نمبر 11

و هنوز به حقیقت کم و کیف مسلک و مقصد آنها آگاهی نداریم ولی با وجود
مسئله امیر قوم چنان عجیب است و تعلیم آن در اسلام چنان
این هم الفاظ به یک گستاخانه ( جابر و ظالم ) را نخودشان بود وسیع نموده شده است که بوقت سفر هم اگر زیاده از
کرده میگوئیم که اول این سخن میشان غلط محض است که میگویند در وافیق باشند در آن هم تقریر یک امیر ضرور می بود -
ذات اعلیحضرت پادشاه معظم ما گو یا حکمی و جبری از رعایا و در هر خانه و قبیله امیر قوم می بود و نمونه زنده آن بصورت
هنود کو داخانه بازماندگان طرابلس غرب را طلب فرموده ان امام نماز گذاشته شده است تا که مسلمانان را در روز
نطق اعلیحضرت ہما ہمایون ہیں۔ حرف بحرف ن در در نمبر (۵) سراج الاختبار پنج مرتبه موقعه خود کردن بر این اصل اسلامی بدست آید
القانیه مندرج است اگر نخوانده باشند بخوانند و دران و آنرا محکم گرفته باشند .
نطق بما یونی یک لفظی که جبر و حکم را ایما کند قطعیا موجود نیست.

رفیق، اختبار حبل المتین جنوید

وقایع نگار مخصوص نیویارک پرانی امریکی اینچه را در قصاص
روس عظیم خود دیده و به اختبار مذکور اطلاع داده از این قرار
است - کروسیان بدون گناه زنان دبچگان بیطرف
تبریز را مانند گوسفند بقتل رسانیده شده مقتولین متجاوز
از پانصد نفر است و هر چه الحاج میشود برای ترک این
قضاییهای وحشیانه روسیان جمع قبول اصغا نمی نمایند
بسیاری از افسران حکومتی و بیست افسر پولیس محلی را
بقتل رسانیدند هم رسانیدند عمارات حکومتی را بمبارد را نموده بسیار
از خانهای شخصی به با خاک یکسان کردند - ایرانیها
با سنتهای صبوری این حرکات روس را برداشت نموده
و بنظر تعجب و حیرت می نگرند چه وقتی با این حرکات وحشیانه
اقدام نمودند که دولت ایران تمام مطالبات وی را
قبول و حاضر شده بود برای همه گونه سلوک دوستانه
با روس - روسیان در مجله ارامنه تبریز چهار نفر مسلمانان
بی سلاح که بخیال خود در بازار میگذشتند بدون سبب
و جهت بقتل رساندند وقایع نگار مذکور مینویسد که حرکات
قصابانه روس در تبریز قسمی بود که قصابی های ایطالی را در طرابلس
غرب از یاد برده محو نمود .

مقدمه

علم تاریخ

و نسخه سابقه‌اش از ( تاریخ علم تاریخ ) بحث
و بیان نموده بودیم . حالا در اینجا یک قدری از اهمیت و فائده !
این علم معنا بها و سرچشمه های آن که از کدام جاها معلومات
میگیرد و اقسام تاریخ خود و کارا میگیرد و اقسام تاریخ و مدد گاران این علم و دیگر تعریفات
بودو ان تعلیم اصل ما تحت بودن یک امیر است ان بر مطالعه کنندگان گرام بعرض معلومات می پردازیم.

صفحه 1

رفیق با واسطه عدم شکایت ، و حسین آمیزش رعایا
مسلم و بشود افغانستان بیانات و احوال صحیحه درج نموده که
ما هم بعضی چیزهای مشهورات واقعه خود را ایران علاوه میکنیم
از مردم هنود در دولت افغانستان مردمانی هستند
که منصب با ماموریت های معتبر دولتی مستخدم و موظف
باشند، در دربار ها می نام حضور به ما و به لباس ها ی
پوره رسمی که بین علامه فارقه به دیگر چیزی از دیگر
منصب داران فوق نمی شوند بمقامات. ا شوید مقامات مقرره خودی بکشند.
در صنف صف خدمتگاران دربار مثلا از مردم هنود چاپار
مخصوص، آبدار مخصوص، حتی خانه سامان و آشپز مخصوص
برای معتبرین اهل هنود موجود است. همه امور صرافیه و
ملکت که یک جزء مهم تجارت یک شمرده میشود بدست مردم
هنود است از نقطه نظر حقوق سادات تامه در مابین
موجود است : با روس - روسیان
در نظر شریعت و سیاست در ما بین دعاوی حقوقیه هیچ و
و در مابین هنود و مسلم نیست. ذات اعلیحضرت بادشاه
سیاسی شناس دانای خردمند ما تنها عدم امتزاج و موجودیت
و اختلاف دعا یا صادقه مسلم و هنود دولت خدا داد
خودش را بلکه اختلافات مسلمین و هنود هند را نیز بنظر
استحسان نمی بینند. چنانچه مسئله (قربانی گاه) در
اشتهای سیاحت هندوستان شاهانه شان دلیل واضح
این مدعاست. نقطه

رفیق ما ملت مینویسید

مردم مسلمان پیروی کلام حق تعالی را گذاشته
در معرض خطر خود را انداخته اند. اگر آنها آن رسن پاک
از دست نیند آورند و ر ما بین آنها نزاع و تفرقه نمی افتاد
نبی کریم صلی اللہ علیہ و آله دست محکم مضبوط ساختن
شیرازه قوم و بر تقرر گرفتن آن تعلیم یک اصل نموده
بودو ان تعلیم اصل ما تحت بودن یک امیر است -


نمبر ١١
صفحه ٩

ولی این را هم عرض کنیم که معلومات تاریخی که ما بیان مینمایم به اصول و قواعد تاریخ نویسان این اعصار اخیر و تحریر مییابد را از جهت تعریف و تقسیم تاریخهای متداوله فارسی ما تا یک اندازه فرق و مهابیت دارد و انا عالم عالم تبدد، و نویست، از انرو اگر تاریخ نیز بیک لباس قومی منظر قار تامین کرام جلوه گر میشد نتیجه نخواهد بود !

اهمیت و فایده های تاریخ — علم تاریخ را اگر گویم که جامع جمه علوم و فنون دنیا است جا دارد. زیرا واضح ترین بیانی که در باب علم تاریخ گفته شود همین است که: علم تاریخ یک علمیست که از احوال گذشته دنیا و نوع بنی بشر بحث و بیان مینماید (۱) بلی ! تعریف حقیقی علم تاریخ همین است. اما سببی که در میان احوال گذشته همه کا سیاسیا مدنیه نوا هی بشر از فنون و صنایع و اختراعات اور خیانت داخل میباشد باز از ان تاریخ را جامع به علوم و فنون و یه جون مع من مباینه دیزانی خانه خواهیم بود. از علم تاریخ هر صنف و هر رقم مردم استفاده کرده میتوانست زیرا تاریخ ، همه احوال گذشته افراد و جمعیتها بنی بشر را تدقیق و تحقیق کرده ان را به بیرونی کارهای فضیلت و نیکونی گذشته گان ترغیب میدهد، و انه کارهای لامینی و بدنی انها ان نرا درس های عبرت نمائی داده مجتنب و بیزار میسازد. علی الخصوص مطالعه تاریخ برای مردمانی که به اداره ممالک و قبل منظف اند بیشتر فایده می بخشد. زیرا وقایع و احوال که موجب عرفت و اقبال یک قوم و یا یک ملتی گردیده با وقایع و اسبابی که موجب فلاکت و انقراض دیگر قوم و یا دیگر ملتی شده بیکدیگر مقابله و مقایسه نموده بسی احکام و اداره های نافع از ان بروی کار می آورد. پس به این سبب اگر علم تاریخ را مجموعه مدنیت ) یا ( مخبر احوال عالم ) بگوئیم مناسبتر و موافق تر می آید .

سرچشمه های تاریخ — سرچشمه اینکه تاریخ از ان معلومات گرفته میتواند جانا (اثر های) ی بنی بشر است که این اثر ها سه نوعست :
اول — اثرهای ضبط و ثبت کرده شده
دوم — اثرهای نقل و روایت کرده شده
سوم — آثار عتیقه) یعنی اثرهای کهنه و قدیمیه

اثرهای ضبط و ثبت کرده شده جهان اثر هائیست که از طرف گذشتگان قدیم وقوعات و احوالات عصر خود شانرا بر کاغذ یا پوست حیوانات یا سنگها نوشته باشند و دست بدست تا به اینوقت آمده باشد .

اثرهای نقل و روایت کرده شده جهان اثر ها نیست که از پدر تا به اولاد ها و از اولاد ها به نبیره ها نقل و روایت کرده آمده باشد، مانند حکایتها و ضرب مثلها، و اشعار ها وغیره. اگر چه اینگونه اثر ها پر مبالغه میباشد ولی باز هم تاریخ از ان استفاده کرده میتواند.

آثار عتیقه یعنی اثرهای کهنه و قدیمیه همان اثر ها نیست که از دست بنی بشر ساخته شده باشد و از زیر خاکهای خرابه زار ها برایند ، و یا بروی زمین باشند، مانند قلعه ها و ابنیه ها، و هیکلها، و مجسمها، و عمودهای سنگ نوشته شده و سکه ها، و یراقها، و آلات و ادوات دیگر که این آثار عتیقه صحیح ترین سرچشمه های وقوعات تاریخیه شمرده میشود و به عنوان (آر جیولوژی) یعنی علم آثار عتیقه علم جدا گانه مخصوصی میباشد.

مددکاران تاریخ — بعضے علوم و فنومیست که بتاریخ بسیار مددها میرسانند که از انجمله یکی فن ( آرشیولوژی ) یعنی فن آثار عتیقه میباشد که مذکور گردید . دوم فن (جغرافیا) است که جای و موقع ظهور واقعات تاریخیه را می شناساند سوم تقویم یا الماناقها است که آنهم زمان واقعات تاریخیه را خبر میدهد چهارم ( فن السنه ) یعنی زبانهاست که درجه قرابت و مناسبت اقوام مختلفه را بیکدیگرشان می شناساند، مثلاً: از نزدیکی زبان، و دیگر بعضی احوال جنس ( کافکاسس) برده خاندان بزرگ بتقسیم میشود که یکی از آنها ( آریها) و دیگرش ( سامیها ) میباشند، مصریها، کلدانیها عبرانیها ، عربها ، فنیکه تنها از خاندان سامیها میباشند. که تاریخ قدیم این ما را به نسل (سام) بن ( نوح) علیه السلام نسبت میدهند، و هندیها، ایرانیها، افغانها، یونانیها رومیها، ترکها، اوروپائیها از خاندان (آریها) میباشند که بنسل (یافث) بن نوح علیه السلام نسبت دارند که ذاتاً تاریخ نیز از همین دو خاندان و از همین دو دو نسل بحث و بیان میبراند زیرا از همین دو نسل آثار باقیمانده که اساس تاریخ نیز آثار است .

و هر اساس تاریخ سه یعنی ( سر تاریخ ) هر قوم و هر ملت یکی از واقعه های عظیمه و فهیمه را (سر تاریخ) گرفته اند. مثلا ملت مبین اسلام (هجرت حضرت پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم ) را از مکه مکرمه بمدینه منوره سر تاریخ شمرده میگویند که ( قبل از هجرت به (۶۲۲) سال ولادت حضرت عیسی علیه السلام بوقوع آمده است.) یا میگویند که (بعد از هجرت نبوی به (۹۳۱))


صفحهٔ ۱۰

سال فتح قسطنطنیه بوقوع آمده است. ملت نصاری (میلاد) یعنی ولادت عیسی علیه السلام را سیر تاریخ گرفته اند. واقعه اینکه در تاریخ گرفته شده اند بسیار است غیر از هجرت و میلاد و دور خلقت عالم و تاسیس دولت رومه از تاریخ او لیبین ها و غیر از آنها میباشند. در باب خلقت عالم اقوال بسیار است. کسانی میگوید که از هجرت شش هزار سال بیشتر بود کسانی چار هزار و کسانی به یک یا سال بیشتری نیز گمان کرده اند که راست بودن کدام یک از اینها را باین کردن محال شمرده میشود. لهذا خلقت عالم را سیر تاریخ گرفتن صحیح دیده میشود.
اقسام تاریخ — تاریخ بر دو قسم است: یکی (تاریخ عمومی) دیگری (تاریخ خصوصی)، تاریخ عمومی اصل تاریخیست که از ابتدای خلقت عالم گرفته از تمام کره زمین و عموم جنس بشریت و بیان میراند. و تاریخ خصوصی یک قسمی از اقسام است که تنها از احوال یک قطعه، یا یک مملکت، یا یک دولت بحث و بیان میراند.
حالا چون از جمله اصطلاحات علم تاریخ بر قارئین کرام عرض نمودیم منتظر میشویم که آیا میل خاطر قارئین کرام ما بر کدام یک قسمی از اقسام تاریخ است؟ آیا میخواهند که (تاریخ عمومی) بنویسیم یا (تاریخ خصوصی)؟ اگر در ظرف پانزده روز یک جوابی از طرف مطالعه کنندگان کرام شرفیاب شویم با عرض شکران و دست داری بعون الله تعالی از همان قسم آغاز خواهیم کرد فقط.

صنعتِ عکاسی

آیا فن عکاسی چه خدمتها میکند و چه فایده ها دارد؟ عکاسی تنها برای ساعت تیری و هوس کاران آن خدمت نمیکند، بلکه برای علوم و فنون مختلفه کمک میرساند، عکاسی بسیار مدت عبارت از یک رقم تجربه ما بود یعنی مثل یک فن یا یک علم مخصوصی شمرده نمی شد لیکن امروزه در سایهٔ ترقی علوم کیمیاوی و حرکت در فن عکاسی یک تحول عظیم و یک تبدل عجیبی پیدا شده است و پلیت ها یعنی شیشه های عکاسی در درجهٔ تیزی بسیار ترقی کرده و در سرعت
میکند، بلکه

و چالاکی دور بین های عکاسی نیز روز بروز در تربیت کامل استفاده و مدد درس علوم و فنون گردیده است و به این سبب فن عکاسی بدرجهٔ چشم حقیقی ارباب فن قایم گردیده و مددگار به فنونهای مختلف شده است.
بعضی گفته میشود که صنعت عکاسی تمام عالم را بدست آورده است. بسیار جاهاست که داخل شدن به آنجا برای هر کسی میسر و نصیب نمی شود لیکن عکاسی به آنجاها به واسطهٔ سیاحین و دلاور داخل شده است. عکاسی خادم غیر مفارهٔ فن مطبوعات است. چنانچه که مطبوعات یک تکه را نشر میکند عکاسی هم اشیا و اسبابی را که به صنایع مدینهٔ بشریه لازم باشد عکس آنها را تنزیه و تکثیر کرده نشر می سازد و بسی خاطرات لطیفه و جهه برانه کار میکند.
عکاسی به فن حکمت هم بسیار خدمت ها کرده است. بسی چیز های هوائی و فلکی را که چشم بشر آنها را دیده نمیتواند آنها را ضبط کرده نشان داده است.
(میکرو فوتوگرافی) (یعنی چیز های خورده بین که بچشم دیده نمیشود عکس آنها را گرفتن) باین فن داخل شده برای تحلیل و مطالعه معدنیات یعنی (کان شناسی) منافع عظیمه حاصل کرده.
(سینه ماتوغراف) یعنی متحرک لارینین نیز از سایهٔ همت فن عکاسی میدان بر آمده که حرکات و اوضاع مختلفهٔ بشر را به عکس جمع کرده عکس را به آن زنده ساخته است. امروز بواسطهٔ این شعبهٔ عکاسی جنگها را مثل که خود ما میدان جنگ باشیم تماشا میکنیم و بسی چیز های دیگر را هم نیز تماشا میکنیم.

نمبر ۱۱

میکند، بلکه برای علوم و فنون مختلفه کمک میرساند، عکاسی عظمت پیدا کرده. حال آن که یک زخمی را که جای گله در وجود شخص معلوم نباشد بواسطهٔ (رادیوگرافی) معلوم میکند و از آن جای گله را جراحها میکشند پیش ازین بسیار مشکل بود. بسیار جایها را پاره میکردند تا که گله پیدا شود.

فن عکاسی در علم هیئت و نجوم نیز یک عضو مهمی شده. چونکه بواسطهٔ عکاسی خریطهٔ آسمان را گرفته اند و انکشافات جدیده کامیابی حاصل شده است.
فن داکتری و فن میکروب هم ازین فن استفاده ها و کمک ها حاصل کرده است. خصوصاً فن جراحی از (رادیوگرافی) که یک قسمی از عکاسیت، حقیقةً استفاده
والحاصل جغرافیا، تاریخ علم آثار عتیقه هم از


فبر ۱۱

عکاسی برای عسکری مهم خدمتها میکند. از راه دور و دراز و با ماشین بمیرسند بالای قلعه ها می آیند و عکس آنرا میگیرند بعد از ان آنها را انلارچ یعنی کلان میکنند و به واسطهٔ ان نقشه قلعه را به بسیار مکمل بدست آورده میتواند فن عکاسی به پولیس ( یعنی کو توالی ) هم خدمتهای مفید میکند. در همه حکومت ها این قاعده و اصول است که چون یک اوباش بگیر کوتوال بیاید عکس اورا میگیرند و هر قدر شریر و اوباشی که در ملک باشد عکس آنها و حالات آنها بدفتر کوتوال مقید میباشد. بلکه عکسهای اینطور اشخاص مضر بهر حکومت روان میشود. تا که برای آنها هم معلوم شود. این عکس ها به بندر ها و دایره کوتوالی موجود میباشد هرگاه یک شریر و یا آدم شبهه ناک بیک جائی بیاید کوتوال احوال ماضیه و شرارت اورا خبر داشته و شکل آنها دیده گیر میکنند هر وقتیکه یک وقوعات و یا خیانت بوقوع آمده باشد و قاتل گیر نشود. حکومت عکس اوباش ها را اشتهار کرده یا آویزان میکند اگر کسی قاتل را دیده باشد خبر میدهد که قاتل این بود. چون کوتوال نام و جای آنها را خبر دارد گیر میکند.

