلقان چون بسوی پترز برك واپس می آمد به الزام جاسوسی گرفتار شد . اگرچه میجر مذکور را تلاشی گرفته شد لاکن هیچ چیزی قابل اعتراض بیرون نشد . و حکام معافی خواستند دیگر از خبرهای برقی ظاهر می شود که میجر موصوف در وان تکران فوجی ثابت شده و ازین سبب رهائی یافت و این حکم رفتن برای نامبرده از مقام سپاستو پول داده شده است .

لندن ۲۸ می صحت شهنشاه جاپان — صحت شاه جاپان رویه بهبودی است .

( پیغام دختر شهزاده مصطفى باشا )
در حال كه يك مفخره خاتون مصری مسمی ( نازلی افندی هانم ) دختر مصطفی پاشاه مصری به همدردی اسلام و صدق حمیت آن به نهایت جوش بذریعه تلگراف ثبوت داده در حقیقت قابل عزت و شایان فخر است که این شهزاده بيكم نيك باطن بعد تسخير ( يانيا ) برای محمود شوكت پاشا حسب ذيل بذريعه تلكراف خبر داده ای محمود — چونکه من نيز يك فردی از اسلام میباشم لهذا برخود فرض میدانم که برای شما چیزی بگویم — کجا و در کدام خزانه است آن کرورها پوند که برای کار آمد روز مصیبت خود ذخیره کرده بودند انسوس — آیا شما ازین سبب بر مسند وزارت نشسته بودید که سلطنت ما را باین حال برسانید و خیانت چهار کرور پوند مال و املاك عبد الحميد خان و اعانت جنده غریب مسلمانان را بکنید .
( المترجم فيض محمد )

مقاله مخصوصه
و خواب در تاریکی
انسان را در تاریکی خوب خواب میبرد . حتی بعضی چنان عادت گرفته اند که اگر ادنا روشی بچشم شان برابر آید خواب شان میپرد . بعضی ناچشمهای خودشانرا باشت منديل شان ، يا يك دستمالی به بندند از خواب لذت نمیگیرند . خواب از مانده شدن و سستی رگها و پی ها حاصل میشود . رگها و پی ها چون چند ساعت پی هم کار گذاری و فعالیت خود را اجرا نمود يك رخاوت و سستی برای شان پیش میشود . بخار طعام ، و تاریکی شب نیز بان علاوه شده خواب بظهور می انجامد که این خواب طبیعی و از لوازمات ضروری زنده کانی انسانست ، و در هر بیست و چار ساعت نسبت به سن و سال هر شخصی از شش تا به هشت ساعت لازم ولابد است . غیر ازین خواب طبیعی ، يك خواب غير طبيعي نیز هست که آن از مرض و بیماری دماغ و اعصاب حاصل میشود .

صایب اصفهانی میگوید :
بدوش توکل منه بار خود را
وليتعمت خویش کن کار خود را

حضرت طرزی افغانی میگوید:
چو نخاله بردار خود بار خود را
ميفكن بدوش کسی کار خود را


صحیفه ۱۳
سال دوم
شماره ۲۰
زی وقیافت خود آن مردم درآمده اقامت نموده است. و درباب
احوال آن مملکتها بجلدها کتاب تألیف کرده با خود برده اند .
حتی روایت میکنند که در زمان اعلیحضرت امیر شیر علیخان مرحوم
یک مرد روسی صفت ایلچی فوق العاده به کابل آمده بود آن شخص
در کابل بدرجه واقفیت و بلدیت داشت که گویا از مردم خودانشهر
شمرده میشد. ایلچی مذکور میگفت که مدت ده سال من در مسجد
سرجوك بلباس و عمامة طالبة علوم افغان بود و باش کرده ام .
مقصد عاجزانه ما از نوشتن انتقاله مخصوصة ( خواب
در تاریکی ) این است که نادانی و بیخبری تاریکی و زیره کیست که بر مثلا
شده کان آن درد سیدوا خواب ابدی را مسئولی میگرداند . هنر
معرفت روشنی و درخشنده کیست که تابش آن خواب را ربوده
بیداری افکار را نتیجه میبخشد و درین عصر حاضر آن نور
و درخشنده کی را مادر اوروپا ، و امریکا ، و ژاپان می بینیم . مراد
از نور صنایع و اختراعات و هنرهای آنجاست ته دین و مذهب شان
زیرا انوار دین و مذهب در ممالک اسلامیه در درخشید است که شهراه
آخرت ما را روشن داشته است و اگر بخواهیم که دنیای خود را
آباد و روشن سازیم مجبوریم که در پی انوار دنیایی به اوروپا و امریکا
و ژاپان بتازیم . اولادهای وطنی را در انجاها فرستاده کان شناس
ماشین سازه مهندس ریلساز، مخترع موجد ساخته بدست اریم .
این نیست که در ملکهای مسلمانان آهنگر ، نجار ، کشتکار .
و غیره موجود نیست. بلی هست ولی گر هزار سال آهنگری
بکنند چنان آهنی که رای ریل ، والانجن آنرا بسازد تامینند
و نیاموزند ساخته میتواند از آهنگر ، کان شناس ، مهندس .
و غیره صنعتکاران، و با معلمان علوم و فنون متنوعه سكانه كان غير دين
و غیر جنس خود بجز ضرر هیچ فایده دیده نخواهد شد .
و الحاصل نور علم که ضد آن ظلمت جهل است انسانها
مملكتها، زمینها، کوهها، دریاها صحراها را غرق انوار میسازد
و ضد آن فکرها جهانها را میمیراند . بشنوید که جریده فریده
( سبیل الرشاد ) که در استانبول طبع میشود از مقدمه کتاب
( از ظلمت به نور ) چه می نویسد :
بلی - منابع یکانه جمیع امراض اجتماعية ما جهل ، سبب حقیقی
همه سفالت و بیچاره گی ما جهل ، مؤثر ترین همه فلاکتهای ما
جهل است. تا بوقتیکه ذهن ملت روشن نشود، فکر مردمان
کشایش پیدا نکنند جریانهای غلط جلوگیری نشود امید فلاح
و نجاح سراسر عبث است .
آیا بسبب جهل نیست که مانند اناطول بك ملکی که منبت
ترین و محصول خیزتر دنیاست، و فیاض ترین شهرهای جهان
در ان جاریست امروزه روز بيك حال خرابه زار سفالت میباشد؟
آیا بسبب جهل نیست که در بندرهای بحری ما که استعداد
مرکز تجارت بحریه تمام دنیا را دارد. بجای اینکه برقهای

يك افغان زبان افغانی میسراید :
خپول همت در ته ولا رزین کری آن دی
ته به فکر دیول آن و د زین مه شه

ژاپان ها ، هیچ چیزی نداشتند، در ظرف یکچند سال هر چیزی
را مالک شدند ، ریل ساز تلگراف ساز، درید ناوت ساز کان
شناس ، پولینیکل شناس، حرب شناس شدند. آیا چه کردند، صدها
صدها اولاد وطن خود را بهر هر طرف دنیا برای آموختن این چیزها
فرستادند. آنها مانند زنبورهای شهد در کازارها و هزارهای
دنیا پراکنده شده مواد شهد صنایع را حاصل کردند و از ظلمت
به نور برامدند. یعنی فکرشان بیدار گردیده علم و هنر آموختند
و از قوای فکریه خود وطن خود را مستفید ساختند. تا وقتیکه
از بیگانگان مهندس و ماشینکار ، و کان شناس و دیگر ارباب صنایع
را آوردند بجز آنکه بیگانگان پیسه های شانرا خوردند و اشیای
شانرا تلف ساختند و بر عقلهای شان ریشخند کرده ای برامدند
ذکر هیچ فایده از آنها ندیدند. و چون خودشان از جنس خود
ارباب آنرا بدست آوردند هر چیزی را مالک شدند .
استانبول بمرکز عنوان مقام خلافت عظمی را حاز بود و مقام
مشیخت اسلام هم دران بود، و بعدها جوامع شریف و مدارس
و تکایا را حاوی و بهزارها علما، وسادات و مشایخ طریقه ها
و صوفیون ، و سوفی ها را محتوی بود صفت یک مقام معنوی
اسلامی را داشت و به آن سبب اکثر مردمان آنجا تا بسیار وقتها
صنایع و معارف اوروپا و امریکا کمتر رغبت میورزیدند . حتی
صنعت و تجارت را چندان چیز مقبولی شمرده هر انقدر سعی
و کوشتی که داشتند در پایاب صرف میکردند که اولادهای شان
کاتب یعنی میرزای دفترهای سرکاری بشوند. و منصبها و رتبه های
دوانی برسند، و قلمدانهای منصبی شان دام جر مفتم گردیده ازا
ترهگذر توانگر شوند. این حال در همه حکومتهای اسلامی دیده
میشود. اهالی هر چیز را بر دوش حکومت می اندازند، و هر چیزی
را از حکومت امید میکنند. به اوروپا و آمریکا رفتن و صنعت
و معرفت آموختن را کفر و بدعت میشمارند و این سخن در دهانهای
شان جایگیر شده که هر کس چون به آنطرف ها برود کافر و بیدین
شده پس می آید . کافری و بیدینی را نیز بر کلاه و لباس حمل مینمایند
و یا به تعبیر دیگر مدنیت و ترقی را تنها از پوشیدن آنها میشمارند.
در زمانهایی که مصر و اندلس و بغداد منبعهای علم و عرفان بود
فرنگها به عمامه و طیلسان در ان دارالفنونهای اسلامی داخل شده
و تحصیل هنر کرده پس بملک خود میرفتند. حالا تکه او راهیچ کس
مسلمان نمیگفت، و نه خود او به آن عمامه وجبه مسلمان میکردید
میشنویم که یک انگلیزی ، پایک روس بعد از انکه زبان عربی یا فارسی
را بخوبی تحصیل کرده در مکه مکرمه یا کابل با طهران سالهای سال


