مبر ۱۸
صفحهٔ ۱۶۷

قصیده
زادهٔ طبع گهر فشان و شیرین زبان ملا عبد العلی المتخلص بمتنی
در کیفیت بغی سنگل شهادت پیشه بد عمل

ای شیرین سخنی در همه آفاق مثل
دو لبست قند مکرر و دهنت شهد عسل
تلخ کام سیم زدشنام لب شیرینت
قسمت باز عسل چند نمائی حنظل
شد نهالی که خیالت ببر آرد یکشب
زمین بوسش خواب پریده از چشم مخمل
بنماید بمن غمزده طومار بگو
میکند زلف درازت بچه دستوری حل
چشمت از جان من خسته چه خواهد آخر
دل دین برده ز دستم بنګاه اول
از دلم نقش تو بیرون نرود تا به ابد
این نگین کنده بنام تو شده در دیول
ای نکو فال برای تو نویسد تقویم
امشب خونین که کشد صفحه رویم جدول
ایدت سنگ دل از شبه مثال عاشق
جانب این بی کس بی سنگ گذاری بی پل
بروم اسی دوه تراشی خط مشکین بچه رو
اولین آینه جز تیغ ندارد صیقل
هست کوتاه چرا دست من از دامن تو
کرد دراز است سر زلف از طول
غیر تا چشم بروی تو نسازد روشن
میکشم میل بچشم سیه او چون کحل
میشمارنده عزیزان سخنم سحر حلال
گشته تا شوخ غزالی چو تو رام از غزل
دیده ام روی مهی را که یکی این بپرد
لیک بر شکسن یکی ماه در بند اول
از خدا هم سر زلف تو خواهیم دراز
تا باو شرح غم خویش نمائیم اطول
اندران کوچه جلویم که میدانم هیچ
پیچ نمیشود کمر بن عقده بالا محل
از میان تو سخن رفت که آمد بمیان
تخت طایفه ای شد به پای و مشکل
قوم بی پا و سر با باغی مشکل که بود
ظاهر و باطن این جام پر از مهر دویل
نوبت چند شده این قوم مخالف با تو
کس نبرد از دل این قوم دغا باز دغل
مردم مسکین این مردم نا مردم دوست
وحشی چند و خیال دو سه پیر رنج و کلل
سر معیوق فلک بر شده کوهی سر چاه
یک بر کوه را شجار سرایا جنگل
گوش کن قصهٔ این قوم بغاوت پیشه
یا تفصیل کنم شرح و بیان این مجمل
شاه و هم جاه خنک قدر (سراج هفت)
انکه بیست از همه تاج گذار این اکلیل
یافت چون این همه را شوره بغاوت در سر
چون و باغ همه او دید ز سودای خلل

بهر آن طایفه این شاه رعیت پرور
موافقت نامه اصلاح فرستاد اول
موعظت را بدل مفسد جاهل چه اثر
زنگ چون آینه را خورد نگردد صیقل
خون فاسد که من اصلاح بغیر از نشتر
بیشتر وضع کنند رینج مواد دنبل
چون نشد کارگر آن پند دران مشهد بد
بعد ازان از پی تنبیه مکافات عمل
فوج ملکی و نظامی شد منصور نشان
بر فرستاد بر ان طایفه زشت فعل
بیشتر آن فوج ظفر موج کدام است بنام
که اکثر گله و هر یک ازان بیچار محل
جمعی زار دلیان شد آفاق ستان
برخی از پلتن جدران و جدید از جمل
کو توالی که بود زان همه جان بخش جگر
جمع شیران و قا پیشه سپا دار و دل
گشت یک غند را افواج جمیع آنکه
آنکه رفته است زبا تخت برای هتل
هر یکی کشته خون و سر و مال دشمن
هر کدام از دل و جان دشمن جان شامل
بر یکی را بجهت دست تطاول کی کند
وسید مه خصم خبر و ارز پیغام اجل
بر یکی تیغ بنفر اخته جز بر تارک
بر یکی تیر نیند اخته جز بر مقتل
سرد سر کرده آن فوج نظام خود
کرد جرنیل شجاعت منش واست اعمل
نادر و در خور امر و نواخته نادری
انکه ثانی بود نادر دوره اول
جو هر شیخ شجاعت علم فتح و ظفر
انکه در کار ز نا نام آنه رباب المحل
غرض این افسر جان باز و سپا میسر
سر و جان باختن اندر سر دین کرده بذل
چون شد این افسر کار آگه و فیروز منصور
تا سیر کو تیری تیر ها که بود جای خلیل
ره به وزان سید نامه احمدان
سپرده سنگر مضبوطه در ان تبار کتل
کاسلی بسته کندش رو سیلا ب اجل
بسته بودند سر راه سپاه غالب
این دو فرقه و جاندار و غیبت اولیه
بسته بودند در وجود ره و کوه و دکل
نوبت چند شد این مفسد بزرگ
مدتی است که او بیست گرفتار فعلل
راه بر شیر ژیان بسته نیارد روباه
کار بر پیل و دمان تنگه نگردد رجميل
بر سر راهش اگر مورد برآید لشکر
هیچ رنگی نرسانند به رفتار چهل
اینان رفت و امیرانه در آنجا در جیل
که بیایش سر تسلیم نهند روح شکل
بغیوز و چقدر توپ تندبیر دوست
برخی از فوج فرستاد در اطراف چین

فاجعه ها پاريس
— * —
ما بعد از نمبر ۱۷

— چه میخواهید مادام ؟ قلوتیله با یک صدای لرزان و پستی که باز هم بیک طور آمرانه اذان معلوم می شد گفت : — رجا میکنم به ( مارگی و دو موقوب ) خبر بدهید که ( قوقس دو راندال ) از شما آرزو می آنرا دارد که بر اطلاق او را بحضور خود قبول کنید خدمتگار چون این عبارت ( قوقس و دورندال ) را شنید بقدر یک چند ثانیه یک طور حقرا مکارانه تأمل گرفت . اما بعد ازان چون دانست که در پاریس ازینگونه گدایانیکه خود شان را به اینگونه نامرها جلوه به هند کم نیست قلوتیله را مخاطب نموده گفت : — این خبر دادن وظیفه من نیست . اگر ما دام از من در عقب من بیایند که به نزد خدمتگاه با وق تاق حضرت ماری برسانم شان به خواب بود . این را گفته پیش روی قلوتیله افتاد . و بر زمینه بالا شد از کفشکن بیک کوریه در بسیار مزینی که چوب های در و دیوار آن از چوب آبنوس ، در زمین آن با اعلی ترین قالین های نیلا ندر مفروش بود در آمد . و در آنجا دکمه یک زنگی را فرو برد تا با نام از پشت یک پرده که بالا شد یک خدمتگار منتظم قیافتی که از سر تا بپا لباس سیاه در بر داشت ، و کف و کالر و سینه پیراهنش خیلی سفید و دستمال گردنش نیز بسیار سفید بود پدیدار گردید و یکبا ر بسوی قیافت زن ، و باز بسوی خدمتگار نظر کرد پشانه و حرکت سر رفیق خود را استجواب نموده رفیقش گفت :


صفحه ۱۵
نمبر ۱۸

کرد آن پنج پریشان چو حواس عاشق بلیوز و و سه دان سنگر و زان محل
سه عمده و چند نفر است از ان فوج تفصیل خوب دیدند مکافات با سوائل
دیگران از تف الواقعه دل این شهر سینه از آتش دل گفته بها من قبل
جنگ را پشت نمودند روان رو بگین رخ بپایان بنهادند نه بالا قتل
جو گشتند بصد ناله گریزان از کوه همچو سیلی که بفر یاد گریز وز جیل
چاره خویش ندیدند در امر گریز از پولیس را نشنیدم که گریز دوران
خود که یار و چنین فوج جگر دار بدان که تواند چنان لشکر خونخوار جدل
همه ماندند ز بیم سر و جهان منزل ها چون دوان کوه گرفته و کیا چل
مال شان صرف دلیران و ویرانیان دین و دنیا بیکی جمعه فرد شد مشکل
آخر ای خانه خرابان پیاپی دیگر خانه ویران شد و اقبال به دوباره
چون گر چاره ندیدند بغیر از تسلیم تن سپر دند ز تدبیر قضا بر انزال
جمله از خجلت تقصیر رسن در گردن وز پی عذر معاصی همه قرآن یکدل
عفو خواهند ز شاہنشہ کیوان جل عذر آرند به پیش شه خورشید محل
انکه در حلم درین عصر ندارد ثانی انکه داد و بست خداوند به او علم و عمل
شاه آفاق ستان انکه بهر کار که است او پدرش فتح خدا وند جهان عزوجل
نفرتش با د بهر دشمن دین و دست دو لتش با دچو دین خوبتر از جد یاد
شد مطول سخن مختصر ای طبع روان گرچه خود غیر کلام آمده با نقل و دل
ناله گفته است باین لطف چنین شعر بلند در چنین قافیه سخت که کوست اکمل
که بود بهر و راز طرح قصاید چون من کیست امروز چو من با خبر از زیر و زبر
زنده آن پنجم فی نام ز مساوات بین که بود بیشتر از نصف کلامش مهمل
مد علی کیست کجا خصم توئی (مستغنی)
چون جنان طبع سحر خیز درین دور مثل

ادبيات
غزل
علم است که نموده بجهان راه ترقے
علم اعلا محبوبه و دلخواه ترقے
بی علم و هنر نیست ترقی به و دنیا
از علم بحق میرسد همراه ترقے
جان علم و جسد مکتب و اولاد و طن فن
جهل است مرضهای جگر گاه توقے
از علم و ز مکتب بوطن نام نبودے
گر لطف نمیکرد بما شاه ترقے
این عصر سراج است که هر سو شد درخشن
از پر تو رخ او ره چون ماه ترقے
از همت شد دولت و هم ملت افغان
چون برق در افت است بشهراه ترقے
(محمود) را خلاص دعا گوید و خواهید
عالی شود این ملک هوا خواه ترقی

— موسیو ( ژوزه ف ) شما را برای این ما دام خواسته بودم !
روزه فن نام خدمتگار او، تاق مارگی قیافت کلوتیلد را بیک نظر وقت معاینه کرده، و از مقصدش سوال کرده، همان که خدمتگار را دل گرفته بود، او نیز گرفته گفت :
— قید اینم که آیا مارگی در خانه است یا نیست؟ لطفا تحقیق بکنید موسیو .
— آیا ما دام لا قونتس یک کارت ویزیت خود شانرا مهربانی میکنند؟
— کارت ویزیت ندارم ، نام مرا که بگوئید کفایت میکند .
از کارت ویزیت نداشتن زن کنتور ژوزه ف غلغل برپا شد.

بودن او اگر چه حکم نمود ولی قبول کردن دیگران او را به خود حمل کرد و نتوانسته یک آرام چو کی چرمی بزرگی را نشان داده و به این اشارت نموده خود برای خبر دادن بهانه در پی پرده غایب گردید خدمتگار دیگر نیز بپای خود پس و پیش میرفت، کلوتیلد بیک صورت بی پرواشانه بر چوکی خود را انداخته در حالیکه نفسش کوتاهی و دلش نزدیک بضعف بود و در انتظار بیامد.
بعد از یک لمحه یی که موسیو ژوزه ف برامد در چهره اش آثار استهزا و بر لبهایش یک تبسم ریشخندانه نمایان بود و گفت :
— میگویند که مادام گی را موقوف از شرف شناختن ما دام لا قونتس و دیدن او محروم است .
[ باقی در نمبر های آینده می آید ]

بودن او اگر چه


صفحه ۱۶

ناموران جهان
ما بعد از نمبر ۱

وقتیکه این خبر در مدینه منوره واصل سمع مبارک نبوی گردید بقبول آن فرمان نبوی شرف صدور یافته بدلالت و رهنمائی (آزاد) و سعی و غیرت حضرت فیروز دیلمی وجود آن خبیث کذاب از صفحهٔ دنیا سترده شد.

آذر می دخت — دختر پرویز است که از پادشاهان ساسانیه بود، در زمان حضرت پیغمبر آخر زمان صلی الله علیه و سلم بعد از سقوط (چشم بنده) نام پادشاه بر تخت ایران جلوس نموده، حسن و جمال بسیار با کمالی را مالکه بود. عقل و ذکاوت بسیار داشت ملک خود را بسیار خوبی و درستی اداره کرده است، حتی هیچ وزیری برای خود نگرفته بذات خود بصالح امور پرداخته (فرخ) بن هرمز که از طرف او در (خراسان) والی بود پسر خود (رستم) را بجای خود وکیل گذاشته برای سلام و عرض عبودیت بحضور ملکه آزرمی دخت آمد. بمجرد دیدار یافتن بحضور ملکه نیز عشق او را بر جگر خورد. تاب و توانائی در خود مفقود دید، لاجرم از عشق خود بلکه آگاهی داده طلبگار ازدواجش گردید. ملکه آزرمی دخت بفرخ که در آنوقت از بزرگترین و مقتدرین بزرگان ایران بود پیغام فرستاد که ( یک ملکه در زیر ازدواج کسی در آمده نمیتواند ولی اگر مقصدش هم آغوشی و وصال من باشد در فلان شب بفلان جا بیاید ) فرخ احمق این وعده ملکه را بیک شوق شهوت پرستی راست و حقیقت دانسته و در وقت موعود بجای معهود برفت در آنجا به امر ملکه دو جلاد حاضر باشش ایستاده بودند. بمجرد رسیدن فرخ بقتلش رسانیدند. رستم پسر فرخ چون ازین ماجرا آگاه گردید برای گرفتن انتقام پدر خود از خراسان عسکر سوق کرده شهر پای تخت را ضبط و آزرمی دخت را به انواع عذابها و شکنجه ها بقتل نمود. این همان رستمی است که در زمان (یزدجرد) قوماندان عسکر ایران بوده و بمقابل حضرت (سعد بن وقاص) رضی الله عنه محاربه کرده است و در جنگ کشته شده است. — در بعضی تاریخها (آذرمی دخت) را آذری دخت نوشته اند.

[ باقی در نمبر آینده می آید ]

۱۷

علم و ملک
ما بعد از نمبر ۱

و صورت جاری شدن آنها ضرور، و گر نه قاعده این تقسیمات هیچ امنیتی ندارد، تعیین کردن حدود آنها نیز تنها رها ممکن نیست که آیا حد هر یک از این صنعتها تا کجا است؟ مثلاً پیرایه ساختن از اعمالیست که به زراعت تعلق دارد، اما بحقیقت معلوم نیست که آیا بزراعت، یا بصنایع، مالیه داخل کردن این لازم است؟ اگر چه بیشتر، زین تقسیمات هم در صنایع ادوار شود باز هم از التباس یکدیگر خالی نمی باشد. از یک طرف می بینیم که آسیابان، دودکشان و امثال اینها اصحاب صنایع اعمالیه شمرده میشود، حال آنکه حقیقت برای زراعت خدمت میکند. و از دیگر طرف بزرگران پنبه و کتان میکارند، و ابریشم بهم بوجود می آرد، حال آنکه بحقیقت برای صنایع اعانت و کوشش میورزد. پس ازین مثالها درجه ارتباط، و ریشه و بافتگی صنایع به یکدیگر تا بکدام درجه معلوم میشود. خلاصه کلام جمله اعمال انسان از هر قبیل که باشد بیکدیگر معاون و مددگار، و هر صنعت به اعانت کم و بیش محتاج است. چنانچه بزرگر برای بیل به آهنگر محتاج است همچنان آهنگر بگندم بزرگر محتاج است. بیک صنعت که نقصان عارض شود به دیگرها نیز تاثیر میکند. افزونی یا فقدان ثروت عمومیه نسبت به استعداد مخصوصه و قابلیت طبیعیه هر محلات به اجرا شدن آزادانهٔ همه صنایع، و باز در ان صنایع ترقی یافتن همان صنعتهائیکه بیشتر برای مملکت فایده داشته باشد حاصل میشود.

فصل چهارم
سعی و عمل

شرط اول و خشت اول بنیاد مسئله استحصالی ثروات (سعی) یعنی کوشش، و (عمل) یعنی کار کردنست.

همه مقاله هائیکه دستخط ندارد از طرف سر محرر تحریر یافته
مدیر و سر محرر سراج الاخبار افغانیه
محمود طرزی

طبع و اهتمام الحاج عبدالخالق پسر سراجی افغان در چاپخانهٔ عنایت در کابل
بقلم میرزا محمد جعفر قندهاری


صفحه ۱
نمر ۱۹
سال یکم

نگران نے
ایشیک آقاسی علمی حضور اعلیحضرت پادشاه
علی احمد

قیمت سالیانه
در دارالسلطنه کابل ۸ روپیه کالی
در افراد داخله مملکت با اخراجات ڈاک ۱۴ روپیه
خارج مملکت با اخراجات ڈاک نیم پوند انگریزی
قیمت یک نسخه آن در کابل یک عباسی است
تاریخ عربی ۱۵ رجب ۱۳۳۰

سراج الاخبار افغانیه
۱۳۲۹

مدیر و سر محرر
محمود طرزی

اداره سراج الاخبار و مطبعه
در ماشین خانه دارالسلطنه کابل

همه امورات تحریریه به اداره سراج الاخبار
بنام مدیر محرر فرستاده میشود

بهر پانزده روز یکبار نشر میشود
تاریخ شمسی ۱۰ سرطان ۱۲۹۱
تاریخ انگریزی اول جولائی

درین اخبار از حوادث داخلیه و خارجیه و بسی مقالات مفید درج میشود

فهرست مندرجات
ترقی پروریهای اعلیحضرت پادشاه — حوادث داخلیه — حوادث خارجیه
مقاله مخصوصه — مقالات علمیه — مواد عسکریه
عالم آرایان — ادبیات — ناموران زنان جهان
علم ثروت ملل — فاجعه های پاریس

ترقي روزبها
اعلیحضرت پادشاهی

هرگاه بچشم دید و انصاف، و یک کمی بنظر حقیقت بین بسوی ماضی و حال خودمان نظر کنیم چنان فرقها می ظاهر و عیانی در احوال خود، و ملک خود می بینیم که از حیرت بحیرت می افتیم و از شکری بشکری مترنم میشویم. از بسیار دور وقتها بحث نمیکنیم. تنها از همین چند سالی که خود بچشم خود دیده ایم یک شمه بیان کرده میخواهیم.
این محرر عاجز در سنه (۱۳۲۰) هجری بنا بر عفو عمومی که از طرف ذیشرف اعلیحضرت (سراج الملة والدین) پادشاه بزرگ عدالت آئین مقدس باعلان گردید. بعد از غربت بیست ساله از شام شریف بوطن عزیز مقدس خود عودت نمودم که سال دوم جلوس میمن مأنوس پادشاه محبوب القلوب ما بود، حالی خبر خود را یکقدری جمع کرده آهسته آهسته همان احوال را بدرجه یاد مانده گیهای خود بنظر قارئین کرام تصویر کردن کوشش میورزیم، و باز احوال امسال بیست سال را تا یکه درجه تعریف و تبیین مینمائیم. در آنوقت اگر چه بعضی عمارتهای عالی نو بنیادی که قبل ازین در دارالسلطنه کابل موجود نبود، و بعد ازان بوجود آمده بود، جلب انظار دقت مینمود، ولی تعداد آن محدود، و طرز بنا و معماری آن با وجود عظمت و شوکت، و علویتی فوق العاده که دارند بعمارات جسیمه عالیه قرون وسطی مشابهت میرسانید. ذات اعلیحضرت پادشاه والاآگاه مقدس ما از آغاز جلوس شاهانه شان در خصوص تعمیرات عمارات مملکت همت بلیغ همایونی را بکمال جدیت صرف فرموده و در وقت حاضر خواه دارالسلطنه و خواه ولایات به بسی عمارتها عالی بسیار دلنشینی بطرز جدید کسب زینت و عمارت نموده است.