این است که عکاسی بعلوم و فنون بشریت اینقدر فایده های بیشمار حاصل میکند.
م. فضلی

غزل
حبّ وطن

کسیکه در دل او نیست حبّ خاک وطن
محقق است که او نیست نسل پاک وطن

رسول گفت که حبّ وطن ز ایمان است
اگر تو مومنی در دل بگیر پاک وطن

دلی که گشت محبّ وطن پرور و محو
مشو تو خالی ز اسرار تابناک وطن

بحفظ و خدمت او لحظه ای مشو غیاب
بنوش بادهٔ حبّ وطن ز خاک وطن

چو گشت حب وطن جایی در دل ملت
عدو و بدخواه فوراً میشود هلاک وطن

وطن بخت وطن قایم است هم محفوظ
که هست حبّ وطن تیر سهمناک وطن

ز حق نیاز کند عاشق وطن (محمود)
که دشمنان وطن باد زیر خاک وطن

مخمس
اثر خامهٔ شاعر شیرین کلام ملا عبد العلی المتخلص بمستغنی

بهر خدا بیا بت من از سفر بیا   جانم بلب رسیده بیا ز و دیار بیا
ای سرو کلهدار من ای سیمتن بیا   ای کرده خون فراق ام از جور یار بیا
میمیرم از برای تو گردم خبر بیا

ای تو چشم من هستی و جانم هم هست
این سر گرامیت بمن از گنج باز هست

ادبيات


صفحه ۱۲
نمبر ۱۱

يادآورى

( سراج الاخبار افغانية ) با نشر نمبر دوازدهم خود یک دورۀ ششماهه خود را کامل مینماید لهذا بيشتر كسان گرامى كه شش ماهه به اشتراك اين اخبار مبارك رغبت نموده اند تجديد اشتراك شانرا ياد آورى كرده ميگويم كه سر از نمبر دوازده اخبار ما با بعضى تجددات مقبوله بنظر قارئين كرام عرض وجود خود خواهد نمود . چنانچه در عدد صفحه ای خود افزونی میدهد . یک رساله فواید اسلامیه بنام ( علم و اسلامیت ) نیز به قارئین گرام خود تقدیم کرده کسب فخر و شرف میورزد . و در عدد صفحهاى خود چهار صفحه ديگر علاوه كرده حجم خود را از دوازده صفحه تا نزده صفحه ابلاغ مينمايد تا بعد ازين مقاله اينكه باقى دارد مانند ثروت ملل ، و غيره در نمبر هاى آينده منطق دوام نمايد و در مضامين منفعت آگين خود نيز افزونى ميدهد ، و الى سبيل از همه جهت يک آثار ترقى و تجدد نشان داده در جلب منفعت و استفاده قرائت قارئين كرام خود كوشش ميورزد ، و من الله التوفيق .

هر مقاله باينكه دستخط ندارد از طرف مدير و سر محرر سراج الاخبار افغانيه است

بسعى و اهتمام الحاج عبد الخالق پسر مرزا افغان مهتمم چاپخانه دارالسلطنه كابل
مهتمم ميرزا محمد جعفر قندهار
طبع شد

در هر قدم در ركاب اين شوخ مست استاد بيكباره آمدن اى شهريار ناز
عمر است همچو آب روان در گذر بيا
گر شد چه شد بطالع ما دور آسمان يعنى چه شد كه شد دل رنجور ناتوان
كز از غم فراق تو برديم نيم جان از شادى وصال تو مرديم ناگهان
جانا ترا كه گفت چنين خيره سر بيا

رفتى دگر نيا مدى اى سرو بوستان بازار ميرود در فراق تو جان
دادى پياده و گذره و مهره و فگند گفتى كه ماه نيست بسرت خواهيم آمد
زان پيشتر كه عمر من آيد بسر بيا

يك لحظه سر بحرف و فايم نهاده ام فارغ دمى ز رنج جفا و ستم نه ام
در فكر روز تيره ما هيچ هم نه اى اى آفتاب حسن خورشيد كرم نه اى
گر شام رفتى از نظر من سحر بيا

آن سيمتن كه خون جگرم ريخت در قدح كارم بجان رسيد الهى ز سايه ام
تا كى بزير تيغ جفايم نشانده است بر من چشيده تاب و تب و فراهم از آن
سودى شدم از هجر تو اى خوش خرام بيا

عاشق كه جز بحوصله سامان نميكند آه سرد ميكشد و قرآن نميكند
اين گونه گر تراود اشك اين گدا گاهى قدم بخانه چشم ترم نهى
ياد است روز و شب ز جدائى درين ديار

جانا كجا علاج دل زار ميكنى كى چاره تب سينه بيمار ميكنى
كى نظر داغ اين دل افگار ميكنى غافل ز سوز سينه ام انكار ميكنى
تا با درت شود دو قدم پيشتر بيا

خوبان كه تازه از مادر ايام زاده اند از چون تو خوب روى نكوئى نداده اند
مهر تو كيمياست و دل بر آن نهاده اند ما را محبت پدرى با تو داده اند
خوش بى تكلفانه بيا اى پسر بيا

پوشيده بيدلى ز جهان چشم پر فتن مستى اين مى از ميان برده اين جهان
در آتش بلند اگر ميكنى نهان واقف بدرد و داغ دل عاشقان نهان
وقت وقت بر سرش از ره دگر بيا


نمره ۱۲
سال یکم

نگران
ايشيك آقاسی ملکی حضور اعلیحضرت همایون
قیمت سالیانه
در اطراف داخل مملکت با اخراج داک ۱۴ روپیه
خارج مملکت با اخراج داک نیم پوند انگریز
قیمت یک نسخه آن در کابل یک عباسی است
تاریخ عربی یکم ربیع الثانی ۱۳۳۰

سراج الاخبار افغانستان
۱۳۲۹

مدیر و سر محرر
محمود طرزی
اداره و مطبعه
در ماشین خانه دارالسلطنه کابل
جمله امورات تحریریه به اداره خانۀ
بنام مدیر فرستاده میشود
بهر پانزده روز یکبار نشر میشود
تاریخ شمسی یکم حمل ۱۲۹۱

درین اخبار از حوادث داخلی و خارجیه و بسی مقالات مفیده درج میشود

فهرست مندرجات
تحسین علم و عرفان — حوادث داخلی — حوادث خارجیه — معلومات فنیه — وظایف عسکریه — یک یاد آوری مهم
حفظ صحت — ادبیات — امور بین الملل — علم حروب علی — فاجعه ای پاریس — سخنان بزرگان

لِمَنْ عَفَا وَأَصْلَحَ فَأَجْرُهُ عَلَى اللهِ
حُسَيْنٌ

علم و عرفان

علم و عرفان ، چنان نور نیز درخشان خالق کون و مکانیست که هرگاه پرتو تابش مهر منیر ضیا افشانش بر یک ملک ملتی یا قوم و ملتی انتشار انوار و ایثار فیض آثار خودش را مبذول و رایگان نماید ظلمت تیره و دیجور کجخیال نادانی و گمراهی و دهشت بلا مقرون جهالت منزل شقاوت و بیراهی از ان ملک و ملت و قوم و هیئت وداع ابدی گفته ، انوار عافیت و سعادت و فیوضات راحت و نعمت بر طرف آن هیئت و ملت را فرا میگیرد.
علم و عرفان ، چنان لطف جمیل تعدیل حضرت سبحانی است که اگر شمیم نسیم فیض بخش جان افزایش بر کشت زار تشنه پر از خار زار یک کشوری بوزد، و قطرات با فیوضات نم نم حکمت و معرفت را بران بچکاند مزرعه آمال استقبال همه آن کشور را به ازهار طراوت نثار سعادت ، دانش و بینش لایق آثار رضایت بهره ور و شاداب میگرداند.
علم و عرفان ، چنان نعمت گران قیمت حضرت ایزد منانست که هرگاه رازق مطلق انیس جان امر اعاشه و انفاس نوع شریف انسانرا بآن مایده لذیذه حیات بخشای جان محول احسان نماید انسان نایل حیات جاودان و واصل سر منزل سعادت دامان میگردد.
انسانرا از حیوانات عجم کدام چیز تفریق میدهد ؟ عقل و منطق ! صیقل آئینه عقل و منطق چه چیز است ؟ علم و معرفت ! منبع و مخرج علم و معرفت کجاست ؟ مکاتب و مدارس


صفحه ۲
نمبر ۱۲

انتا نرا از حال وحشت و به دیست که ام چیز ہائے سیدہ ؟ مگر نیت ؟ مزیت در نشست بچه چیز دانسته میشود ؟ به افزونی
یا فاتن حلمت و معرفت با مشکل فزونی حکمت و معرفت کیست؟ مربی و حکمت و معرفت کیست ؟ شهر می دونی معرفت و حامی با همت بیک وقت !

ہزار ہزار شکر دشنا خالق یگانه اینها را که ملک و ملت افغانستان را بوجود بهبود مقدس چنین یک پادشاه ذمی شوکت و شان
و شهر یا به ی فضل و عرفان مانند اعلیحضرت ( سیراج المله و الدین امیر حبیب الله خان ) مفتخر و سرافراز فرموده است که بسایر
فیوضات آینه همایونی نشان چنانچه بسی آنها به ترقی و تعالی بردی کار آمده در را به نشر نوا به علم و معار جن نیز یک شهراه بسیار عظیمی برای
ملک وقعت با ز فرموده شده است .

از آغاز جلوس میامن ما نوس بها یونی که آنها سعادت و بختیاری مملکت است برای عام شدن و تاسیس یا فتین مکتبها و مدرسه ها
اصول جدیده ادامر و فرامین شانا نه مشرف اصدار یافته اول با مکتبی که بقواعد فن در پای تخت سلطنت سینیه افغانستان میعنی شهر عزیز یا
(کابل) اساس د بنیاد یافت ) مکتب مباره که حبیبیه ) است که بنام نامی ملو کا نہ کسب فخر د شرف نموده .
این مکتب اگر چه در ا ولا مر در یک مقیاس کوچکی نمونته بنیاد یافت ولی رفته رفته با یه توجهات مراحم آیات حامی و تمام بات حامی ذی نفر
اعظم خود دست و عمومیت پیدا کرده، و عنوان شرف رسان ( بیت العلوم مبارک جینیه را اجرا کرده به شعبه های مکاتب ابد این صدا را
دیر به محله های شهر تعمیم داده است که منافع و فواید افزونی مکاتب ابتدایته ضیایه برای الک و بقت چیزی نیست که انگار شد نمی باشد.
زیر انگلهای ابتد اینه قاسمه های استین نردبان قصر سعادت ملک شمرده میشود .

بعد از ان مکتب بسیار عالی عسگری بعنوان المتب فنون حد به شهرا چیه ) برای اولاد های صنف زاده گان و خاندان در زیر همانه
نفری نفیس ذات اعلیحضرت با دشاه معارف آنگه و مقدس با تشکیل تاسی، بعد از یک نطق بسیار بلیغ و پره تاثیری که ذات اعلی حضرت بانی
در موضع ( چمن حضوری) بر اکابر و اعیان مملکت بیان فرمودند هند ( کا بر داعیان مملکت کلام قد سیت پیام پادشاه معظم محصواب معلوب
خودشان را یک فوز و نجاح عظیمی برای استقبال آمال دانسته در بجا آوردن امیر بادشاهی داد خال اولاد های خوبه شانرا در آن
مکتب عالی یک بر دیگر سبقت و دریدند. شهزاده الان عظام نیز در صنف شاگه رابطه این مکتب داخل شدند، حتی ذات اعلیحضرت
شهر یاری نیز در روز مراسم افتتاح کتب مذکور در یشی شاگردان مکتب را زیب وجود مراجم آمود شاه زیر دو شریف استان
مکتب عالی مذکور را بدان میزدا و فرمودند.
در هنگام تاسیس الکتب فنون حریقه سراجیه یک قطعه نظم سر زده طبع قاصر نه این تحررها جز گردیده بود که قطعه مذکور
چون تاریخ تاسیس کتب را با مدح حامی مقدس آن در بر دارد تنها در ینجا درج میشود :

قطعة
اسد الله والدین شه رمان ها
که در تاریخ افغان انی است
از از دو مینی است و خانم هایش
و علم و هنر بشود به مردم انان
اساس المکتب برید ، اینها
در دوران جمع آوری از برگرد
انا اشارات بزار د سه صد و هم بیست هفت افزون بانه بجر
که شد تاسیس این مکتب به فیض شما و با عرفان

ذات شرکت سمات پادشاه حقایق آگاه مقد محسن ایک حسن توجه عظیمی در باب مسلک شریفه علمیه دارند، و علم و علمی را خیلی محترم
و معتبر میشمارند. و نفس دار السلطنه کابل و ولایات شانا نه مدرسه های مستعد و علیه معمور و آبادی موجود است، علمای کرائے
که در وطن عزیز ما هستند اکثر به تنخواه و منصب و ماموریتهای مختلفه محاکم عالیه دولتی موظف و مستخدم میباشند. محفل حضور پر نور
همایونی در سفر دختر از یکنفر دو نظر علمای بنام هیچگاه خالی نیست. در باب تشویق و پرورش حفاظ کلام مجید نیز ذات اعلیحضرت
پادشاه دیانت اکتاره معظم با اقدامات شامانه که مبذول د رایگان فرموده اند حقیقتاً شایان شکران و افتخار است.
دایره مخصوصی برای جمعیت حفاظ تخصیص یافته در تعلیم و حفظ کلام مجید حضرت خالق وحید کوشش مزید بعمل آورده میشود
حفظه قرآن عظیم الشان بعدا از امتحان به نخواه معینی که مقرر است نایل و سزاوار میشوند، و به این وسیله یو تا نیوم


صفحه ۳
نمبر ۱۲

یکی از تأسیسات محمودۀ علیائی که در عصر میمنت اثر همایونی در پای تخت سلطنت میمنت نشان، طبع و نشر شدن اخبار است

سراج الاخبار افغانيا

چنان یک مکتب فیض مکسب عالییست که بهزاران از افراد این دایره این دبستان معارف و آگاهی از سبق خواندن معلومات نافعه، و متن این مقالات مختلفه میگردند. شیخ و شاب، عالم و عامی، کبیر و صغیر، زن و مرد هر رقم مردم ازین مدرسۀ عرفان منظره به تماشای عوالم مختلفه کامیاب میشوند. وسعت و فراخی، این مکتب فیوضات مکسب بقدر وسعت همه ملت افغانستان است. نی نی بلکه آوازۀ صریر خامۀ این دبستان فواید رسان قاف تا قاف جهانرا در بر میگیرد. الحق که این مرحمت معارف پرورشی پادشاه اشفق و ارحم محبوب القلوب معظم ما که در باب اجازۀ و فرمودن نشر اخبار بر رعایای صادقه و فاشعار خود مبذول در اینگان فرموده اند از چنان الطاف شمیم الاحسان ترقی معنا نیست که از بجا آوردن شکران آن تحت ذو المنن اظهار عجز مینماید.

ذات اعلیحضرت پادشاه مقدس ما برای تعمیم معارف و آگاهی رعایا صادقداستان از احوال عالم اخبار را یک واسطۀ مهمۀ لازمۀ مشهوده اجازۀ نشر آنرا به این عبد حقیر با خاک برابرشان ( محمود طرزی ) عطا و احسان فرمودند و این است که در زیر ظل قلیل معدلت دلیل بیایونی باین نمبر دوازده خود یکدو کلمه در مشتهیات خود را انتحال نموده با بعضی:

مجددات ترقی

در نظر قارئین کرام و مشترکین ذوی الاحترام در میدان مطبوعات جلوه گر میگردد و مجددات تا سراج الاخبار که تا درین وقت این چند چیز است:
اولاً — در صفحه های اخبار خود سرازین نسخه چهار صفحه علاوه کرده و دوازده صفحه خود را به شانزده صفحه ابلاغ مینماید و به این وسیله در مضامین رنگین و مقالات شیرین خود افزونی داده بعد ازین هیچ نسخه خود را از مقالات ما بعد داری که مسلسلاً نوشته میشود خالی نمیگذارد.
ثانياً — با این نسخه خود یک رسالۀ بسیار سودمندی بنام ( علم و اسلامیت ) بر قارئین کرام مشترکین ذو الاحترام خود هدیۀ آخرین، و تحفۀ للناظرین عرض و تقدیم میکند. این اثر فواید ثمر بنا بر دو مقصد خوبی بقلم گرفته شده است: یکی اینکه رد قول مخالفینی است که دین مبین اسلام را دشمن علم و فن نشان داده اند. دیگر اینکه بر همه گان ظاهر شود که دین مبین اسلام مانع تحصیل علوم و فنونی که در عصر حاضرا اعدا به انواسطه بر ما غالب آمده اند نیست، بلکه بنا بر نیت خالصانۀ خدمت دین و وطن خواندن و آموختن آن علوم و فنون لازم و لابد شمرده میشود، و این هم از این است که اگر بعد ازین از علوم و فنون حکمیه و طبعیه و غیره در صحایف ( سراج الاخبار افغانیه ) مندرج شود این اثر یک براعت استهلال و دعا بر استدلال آن گردد.

این تجدد است ترقی که سراج الاخبار افغانیه محض برای استجلاب حسن توجه و ممنونیت قارئین کرام خود در ظرف ششماه بروی کار آورده و امیدواریم که برادران وطن عزیز ما را از فکر گران قیمتی آن برگردانیده باشد و ادارۀ ( سراج الاخبار افغانیه ) بمشترکین کرام خود وعده میدهد که انشا الله بفضل و عنایت الهی متوجهات مراحم آیات اعلیحضرت پادشاهی در هر ششماه همچنین یک تجدد و ترقی بظهور آورده در راه خدمت و استفادۀ قارئین کرام خود بیشتر خدمت کند.


نمبر ۱۲

و اینهمه نیست گر از توجهات معالی خایات با دشا و حقایق آگاه معارف پر دره و شهر یار دیانت همرا به معدلت گستر معظم
مقدس ما که یک نظیر مخصوص عاطفت شامانه شانرا در باب این روزه نامه مبارکه می په در انند پس بردها می خالی اندریا
افزونی شوکت و اجلال و دوام عافیت و اتبال با د شاه محبوب القلوب ترقی آمال متقدمیس خود ختم معال نموده توفیقات
صدانی و دوام تو جهات اعلییت جهانبانی را در حق عبیدانه خود تفرع د نیا ز مینمائیم تا بواسطه خامنه تنجر علامه در راه
استفاده و با خبری وطن خود یک عرض خدمتی بتوانیم دمن الله التوفیق

جوادث داخلية

رسمی

صورت عریضه ها یا می ها و قانشا با نه مینه ها
(غزنین) است که بواسطه حاکم خود شاین
جناب (امید محمد خان) بحضور بها مورد تایو به
عرض تقدیم نموده اند