شماره ۲۰
سال دوم
عثمانی موجه ها بزند سفینه ها و بیرقهای دولتهای بیگانگان و دشمنان کشیدن انها وساختن الات وادوات مدافعه، وسرعت وغير گشت و گذار میکنند ؟ ه ایا باز هم از روی کابوس بالای همین دشمن دهشتناک یعنی جیلی در شناوری بخرها در شنیدن آوازها را از هزارها کیلو مترها نیست که در سینه متروك انا طول یا وجود یکی بسی کانهای قیمتدار و وافری و هنوز چها و چها می باییم ، ما هم راه سازی ، آهنگری . و بی خزینه های بی پایان و توانگری مدفونت گروه گروه تجاری ، زراعت تجارت میکنیم. ولی در تاریکی میکنیم . این مردمانی که بر روی آن زمینها زیست دارند از گرسنگی تلف میشوند. چیزها همه در انطرف بحر های محیط است اگر از انجاها در باب بلی ، بلی، ما هم با همه هستی خود این سخنان ( سبیل الرشاد ) بدست آوردن ارباب آنها تشبت ورزیم با میباید که هستی و هو رفیق معزز خود را تصدیق و تأیید میکنیم ولی به این هم مجبوریم جودیت خود ما را برای آنها واگذار شویم ، و یا آنکه یکچندی که خود از خود سوال بدنیم که آیا آن چیزی که ما آنرا جهل خود را بازی داده و مال خود را نیز تالف کرده هیچ استفاده میگو نیم و ضد علمش میشماریم کدام چیز است ؟ آیا اینهمه مدرسه ها نکنیم . بنا برین ، کس نخارد پشت من جز ناخن و انكشت من گفته و هر قسم فدا کاری که لازم باشد اجرا کرده يك آن و تكيه ها، وزاويهها، ومسجدها، و خانقاه هایی که در هر هر طرف ممالك اسلاميه موجود است و با هزاران هزار ملاها اولتر در پی آن نور بسازیم ، و خود را منور کرده بیائیم وطالبها ، و آخندها وشيخها ، ودرويشها ، وصوفيها، وذاكرها ووطن خود را مستغرق انوار بسازیم . والسلام .

(علم طبقات الأرض )
(ما بعد از شماره ( ۱۹ ) سال دوم )
و در نزدار باب ) فن نباتات ( اين يك نیز روشن و مبرهن است : که حرارات، در خصوص محو کردن و ناپدید ساختن جنگالهای جسیمه ایشروترین اسباب تخریبیه میباشد .

باد
در خصوص آلات تبدلات سماح ارض ( باد ) نیز از جمله قوای تخریبیه بی عظیم شمرده میشود که روی زمین را همیشه با کفچه پر قوت خویش لیسیده لیسیده از یکحال بدیگر حال تبدیل میدهد . این آلت بخر پایه از پیروان و تابعان قوة تخريبية حرار تست . مثلا حرارت، در اول امريك كوم خاکی بسیار بزرگی را بمدت بسیار مدیدی چنانچه آتشی مواد سائره را خاکستر میسازد باق دارد

حيفه ١٤
فاجعه های پاریس
(ما بعد از شماره ( ۱۹ ) سال دوم )
از شهادت بسیار خفیفی که از باز شدن و بسته شدن دروازه حاصل شد پیرمرد بسیار آهست که گویا حرکت بسیار خفیفی نیز برای او موجب اضطراب عظیمی میشد سر خود را بسوی دروازه دور داد، چینی که در میان دو ابروی او بر پیشانیش پیدا بود بر بی صبری و قهر و عضوش دلالت میکرد. اما چون آدمی را که بدرون در آمده بود بخوبی دید و شناخت علایم سیمایش یکی یکبار تبدل نمود و چینی که رجبینش حاصل شده بود هماندم زایل گردید. در لبهایش اتريك تجسم مهمی پیدا شد. دست راستش چون یکصورتی که گویا از روح خالیست بیکطرف آویخته شده بود از انرو دست جب خود را بهیار زحمت بسوی نوجوان در از کرده گفت
- فونت ، اگر بدانی که ترا چقدر انتظار داشتم !
- رو بر به نزد پیر مرد تقرب کرده ، و دست رعشه دار او گرفته و بیکصورت بسیار احترام کا رائه فشار داده كنت :
- میدانستم که بسیار به بیصبری بمن منتظر بوده اید . اما اگر زود آمدن در دائره اختیار خود من میبود یکدقیقه نیز تمدید آنرا میدان نمیدادم . حالا چون اسباب تاخر خود را بیان کنم شما هم حکم خواهید کرد که قباحت بر من نیست، اما در اول امر از مادموازل ( ها تربیت ) بحث کنیم ...
- ير ) در چهره اش بسیار يك علایم محبت پدیدار کشته )
- بلى ، بلی، از دخترك من يمن احوال بدهيد ...
- جوان وظیفه و خدمتی که بمن سپرده بودید بخوبصورت بجا آوردم ماده و ازل ها تربیت و خادم او ناقش با قطار راه آهنی که از ساعت پنج پیست دقیقه گذشته، حرکت نمود بسوی ( اور له آن عزیمت کردند. خودشانرا در واغون درجه اول مخصوص زنانه بالذات جابجا کردم و تا بوقتیکه ترن حرکت نکرده بود از استاسیون جدا نشدم .


صحیفه ۱۵
سال دوم
شماره ۲۰
آدبیات
حیف صد حیف است بر حال مسلمانان روم / چند دولت از نصارا متفق شد بهر او
ناله وا حسرتا بر خواری و خذلان روم / از کمین برجست ظاهر دشمن پنهان روم
در بلاد روم آشوب قیامت قایم است / کی کند و عهد و بیان نما را اعتماد
قتل عام افتاده است از فرقه نصرا بیان / هر که این بد عهدیش را دید در بیان روم
از جفا و ظلم بی اندازه خصمان روم / ای مسلمانان بجای آب خود با گریست
برزن و مرد و جوان و پیر و بر طفلان روم / بر جنین حال خراب و وضع سرگردان روم
اکثری را زنده در آتش چو هیزم افکنند / مومنان در هر وطن از فرط اندوه و حزن
این چه بیدادی و بیرحمی است بر ترکان روم / دل فکار و سینه بریانند و حسرت خوان روم
یا الهی آب لطفی ریز و تیران روم / هر کجا آید خرابی ها از اسباب نفاق
شد زمین آتش زجور کفر و اسلا میان / کاش با هم اتفاقی داشتی با ران روم
دل گر از کافر ور از مومن بود رحمی دروست / ای برادر های دین هستیم چون ما وشها
سنگ ها در جای دل دارند خیاران روم / در عمو شادی شریک و نیز همدردان روم
آه آه از جور این کفار سنگین دل که هیچ / بر قریب کافران باشم باید هوشیار
رحم جنسیت نشد زیشان مظلومان روم / عبرتی حاصل کنیم از حالت اخوان روم
کودکان را در حضور مادران یک یک کشند / این بلا امروز در روم است فردا پیش ما
بنگرید ای مومنان ظلم ستمگاران روم / نیست تنها از حسودان و بد اندیشان روم
با زنان و دختران بی سیرتیها می کنند / مملکت های وسیع مومنان رفت از نفاق
خود دیده یارب زای جدید خواهان روم / اتفاق کفر دست افکند تا دامان روم
هیچکس نشنیده بود اینگونه بیداد و ستم / غیرت و مردانکی و اتفاق و علم و دین
کرج های کافران جاری است در اوطان روم / بود سابق پیشه ما و مسلمانان روم
در میان خال و خون افتاده هر سو لاشها / باز باید تنگ اسلامی کنیم و اتفاق
از سمی سیروان سیم اندام و مهرویان روم / بهر دفع خصم خویش و هم زیردستان روم
رونق اسلامیان بشکست در اسلامبول / وزیرای حفظ دین و دولت و ناموس خود
سخت آشوب و دوری یافت شهرستان روم / با خبر باشیم باید نی چنین حیران روم
گر اصول و اتفاق دین ما بر جا بدی / قدرت اقدام کی بودی بید خواهان روم