و در ارگ مبارک، اصلاحات تعمیریه که در عصر ترقی گستر اعلیحضرت شهریار می بطور پیوسته تبدیلات اعماریه (برج شمالی که یک طرز بسیار عالی و دلنشینی تعمیر و تزمین یافته بود تا قصر دلکشا و قصر چهلستون و باغهای مصفا و برنده های صفا مامن آن بچنان وضع ظریف معماری و چنان مفروشات و تزئینات صنعت کاری اعلا رو زینت نثار گردیده که چند ارباب طبیعت و اصحاب بصیرت را حیران مینماید. بعد از برج شمالی (گلخانه) شاهانه است که پیش روی


صفحه ۲

بودیکه بقدر هفت هشت ساعت راه بسوی شرق رفته از کابل دور شویم مشه تا به ( گوگانده ) خود ما را در یک عالم بهار وصف ناپذیر گرم و لطیف می یابیم که آن ایجاد یک انبساطی مبدل میشود. و در موسم تموس تابستان که جو گرمی مفرط بی امکنت بود که دو ساعت راه پیموده شود میلان تا به ( پغمان ) آنچنان یک هوای بهشتی فضا تصادف میشود که نسیم خوش شمیم آن حیات تازه دلها پژمرده میگردد.

پغمان در دامنه کوه بسیار بلند واقعست که خود بآب نسبت دارد و از شاخها کوه ( هند وکش ) میباشد. ارتفاع موضع پغمان از کابل تقریبا دو هزار قدم و از سطح بحر (۹۰۰۰) قدم بلند تر است که دره کوه آن و ابها به صرف مستورات لهذا پغمان صیفیه دولتی کابل شمرده میشود. در پغمان اگرچه از زمان سعد اقتران اعلیحضرت خاقان مغفور یک امیرانه محفل با یک باغی که بنام ( سپه باغ ) موسوم است موجود بود ولی چون موقع مذکور در متصل قریه پغمان نسبت در یک موضع منحط واقع شده بود، و هم طرز بنای آن به اصول و قاعده بناهای جدید نبود بناء علیه ذات اعلیحضرت پادشاه مفخم مقدس با تخمینا بقدر یک کلومیتر میل بلند تر در یک موضع بسیار نشیمن خوش زمین خوش نظاره با صیغانی یک قصر بسیار دلاویز که بنام ( سیل بنیاد ) و باغ آنجا بنام ( جهان آرا ) و دره یک قصبه و یک قصر رفیعی بنام ( بیت تصیف ) آباد فرمودند. هرگاه از برنده جهت شمالی قصبه لطافت حصه موصوفه به اطراف و جوانب یک نظری پرتاب شود انسان خود را در پیش چنان مناظر بدیعه طبیعیه می یابد که از دیدن آن نگذشته نمیتواند از یکطرف منظره پر سخت و هیبت که رعایب برجه بعد گر چیده سر بفلک کشیده و از دیگر سو لوحه های لطیفه مناظر با صفا گوارای بسیار درخشان از آب پغمان از جهت شرقی قصر سعادت حضرت امیر تخمینا بفاصله مجید قدر یک قلعه و فروش لطافت بدوش آبشارها و غلبه نهالهای داده یک سرسبزی نشیب در جریانست و منظره های قریه ها و دامنها بر درخت پر آب سبز و شادابی که در مقابل نظر یک وضعیتی که از سر یک بام بسیار بلندی به آنها دیده میشود چنان نظرهای بانیها بهم میرساند که بهتر از چنان لوحه خوشتر از چنان قطعه قلم هیچیک استا می تصویر کرده نمیتواند ! علی الخصوص حوض بهشتی و دلکشا و چاه آبی که از دور مانند یک قطعه زمرد آسمانی مینماید یک منظره بدیعه بنظر جلوه میدهد که ذات مرا حیران میسازد و تصور معجز اثر قلم خلقت با نوک خامه سحر علامه طبیعت در اضاء

صفحه ۳
نمبر ۱۹

برج شمالی در میدان ارگ مبارکه بنا یافته است. این گلخانه جنت شمال یک گلخانه ایست که از هر طرف با چوکاتهای آئینه دار لحاظ است. و یک قصر شاهانه بسیار عالی با همه لوازمات بیتونت آن محتوی میباشد، خواه در زینت عمارت و خواه در وسعت و گلها و ریاحینها خیلی محتمل یک گلشن شاهانه میباشد.

در مقابل این گلشن شاهانه یک جامع بسیار عالی و خوشنما که بنای آن با محراب و منبر و قسم سفلی روی دیوارهای آن از سنگهای بسیار اعلای سماقی که با نقشها و موجهای طبیعی عجیب و غریبی خلقتاً آراسته شده و از معدنهای خود افغانستان است تزیین یافته، و زمین صحن آن با سنگهای مرمر سفید که نه آن از سنگ سیاه است مفروش شده میباشد. در وقت لزوم بجمعاً بارک با قالینهای بسیار اعلائی فرش میشود، و شبها با لامپها بسیار بزرگ روشن میباشد.

در موسم سرماى شرکت احقر اسمى چاى پائى كه بمقام با احتشام عليا حضرت سراج الخواتين ) صاحبه معظمه میباشد نیز بسی اصلاحات در قصر و نیز در باغ ارگ مبارکه نیز اصلاحات عظیمه پدیدار گردیده است که باغ موصوف بواسطه این اصلاحات و الحاقات رشک گلزار ارم شده است. باغ ارگ مبارکه نسبت بسابقی از جهت غرب خیلی وسعت پیدا کرده، فرجها و چمنها بسیار لطیف و با صفائی در آن ایجاد شده، و سرکها و جاده های آن همه پخته و بسیار با صفا میباشند. قصر مخصوص عالی ( استور ) که در موسم صیف نشیمن اعلیحضرت شاهانه میباشد یک عمارت لطیف بسیار خوش ترتیب عالی ایست که هر گونه او تاقهای استراحت و دفتر و دالانهای نشیمن و دلپذیر دارد، کوریدورها، و برنده های عالی با نرده های مینا در جهت شمالی ارگ مبارکه و در مقابل ( برج شمالی ) از بیرون قطعه ارگ عمارت بسیار عالی قصر مقصور ( دلکشا ) بکمال عظمت و شوکت بنا یافته و در مقابل آن مناظر بسیار نفیس بلند و بر زینت ساعت جنبی شده است که انشاء الله تفصیلات و تفرعات ( قصر دلکشا ) را در فصل مخصوصی بیان خواهیم کرد.

از ( برج ساعت ) نیز در شماره های سابق خود بحث رانده بودیم حالا اینقدری از ارگ مبارکه بیرون بر آمده به اطراف و جوانب شهر شهیر و بلند سر عزیز خود مان جولان نموده ببینیم که به چه آثار عمران ثمره عصر سراجیه جلوه گر ظهور گردیده است: شهر عزیز ما در یک موقع بسیار عجیبی واقع شده است و در موسمهای زمستان چنان یک سردی شدیدی گرفتار می آید که اینجا هوای قطب ها را بخاطر می آورد. حال آنکه


صفحه ۳
نمر ۱۹

سمت جنوبی
جناب جرنیل محمد نادرخان برای اصلاحات سمت جنوبی و سمت مشرقی از طرف قرین الشرف همایونی تعیین و مقرر فرموده شده اند. از قرار استخبارات موثوقه که گرفته ایم چنان معلوم میشود که جناب جرنیل مشارالیه همه آن علاقه جات سرحدی جنوبی را دور و تفتیش نموده و جمیع اصلاحات و انتظامات لازمه را بصورت بسیار شایسته و پسندیده اجرا نمایند.

غزل
سردار محمد اکبرخان ، که حاکم کلان سمت جنوبی بود بسبب سوء اداره که در حکومت خود نموده با ارادهٔ سنیهٔ اعلیحضرت پادشاهی از ماموریت محوله که داشت غزل گردید، و بکابل خواسته شده است. و بموجب معلوماتی که حاصل نموده ایم جناب دوست محمد خان ناظم موقتاً بعوض او اجرای حکومت خواهد نمود.

(جانداد) بغاوت بنیاد رئیس و محرک طایفه احمدزی بوده و مردمان طایفهٔ مذکوره را مانند ابلیس پرفتنه اغوا و گمراه نموده فاعل ساخت، و برخلاف رضای پادشاه مقدس معظم شان بشقاوت برانگیخت. شقی مذکور در وقوع بغی مشکل در کابل بود، و برای داوطلبی خدمت به آنطرف رفته بشقا دستی و بغاوت کر بیست. اخرالامر در محاربهٔ التمور معلومیت پر سفاک مهلکه گرفتار آمده و از دست هزبران جاف کر فر مآثر شاهانه مانند روباه دغا بازی از کوهی بکوهی و از جنگلی بجنگلی بسیار باد به فرار گردیده و همه خاک و سنگ و درخت و جنگل وطن سر مقدس بر و لعنت خواند، و در هیچ جا قرار و ثباتی نیافته بعلاقهٔ انگلیس خود را پرتاب نموده است. خدا پناه کند خاین و غدار پادشاه و وطن را آمین !

سعود کارهای تمام صنعت را برای فارقه نمایشی های مجله مطبوعه بر صورت شاه عرض اطلاعت و استیمان نمودند، و همه سکان و روستان یک قطعه تصویر می کشیده و آنرا از هر طرف با چوکات کوهای خوشنمائی گرفته در دو برو به برند و قصهٔ مقصور (سهیل) در آویخته شده، و عفو نامه ها و قدامت نامه های شان را بواسطهٔ جناب مشارالیه بحضور مراحم موفور شاهانه عرض و تقدیم نموده اند، و در صد نفر از رؤسای منگل و طوطاخیل، و مقبل و حاجی میدان، و چکنی ها غیره را در اردوگاه اردوی جنوبی بیایوبی شده بواسطهٔ جناب جرنیل طلب عفو شاهانه را استرحام نموده.

قصر ( بیت الصیف ) که از سهیل نیز بلند تر بنا یافته و گنبد علومی دیگری نشان میدهد. قصر (ستاره) که در قریه (بیگ توت) نام موقع مرتفع و جهت شرق جنوبی قریه (پغمان) واقع است نیز از محلات بسیار باذوق و صفا میباشد، شهرده میشود. در حوضهٔ چاردهی نیز مانند (چهل ستون) و قصور فاخرهٔ بسیاری که در قریه (هندکی) و (مومنات باغ) و نام دایرهٔ مکملهٔ حالی، و (باغ بلند) و (باغ بابرشاه) و غیره نیز از قصرها و باغها و عمارتهای سمت هی بسیار عالی و باغات طراوت اثر و جوانب شهر شهیر جنت نظیر بسیار دلپذیر ما شمرده میشود که هریکی از آنها خواه از جهت موقع و بنا و خواه از وقوعات تاریخیه عبرت ناک شایان بسی تفصیلات است میباشند.

از درگاه پروردگار عظیم الشان دوام صحت و عافیت و بقای سلطنت و شوکت اعلیحضرت پادشاه معظم مقدس خود مانرا به دوست تضرع و نیاز استرحام مینمائیم تا ببه مراحم آید و عمران پیرایات شاهانه شان بسی بسی آثار ترقی و آبادی و راحت و سعادت در ممالک محروسه، وقت صادقهٔ شاهانه شان و جسیم مردم بر روی کار آید.

جدول ارتفاع و بعدها
هیت تصیف ستاره واقع بالاتوی سهیل
ارتفاع بعد از کابل بعد از کابل ارتفاع اسانه از کابل ارتفاع سلام از کابل خانه میقان که در عصر ماقان مرحوم ساخته شده از کابل ارتفاع خود از سطح کابل
۱۵۸۰ کرد ۱۶۸۰ کرد ۳۰۰۰ کرد ۹۰۰۰ کرد ۷۰۰۰ فوت
۱۳۸۰ فوت ۲۱۶۰ فوت ربیع ۲ فوت فوت

حوادث داخليه
رفع شدن نمایندگی منگل
توفیقات ذات اقدس خداوندی جل علی، و توجهات پر فیوضات اعلیحضرت پادشاهی غایله پر و لولهٔ عصیان باغیان منگل بوجه احسن برطرف گردید. بدبختان شوریده بختان منگل واحد نهائی از کردار ناصواب خود شان نادم و پشیمان


نمبر ۱۹
صفحه ۲۴

حوادث خارجيه
اجمال سياسے

اینچه معلوم انام است که دولت جدیده بریتانیا با سیاست سیاسی که در سلوک دوستی، و مراعات محبت و ودادی که از بسیار وقتها با دولتها و ملتهای اسلام پیش نهاد خود داشته بر اقدامات خود در شرق بهره کامیاب آمده است. حال آنکه دولت جرمن، درین جهت نیز یک رقیب بسیار بزرگ دولت بریتانیا شمرده میشود، در جناب خود این عجز عاجز یک فقره که بچشم دیده و بگوش شنیده ام بیان میکنم:
درسنه (۱۳۱۷) هجری مسافرۀ در شام بودم، امپراطور (گلیلیوم) و ایمپراطوریچه (اوگوستا) پادشاه و ملکه حالانی جرمنی تیار آمدند. در اینجا ما از تفصیلات جوش و خروش مراسم استقبال و اعزاز و اکرام آن مهمانان عزیز که دولت علیه عثمانیه خود و در استانبول و بیت المقدس و خواه در شام شریف اجرا نمودند صحبت نمیرانیم.
تنها از یک مهمانی بسیار مد بوب و مصطفی که از طرف بلدیه برای شرف جناب اعلیحضرت امپراطور کشیده شده بود یک شمه بیان میکنیم: جهانی در دایره بلدیه بر پا شده بود، استماعاً از علما و سادات و مشایخ و اکابر و بزرگان سوریه و عربستان در آن مجلس موجود بودند. از طرف تست غیر از دیگر هدایا و پیشکشهای که تقدیم شد یک عبا و کفیه و انگالی که بصورت مخصوص بدرجه اعلای صنعت بافنده گی و ابریشم و زردوزی ساخته شده بود تقدیم گردید.
والحاصل جان بسنده در مجلست که در وقت حمام در حالیکه یک لنگی پر کرده و یک نطق بسیار طبیعی در صفت امت اسلامیه و شدت محبت خود به این امت نجیبه بیان نمود و گفت: (این جام وداد که بعشق و محبت سه صد و پنجاه ملیون نفوس اسلام میکشم). روز دیگر خلعت فاخره و تاری را در بر نموده و کلاه و عمامه را بر سر نهاده از میان هزارها موردهای تحسین آخرین امالی بر مزار سلطان صلاح الدین ایوبی، که مجاهد مشهور و مدافع مهاجمات اهل صلیب بود، رفته بدست خود یک اکلیل بسیار مصنع و قیمت داری را که مخصوص با خود آورده بود بر قبر مبارک شاه والیه وضع نمود.
پس چون این نیرنگ بازیهای دولت جرمن را ملاحظه میکنید جرمن را از روس خیلی مدبر تر یک رقیبی می بینیم، لهذا چنان ایجاب میکند که دوست معظم بریتانیا در چنین وقت نازک برای بدست آوردن قلوب دولتها و ملتهای اسلامیه بیش از پیش دوام ورزده و در تقویت و استقلال دول اسلامیه کار کنانماید.

برادران بن هندوستان ما این در حق ما چگونه چشم امید در آن؟
رفیق محترم ما اخبار (مسلمان) که در امر تحریر بزبان اردو طبع و نشر می شود در نمبر ۵ (جلد ۴) خودشان در زیر عنوان (افغان) یک مقاله بسیار وغرا و مطولی درج نموده اند که هر سطر آن

اگرچه ما در یک گوشه صحرای دنیا افتاده ایم، و دور از بساط تاریخ سیاسیات عالم و مطبوعات داخل نیستیم، ولی مثل مشهور است که بالا نشین چال را بهتر می بیند، علی الخصوص که از یک جانب!
یک وقتی بود که سیاستمداران دشت قاف اروپا برای بزرگ ساختن دنیا هر سو براندند، و شدند. اگرچه دولت انکلیز نسبت دیگران بستر آغاز نهاد، ولی لقمه های بسیار چرب و شیرین، و خزینه های بسیار توانگرترین دنیا را مانند (هند وستان) (و استرالیا) (و كنادا) (مصر) (و افریقای جنوبی) (جبل طارق) (و قبرس) (و مالطه) (عدن) و غیره را در ربود که دیگران بجز اینکه آب دهن حسرت شان بریزد بهیچگونه ازین گونه لقمه های خوشگوار، و اینچنین خزائن توانگری نثار و نایل و سزاوار بخت نشدند، لهذا بحسن رقابت، و تنفيذ رقيبانش بسيار زمانها به آتش فشانی آماده بود.
اول کسیکه بخيال ربودن نقد هندوستانرا از دستش اقدام نمود (ناپوليون بوناپارت) امپراطور مشهور فرانس بود که مصر را ضبط نمود، و بر ارض فلسطين تاخت، و اگر تدبير پادشاه چالاک قسطنطنيه کارگر تأثير نمی شد، چه بسا که با یک کوب آن، بسیار جهان بر عراق و ايران برآمده، و با روس اتفاق کرده، قطعه سيمين هند وستانرا از دستش در ميبرد.
بعد از ان رقیب دیگر قدیمی آن خزینه پر ثروت و سیال دولت روس است که از دو سه عصر بکمال تأنی و درنگ، و تمام نیرنگ بیک و تیره و آهنگ خود را به آن نزدیک میکند، نسبت و اقدام فرانس نسبت بچال بازیهای روس خیلی خام و بی اساس مینمود، این رقابت دو رقیب، بر هند داستان اسیر نصیب چیزیست علانیه و آشکار که حاجت بیان و تذکار ندارد.
اما درین وقتها یک رقیب دیگری می بینیم که بکال دهشت و تشویش و نام هیبت و قوت آن سطح بحر، و زیر دریا و روی هوا، بر یخ کارش یعنی جزیرهء بریتانیا، بجمله آوری بسیار مملکت حاضر دنیا میباشد.
چون ضربه مهلک خود را بر اعضای حیاتیه آن خواهد نماید، در آنوقت به بسیار سهولت و آسانی از راه خلیج فارس، بحر محیط براه بحرۀ احمر آن خزینه هجوم خواهد نمود. این رقیب پر دهشت دولت المان یعنی جرمن است.


صفحه ۵ نمبر ۱۹

یک آینه قد نما می شود در ساختن حسیات برادرانه و خیر خواهانه برادران دین هندوستان زمین را با نشان میده به چون صفحات ما گنجایشی در درج همه آن مقاله را نداشت پس بیکی ازان اکتفا ورزیدیم.