اعلیحضرت جها مطاع را بطریق نصیحت و صیحه موعفت اصفا نموده ایم
ظاهر است که پادشاه فرمی جاه عدالت گستر رعیت پر و پر ما مرتاج
دین مبین حضرت سید المرسلین صلی الله الله علیه و آله وسلم بوده
میباشتند و از ابتدای جلوی میمنت مانوس الى يومنا هذا
شب و روز در استحکام تربیت دین و دولت سعی جمیل مصرد
داشته اند که الحمد مند یو افیونا کار دین و دولت در ترقی
و تزاید است که در حوصلہ تحریر نمی آید سپس با مردم دعایا
و فقرات دولت اسلام ساکنین مملکت افغانستان الرجمیقا
سرا پا زبان دیم و مدام الحیات شکر گذاری گوشیم البتدادی
به این نعمت را که عبارت از مرحمت اعلیحضرت است در باب
اعانه برادران دین با شکر گذاری نتوانیم خود الله الحمد
والله ما مردم رکھا یا دولت خدا را د افغانستان اینجا
چون بار بار از زبان شما در مجلس های عام علی الخصوص عن جد مسلمان بوده و میباشیم و اطاعت آیدا کر طیبه
در مسجد جامع بعد از ادای فریضه جمعه و خطبه باسم علیحضرت واطبعو الله واطبعو الرسول وأولى الأمر منكم )
سراج الله والدین اختیارات واقعه و دست عالیه عثما بیند همیشه در و زبان و حرز دل و جان داریم رضای خلیفه زمان
و دست به د طایفه کفر ها ایطالیه را که بیان گردید شنیده مین رضایی خالق انس و جان شهر ده انشاء الله تعالی مخلف ابني
بسیار متاسف و متاثر شدیم خصوصا غیرت دین داری برای صواب نامی اعلیحضرت شهر بار که در حقیقت خیر و بهبود
و حمیت مسلمانی و مرحمت و مهربانی اعلیحضرت شامانه را که از رو دنیا و دین کل مسلمین برضا و رغبت و بلکه بسیار خرجی دایت
دل سوزی در حق برادران دینی نطق مفصلی فرموده و حکم بر جهان حتی المقدور بشریت کوشش و جورد نموده بصلاح و مشورت شما
داده اند و از جهت تعذیر کمک جانی کمر به معاونت مانے ا حاکم کالان و ده هنگار شاه قباد دولت وقلت مواد معمول میداریم اس الله تعالی
بسته اند بگوش هوش خود استماع نموده سرا پا دانسته شده علی الخصوص چنین امر و چند باید در این بنا اور برا و باز سطر را به فره ای میباشد
به بصیرت و بینانی مایان افزوده و علاوه برین اشتهارات نشایه جان مینوز قدر دیستی ندار و چه جای بذل مال ! ما مردم
پادشاهی که داخل اوراق سراج الاخبار افغانیه میباشد بتواتر مصداق الحلم الناس على قدر عفو الله ) بنقل قاصير وفكر
و توالی مطابق امر حضور انور از برای شما و غیره کلان شوند گاه ناتر خود با قرار داده بودیم که وقته این سر رشته ایمانه را
اینولا رسیده و میرسد از مضامین ہدایت آئین فقرات بقرار تجویز و صلاح شما که در نیوقت عالم ما میباشید از کنتم عدم
و اخبارات داخلہ و خارجہ اور این اخبار موصوف که مراسم بعد من وجود بیا دریم ولی چون خود شما میفر باشید که نطق مفصل
خیر و سبب بهبود دین وقت و مادی و حاکی از برای مسلمانان اعلیحضرت امر به چهاپ شده و کتابه های متبرکه نطق ها یونی میتر
انون است به مهربانی شما همواره بایان را اطلاع دانگاهی بندا جسارت داستانی میشود که الیا ورو د کتابچه با ما نه پیمان شهید
حاصل که دیده چنانچه از جمله فقرات خیریت الالات موصوفه در میان طرابلیس که محتوی به نطق الجزت والاست این تشکر نامه
همین یک فقره که مبنی بر جنگ و معاونت اہل دین و مذهب خدستگاه این دولت را که از راه مشوق وردی حمیت اسلامی
و هم جنس مایان است متواترا از زبان شامضمون منطق و قبولی مراسمات اولوالامر است دارند د ازکال اطاعت


صفحه ۱۵ نمبر ۱۲

صور جواب نامهٔ
اعلیحضرت همایون نے

عزت و صداقت و اخلاص مجرایان ملکان و کلان شوندگان مردم بزاره خوجه و چهارده و جغتو و ملکان و کلان شوندگان مردم تاجک غزنین با الطاف موفوره امیدوار بوده بصحت باشند مراسله شمایان مورخه ۱۳ محرم الحرام سنه ۱۳۳۰ که سمی عالیجاه عزت همراه عزیزی بیان ارجمندی امیر محمد خان حاکم غزنین بود از ملاحظه حضور والا گذارش یافته اطلاع حاصل گشت شرح نوشته شمایان که سراسر در اقتضای اتفاق دین و ملت و غیرت و حمیت مسلمانی بود از ملاحظه حقنواز گذارش یافت سرور و از حسن اتفاق و جوش و رسوخ اعتقاد و ذوق مسلمانی شماها خورسندی زیاد حاصل گردید و از خداوند بیمانند خود مسئلت می نمائیم که اهالی افغانستان را همواره از دست برد و مخالفان بیگانه در پناه ذات یگانه خویش مصون و مامون و برای اعلای اسلام مظفر و منصوره داشته و بیخ فکر و خیال شان را ساقط و در اغلب بدین مبین حضرت خاتم النبین صلی الله علیه و آله و اصحابه وسلم واداد بحق محمد و آله الامجاد و ثانیاً اینکه در باب کتابچه های اعانه شهدای طرابلس غرب که امر چاپ شده بود و حالا در انولا فرستاده شد که انشاء الله تعالی همراه فرمان آن برای شمایان رسیده خواهد بود و فقرات مندرجه آن حتی الوسع مرعی دارید و عریضه عمومی شمایان که اسمی حاکم شما بود و مشارالیه بحضور ارسال داشته بود باداره سراج الاخبار افغانیه ارسال فرموده حکم نمودیم که مضمون عریضه شما را مفصلاً داخل اخبار موصوف کرده بچهاپ برسانند تا دیگر برادران دینی شمایان از حسن اتفاق و جوش و خروش مسلمانی شمایان متحضر شده خورسندی حاصل دارند باقی همه شمایان را از حوادث زمان محفوظ و از مشقات جهان محظوظ خواسته و خواهانیم فقط تحریر شهر صفر المظفر سنه ۱۳۳۰

[دستخط مبارک علیحضرت انور والا]

و خلوص نیت عرض شده تقدیم حضور انور و الاد مولای ما بدارید فقط مورخهٔ ۱۳ محرم الحرام سنه ۱۳۳۰ [صورت و تنظیماً]
مفتی ها آقاجان میرزا غلام علیخان سررشته دار تعمیرات
میرزا محمد نعیم خان اقوام تا طلبه شهر غزنین

ملک سلطان جان خان کمیدان ملک عبد الغفار خان
ملک محمد علم خان پسر شیر محمد خان نایب سالار مرحوم ملک تاج محمد خان
عبد الجبار خان سر درختان کین خیل قاضی جلال الدین خان
ملک حیدر خان ملک جلال الدین خان کلان
جلال الدین خان خورد ملک دین محمد خان
محمد افضل خان ملک شاه محمد خان
ملک سلیمان خان اقوام اندری ملک غلام نبی خان
محمد الله خان کرنیل ملکی ملک محمد حسین خان
نور محمد خان ملک محمد رفیع خان
ملک عبد الحسین خان ملک محمد محسن خان
ملک کلبی رضا خان ملک دلبر خان
ملک نوروز علیخان ملک فیض محمد خان
ملک برکت خان میرزا برهان خان
سید محراب خان اقوام هزاره محمد خوجه و چهارده و چغتو ملک خان علیخان
جان محمد خان کرنیل برادر عالیجاه میرزا عبد الاحد خان برگه میرزا عبد الاحد خان
عبد الصمد خان برادر میرزا عبد الاحد خان شاجی خان
تحصیل دار سابقه بولک تاجیک فقیر محمد خان نایب سابقه
بولک تاجیک ملک جمعه گل خان
ملک در دانه سیپری ملک محمد یعقوب خان دروازه اشکست
ملک امیر محمد خان دروازه بازار ملک بخت قریه خواجه احمد
فیض الله خان اجیدن ملکی یار محمد خان
ملک محمد عظیم خان ساکن باط ملک ولی محمد خان ساکن
ملک عبد القیوم خان ساکن قعله لال عبد الحمید خان ساکن
قلعه عمو خان ملک محمد فضل فاریاب کمن ده خدارسیده
نظام الدین خان ساکن پیرزاده ملک جمعه خان ساکن
ملک حاجی حیات خان ساکن اسفنده ملک فتح محمد خان
ساکن مرباط ملک فقیر محمد خان ساکن ده خداداد
ملک عبد الرحمن خان ساکن روایک ملک عبد الجبار خان
ساکن قلعه میر محمد خان محمد باشم خان ساکن شهر غزنین
کلانتر شاه نور خان کلانتر محمد شما خان
کلانتران گذر محله اسیای شهر غزنین کلانتر محمد ایوب خان
کلانتر دوست محمد خان کلانتر اتو
کلانتر خیر محمد خان کلانتر اہل ہنود
کسبه شهر غزنین ملا عبد الحمید خان مفتی ساکنین شهر غزنین


صفحهٔ ۶

هوای کابل
طلیعهٔ سلطان بهار
شمس جهان آرا از ساحت شتویه به نصف جنوبی کره ارض عودت میماید، یعنی به برج حمل بر وقت اعتدال جلوس مینماید. و ازین روز بروز بر دائرهٔ عرض بمنزل جنوبی ما – یعنی بسمت ساحت نصف کرهٔ شمالی آغاز کرده و هر گه که بسما های خود را بانبساط و حرارت عدالت پرور خود زنده دلی بحال میبخشد.

شهر شهر از پدید آمدن بهار، اول از زیر غبار های یخ بندی ها و ظلمت و غلظت بر آنها آزادی و رهائی حاصل کرده و در عالم نشو و نمای مسرت و بشارت تقدیم می یابد. سبزه های خرم و شادابی که در کشت زار ها از زیر برف ها نو سر زده برآمده و آبگین گشته و رفته تک لطافتی دارد که اگر آنرا به نه مترو نشان ندهید به یک تپهٔ سیما ریختک و جامدی شمرده میشود. بعض نباتات این آب و هوا و گلاس و بادام و بگان بگان شکوفهٔ لطیفه سرخی دار طراوت بار خود را سبز دامن نو برآمده سبز خرّم منظر آمده است و از برایش مرصع کاری زیب خلقت حیران کن می سازد.

اول بشارت بهار شهر عزیز را امید های ملی (یعنی) نشان میدهد. سراز ابتدای ماه حوت هر روز جمعه اهالی شهر – بشرطیکه بارنده گی نباشد – بموضع میله یعنی که در – قرغه (و کوه مرادبیک) واقعست زکیف و امن سبد با صفا و بانزه میباشد میروند از طرف حکومت سرای نظام و انتظام این میله ها، و ترتیب و تصنیف دوکانهای گوناگونی آنها سررشتهٔ نامی متکفل اتخاذ شده است. این میله تا موسم ساعت تیری و سردی است و هم برای تفریح و تفرج و اخذ حظ یک نوع چاره و خویشتن گاهی شمرده میشود.

و در ضمن این بزم و بزم، نشانهٔ عزیزانه نشان میدهد. چنانکه در ماه های سنگ پشت و غلویگ) زردشتی یعنی (خوشاب بینی) فروختن میباشد. نظر بر آنی که با خوردن این خوشاب در موسم اول بهار برای صحت سائقین خون تازه به میرساند. بنابرین اگر در هر مرحله نغمه و کاچهاران آن به بسیار صفائی و دشت دلی می آید که بسیار زیبا و بچشم دلهای شقایق و سوسن خودروی صحرائی آراسته شده و خوشاب های پاکیزه را در کاسه های گلی نودمیدگان نهاده شده

نمرهٔ ۱۳

اهالی دارالسلطنه از فرط انبساط و بهجت، این عالم بهار را به میگیرند. و لطایف فصل شهر عزیز را مایهٔ شوق و شادمانی عظیمی فهمیده بهر صورت نشاط را با نخوت مراسم مسرت با در شاه مقدس محبوب القلوب خود که زنده گی بخش قلوب و مسعو و مزین مظهر استقبال سعادت آمالی حاضر و آماده میدارد.

حوادث تجارتیه
اجمال احوال سیاسیات عالم
چون در افق سیاسی عالم نظر شود نقطه و قطعه از سحاب را در یک و مه یا نمی غبار آلود و تیره و تاریکی می یابیم که سحاب پاره پاره و منقطع طوفان اثر بر هر طرف فضای آسیا استیلا کرده و علایم یک گرد و باد هولناکی نمایان و بظهور آورده است مثلاً بنا ما بی که از چند عصر به اینطرف از عليها ممالک شمالی پر و ملموس خاص و قصه و سهم هند بخیر آن آمده و اکثر گره و ابهامی عقد بسته بلاد تاتار، و تفحصا و صحاح رسید ماوراء النهر، و ترکمان و غیره فرود و ملموس ساخت آخر آن مراکز های شاهی یا امیر و نواحی آنرا مثل حایل جریان و بهشت رسان خود یافت. چون ارتکاح طبع سیدا بست که اگر بیک ما نفی قصد دست کند که جهت جوهر اجرا نموده و دیگر اطرافها قید و حضور خود بنماید. ازین رو چون معرکه گاه با سر و جنرال پر برای جریان خود و بر و انعکاس صنعت رقیب خود سد و دریافت یک برکها و آبهای حسی حاصل کرده و تا زحمت اساسی را به حوضهٔ ما بجوری نگفته خواست تا بآنها می نگرد محیط امن مقصد و مراد اجمع خود برسد. با زحریف بر کار صنعت کلاه بر اور سد اساسی متین و رسومهای آئینین نه را با سر و راه پیشرفت مقاصد و مطلب آن بر انگیخت. و چنان بود که از آن جهت نیز اوس و دقه بر حوضهٔ اسیر و آبادی پرداز ما در گلزار ممالک اسلامیه ایران، و هجوم نمود. اما چه هجوم! هجوم خدارا نه سقا کا نه خون ریزانه ...

آنچنان کلان شد که اگر آب این سیلاب یک آب صاف گوارا و براق درشت نی باشد، فی فی آب این سیلاب از پرکاهای متفرقهٔ احمد کشیده است که اندازه غاز های نهنگ


صفحه ٧
نمبر ۱۲

بر یاد کردن دین و ناموس، و سلب کردن حقوق آزادی وطنها وقت هاست. ایران در نیوقت کمال فلاکت استیصالی گرفتار است روس در تبریز، درشت، داستر آباد، و مازندران و مشهد، بقدر ده پانزده هزار عسکر گرد آورده است. در تبریز حکومت روسی بر پا است. آیا این را چه معنی بدهیم؟ دولت بریطانیا اگر چه بیک اعتدال دم و صبوری و تکلمین برین عهد شکن روس نظر میکند. اما این صبوری و تکلمین را چه معنی داده خواهیم توانست؟ ایا این دولت در باب استقلال و موجودیت ایران عهد اختلافکارانه نموده بودند؟ چه شد آن ائتلاف؟ معلوم است که اینچنین عهد نامه ها و ائتلاف نامه ها را درین عصر حاضر با نوک قلم سر نیزه های تفنگ ها و سیاه دود های طوپها، بر کاغذ میدانهای محاربه باید نوشت!

اختلالها، و انقلابها چین، و تبدیل یافتن حکومت مشروطه آن به جمهوریت دم حاضر به این نتیجه را بخشید که برای سیلاب بلای مسودة البیان از راه مونغولیا و ترکستان چینی از دره های مخوفه همالایا شلانه های عظیمه مهمه تشکیل داده بحرانی که انرا آرزو دارد جریان گیرد. ولی غافل ازینکه تا او بحرکت آید حریف صنعت کار پر کار او (دلاسی لامامی) را در تعقیب و آماده ساخته با زنجیر آمال حریف خود را بجا نشاند.

آمدیم بر ایطالیا: در تاریخ از و ما خوانده بودیم که در زمانهای قدیم در روما یک نوع تیاترهای مالی بر پا شده بود که آنرا (تیاترهای خونی) میگفتند. و آن اینچنین بود که یک شیر یا یک گرگ یا یک پلنگ گرسنه را در مرسحی که برای تیاتر مخصوص ساخته شده بود رها میکردند. بعد از ان یک مظلوم و مقعد در محکومی را از جنس خانه اسارت بر آورده به او که با این جانور مفترس به دلاوری و بهادری پنجه بدهد اگر غالب آمدی از قتل و اسیری، بیچاره محکوم چون به پائی جان خود را در آن میدید به آخرین قوت و توانائی بشری خود جد و جهد میورزید، و سیر کننده گان به پاره پاره شدن اعضا و سیلانهای خونهای آن میگشاد و بکمال لذت و فرحت تماشا میکردند. خودا که یادگارهای اینگونه تیاترها تا بحال از آثار عتیقه مهمه شهر روما شمرده میشود که زیارت گاه روزمره ایطالیانهاست.

این است که درین عصر هستیم بدبخت ایطالیانها سر از نوع دیرکتوری آن تیاترها را به دست مهارت و کف کفایت چشمان خود گرفته در بحر احمد دیگر سفید بعضی سلاحهای درنده عقور شده خود را به سواحل از مدافعه عاجز یافته و مجاز به پشتک نموده اند.

تماشائیان این نیا تر خونی بکال بی پروائی و لاقیدی تماشا میکنند. از همه عجب تر اینکه این سنگدلان درنده از بسکه عقور شده اند گاه گاهی به تماشائیان نیز حمله می آورند چنانچه برگشتی های فرانس و انگلیس جدا کرده اند — باز هم تماشائیان از کمال ندانم کاری که از این تماشا گرفته اند به اتمام و درین این درام خونریزی انجام صرف همت نمی نمایند.

این است اجمال احوال سیاسیات عالم که خلاصه آنرا بفکر قاصرانه خود از قرار ما فوق تصویر نموده بنظر قارئین کرام خود عرض نمودیم حالا به خبرهای حوادث اخبارات عالم بپردازیم :

نقل از اخبار پایونیر

بیگم بهوپال بتاریخ ۱۹ ماه جنوری در یک جلسه انجمن خوانین بهوپال بر سیاحت یوروپ خیالات خود را اظهار نمود و یافت که راه ترقی و عروج قوم انگلیس به تعلیم نسوان منحصر میباشد یوروپ در زمانه گذشته این قدر ترقی نکرده بود که در زمانه ما خیر سبب اشاعت خیالات تعلیم و تمدن ما باین فرقه نسوان ظهور پذیر شده است. در اختتام تقریر خود بیگم مذکوره گفت که اعلیحضرت سلطان المعظم شانه مزید گرامی که یک موی پیش مبارک سرور کائنات و خلاصه موجودات انحضرت صلی الله علیه وسلم است عطا نموده است فقط

هدیه مورخه ۳ ماه فروری — قوه بحریه ایطالیه بتاریخ ۲۷ جنوری به بندر جیهان گلوله باری کرد و علاوه ازینکه یکصد و پنجاه گلوله فیر کرده دو باب خیمه را سوختند و یک بز را هلاک ساخت (چه شجاعت ! چه شهامت ! ! ) فقط

در ایام گذشته ما نگاشته بودیم که دولت روس تدریجاً در شمال ایران تصرف حاصل مینماید چنانچه خبر تلگراف یوتر از طهران تصدیق بیان ما نموده است — روس سپاهیان نظام خود را به استر آباد (واقع علاقه ترکمان) و فراه فروش (واقع مازندران) روانه میکند در حقیقت رفیقان شاه سابق در علاقه های مازندران و استر آباد خلل اندازی کرده اند و اموال مردم را بغارت برده و وجه معاش پیدا میکنند و لهذا ضروری است که روس برای حفاظت قصر خانه و حقوق رعایای خود فوج کثیر روانه کند فقط

مجلس بلال احمد لندن
انجمن هلال احمر لندن یک مشت طبی (جماعت طبی) را


صفحه ۸
نمبر ۱۲

بفرض محاله مجرد حسین طرابلس الغرب روانه مینماید — جماعت مذکور مشتمل بر چهار داکتر و سه کمپوندر میباشد بتاریخ ۱۶ ماه فروری از مارسیلز عازم طرابلس خواهد شد و دولت اطالیه و ترکی درینباب مطلع کرده شده اند فقط

دلای لامای تبت
دالامی لامای تبت بروند و و شعبه از واوجیانگ روانه در شهر کیله نیک رسیده و اکثر معتبرین تبت برای استقبال الامای حاضر شده گفته اند که لاما می مذکور میخواهد که بشهر اللهسا برود بنابر تیاری های عظیم کرده میشوند فقط [ دلای لاما در کلکته بودیتا به تعلیمات در جهنمائی دولت برطانیا بسوی تبت حرکت کرده است ]

اعلیحضرت سلطان المعظم عنقریب بر اعلیحضرت شاه جارج نشان خاندان آل عثمان ( که نشان این اعلی ترین دولت عثمانیها) مرحمت خواهند نمود فقط

دیگر — لندن مورخه ۱۶ ماه فروری — اعلیحضرت سلطان المعظم علاوه مرحمت نمودن نشان خاندان آل عثمان بر اعلیحضرت شاه جارج تمغه نشان امتیاز را که با الماس گرانبها مرصع میباشد عطا کرده اند فقط

نقل از اخبار تربیون
اتفاق اهل اسلام و اهل هنود
خیالات نواب سراج الاسلام ( کلکتہ )
کلکته مورخه ۱۳ ماه فروری — نواب سراج الاسلام میگوید که در زمانه حاضر ترمیم و تقسیم بنگال بعمل آمده هر دو بنگال ( شرقی و غربی ) ملحق شده اند لذا لازم است که سر بر آورده گان اقوام اهل اسلام و هنود آن وسایل را بیندیشند که اتفاق و اتحاد هر دو قوم نسبت از پیشتر استوار تر گردد و جمله مناقشات و منازعات فرد علی معدوم شوند — من تجویز مینمایم که یک انجمن اهل اسلام و هنود در کلکته و دیگر شهرها بغرض ذیل منعقد کرده شود اول اینکه انجمن مذکور برای مصالحت اهل اسلام و هنود سر رشته کننده و دوم اینکه انجمن مذکور برای ازاله آن کج اندیشی که در ما بین سرکرده گان فریقین راسخ گردیده است سعی بلیغ نماید و سوم اینکه انجمن فوق در ما بین زریق عین خیالات اتحاد و مودت قایم کند فقط

اخبار چهره نما
۱ چهره نما ، یک اخبار فواید شمار یست که بربان شیرین بیان فارسی در مصر القاهره بماه دو بار طبع و نشر میشود .