پیر - (بسوی ساعتیکه بر در بخاری برد نظر کرده) حالا ساعت ده و نیم شده است. این خاطره ها برای من مؤلم نیست . بگو ببینم : این حیاتی که من دارم از زنده کی شمرده میشود ؟ چیزیکه مرا بازندگی
جوان - ما دموازل تابحال حكماً بمحل مقصود خودش واصل شده است . دو روز بعد از و در باب احوال تحیه (قونس دونا نقره) مكتوب خواهید گرفت . يك رابطه داده همانا دخترك محبوبه كلك من (ها تربیت) است که اگر او نمی بود از جناب حق نیاز میکردم که فردا روح مرا قبض کند. حالا از خود همینک در بحث کردن پس است . یکی کمی از احوال شما نیز گفتگو کنیم : خوب به این میدانستید
ا. بیچاره همشیره حکم (دونا نفره) : او را دوباره نخواهم دید .. که من چندر بیصبرانه انتظار خبر عزیمت ها تربیت را داشتم .
که میداند که میبینید ؟ می بایست که بهمه حال بوقت طعام شام در خانه میبودید . آیا چه شد که اینقدر دیر آمدید ؟
(بصورت افسوس کنانه سر خود را جنبانید) من و او آدمها که از ده سال بهم نه بینند مواصلت و دیدن ممکن نخواهد شد. ماداو بعد ازین در عالم لاهوت با هم خواهیم دید. حالا تکه بسیار نگذشته خواهد بود که آنهم ممکن شود . يك قضایی پیش شد از انسب . (به بسیار هول) آی ؛ بر سر شما ایا کدام حال بدی پیش آمد ؟
برای چه به اینگونه خیالات اسف انگیز پویان میشود . بلی ...
رجا میکنم این گونه خاطره های پرالم را از ذهن خود دور کنید . موجب و خامت یک چیزی نباشد. زود بگوئید !
موسیو . باقی دارد.


صحيفه ١٦

باد شاه من سراج ملت و دین نام اوست
کز رقبا گرفته دولت او شان روم
در نگهبانی ملك و دولت و ناموس ما
روز و شب ساعتی هم دلسوز بر اخوان روم
بروجود امجدش ای مومنان شکری کنید
کو سراج ملت و دین است و از اعوان روم
مگسلید از دامنش يك لحظه دست اتفاق
گر نفاق افتاد چندین فتنه در دوران روم
گر خدا خواهد قلیل ما کثیری را زند
نص قرآنی است ظاهر بر خردمندان روم
طول شد ایدل کلامت بایدش کن مختصر
در دعای شاه خویش و همت اخوان روم
یارب این آفت اگرچه از شرور نفس ماست
زانکه شاید جرم ما بیش است و هم عصیان روم
ليك چون بخشایشت بر کفر و اسلام است و عام
جرم ما را بخش با جرم گنهکاران روم
رومیان پامال گردیدند و کس غمخوار نیست
روح پاك مصطفى را ساز پشتیبان روم
نصرت ایشان عطا فرمای و توفیق هدی
کا فران را ساز مغلوب مسلمانان روم
دولت افغانستان را از خلل محفوظ دار
وز وقوع آنچنان شوری که شد مهمان روم
از پریشان حالی جمعیت اخوان روم
دیده ( شیر احمد مخلص ) شده گریان روم

ناموران جهان
( ما بعد از شمارۀ ( ۱۹ ) سال دوم )
خلاصه ابیات اول چنین است که : چشمم گریست ، وحق دارد بگریستن بران صاحب سیاحت که حیا در خلقتش بود ، وطبيعتش نازك وشريف المنش، وكريم الخصله ونيك نيت بود . لفظ (شيبه) را ازین سبب ذکر کرده که بر سر جناب عبدالمطلب از وقت ولادت یکچند موی سفیدی موجود بود ، و ازین سبب (شیبه) نام و یا لقب شان شده است . در دیگر بیتها نیز اوصاف و محامد آنها را تعداد نموده است . نظر بیکی از روایتها گویا این مرثیه را صاحب ترجمه در زنده گی پدر خود عبدالمطلب بنظم آورده است . زیرا عبدالمطلب در مرض موت خود شان دختران خود را که یکی همین اروی ، وام حکیم ، وامیمه ، وبره ، وصفیه ، وعاتکه بودند در نزد خود خواسته گفت که میدانم بعد از سر من مرثیهٔ مرا خواهید گفت . چرا که صاحبهٔ طبع شعر هستید،

سال دوم
شماره ٢٠

لهذا میخواهم که پیش از مرگ خود آن مرثیه ها را بشنوم . و آنها نیز مرثیه های خود را بنظم آورده اند که مرثیهٔ فوق از انجمله است . و انشاء الله در حرف هر نام دیگرها نیز بیان خواهد شد .
باقی دار

علم ثروت ملل
( ما بعد از شمارۀ ( ۱۹ ) سال دوم )
و به اینصورت از حال سرمایه گی برون میشود . و نیز پیسهٔ نقدی که برای مزد مزدور کاران سرمایه شده است . چون یکبار بر مزدوران صرف گردد ، دوباره باز بر همان کار صرف نمیگردد . اگرچه کتانی که از نخ ساخته میشود در دست جامه ساز چون بیفتد باز سرمایه شمرده میشود ، و یا آنکه پیسه که به مزد مزدور کاران بینند باز برای خود آنها سرمایه اعتبار میشود . لکن به اینصورت آن قماش ، یا آن پیسه يك سرمایهٔ نوی میگردد که این گونه اشیا را ( سرمایهٔ متداول ) مینامند .
( سرمایهٔ ثابت ) آنست که کم و بیش دوام و بقا داشته باشد . مثلا بنای فابريك ، و آلات ، و ماشینها و امثال آنگونه چیزها سرمایهٔ ثابته گفته میشوند که با وجود استعمال آنها در راه استحصال ثروت حال سرمایه گری خود را غائب نمیکنند ، و هنوز در بسیار معاملات استحصالیه استعمال شده میتوانند . كذلك بکار انداختن یک معدن ، و باز کردن يك كانال ، و یا کشیدن يك راه ، و یا نهر و بکار انداختن ریل ، و موتر ، وغیره نیز جمله از سرمایهٔ ثابت رقم میرود که در استعمال ثروت استعمال میشوند و صفت سرمایه بودن شان ضایع نمیگردد .
( آدام اسمیت ) که ازو بهرهٔ علمای علم ثروت است ثروات عمومیهٔ هر ملت را از قرار ذیل تقسیم کرده است :
اولا : آن ثروتی که راه براه در راه معیشت عموم ملت استهلاك میشود — یعنی بخرج ، میرسد ، و هیچ مداخلی و ایرادی حاصل نمیکنند . مثلا ذخیره ، و ارزاق ، وما كولات ، ومشروبات و مفروشات و اقامت گاه ، و نقود ، و مداخل آن که بر اسباب آسایش مردمان آن ملت خرج میرسد .
ثانياً : سرمایهٔ ثابته که بی تبدل و نرسیدن يك ايراد ، و يك منتفع تمتع حاصل میکنند . و نخستین بر چهار قسم اشیا تقسیم میگردد :
باقی دارد

همه مقاله هائیکه دستخط ندارد از طرف مدیر و سر محرر تحریر یافته
محمود طرزی
در چاپ خانهٔ حروفی دار السلطنهٔ کابل طبع گردید


اعلان

از هر دهن سخنی
و از هر چمن سمنی

هوسکاران مطالعهٔ آثار ادبیه را مژده میرسانیم، و ترغیب مینمائیم که ازین گنجینهٔ پر از جواهر آبدار، و ازین گلزار پراز ازهار، يك نسخه بدست آورده از هر دهن سخنی بشنوند، و از هر چمنی سمنی بچینند.