افغانستان
چونکه ما مسلمان مستقیم خداوند کریم ما را برشته (انما المؤمنون اخوة) منسلک ساخته است — و بهمین سبب اگر کدام مسلمان ساکن چین بستهای در دو تکلیف میشود مسلمانان افریقه در بدرد او نا آرام میگردند و اگر بر ترقی یا راحت کدام مسلمان یوروپ سیر مسلمانان تمام دنیا مسرور و خوشنود میگردند — الغرض مسلمانان کل عالم خواه سفید رنگ باشند خواه سیاه رنگ و خواه از امریکه باشند و یا از ایشیا افراد یک قبیله و یا اعضای یک جسم شمرده میشوند و چونکه افراد بعد گر نزدیک دیده نسبت به افراد دور بهره و فایده زیادہ تر حق دارد و نسبت بمردم دیگر هم به زیاده مستحق میباشد بنابرین با مسلمانان هند اگر از حالات مسلمانان همسایه خود دل حسینی حاصل نمائیم یک ابر قدرتی است و بهمین سبب اشاعت یافتن سراج الاخبار افغانیه دارالسلطنه کابل بنهایت خوش وقتی خیر مقدم آن کرده ایم.

اینا چه سبب ؟
صرف بهمین سبب که بذریعه اخبار موصوف در قلوب برادران افغان روح ترقی و بیداری پیدا خواهد شد سراج الاخبار افغان در آنها اشاعت علم خواهد کرد — اکثر اهل افغانستان که راه ترقی علوم و فنون نیافته اند رهنمائی آنها خواهد کرد و رسوم خلاف شرع و بدعات که باعث جهالت در آنها پیدا شده اند از دل آنها محو کرده اشاعت اسلام حقیقی خواهد کرد — یعنی اخبار موصوف خدمت مذہبی مسلمانان افغانستان هم خواهد کرد نیز نکته های ترقی دنیا وی با آنها ظاهر کرده راه بسر بردن زندگانی با عزت هویدا خواهد ساخت.
الحمد لله
ما اسباب برآری امید های مذکور را فوق می بینیم — سراج الاخبار افغانیه مضامین بلند پایه مینویسد و اگرچه اخبار موصوف یک نخل نورسته و نازک است اما بلحاظ طاقت و تقدیر کار خود را بنهایت درستی انجام داده است در طبقه امرا و فوق مطالعه اخبارات انداخته آنرا که دیده خود ساخت و امید است که آینده حلقه اثر او وسیع خواهد گردید — اما اگر مایان در با اجرای اخبار موصوف ممنون احسان حکمران بیدار مغز اعلیحضرت سراج الملة والدین پادشاه و ملکه افغانستان قدیم میشک که ناسپاسی خواهد بود — که از حسن کوشش

شانه شان روشنی علم جلوه گر شده و آینده بهین روشنی افغانستان بقیه نور خود خواهد ساخت — انشاء الله تعالی — اسم مبارک اعلیحضرت ممدوح در تاریخ علمی افغانستان قابل تحریر بیاب ذریعه دوستان می آیند و اسم مبارک حضور ممدوح را بنهایت ادب و تعظیم یاد خواهند کرد — و این کوشش ها را که اعلیحضرت شاهانه شان مخصوص ترقی علوم و فنون افغانستان می نمایند به نظر احترام خواهند دید و اعلیحضرت ممدوح بنظر خدا و مخلوق خدا عزیز خواهند گشت چرا که خدمت مبارک شان در ادا نمودن فرایض منصبی شان استن و روان افغانستان بچه طریق ترقی کرده میتواند ؟
ما در اشاعت گذشته تحریر کرده ایم که راز نامی ترقی اسلام در این مضمر اند که آنها خود را مسلمان پخته بسازند و قرآن مجید را بغور بسیار بخوانند و بر احکام آن عمل نمایند — نکته های دقیق قرآن شریف را بحدیث های رسول مقبول صلی الله علیه وسلم حل کنند — و بسبب جهالت و اختلاط اقوام دیگر رسوم زشت و عادات که در آنها راه یافته اند یکقلم ترک دهند و غور کنند که آن کدام ذرایع بودند که اسلاف ما بران عمل نموده بر بام ترقی رسیده بودند و استاد کل عالم گفته می شدند — و بکدام اسباب بود که ما را تباه و برباد ساخته در قعر مذلت انداخته است — در قرآن شریف و حدیث نبوی صلی الله علیه و سلم اسباب مذکور شرح دار نوشته میباشند اما افسوس که ما بطرف آن متوجه نمی شویم و از آن ترک داده اسباب تباهی خود پیدا کرده ایم — اما ازین امر که مدیر سراج الاخبار جناب محمود طرزی صاحب ازین راه واقف می باشند مدارسی شده است در رساله اول ( علم و اسلامیت ) که از قلم پر زور شان تحریر یافته اگر چه مضمون مختصر است اما بر حسب حالت علمی افغانستان با مضمون مذکور را غنیمت میدانیم.

موفقیات دولت علیه در رودس
در شماره سابق خود از گرفتن ایطالیانهای خاین دار جزیره (رودوس) را نوشته بودیم کشتیهای جنگی ایطالیانهای نابکار که بیک لگد سنگ ماهیان مقهور شده مشابهت میرسانند از حیوانات ذوی المعیشتین یعنی حیواناتی که هم بخشکه و هم بآب زندگانی بتوانند نیست . تنها در آبها ئیکه نزدیک ساحل باشد تقرب میتوانند و بمجردی که از آب بر ریگهای ساحل سفینه هایشان هلاک میشوند . دولت علیه عثمانیه چون از آغاز حرب میدانست که (رودوس) هدف کشتیهای ایطالی خواهد شد از آنرو با وجود اکثر اهل جزیره از نصار های روم بودند به بسیار پنهانی هم قریب


صفحۀ ٥٤
نمبر ١٩

نموده است . فرستاده شدن این دیپلومات را بر برلن در این وقت نازک بسیار مهما را بگراند انداخته ، در تغیر ( قالسر وینه) برای ایمپراطور ( ویلهلم ) با بارون مارشال یک ملاقات بسیار مهم دیدی کرده است . اخبار های برلین مقاله های دور دورانی که در چناب مینویسند . گویا این سفیر مهم برای سازگار می دراست کردن مسایل سیاسیه که در وقت ها خیر در ما بین دو تامین انگلیز و جرمن موجود است ما مور شده است ، اما بارون مارشال که اساسا بخصومت انگلیز نامشتهر یک دیپلوماتی میباشد ببینیم که به این رول مهمی که به او سپرده شده است تا کدام درجه ارایه خواهد آمد ! ...

وقوعات فاس
این یک معلوم است که مولامی حفیظ سلطان مراد بفرانسویها تسلیم شد و حمایت ایشانرا قبول کرده و بیرق استقلال در زیر بیرق فرانس پنهان ساخت . مردم مسلمانان انقره این را بر نداشتند . برضد فرانسویان اعلان جهاد کردند . بسیار از عسکر فرانس را در ( ماروق ) نام موقع و در نفس شهر ( فاس ) بقتل رسانیدند . مقابله دوام میورزده و در اثنای دفن کردن کشتگان عسکر فرانس که بصورت رسمی اجرا می شد از طرف جنرال ( مورنی ) فرانسوی یک نطق بسیار دل خراشی بیان گردید بعد ازان از طرف سلطان فاس ( انگریز نام ) و نیز او یک نطق سوزناکی در حق کشتگان عسکر فرانس بیان کرده است که جنرال مورنی انچه بگوید حق دارد ، اما نطق جناب مولامی ( حفیظ ) یک مرتبۀ عبرت آور و غرابت پروری بود درج آنرا مناسب صفحات عبرت شمردیم :

ترجمۀ نطق سلطان بن مراکو
ای دوستانی که از نظر ما غایب شده اید ، و بطن بمانید! شده اید ، یاد آوری اطوار حسنه شما تا بوقتی که کره ارض بر دوران خود دوام داشته باشد و بر قرار خواهد ماند . اگر چه خود شما نه دنیا نه هستید ولی دلاوری شما بجا و دران بر قرار آینده گان تان یک نمونه مثال غیرت و شجاعت میشود و بسیار زمانها هنوز یک یاد آوری غیر قابل محوی از شما در خاک (ماروق) باقی خواهد ماند ! از غلیو بیت بدنی تان متاسف و مایوس میباشم ، و افلاکت عایله و آشنایان تانرا با شما مشترکم . بر کسانیکه به این فلاکت مانند شما و دستان در افتاده من مسبب شده اند هر لحظه لعنتها میخوانم . اینحرکات منحوسه الهی وحشیان لایق دسترا وار است چون بخاطر می آرم موهایم بر میخیزد و با قلبی که محبت شما مملو میباشد ارواح شما را سلام میدهم . لا ای افسران بزرگ اردوی فرانس ! بدولت و اس

به دو سه هزار عسکر نظامی و هم اسلحه و جبه خانه بسیار و دیگر لوازمات حریقه را در آنجا حاضر کرده بود . در اول حمله اگرچه ایطالی بقوت دسته های کشتیهای جنگی به ساحل رودوس اتش بازی بسیار کرده و عسکر بیرون برآورده ضبط کردند ، و والی و چند نفر مامورین دیگر ملکی را اسیر گرفتند . ولی قوماندان نظامی عثمانی که خود را در یک موقع بسیار عایقی که پیش ازین نقشه و پلان آنرا حاضر کرده بود تعبیه کرده ، و علاوه بر عسکر نظامیه موظفه بقدر یکهزار مردم مسلمان جزیره را نیز مسلح نموده و یک هجوم بسیار دلاورانه و دلیرانه ترتیب داده عسکر جگر خوار ایطالی را چنان شکست فاحشی و چنان مغلوبیت مدهشی دو چار گردانیدند که در انهزام کلی قطعی شان هیچ گفتگوئی نماند . بقدر هزار نفر اسیر و بصد ها کشته در میدان محاربه گذاشته در زیر حمایت کشتیهای جنگی خودشان قرار نمودند .

انداختن ماشين فرانسوى
مخبر افیا (ماتن) از ( برلین ) پایتخت جرمن خبر میدهد که در مجلس ملی آلمان قانون نامه زیاده کردن قوای عسکریه به اکثریت آرای عظیمه قبول گردید . نظر به این قانون نامه در وقت حضر پنجاه هزار عسکر دیگر بر اصل قوت حضریه جرمن زیاد میشود . در مخصوص نطقها و خطابه های بسیار می گفته و خوانده شده است . از جمله یکی از روسای فرقه ( لیبرال ) که موسیو (یاسرمان ) نام دارد به این مضمون یک نطق بیان کرده و کف زدنهای تحسین بسیار و دوره درازی از مردم بوقوع آمد است : لا رقیب نامی ما بدانند که قوت المان با کتله جسیمه واحده خود به افزونی دادن قدرت عسکریه خود سعی غیرت میورزد ، سبب یگانه این نیز احوال سیاست عمومی اطراف و اکناف است . اردوی ما آنچنان یک تقویت که هر زمان به وامداد خدمت خواهد کرد . و لیکن اگر می رو به ضروری بشود هیچ شبیه ندارم که این اردو ما را یکسر بهر منزل مقصود مظفریت ببرد )

بارون مارشال
بارون مارشال یک مرد سیاسی مشهور دولت جرمن است که در استانبول بسفارت دولت مشار الیها مامور بود این مرد بخصومت انگلیز نامشتهر است .
از برلین به اخبار ( ماتن ) مینویسد : ( بارون مارشال ) از سفارت استانبول به سفارت لندن تبدیل ماموریت


نمابر ۱۹
صفحه ۲

خبر بدهید که از نیجر کات قلب من هم مانند قلبهای شما که حسیات عالیه
یاد است واحده شمرده میشوند بدلیل قول خدا وند تعالی که میفرماید
محلوبیبا شد. مایوسی و غمناک شده است
( انما المؤمنون اخوة ) و بقول حضرت رسول الله صلی اللہ علیہ حکم
من المؤمن كالبنيان مرصوص يشد بعضهم
دیگر مخبر مخصوص (مانن ) (از (فاس) با
بعضا ، و باز سیمینی که حقتعالی در کتاب کریم خود به ما امر فرموده که اگر
بر شما کسی جور و تعدی کند شما نیز مانند آن بوده و تندی با آنها مقابله کنید.
احوال و خیم است. قبیله های (زایان ) و (زمور)
چنانچه میفرماید : ( فمن اعتدى عليكم دفاعتدوا فا عليه بمثل
برای هجوم بر معین الاور مایه ) حاضر شده اند. در ابالی پیمان
ما اعتدى عليكم )
خیلی زیاده است . در شهر غله جمع آوری میشود. بسیاری از قبیل ها
پس واجب قلعی است به برسم استمنه که ایمان بخدا و بروز قیامت
اعلان جهاد کرده اند.
و ملائکه د کتب اسیل آورده باشند این اعدی را که بر برادر این مسلمین
بیانات سعید پاشا
دارد آمده بداند کنیم بیجان و مال خود به لیل قول خدا وند تعالی
مخبر مخصوص اخبار ( مانن) از یک ملاقات خود که ( وجاهدوا في سبيل الله با اموالكم وانفسكم )
با جناب فخامت مآب سعید پاشا صدر عظیم دولت علیه عثمان آیا کدام راه خدا بهتر و قوی تر ازین مجامده باشد که وقع ترتقه ای
کرده بتلگرام خبر میدید :
حکومت ایطالیا نیا با غیه طاغیه را از برادران مسلمین خود بکنیم
سعید پاشا میگوید : حمله آوری ایطالیا نها برد رو لهذا شما را دعوت میکنیم اول بر اینکه معاونت برسانند
روس ) و دیگر جزیره با ثبات و قرار دولت عثمانیه را قطعنا تبدل درین حرب به دلت خلافت اسلامیہ بصرف مال نفس برس بقدر
نید بر ما صلح را به این شرط قبول کرده بتوانیم که حقوق پادشاهی طاقت و استطاعت خود زیرا این یک اما نه ایست. برای
بصورت نظری کی بلکه بصورت حقیقی شناخته شود. از تا بیست برا در این مسلمان شما در طرابلس، و نیز میاید که همه گونه معاملات
دمینته بحث کردن یک میله ایست. زیرا اساستا همه مسلمانها خلیفه تجاریه و معاشیته را با ایطالیا نها ئیکه که در فلکه ها می شما باشند
خودشان مطیع و مربوط هستند.
دیا بیایند قطع نمایید. یعنی یک قلم با اینا انقطاع کلی شود.
این است دعوت ما برای شما که بخون دلها می خود شوشتریم
و عوت نامه
از شمار جا میکنیم که این دعوت نامه را در ما بین برادران
مسلمانان که در ممالک جرمنی مقیمند
مسلمان ما که در ملک شماست نیست و نشر کنید ، و نیز رجا میکنیم
در وقت یک قطعه دعوت نامه نامه مطبوعہ بھارت عربی به امضا علی به امضا که در مسجد با و راه را نیز این را نشر کنند تا همه برادران دین با
قرار ذیل از مالک جرمنی بحضور عالی شهراد و معظم دولت علیه استان خبر شوند و هم معلوم شما باشد که از زمین دعوت نامه بهر طرف
جامع بین مسلطنه سردار عنایت اللہ خان رسید و از روی لطف تان با خبر عالم اسلامی فرستاده شده و با تضرع میکنیم بولای عز و علا
اروخانه کاجزا نه ما فرستاده اند که اگر مناسب دیده شود جید که ما را انجام کند بعد وا اب و بنا بر صد ثواب عظیمی برای ادای
انرا درج صفحات سراج الاخبا را فغانیه نمائیم. دعوت نامه مذکور این فرض دینی فقط
چون یک خونه با سره جوش و خر میں اخوت اسلامیه را نشان
مید او ترجمه و درج آنرا از مناسبت خالی نیا فقیم :
امضا
بسم الله الرحمن الرحیم
برادران دینی شما مسلم بنهائیکه در المانیا
بزار شکر به نعمت اسلام و هزاران در ه و د اسلام بر حضرات
ینے جرمن مقیم هستند .
خیر الانام بعد از سلام سخنت الاسلام برای خود و بودا خود و به اسما جدا
و حسن ختام از درگاه رب الامام میطلبیم و از قرابه ذیل بخدمت شما
عرض میکنیم: شما خبر دار به که حکومت ایطالیا ظالم بر دولت عثمانیه
که صاحب خلافت علما و حامی حرمین شریفین است معنی و تعدی نمود
و عداوت خود را در حمله خدا رانه که بر ولایت طرابلس غرب در
افریقا نمود به همه گمان آشکار ساخت، وسیبی که همه امت اسلامیہ


صفحه ۸
نمبر ۱۹

طرابلس غرب بیان فرموده اند مطالعه نمودیم. لہذا بعضی از اقتباس آن نطق مبارک اعلیحضرت امیر افغانها که باعث افتخار اسلامیان است و آن امیر با تدبیر در باره قوت اردو های عسکریه خود خیلی کوشش ورزیده و از زبان فارسی ترجمه میکنیم تا به همه کائنات معلوم شود که مسلمانها تا چه درجه با همدیگر خود حسن معاونت و همدردی میپرورانند.) بعد از این مقدمه فقرات مهمه نطق همایون مذکور را ترجمه نموده درج کرده است. این ذات بزرگوار محض برای انتشار دین خوب اسلام در ممالک خوب ژاپان کوشش میورزد. اکثر مقاله های آن را از قرآن کریم، و مثنوی شریف ارث میکند. ما بالخاصه سعی و همت آن فاضل محترم را تبریک میگوئیم.

از اخبار های ترکی و عربی
والی و مامورین عثمانیه در روددس
اگر چه دالتر نیس استفانی، که مروج منافع ایطالیا باشد از اسیر شدن والی و دیگر مامورین عثمانیه که در روددس بودند خبر میدهد. ولی دیگر اخبار این خبر را تکذیب میکنند و میگویند که والی و همه مامورین حکومت بکوها فرار نموده اند.

پاپا جشن با بسی شادی بر پا میکند
بنابر خبریکه از روم پایتخت ایتالیا رسیده است. معلوم میشود که بسبب قبضه نمودن رودوس در همه ممالک ایطالیا یک مسرت عظیم بر پا شده است. در هر طرف جشن و چراغانها بر پا شده است. حتی پاپ بزرگ نیز در کلیسا بزرگ ( سن ماری پارلور ) یک آئین جشن شادمانی بزرگی اجرا کرده است.