در نفاست طبع و رنگینی مضامین و مقالات شیرین حقیقتاً خیلی دلربا و یک چهره نامیست همزبانی را ( خویشی و پیوندی ) گفته اند که بسیار سخن معقول و درستیست اخبار های همزبان یک میل و جاذبه طبیعی بهم دارد . چونکه بدون واسطه ترجمان با هم سخن میگویند . و مرام همدیگر را می فهمند . سال نهم این رفیق خود را از صمیم دل تبریک ، دووام انتشار آنها آرزو میکنیم . مطالعه این ماه دو هفته و تماشای این آئینه چهره نما را بصورت خصوصی بهوسکاران مطالعه اخبار های فارسی توصیه مینمائیم .

یک نظاره المناک طرابلس
از اخبار وکیل
منزل بر عضو ضعیف میریزد
سپاه اطالوی چون در مقاومت یکه تازه این عرصه کار زار یعنی عرب و ترک چیزی آشکارا کرده نمیتواند خود منتقم شده بر غربای غیر جنگی شهر طرابلس مظالم گفته روا میدارند — چنانچه در ایام گذشته آن فوج فوج سفاک و بی مروت صد ها نفر غریب و بینوا بیچاره و طفل بیگناه را مقید کرده بشکنجه هلاک ساخته است و گفته میشود که در یک روز قریبا ۹۰۰ مقصد نفر عرب شهر شهید کرده شده اند — لائق تعجب است که قنسل های دول خارجه با وجودیکه این چنین واقعات روح فرسا را بچشم خود مشاهده میکنند دولت های خود را از ماهیت آنها اطلاع نمیکنند .

انجمن نعمانیه لاهور
جلسه ۲۴ سالانه ( انجمن نعمانیه لاهور ) در عمارت خود واقع دروازه مکالی مقابل تحصیل لاهور بتاریخ ۲۶ و ۲۷ و ۲۸ اپریل سنه ۱۹۱۲ عیسوی مطابق ۸ و ۹ و ۱۰ جمادی الاولی سنه ۱۳۳۰ هجری با یام جمعه و شنبه و یکشنبه منعقد خواهد شد جلسه هذا مشاهیر و علماء و مقررین و ناظمین شریک گشته از وعظ فیض بیان خود مستفید خواهند ساخت برادران اسلام درین جلسه دینی که در آن شائبه دنیا وی مطلق نیست شریک گشته ثواب دارین حاصل کنند — و اعداد انجمن علمی — درسی — تمدنی نموده ذخایر حسنات جمع فرمایند — اشخاصیکه مضامین قلمی یا نظم روانه کنند باید که قبل از ۱۵ اپریل سنه ۱۹۱۲ ارسال فرمایند — اشخاصیکه شریک جلسه شده عزت افزائی انجمن نمایند انها نیز اطلاع تشریف آوری خود را معه همراهیان خود قبل از پانزدهم اپریل روانه کنند فقط

خاک ره محرم علی چشتی
مورخه ۱۵ فروری سنه ۱۹۱۲


صفحهٔ ۹
نمبر ۱۲

مَعْلُوْمَاتِ فَنِّيَّه
آله های پرواز هوا

به این روز های آخر معلوم شد که با لونها و ماشین های پریدن روی هوا برای جنگ بسی فایده های نافع میرساند بنا برین قدری ازین ها بحث راندن مناسب دیده شد.

بالونها

بالون یک اختراع بسیار قدیم میباشد . در سال ۱۷۸۳ اول تجربه پراندن بالون از طرف (مونغولفیه برادران) شده بود لیکن سه سال میشود که با لونها و (آره ئو پلانها) یعنی ماشین های پریدن بیک طرز مکملیت تحویل یافتند . و این ترقی با لونها و ماشین های سایر تند کی موتر ها برتری و کامیابی ها عملی کردند . درین وقت ماشین های موتر ها انقدر سبک که برای قوت یک اسپ از دو پاد تا به سه پاد داشته میباشد لهذا برای یک بالون قابل سیر نیز این شرط لازم است که هر چه قدر اسبابها و زندار را پرانده بتواند انقدر خوب است . این هم بخشا نیست بالون تعلق دارد یعنی بر انقدر که جای هوای بالون کلان باشد آنقدر اشیای وزنی را برده و بالا کرده میتواند . درونش بهمرا می غاز هایدروجن که از هوا چهارده کرت خفیف تر است پر کرده میشود چون این غاز از هوا خفیف تر میباشد باین سبب بالون بالا میشود امروزه روز جسامت جای هوای بالون ها از ۱۲۰۰۰ تا به ۲۵۰۰۰ گز مکعب کلان ساخته میشود . لیکن جرمنی ها (زه پلین) نام بالون خود را بکلانی ۷۰۰۰۰ گز مکعب ساخته اند جای هوای آن از تکه هائی که در آب (رابر) مانده شده ساخته میشود تا مسامات نداشته باشد و غاز از ان بیرون نبراید و شکل آن ماهی مانند است که مقاومت بهوا بتواند ، بالون زه پلین دو دانه (سکان) داشته میباشد که یکی برای راست و چپ راندن و دیگر آن برای پائین و بالا شدن است قوت موتری که برای یک بالونی که جسامت آن (۲۰۰۰) گز مکعب باشد تخمیناً (۱۰۰) اسپ میباشد و سرعت رفتار این بالون در ساعتی ۳۵ تا ۵۰ کیلومتر است . بهمین قسم یک بالون به شش نفر جا داشته میباشد و ۱۷ ساعت حرکت کرده میتواند قیمت آن از (۲۵۰۰۰) الے (۴۰۰۰۰) فرانک میباشد . چنانچه (اوتوموبیل) یعنی عرابه موتر به زمین میرود بالون هم در هوا همچنان میرود و چون موتر آن حرکت نکند استاده میشود و بزمین می افتد .

اوروپلان یعنی ماشین پرید

اوروپلان مثل (کاغذ باد) حرکت میکند : کاغذ باد موازنت خود را به سه قوت میگیرد . یکی وزن آن که انرا برای بر زمین افتادن کش میکند . دوم باد که بیک قوت بالا کننده به چیدا و تاثیر سید . سیم تار که به تأثیر باد انرا نمی ماند که برود . اگر این قوت ها یکی تبدل کند ، مثلاً شدت و سرعت هوا کم و زیاد شود (کاغذ باد) بالا و پائین میشود . بسیار وقت دیده میشود که اگر باد نباشد بچه ها (کاغذ باد) خود را برای بالا کردن به بسیاریه دویدن بالا میکنند یعنی از حرکت هوا پیدا کرده و به انواسطه (کاغذ باد) خود را پرواز میدهند (آئروپلانها) بیک پروانه که باز موتر حرکت میکند رفتار میدارند . و زین این موتر بقوت هر یک اسپ از دو پاد تا به سه پاد است . یعنی سنگینی یک موتوری که سی پاد قوت حاصل میکند از شصت پاد تا به نود پاد می داشته .

(آئروپلان) نسبت به (بالون) یک خفتی دارد که اگر به ماشین موتر آن یک نقصان عارض شود و از حرکت معطل بماند باز هم بر زمین می افتد . زیرا یکی از سه قوتی که در کاغذ باد عرض شد مفقود میشود . لهذا موازنت حرکت (آئروپلان) غیر ممکن میشود ، اما اگر یک ماشین کار پرداز کند و مقتدر و تجربه کاری باشد آئروپلان را میتواند که از افتادن شتابناک محافظه کرده بالا آهسته آهسته بر زمین فرو بیارد و زیرا (آئروپلانها) سطح های بسیار فراخی را مالک است که از ان سبب در وقت افتادن بمقاومت هوا معروض میماند ، لا جرم یک ماشین کار بخیر به کار با اقتدار ازین حال فایده برداشته میتواند .

آئروپلان ها از زمین که بالا میبرآیند یعنی که پرواز میکنند به اینصورت است ، اولاً بواسطهٔ موتر خود بر زمین رفتار میکنند و این رفتار خود را بر چرخهای هوائیه خود اجرا کرده آهسته آهسته بالا میشود و برای بچپ و راست راندن و بالا و پائین کردن آن سکانها مخصوص دارد .

قیمت یک آئروپلانی که در ساعتی (۵۰) میل یا از پنجاه میل چیزی زیاده تر حرکت میکند از پانزده هزار تا به بیست و پنج هزار فرانک [یک فرانک تقریباً یکروپیه کابلی] میباشد


صفحه ۱۰ نمبر ۱۲

و همه قلت انا با ماشین سی چهل سپه قوت آن چوبها رصد یاو است. اختراع کنندگان ما بر د دلا در جهان پیمای هوائی امید دارند که در کم مدت تا بقوت دو صد بار گیر ماشین ها انه رو پلانها را برسانند و هر انه رو پلان شش نفر آدم را به میدارد، و یک موتر فالتو هم در ان میگذارند که شاید اگر یک موتر را نقصانی برسد آن دیگر بجای آن کار کند . پس اگر این امید ها و تخمین ها بسر برسد هیچ یک علتی برای (انه رو پلانها ) باقی نمیماند .

خوبی و برتری انه رو پلانها به بالونها به این است که هم از بالونها کرده سبکتر است و هم بلند پرواز تر . نظر به بیانات اختبارها ایرو دیاگو با یک مهندس هوائی فرانسیسی تا به سه هزار و پنجصد متر بالا بر آمده است . حالانکه بر این بلند پروازی انه رو پلانها یکسه تا نه و دیگر هم دارد که گله هائی که از زیر پران انداخته شود امین و مصون میماند .

تا به اینجا در باب ( بالونها ) و ( اندر و پلانها ) مختصر یک معلوماتی داده شد . حالا یک قدری از فواید عظیمه این واسطه های نقلیه هوائیه و فتوحات و تغیراتی که در حیات عسکریه بحصول آورده است بحث بکنیم :

( بالونها ) یا ( اندر و پلانها ) که از بالونها کرده جانانه و چابک رو تر است و در سوقت آنها را ( مرغان حرب ) مینامند در اول امر در خصوص ( کشف ) یعنی معلوم کردن جای و موقع و قوت دشمن خدمتهای فوق العاده بعمل می آرند در میدان محاربه جستجو کردن و دانستن قوت دشمن شر خواهم شمرده میشود . و ازین سبب هر روز کشفیات ضرور می دیده میشود . کشف اکثر از طرف رساله اجرا میشود . اما بسیار دفعه میشود که گزمه های رساله از دشمن بدرستی خبر گرفته نمیتوانند . و خبر هائی که هم بیارند از داخل یک مسافت کمی آورده میتوانند . یعنی تنها از شکم چر پیش دابر دشمن یعنی ( طلایه ) معلومات گرفته میتوانند . حالانکه ( انه رو پلان ها ) از اردوگاه پرواز نموده همه قوت دشمن را بصورت بسیار صحیح و احوال زمین با موقع حرب را بسیار درستی کشف میکند چنانچه ایطالیانیها در محاربه طرابلس غرب) با ( انه رو پلانها ) که استعمال کردند خدمتهای نافع آنها را در حرب اثبات کردند .

بالونها برای کله اندازی قطعه های خوبی که تنها چهار یا پنجور بسیار مدد میرساند . چونکه با تلفون بزیر خبر رسید به که کله باری خود را طوریچی با بکدام طرف متوجه کنند . زیرا از بالا باد در بین های بسیار تیز بین هر بر طرف را دیده جانا

لازمی گفته باری را خبر میدهند . وظیفه و کار بزرگ این ( مرغان حرب) در زمان جنگ این است که بیک سرعت فوق العاده با ( بومباها ) و ( دینامیتها ) و دیگر مواد مشتعله بعد تا انه رو پلانها تجهیز گشته بر هوا میشوند . و در یک دو ساعت بر پلها ، و چوینیها ، و قلعه ها ، و گدام ها ، و جبه خانه ، و غیره مواقع مهمه عسکریه آن گله ها را انداخته خوابهای عظیمه میرساند .

ازین سبب است که دولتها برای مالک شدن این الهه ی پرواز دهشت همراز که یک بلامی سماوی شمرده میشود چنان بسیار خدا کاریها و سعی ها میکنند . دولت جرمن در میزان دخل و خرج سنه (۱۹۱۲) خود ( ۸۰۰۰۰۰۰ ) مارک برای ساختن (آنه رو پلان ها ) و ( بالون ها ) بضم و علاوه کردن مجبور شده است . و غیر ازین بر ابر رساندن مهندسها هوائی ، و ماشین کاران پرنده مکتبها ساخته اند . دولت بريطانيا ، و فرانس ، و غیره نیز به افزونی این آله های حرب مجبور شده اند . حتی دولت عثمانیه نیز برای زد و خورد تو دانستن با دشمن در سه طرابلس مجبور گردید که برای انه رو پلانهای مختلف بکارخانه های اروپا فرمایش بدهد . در طرابلس انه رو پلانهای ایطالیانیها بسیار ضرر داد و نتوانست ، زیرا بنجر دیگه از دور آمدن اوروپلانها میدیدند قطعات عسکریه از یکدیگر جدا میشدند ، و به این سبب تاثیر بومبا های شان که می انداختند کمتر میشد . اما اگر چه در محاربه های صحرا تاثیر اوروپلانها کمتر است ولی در محاصره ها و قطعه بندی ها تاثیر آن خیلی زیاده میشود . زیرا هر موقع مستحکم با یک تلفون میتواند اگر در طرابلس به ما انا اسلامیه این مرغان ترا که ایطالیانیا مالک بودند میبود افسران عثمانی که همه نقطه ها و جاهای شهر طرابلس را بخوبی می شناختند در ان نشسته و به جاهای لازمه بومبا ها انداخته ایطالیانها را چنان شکست فاحش میدادند که تا بجزیره ( سیچلیا ) که از طرابلس غرب یازده پور دو ساعت مسافه دارد نیز فرصت گریختن را نمی یافتند . اما افسوس که این مسئله بر عکس شد . ایطالیانها هر روز بر هوا پرواز نموده بر بر حرکات مجاهدین حقیقت واقف می شدند . و با وجودیکه پنج شش دانه انه رو پلان و سه چهار بالون داشتند ، و مجاهدین اسلامیه نیز در میدان بودند ضرر های اوروپلانها بسیار کمتر به آنها تاثیر کرده و اگر هر دو طرف جنگ کننده مالک این آله های پرواز کننده باشند هیچ شبهه نیست که این مردان حرب در رو هوا بر یکدیگر خودشان هجوم خواهند کرد .

مفتح


صفحه ۱۱ نمبر ۱۲

برادران صنف نظامیان
با وجود یک روزنامه ( سراج الاخبار افغانیه ) یک اخبار عسکری نیست . ولی بنا بر خواهش و آرزوی بعضی برادران عزیزه صنف نظامی خود مجبور شدیم که صفحه های روزنامه خود را به بعضی سخنان متعلق بعالم عسکری و فایده بر داشتن صنف نظامی باشد نیز زینت بخش انتظار مطالعه کننده گان گرام نمائیم . لهذا درین نسخه نمبر ۱۲ خود به ترجمه بعضی مواد عسکریہ پرداختیم، ولے چنان گمان نشود که خود ما عالم این فن جلیل بسیار مهم هستیم نه بلکه بر انگیز یکه از این فن جلیل در کتاب ها آخر ترین این فن دیده ایم علینا ترجمه کرده مینگاریم و ابتدا از اخلاق و تہذیب عسکری سخن میرانیم :

وظایف عسکریه
( وظایف ) جمع وظیفه است . اگرچه در اصطلاح ملک ) ) وظیفه بدیگر معنی استعمال میشود . مثلا وظیفه تنخواه را) اهم میگویند . و بمانند وظیفه خوار ) ، وخبرات) اهم میگویند. مانند طالبها نیکه میگویید ( وظیفه میار) و تفاوت دعا ها و یا تلاوت کلام مجید (۱) اهم وظیفه میگویند . اما وظیفه یک کار) و خدمتیست که انسان به اجرای آن خود را مجبور بداند، و از بجا آوردن آن ناگزیر باشد ( فقط ) وظیفه بر عسکر همین است که در وقت حضر یعنی در وقت آسایش که جنگ نباشد به قانون دولت اطاعت و فرمان بردار کند. و در وقت جنگ شر دشمن را از وطن ، و ملت و پادشاه برد و دفع نماید . بهر نفری یک تحت یک نفر عسکر است، و هر نفری عسکر یک جزئی از اجزای ملت است. در دنیا هیچ ملتی نیست که وطن خود را دوست نداشته باشد. شریعت غرای محمدی صلی الله علیه و آله و سلم دوست داشتن از ایمان فرموده، وطن خود را دوست داشتن بهر فرد شرعاً ، انسانیةً ، وجداناً ، عقلاً فرض عین است . و ازین سبب است که بهر بران صنیف شریف عسکری

در راه محافظه و نگهبانی حقوق پادشاه خود، و وطن خود، و ملت خود جان فدا کردن را شرف و فخر بزرگی می شناسد . و مرگ خود را بی پروا می اندازد، و جگر دشمن پادشاه او، وطن ، و ملت را با حمله پیکانی تفنگ آتشبار خود می شکافد، و با سر نیزه جهان شکاف خود سینهٔ دشمن را میدرد. اما این را هم باو باید دانست که مقصد اصلی تنها از فدا کردن جان در رسیدن به رتبهٔ شهادت نیست ، بلکه مقصد اصلی این است که دشمن را محصور و پشیمان کند، و شان و سطوت دولت خود را بلند گرداند که اینهم میسر نمیشود مگر به اینکه مشق و تعلیم عسکری را خوب بیاموزد، و در اطاعت و فرمان برداری بیجان بکوشد، و به اینصورت خود را برای جنگ حاضر کند تا ذات پاک کبریا ، و ملایک و پیشوای ما محمد مصطفیٰ، و اولوالامر ما پادشاه وطن و ملت از ما راضی شود و ما حق وظیفه خود را ایفا آورده باشیم .