در

مطبعۀ عنایت

که بنیاد یافتهٔ همت عرفان آیت شهزادهٔ جوانبخت معظم حضرت معین السلطنه سردار عنایت الله خانست زیور طبع آراسته گردیده، و در نفس مطبعهٔ مبارکهٔ مذکوره که در ده افغانان واقعست بقیمت ۲ دورو پیه کابلی از نزد عبدالروف سر مرتب مطبعهٔ عنایت خریداری کرده میتوانند کتاب مذکور در دکان ملا غلام محمد کتاب فروش متصل بمدرسهٔ شاهی نیز بفروش میرسد.


( یاد آوری )

بعضى اخبارهای معزز ما که از هندستان مبادله سراج الاخبار افغانیه میرسد وکیل ما میرزا غلام حیدر خان را که در رشته دار داکخانه دولت علیه افغانستان در پشاور است المدير إخبار گمان کرده سرنامه و عنوان را ایدیتر گفته بنام میرزای موصوف مینویسند. لهذا یاد آوری کرده رجا میکنیم که در نامه و آدرس بنام مدیر و سر محرر یعنی ایدیتر سراج الاخبار افغانیه محمود طرزی نوشته شود. و نیز لفظ مبادله نوشته شود تا در اداره موجب شبه و غلط فهمی نگردد.

-::- اعلان -::-

( شرایط اشتراك سراج الاخبار افغانیه )

( سراج الاخبار افغانیه ) نخستین اخباریست که در مملکت پرفیض و برکت افغانستان بسایه فیوضات عرفان پروری اعلیحضرت بادشاه مقدس مهربان ما نو در دارالسلطنه محروسه کابل به انتشار آغاز نهاده است. مقصد و مسلك این نامه گرامی بیداری و آگاهی اهل وطن مقدس ماست بر احوال عالم، وحب دولت و وطن، و توجه بسوی علم وفن، دینی، سیاسی، ادبی، اجتماعی، فى يك اخبار فواید شایانیست که در صفحه های معدود، فواید غیر محدودی مندرج دارد.

( سراج الاخبار افغانیه ) از هموطنان عزیز خود چشم امید آنرا دارد که چون این اخبار یگانه اخبار وطن عزیز مقدس شان شمرده میشود میباید که يك توجه خاصى ويك هوس مطالعه با اخلاصی بسوی او عطف نمایند. اداره در باب اشتراك مشتركين كرام بنهايتدرجه ارزانی و آسانی را مرعی داشته، و برای خوبی مضامین مندرجه و خوبی کاغذ و حسن طبع و درج تصاویر فدا کاریهای بسیاری بکار برده، و تجارت را کمتر منظور داشته است درينوقت در ماه دو بار یعنی در غره و یازدهم هر ماه نشر میشود امید است که در آینده هفته وار بشود. و آنهم به همت دانشوران معزز هموطن منوط است زیرا هر انقدر که تعداد مشتركين كرام، ورغبت خوانندگان عظام بیفزاید، البته در ترقی او نیز خواهد فزود، قواعد اشتراک از قرار ذیلست:

در دارالسلطنه کابل قیمت یکساله اشتراک آن ۸ هشت روپیه کابلی - ششماهه آن ٥ پنج روپیه کابلی در ولایات داخله دولت علیه افغانستان یکساله ١٤ چارده روپیه کابلی - ششماهه آن ۸ هشت روپیه کابلی، در ممالک خارجه چون هند و ایران و ترکستان روسی وممالك عثمانی واوروپا يكساله ١٠ ده روپیه انگلیزی - ششماهه ۹ روپیه انگلیزی.


سال دوم
شماره ۲۱

سراج الاخبار الافغانیه
۱۳۲۹

فهرست مندرجات

اتفاق ملت
چه کلمهٔ مقدسیست

حوادث داخليه
مراسم پرمکارم جشن اتفاق ملت — دربار يوم پنجشنبه ۲۸ ماه رجب ۱۲ سرطان سنه ۱۳۳۱ — ليلهٔ مسعودهٔ جشن مبارکه — شهر آئین — آتش بازی و ضیافت سفیه در شب دوشنبه — ۲ ماه شعبان — خرابه های موثر شرکا — امر مسنون نکاح — مقرر شدن عالیجاه ابراهیم خان غلام بچه بمنصب پیشخدمت باشی حضور اعلیحضرت همایونی —

حوادث خارجيه
تکذیب بيك ياوه سرائی مجیب — عبرت نامه — اجمال سیاسی — نقل از اخبار چهره نما — اتفاق انگلیس با عثمانی : — نقل از اخبار پایونیر در ساختن باروت بیدود — پرواز جهاز — جنك مصنوعی بحری — اتفاق ترکی قتل محمود شوکت پاشا — منازعات اتحادیان و سرزنش و تنبیه شدید از زار روس — نقل از اخبار آزرور تکالیف مشکلات ترکی — اخبار وطن عبائی شدن ایرانیان — شجاعت لشکر مظفر جاوید پاشا — طوفان باد و باران در کانپور — شورش در ماکو — ژاپان و امریکا — شهادت نیازی بيك — خیال پلاو و تقسیم نمودن ملك بلغاريه — حمیت مذهبی و غیرت فطرتی چهار نفر دختر مسلمانان روس — تسلط ابن مسعود من الاحساء و قطيف — اشخاصی که در ممالک روم ایشیائی رعیت را بر خلاف دولت علیه می انچزانند — اصل و نسل کامل راشا

مقالهٔ مخصوصه
( يك كمكى دير )

مقالات فنيه
مابعد از شماره (۲۰)
فن ژه ئولوژی — یعنی طبقات الارض

ناموران زنان جهان

علم ثروت ملل

فاجعه‌های پاریس

تصاویر
نظارهٔ سمت شرق قصر سعادت حصر استور باغ ارگ مبارك کابل — لوحهٔ عبرت — يك منظرهٔ لطيفهٔ پغمان کابل — نظارهٔ دریای شتل گل بهار به حد پل جدید

مسابقهٔ فوتو گرافی


اعلان
سیاحت بر دورا دور کره زمین
چقدر فائده ها و شیرینیها دارد ! على الخصوص که آن سیاحت با آن بزرگی و وسعت به هشتاد روز اجرا شود ! آرزو کننده کان این سیاحت خارق العاده هرگاه برای خریداری کتاب (سیاحت بر دورا دور کره زمین)

بهشتاد روز
بقدر دو روپیه کابلی يك مبالغ کمکی را صرف نمایند این سیاحت را فویلها ( فلیاس فوق ) سياح و رفقایش یکجا اجرا کرده خواهند بود ! محل خریداری این کتاب دکان ( ملا غلام محمد ) تاجر كتب متصل مدرسه شاهی میباشد . و در نفس مطبعه عنایت که در ده افغانان است از نزد عبد الرؤف سر مرتب نیز خریداری میتوانند . مؤلف این کتاب ( ژول ورن ) فرانسوی است که در نوشتن ناولهای فی مشهور آفاقست . از فرانسوی به ترکی و از ترکی بفارسی ترجمه شده است . کتاب مذکور تنها ناول نی بلکه در ناول فن جغرافیا و جغرافیای ریاضی را نیز بطرز افسانه نشان میدهد . در ( مطبعه عنایت ) که از مؤسسات شهزاده جوا بخت معظم دولت علیه افغانستان جناب عالی (معين السلطنه سردار عنایت الله خان) است زیور طبع آراسته شده است . این کتاب نایاب را زود بدست آرید و فرصت را فوت مکنید که نسخه های آن زود تمام خواهد شد . و افسوس فائده نخواهد بخشید .