نصیحت انگلیز به ایطالی
اخبار ( سپکتاتور ) مینویسد : بفکر ما این آبرو

در توکيو پای تخت دولت جاپان
که آفتاب بسیار درخشان شرقش اگر بگویم رواست یک اخباری بنام (اسلاميك فرایترونی) که معنی اخوت اسلامیت را میگیرد. از طرف جناب فاضل محترم (( محمد برکت الله خان )) صاحب بزبان انگلیسی در ماه یک بار طبع و نشر میشود که نسخه اے آن بطریق مبادله با (سراج الاخبار افغانیه) به اداره عاجزانه ما می آید. این اخبار مذکور صرف از منافع و احوال اسلامی بیان میکند و بطرز تحریر بسیار لطیفی نشر معارف مینماید. لذا هموطنان عزیز خود را که بزبان انگلیسی آشنا میباشند. سفارش میکنیم که با این اخبار اشتراک ورزند، و از مطالعه آن استفاده نمایند. قیمت اشتراک سالیانه آن مبلغ دو روپیه کلدار است که نسبت چنین نیت و خیر مقصدی که صاحب فاضل آن پیش نهاد خود نموده هیچ است. در بنابر نسخه مورخه ماه اپریل اخبار موصوف به اداره عاجزانه ما آمده که صفحه اول خود را به تصویر اعلیحضرت ( سراج الملة والدین بادشاه ) معظم محبوب القلوب ما مزین داشته و نطق اعلیحضرت بادشاه ترقیخواه ما را که در باب اعانه طرابلس غرب بیان فرموده بودند به انگلیسی ترجمه و نشر کرده است.

جناب محمد برکت الله صاحب آغاز سخن را بمنظور نهاده میگوید : ( دیروز با دو برادر و یک همشیره که نخستین بار در تاریخ ژاپان بشرف دین مبین اسلام شریف شده اند در ( محفل اسلام ) در شهر شهیر ( توکیو ) نشسته از عالم اسلام و فضایل دین مبین محمدیه صلی الله علیه و سلم صحبت میکردیم. و از اخوت و همدردی مسلمانها بحث میراندیم که درین اثنا روزنامه گرامی (سراج الاخبار افغانیه) رسیده و بکمال افتخار نطق اعلیحضرت پادشاه خود دین دار افغانستان را که بر تبعه و رعایای خود درین دار افغانستان را که در باب اعانه بازماندگان شهدا


صفحه 9
فکر ۱۹
که برای ایطالیانها یگانه چاره سلام همین است که در استه الحاق طرابلس با حکومت ثانیه ائتلاف میکنند ایطالیا مجبور است که حقوق حکمرانی دولت عثمانی بر طرابلس تسلیم کنند.

نیز به افسر فرقه خبر دادند و تحقیقات رسمی آغاز کردند. سخن دختر به ثبوت رسید در باب نداد و احترام آن امر نمودند. بودند و کیفیت ۱۰ بناظر حربیه ( محمود شوکت ) پاشا بتاکران ن خبر ند کور مسموع ذات رت سلطان المعظم گردید بعضو برادرش از خدمت عسکریه فرمان نموده و برای دختر مذکور یک تنخواه معینی از خزینه مقرر فرمود.

یک نوجوان زن جوانمر و روسیه
محترم ( الموليد ) الغرا نقلاً از (جاما
در یکی از نفریهای عسکریه عثمانیه که در فرقه عسکری ( تو جانه ) در ما که دنیا میباشد برای متعلقات خودش که در ( بیو کدره ) نام موقع استانبول سکونت دارند. مینویسد که در فرقه ما یک نفر عسکری از مردم نصارا ہے روم = [ از مردم نصارا می رعیت خود دوست
وضعیت حال طرابلس
اخبار الاهرام ، الغدا زبان کے
از مبعوثا نیکه نو از طرابلس وارد شده مینویسید انصادات لت که وضعیت حال ایطالیا در طرابلس به بهان یک منوال ضعف است از استحکامات خودشان یک قدم پیش و نمیتوانند. ا پیش از اعلان مشروطیت عسکر نمیگرفت. بعد از اعلان مشروطیت مشر د هیئت در زیر عمر عثمانية و بیدن عرب مجره به بیدار شدن قانون قرعه عسکریه گرفته شده اند .] شان هما ندم مجله ما ی شدید انه بر جهت قهقری مجبورشان میکنند .

ما بیمار شده شفا خانه بردندش. در اینجا راکتر ها خواستند که او را برهنه کرده معاینه کنند . ولی نفری مذکور نگذاشت، و یک راهب طلب خود. چون را جب بیامد نفری بیمار به او گفت که من مرد نیم بلکه زن میباشم . بعد از انکه تحقیق شد مگر این یک دختری بود که سه خواهد بران د یک پدر و مادر و یک برادر دارد . چون شده یعنی پشک عسکری - برادرش برامد دختر مردانه جهت داشت که اگر برادرش در عسکر دود دیگر کسی برای تدارک امر معیشت المش نمی ماند. از آنرو بکال دلاورے نام برادر خود را بر خود گذاشته و البته اور اپوشید و موهای خود را بریده وو زیر سلاح درآمده است مدت هفت ماه بی آنکه کسی به احوال اوبی سیرا یکال خوبی و درستی در همه مشقات عظيمة عارية تاب و توانا ئے نموده است، و اگر بیمار نمی شد تا آخر مدت دو ساله عکرنی خود خدمت می نمود و کسی بند است که مرده است با زن بعد از آنکه اہب احوال را بر داکتر با بیان نمود داکتران می شد آغاز نهاد.

مدیر روشن ضمیر روزنامه مبارک سران الاختبار افغانية محمود طرز صاحب مجیدی که کردم که به انحل زیبا کردن و انوار و چوت پر اس خاموش میشود بقراری قص را خوش میں فارمین ہر کا د مناسب بین درج ت نهایت منجید کی دستا بیان میکند و بعد ازان موده میگوید دیو این خودش را خود به خودش الوا مخاطب بیت باز حاضرین سال از حرف ماست دوم بر خود صادر میکند در حالیکه رایی موشی دعوت کرده بالهتان دیه محکوم ساخته علم ما قترین بجز اینکه یک توصیه یکال خوبی و درستی در همه مشقات عظيمة عارية در دالان محل سرد چند دگر چه کنند؟ دلی او بی پروانی به این چیزها نکرده بازه حاضرین را بسکوت امر داده بدی می شد آغاز نهاد.

۱ امضا
یکی از دوستان شما محمود مرکت خانه
صدیق محمد سوبانی از مینی


صفحه ۱۰
نمبر ۱۹

مقاله مخصصه
ضروری بودن جناب عمومی

قلب
گر بود و باش کند و پهلو تهیست خواب توان کرد و خوردن گوار
در نبود دلبر بخوابی پیش دست توان کرد و را خوش در کنار

دلیکن :
این شکم بی هیچ بیچ صبر ندارد که بسازد بهیچ

چون یکبار بر روی قطعه اوروپا نظر شود یک عالمی مشابه میشود که انسانرا از تعجب بستغراب، و از تحیر به استغراق می اندازد. چنان عجیب نبود؟: یک قطعه می بینیم که از بسیار می تمدن و کثرت آبادی، و افزونی معارف و صنایع، و ارتباط و اتصال شهرهای آن بیکدیگر بواسطه آلات نقلیه سریع السیر بیک شهر بزرگ بسیار با زینت و شوکتی مبهوت میرساند. پاریس، برلین، لندن، پترسپورک، روما، ویانه و غیره پای تخت های اوروپا عبارت از یک یک محله آن شهر میانه. از شهری بشهری رفتن چنان است که انسان از محله بمحله برود. اگر همه آن قطعه را بیک مکتب علم و عرفانی تشبیه به سیم شهرهای بزرگ آنرا بدرسخانه های متعدد آن مکتب خانه مانند میتوانیم نمود. و اگر بآن یک دارالصنائعش بخوانیم شهرهای بزرگ آنرا بیک دستگاه های صنعتهای مختلفه اش می یابیم که دیگر قطعه های روی زمین از سوزن گرفته تا بیلهای آهنین مهای بزرگ، و از تاریخ گرفته تا بریمانهای متین معلق و داشتن آن پاها به آن صنایع خانه محتاج است. پس ازین نقطه نظر چنان دیده میشود که قطعه اوروپا حاکم و دیگر قطعه ها محکوم آن است. یا آنکه آن قطعه محتاج الیه و دیگر محتاج آن است.

بلی، در بدو اولی همچنین بنظر می آید. ولی چون بحقیقت غور شود عکس آن نتیجه می بخشد، و ازین است که انسانرا از تعجب به استغراب و از تحیر به استغراق می اندازد.

حالا درینباب یکقدری بفکر ناقصانه خود بعضی تفصیلات و توضیحا بر قارئین کرام خود عرض میکنیم:

اولاً ازین نقطه نظر مسئله را در زیر معالجه و مطالعه می آریم که بلی، ما اوروپا را یک شهر تمدن یک مکتب علم و فن و یک دارالصنائع عالم گفته میتوانیم ولی هیچگاه آن قطعه را حاکم و دیگر قطعه هارا محکوم آن نمیدانیم. بلکه آن قطعه را بدرجه ذلت و مسکنت به قطعات دیگر محتاج و محکوم می یابیم.

حضرت (سعدی) که اوروپایانش (فیلسوف شرق) میخوانند این قطعه را خیلی حکیمانه فرموده که:

(که بون) نام حکیم مشهور اوروپائی که در علوم اجتماعیه صاحب ید طولا بوده چنین میگوید:
«هرگاه در یک ملکی که زمین های قابلی زراعت آن بدرجه کفایت ساکنان آن باشد، عدد مردم آن ملک فزونی میگیرد، و بیشتر نشو و نما می یابد.»
«اگر محصول زمین های یک ملک با عدد ساکنان آن معادل و برابر باشد عدد مردمان آن ملک بیک حال توقف مانده نه زیاده میشوند و نه کم.»
«اما اگر عدد ساکنان آن ملک از محصولات آن زیاده تر باشد حال شان خراب و ابتر میگردد. قحط و گرسنگی و مرگ شانرا میکشد. و تا یک و بای جان تباهی و یا یک جنگ و قتال دهشت انتہائی نیاید. و نفوس زاید آنرا رو بیده نبرد، و محصولات زمینی با نفوسان برابر نیاید از حال سفالت و پریشانی رهائی نخواهند یافت.»

حالا چون این دو کلام نظم و نثر این دو فیلسوف شرق و غرب را در زیر نظر گرفته یکبار بسوی وضعیت احوال زمین های اوروپا نظر کنیم قطعه مذکوره را از بسیار نفوس و کمبودی محصولات زمینی که بیان یک عدم موازنت و بی نسبتی می بینیم که اساس و بنیاد بنای آنرا خیلی سست و بی ثبات، و بر دود و باد مبنی می یابیم.

لهذا برای حاصل شدن موازنت، و برابری نفوس با محصولات زمینی وقوع یا فاتن یک مجاربه خونریزانه عظیمیه در قطعه مذکوره، از ضروریات طبیعیه لازمه دیده میشود. چنانچه لازم دیده نشود؟ آیا ازین قدرت نمای سال که این همه اختراعات محیر العقول قتل و قتال، و جنگ و جدال که بردی کار آورده اند همچنین معطل و بیکار بگذارند؟ و هیچ تجربه نکنند که دسته های کشتی های جنگی در بینا تها،

و هیچ


صفحه ۱۱
نمبر ۱۹

در موش و گروه ازورها داورپید داد و تحت الجبر دولتهای اوروپا مبلغهای علمیه و خون جگر خوردنهای بقیه حاضر و آماد و ساخته اند در نجر های عظیمه چه نتیجه با ایشان و اولیای آنها ، بومیه های رومی هوا بر قوای بحریه و بریه چه تاثیرات اجرا میکنند؟ آیا نقشه ها و چارنهاے ارکان حریته بر دولت که هر کدام نشان میگردد ( منم و لفرنست ) در میدان امتحان نیاید، و اصول تعلیم و تربیه فنون تعبیه و یا معلوم شد و که کدام یک بهتر است؟ و اگر بگویند که اینهمه قوامی بریه و بحریه را بر می استعمال کردن بر ممالک غیر مقاوم حاضر نموده اند این سخن بسیج فایده و ثمره ندارد. زیرا درجه شدت و قوت از درجه مقاومت بظهور می آید. مثلا اگر گله های ۳۵ و ۳۸ سانتیمتره ای را بر قلعه ها می خشت خام گلی بلاد شرقیه بیندازند درجه شدت قوت آن خوب و مهارت صنعت فن انداخت ظاهر و آشکار میشود. بهر حال انرا بر فولادهایی پر مقاومت زرههای دریا تنها استعمال باید کرد تا درجه قوت آنها پدیدار شود.

بلی ، بلی، یک جنگ عمومی اوروپا بسیار ضرور و هم لا بد شده نیست، ضرور باید شود. و گرنه بیچاره اور پائیان از بی محصولی و بی رزقی ، هلاک میشوند. معلوم است که ادامه حیات بخوراک موقوفت . و چون محصولات زمینی بمقدا ر نفوس کا فی نیاید البته بعد یگر خود را خواهند خورد !

حالا یکقدری اگر بسوی قطعه آسیا د علی الخصوص مملکته ها شیکه مردمان ملت مینه اسلامیه در ان منتشر میباشند یک نظری بیندازیم یک فیض و برکت عظیمی در محصولات زمینی آن می یابیم که در اکثر جاها محصولات از نفوس بیشتر و یا برابر و معادل همدیگر است ، از یکطرف از بحر محیط اصلی تا بحر محیط کبیر خولا محدود شده، و از دیگر طرف از کنارهای سیبیریا تا به جزایر بحر محیط عرضا و سعت یافته که مردم مسلمان اکثر در ما بین بهین بقعه اراضی منتشر میباشند، این بقعه بهترین بقعه های دنیا شمرده میشود. وا دیهامی مزروع و معمور نیل مصر و مرا کوار است مقدسه حجازید و یا شنیده فلسطین اعربستان، شامات انا طول اعراق ایران افغانستان هند وستان

استان بنتی اور اسی چین ، و جزایر که محط ارین بقیه موجود است . نه خاتم الانبیا محمد مصطفے صلی الله علیه وآله وسلم و طعن حضرت مسیح علیه السلام ، جای بهشت موسی علیہ السلام و دیگر جملہ انبیاے عظام در همین بقعه شریفه است. جوانا می صاف و تند ریست آبهای درخشان خوشگوار آسمانها می فراخ دست آنها بها می پرتابش منور در این بقعه می تابد.

میگویند : یکی از هندوان آفتاب پرست به استان به (لندن) رفته بود. انگلیزی از و پرسید که چرا آفتاب را می پرستی ؟ گفت : اثر این آفتاب شما را میدیدم هیچگاه آفتاب پرستی نمیکردم ولی اگر شما آفتاب ما را میدید به همه حال افتاب پرست می شدید.

بلی ، بلی، شهر لندن عبارت از یک کار خانه بزرگ نیست که تقریبا پنجاه لک عمله دارد ، پس در اینچنین یک کارخانه عظیمه کجا میکند که و که کسی آفتاب را به بیند ، هوائیکه بران محاط است با دود و بخار دخانه از مال محلول و ممزوج شده همه اشیا و محتویات خود را در یک رطوبت پر از وجت سیاه و کر یہی مستغرق می نماید . اگر فیض و برکت خزینه ثروت دفینه محصولات زمینی هند وستان ، و انا طول و مصرفی بود این پنج ملیون عمله آن کارخانه جسیمه مانند مور یا نه به همین خوار می و یا مکین به پشم و قماش خانی مجبوری شدند !

یکی از اسباب ضروری بودن جنگ عمومی اوروپا رقابت و حسد شان است بر بهین بقعه پر فیض و پر برکت مذکوره ، چنانچه اوروپا به اشیا از راه صنایع بدفع احتیاجات شان خدمت میکند آسیا نیز در را و شکم بی هنر بیچ بیچ شان که جو هر حیات شان به آن موقوفه است معاونت میرساند. و چون قطعه پر حکم حضرت سعدی را در پیش نظر آریم آن همه صنایع پیچ است. و شکم چیزی نیست که هیچ بر شود. لهذا قطعه اوروپا حاکم و محتاج الیه نی بلکه محکوم و محتاج قطعه آسیاست. بناءً علیه اوروپا میخواهد که این خزینه عظیمه را سراسر جزو اوروپا گرداند. ولی نمیتواند.


صفحه ۱۲
نمبر 19
قاتها ، خدا، چر گرسنه گیهای قحط سالیهای شان که هرگاه انتها از موضوع علم تاریخ بیان نمائیمه عبارت از
لا به مسیر دیگر زدن شان را نتیجه مید به اگر امروز ند : یک افسانه و حکایتی میماند که : ( بود و نبو و یک دهم بود ....)
فردا خواهد داد وار نداند + صد سال بعد خواهد داد گفته به بیان مشروع نمائیم ، حال آنکه مقصد عاجزانه ها
والحاصل از هر جهت وقوع جنگ عمومی دول او ر و پا از این است که از (حکمت تاریخ ) سخن را نیم و به این
خارقه های سیار بدیه ایست کہ ہمہ ترقیات ترقیات اختراعات وسیله در باب شایش ذهن و فکر و و تربیه تربیه عقل و
محیر العقول تانرا یکی یکبار ا به پرده خطا بید ان اظهار وسعت معلومات مطالعه کنندگان گرام خود عرض
می بر آرد لهذا این خارقه را نشان دادن لازم خدمت و رزیم، دگر نه چیزیکه ( عجایب المخلوقات )
است. تا ساکنان کره سیاره ( مریخ ) نیز برین و امثال آنگونه کتابها در باب خلقت عالم د خلقت
اختراعات محیر العقول ساکنان کره نه مین آفرینها آدم گفته و در فارسی ہم موجود است کافی دانے
شمرده شده بدیگر ہرزہ سرائی چه حاجت !
بخوانند !....
یکی از قاعد ها می اساسی میشیز های تحت نصا را
قف
که درست ملکه با دو یا جانا می تنها مکتب ها و غیره بنیاد می نهندو
از (صبح عمومی چه کنی پرزه سرا
مردمان دشتی جاهل و بیخبر را به بهانه تعلیم و تربیه نصرا
ای جیا بشر صلح نباشد به هتا
کردن میخواهند همین است که تا گردان خودش برا
از جنگ عمومی اسخنی گوشی (محمود)
ابدا و قطعا بعلوم عقلیہ حکمت که موجب که موجب دست ذهن
تا اتیجیاتی بشناسند دادست
و فکرشان گردد نزدیک شدن نمیخواهند. زیر
ذہن و عقل وسعت گیرد همان دم بی اساس ابی بنیاد
بودن اینی که آنها را به آن گردیدن میخواهند ظاهر و آفتابی
میشود.