[ باقی دارد ]

( از اخلاق عسکری )
ترجمه شده

یک یادآوری مهم
در قندهار که از طرف عزمت ( میر عزت بیگ خان) داکتر و اوپراتور شفاخانه ملکی دارالسلطنه کابل برای نشر شدن در سراج الاخبار افغانیه به اداره فرستاده است . در ورقه مذکور چون یک یادآوری بسیار مهمی در باب صحت عمومی شمرده میشد عیناً درج گردید .

قبل برین بقاعده بدی که ذکر میشود به واسطهٔ جهالت در شهر و دهات اطراف شهر جاری بود، و سبب نادانی خالی از حکمت اکثراً اطفال مسلمانان مبتلای امراض های گوناگون میگردیدند مثلاً طفلکی که از پدر یا مادر سودانی مرض چیچک مزمن داشته میشد سوزن بزرگ یا غیر مرض نموده در ظاهر صحت معلوم می شد شخص خیال میکرد که چیچک خشک شده آنرا گرفته نزد خود نگهداشته بعد با طفلکی که نام مخفی را که او بظاهر و باطن صحیح المزاج بوده و از پدر و مادر تاریخ چیچک میراث نداشت نزد آن خال زن میبردند خال زن مذکور اول سوزن های چیچک به از مکروب دست کودک را از خون

میراث


نمبر ۱۲

حفظ صحت

برای حفظ صحت که یک لطف بسیار عالی ذات اقدس الهیست بسیار کوشش باید کرد، زیرا یک آدمی که صحت و فیتش بر جا نباشد بخالق بهمتهای خود و وظیفهٔ عبادت خود را بجا آورده نمیتواند و از ذوق و شوق بسیار چیزها محروم میماند.

(سر) شریفتر و نازکترین اعضا بدن (سر) است، گاهی میشود که بسبب قهر و غضب بسیار شدید، و یا سبب ترس و هول بسیار، و یا بسبب گرمی و یا سردی شدید و بیشتر از اندازه ها خون انسان بسر بر میخیزد، و ازین السبب بسیار وقتها سر دردی و چشم دردی و گوش دردی، و دندان دردی حاصل میشود. حتی بعضی وقتها خدا نا خواست سکته و وفات نیز بوقوع می آید که آن را (مرگ مفاجات) میگویند. بنابرین از چیزهائی که سبب اینگونه نتیجه های بد و وخیم گردد بسیار پرهیز و حذر باید کرد.

(چشم) - روشنی بسیار شدید به چشم ضرر میدهد، بنابرین در روشنی بسیار تیز و شدید، و در ضیای آفتاب تابستان کتاب خواندن، و نوشتن، و چشم خود را بشمعدان و لامپها، و شعلهٔ آتش و دوختن، و در زمستان بر رنگهای سفید و سبز بسیار مدتها دراز دیدن، و در هوائی که بخار و دمه، و دود آنرا استیلا کرده باشد، و در جاهای پر رطوبت نمناک بسیار وقتها ماندن برای چشمها بسیار ضرر دارد.

(گوش و بینی) - صدا های بسیار شدید مانند صدآی طوپ که بناگهانی در پیش گوش صدا کند، و صدا های سختی که در گوش بخورد چنانچه بعضی اطفال بگوش به دیگرشان فریاد میکنند و جاهائیکه هوای آن نمناک و برهم شده باشد، و سگها و دنباله های تماشا که با پر پرندگان پر شده باشد، و چرک و خلطی که در گوش جمع شود و بر سر می بندند چیز هائیکه گوش را بپوشد. به این چیز ها برای گوش و چشم بسیار ضربه دارد، طعامهای بسیار مساله دار و تند و سیگار، تنباکو، و نسوار، و مسکرات مانند شراب و غیره و مخدرات مانند چرس و افیون و غیره قوهٔ ذایقه و شامه را خراب میسازد، و از خوردنیهای خود هیچ لذت نمیگیرد، و همچنان اگر بینی خود را انسان پاک نگاه ندارد و هر روزه با آب پاک نشوید، و یا همیشه با انگشت سوراخهای بینی خود را بکاود برای قوهٔ شامه و بینی ضرر های کلی میرساند.

صفحهٔ ۱۳

شکاف شکاف نموده بهمان چیچک خشک را که از بچه احمد گرفته بود بالا جراحت سوزن زده گی بچه محمد گذاشته و ململ یا دیگر چیز بسته کرده رخصت نمود. از نادانی مادر کودک را پرهیز نمیداد و بعد چهار پنج یوم چند دانه چیچک گرد اگرد سوزن زده گی میکشید پدر و مادر خورسند می شدند که پسرم را خال زدم از حجاب شیدن خلاص شد باین کیفیت این حال زن و والدین طفل واقفیت نداشتند که مرض موروثی یا مرض ظاهری سرایت بدیگری میشود و تا اخیر عمر طفل مبتلا مرض میماند که علاج پذیر نیست. تا این زمان از نادانی خال زدن و بیخبری والدین اکثر بچهای مسلمانان گرفتار مرضها گردیده اند، چون اعلیحضرت ( سراج الملة و الدین ) ادام الله دولته که همت منظور خواطر همایونی شان بر تربیت و خیر خواهی رعایا دولت خدا داد شان بوده و میباشد حال در این تاریخ بتوجه شهنشاهانه عدالت گزین غم خوار غربا و مساکین سعی و کوشش این خدمتگار دولت الحمد لله و المنه بخود دار السلطنه کابل خاص بشفا خانه ملکی از گاو ساله آب چیچک گرفته میشود با این صفت که اول گاو ساله را بقید داکتری علم آورده تا خالی از سقم و علل باشد آب چیچک از او گرفته بعد ازان به بسیار ستره گی و خوبی که زجر اطفال نمیرسد بدست ادخال زده میشود بعد چهار پنج یوم نهایت هفت روز چندانه چیچک بر جای که خال زده شده می برآید که تا الیوم قریب پنجصد نفر بچه و دختر بشفاخانه خال زده شده که از مرض مهلکه نجات یافته اند و گرفتار مرض متعفنی دیگری نگردیده اند پس بر تمامی مسلمانان پای تخت سلطنت لازم است که بوقت اطفال خود را در شفاخانه بیاورند که خال زده شود و بنزد خال زن های سابق نبرند که بچهای شان گرفتار مرضهای مختلف نگردند بکارکنان کوتوالی لازم است که خال زنهای سابق را از زدن خال منع نمایند که من بعد به این خال نزنند، زیرا مرضهای مختلف در اطفال از یکی بدیگری سرایت میکند این سر رشته گرفتن آب چیچک از خاص خود شهر کابل بشفاخانه شده است، ان شاء الله تعالی اینکه اعلیحضرت ( سراج الملة و الدین )، از جلال آبا بوسع الخیر و رونق افروز کابل شده و تشریف آوردند بخیال دانه اطراف و ولایات سر حد کار خواهد شد که چند نفر آدمان جوان دانسته نوکر گرفته کار جراحی و سر رشته خال زدن را تعلیم شان نموده که بخوبی و درستی تعلیم بگیرد بعد از علم آوری بحضور عرض نموده که باطراف و ولایات مقرر فرمایند تا جمع مسلمانان برادران دینی مهربانی و الطاف اعلیحضرت همایونی فیض یاب شوند فقط
از شفاخانه ملکی : ( داکتر میر عزت )


صفحه ۱۳
نمبر ۱۲

ادبیات

شعر - موسیقی

(استها) دستهای انسان بسیار حساس است.
از آگر و از هوا اعضا زیاده تو سردی و احسش میکنند که در زمستا بها
دستکش پوشیدن لازم است. و اگر جنگ بخور و در پیش اقتش
گرفته گرم کر نادان لازم نیست بلکہ بالیدن همدیگر یا مجیب ونقل
نها دن لازم است . دیگر اینکه دستها را از مرد بگری و از گرمی پسر و نباید اندا
(دندانها) - برای حفظ صحت دندانها نیز بسیار
وقت و هوشیاری لازم است. زیرا برای خوب مضم کردن اقوام
د خوب ادا کرون سخن و بریم نخوردن شکل و رضا ر حفظ صحت
دندانها بسیار ضرور است. هر کس که محکم و درستی دندانها
خود را آرزو دارد میباید که نه چیز های بسیار گرم . د نه چیز های بسیار
سرو نخورده و چیز های سخت مانند با دام دسته و غیره چیز با را
هیچگاه با دندانها با یه شکست ، ماده که انر العاب دہن میگوید
نیز برای هضم طعام بسیار لازم و ضرور یک چیزیست بوندا از
چیز نائیکہ موجب غایب شدن آن باشد. حذر باید کرد.
( حسن رجال ) - اگر مرد باشد اگر زن ، برسن
که باشند محافظه حسن و جمال شه و جمال شان محض اسلامت و صحبت وجود
متوقف است. هر کس که میخوا به طراوت و تازه گی رخدار آب و نان
و قوت و تندرستی بدن و اندام خودرامی خطه کنند میاید که مرا به
بیرونی قواعد حفظ صحت بر ا نماید، مقبولی و خوش صورتی
که بعضی زنان بواسطه بعضی استعمال رنگهای سرخ و سفید
ساخته گی برای رضا به خودشان حاصل کنند در آخر فتحه خدایی
و بر همی حسن خدا دا د طبیعی شان میگردد، زیرا اکثر آن گونه ها از
بعضی مواد ضرر ناکی دارد که برای پوست رفتار خیران
میرساند. جذب محبت تنها بقبولی و خوش صورت
خارجی میسر نمیشو را بلکه خوش صورتی و مقبولی روح لاز مترا
یعنی کردا را طوار گفتار افکار خود ر امقبول و محبوب باید
ساحت، سہی صاحبان حسن و جمال را می بینیم که سبب
طبیعت های بدر خود مردم را از خود بیزار کرده اند و
بسیار می از بد رنگها را دیده ایم که سبب حسن طبیعت
خود مقبول و معتبر شده اند. بهند ابر کس چنانچه محا فظنه
حسن و جمال و صحت و عافیت وجود خود مجبور است
بمحافظه اخلاقهای خوب و حسین طبیعت خود نیز بسیار
کوشش باید بکند . فقط

شعر موسیقی - دو همشیره توا نیست که مادرشان
عشق است !
شعر موسیقی - دو تا جو مشترک المنفعه ایست که زبان
موجب نقصان آن دیگر هم میشود !
شعر موسیقی - دو رفیق هدم مسجد الکلیست که سخن
از دیگر خود شانز ا شرح و تفسیر میکنند !
شعر موسیقی - دو دلداده سود از ده مفتون دیگرا
بهرست ان دیا کا رشته نامی حیات خود شانرا با همدیگر تاب داده و برای جدا
شدن از همدیگر در عالم ازل عهد دیمان بسته اند
آب و نان در جوهر عظیمیست که رزاق عالمیان آن را
به درسش ( جسم ) مقرر فرموده آب دنان
(روح) شعر و موسیقی است که خلاق جه جهان آنرا غذای
روح معین نموده .
از کلامهای اهل تصوفت که چون جد حضرت آدم
از گل و آب خلق فرموده شد. روح لطیف از داخل شدن
آن جسم کثیف بابا نموده حضرت رب عظیم الشان شعر و موسیقی را
در جوف جسد آدم علیہ السلام خلق فرمود یک شعر پر آہناک خوش تقریباً
لطیفی از جمه بظهور آمد. روح به آن شعر خوش صوت یک میل طبیعی
پیدا کرده در چه داخل شد.
روح بر موسیقی عاشق است، موسیقی بی شعر نفس ندارد.
و هر دو به دن عشق وجود نمیگیرد. عشق بحر محاسن طبیعت معدوم مطلق ہیں !

شعر چیست ؟ شاعر کیست ؟
هر جو پیار ، هر چمن زار، هر آبشار و الحاصل مہر بدیعه
همچنان طبیعت یک مصرع یک بیت، یک غزل ، یک قصیده، یک نشید و یاک
یک مقام ، یک آهنگ، یک نغمه ایست که معنی (شعر) و(موسیقی)
را تغییر میکند. شاعر یک مخلو قیست که از شهر شیر جو بیا را از اینتران
شاخسار، از رنگ آمیزی گلزاره از آواز مرتک نفقه کار علی الخصوص
از حسین سرشا به یک دلبر طاحت بار والحاصل از بیر به اجرا می حسین
طبیعت قائد الشخص گردد، و این تاثیرات مخنسات خود را
خواه به نشر، خواه منظم ترجمه بکند.

از (تعلیم قرائت) ترجمه شد


صفحه ۱۳

نامورانِ زَنانِ جَهان
ما بعد از نمبر ۹

آذلاییده (۱) - دختر رودولف دوم است که از پادشاهان ( آلا پور فونیا ) (۲) بود پدرش رودولف میخواست که ملک ایطالیا را از دست ( هوغ ) نام حاکم ( پردو آند ) (۳) ضبط کند ، ولی بنا بر معاشقهٔ ( اذلاییده ) و پسر هوغ مذکور که ( لوتر ) نام داشت رودولف به ازدواج دختر خود روی رضا نشان داده از فکری که داشت صرف نظر نموده بعد از وفات ( لوتر ) مذکور ملک ایطالیا را ( برانژه ) نام حکم داری ضبط و استیلا نموده خواست که ( اذلاییده ) را به پسر خود ( آدالبیر ) بدهد و دل اذلاییده از عشقی که به شوهر متوفای خود داشت به این امر راضی نشد . به این سبب ( برانژه ) مذکور او را در یک قلعه محبوس ساخت ، تا اینکه پانها ( البرتو آچه ) که پرنس یعنی شهزاده ملک ( قانونه ) بود او را از محبوبسیت رهائی داده در تاریخ ( ۹۵۱ ) میلادی با ( اوتون ) نام پادشاه ( ساکس ) ازدواج نموده ، و بسبب این ازدواج خود حق ضبط کردن ایطالیا را به اوتون مذکور بخشیده است . در زمانیکه نوبت حکومت به نواسه اش ( اوتون سوم ) رسید بیا بر

فاجعه‌های پاریس
ما بعد از نمبر ۹

— بن گفت که پیش تو خواهد آمد . اما تا به این ساعت هم که نیامده نمیدانم از چه سبب است ؟ هر چه که به او گفته باشی بگو . مرا از شهر آن رهائی ده . زیرا از شهر ساری بسیار هلاک میشوم ، و جا میکنم چیه اش را بده .
— اگر چه امشب ادا کردن این قرض ممکن نیست ، ولی فردا بهمه حال ادا میشود . هم فردا ازین سفالت خانه بر آمده در یک محلهٔ بسیار با صفا و دلکش نی در یک خانهٔ بسیار لطیفی جابجا میشویم ، هیچ اندیشه مکن فلوتیله ، فردا انشاء الله موافق شرف اصالت خاندانی خودت یک خانه برایت پیدا میکنم .
— معلوم میشود که از یک جائی بدستت چیست بسیاری می آید ؟

صفحه ۱۲

غزل
معارف

ای نوجهان علم دبستان معارف
جهدی کن و میشو تو سخندان معارف

جمع است معارف که شده جمع ز عرفان
شو بهره ور از مفرد عرفان معارف

گر معرفت حق بودت مقصد و اقدام
این جنس بیابی تو بدکان معارف

در آرزوی ثروت و مسعودی دنیا
باشد هوست یابی از احسان معارف

گر مهر و وفا بود مقصدت ای معرفت آگاه
یابی بخدا باز ز همیان معارف

شد فخری صید معارف تو بقیه باین
بشناس بقیه قدر نمایان معارف

( محمود ) شناسائی هر چیز به دنیا
مبنی است و بر پایه ارکان معارف

فاجعه‌های پاریس
ما بعد از نمبر ۹

— یک روزه دو روپیه پنج آنه علی در جیب دارم اگر در شب دزدی یا شقی بر من حمله کند به بسیار خوبی مقابله خواهم کرد .
— دیدی . آیا حالا خاطرت جمع شد ؟ پس بامان خدا من میروم .
— به جا میکنم ، یک کمی توقف کن . ببین یک سخن دیگر مرا بشنو ، آدمیکه این اوتاق مردانه را به کرایه داده دیروز در پیش دروازه مرا گرفت .
— خوب ! چه میخواست ؟
— چنان معلوم میشود که گویا پانزده روز کرایه خانه به او قرض دار هستی ، حریف پیشه خود را میخواهد .
— او هم تحریک بیجائی بوده ها ! ۰۰۰


صفحه ۱۵
کوچکی هستن او مدت ده سال نائبه حکومت خواهر خود شده به اداره حکمرانی ملک بصورت بسیار حکیمانه و دیندارانه کامیاب آمده است . و در سنه (۹۹۹) میلادی وفات یافته است . قلت نصاری این زن از عزیزه ما یعنی پیشوایان و بزرگان دین خود شمرده در هر سال شانزدهم ماه کانون اول افریقی یعنی (جدی) مراسم آئین روحانی آنرا اجرا میکنند . بیکه زوجه ده بادشاه شده بود و مادر کلان یک بادشاه دیگر و او بلقب مادر دولتها ملقب شده بود . بنام (سنت آدلایین) یک عزیزه دیگر نیز در نصاری موجود است که دختر (کونت ممکن وسایا) و در کلیسای بزرگ (نوتردام) کانتر راهبه کا بود . و در تاریخ (۱۰۱۵) میلادی وفات یافته است . به این نام یک چند زن دیگری نیزست که بخاندان شاہی فرانس جنوب میباشند . (آذر همایون) — یک ساحره بود که در آتشکده اصفهان خدمت میکرد. نظر بروایت (مشاهير النساء) نام کتاب مرقومه از تحصیل حکیم نریمان بود که از ایل فریسی قدیم است. آذر همایون چنانچه در سحر و ساحره گی خود کمال داشت همچنان حسن و جمال بحری و ازدی را نیز مالکه بود. (اسکندر یونانی) مرقومه را به انیس خود حکیم (بلیناس) تزویج نمود و بلیناس سحر و طلسم را از و بیاموخت.
[ باقی دارد ]

جهان خلاص شد ؟ من یک غلامی فرانسوی بو داده بودم.
— بلی عزیزه من ، هم خیلی بسیار، یک پیسه !
— آیا اینجا خواهم دانست که کجاست ؟
— آنجا یک شبح صدا نیست که پسان خواهی دانست. حالا در هر باب سخن گفتم جانم بس است. من میروم ، هم سعی میکنم وقت پر عودت کنم .
قلو تیلد رفتن غونتران را بسوی دروازه دیده با صدائی لرزان و با اهتزاز گفت :
— خودت هم میدانی که نزد من یک پیسه سیاه هم نمانده
— از دروازه پس گشته چه گفتی؟ یک پیسه هم نمانده ؟
— بلی یک پیسه سیاه هم نمانده.
— وای ! مبلغ که بتو داده بودم اینقدر زود

نمبر ۱۲
علم وملك
ما بعد از نمبر ۹
علمی جهانیه نیست (فابریک) کارخانه یا یعنی ماشین خانه یا دستگا ها را گویند که یک جماعتی بهم دست یک کرده و یا یک شخصے توانگری پیسہ صرف کرده یک فابریکی برای یک کار و صنعتی میسازند ، و اشیای خام را بدیگر اشکال و دیگر اقسام از ان بیرون می برآرند . بعضی از ارباب علم و فن عمارت ساختن ، و راه آهن ساختن ، و طرق ومعابر و دیگران آن را یک قسم جداگانه اعتبار کرده آنرا (صنایع انشائیه) تعبیر کرده اند که باین سبب این تقسیم دوم صنایع یعنی (فابریک سازی) و این (صنایع اعمالیه) هر دو را یکجا کرده عموما (صنایع اعمالیه) تعبیر کرده اند . بعضے صنعت کاران اشیا و چیزهائی را که ارباب صنایع از طبقه و صنایع اعمالیه آنها را حاصل کرده اند گرفته یا آنکه به آنچیزها لزوم و احتیاج باشد روانه میکنند که این گروه را (تجار) یعنی سوداگر و این صنعت را تجارت میگویند . اما این را هم فراموشش نباید کرد که مقصد از تجارت تنها تقلیبات یعنی نقل دادن

— بلی یک طلا داده بودی اما پیش از ده روز.
— حال انکه امروز من هم خیلی دست تنگ میباشم.
— ولی هزار شکر که آخر ترین روز های دست تنگی من هم امروز است فردا بهمه حال تو انگر می شوم یک امشب را با همین چند چیه گذاران بکنید. زیرا زیاده از این داده نمیتوانم.
غونتران این را گفته، و یک فرانگ از جیب خود برآورده بر میز انداخت و بسرعت تمام از دروازه برآمد این دقت ساعت شش بود که یک چند دقیقه بغروب باقی مانده بود.
[ باقی دارد ]


صفحه ۱۸
سراج الاخبار افغانستان کابل

یک چیزی را از جائی بجائی نیست بلکه مقصد کلی از تجارت اجرای مبادلات یعنی بدل کردن یک چیزی را بدیگر چیزی میباشد.