( کتاب سال اول سراج الاخبار افغانيه )
( با جلد اعلا )
و دو کتابچه ( علم و اسلامیت ) و ( آیاچه باید کرد؟ )
( با جلد اعلا )
در اداره موجود است . آرزو کنندگان خریداری کرده میتوانند
قیمت همه (٢٥) بیست و پنجروپیه کابلی

( شرایط درج کردن اعلانها )
سوداگرانی که مال تجارتی ، و صنعتگرانی که صنعت خود شانرا در سراج الاخبار افغانيه اعلان و اشهار کردن میخواهند ، و یا دیگر هر رقم اعلان و اشتهاریکه باشد از قرار شرایط ذیل درج و شایع میشود : اعلانیکه در متن اخبار از یکبار تا به پنج بار نشر و شایع شود بر سر هر سطر ١ یک روپیه کابلی و اگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند فی سطری یک قران يعنى نيم روپيه کابلی اجرت گرفته میشود اعلانیکه در این ورق وقایه درج شود از یکبار تا به پنج بار فی سطری یک قران يعنى نيم روپيه کابلی و اگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند فی سطر سه شاهی اجرت گرفته میشود . طول سطری یک ستون اخبار ما ( ٣ — اینچ — ٤ — سوت ) میباشد


صحيفه ( ١ )
سال دوم
شماره ( ٢١ )

قيمت ساليانه
در دارالسلطنة كابل ۸ روپيه كابلى
در اطراف داخله مملکت
با مراعات ڈاک ۱۰ روپيه كابلى
در خارج ممالک
با مراعات ڈاک ۱۰ روپيه انگليزی
هر پانزده روز يکبار نشر ميشود
قيمت يك نسخه آن در كابل يکعباسی است

سراج الاخبار افغانيه
١٣٢٩

مدير و سر محرر
محمود طرزی
اداره و انجمن و مطبعه
در ماشينخانه دار السلطنة ( كابل )
همه امورات تحريريه به اداره خانه
بنام مدير فرستاده ميشود

تاريخ عربی ١٥ شعبان سنه ١٣٣١
تاريخ انگريزی ٢٠ جولای
تاريخ شمسی ٢٩ سرطان ١٢٩٢

درين اخبار از حوادث داخليه و خارجيه و نيز مقالات مفيده درج ميشود

( نظاره سمت شرقی قصر سعادت حصر استور باغ ارك مبارك كابل )
از فوتوگرافی مرخان اسپور زينگوگراف شده


شماره ۲۱
سال دوم

( اتفاق ملت )

اتفاق ملت ( چه کلمه مقدسیست که از گرفتن نام آن هم:
حواس و وجدان انسان را لرزه بجلی آسای شوق و وجد فرامیگیرد
درباره ای عام و مجلسهای خاص اول نطق افتتاحی که فرموده
اتفاق ملت که گفته شد، هماندم حیات، سعادت ، عظمت ، شوکت
ملت در پیشگاه نظر تجسم میکند. اتفاق ملت که بر زبان آورده شد
همان لحظه ترقى ، تعالی ، مظفریت ، غالبیت ملت در حواس نقش
پذیر میگردد. اتفاق ملت که در تصور آمد ، همه خوبیها ،
فرخنده کیها ، فیروزيها حالاً بفعل ميرايد .

اتفاق است که فیله قلیله را رفیقه کثیره غالب آورده است.
اتفاق است که از یکمشت انسانها دولتها تشکیل داده است . اتفاق
است که بر افراد متفرق بسیاری از انسانها عنوان ملت و هیئت
اجتماعیه را نهاده است. ملت باتفاق ملت گفته میشود . اگر
اتفاق نباشد ملت وجود نمی یابد، هستی و موجودیت از ووداع
ابدی میکنند ترقی و اعتلا ، شرف و ارتقا از ورو گردان میشود
انواع مصيبتها ، فلاكتها ، خرابیها او را استقبال میکنند . برور
ضد اتفاق اختلاف و شقاق است که دنیاها را بر هم میزند و
ملت ها را پاره پاره میکنند و عدم محض میگرداند. صنایع معارف
و ترقی را از میان بر میدارد. زیرا مردمان بالجيزها دقت و فرصت
نمی یابند. همه اوقات شان بخرج بیخ کنی ، و خونریزی ، وازیا
در اندازی یکدیگر شان صرف میشود ، تجارت ، زراعت را
هم محو و نابود میسازد. چرا که اینچنین چیزها باتفاق سعی و کوشش
واتحاد محبت و نوازش افراد با یکدیگر شان بعمل می آید . امنیت
عمومیه - یعنی اسوده حالی و خاطر جمعی عام - نیز از بی اتفاقی
و اختلاف ملت ، از ملت بر میخیزد زیرا هر کس بقید نگهبانی
جان و مال خود از شر دیگر همچنان و هم ملتان خود افتاده
آسوده کی منساب میگردد.

جواد داخليه

مراسم پر مکارم جشن اتفاق ملت
( دربار )

يوم نجشنبه ۲۸ ماه رجب المرجب ۱۲ سرطان سنه ۱۳۳۱
باروز فیروز سعادت اندوز ( جشن اتفاق ملت ) که یکی از ایام
عمده و مهمه اعیاد ملت افغانیه شمرده میشود مصادف آمده شهر
عزيز مينو بهر مارا يك مسرت وفرحت عظیمه از هر طرف
استیلا نموده بود. نه تنها در پایتخت سلطنت متبوعة مقدسة ما
بلکه درین روز مسرت اندوز در هر هر طرف و همه ولایتهای
پر شرف افغانستان يك جشن پر مسرتی برپا گردیده بود که ما
در نجا تنها از جشنهای فیروزی همراه با تخت عالي بحت كابل بحث
و بیان میرانیم :

در روز چارشنبه تذکره ها و نکتهای خبری از طرف ایشيك
آقاسیان ملکی و عسکری بر همه ارباب مناسب ملکی و عسکری
اشراف و اعیان مملکت و جمله اهل دربار معالی بار تقسیم گردیده بروز
نجشنبه به هشت بجه صبح همه کان در سلامخانه عام حاضر شده بودند.
پرنده ها و صحن احاطه سلامتخانه و دالان بزرگ آن خنج خنج
با مردمان پر شده بود. ساعت ده تشریف شوک ردیف
ذات اعلیحضرت پادشاهی اسلامی موزیکهای عسکری اخبار

شاهانه خود شانرا به ملت ، ومات مخيبة صادقة شانرا بخود جنان
نزديك ساختند که همه ملت وجود مراحم آمود شاهانه را پدر
اشفق وارحم ، ومحبوب القلوب اعظم شناختند ، و آن پدر محبوب
القلوب، ملت را بعنوان اولاد، ووجود خود خطاب فرموده
بار بار خود را يك فرد واحدی از آنها بشمار آوردند. در اکثر
درباره ای عام و مجلسهای خاص اول نطق افتتاحی که فرموده
دعای آزادی، وترقى و سعادت حال و استقبال ملت خود را بر
زبان مبارك آورده اند. ودايما ملت صادقه شاهانه شانرا به این
یادآوری و تأمین فرموده اند که در مسائل وغوايل خارجيه بدون
استحصال رأی و مشورت عموم ملت صادقه شاهانه خود هیچ
جوابی و حرکتی نخواهند فرمود .
این اتفاق ملت که حضرت خالق کائنات جل وعلا افغانستانرا
عطا فرموده شایان شکران بی پایانست ، و از جنان قوای تدافعیة
وطنیه شمرده میشود که در پیش روی قوت آن هیچ قونی تاب
و توانایی نمیاورد . لهذا بر همه افراد ما ملت افغانيه واجب است
که شکر این نعمت را بجا آریم، و دوام از داد آنرا از در گاه
واجب الوجود جل و على نياز نمائيم. واعليحضرت بادشاه ملت
برور خیرخواه ترقی آگاه خود ما را بدل و جان دوست داریم .
و دعای دوام عمر و اقبال و شوکت واجلال شاهاند رحيمانه
شانرا ورد زبان صداقت نمائیم .

على الخصوص في اتفاقي ملت ضررها و زبانهایی که به حکومت
میرساند حد و حساب ندارد . ذاتاً حکومت که گفته شد مراد از ان
اتفاق ملت است . اگر اتفاق ملت نباشد حکومت چسان تشکیل
می باید ؟ یک آدم چار آدم بیست آدم حکومت گفته نمیشود :
هیئت اجتماعی ملت . ه نام او سلطنت شد و دولت .
هزاران رحمت حق برروان باك خاقان جنت مکان اعلی حضرت
( ضياء الملة و الدين أمير عبد الرحمن خان ) باد که به تأسیس
و بنیاد سلطنت و اتفاق و اجماع ملت کامیاب آمد و
مليونها تحسین و آفرین برذات قدسیت صفات بادشاه دل آگاه
موجوده ما اعلیحضرت ( سراج الله والدين امير حبيب الله خان
یاد که بران اساس و بنیاد بناهای رسین و متين ترقی و تمدن را وضع
نمودند . و اتفاق ملت را بدرجة علویت و قدسيت بخشيدند وذات