مقالات علمیه
علم تاریخ
تاریخ بشریت
بخلاف دین مبین اسلام : کہ اگر ہر قدر ذہن دنگر
دست گیرد عظمت قدرت و حکمت ذات اقدس خلاق
ابقار بین کرام خود و عده کرده ایم که از هر قسم علم جلیلہ اعظیم کائنات جبل شانه نیز همان قدر میبالد ، زیرا این
تاریخ در پیش انظا به استفاده شان عرض نمانیم ولی بین اسلام ذات اقدس الله عظیم ال را متن این
چون در اول تا از طرف مکان بیان نمی نمودیم از بیان و تا بدین خود بجنان صفات و چنان واجب الوجود ہے
مظروف آن هیچ فایده حاصل نمیکردیم. یعنی اگر از تاریخ ذات شناختانده که هیچیک از اجزا می فردیده و در است
خلقت کره زمین که طرف تاریخ شمرده میشود. کوشید این عوالم میا یا نرا از هستی وجودا به می وازلی
و تا ریخ که عبارت از بیانات و قوعات بشر است نیز دال لامکان در همه شیعیان آن ذات و صفات
مظروف ان بحساب میزدر بحث بیان بحث بیان نمی آوردم خالی و کاری نمی یابند . (۱) . و في كل شئ له آية
چنان مشابہت میرسانند که یک نشده بر لب انند که یک شده بر لب یک آب يدل على أَنَّهُ واحد )
خوشگواری باشد. و ظرفی داشته باشد که ازان آب لا جرم چنانچه در شماره ها می سابق خود از (خلقت الم)
برداشته نبوشد. تاریخ از احوالی به بیان میکند تا بکہ رجہ آگا ہے حاصل کردیم ، سرازین شماره
بشریت در زمین نشود نما یافت. لهذا لا بد بود که تا یک درجه خود تا که رجه در (خلقت آدم) غور و تدقیق میکنیم.
از حقیقت و کیفیت خلقت زمین بیان کرده با از بعالم بشر و چنانچه در خلقت عالم ہم رہو ناست کتب مقدسه
سعادیه ، دهم برا بین علوم عقلیه، حکمیته را اساسی
نظر کنیم .
گرفته بودیم، دور باب تطبیق و برا بر می آنها اقوال
میر علم و و جنب دارد: یکی جنبه ( موضوع است علمای این فن را رهبر خودساخته گوشتش در زبده
که آن علم بر ان وضع د نا بانه است. دیگر جنید ) حکمت بودیم. در (خلقت آدم (۲) نیز بیان قاعده را پیش بیاد
آن است که عبادت از اما کمات فلسفته عقب در آن است.


صفحه ۱۳ نمبر ۱۹

خود میمانیم :

تاريخ خلف ابو البشر آدم عليه السلام

( علم تاريخ ) در باب خلقت آدم عليه السلام بر دو اساس بنای سخن مینماید : که یکی کتب سماویه و دیگری کتب حکمیه فلسفیه میباشد. کتب مقدسه سماویه در خلقت آدم عليه السلام چنین میفرماید :
) چون حضرت خلاق عالم جل و علا کائنات را در پنج روز خلق فرمود و در روز ششم خلق نمودن بنی آدم را اراده و نیت فرمود که از صفات ذاتیه و ثبوتیه خود یک مقدار جزوی به او بخشیده و به آن قوت و قدرت بر همه دنیا و مافیها مسلط به او عطا نمود تا عبرتی که از مصنوعات برنگیرد آنرا بحضرت صانع مطلق جل و علا انتقال داده شکر و عبادتی که بخالق خود مدیون است بجا آرد . بنا برین بواسطه ملایکه کرام یک قسمی از خاک را شکل و صورت انسان داده و بجمال قوت و قدرت صمدانیه خود ( روح ) را در ان دمیده نام آخر القدم نهاد .
) بعد ازان، ملایکه کرام را بسجود بردن به او فرمان نمود همه ملایک به سجده کردند . تنها شیطان تکبر و غرور کرده از سجده کردن ابا نمود. لهذا ملعون و مطرود حضور خالق تعالی گردید .
) بعد از ان حضرت ابوالبشر اگرچه در جنت نعیم بذوق صفا کامل زیست مینمود ولی سبب تنہائی ملال حاصل کردند لهذا حضرت خالق قادر حکیم توانا حق و علا از وجود آدم ــ یعنی از همان خمیر مایه که وجود آدم علیه السلام از ان ساخته شده بود یک زنی خلق فرمود تا بحضرت ابو البشر یار و یاور شود . نام این مخلوق را نیز (حوا) نهاد .
) حضرت حق تعالی جل و علا حضرت (حوا) علیها السلام نیز با حضرت آدم علیه السلام در بهشت نعیم سکونت امر فرمود و از نزدیک شدن بیک درختی ــ که حقیقت آن درخت بذات اقدسش معلوم است ــ منع فرمود ، اما شیطان اول حضرت حوا عليها السلام را فریب داده بخوردن ثمره ترغیب داد و نیز آدم علیه السلام را تشویق نموده از شجر ممنوعه خوردند . لهذا سبب این خطا و نافرمانی به این محنت سرای فانی بیرون بر آورده شدند. و در اینجا به انواع مشاغل شریره و اندوه بی نهایت با مرار اوقات نمودن امور و مجبور گردیدند .)

این است معلوماتیکه تاریخ در باب ( خلقت آدم) از روی کتب مقدسه سماویه با عطا مینماید . ما به این آیات بینات حق و صواب کتب مقدسه ایمان کامل داریم و آن ایمان و اعتقاد خود را مدار سلامت و نجاح خود میدانیم و بقدر ذره در حق بودن آن شبهه و اندیشه را بضمیر هم نمیگذرانیم. ولی ما چون ( علم تاریخ) مینویسیم حسب هر انچه علم تاریخ در باب ( خلقت ادم) گفته باشد نقلاً نه معتقداً برای رؤسا این علم مینگاریم .

این را هم بگویم که اگر در وطن عزیز خود مانده و ما را باد به پیمای ممالک بعید و نمینمود و با گروهها و معتقدین مذاهب مختلفه مجبور بمصاحبه و مباحثه نمی شدیم باز هم در خصوص هیچ چیزی نمی گفتیم. ولی چون در اثنای سیاحت دیده خود خواه در اوداپورتا، و خواه در بمبئی و خواه در او قلبا و کلکتها با بسی مردمان دانشمند عالم هر مسلک و مشرب به نشست و برخاست و مذاکره و مباحثات مجبور شدیم، و بنا بر غیرت و حمیت و اعتقاد صمیمیت خود همیشه به تذکار دلایل حکمیه و عقلیه که اکثر مردمان دران طرفها به آن گرویده میباشند احکام جمیله معتقد بها خود را به اثبات کردن مجبور شدیم . و آنچه میسر شده مگر بلطایف کتابها که از قلم دانش رقم علما و حکمای اسلامیه این عصر حاضر برآمده است، لاجرم در باب مسئله خلقت بشر ( کائنات ) نام اثری برگزیده جناب عالم فاضل فیلسوف کامل ( احمد مدحت ) افندی را که یکی از مؤلفین مشهور استانبول است رهبر گرفته رموز و حقیقت آیات کتب مقدسه را با محاکمات فنیه حکمیه تطبیق و برابر کرده بنظر قارئین کرام عرض میکنیم :

[دیگرش در شمار های آینده می اید]


صفحه ۱۴
مواد عسكرية
سخنان خوبی که پیش رصد الطوب انکی نیند شما است
بعدا از شماره
۱۸
خطابه ایست که درسته ۱۸۰۹ ) از طرف (ناپولیون) مشهور برای محاربه باد دولت دستریا ( برار و رومی) خود خوانده است
عره :
بر اراضی حکومت متحد و ( زن ) که متفق است اوستیا حد ناشناس تجاوز نمود . این است که مسرعت برق پیش میاید
عر !
وقتیکه امپراطور اوستریا در موضع (سورا و یا) به اردوگاه من آمد در اطراف من شما با موجود بودید . بگوش خود شنید و بودید که چسان بمن تضرع و چاپلوسی میکرد، و چسان از من مرحمت می طلبید و چه قد رقم ها در باب دوست ما ماندن خود با ما همیخورد؟ آن اوستیا که سه بار از ما بلال حقارت کیت خورده باز هم بیچ دیا میکند. این وام بارات کر قسم خود حانت میشود حال آنکه اوستیا میبایست که به هلو شفقت و مرحمت البسیار مدیون شکران میبود.
عسكرا !
مغفرتهای بعد با این مظفری حالا ما را قال خیزیست که در ان پیج نماند و زیرا اوستیا د بگیل ) - و مغلوب شماست ، دست شما برد
صفت
ای روان شوید با مظفریت ما را انتظار دارد. دلها دشمنان خود را از بیست خود بلرزه در اریم ! [از الاناق عساری تر بگم را]

نمبر 19
عالمهارايان
بعدا از شماره
۱۸
(در یکشه) امینی را به هامی در رشت
من در نهایان اول چیز عجیبی که دیدم همین است. از آنرو از بر بیشتر در بخصوصی میقدری معلومات میدهم : (ریشه ) یک علانه است کہ دو چرخ - یعنی در دولاب وارده و یک آدم دران می نشیند. و یک آدم آنرا میکشد، حالا این را خوا به پرسیدید که چرا خرابه های با دید به و نطفه و و اسپه و چا راسپه دیک اسپه را سوار میشوند که اینچنین شرا به نامی کوچک و محقر آدم کشی را استعمال میکنند؟ از این است که اینخصوص به تفصیلات محتاج است :
اولادین را بگویم که در رایان مساحه حلمت بسیار کم است. اساسا برا مکت از سه هزار جزیره های کوچک بهر جمع آمد و را پان شده اند شده آن در میان این ها انقدر جزیره های کو های کوچک موجود و است که یک چند خانه اهالی را مالک است. مساحه مجموعه این جزیر ها (۴۱۷۴۱۲) کیلومتر است که در بین قدر زمین کم زیاده از ۵۰۰۰۰۰۰۰) پنجاه میون نفوس زندگانی دارند. تقریبا به هر کیلو متره زمین بیشتر از شبه چهار صد نفوس پرسد که اگر از میان آن دکورهای اتش نشان دکورهای مستور با برف را بیرون برآریم به ریم بر هر مربع با پنجصد آدم میرسد، این است که بگا که یگانه انه مانع را به نامی اسکے کمبود بی اراضی شان است نسبت به نفوس شان زیرا این اراضی تنگ حیوانات را نی بلکه انسانها می خود را نیز به سیاره
که دخترت از بیست و چهار ساعت گرسنه است.
خدشگا را از شنیدن این سخن لرزید. و بیکال مهشی پرده را با لا کرده با نه از نظر غایب گردید .
فاجعة ها بارين ، بعد از نمبر ۱۸
ازین سخن فلو تیله حال یک صاعقه زده را گرفته و بر دست خود را بر دل خود فرد هشته گفت :
— این را آیا خود او گفت ! !
در جائیکه فلو تیله ایستاده بود از مرمر سیاه یک (استاتو) موجود بود که این است تو بجسامت طبیعیه یک انسان هیکل بسته یک جشنی را نشان میداد که یک شهید این چهار مشعه تی را بدست گرفته بود .
— بلی ، بهمین سخنی است که از درمان خودشان بر آمده من قدرت ندارم که یک حرف فرموده شانرا تبدیل و تحریف بتوانم ...
فلوتیلید دانست که اگر یکبار با ز بنشیند دوباره برخواسته خواهد توانست، لهذا بر همین استا تو تکیه زده بود. بقدر دوسه دقیقه به انتظار مرور نمود. بعد از ان پر دو خانه شده موسیو روزه ف بدار گود
— گفت :
— بروید به پرسن مارگی و خوب خبره بید و در استان خواب کی جان و تنها


صفحه ۱۵
نمبر ۱۹

زور می پرورانند. خود جواری و دیگر حبوباتیکه اسپ و دیگر بارکش ها را به پروراند بدرجه هیچ کشت میشود. حیوانات نیز به درجه هیچ که میباشد. بنا بر این وظیفه بارکشی را نیز انسانهای شان بجا می آمدند، حتی بارهای بسیار سنگین را نیز با انسانها نقل میدهند.

ریکشه ها تنها در شهر بانی بلکه در دهات و قریه ها نیز بسیار است از یک قریه به دیگر قریه نیز با ریکشه رفت و آمد میشود. راه های بسیار درازی را بآسانی قطع میکنند، سرنشیب ها سر بالاییها را همه با ریکشه می پیمایند. اگر لازم شود در ساعتی تا به دوازده کیلومتر راه را به سرعت می پیمایند. یک دم ریکشه کش که دیدنی که در ساعتی دو کیلو متر راه را قطع کند متصل و دو نیم تا به سه ساعت راه را بکمال خوبی طی میکند. اجرت این خرابه های آدم کش در ساعتی بحساب رایج ملک خود ما یعنی قابل دو عباسی میباشد، و هر چه ساعتها بیشتر شود اجرت کثر میشود.
من با ریکشه بسیار گردش کرده تجربه های بسیاری حاصل کردم. راه پوی های بی محابا علاوه بر این آنقدر به سرعت میکشند که شایان حیرت است. همه قوت این ریکشه کش در پایه هایشان میباشد. حتی ساقهای پای اینها نسبت به پای آدمان خیلی کلفت میباشد. عمر این بیچاره ها نسبت به عمر مزدور کاران کمتر میشود. و در شهر (توکیو) چارده هزار ریکشه در کار است. در زمانهای پیش ازین هم بیشتر بود. اما حالا بسبب بسیار شدن ترام ریلهای الکتریکی ریکشه یوم به یوم کم گشته است.
[ باقی در نمره آینده میآید ]

ادبیات
غزل
چون خدا قومی نمایان میکند
ذوق شان را سوی عرفان میکند

علم و عرفان و تمدن هم بستر:
بهر ملکی حق جو احسان میکند

پادشاهی قلۀ فرزانه
بر سپهر ماد می ایشان میکند

شد سراج مدت و دین شاه ما
نوبرا و هر سو چراغان میکنند

فیض خیر و کمال و علم او
روح بخشیها به افغان میکند

علم و دین و عدل و رحم و عقل او
ملک و ملت را گلستان میکند

میکند ( محمود طرزی ) مدح او
لیک بی اغراق و بجهتان میکند

فلوسیله بعد از آنکه نقاب روی خود را خوب راست کرده بی آنکه یک کلمه چیزی بگوید از زمینه و دروازه بر آمده بر بولوار (انوالید) خود را رسانید. باران باز بباریدن آغاز نهاده بود. یک دمنه کثیفی که روی شهر پاریس را استیلا نموده بود و از یک طرف بصورت باران به آب انقلاب یافت بود و از دیگر طرف یک ظلمت تیره شب آسمانی حاصل کرده بود.

زنیکه بیچاره مجبور بود که تا محله باتینول با زبان ساده عظیمه را قطع نماید. حالانکه این نظرت اسب چالاک یک امید اورا می آورد و این طرف کابوس هولناک او را نیز بر اضطرابات تزاید مادی و معنوی او افزونی گرفته بود.
[باقی دارد]

بجا


صفحة ۱۵

ناموران جهان
ما بعد از نمبر ۱۸

آسپاسیا — یک زنیست از زنان یونان قدیم که بحسن عقل مشهوره بود، در شهر (میلت) تولد یافته، بعد از ان به (آتینه) رفته به تدریس علم بلاغت مشغول گردیده، خانه اش در آتینه مجمع و محفل علما و حکما و شعرا بود. در اجتماعها ئیکه در آنجا می شد عالی ترین مسئله های حکمت و ادبیات و سیاسیات در میدان مذاکره و مناظره گذاشته می شد. از حکمای مشهوره یونان (سقراط) و (پریقلِیس) و (آل کیبیاد) همیشه از مداومین حکمت خانه اسپاسیا بودند. نهایت الامر (پریقلِیس) که در آنوقت رییس جمهور هم بود، به جادۀ حسن و جمال، و تأثیر علم وکمال (آسپاسیا) تاب آور و مقاومت نشده و زن خود را طلاق کرده با اسپاسیا ازدواج نمود. حکم و نفوذ اسپاسیا بر (پریقلِیس) با به درجه رسیده بود که همه امور اداره حکومت جمهوری به امر و نهی آسپاسیا منحصر مانده بود. حتی محاربه های بسیار خونریزانه (سیام) و (مقاره) و (موره) را اسپاسیا بر انگیخته است. بعد از ان دشمنان اسپاسیا یک سخن حکمتی او را بهانه گرفته به بیدینی او را متهم ساختند. و در محکمه اش کشیدند. شوهرش (پریقلِیس) برای رهائی دادن اسپاسیا خیلی کوشش ورزید حتی خطبه اش در (آریوپاغ) برای جلب مرحمت حاکمها ئے محل اشک بسیار می ریخته است. بعد از وفات (پریقلِیس) آسپاسیا با (لیستقل) نام یک نوجوانی که اصل و نسلش معلوم نبود ازدواج کرد. ولی بعلم و سیاستی که داشت این شوهر خود را بمسند عالی جمهوریت بالا برآورده است. آسپاسیا نه یگانه علم و معارف و علی الخصوص صنایع غریب بود، حتی در آتلیه سبب یگانه ترقی صنایع نفیسه آسپاسیا گردیده است. برادر (اردشیر) پادشاه ایران که (کیروس) نام داشت چون شهرت بسیار و رخشنده آسپاسیا را شنیده بود معشوقه خود را که (میراتو) نام داشت بنام اسپاسیا ملقب نموده بود. بعد از وفات برادرش کیروس میراتو را اردشیر دوست میداشته بوده است. [ باقی در نمبرهای آینده می آید ]

نمبر ۱۹

علم تملك
ما بعد از نمبر ۱۸

انسانی که سعی و عمل را شعار خود داشته و نه بخود و نه بجای هیچ فایده نمیرساند. اما این را هم باید دانست که انسان تنها بکار و کوشش یک سر واحد خود بتدارک کردن چیزهای لازمی که به رفع احتیاج زندگانی او بکار است کامیاب نمی آید. چرا که اجرا کردن صنعتها بسیار عادتی نیز بسیار آله ها و واسطها متوقف است. آدمهای بسیار وحشی نیز برای سد رمق زندگانی خود نخوردن دیگر حیوانات مجبور است که برای بدست آوردن آنحیوانات لا اقل به تیر و کمان و کمند، و دام محتاج میشوند و برای ساختن آنها بعضی آلات و ادوات مجبور میگردند که آن آلات و ادوات را تنها کوشش و عمل یک آدم مهیا سازنده نمیتواند. و ازین سبب انسانرا (مدنی بالطبع) یعنی جمعیت زیست کننده گفته اند.

بهر انقدر که مدنیت پیش میرود علمها و معرفتها نیز بیشتر میرود و بهمان نسبت احتیاجات بشریه نیز افزونی گرفته (قوه استحصالیه) شان نیز بیشتر میشود. و ازین سبب از یکطرف زمینها و جنگلها، و انواع معدنها، و نباتات و حیوانات را ضبط و تصرف میکنند، و مانند بخار و الکتریک قوای طبیعیه را در خدمت خود استعمال نموده بسی چیزها را که برای استحصال ثروت شود بکار می آورند، و از دیگر طرف باز همان ثروت را سر از نو بر صنعت با صرف کرده جنسها و قیمتهای اشیائی را که مایه پیدا کردن ثروت شود افزونی میدهند.