زراعت، یک صنعتست که در روی زمین بسیاری از نفوس بنی بشر به آن مشغول میباشند. منشاء و منبع همه اشیا من زمین است. هر نوع اشیائیکه بشر بر روی زمین بواسطۀ خود زمین اجرا میشود. و همه ادات تنها و حیوانها را از زمین می پروراند. زیرا حیات شان بر چیزها نیست که زمین الزامی بر آرد. اما زراعت از روی تاریخ اقدم ترین صنایع شمرده نمیشود. اقوام مختلفه بشر پیش از آنکه اجرای فلاحت و زراعت بکنند به صید و شکار تعیش ورزیده اند. و بعد از ان بصنایع داخلیه آغاز کرده اند که وجود بیل و تبر و کلنگ شاهد عادل آنست و دلیل کلیست بر اینکه صنایع اعمارلیه بیشتر از صنایع ارضیه ظهور نموده است.

اما ترقی کردن صنایع اعمالیه بر دو سبب در طی زمانها برآمده است. زیرا افزون شدن و پیشرفت صنایع اعمالیه به افزونی یافتن نفوس اهالی، و بوسعت و تعدد یافتن احتیاجات بشریه و انتشار و ترقی مدنیت محتاج است. صنایع اعمالیه در تاریخهای پیشتر ازین با صنعت زراعت یکجا اجرا می شد، و مردم مخصوصی که ارباب آن صنایع باشد نبود. بلکه کشتکاران در وقت های خالی و بیکاری خودشان پوشاک بسیار غلیظ خودشانرا که در بر میکردند، و اشیای عادی که استعمال میکردند بوجود می آوردند. حتی این حال امروزه روز نیز در بسیار جاها مشاهده میشود.

صنایع اعمالیه بعد از انکه محصولات ارضیه بسیار زیادتی کرد از زراعت جدا شده و حکم یک صنعت مستقل را گرفته توانسته است که آنهم بعد از بنا یافتن شهرها و قصبه و جمع آمدن مردمان در ان بوجود آمده است.

آمدیم به تجارت: فایده های اینهم از فایده دیگر صنفها پس میماند. صنیف تجار در ما بین جاها، و شهرهای مختلفه به مبادله حاصلات توسط یعنی میانجی گری میکند. اگر هر کس هزارها رقم چیز انی را که بان محتاج است راه براه
[ باقی دارد ]

نمبر ۱۲
❇
ون القمة
سخناهري

نسخه های فایده نما

قاعده بر انگهبانی اصلی یعنی مراقبت
از زنگ

گل گوگرد را با خاکی که برای جلا دادن استعمال میشود برابر وزن بدیگر یکی با هم سپیده کرده و با تیل زیتون و اگر نباشد با تیل شلغم آمیخته یک پارچه چرم سفید نازکی که برای پوشش ساعت و یا پاک کردن عینک و بعضی دستکش ها استعمال میشود در آن تیل مخلوط غوطه داده جائی را که زنگ گرفته باشد با آن بمالد. بعد از انکه زنگ پاک شد یک تکه لته را در تیل خاک یا و ازلین غوطه دادۀ صلاح را بخوبی با آن روغن به بندد. هیچوقت اصلحه تانرا زنگ نمیزند.

قاعده بر گرده برداشتن تصاویر از روی کاغذ

کاغذیرا که میخواهند بر ان گرده یک تصویر و نقشی را بردارید با کاغذ را به روی تصویر و یا نقش میگذارید و یک قدری پنبه را گرفته در عقده (پانزین) یعنی ترول بسیار رقیق و خالص غوطه داده بر کاغذ یک گرده بران برسید آید. میمالید کاغذ شفافی پیدا کرده نقش و تصویر را بران گرده میکنید. قاعده دیگر برای این کار این است که تیل شلغم و پترول بمقدار متساو یعنی برابر همدیگر با هم می آمیزید و باز بقراریکه پیش ازین گفته شد با پنبه بر روی کاغذ میمالید و یکقدری گذاشته که کاغذ خشک شود بر روی تصویر و یا نقش مانده گرده و تصویر را میگیرید.

قاعده به برداشتن لکه چربی را از جامه شرح
لکه چربی را از رخت های پشمی و ابریشمی تیره رنگ که ساییده نمیشود و یا شسته نمیشود برداشته میشود. چنانچه از نوع ابری (یعنی ابرک) که سفید و ازان ساخت میشود و گرفتن میله و بخاری (نکه لکه چربی دارد) و با سر انگشت ازان غبار بر لکه مالش داده لکه را زایل میکنید. و اگر لکه چربی ترشی داری بوده باشد که رنگ خامش را هم تغییر داده باشد و در آنوقت بعد از رفع کردن لکه را با بخارات امونیاک مذکور (مالش دهید) یک قدر خامش را پس بحال اصلی می آرد.

این مقاله تا اینکه دستخط ندارد از طرف سر محرر یا مدیر و سر محرر سراج الاخبار افغانیه

بمسعی و اهتمام الحاج عبد الخالق پسر طرزبین افغان مهتمم چاپخانه دارالسلطنه کابل
بنظم میرزا محمد جعفر قندهاری
طبع شد


صفحه ۱
سال یکم
نمبر ۱۳

نگران
ایشیک آقاسی ملکی حضور اعلیحضرت همایونی
علی احمد

قیمت سالیانه
در دارالسلطنه کابل ۸ روپیه کابلی
در سایر ممالک باخراجات ڈاک ۱۴ روپیه
در خارج مملکت باخراجات ڈاک نیم پوند انگریز
قیمت یک نسخه آن کابل یک عباسی است
تاریخ عربی ۱۵ ربیع الثانی ۱۳۳۰

سراج الاخبار افغانیه
۱۳۲۹

مدیر و سر محرر
محمود طرزی

ادارهٔ اخبار و مطبعه
در ماشین خانهٔ دارالسلطنه کابل

همه امورات تحریریه به ادارهٔ هذا
بنام مدیر فرستاده میشود
بهر پانزده روز یکبار نشر میشود
تاریخ شمسی ۱۵ حمل ۱۲۹۱

درین اخبار از حوادث داخلیه و خارجیه و بسی مقالات مفیده درج میشود

فهرست مندرجات
قلعة السراج لغمان — هوای کابل — حوادث خارجیه
مقالات مخصوصه اتحاد اسلام — عالمیان و ادیان — مقالات فنیه
ادبیات — امور این زنان جهان — علم ثروت
فاجعه ای پاریس

قلعة السراج لغمان
یکی از ملکهای گرمسیر حاصل خیز بسیار پر آب و شاداب ممالک محروسهٔ دولت قوی شوکت خداداد افغانستان ملک ( لغمان ) است. وضعیت اراضی ( لغمان ) یک وادی مستطیل سبز و خرمیست که یکسر از جهت شرق بسوی غرب ممتد و شده است ، اطراف این وادی سرسبز را تپه ها و کوه های پست و بلند می احاطه نموده که من حیث المجموع یک منظرهٔ بسیار سبز خوشنمائی نشان میدهد. مزروعات این وادی اکثر عبارت شالی کاری یعنی ( برنج ) منحصر است اگر چه دیگر مزروعات مانند گندم و جو ارثی و غیره را نیز بثمر میرساند ، ولی محصول عمدهٔ زمینهای لغمان زمین برنج است.

وادی سرسبز لطیف لغمان را دو آب بسیار مصفا و درختان آبیاری میکنند که یکی نهر دره ( النگار ) ، و دیگری نهر ( الیشنگ ) میباشد. آب ورهٔ النگار از جهت شرق شمالی لغمان از چشمه سار های کوه های دور دست آن سمت ملک بسوی غرب گشته روانست که در حدود قریه ( قرغه ئی ) با آب ورهٔ الیشنگ که از جهت دره های سمت شمال غربی موقع مذکور می آید با همدیگر آمیخته بدر یای بزرگ مسمی به (کابل) می آمیزد.

در مدخل و استرین این وادی در ما بین دو آب نهر النگار و الیشنگ بر یک زمین صاف و هموار در نقطهٔ مدخل هر دو دره ( قلعة السراج لغمان ) بنا یافته است این بنا یکی از بنا های خیریه ایست که ذات اعلیحضرت ( سراج الملة و الدین ) پادشاه معظم مقدس ما از نقطهٔ نظر بسیار فایده را به تعمیر و بنیاد این فرمان نموده اند.

اولاً نظر به اهمیت موقعیته که ایالت لغمان زمین دارد وجود همچنین یک قلعهٔ مستحکم عسکری ضروری دیده میشد ، بواسطهٔ این قلعه چنانچه دره های عجیب و غریبهٔ متعلقه که تا به ( نورستان ) که سابقاً معروف به ( کافرستان ) و باز تا به ( چترال ) محدود شده رفته است در زیر امنیت گرفته شد و همچنان ولایت جلیله حاکم نشینی جلال آباد را نیز از جهت شمالی تقویت داده است.

ثانیاً : بعد از بسته شدن پل چینه ( درنته ) بر نهر کابل که ولایت جلال آباد و لغمان را از همدیگر جدا کرده بود طبق یک ارتباط


صفحه ۲

و اتصالی در ما بین ولایتین مذکور بوجود آمد . و چون ذات اعلیحضرت شاهانه موسم زمستان را هر سال در جلال آباد ابرار میفرمایند، و در اثنای اقامت شاهانه در جلال آباد ایالت لغمان زمین و دره های عجیب و دلنشین آن نیز در دایرۀ جولانگاه سیر و سیاحت همایونی طبعاً داخل میباشد لذا اینرو یک مرکز خانگانه ، و یک مطرح شاهانه درینموقع المخرم و انعم شمرده میشد . بنابرین ذات اعلیحضرت شاهانه تأسیس و بنیاد این بنای بسیار بدیع ( قلعة السراج لغمان ) پیش از دو سال اراده و فرمان فرموده در موقت اکمال و اتمام یافته است .

نقشۀ معماری این بنای عالی را نیز مانند دیگر ابنیه های عصر همایونی خود ذات اعلیحضرت شاهانه بزیر نظارت همایونی خود کشیده، و یک بنای بسیار متین و دلنشینی که جامع الصفات رزم و بزم است بوجود آورده اند .

حالا این بنای محتشم را بعد دیگر از مشهودات پارساله سفر خیریت اثری که بشرفیابی هرکامی اعلیحضرت شاهانه آنرا دیده، و نقش پذیر خاطر فاتر مانده در نظر قارئین کرام بتصویر و تعریف کردن میکوشیم :

این قلعه مرکب از دو سور یک بر دیگر میباشد که یکی سور خارجی ، و دیگری سور داخلی است . از یک دروازۀ بزرگ طوب روی که بسوی شمالی قلعه باز شده است داخل قلعه میگردیم . در ما بین دیوار این قلعه و دیوار قلعه داخلی یک میدان صاف و هموار با فضائی از هر بر طرف موجود است که بر آن تنظیم قواعد عسکری مساعد میباشد . دیواره قلعه خیلی متین و بنا یکت دیوار که از تهدابهای بسیار عمیقی با سنگ و چونه بالا شده است . و بعد ازان از خشت . از میدان مذکور باز از یک دروازه به قلعه داخلی میرویم این قلعه داخلی بمقام ارک قلعة السراج قایم است . دیوارۀ این قلعه داخلی نیز مانند دیوار قلعه خارجیست از دروازه که ازان داخل میشود اول چیزیکه نظر دقت را جلب میکند همانا قصر مقصورۀ عالی بسیار ظریف و خوش نما که در مواجهۀ مدخل قلعه یعنی در منتهای سمت جنوبی قلعه واقع شده است . این بنا مصنع و بازینت یک عمارت بلند دو پوششه ایست که بطرز عمارات جدید یوروپی بنا یافته و مرتب از سی دایره های متعدد و پیوست که هر دایره از خود اوطاق نشیمن و اوطاق کار، و محوطۀ آنها می خواب، و توالت و دالانهای بسیار فراخ با فضای خوش نما، و دهلیزهای متوازی طولانی با صفای این عمارت جان افزا حقیقتاً خیلی دلنشین افتاده است . اول از یک برنده که برایا

نمبر ۱۳

کفشکن مانند می که چهار قدمه زمینه از سه طرف در اردو داخل یک رهبر و طولانی و فراخی میشویم که از طرف یمین دیبا با این دهلیز دروازه بانیکه پیش ازین مذکور گردید باز میشود، و دو زینۀ سهل الطلوع بلندی از دو طرف دهلیز مذکور به طبقه پوشش بالائی عمارت میراید . طبقه بالائی نیز عیناً مانند طبقه زیر به همانقدر دایره ها و تنها و دهلیزها و غیره تقسیم شده که من حیث المجموع این عمارت جان فزای با صفا الحق خیلی لطافت و شیرینی بهمر رسانده است .

علی الخصوص چون از برنده های بیرون برآمده اطراف طبقه بالائی یک انسان متفکر به اطراف و جوانب یک نظر دقیقانه بیندازد چنان لوحه های شاعرانه طبیعت بر میخورد که مدهوش میماند . از جهت شرق دره وادی سرسبز لطیف دراز که با همه مناظر بدیعه مزروعات شمالی و غیره در میان تپه های پست و بلند دو جانب خود تا بکوه های پر برف و درختی که از مسافۀ بسیار دور بنظر میخورد محدود شده رفته است . از جهت جنوب تا به قریه قرغی یک میدان با فضائی را بنظر جلوه میدهد که بر روی پوه ستین موتر رو جلال آباد مانند یک خط مستقیم که بر یک کاغذ سبزی کشیده شده باشد در این میدان تمدید یافته، و با یک پل بسیار جسیم پخته و منظمی از روی نهر گذشته مرور نموده و از بغل کوه پوزه های قرغه ئی نهر مذکور را تعقیب نموده در بعید مسافات از نظر غایب میگردد . از جهت غرب تپه خوش نمائی مستی : (تپه بی بی) و باغها و مزروعات و امنه آن بنظر می آید، و از جهت شمال درۀ بسیار محدود و مزروع پر آب (الیشنگ) نظر ربائی دارد .

حالا بر دیگر تفرعات این قلعه داخلی رجعت نمائیم :

در جهت غربی قلعه غیر از دو دایره مستقله که برای شهزاده گان کرام بنا یافته بیت الخلاهای بسیار متصل متعددی را نیز حاویست و در وسط ولی بقدری بجانب شمالی قلعه رفته یک مسجد بسیار خوش ترکی بنا یافته توجهت شمالی قلعه هم بیت الخلاها فرا گرفته میباشد . برای این بیت الخلاها یک حمام بسیار مکمل و ظریفی نیز ساخته شده است . جهت جنوبی قلعه را حرمسرای شوکت احتوای همایونی که به بسیار زینت و آراستگی میباشد شامل این حرمسرای شوکت احتوا نیز بسی دایره ها و بیت الخلا و الانها و حمام ها و غیره را در یک حویلی فراخ و باصفائی در بر دارد .

این است شمه از احوال ( قلعة السراج لغمان ) که بدرجۀ لیاقت نقش چنین تصویر توانستیم . از درگاه الهی نیاز میکنیم که بسی سالها بیشمار بکمال شوکت و اجلال در تمام صحت


صفحه ۳
نمبر ۱۳

و اقبال این قصر عالی امثال آن تفرقه دوم میمنت لزوم این بادشاه مقدس همایون فال ما معمور و آباد، و رشک آور اقتصاد و بلاد باشد. امین.

مشکل بو داد اگر دید و به دعاے نصرت
دین مبین اسلام و دوام سلطنت
قومی شوکت افغانستان وصحت و اقبال
بادشاهی به انجام رسید. تا بسیاعت
چهار بچه روز بحال خوشی و فرحت مرتبه که مذکوره دوام نمود. والحمد لله بهیچ
یک وقوعات و حادثه ناگوار در انروز ظهور ننمود.

حوادث خارجه
اردوی عسکری ایران

رفیق ما اخبار ( طنین ) منطبعه استانبول نقلا از مجموعه (ره وودو موند موزولمان) در باب اردوی عسکری ایران چنین مینویسد :
دولت ایران برای اردوی عسکری خود خیلی کم پیسه خرج میکند. افسران و نفری هیچگاه تنخواه خود شانرا منتظماً نگرفته اند و ازین سبب همیشه در ما بین عسکر در بی نظمی بظهور می آید نفریها سهم خود را نپرداخته با خود میبرند، افسران نفرهای ایران یک صورت بدرستی با وجودیکه هیچ انتظام و خوش صورتی ندارد و هیچ شبهه نیست که معلومات عسکری اینچنین اردو نیز مکمل نخواهد بود. مکلفیت خدمت عسکری در ایران به همه عناصر و همه حوالی یکسان شامل نیست. زیاده تر از طرفهای ( آذربایجان ) عسکر گرفته میشود. خدمت عسکریه تنها بر مردمان دانی افتاده است. خانواده های توانگر پاک اینکه یک کمتری استعداد داشته باشند خودش را بهر صورت از عسکری رهایی داده میتواند. تنخواهیکه بعسکر میرسد چند از ده تا بیست تومان یک مبلغی است که آنرا در سال یکبار میرسد، و یا آنکه بعوض آن غله میگیرند.