سال دوم شماره ۲۱

گردیده ذات شاهانه مانند طلوع شمس خاوری با زینت سلامخانه را بقدوم معدلت لزوم همایونی مشرق انوار ساطعه فرمودند. ذات اعلیحضر بادشاهی بر سدره ستیه که گرمی سلطنت بران موضوعت برآمده در حالیکه همه اعیان و اهالی دربار بها احترام قیام داشتند همه کانرا مظهر تلطیفات و عواطفات شاهانه فرموده و از قدسیت و مزایای این روز فیروز جشن اتفاق ملت بحث و بیان. و دعای آزادی و استقلال و سعادتها و ترقیهای دولت و ملت ووطن شاهانه شانرا آورده لسان فيوضات بستان فرموده آرام کرین تحت سلطنت شدند و حاضرین را امریه نشستن فرمودند. ذات عالى جناب نائب السلطنه صاحب الفخم يك تقرير دلپذيري مبنی بر تبریکات این جشن مبارك وتشكرات نعمای اتفاق ملت افغانیه و ملت پروریهای اعلیحضرت شاهانه از طرف عموم بیان فرمودند. بعد از ان بقرار سررشته و قواعد معموله همه ساله مبعوثين و فرستادگان اقوام و قبايل مختلفه ملت افغانیه گروه گروه وصنف صنف از طرف اینک آقاسی ملکی حضور اعلیحضرت همایونی جناب على احمد خان بحضور مراحم موفور اعلیحضرت شاهانه عرض و تقدیم میشدند و هر گروه و هر صنف سلام شاهانه را ادا و دعای پادشاهی و عرض صداقت و اطاعت خودشانرا ایفا نموده ومظهر التفات وعواطفات جهاندرجات جهانبانی گردیده در موضعها و موقعهای مخصوصه خودشان جابجا میشدند. شیرینیها، طعامها بر همه اهل دربار معالی بار ، و افراد اصناف ملت دیندار صداقت شعار بخش و احسان کردیده بساعت یکنیم این مراسم دربار جشن مقدس ملتی ختام پذیر گردید.

( ليله مسعوده جشن مباركه )

شب همان روز فیروز در باغ بادشاهی ارگ مبارك يك چراغان بسیار با رونق و پرشکوهی ترتیب یافته ، و همه گونه اسباب فرحت و مسرت مشروعه حاضر و آماده گشته همه ارباب مناصب و اصحاب مراتب واعزه واشراف واعيان مملكت بموجب اراده سینه همایونی بساعت هفت شام در باغ مذکور جمع آمدند. دو قطعه چمن صفا پیرامن جهت شمال قصر بیقصورا ستور که با دو سرک متوازی خوشنما از همدیگر تفریق یافته برای نشستن مدعوین تخصیص یافته بود که ابتدا در همین دست چپ همه خوانده شده گان جمع آمده و بعد از تشریف فرمائی ذات اعلیحضرت بادشاهی به چمن مذکور و ادای صلوة عشایه به امامت اعلیحضرت شاهانه از چمن موصوف بدیگر چمنی که بايك انوار شب افشار و ترتیبات شعشعه بازی تنویر و تزئین یافته بود رفته دلها را يك نورو تازه گی فرا گرفت. در مواجهه چمن يك دیواری از نور بر افراشته شده بود که انوار آنرا اگر از محلول قوس قزح تعبیر کنیم بالجواهر مذاب شده رنگا رنگ آبداری تشبیه دهیم جادارد، آراسته گی

دالان بزرگ بسیار و پیراسته کی چمن خواه از جهت چراغان و خواه از دیگر ترتیبات و تزئینات خیلی نظر ربایی داشت. والحاصل تا بساعت سه از شب به التفاتهای جهاندرجات اعلیحضرت بادشاه محبوب القلوب اعظم و انواع نعمها و مسرتهای متوالی بی هم قلوب حاضرين ومدعوين کرام مالا مال سرور و جبور گردیده شب جشن موصوف به انجام رسید.

( شهر آئین )

اهالی شهر عزيز ما بشرف قدسیت این عید مسرت پدید جشن اتفاق ملت دو شب متمادياً مراسم شهر آئین را اجرا نمودند. بازارها و دکانها بچراغانهای پر انوار وزینتها و رونق های مسرت بار آراسته و پیراسته گردیده بود. موزیکه های عسکری ، ساز های ملتی ، گراموفونهای خوش تغنی در هر طرف سامعه نوازی ها اجرا می نمود. گاه گاهی که يك جمعیت قبایل مختلفه افغانیه با آوازهای پرجوش و خروش شان يك نشيدة ملتي افغاني رابيك آهنگ بلندی بسرودن آغاز میکردند انظار را غرقه لجة وجد و مسرت میساخت.

ذات شوکتماب اعلیحضرت بادشاه ترقی خواه ملت پرور مراحم گستر ما با همه شهزادگان عظام و افراد معيت ذوى الاحترام شان با این فرحت و مسرت ملت صادق شان اشتراك ورزیده در هر دو شب بشهر گردش فرمودند و به این صورت یک اخذ و عطای بزرگی در عالم تجارت بازار و انتفاع اصناف وتجار بعمل آمد. در شب دوم ضیافتی که از طرف جناب امین الحس در دایره ضابطه یعنی کوتوالی ترتیب یافته بود نیز تشریف همایونی بوقوع آمده است.

( اتشبازی وضیافت سنیه )

در شب دو شنبه ۲ ماه شعبان المعظم یک تماشای آتشبازی در ( چمن حضوری ) ترتیب یافته همه اعزه و اشراف و جمله اهالی برای تماشای آن دعوت شدند. بعضی ذواتی که آرزوی تماشای گلف بازی، و لانتنس بازی و غیره اسپور ها را داشتند از ساعت چار عصر به کلوب چمن قومی باغ رفته هم تماشا کردند و هم فالوده خوری و میوه خوری نمودند، بعضی که در انجا حاضر نشدند. بوقت شام در چمن حضوری بر چوکیهای که حاضر شده بود آرام گزین راحت شدند. اهالی شهر در حاليكه هر يك بدست شان يكيكت شمعدانی گرفته بودند فوج فوج بسوی چمن مذکور آمده در اطواف منتشر میشدند که حقیقتاً يك منظره بدیعی تشکیل میداد. تقریباً به ساعت هشت ذات اعلیحضرت بادشاهی به چمن تشریف فرما عادت شدند بعد از کمی به در دادن آتشبازی شروع شد انواع آتشبازیهای رنگارنگ شوخ و شنگ شعله افروزی انوار مختلفه نموده فرحت بر فرحت مسرت بر مسرت افزود. بعد از انجام یافتن


سال دوم شماره ۲۱

تکمله
آشیازی ذوات كرام مدعو شدگان جمعیت - امر شرف و سعادت اعلیحضرت همایونی سواری موترها و عرابه ها در باغ ارگ مبارك رفته از نظارهٔ چراغان بسیار بدیع الالوانی كه بيك وضع و ترتیب دلفریب تزئین یافته بود، و يك سرو سیمینی از چراغهای ملون در وسط محفل موضوع شده بود فرحتها و سرورها حاصل کردند . و از خوان نعمای عواطف نمای اعلیحضرت پادشاهی نواله چین انواع مائده های لطف و احسان گردیده، و تا به دوازده بجه شب به انواع مسرتها و شادمانیها بسر آورده جشن مقدس اتفاق ملت به انجام رسید . ( سراج الاخبار افغانیه ) این جشن مقدس و معظم شرافت عنوان سعادت بنیان قدمیت نشان اتفاق ملت افغان را از صمیم دل و جان و با تمام هستی و جدان بر پادشاه و ملت و وطن خود تبريك میگوید . و دوام اتفاق و روز افزونیٔ ترقی و برتریٔ دولت و ملت و وطن مقدس خود را در زیر سایهٔ مراحم وافيهٔ اعلیحضرت پادشاه رقیبخواه محبوب القلوب خیراندیش عدالت کیش خود از درگاه رب السموات والارض جل و علا نیازودعا میکند . این دعا از من و از جملهٔ ملک آمین باد .

حوادث مختفه
عرابه های موتر شرکا
قبل ازین از تفصیل تأسیس ( شرکت موتر ) در یکی از نسخه های خود بحث رانده بودیم . درین وقت بدیدهٔ مسرت و افتخار می بینیم که عرابه های موتر شرکا بکمال فعالیت در هر هر طرف مملکت بروی کار آمده است . و در مابین کوهستان دکابل و پغمان و کابل ، و دیگر اطراف و نواحی در حمل و نقل اموال و اهالی رفت و آمد دارد .