بنابرین، وسایط استحصالیة ثروت یعنی واسطها که ثروت به آن پیدا میشود بر سه قسم تقسیم میشود:
[ ما بعدش در نمبرهای آینده می آید ]

همه مقاله نائیکه دستخط ندارد از طرف سر محرری تحریر یافته
مدیر و سر محرر سراج الاخبار افغانیه

بسعی و اهتمام الحاج عبد الخالق پسر میرزا افغان مقیم چهارچته دار السلطنه کابل
بقلم میرزا محمد جعفر قندهاری


صفحه ۱
سال پنجم
نمبر ۲۰

نگران
ایشیک آقاسی ملکی حضور اعلیحضرت بهادر
علی احمد
قیمت سالیانه
در دار السلطنت کابل ۸ روپیه کابلدار
در ولایات داخله مملکت باخراجات ڈاک ۱۴ روپیه
در خارج مملکت باخراجات ڈاک نیم پوند انگریز
قیمت یک نسخه آن در کابل یک عباسی است
تاریخ عربی یکم شعبان ۱۳۳۰
تاریخ انگریزی ۱۷ جولائی

مدیر و سر محرر
محمود طرزی
اداره و مطبعه
در ماشین خانه دار السلطنه کابل
همه امورات تحریریه به اداره و خانه بنام مدیر فرستاده میشود
بهر پانزده روز یکبار نشر میشود
تاریخ شمسی ۲۵ سرطان ۱۲۹۱

سراج الاخبار الافغانیه
۱۳۲۹

درین اخبار از حوادث داخلیه و خارجیه و بسی مقالات مفیده درج میشود

فهرست مندرجات
ترقی پروریا اعلیحضرت همایونی — حوادث داخلیه
ادبیات — ناموران زنان جهان — علم و ثروت ملل
ناجعه های پارسیس

ترقی پرور، و شهریار مقدس لطف گستر ما در ظرف یکچند سال نمونه چمنستان ارم و یکی از خوش منظر ترین سیرانگاههای عالم گردیده است.

ترقی پروریها
اعلیحضرت همایونی

در شمارهٔ سابقه خود از بعضی ترقیهای اعماریه تعمیر ترفیه اعلیحضرت پادشاه معظم خودمان چیزی چیزی نگاشته بودیم، درین نسخه خود از یک هوا خوری وقت عصر (چمن حضوری) نام موقع با صفای شهر عزیز و دلپذیر خودمان یک شمه بیان میکنیم:
(چمن حضوری) در جهت شرقی متصل شهر صفآرا واقع، و یک چمن بسیار خوش فضا می لطیف هوای دلگشائی میباشد که پیش از چند سال بجز یک نام خالی چمن و گر یک محاسنی را مالک نبود، لاکن بتوجهات ترقی صفات پروری ذات مراحم صفات اعلیحضرت پادشاه معظم

در اینجا ما از احوال سابقه همین موصوف چیزی نمیگوئیم تنها از یک تنزه یعنی هوا خوری یک عصریه وقت حاضران بیان میکنیم:
هر انسانی که خواه سوداگر باشد، و خواه پیشه ور و خواه مفلس باشد و خواه توانگر بهر حال در ظرف بیست و چهار ساعت بعد از فراغت کار و بار خود بیک هوا خوری و استراحت کردن، و یک نفس و چای نوشیدن احتیاج کلی دارد. و در ممالک متمدنه این مسئله مهمه تنزه و تفریح اهالی در یک مقیاسی بسیار واسعی در زیر نظر دقت و اعتنا گرفته شده با نواع شکلها و نامها برای دفع اینگونه احتیاجات جانها و موضعها بنیاد و بر پا شده میباشد کلپها، قهوه خانه ها، و استیخانه ها، کانه شانو، تیاترا، سازخانه ها، سیمونوگرافت خانه ها، باغها، سیرانگاهها، میدانهای اسپ دوانیها و دیگر مسابقه ها و غیره نیز موجود است که این چیزها برای استراحت روحانیات و معنویات انسانها بدرجهٔ ذراعت، و صناعت که برای جسمانیات و مادیات انسانها یک خدمت میکنند منفعت و فایده میرساند. و این چیزهائیکه ذکر شد چنان گمان نشود که از طرف حکومت ساخته میشود بلکه حکومت برای این چیزها یک قانونی وضع کرده، در دایرهٔ


نمبر ۳۰ صفحه ۳

بهمان قانون طرف کمپنی ما و شرکتهای خود اهالی کابل آزادی و انتظام تشکیل و تاسیس می یابد.

در ملت عزیز ما از ینگونه چیزها که مخصوص مدنیت اوروپاست هیچ چیزی موجود نیست . و هم بموجود بودنش لزوم دیده نمیشود، زیرا مملکت عزیز ما در وقت حاضر بدار العلومها و مکتبها و کتابخانه ها، و دارالصناعه ها، و شرکتها و امثال اینگونه چیزها که به ثروت و توانگری، و تربیهٔ عقلیهٔ اهالی خدمت کند احتیاج فوق العاده دارد. لهذا ذات اعلیحضرت پادشاه محبوب القلوب معظم چنانچه از یک طرف در باب تاسیسات علمیه و صناعیهٔ ملکت شاهانه شان بذل همت جهان قیمت شاهانه را مصروف داشته اند از دیگر جهت برای نشاط و انبساط اهالی مملکت نیز نزهتگاه با صفائی (چمن حضوری را) سر از امسال بیکوضع دلنشین، و یک اصول فرحت ترین بسیار پسند به تحویل داده اند.

این پادشاه بزرگ ترقیخواه مقدم، در هر خصوص ترقی و تمدن مملکت مجرد شه شاهانه شان مجبوراند که بنفس نفیس خودشان صرف مقدرت فرمایند . و معلم هر گونه آثار ترقی خود ذات شاهانه شان شوند . زیرا اهالی مملکت عزیز ما هنوز در حال صفوت و خالصیت ابتدائی خودشان زیست دارند، شانه تشکیل (شرکتها) که یکی از مهمترین اسباب ثروت و توانگری مملکت شمرده میشود در نزد اهالی ما سراسر مجهول و مفقود مانده . شرکت که بزبان فرنگستانی آنها (کمپنی) و یا (کوسپانی) میگویند انقدر غیر معروف یک کلمه ایست که متوفیه اعلیحضرت ملکه ویکتوریا را کمپنی صاحب مینامیدند . و اینهم ازین نشأت کرده بود که حکومت انگلیسیه هند یه در آغاز دخول خود بهند بنام (کمپنی) یعنی (شرکت تجارتی) ضبط مملکت مینمودند . حتی در اول بار که لشکر به افغانستان سوق نموده بودند باز هم بهمین نام کمپنی بود که ملکه ویکتوریا بهمان نام معروف و زبان زد شده آمده است.

حالا به بینید که (کمپینها) یعنی شرکتهای تجارتی چقدر اهمیتهای عظیمه دارد که یک مثال مجسمه آن همین مسئله ضبط نمودن خطهٔ وسیعهٔ هندوستان است که یک شرکت جسیمه انگلیسیه در زیر حمایت و نظارت دولت متبوعهٔ خود تشکیل یافته و عسکر، توپ، تفنگ، کشتی، وغیره وغیره را برابر کرده مانند هندوستان یک خزینه پر از مال مردم را بدست آوردند. اگر یک شخص توانگری بخواهد که یک خط راه آهین تجارتی از کابل تا بقندهار تمدید نماید . و قطارهای ریل را بران بکار اندازد و بصدها استیشن ها و هزاران مامور نا و دیگر مهیای کارهای آنرا از سرمایه خود بوجود آرد آیا ثروت و توانگریش را تا بالا تا بچه درجه عظیمه خواهد بود؟

حال آنکه اینگونه تشبثات عظیمه را ثروت شخص واحد هیچگاه پوره کرده نمیتواند . اینگونه کارها را اگر بچند (شرکت) میکنند که به اصطلاح علامه (ابن خلدون) آنرا (تکثیر ایادی) یعنی بسیاری دستها میگویند . و الحاصل فواید و منافع شرکتها و کمپینها چنان چیزی نیست که بیک مثال و دو مثالی تمام شود . افسوس که در مملکت عزیز ما حس تشکیل دادن شرکتها جز اسمیکه از ما هنوز خطور هم نکرده است.

اول بار که نام شرکت شنیده شده و بنیاد آن نهادوشد همانا (شرکت عرابه موتر) بود که پارسال ذات اعلیحضرت پادشاهی بعد از انکه بر همه اعیان مملکت از فواید شرکت یک نطق بلیغ بسیار موثری بیان فرمودند چشمان همه گانرا بر منافع آن باز نموده و هماندم یک سرمایهٔ سهمی بوجود آمده شرکت تشکیل یافت که انشاء الله منافع و فواید آن در ثانی دیده خواهد شد.

دوم بهمین شرکت مختصره محدود ایست که بنابر تشویقات ترقی آیات ذات اعلیحضرت شهریاری امسال از چند ذوات متعددی تشکیل یافته مقصد خیر ذات اعلیحضرت پادشاه ترقی خواه حقایق آگاه ما از تشکیل دادن این شرکت دو چیز است : یکی اینکه چنین تشکیل دادن شرکتها را بر اهالی بیدار کرده است و فایده های آنها عام ساختن دیگری اینکه همه کارهای رعایای صادقه شاهانه شانرا آهسته آهسته در یک دایره نظام و انتظام مدنیت داخل کر دست، و اهالی شیئاً فشیئاً به آثار تمدن آموخته کردین.

حالا وقت عصر است . طبیعت را نیز از کثرت تحریر یک تعب و مانده گی حاصل شده از آنرو لازم است که تا بچمن صفا مآب چمن حضوری رفته یک تنزه عصریه اجرا نمائیم . اگر از فقیرخانه خود که در محله (ده افغانان) واقعست تا بچمن موصوف پیاده برویم هم یکقدم زدن


صفحه ۳

بھی بعمل می آید و هم از عدم بعد ما نه چندان مانده گی ما رض نمیشود. این است که قلم تحریر را از کف نها ده قدم تسخیر را بر میداریم : نصف با زارده افغا نا مرا با سرکه ما بین باغ ارگ مبارکه و (بستان سرا ) را بسرعت طی نموده بر سرک مستقیماً به (سرک ده) از یک قسیم ارگ ) ار از زیر قبهٔ جیمیه (چار سوق ) بر ویض و دلکش شمال به سرک کلان که در مابین دیوار ارک مبارکه و چمنهای عیسا کر کو توالی شانه واقع شده است بقطع مسافه آغاز نمودیم. بطرف پنجه دقیقه سرک مذکور را پیموده بر سرک بسیار با صفای سایه دار طراوت نثار می که به (سرک جدید ) موسوم است تا بسیر ( پل قوی باغ ) ، و ازانهم مرور نموده بر سرک بزرگ بسیار پهنا و مستقیمی که از دو طرف با شجر های جان و بوته های گل و زنبق عینا کاری محاط و تا مسافه درازی محدود شده رفته است، و از جاده های ممتاز شهر عزیز ما شمرده میشود برفتار افتادیم. بعد از آنکه از پیش گاه جامع شریف بزرگ ) عیدگاه ) گذشتیم بدست چپ میل کرده از پل جویبار کنار سرک صفا نثار بر سرک پیاده رویمین صفا ما من قدم نهادیم برین سرک از ابتدا تا انتهای آن که مساوی با طول چمن است جا بجا کنا به های یعنی کرسیهای تخته ئی رنگ شده پنج پنج نفری وضع شده است که اهالی بکمال حریت و آزادی بر آنها نشسته از تماشای طوپ بازیهای داخل چمن ، و هم از نغمهای لطیفه نسیم طراوت خرمن ، و نغمه های سامعه نواز موزیکه عسکری هوش افکن استفاده ها میکنند و شکرانه های تمامی لا یتناهی ذات اقدس الهی را که بپادشاه شفقت پیرامن به افغانستان عطا فرموده بجا می آرند . ما به این نظاره کنان چمن صفا نثار قناعت نکرده در چمن میدرا نیم. زیرا بعضی دوستان ما ما را در انجا انتظار دارد و در چمن دو دایر نشیمن گاه آراسته و پیراسته دیده میشود که از طرف شرکت بنا بر قصید تجارت برای واردین آماده و مهیا شده است. یکی از اینها خاص و دیگری برای عموم باز است. بریکی از چوکیها می نشینم. یک پیش خدمت خوش لباس با آدابی لیسته یعنی فهرست خوردنیها و نوشیدنیهای مشروع

موجوده را آورده در پیش ما بر روی میز میگذارد . اگر تریا باشیم از هر نوع نوشیدنی خور دینهائیکه دل بخوا به بقیمتها معینی که برای هر چیز در ان فهرست نوشته شده میخواهیم. اگر دوست خود را دعوت کنیم پسند بودن خوردنی و نوشیدنی اور نیز تخفیف کرده بکال مسرت با انصحبت و بازار و رفع غم و ملال میپردازیم، از بین نشیمن گاه صفا همراه چون به اطراف و جوانب خود یک نظری پرتاب کنیم، هر طرف چمن را بیک سرور و حبور پر شطارتی مستغرق می یابیم. در یکطرف یک دایره نما بینیم که شاگردان (مکتب حربیه) در انجا ببازی گری کت ) بیک مسترت تمامی مشغولند در یک سمت دیگر یعنی بسمت نشیمنگاه خاص یک سیدان بازی دیگری می بینیم که از طرف شهرزادگان عظام و مامورین معیت ، و خدمهٔ خاصه همایونی بنامی (لا نیتنس ) اجرا میشود، در یک جهت دیگر شاگردان مکتب طایفهٔ هند و تاجران افغانی وطن را می بینیم که بیک شوق و شادمانی تعظیمی ببازی ) فٹ بال ، سرگرم مسرت و سرورند . در یک سمت نیز موزیکه عسکری به ترنّمات لاره مآبانهٔ نئے وطنی دلها را یک سرور می بخشد. از یک طرفین دار بازهای پر مهارت حرکات ماهرانه چالا کانه خودشان به تسخیر قلوب بینندگان میکوشد. ذات اعلیحضرت شاهنشاه هر روزه تشریف فرما می چمن حضوری میشوند. و بدیدار قدسیت آثار همایونی خودشان دلهای تبعه و رعایای صادقه شانرا ابیاری میفرمایند. حالا یک قدری بدیدهٔ دقت نظر کنیم. به بینیم که یک شرکت مختصر، محدوده چقدر نیز نگها بروی کار آورده چه جوش چه خروش، چه سرور چه شادمانی ! حال آنکه در عین زمان شرکت نیز فایده مند منفعت پرور میگردد. چون اینهمه ترقیات حقیقت پرور از فیوضات توجهات مراحم آیات پادشاه مقدس محبوب القلوب ما اعلیحضرت ( سراج الملة والدین ) در وطن مقدس ما بروی کار می آید واجب است که دعای تمادی عمر و اقبال و برتری شوکت و اجلال همایونی شانرا از صمیم بال عرض بارگاه ایزد متعال نمائیم .

⁂ ⁂ ⁂ ⁂ ⁂


صفحہ ۴
نمبر ٣

حوادث داخله

استخبارات خصوصی در باب توتا خیل
وقوعات ناگوار می که در منگل رخ داده بود بعون و عنایت باری و فیوضات توجات اعلیحضرت شهریاری چنانچه در شماره ۱۹ خود نوشته بودیم سراسر مندفع گردید در روز جمعه ۵ رجب سنه (۱۳۳۰) ملکان طوطا خیل و احمد زائی تماماً با معتبرین و سفید ریشان خودشان بخدمت جناب جرنیل محمد نادر خان حاضر شدند، و از مراسم اعلیحضرت شاهانه که بر گناهان این شان قلم عفو کشیده اند عرض شکران و افنان بی پایان نموده اند، و نیز از اردوی عساکر ظفر اثر شاهانه که در اثنای حرکات عسکریه بر هیچ خانه و مال مواشی شان اونا تعرضی نکرده اند و بلکه در محافظه آن کوشیده اند جدا گانه عرض ممنونیت و مسروریت خودشان را بیک لسان تشکری بسیار پر خجالت و شرمندگی بیان کرده اند، و به این شکرانه عساکر ظفر مآب شاهانه را بطعام بسیار بزرگی دعوت و مهمانی کرده اند.

تعمیر رباطها و قره دلها
رباطها و بعضی قره دل خانه های سرکاری که در اثنا این گیر و دار خراب شده بودند از طرف خود اناثی که از گناهان خودشان نادم و تاییب شده عرض استیمان نموده اند آباد شده میرود، تعمیر رباط موقع (خند خیل) از طایفه مردم (احمد زائی) و (طوطاخیل) بکمال عجز و سرافگنده گی در عهده گرفته اند، و قره دل خانه موقع (پیتان) را که مردم منگل خراب کرده بودند خود مردم مذکور تمام اطاعت و کمال عجز و خجالت آباد نموده مفرزه مقرری عسکریه آنجا بقرار سابق در اینجا اقامت گزین عز و شرف شدند.

برگد عبد العزیز خان
عالیجاه برگد عبد العزیز خان که بر محاذ سمت جنوبی بود، با تفاق ملکان و رؤسای قبایل منگل در پنجم رجب به نظام

و انتظام بسیار درست بموقع (خند خیل) با اردوی ظفرنمون جناب جنرال محمد نادر خان التحاق نمود، ملکان و رؤسای قبایل منگل استیمان نامه ها و تشکر نامه های خود شانرا که از طرف اعلیحضرت شاهانه عفو شان شده اند بخدمت جناب جنرال مشارالیه عرض و تقدیم کرده اند.

نقل و اسکان
مقدار سی پنج خانه وار که تقریباً دو صد نفوس حاوی بود بنا بر لزومی که دیده شد از منگل کوچ داده در زیر نگرانی کرنيل عبد القادر خان (به موضع گردیز) فرستاده شده اند که در اینجا اراضی مزروعه برای بود و باش شان داده شود، و بقرار سر رشته سرکار می تا وقت رسیدن فصل نفقه برای شان مقرر شود.

عوت عساکر ملے
جمعیتهای عساکر ملکی داد طلب که از اقوام مختلفه افغانستان محض بنا بر صداقت پادشاهی و شرف وطن کمر همت خدمت را بر میان بسته بودند و تحقیقات آن در شمارهٔ سراج الاخبار افغانیه مندرج است بعد از ایفای خدمت با رادهٔ سنیه اعلیحضرت شاهانه با همه تلطیفات و نوازشات رخصت شده بمملکت های خودشان عودت نمودند.

جيهة
اصلاحات مهمة مکتب فنون حربیه
از قرار مسموعات موثوقه که به اداره عاجزانه فرارسیده در هفته گذشته ذات عالی جناب شهزادهٔ معظم دولت علیه افغانستان (امین السلطنه سردار عنایت الله خان) در مکتب فنون حربیه سراجیه که با ارادهٔ سنیه اعلیحضرت پادشاه مقدس معظم ما در زیر نظارت جلیلهٔ عالی شان میباشد بعضی اصلاحات مهمه اجرا فرموده اند.
این یک معلوم است که (مکتب فنون حربیه سراجیه) قبل از یکسال با ارادهٔ سنیه اعلیحضرت با یونی بنا بر مقصد بسیار مهمه بر رسانیدن افسران نظامی تشکیل و تأسیس یافت، ذات اعلیحضرت پادشاه معارف پناه ما در همین حضور گاه همه سرداران و اعیان و اشراف مملکت را جمع و دعوت فرموده یک نطق بسیار مؤثر و بلیغی بر همگان بیان فرمودند که اجمال مضمون آن مبنی بر فوائد و محسنات مکتب و ضرورت و احتیاج اردو های دولت با افسرا


صفحه ۵

نظامی و تاسیس فرمودن مکتب فنون حربیه سراجیه را برای بسر رسانیدن افسران نظامی بیک لسان مرحمت بیان حسیات پرورانه بیان فرمودند . در آخر نطق همایون این را نیز علاوه فرموده بودند که اول بار شما را که اکابر و خاندان و اعیان مملکت شمرده میشوید امر و تشویق میکنم که اولاده های خود تان را در مکتب داخل کنید تا اولاد های شمایان بشرف وظیفه خدمت دولت و سائر رفعت و عزت سرفراز شوند و اگر شما اولاد های خود را برضا و رغبت داخل مکتب نسازید مجبور خواهیم شد که اولاده دیگر اصناف رعایای صادق خدمت ما نه خود را بمکتب داخل سازم . و بعد از آنکه اولاد های آنها برتبه های عالی عسکری سرافراز شوند و از اولاد های شما بقوت علم و فن برتری گیرند حق شکایت و گله را نداشته خواهید بود .)