هواى كابل

فرحمت و نشاط بهار صفوت نثار دم بدم لحظه بلحظه خاصیت روح القدسی خودش را بکار میبرد. اسرار مجریٰ آثار (يُحْيِي الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا ) در هر طرف ظاهر و آشکار میشود. حیوان، نبات، جماد، هر کدام جدا جدا سرمست باده نشاء مسترت اند.
میلا کی جبه که عادتاً یک هنگامه جشن پر جوش و خروش شب استقبال بهار شمرده میشود به اختتام رسید. جبه جمعه گذشته رسماً اجرا گردید چنانچه دو روز قبل ازین از طرف سار جن میجر تشریفات به مردمان اهل دربار خبر داده شده بود که صبح روز جمعه با لباس های پوره درباری خود در گل خانه ارگ مبارکه حاضر شوند. بیازده و نیم بجه جناب شهزاده والاتبار سردار ( حیات الله خان ) نائب الحکومه ولایت قطغن و بدخشان با همه ارکان و داعیان و صاحب منصبان نظامی ملکی سواری اسپان صبا رفتار در موقع جبه واصل گردیدند. در آنجا از طرف عساکر نظامی، اردل، و کوتوالی، و شاگردان مکتب حربیه سراجیه رسم سلام اجرا گردید. تا سه بجه و خیمه گاها ی مقام دربار بکمال انتظام آراسته و پیراسته بود. چایها و شیرینیها، طعام ها مبذول در اینگان بود. موزیکه عسکری و دیگر ساز آلات، دار بازے، اسپ دوانی و غیره لعبیات اجرا می شد. در اماکن یک شوق و ذوق و سروری که به بیان نے آید.

نماز جمعه


صفحه ۳
میدهند ولی این هم به دست کار به دانان مانده نفریها یا بیچاره از آنهم محروم میمانند، عسکر ایران سببی که از جانیبی که ذکر کردم از اسب بصورت دایمی بخدمت عسکریه اشتغال کرده نمیتواند برای خود با مشغولیتها نیز جستجو میکنند. این مشغولیتها هر چه که باشد از طرف حکومت نیز اجازه داده شده در پی منع آن کسی گوش نمی نهند. مثلاً بسیار عسکرها دیده میشود که در بازار بقصابی، سقابی، موچیگری، مشغول میباشند عسکر ایران غیر از عسکری به دیگر خدمتها نیز استخدام میشوند و از تنخواه های جمع آمده این گونه عسکر یک هفته برای حکومت نیزا فراز میشود. عسکر طویخی ایران یک منظره فلاکت دیگری نشان میدهد: در ایران همه طوبهای موجوده که هست در صد خوب است که قسم اعظم آن برنجی و دهن پر میباشد. این قسم خوبها همان طوبها نیست که از طرف ملکه (کاترینم) عروسی به دست ایران هدیه داده شده بود و ازان زمان تا بحال حکومت ایران به تبدیل دادن آن طوبها ضرورت و لزومی ندیده است. اگر چه طوبها طرزه جدید پیدا کرده ولی من حیث المجموع خوبی ایران هیچ یک قیمت عسکری را مالک نیست. در ایران قلعه ها و استحکاماتیکه موجود نیست بعضی خرابه های قلعه های قدیم، و قلعه های دیوار گلی موجود است که با آن گونه قلعه ها بصادرات خارجی پایه داری کردن محال دیده میشود. این است که دولت ایران در وقت حاضر با همچینین اردوی که تا یک درجه وصف کرده شد بیک حالی بود که نه در داخل و نه در خارج خود مدافعه و محافظه بتوانند، در چنین حالی بود که به انقلاب مشروطیت پرداختند، حالا اینکه از همه چیز بیشتر به استدگی و اصلاحات اردو لازم بود. تا این را هم بگویم که اصلاح کردن اردو نیز یک مسئله بی همیتی نبود، چونکه در زمان حاضر برای اصلاحات عسکریه تهیه لازم است که ایران از آنهم محروم بود، احوال مالیه ایران یک منظره بسیاری بدی نشان میداد. غیر ازین اردوی عسکری که از حال استعمال آن طبقه روی بخت و بیان نمودیم یک عده قوت عسکری دیگری نیز موجود بود که این عده با نسبت عساکر خاصه بکلی از دل و دادا شت، و این عده از طرف روس تشکیل و تعلیم و تربیه یافته بود. این عده در طهران در چوکاتهای تنظیم زندگانی میکردند و تنخواه خود را منظم و بوقت معین

نمبر ۱۳
میگرفتند و تماماً به اصول و قواعد و دریشی و لباس عساکر اروپا تربیت و پرورش میافتند. اما هزار افسوس که این عسکر هیچ به درد ایران دوا نمی شد. زیرا اولاً آن عسکر به آنصورت تعلیم و تربیه شده بود که با روس جنگ بکند. این عسکر تعلیم یافته تنها برای سیاست داخلیه بطرز نمایش تربیه شده بود نه برای جنگ.

این است که ایران در چنین حال بیقوتی و استیصال به اینهمه فلاکتهای خارجی و داخلی گرفتار آمده استقلالش به تزلزل در آمد و قوت و سطوت هر دولت خواه در داخل و خواه با خارج بقوت عسکریه و اصلحه ناریه موقوفست، هم بسیار موقوفست. زیرا در زمان حاضر احکام مجموعه های معاهدات، و قوانین موضوع حقوق دول در دست قوه اجرا نیز یک محکمه افتاده که مبنای آن محکمه به زور و قوت گذاشته شده و پامالی حقوق و شکستن عهد برای منفعت و مصلحت از مود های مروجه آنست - بریم.

حکایتهای محاربه
یکی از افسران نظامی عثمانی که راجع به یک رفیق خود چنین مینویسد:
در نوزدهم کانون اول گذشته زره پوشهای ایطالیان در پیش گاه جهانه دیده شد و زره پوشها آهسته آهسته به ساحل نزدیک می شدند. از طرف قوماندانی امر دولتی جمع در جعت داده شد. عساکر ما آهسته آهسته بعقب کشیدن آغاز نها و منهم اسب خودم را حاضر کردم در اثنائیکه قهوه و سیگریت خودم را میکشیدم خوب اول کشتیها فریاد نمود. هماندم به اسپ با سوار شده خود را پس کشیدیم. دشمن خائن غدار ما با وجود یکه بر خسته خانه بیرق المال احمر کشیده شده بود باز هم به خسته خانه بسی گله ها بارانیدند، و چپ و راست، و تپه و صحرا لحظه ریزی کردند. ولی هزار شکر که گله ها از سر ما گذشته هیچ نقصانی بهم نرسانید. آهسته آهسته از متری خوب بیرون بر آمدیم. تمام بیست فیر کردند، اما چه کرده میدانید؟ خنده نکنید! یک موش بیچاره را کشتند. چونکه مرده آنرا در میان ریگها یافتیم ولی انهم پاره پاره نشده بود. بمهارت و کمال خوپچی های ایطالیا هیچ جا گفتگو نیست و یک خیمه را نیز آسیبی رسانیده نتوانستند. حالا ما هم حاضر شدیم.


نمبر ۱۳
صفحه ۵

تصویر این حکایت منظم
۱۲
در بین همچنان ناخوشا گفت شوهر که ای کاردان گفت مهملات پنداشتی
۱۳
دور اندیش نیز خوش آید و این سخن را مگر تو نشنیدی عاقبت دیدی آنچه می پنداشتی
۱۴
گفت باز دور شو ای زن که زورت بیش است بود رنج ز پیش بیشتر در خانه با جرأت
۱۵
کز سوراخ سر بر میآری از تو وحش انتقام خود بکشد میرسد بر تو ظلم بی منت
۹
هست ایطالیای بی باک بود حسب حال خویشتن نیست ایطالیای شجاع تر
۱۰
عقل اندازیش بود بسیار که بیاد گلوله اختران پشت دادن اوست احمق تر
۱۶
تهم دارم که به وجود تو سر برخواست شده به این انتظام نیز برای جوان
۱۱
چشم زخمی رسید به پیکر تو چشم هماره موش شد خیره میشد از مجوزۀ درویشان
۱۲
گفت ای شوخ چشم بی تمکین چون که شاگرد بر طرف گشتی
۱۳
اینچه ترسی تو از این تمکین دید پیش عجوزه با رویش
۱۴
جنگ بطانیا پریشان است صدمه گلها زره پوشی
۱۵
موش از التماس پیران کرده بودش بزرگ بیخود

انــهــا

ملاقات با صوبه دار (مونتا کو)
رفیق ما ( حنین ) مینویسد : — جناب صوبه دار ( مونته کو ) که یکی از افسران اردوی انگلیس است و در طرابلس محرکات عسکریه با مجاهدین عثمانیه اشتراک ورزیده از دو روز به اینطرف در شهر ما میباشد ، دیروز یکی از محرر های خود را در نزد این افسر انگلیسی محب عثمانی فرستاده بودیم ، مشارالیه چون در رسیدن محرر ما آماده رفتن برای ملاقات ناظر حربیه بودند سوالها مختصر محرر ما را جواب گفته توانسته است : وقتیکه محرر ما سبب آمدن شانرا سوال نموده گفته است : که این از سبب احوال عجیبه شان پیش آمده داکتر اسپانیائی که با او وصیت کرده اند و بعدا تا آنکه قهرمانان و بهادران در طرابلس دیده زیارت کرده و پای تخت عثمانی را نیز وظیفه داشته است . بعدا ازان از مزایای عسکریه و استادی ( شت بیگ ) و ( فتحی بیگ ) بایشان حیرت و ستایش بیان کرده گفته است : ( برای حرکت کردن در زیر افسرانی همچنین قوماندانها علم شدن یک شرف بزرگی شمرده میشود ) .

مستر ( هر پرت مونتیکو) که یکی از مصوبه داران اردوی انگـلستان است و در طرابلس غرب به اتفاق عساکره مجاهدین اسلامی با ایطالیا نها جنگ کرده است . در نیار به استانبول آمده و در اول (پرا پلاس» نزول نموده است ، دیشب بهشت بچه افسران غند مکتب حربیه صوبه داران صنف اول (فریدون جدی بیک) و از مصوبه داران صنف دوم ( ناجی بیگ) نے او تل گرفته مستر مونتیکو را به بسیار عزت و احترام بمکتب حربیۀ برا مهمانی آوردند . و احترامات مخصوصه درباره او در مکتب بجا آورده شد . فردا و پس فردا مشرف مستر موصوف ضیافتها و مهمانیها فوق العاده داده میشود ، مستر هر بهرت مونیکو در دایره مطلقه که در مکتب حدیقه برای او تخصیص شده بقدر بیست روز جهانی خواهد ماند .

--- دیگر --- در یونانستان زلزله بسیار شدید و دهشتی بوقوع آمده که تلفات و ضایعات مالی و جانی بسیار و خسارات عظیمه منشأ والموجب گردیده است .

--- دیگر --- از پطرس پترسبورگ از تبریز خبر میدهند که والی سابق تبریز جناب ( ضیاء الدوله ) که به قونسولخانه انگلیس التجا برده بود در قونسولخانه مذکور ( انتحار ) یعنے خود کشی کرده است .

حکایتهای محاربه
صورت مکتوب یکی از داکتران جمعیت هلال احمر است که مینویسد: از همه بیشتر شما را از جسارت و شجاعت نظریه عربها ، و قیمت حربها انها خبر میدهم . زیرا شایان حیرت ترین مشهودات این مسئله میباشد . بلی ، عربها آنقدر جسور و آنقدر شجیع هستند که اگر انسان آنها را بچشم نه بیند بهادری و مردانگی شانرا درک کرده نمیتواند . مهارت و اقتداری که عربها در سوانه کاری و مسلح شوری دارند بسیار عجیب است . وقتیکه در دفعه ما را استقبال میکردند نمایش با اسپ دوانیها بسیار اجرا کردند . درین اثنا دوانیها مهارت سوار کاری و سلح شوری شان نمایان میگردید عربها اسپ های خود شانرا که بر ان سوار بودند یک مشقت فوق العاده میدهند ، در اثنای شدت تاخت و تاز کار طوس را در تفنگ می اندازند و نشان گرفته آتش میکنند و باز کار طوسیس خالی را می برارند ، و دیگر کار طوس پر کرده آتش میکنند . اما چیزیکه شایان حیرت است اینست که در اثنای دویدن آخر ترین چابکده ئی اسپ محله هائی که


نمبر ۱۳                                                                                صفحه ۶۰

می اندازند در صدی نود و به آن به آماج برابر میخورند ! بخوبی میدانم که اگر این چیز ها را بچشم خود نمیدید هم هیچگا و با در نمیکردم پیاده های شان نیز در چستی و چالاکی و نشان اندازی بدرجه سوارشان سریع و چالاک است . از همه عجب تر شجاعت و دلاوری ( زنان ) آنهاست؟ اگر بگویم که هر یک از ان هزاره صحرایمیک شیر میدان وخامت بهیچ مبالغه نخواهم گفت . واگر بگویم که هم از سواره و هم از پیاده فایق تر اند بلکه تا یکدرجه آنها را شما بصورت راستی معارفه کرده خواهم بود . زنان اینجا در میدان محاربه دایماً پیشتر از مردان خود حرکت میکنند . زیرا زنان بمقام موزیک عسکر به عربها شمرده میشود . طایفه لطیفه زنان دسته دسته باریخ و خنجر مسلح بوده و بصداهای خوش طنان خودشان آوازهای ( ولولولو ۰۰۰۰ ) که انرا زنان عرب شامات ( زلاغیت ) و زنان اینجا ( از غراد ) میگویند ولوله انداز محبت و شوق و غیرت شده بهار به اشتراک میورزند . و از زن و مرد بعضی با چوب و سوته نیز بهید این حرب مید را بند از یکی ازین عربهای سوته دار پرسیدم که : ( آیا با چوب دسوته بتقابل طوپ و تفنگ جنگ میشود ؟ ) جواب داده گفت : ( اگر بی تفنگ بردیم ، بی تفنگ بر نمیگردیم . زیرا در انتهای حرب تفنگ داران ، البته بسیار دشمن را میکشند . ما هم اسلحه و جبه خانه آنها را گرفته مسلح میشویم و بعد ازان مستقیماً بهیار به دوام میورزیم . ) یک چیز عجب دیگر یکی از عربهای اینجا دیده ام این است که مطلوب یگانه آنها به این که با هر گله که بیندازند باید بحال یک دشمن را برخاک هلاک بغلطانند . و ازانست که اگر هر قدر کار طوس بسیار و فراوان هم داشته باشند باز هم گله خود را بجا می اندازند . اصرار کار طوس و سستی در ابی بوده گناه بزرگی می شمارند . بهمه حال باید که با یک حمله اگر دو نفر را کشته نتوانند یک نفر را بکشند . ازینهم عجبتر که برخی که دین دهمین هم قناعت نمیورزند . بهر حال کشتن بخواهند . از نزدیک و برای نزدیک شدن با دشمن تا به دو نیز هیچ پروا نمیکنند . و همیشه از جانب بالا دشمن را آماج میکنند اکثر سینه و گله دشمن را نشان میگیرند . و اگر بدانند که کارشان نمیخورد گاه گاه گله خود را نمی اندازند ، و ازینست که بهر جایکه ایطالیا در صد نودشان میمیرند . بمقابل اینقدر نشان انداز عربها اسلحه آخر ترین سیستم های ایطالیا هیچ کاری از پیش برده نمیتوانند . گله های ایطالیا که از دست های لرزان ترسان شان انداخته میشود بیهوده و بیهوده به اینطرف انطرف می افتند و تاثیر نمی بخشد ، عربها به این گله اندازه گی ایطالیائیها عادت گرفته اند . و ازین است که از هجوم بردن در داخل منزل خوب هیچ پروا نمیکنند . دیگر اینکه اصول محافظه کردن خودشان را نیز ازان گله خوب آموخته اند . این است که چون این چیزها را در پیش نظر محاکمه بیارید معلوم میشود که از ایطالیائیها چرا نسبت بمسلمانان تلفات و ضایعات شان بیشتر بوقوع می آید .

زن پرستی فرانسویان
تخيلات يك بركر في

بر گير ( الماپورت ) بحرارت میگوید : اگر چه تا یکدرجه پیر شده ام ولی با وجود آنهم اگر حرکت سر انگشت یک زن نوجوانی مرا از نیفه یک سوزن کوچکی بگذشتن امر کند بهماندم مانند یک شعبده باز که از چنبر حقه بازی میبرآید به برآمدن چستی و چالاکی میورزم . اما این را هم بگویم که به این مکتب زن پرستی تنها من منسوب نی بلکه تمام فرانسه ازین مکتب عشق کسب فیض معرفت برده اند . ما فرانسویان ، در میان موجودیت آبد یه نقشه از بین قطعه اوروپایک لکه بسیار شوخ و شنگی شده خواهیم ماند . و در خصوص زن پرستی تا عصر بسیار هنوز ممتاز و منفرد خواهیم بود . حالا از همه در گذشته مثلاً تنها این فرد حقیر این تحت خیال پرور را در پیش نظر آورده احوال حسینه در وجیه آنرا ملاحظه کنید : من از چنان آرمانی ام که در حضور عشق یک زن فسون کار بهر کار جان شما را نه در وجود خود یک قوت و اقتدار بزرگی حس میکنم . خدا میداند که هرگاه در زیر نگاه یک چشم غمزه باز یک زن شوخ مشرب طنازی باشم ، و درخشیدن یک شعله امیدی از آن چهره لطیفه ، و چشمان عشق انگیزانه در حق خود مشاهده کنم بماندم در خود چنان یک جسارت و دلاوری عظیمه حس میکنم که از جرم و جثه من پیچ امید نمیشود . چنان یک حرارتی در وجودم شعله ور میشود که دور و پیش خود را سراسر بخشی سوختن میخواهم ، همه اشیا را زیر و زبر کردن آرزو میکنم از هر کس زیادہ تر مرد و دلاور میشوم ، بهترین مردمان خود را می بینم .
اما در حقیقت حال این جسیات تنها برای من مخصوص نیست بلکه برای همه اردوهای عسکری فرانسه مخصوص است نه میجر دیگر بحث زن بمیدان بیاید از یک نفر چیخ تا بیستی با جنگی


صفحه ۷
نمبر ۱۳

تا به جنرالهای بزرگی همه اردوی فرانسیس همراه تنگ ترین ارکان مباحثه را تشکیل میداد. البته قصه مظفریتهای اردوی فرانسه در زیرگان افسری (شان وارق) نام و همان دختر نوجوان با حسن و آن شنیده باشید که دولت وقت فرانسه را از جناب انگلیسی جهان امانی داده این است که باز با شروط و قدرت میکنم که اگر در مجاربه سنه (۱۸۷۰) که با دولت جرمنی کردیم هرگاه بر اردوی ما یک لکان افسر زن موجود میبود و در زیر ستر افسرنی زن اردو جنگ میکرد هیچگاه آن مغلوبیت و مشئومت (سدان) محصول نمی آمد، و آن هرج و مرج هول انگیز که بعد از مجروح شدن مارشال (ماکیاهون) بوقوع آمد نمی آمد، و ما تا به مرکز پای تخت جرمن طراده شده و هشتاد حتی برای اثبات ادعای خود یک مثال جانداری بیان کنم.