امر مسنون نكاح
درین ماههای مبارک جشنهای عروسی زیادی در شهر عزیز ما بوقوع آمده و می آید . در روز سه شنبه ۲۹ ماه رجب امر مسنون نکاح جناب محمد على خان کرنیل رساله شاهی دوم که از افسران معیت اعلیحضرت شاهانه، و پسر جناب سردار محمد یوسف خان مصاحب خاص حضور اعلیحضرت همایونی میباشند با صبیۀ عصمت و سمیه جناب فتح محمد خان امین النس در عمارت ( قومی باغ ) بيك صورت بسیار شمشعه داری اجرا گردید، ذات اعلیحضرت پادشاهی از کمال لطف و مرحمتی که در بارهٔ خدمتکاران و تبعه و زیردستان شاهانه شان دارند محفل نکاح را بقدوم میمنت لزوم همایونی شرف بخشای عزو مباهات فرموده مراسم نکاح بکمال فرخنده گی و رونق بقواعد و اصول مرعیه به انجام رسید . سراج الاخبار افغانیه این مراسم مسنونهٔ فرحت و مسرت آگین را از صمیم دل بر اهل عریس و عروس مبارك باد میگوید .

پیشخدمت باشی
چون خبر تعین و مقرر شدن ابراهیم خان که سابق در صنف غلام بچه های اعلیحضرت همایونی شرف - رفرازی داشت و قبل از چند ماه تناسب پیشخدمت باشی گری حضور اعلیحضرت همایونی مقرر گردیده بود و از قلم مانده بود لهذا درین وقت بدرج و قید آن پرداخته حسن توفیقات و کامیابی شانرا در وظیفه و خدمات محوله شان نیاز میکنیم .

حوادث خارجیه
تكذيب يك ياوه سرائی عجیب
همعصر معزز ما اخبار ( وطن ) و دیگر همعصرهای همدرد اردو زبان ما بعضی هرزبانهای يك شخص یاوه سرای معنائی را از اخبار ( ستتسمین ) اقتباس ، و در اخبار های معتبر خود مندرج ساخته اند ، و نیز اظهار همدردی و دلسوزی خبرنانه کرده نوشته اند : که اگر حالات مندرجۀ اخبار ( ستتسمين ) صحیح و درست باشد محافظ و نگهبان دولت اسلام باقیمانده حافظ حقیقی باشد ! .
بنا برین ما میخواهیم که همعصران معزز اسلام دوست خودد تسلی بدهیم ، و به این آسوده خاطر سازیم که اگر این سخنان را يك آدمی میگفت که هیچ غرض شخصی و نفسی نمیداشت شایان افسوس و حسرت شمرده میشد . ولی چون ما گویندهٔ آن سخنانرا از طرز سخن او و کوتی نشیمن او که خود او بیان کرده شناختیم که بچه قیمت و چه حیثیت آدمیست از انسیب برای رفع شبهه و تسلی خاطر محبین اسلامی خود لازم دانستیم که قدری از اغراض شخصی و نفسی این هرزه سرای فضول بر قارئین کرام خود بیان نموده محاکمه و فیصلهٔ آنرا به انصاف و تمیز خودشان حواله نمائیم .
این آدمی که در کونیٔ هفتهزار فوت بلند از سطح بحر در کنار دریای کابل سکونت پذیر اعزاز و انعام بوده ( مالت ) نام يك انگلیسی است که در کارخانهٔ چراغ قوت برقی دولت افغانستان ملازم و مستخدم بود . و در ماه دو هزار و چار صد روپیه کابلی بمقابل يك خدمت بسیار جزوی از دولت متبوعهٔ مقدسهٔ ما افغانستان تنخواه میگرفت . هر گونه عزت ، اکرام ، انعام محافظات خدمت دربارهٔ او اجرا میشد . در حضور مبارك اعلیحضرت بادشاه مقدس ما گاه گاهی که شرفیابی حاصل میکرد مظهر لطف عنایت ، التفات میگردید .
حالا بشنوید که بمقابل اینهمه احسان ها آن نمکحرام غابن چه يك دولاب دغاباز برادر کابل میخواست بدور آرد: ذات اعلیحضرت پادشاه ما آرزو فرموده بودند که از کابل تاقندهار يك خط تلگرافی تأسیس و تمدید یابد ، و ( مالت ) را امر فرمودند که از


سال دوم
شماره ۲۱

کابل تاقندهار بسنجد و معلوم کنند که این کار بچه قیمت تمام میشود . مالت يك سياهه ساخته قیمت سیم تلگراف مذکور را شش لك روپيه نشان داد. چون این کار یک عملیات مهمی شمرده میشد با دیگر کمپنی ها نیز حرف زده شد. يک کمپنی دیگر عملیات مذکور مرا کمتر از سه لك روسیه در عهده گرفته طبعاً به او محول گردید . با وجود این هم از انجا که مراحم ذات شاهانه و همه خدمتکاران دولت عليه شان بدون تفريق مذهب و جنسیت رایگان و شایگانت برای مأیوس نشدن او خدمت تأسیس دادن تلگراف بی سیم را در ما بین بعضی نقاط مملکت فرمان نموده بمبلغ پنجاه هزار روپیه کلدار آلات و ادوات تلگراف بیسیم و غیره را از و طلب فرمودند که رفته اشیای مذکوره را خریداری نموده بیارد. بعد از انکه آن ناسپاس حق ناشناس از دار السلطنه کابل مبالغ را گرفته برفت پیش از انکه اشیای سفارش شده را بیارد هنوز مال نرسیده از هندوستان استعفا نامه خود را روانه کرد. و علاوه بران در اخبارها نیز متقابل آنهمه لطفها و احسانها این تقوهات نالایق و ناسزا و این هزبانهای با در هوا را نشر نمود. هر كاه مال دو نيم لك روپيه بشش لك روپيه كه او گفته بود بواسطة او خریده میشد و مبلغ سه و نیم صد هزار روپیه در کیسه حرص و طمعش میدرامد در انوقت از افغانستان بهتر ملکی در عالم نمیبود، و بادشاه افغانستان بهترین پادشاهان عالم میبود، وقتیکه بگفته دروغ او عمل نشد، وسنك در كاسه طمع او خورده شکست هوای افغانستان، ملک افغانستان، کوه افغانستان، مردم افغانستان، پادشاه افغانستان جملة بنظر بی بصرش خراب آمد. قارئین کرام و همدردان اسلام ما حالا خود ملاحظه و محاکمه کنند که اقوال اینچنین شخص نفس پرست طماع را چه قدر و قیمتی خواهد بود دولت متبوعة مقدمة ما بقدر لازمه كار خود به استخدام ملازمین یوروپی مجبور است. گاهی که کار بیشتر باشد نفری هم بیشتر میشود چون کار کمتر باشد نفری هم کمتر می شود. و اصل مقصد از استخدام یوروپین در افغانستان این است که مردم افغانستان از آنها تعلیم کار طرز جدید را بیاموزند. و سبب بیشتر بودن مردم یوروپ در اوایل، و کمبودی شان در اواخر ازین است که در اول از خود مردم افغانستان کاریگران و صنعتگران کمتر بود و حالا بساية ترقيوايه اعلیحضرت بادشاهی چون افغانان پیشه ور بیشتر است و يوماً فيوم بیشتر شده میروند از انرو اگر تعداد یوروپین نیز کمتر شده باشد چه عیبی خواهد داشت ، افسوس است که گاهی در بین این یوروپین اینچنین اشخاص فضول كونه بین نیز پیدا میشود . لكن صد شکر که همه یکسان نیست . مثل مشهور است که : پنج انگشت برادر است اما برابر نیست و مانند داکتر (والتر سایز) آدمان با هوش و حقیقت بینی نیز از یورو بین به افغانستان آمده موجود است که هر چیزی را بنظر حکمت و دور بین راست کوی حقیقت دیده و نوشته است حالا قارئین کرام ما بکندری از داکتر والتر سایز بشنوند که او در باب افغانستان و پادشاه افغانستان چه میگوید :

( از اخبار تایمس )

(ترقی و تعالی افغانستان)

داکتر ( والترسانز ) یکی از اعضای جمعیت آسیاست که در لندن تشکیل یافته است اخیراً به ( افغانستان ) يك سیاحتی اجرا کرده و پارسال در باب سیاحت خود در جمعیت مذکوره يك قونفرانسی داده در ان قونفرانس چنین گفته است :

افغانستان را هر کس یک مملکت عادتی شرق میداند و آن مملکت را در زیر اداره یکی از امرای شرق میشناسد پیش از انکه به افغانستان سیاحت کنم من هم آنچنان میدانستم و بهمان فکر بودم . اما وقتیکه به افغانستان رفته احوال آنجا را برای العین مشاهده کردم چنان مناسب دیدم که برای تصحیح و توسیع کردن حسیات و معلومات هموطنان خود را در باب افغانستان این قونفرانس را ترتیب و وعظ نمایم :

ای هموطنان : افغانستان همان افغانستان قدیم نیست ، شمارا تامین میکنم که سر اسر تبدیل یافته است و اگر آنجاها را بچشمهای خودتان ببینید هیچ باور نخواهید کرد که این يك مملکت شرق باشد .