والحاصل در انوقت تقریباً بقدر صد و پنجاه نفر شاگردان از اولاد های اکابر و اعیان که شهزادگان عظام نیز در ان داخل بودند در ان مکتب فیض کسب داخل شدند . اداره مکتب در یک مقیاس واقعی بدست مدیر کتب جناب کرنیل محمودی می خان داده شد و مدت یکسال گذشت . عدد شاگردان مکتب روز بروز در ترقی دیده شد بعضی مسموعات ناگواری نیز در باره اداره مسموع عالی شهزاده معظم گردید . ازانرو بعضی اصلاحات مهم مکتب موصوف صرف همت عالی خود شانرا بیدریغ فرمودند .

اولا یک نظامنامه برای اداره امور مکتب تنظیم و ترتیب فرمودند بعد از استیذان از حضور میمنت موفور اعلیحضرت شاهانه و مزین شدن بدستخط همایونی نظامنامه مذکور دستور العمل اتخاذ شده نسخه های مطبوعه آن را بر شاگردان و هیئت اداره تقسیم و توزیع نمودند . و جناب برگد . غلام جیلانی خان را که ماموریت برگدی خند کوتوالی عساکر شاهانه میباشند با باقی بودن وظیفه ماموریت موجوده شان علاوه به ( منشی ) مکتب فنون حربیه سراجیه مفتش مقرر فرمودند و غیر ازینها توجه تام نظارت پناهی عالی شانرا مصروف صلاح و ترقی مکتب فرموده همه ناگواریها و سوء اداره کارا عیناً قسماً بر طرف مینمایند .
و از درگاه خلاق عالمیان نیاز میکنیم که با این

ترقی پیدا بیاد است و معلم محجوب القلوب ما این مکتب فیوضه کسب که بنا بر یک مقصد مقدسی تاسیس و بنیاد یافته روز بروز به ترقی و نتیجه های بسیار مهمه افسر پروری موفق و کامیاب آید ، و نیز بهمت عالی ناظر معالی مآثر ذات عالی حضرت شهزاده جوان بخت معظم خود ما ترا تبریک میگوئیم و دوام توجهات شانرا برین عمل خیر شانرا رجا داریم .

حالا درینجا تنها صورت خطابه عالی نظارت پناهی شانرا که بر شاگردان مکتب خطاب فرموده اند و یک نسخه مطبوعه آن از ( مطبعه عنایت ) با رسیده بود عیناً درج صفحه افتخار نموده بر دعای یاد شاهی ختم مقال مینمائیم .

خطابه ذات ما نظارت پناه بمکتب فنون حربیه سراجیه بر شاگردان !

اگر چه منهم یکی از هم صنفان مکتبی شما برادران خود میباشم ولی چون حسب الوظیفه امیر و ناظر شما هستم لازم است که شما را آگاه سازم و بدانانم که درینوقت برای مکتب شما یک نظامنامه ساخته شده و یک شخص صادق و لایقی برای با خبری مکتب مقرر فرموده شده است تا بعضی ناگواریها ئیکه درین کتب مقدس بوقوع می آمد بر طرف شود . و اداره کتب شما بیک نظام و انتظام تمامی بزیور لایقه خود دوران نمایش گردان !

به این بدانند که اشرف ترین چیزها ( علم ) است . جای علمی و سرچشمه علم ، مکتب است . پس به بینید که شما در چنان یک چیز شریف و در چگونه مقام شریف بچه گونه یک عمل شریف مشغول و مقیم میباشید ! علی الخصوص که بران علم مشرف و شان صنف جلیل عسکر می نیز علاوه شود . صنف جلیل عسکری نگهبان ناموس و شرف دین و ملت و وطن است .

شاگردان !

بادشاه حقایق آگاه منظر قبله گاه ترقیخواه و کرم گستر ما این مکتب و جمع آمدن شما را در ان محض بقصد بسر رسیدن افسران جنگی نظامی که اردو های دولت همتونه منقد سه تان به آن احتیاج کلی دارد تاسیس تشکیل فرموده اند . سعی کنید زحمت بکشید . در راه تحصیل علوم و فنون عسکریه ، و آموختن تعلیم و قواعد حربیه سعیها کنید . زحمتها و مشقتها را بر خود گوارا سازید به افسران و معلمان خود اطاعت و محبت ورزید تا از نتیجه سعیهای شما بادشاه تان ، وطن تان ، ملت تان


نمبر ۲۰
صفحهء ۳۰

نخستین تابان ظاهر و عیان گردید عموم ملت افغانستان که در قلمرو اعلیحضرت امارت پناهی شان سایه نشین امن و امان بودند از طرف جمله اقوام مختلفه و قبایل و عشایر متنوعه منتخبها و نامزدها مبعوث شده به دارالسلطنه کابل جمع آمده و به اتفاق جمهور رعیت لقب ( ضیاء الملة والدین ) را بر اعیحضرت شاهانه شان نهاده بیکدل و یک زبان ( ضیاء الملة والدین امیر عبدالرحمن خان ) گفتند . و بر سر این از طرف عموم ملت یک عهد نامه بقسم مؤید بدینمضمون که : ( تا بحال هر چه خرابیها نیک و بد دولت متبوعه مقدسه ما پیش آمد همه گی از نتیجۀ نفاق و فتنه انگیز سهائی بعمل آمده که در ما بین بالبلد حکم داران ذیشان ما بر انگیخته شده است . لهذا همه ما عهد و پیمان میکنیم که هیچگاه بفتنه انگیزی در ما بین اولاد ملوک خود قیام نورزیم و تا بوقتیکه اولاد اولاد این پادشاه ما که ما را و ملک ما را از چنگ کفر رهائی داده و با شان و شرف بخشیده در دنیا باقی باشند از جاده اطاعت و تابعیت و صداقت ستان سر بر نتابیم )

فایده بردارد، و نتیجه زحمتهای تان به راحتها و سعادتهای دینی و دنیوی و فخرها و شرفهای مادی و معنوی مبدل گردد .

شاگردان !
آگاه باشید که بعد ازین اگر در نیامدن خودتان بمکتب و آموختن علم و ادب مخالف نظامنامه و اوامر و قواعدیکه از طرف عالی ما نشان داده میشود و حرکت کنید به جزاهای لازمی که خود را آنرا مناسب به بینیم شما را گرفتار خواهیم کرد. زیرا یگانه مقصد دولت معظمه ما این است که ازین مکتب افسران نظامی بیرون برآید . و چون شما بر اصل مقصد دولت منطقۀ خود تجاوز کنید البته که دولت علاوه بر مجازاتی که نظامنامه تعیین کرده بشما جزا خواهد داد . لهذا باز میگویم که سعی و غیرت و همت مردانۀ عسکرانه تا مرا که از آبا و اجداد شما بشما میراث مانده پیشنهاد خودتان نموده در راه محافظه شرف و شان دولت و ملت و وطن خود بچند سالی زحمت بکشید تا خدا و رسول و پادشاه شما از شما راضی گردد ، و ارواح آبا و اجداد وطن پرور تان شما را تقدیس کنند و دولت و ملت و وطن از شما بر خورد و فقط
[عنایت الله معین السلطنه]

مَرسُومَه بِجَشنِ اِتِّفَاقِ مِلَّت

مراسم جشن اتفاق ملت دربار
(( چون بعد از ترتیب واقع شده و از آنکه در آخر خواهد آمد ))
داخله

وقتا که نوبت سلطنت بوارث حقیقی تاج و تخت دولت علیه مستقله خداداد افغانستان ذات اعلیحضرت این پادشاه محبوب القلوب با عدل و عرفان ما رسید او زمام اداره سلطنت را بیک حسن نیت ، و کمال عدل و حقانیت بکف کفایت شاهانه نشان گرفته، و بنای حکمرانی را بر عاطفت و شفقت و مرحمت بنا نهاده حقوق عمومی را اعلان ، و باقیات مالیات سنوات گذشته را که بلیونها روپیه میشد از رعایای صادقه خود عفو و اسارت ، و عقوبات شاقه و عذاب را لغو ، و احکام شریعت غرآرا استوار و استقلال دولت قوی شوکت را بیش از پیش پایه دار نمودند در سنه (۱۳۲۰) سال دوم جلوس میامن مانوس شاهانه باز بقرار سابق از طرف همه ملت لقب ( سراج الملة والدین ) را بر ذات قدسیت صفات اعلیحضرت شاهانه شان نهاده به جمهور ملت بیکدل و یک زبان ( سراج الملة والدین امیر حبیب الله خان ) مستودند و باز عهد نامه مذکوره را تجدید نمودند . و بر سر آن یک نشان مرصع بزرگی نیز از طرف ملت بر سینه مفخرت شاهانه شان آویختند.

یکی از مراسم جشن های بسیار مقدس پر مسرت و شعاری که در دولت علیه افغانستان اجرا میشود مراسم ( جشن اتفاق ملت ) میباشد که آغاز این جشن در سنه ۱۳۱۴ مطابق سنه ۱۸۹۶ میلادی در سال چاردهم جلوس مسرت مانوس خانان مغفور جنت مکان اعلیحضرت ( امیر عبدالرحمن ) خان طاب مثواه نخستین بار در دولت اینه افغانستان بموقع اجرا آمده است .

بعد از آنکه دولت قوی شوکت قبوله مقدسه ما از مرام خداوندی جل و علی و سعی و همت چون قیمت اعلیحضرت امیر مغفور طاب ثراه از دست دولت اجنبی رہائی یافت و مدت چهارده سال به استقلال تام و اکتساب قوت و احتشام دوام ورزید ، و ملت افغانیه در همه محفل عالم مانند آن روز فیروز مراسم جشن اتفاق ملت را هیچگاه فراموش کرده نمیتوانیم : همان سال اولی بود که نخستین بار بعد از غربت بیست ساله بنا بر اعلان عمومی شرفیاب


غبار ۳۰
کردن عمومی ، ابقرار قاعده و سر رشته همه ساله قربانی نمودند. پس ازان صنف صنف ، فرقه فرقه قبیله قبیله و گروه گروه جماعه جماعه را ایشیک آقاسی ملکی حضور اعلیحضرت همایونی به توسط جناب ( علی احمد خان) از جهت برند باغ غربی - پیش گاه معالی پایه گاه همایونی تقدیم مینمود. و شهرت و عنوان صنف و قوم و قبیله شانرا بعرض تبریکات و سجود و نیت شانرا جهراً موفق بعتبه همایونی مینمود. و خود اهالی نیز بزبانهای مختلفه عرض خلوصیت آمال صداقت اعمال خود شانرا بیان میکردند. و ذات الحضرت شاهانه هر کرده و هر فرقه را که بعضی بفارسی و بعضی به افغانی سخن میگفتند بزیان قومی خود شان بجوابهای و احوال پرسیهای رعیت پرورانه شاهانه خود شان تلطیف و نوازش میفرمودند. و هر صنف و هر فرقه بجاهای معینه خود شان جابجا شده می نشستند. این منظره پر هیبت و شوکت بسیار پر سرت حقیقتاً قلبهای با حب وطن و پادشاه وقت مشحون را بیک وجد و سرور بسیار رقت آوری محظوظ مینموده حسیات را بیک عظمت و علویتی به اهتزاز می آورد. و کیفیت ممتزج بودن این سه کلمه مقدسه (پادشاه، وطن، ملت) را بصورت یک پیکر بسته بسیار بدیع نظر جلوه میداد. بر عموم مردمان شهر کابل، چایها طعامها حمد و لا احسان گردید. ذات الحضرت شاهانه نیز بقرار روز بارهای سابق السلام برابر میز همایونی با ذواتیکه شرافت مفتخر (اهل میز حضور) مشرف و هم بند در وسط سلام خانه تناول فرمودند و مصاحبات علم و حکمت قلوب حاضرین دربار عالی با بیانات شانرا تلطیف و احیا میفرمودند، بعد از طعام اجازه مراجعت عطا فرمودند، و مراسم (جشن اتفاق ملت) با خیر و العافیه ـ بانجام رسید ـ

محب القلوب ليلة سعودة جشن اتفاق ملت
این مراسم بسیار مبارکه (اتفاق ملت) اخیر راقم نهاری یک قدر سعی نیز دارد. چنانچه در جهان شب روز مذکور باین بیان مرد جراید در باره همان بار آگاهند. یعنی خصوصی تر با مذاکره های مخصوصه به رعیت پروری شبانه در حین جهت شمالی متصل استور مبارک بعفت کده شام و هوتل فرموده شدند.
در باغ ارگ مبارک منتقل حسب شمالی تعمیر بقصر استور دو قطعه جریده صفا ما من بسیار پر از نشین عالی بر است

صفحه ۷
و کتاب عدالت مآب با شاه مقدس معظم خود شده و هم در آن هنگام جغرافیای منظوم افغانستانرا مشرف بهاتروز فیروز منظم آورده بودم که این چند فرد را تیمناً اینجا از ان نقل و درج مینمایم :

شعر
منت و ریشه باشد و سلطان بود از ده رخت هم جریان ریشه باثر
بشارت فضل حضرت رب قدیم بار تو با دور میں نے کریم را
چوان خود است فضلن و که کند با دوم بخشید اتحاد عناصر میکدگر
از جمله اصلیها شجر این صدا بود نور د سراج ملت این بیا نیا رو
یا رب چه روز بود جهان افروز کزیک کرده بود مسلمان فرمود
با یک زبان قلب براه بهین خدا باشد سریع ملت این این بیانیه

حالا در باب کیفیت وضع اسس مراسم (جشن اتفاق ملت) که در یوم چهارشنبه ۱۷ رجب مطابق ۱۲ سرطان سنه (۱۳۳۰) به همین قدر معلومات تا ریخته اکتفا ورزیده از مراسم جشن مذکور اجرا یافته بعرض تفصیلات پردازیم :
جمله از باب مناصب ملکی و عسکری و والیان و اشراف و صاحبان صناعت مختلفه شهر و در امان اطراف و اکناف برای مراسم روز جشن اتفاق ملت از چند روز به اینطرف حاضر و آماده شده بودند برای روز چهار شنبه رفته با دهو ما رها می خبری از طرف جناب ایشیک آقاسی ملکی حضور اعلیحضرت همایونی به واسطه سار چمن مجاورها و عمله باشی با تقسیم و توزیع کرده بودند. ده یوم و ساعت موجود همه باغ ارگ میاره که در بردارنده سلامخانه اینجا نیز از مردم مملوست و بود . از باب مناصب ملکی و عسکری و اعیان و اشراف و علما و سادات عظام در سلام خانه ها هم بر سر موقعهای خود شان جای نشستند، عساکر حاضره شاهانه یعنی اردلی در پیش روی سلامخانه اخذ موقع احترام کرده بودند. نواخته شدن سلام از موزه یکه های عسکری و تشریف آوری اعلیحضرت همایونی با اعلان توپ، همه حاضرین دربار قیام نمودند. ذات الحضرت با شکوه متقدمین از دروازه جهت غربی سلام خانه داخل و بالای شده بر تخت عالی بخت سلطنت سفینه مستقله افغانیه برآمدند و همه حاضرین به تلطیفات جهان ربات شاهانه نوازش فرمودند. در این اثنا ولایت عالی مجمع حضرت نائب السلطنه حساب در پیش گاه و تخت معالی پایگاه همایونی ایستاده از طرف عموم رعیت عرض تبریک و شکران دعا ها را ادا نمودند، ذات اعلیحضرت همایونی بر کرسی سلطنت شاهانه آنسان جلوس فرموده بعضی ها را پشتین امر نمودند و پایان دادن سلام


صفحه 1
عبر ۲۰

نیم ساعت بزوب باقی بود کہ ذات ملیحضرت بادشا ہے بیداری در یکیشه (۱) در چنین موصوف شریف نزول ارزانی فرمودند همه حاضرین قیام خود و به سلام شاما نه سرا فراز شدند. بعد از صرف چای صلواة مغرب به اما است و علیحضرت پادشاه اسلام پناه دا گردید. تقریبا بهشت دیم بچه بر سفره های خوان الوان نعت باد شاهی به نوالہ چینی الطاف بما یونی آغاز شد. میز های طعام به بسیار زینت و آراسته کی ترتیب شده بود. علی الخصوص نیز خصوصی ذات اللحوت بادشاهی همه زینتهای میز های تنظیم العام را مالک بود. اقرار با خیا چراغها می خاز مانند نها به لطافت شماری مستشرقی انوار میموده بسیار است طعام بسیار مسرت و فرحت به انجام رسیده بعد از ان وقت تماشای چراغان داستفاده از ا دا نه مشروعات از بزم جشن پر سمرت در رسید. همه ما خیرین از این حسین قل چمن پر نشاط ثانی باطر ثانی بنا بر اشارت ایشیک آقا سیان حضور رفته در پیش مرتبه نزدن گاه و همین مذکور صف بسته احترام گردید ذات اعلیحضرت ہما یونی با دیکته تشریف فرما می زد اقبال گردیده یک سر بزیر سایبان عالیشان روانه شده دهه حاضرین تبعیت نموده در مجلیس انہیں شب جشن پر سعادت که به انواع مفروشات ثمینه، و زینتهای پرو شفعه مفروش و مزین بود هتشر شدند.