من دران محاربه کپشان، ساده یک کپتان بودم بر یک مغرزه عسکری که بمحافظه یک شهر خرابه که طوریهای جرمنی آنرا خراب کرده بود و مدافعه خط رجعت توامان میکردم. از طرف جرمنها بیک عقب گیری بسیار سخت و پر فشاری از هر طرف فراگرفته شده بودیم از گرسنگی حال ما به آخر درجه رسیده بود، با وجود آنهم تا به نزدیک رسیدن ما به (بارسورتن) نام موقع لابد و ضروری بود. و اگر نرسیم مرگ ما محو شدن ما ضروری دیده می شد. درین وقت چون فکر میکنم می مانم که ما چسان تا به آنجا گریخته توانسته ایم، و ازان بلا مجسم جهان رهیده توانسته ایم. در میان تاریکیهای تیره شب دیجور آسانی که با باریدن برفها یک رنگ ابرشی را گرفته بود دوازده فرسخ یک مسافت مدهشه را به گرسنگی و تشنگی و شدت سردی و به پیمایی کردیم، همه شب را در آغوش گرم و شفقت به دیگر خود بسر آوردیم، سردی هوا و ثقلت برفها طاقت فرسا تا بمغزهای استخوانهای ما تاثیر کرده لهذا ما را با هم دوخته بود.

ساعت پنج بود. هنوز آن شب سرد پر برف تاریک تمام نشده بود. میخواستم که پایهای خود را یک قدری حرکت بدهم ولی دران بقدر ذره تاب و توان نیافتم. در پیشگاه نظر نومیدی ما صحرا سرا پا در یک وسعت بیضائی دراز شده میرفت. برفها مانند برگهای درختان بازی کرده و بر زمین می افتاد، و عالم را در میان کفن های سفیدی می پیچانید. پنداشتی که دنیا همه مرده و ایجاد کرده است. عسکر من مجالی حرکت بر ایشان نمانده بود. لهذا قصه بپا کردم :

لهذا ولا درنگ با حرکت !
عسکر ها به اطراف خود دیدند، آسمان در میان یک دود کثیف برف ابر ناک بود، یکی از عسکر ها جواب داد :
— از اینکه آهسته آهسته بمیریم بهترین است که درین جا بمانیم، و دیگر یکبار بمیریم.
جا ماندم بشدت (رولور) خود را یعنی تفنگ خودم را کشیده فریاد بر آوردم :
— هر کس که به نا فرمانی نخستین بار اصرار کند بلامتلاشی مجازاتش !
این شدت من تأثیر خود را نشان داد. مغرزه داران که در بند قشلاق که همه با هم مانند یک ماشین منظم متحرک حرکت میکردند.

از مغرزه چهار نفر را جدا کرده بعد به سه صد متر بیشتر روانه کردم تا راه را باز کنند. ما از عقب آنها هم آمیخته رفتار داشتیم. برف بدرجه شدت خود را افزونی داده بود که پنداشتی زنده ما را گور کردن میخواهد. طبقه سردی که از برف بر بالا پوش های ما جمع آمده بود ما را بحال کابوسی در آورده بود که به انسان قطعیتاً مشابهت نمیرساندیم. زمانی خود را ازین ورطه بدون ظهور یک معجزه امید نداشتم و نمیدانم چرا آن انتظار را داشتم.

مغرزه در هر چند دقیقه یکبار بعقب خود میدیدند و با احتیاط بکارانه حرکت میکردند، زیرا امیدم رسیدن همین منتظر بودیم. تفنگهای ما بدوش ما آویزان مانده بود بدست گرفته نمیتوانستیم.

درین اثنا یکی یکبار نفریهای ما که پیش میرفتند یک چند قدم پس شدند. زیر یک سیاهی در پیش روی شان پیدا شده بود، من هم یک چاوش و شش نفر به انطرف فرستادم و بدقت گوش نهادم که ببینم چیست. دفعةً یک صدای بسیار تیز و آهنگدار یک زن شنیده شد. این صدا که سراپا هم آمیخته و طبقه های کثیف برفها را شکافته تا بته گوش من رسید حقیقتاً صدای یک زنی بود. بعد از یک چند دقیقه آدمهائیکه به آنسو فرستاده بودم یک پیر مرد، و یک زن نوجوانی را پیش من آوردند.

اینها را آهسته پرسان کردم. مگر از جرمنیها که خانه شانرا بزور گرفته بودند گریخته اند. پیر مرد چون رسیدن عسکر سواری جرمن را به خود دیده، و خانه اش را ضبط کرده دختر خود را گرفته فرار کرده است. اگر هر دوی اینها در بستان


صفحه ۸
نمبر ۱۳

بوده اند . بلا تردد از ایشان پرسیدم :
— آیا با ما رفاقت و ہمراہی میکنید ؟
موافقت کردند . براه افتادیم ، پیر مرد مارا در پیش میگرد . دختر نوجوان به بازوی پیر خود تکیه زده لنگان لنگان براه رفتن کوشش میورزید . باریدن برف آرام شده بود ستاره ها بدرخشیدن آمده بود در هوا و زمین موجود نامی ایک انجماد عمومی حکم فرما شده بود . درین اثنا دختر نوجوان یکی یکباره ایستاده شد و بیک آواز روح نواز رفت و ساز می گفت :
— آنقدر مانده شده ام که زیاده برین طاقت رفتار برایم باقی نماند .
پدرش او را کش کردن گرفت . اما دختر از مانده اتوانی بسیار یک شهیقه جانخراشی بر آورده بر زمین افتاد بماندم من و عسکرم اطراف او را فرا گرفتیم . من حیران بودیم که چکنم . گذاشتن ، و محو شدن این دو حیات یک عذاب جدا بزرگی میشد ، درین اثنا از نظریهای ما یک جوان دلاوری که با افراد ( پراتیک ) مینامیدیم آواز داد :
— به رفیقان ، این مادموازل کو تعظیماً برایش را ببریم . لازم است ضرور است ببریم . ما فرانسیسیم ، سنگ نیستیم باید ببریم !
از هر طرف بلا تردد جواب موافقت داده شد . بماندم محاضری آغاز کردیم . از درختهای اطراف چوب بریدیم بزودی برق آسانی یک تسکره ساختیم پراتیک باز آواز داد :
— کیست که بالا پوش خود را عاریت داده میتواند ؟
معلوم است که این دختر نازنین را دران می پیچانیم ! بماندم هر کس بیک تبالنگ و هوس اشتها کارانه به بالا پو کشیدن خود آغاز کردند . یک بالا پوش نی بلکه ده بالا پوش بماندم حاضر گردید . در ظرف یک ثانیه دختر خوش منظر در بالا پوشهای گرم پیچانیده شده بود ، یعنی هر یک نفر از حرارت حیاتیه خود یکی ره باو بخشیده بود ! دختر را در تسکره خوابانیدیم و تسکره بر شانهٔ حرارت ناک شش نفر وضع کرده شد که یکی از بار برداران فخر کنندهٔ این بار قیمت دار من بودم چه دروغ بگویم ، باقی ماندهٔ مستی آن ذوق بار برداری تا به ایندم در دماغم موجود است . مرکب ما حرکت کرد . گویا تسکره یک تابوت سکینه بود که تسکین دل همه را نمود ، بجای یأس و فتور یک ذوق و سروری قایم گردید . در چهره هر نفر یک معنی استطاعت بزرگی خوانده می شد .

تا ساعت سه صبح بی آنکه لحظه ادم گرفته شود رسپیده نمودیم درین اثنا در نظریهای پیش ما رها یانه یک علایم وقت و تردد رو نما گردید و دفعه بر ردمی بر فضای سینه خوابیدند . از دور تنها یک سایه کثیفی دیده می شد . در قریب یک چند دقیقه آن سایه آفتابی شد یعنی معلوم شد که چیست ؟ نمره دوازده نفر رساله نی جرمنی بود که یکی پی دیگر چهار نعله طمراو داشتند . بما انقدر نزدیک بودند که نفس زدن اسپان شانرا، و عکس صدای کریجهای شانرا می شنیدیم . بماندم عسکر را بولی دادم :
— ادووں ! [ یعنی آتش ]
در اثنای این قیل و قال از تسکره از میان بالا پوشها یک سر لطیفی نمایان شد . با یک صدای آرام ، و لرزانی پرسید :
— آیا چها میشود . آیا جنگ آغاز میکند ؟
گفتم — بهیچ چیزی نیست ما دعوا زل . تنها یک درجن جرمنی را ره پیمای عدم گردانیدیم !
باز آن صدا بخود با خود سرود :
— آه ، انسانها چه بیچاره مخلوقی اند !
مگر بسیار خشک خورده بود که باز سر خود را در زیر بالا پوشها در کشید . باز حرکت کردیم . یک مدت رو پیمودیم . آهسته آهسته آسمان زرد می شد ، برفها میدرخشید . در افق یک پاره ابر گلابی لرزان لرزان منتشر می شد . از دور یک صدای سخت فریاد بر آورد :
— خوک بی ؟ [ یعنی کیستی ]
مفرزه توقف نمود تا برای شناختاندن خود ما من پیش شدم . مگر بخطهای مدافعهٔ فرانسی رسیده بودیم . در اثنائی که از پیش قره غول میکند شتیم افسر کلان ما پیش روی ما آمده تسکره را دید ، با یک صدای آمرانه و قاطع پرسید :
— در میان آن چیست ؟
هماندم یک چهرهٔ ظریف و متبسمانه پدیدار شد گفت :
— من هستم . صاحب !
ازین جواب یک خندهٔ قهقهه جاندار شطارت بار مسرت آثاری از همه افراد مفرزه بر آمد . دختر بماندم


صفحهٔ ۹
از تشکره برآمده، و بالا پوش (پراتیک) نام نفری دران پیچیده بود بهوا تاب داده فریاد برآورد :
— زنده باد فرانسه !
این صدا را بسیار صداها همراهی کرد. اینست که از انوقت تا بحال یک آن و یک زمان آن چهره لطیفه آن زن تازه و جوان دماتی را فراموش نکرده ام . و هم نخواهم کرد، اگر از من پرسید بلا تردد میگویم : که موزیکه با باجه خانه ما را از قدیم الایام برای شوق و ترغیب جنگ وارد و لازم و ضرور دیده اند . حال آنکه من آنها را یک چیز زاید می بینیم؛ من میگویم که بجای آنها در هر غنڈ یک زن شایان نوجوانی قایم باید کرد . چونکه قویاً گمان میبرم که بر قوه معنویه افراد عسکریه زنان نوجوان از موسیقی بار بار بیشتر تاثیر فون کار را بقطع خود را نشان میدهد. انتهای [از نسخهٔ ۱۳۲۴ اخبار الطنین] ترجمه شده ۰

نقل از اخبار های اردو
رفیق ما اخبار مسلم گرت مقاله از اخبار (پایونیر مینویسد) از کابل خبر آمده است که هنر مجستی اعلیحضرت امیر صاحب خواهش دارد که در کارخانه اسلحه سازی کابل تفنگ بسیاری ساخته شود و به این مطلب در کارگران کارخانه مذکور افزونی بزرگی میخواهند بده . و انهم گفته میشود که ایجنت افغانی بهند وستان به این غرض فرستاده شده که برای باربرداری فوج قاطر خریداری کرده بفرستند. تعداد افسران ترکی که در افواج افغانی مستخدم میباشند (۶۰۴) نفر نشان داده شده که بعضی ازینها تا یک درجه کپشن یافته افسر میباشند اما اکثر آنها از افسرانیست که بر قواعد و تعلیم نشان اندازی فوج مامور میباشند . و چند ترک دیگر هست که بصیغه ملکی کار میکنند اخبار پایونیر این را هم روایت میکند که از خبر های کابل معلوم میشود که در ما بین گورنمنت های افغانی و ترکی مراسلات خط و کتابت جاری میباشد. کتوبهای شان از راه هرات و مشهد رفت و آمد دارد ۰

ايضاح
این خبر های اخبار مذکور از مبالغه و اغلاط خالی نیست ماشین خانهٔ اسلحه سازی کابل بهمان یک آهنگ و افرادی که از بیست سالها دارد بکار و وظیفه خود مشغول میباشند مگر اینکه ترقی کرده میرود بسبب انتظام یا قانون سرکهای

نمبر ۱۳
دران افغانستان حمل و نقل اشیا و اسباب بواسطه گاڈیها اجرا میشود که تدارک درین قاطر برای آن ضروری میباشد (۲۰۱) افسران ترکی در افواج افغانی وجود ندارد بلکه یک ایجاد نظریه میباشد که آنرا از حبه قبه ساختن میگویند. هفت نفر عثمانیان سول که در دار السلطنه کابل موجود میباشند چندان از مردمان نیست که پیش از اعلان حکومت مشروطه عثمانیه در خارج ملکیتشان پراکنده شده بودند. و از اینی آمده بودند بعضی ازینها بتعلیم صنعت حکاکی و خطاطی و بعضی در شفاخانه دار السلطنه کابل به داکتری و جراحی و دواسازی، و بعضی در ماشین خانه بصنعت کیمیوی و زینگوگرافی و قلیت سازی مستخدم میباشند. از صنف نظامی تنها یک معلم جمناستیک مکتب اعدادیه بغداد است که آنهم چند سال قبل از حکومت مشروطه از بغداد به افغانستان آمده بوده و در موقت در [مکتب حربیه سراجیه] مدیر و معلم میباشد جاری بودن مخابرات و مکاتبات سیاسیه دو دولت در ما بین گورنمنتهای شان هیچ اصل و اساس ندارد.

دولت مطبوعه مقدمه ما با دولت علیه عثمانیه هیچگاه مخابرات سیاسیه ندارد، ولی مناسبات و روابط دینیه و مذهبیته و معنویه این دولتان علیهین مذکوره، باین صراحت طبیعی که این مخابرات و مکاتبات سیاسیه ذریعه هیچ جهت تعلق ندارد ۰

رفیق ما (طنین) مینویسد : نظر معلوماتیکه از پترسبورگ به اخبار تان داده شده چنان معلوم میشود که دولت روس و بریطانیا در باب ایران به این فکر هستند که استفاده نامه ۱۹۰۷ خود شانرا تغییر بدهند تا در ایران مستر کاکس اجرای نفوذ خود شانرا بصورت منفعت اورانه تری بدل آرند ۰

دیگر ــــ دیروز مستر (مونتاگو) که یکی از جنرالان اردوی انگلستانست و با اردوی عثمانی در هر مانشتر بحار به اشتراک نموده (با بین همایون) یعنی سرای سلطانی رفته و بواسطه وزیر جنگ جناب المحمود شوکت پاشا بحضور اعلیحضرت سلطان المعظم مشرف قبول ملاقات را یافته مظهر التفات شاهانه شده است، از طرف ذات شاهانه به او (مدال امتیاز) با برات آن عطا فرموده شده است ۰

دیگر ــــ جناب صوبه دار مرتاکو


صفحه ۱۰ نمبر ۱۳

کرده که بهمین منصبی که دارد در اردوی عثمانی خدمت کند و این کیفیت را به نظارت حربیه یعنی وزارت جنگ خبر داده است .

آخر ترین حوادث
بومباردمان بیروت

نامه نگار مخصوص ما از مصر خبر میدهد که در (۲۴) فروری سه قلعه کروازور های ایطالیا در پیش گاه شهر شهیر (بیروت) آمده بر شهر و دو قطعه کشتی عثمانی که در بندر بودند بومباردمان — یعنی گلوله باری کردند. کشتی های عثمانی را خود بحر شکنان بعد از جواب دادن بکشتی های جنگی ایطالیا غرق کردند. گلهای ایطالیا در شهر عمارت بنگ عثمانی و عمارت بنگ سلانیک ، و ( محل روزدی پاک ) وغیره را خراب نمود. در باب مقدار ضایعات و تلفات مالی و جانی که ایطالیانهای جانی رسانیده اند بعد ازین بتفصیل خواهم نوشت .

رفیق ، اخبار (المشیر) نقلا از اخباره تایمس لندن مینویسد : ( اگر ترکان هنوز هم با ایطالیا صلح نکنند جهاز های هوائی ایطالیانی بر خانهٔ کعبهٔ معظمه و روضهٔ منورهٔ حضرت رسول الله صلى الله علیه وسلم بومبه ها انداخته آن اماکن مقدسه را خراب خواهد کرد . ) [ خاکش بدمین ] [ سراج الاخبار افغانیه در باب در زیر عنوان ( مقالهٔ مخصوصه ) فکر و قیاسات عاجزانهٔ خود را انفصلا نوشته مطالعه فرمایند .]

▓▒░█░▒▓

مقالۀ مخصوصۀ
اتحاد اسلام

در دنیا یک کلمه که معنی ( تحصیل حاصل ) را تماما در بر گیرد همین کلمه ( اتحاد اسلام ) است . زیرا اتحاد — یعنی یگانگی اسلام اصلاً و اساساً بر سه چیز مربوط است که آنهم عبارت از کلمه طیبه جامعه ( لا اله الا الله محمد رسول الله ) ، و جبل المتین ( قرآن مبین ) ، و جامعیت ( کعبهٔ مقدسهٔ معظمه ) میباشد هر فردی از افراد اسلام که خواه در شرق باشد خواه در غرب به این سلسلۀ الذهب دین و مذهب چنان مربوط و متحد هستند که مفارقت و انفکاک شان بهیچ قوّتی از قوتها ممکن نمیشود مگر که به این سه واسطه مربوط نباشد. و چون به این سه واسطهٔ مربوطه نباشد اسلام گفته نمیشود که در انتحال دعوت ( اتحاد اسلام ) نیز برای او شمولیت ندارد. و حال آنکه غیر ازین سه اصل اساسی که بیان گردید بسی اصلها ، و باز آن اصلها بسی فرعها دارد که عالم اسلام را یک به یگر نتیجهٔ غیر مفارق ساخته . و این رشته های ارتباط شانرا هیچ قوتی از هم نمی گسلد.

پس هرگاه مقصد از مباحث ( اتحاد اسلام ) همین چیز معنوی باشد که بیان گردید چیزیست که از سیزده عصر و کسور برای مسلمانان حاصل و معلوم میباشد ، و به اعلام و تحصیل حاجت ندارد. اما اگر مقصد از اتحاد اسلام جهت مادیات و فعلیات آن باشد آنهم دو صورت دارد که یکی قولیست و دیگری فعلی ، قولی این است که صحائف اوراق جوانب به اقسام اقسام و رنگ رنگ دلایل معقول و منقوله از میان رانده و میرانند ، و مطبوعات عالم اسلامیه بسی کتابها و رساله ها بزبانهای مختلف در اینجاب نشر و پراکنده نموده و مینمایند . اگر چه فواید و منافع این بحث و نظریه ما قابل انکار نیست ، ولی بکمال یأس و اسف دیده میشود که ما میگوئیم دیگران آنرا فعلاً بعمل می آرند ؛ تا بخواهیم که ما با یکدیگر سخن بگوئیم رقیبان ما با هم اتفاق ثلثا و ثلاث و رباع بها فعلاً بهم میرسند ؛ تا ما با همدیگر سخن از همدردی و دستگیری بزنیم در حریفان ما مابین رقابت و نفاق شان فعلاً به اتحاد و اتفاق مبدل شده انواع فعلیات مدیشهٔ فلاکت آوری بر ما می انگیزند .

لاجرم معلوم میشود که چنانچه در بسیار چیز ما پس مانده ایم در باب اتحاد فعلی و عملی نیز بفرسنگ ها عقب افتاده ایم. و چنانچه ما هنوز مالک را نامی شو سه نشده ایم و آنها بهوا پرواز کردند در دانستن معنای حقیقی اتحاد نیز همچنان به زمین مانده ایم .

آیا اینچه نوم سباتی بود که از عصر ها به اینطرف بر ما غلبه آورد و هیچ چشم ما را بجز و باز کردن نگذاشته است ؟ آیا اینچه غفلت و کوتاه بینی بود که از آسیا