در افغانستان هر چیزی موجود است . اعلیحضرت امیر سابق مرحوم عبد الرحمن خان چاره های فایده برداشتن را از مدنیت حقیقیه او روپا اندیشیده و تهداب های ترقی و تعالی افغانستانرا وضع کرده بود .

مشار الیه در اینجاب به آخر درجه جهد و غیرت کرده است . درین خصوص شب و روز کوشیده است . خواب و راحت ، و صحت عافیت خود را برای حصول این مقصد فدا کرده است .

اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان مرحوم در وقتی که میخواست ثمره های این مساعی خود را بردارد وفات یافت و وارث بزرگ شان اعلیحضرت امیر حبیب الله خان چون بعد از وفات آن امیر عالی خیال بر تخت سلطنت جلوس نمود به اثر پدر مرحوم خودشان اقتدا و اقتفا کرده مملکت خودشانرا احیا نمودند. امروزه روز در افغانستان کارخانه های طوب، وتفك ، و كار طوس و سازمه حربيه موجود است . عسکر افغانستان کاملا منتظم و مجهز، و با اونیفورمه های ملیس میباشند :

در حالیکه پیش از بیست سال یکوجب راه شوسه یعنی سرك در افغانستان نبود امروزه روز شوسه ها مانند شبکه خانه جولا هر هر طرف را فرا گرفته است. ملت افغانستان که در اول با یغما گری ، و چپاولی مشغول بودند امروزه روز زراع تاجر ، کاسب شده اند . در افغانستان حرف و صنایع خیلی ترقی کرده است. مکاتب ابتدائیه بسیار است در کابل سراز نو یکچند مکتب اعدادی ويك دو دار الفنون تأسیس شده است ، افغانها در حالتیکه از يك اروپایی


صحيفه ٦
سال دوم
شماره ٢١
نفرت میکردند امروز در رحله تدریس معلمهای اروپای جان می اندازند. اعلیحضرت امیر به اینهم اکتفا نورزیده برای ترجمه کردن علوم وفنون جديده اروپا را زبان فارسی که زبان رسمی افغانستان است در کلکته یك دارالترجمه احداث کرده، و نگرانی آرا نیز به وکیل سیاسی افغانستان مقیم کلکته حواله و تودیع فرموده اند. بعد از انکه آثار مترجمه طبع میشود به کابل فرستاده شده در موقع استفاده وضع میگردد. اعلیحضرت امیر به اینصورت به ملک و ملت خود در یک مقیاس و اسمی خدمت کرده و نام خود را ابدیا احیا و ایفا نموده اند. برای امور زراعیه افغانستان ماشینهای توسیستم زراعت طلب کرده به اهالی قیمت مناسبت در فروختن است. و بدل قیمت آن از زراع قسط به قسط گرفته میشود در کابل چون کارخانه های الكتريك پشمینه بافی و نساجی بافی، و کاغذ، و آلات جارحه را دیدم حیران شدم. عادتاً در اسويجره یعنی سویزر لند گمان کردم. بعد از ده سال افغانستان در عمران و مدنیت هندوستان را عقب خواهند گذاشت اعلیحضرت امير علماء و فضلاء وادباء و ارباب تجارت و صنعت را دوست میدارند و با اینها دید و بازدید کرده تشویق و تقدیر میکنند نها شهر کابل رانی، بلکه همه اونتهای را که تابع و خرچگذار حکومت افغانستانست نیز ردش کردم، و از نظر گذرا بیدم. در هر جا هر چیز تو است. روز بروز به فضل و معرفت اهلى تنویر فکر میکند. از حرفت و صنایع استفاده میکنند. شهر غزنین با این فعالیت عمران وقت نخستین خود را خواهد یافت بلی، احتمال دارد که باز به درجه کمالی که لایق مدح و ستایش شاعر شهر ایرانی یعنی ( فردوسی ) گردد واصل خواهد شد فردوسی این مملکت را بهشت تشبیه داده بود تحقیقات که اینجا مانند يك بهشتی است و الحاصل ملك افغانستان و ملت افغان خیلی از خیلی تبدیل یافته و در طریق مدنیت به سرعت تمام قطع منازل میکند..
اگرچه ما این گفتنهای داکتر ) والتر سایز را در شماره
اول سال دوم خود از ( سالنامه ثروت فنون ( که از اخبار معتبر و
( تایمس ) به ترکی ترجمه کرده بود به فارسی ترجمه نموده درج
محایف کرده بودیم، ولی چون مناسبت آمد باز تکرار آثر از
فایده عالی نیافتیم. لهذا به این بیت ختم مقال نموده میگوئیم
(سایز) آمد دید و رفت و (بالت) آمد دید و رفت
هر دو انكليز اند اما این کجا و آن کجا

طنتیست که از بام افتاده و آواز وحشت همرازان سامعه‌خراش همه ساکنان روی زمین گردیده است . اما چیزیکه موجب غرابت و شایان حیرتست این است که این رساله ( عبرت نامه) به زبان قومی و ملتی ما ( افغانی ) در استانبول تحریر وطبع و نشر شده است. اگرچه نام و شهرت محرر و مؤلفش در رساله تصريح نیافته، و به جای امضا تنها ( مترجم ) نوشته شده، ولی چون زبان بسیار فصیح افغانی مینویسد ، و در دیباچه کتاب نیز افغانی بودن خود را بیان کرده هیچ شبهه نیست که افغانست، و بسیار دیندار و با غیرت و بیدار و هوشيار يك افغانست. و محرر چون در آخر کتاب خود شدیداً التماس کرده که هر مسلمانی که این کتاب را بخواند میباید که دیگر مسلمانان را نیز به آن خبر دار بسازد، و اگر اینچنین نکنند در روز جزا از و باز خواست شود خود را از انسب ما که کتابرا خواندیم مجبور شدیم که در اخبار خود آنرا نشر کرده برادران دینی و وطنی خود را به آن با خبر سازیم و چون اخبار ما به زبان فارسیست مجبوریم که از زبان مانی افغانی خود زبان فارسی آنرا ترجمه کرده پی در پی در هر نسخه اخبار خود شایع نمائیم. این است که درین شماره خود عیناً به ترجمه دنیای کتاب آغاز نمودیم :

دیباچه
ای افغانان بیائید و به روم به بینید
که اما را به مسلمانان چه کارها کردند
من يك افغان و از باشندگان استانبول هستم . این کتابرا من از خطاها و ریونهای فرنگهای جرمنی و استریانی و فرانسیسی زبان افغانی ترجمه کردم محلیاقت آن چیزهای که من به چشم خود دیده ام و به من معلوم است آن خیلی زیاده تر ازین است ، اما چون سخنان مرا مسلمانان مبالغه خواهند دانست از انساب من از دستخط های خود فرنگیان و گواهی آنان ترجمه کردم تا از خواندن آن یقین کنند که هیچکس هیچکا، بدی قوم خود را پوره پوره راست راست بیان نمیکنند. پس شما خیال بکنید که خود فرنگیان چون به زبان خود اینقدر میگویند آیا به راستی و حقیقت چندر از ظلمها شده باشد و بیانهای خود مسلمانان انجنان دلسوز و حسرتنا کست که موهای بی آدم را بر بداش راست میکنند مطلب من از نوشتن این کتاب این است که به افغانان معلوم شود که فرنكها مسلمانان چه چه رنگ کارها کردند . مقصد بكانه فرنكها گم کردن مسلمانا نیست اما بسیار افسوس است که مسلمانان به سبب علمى و عبری غریب فرنگها بازی میخورند و تحقیقت مقصد آنها نمیدانند. و از حال همدیگر خودشان به خبر هستند . به سبب نادانی و بی علمی در خانه خود نیز بی اتفاق هستند. و از سیب این بی اتفاقی فرنگها همه شانرا زیر کردند .

عبرت نامه
در هفته برای ما از استانبول به عنوان فوق يك رساله مطبوعه ايهم افسوس است که در میان مسلمانان افغانان از همه زیاده تر رسیده است که از وقایع بر فجایع ظلمها و وحشتهای بالقان بحث به علم و به خیر هستند. از حال دنیا اکثر شان بالکل تا واقلت میراند . بلی . این مسئله چندان غرابی ندارد. زیرا آن بدعتها که وحشیان بالفان بر مسلمانان آن طرف اجرا کرده اند يك