چین اولی را تا یکه ر به تعریف و بیان کرده بودیم. حالا چمن نشاط خرمن نیز چیز می گفتن لازم است. این ده سطح نان نیز یک مشکل مربع مستطیلی فرح شده است که طول آن (۵۳۲) فوت و عرض آن (۲۱۱) فوت میباشد. و تام در مواجه برنده جهت شمالی قصر سعادت حجه استور واقع شده است. سطح زمین این چین مینا بهمچنان شیره خرم اعدادت هوم مفرویان است. دورا دو تو این چمن را یک دیوانه یک متری مصنو بکار رفته را با میکنند احاطه کرده است که بجای گل بهشت نوروز ان بکار یک است. انوا به رنگارنگ فانوس های بلورین بر رنگی که دیود هر دو را دور چین را در بر گرفته است چنان بنظر می آید کو یا یک تو بس قزح بسیار روشین یک فصل ربیعی را حل کرد و چین نشا در باسن را به آن رنگ داده اند. درختان بزرگی چنارهای جهت غربی این چین که در دو طر نه سرک خاد فاصل پر از فاصل بر در چین صف کشید و بداند با انواع قنادیل رنگارنگ شاخ و بزرگ شوخ و شناب خودشانرا منور و مزهر ساخت که اگر رفیق، شعر حقیق مستند بر بعضی روایات کتابها المخلوقات

راسم جشن تخصیص فرموده شده بود. چین اول برای اغاز اجتماع یافتن نظری و ا دا ساختن صلوة مغرب و صرف طعام و چین پهلوی آن برا نشستن دنتنزه و مصاحبه مخصوص شده بود. اگر در او صاحب صفا و لطافت این چین با لطافت پرواز یهای فلم شعر عتیق را بجنبش می آوردیم میبایست که دین آنرا با سوره زمرد مفروش می ساختیم قطرات شبنم را بران دانه هامی کو بر ساخته می افشا ندیم تحتها می نشیمنگاه آنرا از کرسیهای افلاک بر قومی نهادیم، سایبانهای انرا از قبه فلک الافلاک عالیتر می افراشتیم ولی هزار افسوس که به این تعبی با سرا سر حسن و صفا می طبعیه آن چمنهای لطافت سیما را برهم میزدیم، و بر سوده زمرور دانه های مروارید و بر آنقدر چوکیها می بلند و در زیر چنان خیمها که از و خرافی نداند که در کجاست؟ در فضاست یا سا ؟ هیچ دست نمیکردیم ! لہذا قلم عاجزاءنا ( کالی آنرا تفسیر کرده میتوان ن با آن قبیله به آن ندانیم. تعریف و توصیف این دو قطعه من نشاط ما من مطرز ) کا پیچھا چنین است که بعضی میشود دو قطعه چین ! برو و چین را از همه بگیر و دمرگ منظم که با چنارهای بسیار بلند می از دو طرف محاط میباشد جدا کرده، چمن که گفته شد معلوم است که زمین آن باید با سفره مستور باشد. همین اول یک قطعه زمین سبز دخترم که نسبت به سطح زمین باغ بقدر (۴۳) فوت منحط تر یعنی نیست ترا و به رازی (۵۲۰) فوت، و عرض (۱۷۷) خوت به نقشه مهندسی مربع مستطیل بسیار مشکلی طرح شده است. دیوار ناسی سیا چهار خونه بغلهای اطراف این قطعه با همه ایک سبزه یکدست و هموار خوش رنگ نرم و لطیعے تما موها مفروش است که با ماشینهای در دون محتل با غبانان و چین پیرا یان ما بر آنها پیراسته اند، فرمی و تراوت سطح چمن سرت پیرا مین را اگر به نرمی یک محل پشت و یک قالین درانه را با میکنند احاطه کرده است که بجای گل بهشت نوروز ان بکار زیرا اگر چه کرمی با آنها تا یک وجه برا برش می یا به ولی نات حسن حیات نباتی از مسیر آن بر بگیرد که برشگیر دیر از این تالین و مخل بر نمیگیرد. بد ایرنا بیضوی سکے کنبه مادر کو چها می مقبولی گذاشته شده و همه سرداران و اعیان بزرگی د اشراف به خوشده کان ساعت مقرری با لباس های بانی رستمی شبانه خود شان بس بود تاسیس بوده بر ان کو چرا به انتظا به قدام بنت از دم با دشا و معلم خود نشسته بودند


صفحهٔ ۹
از مضمون یک درختی که میوهٔ آن از نور باشد دم زده به تصدیق کردن مجبور مینماید.

در وسط جهت فوقانی چمن یک سایبان بسیار واضح و فراخی بر پاست که خود این سایبان پیش روی میدان آن با قلعه های سیاهه اطلاقی مفروش است و دور بر بر طرف بساط این محل انوار منزل جابجا نیز مانند چوکیدا، کوچها، آرام گهها گذاشته شده و چار چار، پنج پنج، سه سه، دو دو نفر در پیش یک یک میز گرد آمده و انواع و تعلقات کشیدن سببکارها و همچکاره مصاحب امی و دیانت و طریقه های فرحت و سرور مباشند. میرزای بازی با سه نرد، شطرنج، قطعه بازی، و میزها اینکه براه انواع کتابهای تصویر دار و نقشها و لوحه ها گذاشته شده نیز موجود است که هر کس آزاد است از تماش و مشغولیت به آنها استفاده کرده میتوانند.

نیز میزهای چای، و بسکویت، و غیره و چیکولات و شربت ها بیک موضع مخصوصی گذاشته شده که هر کس ازدان استفاده میتواند. غیر از انواری که از دایرهٔ نورانی اطراف چمن در شیشه ها ریست در داخل چمن نیز در هر بر جا مرتبه های مصنوعی که با انواع گلها و چراغها زینت یافته و مانند یک الواح پر از نماری منظر جلوه میکند گذاشته شده که انوار چراغهای الکتری برنده قصر سعادت حبر (استور) پر درخشندگی پراگنده با نوار رنگارنگ دایرهٔ نورانی و انوار داخل همین انوار خرمن پر مسرت و شادی را یاد و باز آمده انسان خود را مستغرق یک دریای نوری دیده و بشناوری عالم خیالات آغاز میکند. علی الخصوص که نغمات خوش ترنمات موزیکه های مشکی، و باجه های نرمی، و آوازه های خواننده، و با او ساز های نوازنده ها، و نغمه های مختلفه که را مو فونها رایگان صداهای چوبه بلبلان خوش الحان که بآر به و نکهت می طبیعت شناسانش مینامند پیروی نموده به تارهای اعصاب حسیات را با یک هیجان مقامات معنوی به اهتزازی آورد.

ماه ٣٠
دهم برای کسانی که آرزوی خریداری آن را داشته باشند بعرض مشتر اورده آمده و حاصلات منافع آن داخل صفوه که برای یتیم خانه تخصیص شده است گردید و که ایک اجیرهٔ تو بالا حاصل شود و هم از نظارهٔ آن استفاده و گاه گاه این تیمم دلی کرده حقیقتاً که لوحه های بدیعهٔ مناظر مختلفهٔ آنچنان دلکش بطاقتها و یادگاری در بر نداشت که انسان از خریداری یکی روی آن خود داری بتواند. این است که به اینصورت این لیلهٔ مقدسهٔ برام پر نور حضور موفور السرور اعلیحضرت پادشاه دیانت پناه تقیخواه و فیت آگاه مقدس معظم با هم زیارت تماش می پرنشاط، دهم تجارت مثوبات دینی و دنیوئی بر انبساط را شامل محیط بود.

و الحاصل تا بدم صبح این لیلهٔ جشن مقدس دام در زید هر کس با جهان جهان فرحت، و عالم عالم مسرت شکر پروردگار عظیم الشان خود را برین نعمای عظیمه که بقلب افغان عطا و احسان فرموده تقلیل کسان بخانه های خود عودت نمودند.

دو شعبه چراغان بازار از طرف اسلم

برادران همشهری ما چون این همه تفصیلات مراسم جشن را به بینند خواهند گفت که: (اینچه اعلان معلوم و تحصیل حاصل است که آقا می مرموز پیش نهاد خود گرفته؟) جشن در بار بیشه سر خود دیده و می بینیم. پس چه حاجت که اینقدر صحیفه با اتفاق افتد، یک چیز بیست معلوم، و بجه فروعات آن را اخبار را جواداتی که در پیش چشم خود مسرت ما بوقوع آمده، پر ساخته باز برای ما نقل و حکایه میکند! ) اما انصاف باید کرد: اگر اخبار ما تنها در شهر عزیز خود ما خوانندگان میداشت و در دیگر اطراف نمیداشت حق بدست شان بود. ولی چون اخبار ما برای مشان میرود چه میشود که آنها نیز بواسطه این اخبار بسیار برادران دیگر ما در هر هر طرف افغانستان موجود اند آنها را از دید بینها می مستفید شوند. علی الخصوص مردمان خارج که بشنیدن جوادی عام است و مراسم با چقدر آرزو و هوس دارند!

هم زیارت هم تجارت

در همین زمان این لیلهٔ بسیار از جشن بسیار معظم ملت افغانستان که در بین محفل مسرت منزل حضور همایونی بر پاشد، و یک نتیجهٔ مستحسنه با صواب بسیار سود مند و دیگری را نیز در بر داشت که آنهم عبارت از تشهیر شدن بعضی لوحه های بدیعهٔ تصاویر فونوگراف محصولات عکاسخانهٔ حضور همایونی بود که هم برای زینت موقع و هم برای احسان مانی شهر های دلپذیر با دو شب و هم دو شب و هم دو نامی بازار چراغان و شهر آئین نمودند. برای اهالی مسعود ترین و پر سرور ترین ایام و لیالی شان همین شب اتفاق شان است بازارها و کوچه ها و شور بازار و غیره همه گی ما انور به چراغها روشن و دکانهای تجار بگونه گونه زینتها و توجه تصاویر و چراغهای بزرگ لامپ و غیره


نمبر ۲۰
صفحه ۱۰

و زر و دينار نقلت به دمش چنان ثبات و متانت و چنان قدرت و شجاعت بکار برده اند که نه تنها اوروپا را فی بلکه دنیا را حیرت انداخته است . لاجرم اگر اندیشه شانرا در باب صلاح کارهای خودشان چنانچه اتفاق مثلث از سلطان در بحر جزیره ها و اوریا تیک، و اختلاف منا که دولت فرانس و انگلیس باشد از دیگر طرف در چند به نکات مهمه پشتیبات عظیمی آغاز نهاده اند . این اندیشه ها و تدارک اندیشیهای اوروپا را دو چیز سبب شده است: یکی حرص و طمع بلعیدن لقمه لقمه ممالک اسلامیه دیگری در عین زمان همه در رقابت به قریشان بر انگیخته و پرخانده ! اوستريا ، ايطاليا ، المانيا — يعنی جرمن که اعضا متشکل اتفاق مثلث اند در میدان بازی شطرنج سیاست یک اسپ خود را محولان تازی وحشیانه درآورده بعوض چال فرزین بازی که رفیق دیگرش یعنی اوستریا در ربودن دو برج "بوسینا" و "هرسک" بازی کرده بود بعضی سواحل طرابلس غرب و بعضی جزیر نامی بحر سفید مالک برادران دین ما عثمانی را در بود ، تحقیق در ما بین شان یک چال بسیار درد منشانه و استرو دیگر می اندیشیده است . ولی در باب اجرای آن یک قبر بسیار مدهشی دارد که تا با آن میدان را صاف و یکطرفه نکند بر ان چال خود اقدام کرده نمیتواند که آن رقیب هم عبارت از دولت انگلیس است این رقیب برای جلوگیری حرکات حریف چال باز خود را فرانس که این دشمن طاقتی حریف دست یک ائتلافی حاصلکرده در جگر سفید یک بیعت و قوت بحریه عظیمه خود را به استقبال اندیشی ها فر میکنند . اتفاق مثلث چون از سه قوت بلکه مانند اسپ ، و رخ ، و فیل مشکل بود تا دوست عثمانیه میخواست که شاه را در قلعه در آرد اول رخ دو پیاده بوسینا و هرسک را از دست ربوده چنان یک کشتی به او داد که متقاعه بندی فرصت نیافته بجانهای ضعیف و ناتوان ما تاخته و گرفتن چیزی تعویضات رخنه های آن گشت . پیاده را سد نموده توانست . و باز میخواست یک ترتیب و انتظامی به همه مهره های خود داده به دفعه اسپ به لکام گله زدن دندان کن دیوانه جنگلی بعید بقوت فرزین و رخ بجست و خیز آمده و در سه پیاده بسیار مهم طرابلس غرب و بنغازی و درنه را در ربود . ولی چون دید که در انجا بعضی قوتها ی مدهشه که در داخل حساب او نبود موجود است بجز یک خجالت و بیغیرتی را که بر خود برداشت و اگر هیچ یک سودی نبرد و سراسیمه در میان بحر سفید به بعضی لنگر زنی و در سن اندازی تک و تاز گرفت و این جست و خیزهای او بقوت فرزین یعنی جرمن بود . ولی خود فرزین در یک خانه نشسته می ماند که از هیچ طرف قوت بحریه خود را به بحر سفید آورده نمیتواند . مگر که بحر بالتک و بحر شمال و مانش را

و پرورده ما در قبا تزئین یافته بود . موزیکه با گرامونونها ساز ما در پرور طرب به تشنیف سامعه شنوندگان خدمت میکرد . و اهالی در بازار ها و خفی نتیج گشت و گذار ، و تماشاخانه های سرور شمار مستور نشاط و انبساط بودند . و دکانهای تجار معتبر بدرجه بسیار اعلای مفروشات و تزئینات مزین شده بود . ذات اعلیحضرت پادشاهی از کمال رافت و مرحمتی که در باره رعایا صادقه خودشان دارند هر سال با بعضی همرکابان حضور با وقار برای خوشنود ساختن قلوب اهالی در بازار ها گشت و گذار کرده و در بعضی را به بخشش انعام ، و کسانی را به بیع و شرا از دکان نامی شان تلطیف و نوازش فرموده مرحمت گستری و رعیت پروری شانه شانرا اجرا مینمایند . یا بدرگاه خالق یگانه خود ما جل و علا جبین عبودیت سائیده دوام ترقی و شوکت ، و قوت دولت متبوعه مقدسه خود را نیاز میکنیم . روز افزونی عمر و اقبال صحت و اجلال پادشاه معظم مراحم آمال معدلت خصال خود ما نرا استرحام میکنیم تا بز برسانید مراحم آیه مایونی شان بسی سالهای دراز را به دیدن اینگونه شب و روزهای پر مسرت نایل و کامیاب آئیم آمین

حوادث خارجيه
اجمال سياست

در این روزها چون از روی صوابدید اخبار با سیاست اوروپا نظر انداخته شود یک فعالیت و کارگذاری عجیبی در دو اتحاد دیده میشود غالباً مقاصد دست و پاچه وار عثمانیان در مقابل ایطالیان دولتها را بقدری به بیم انداخته باشد ! البته باید به بیم بیندازد . زیرا تصرفاتیکه در باب تجربه نستان بودن و دشوار بودن بلعیدن قطعات اسلامیه عثمانیه داشتند به بعضی مشکلاتی برخورد که نتیجه آن شورا بودن را میدان بر آورد . بلی اگر بدید و انصاف دیده شود معلوم میگردد که این مجادله طرابلس غرب چنان یک مجادله نیست که دولتها را با ندیشه ای دور و درازانه می بیند نه در یک مشت عسکر نظامی بی آلات مدافعه کامل و یک جماعۀ و با لخت و بی ساز و سامان تقریباً یک راست که در مقابل یک دولت معظم و اردوهای برغم همه انتظارات عسکری و قوای بزرگ بسیار دور انداخته قلعه انطمن بحری و مترالیوزهای تشکیلات شان ، و طبقات های بوسیله ترکان و کشتیهای زره پوش


صفحه ۱۱
نمبر ۲۰

پیموده از قبل آنها بیجیل طارق در بحر سفید در آید که آنهم بعد خدا کاریهای عظیم میسر میشود. و آن راه را که از این ممالک فرانس و انگلیز میگذرد چسان گذشته خواهد توانست؟ مگر اینکه قوامی بحریه اتفاق مثلث بر قوامی بحریه ایتالیا افزونی و بر تری کند در عین زمان ما بین اتفاق مثلث نیز بعضی تفاقهائی ضمنی می بینیم که انسانها بحیرت می اندازد. مثلا یکه خود میشنویم که که یک جنرال ایطالی یک نطق پر سوز و پر خوشی میخواند، و میگوید: که این ملت های کار آزمای با تبریکات مالکانه بدست او جواب گویند که آن طلبها ی حق صریح خود را از دست این خاصیان داد نخواهیم داد این نطق بر ادستریا چنان تأثیری می بخشد که جهان دم محکم بند میشود دسوق عسکر آغاز میورزد، مسئله یک رنگ تازه گی را میگیرد جنرال را عزل میکنند. مسئله را خاموش میکنند. روس را استریا در مسئله بوسینا و هرسک گول زده، حقوق جنس (اسلام) را پامال میکند، روس بعد از ان بگول خوردن خود پی میبرد. در باب نیرنگ ریختن کوشش میورزد. ولی این هم بگوئیم که نیرنگ یگانه نه در روس وراورد و پائی بلکه در سیاست در حالتی که رقیبان خود را در انجا مشغول کار به بیند او در بجا آوردن وصیت پدر خود کوشش میورزد تا دیده شود که چه میشود !...

از اخبار ماتن فرانسوی
« اختلال در ادستریا مجارستان »
از ( بو دا پشت ) که پایتخت (مجارستان ) است خبر میده شد که گروه عمله — یعنی مزدور کاران یک اجتماع عمومی کرده بر فابریکها هجوم کردند و در محلات اتش زدند. از نقطهای مختلفه شعله ها می برآید در اثنای هجوم عسکر سواری یعنی رساله بسیاری از مردمان در زیر سم ستوران میده شده اند. اختلال کنندگان قهوه خانه ها و دکانها را نیز پیدا و تاراج کرده اند. و این اختلال پر غریو در بسیار شهر ها بر پاشده است. بسیار بچه ها و زنها و بچه های مکتبی نیز در این غریو موجود بوده اند که بعدها زخمی داشته و ده نفر پولیس به به صورت زخمی شده اند.

دیگر — از (ویانه) پایتخت اوستریا خبر میدهند که امیرا طور امر کرده است که بر اهالی غیر تفنگ نشود، و تا ممکن باشد به سر نیزه و شمشیر نیز حمله نبرند. این وقوعات بوداپشت بر حکمران خورده و سال بسیار تاثیر کرده است.

دیگر — از لندن خبر میدهند که در لندن عمله نقلیات یعنی مزدور کاران بار برداری غربی بر پا کرده اند. از این سبب قیمت الونات بالا برآمده است.

خبرای مرا کو
جنرال ( لوابیوتی ) شهر ( ما روق ) واصل شده است و ( المکرمی) از طرف سلطان به استقبالی و برآمده است. و اندر خیمه اشرف جنرال مذکور ضیافت داده شده است. بعد از طعام جنرالی بنام سلطان و سعادت ما روق باده نوشی کرده ( المکرمی) با تغییرات فوق العاده بجنرال بیان خوش آمد می کرده است. بر دواند و شهر بیرق فرانس تتوج میکند، جنرالی را سلطان فردا رسماً قبول میکند. [ جنرال لوا بیوتی یک مامور فوق العاده فرانس است که با رونی فرستاده اند. عیناً مانند لارد کلچنر انگلیس است که در مصر فرستاده شده است. ( مترجم ) ]

دیگر — بر شهر ماروق از طرف عر بها هجوم و یورش برده از مدت دوازده ساعت است که در اطراف شهر یک تیر اندازی یا اجرا میشود بسیاری از قبیله المشترکا بهجوم اشتراک ورزیده اند. مهاجمین بر شکافتن دیوار های شهر تشبث میکنند. بعد از غروب شهر هر طرف را یک ظلمت شدیدی استیلا کرده و از هر دو طرف غیر منقطع گردید. بعد از چند ساعت باز یک شدت فوق العاده بهجوم آنها نه نمودند و بلا انقطاع دوام میورزد. از هر استقامت صداهای مهیب شنیده میشود.

دیگر — از خایمس تلگراف بی سیم خبر میدهند:
در اثنای لهیب حریق یک قسمی از جامع باب ( جیسا ) خراب شده است. جامع ( اندلس) سراسر با خاک یکسان گردیده است.

دیگر — به قبایل جهاد اعلان کرده اند. جهاد و در بربر با بیرق زاویه مولای ادریس اعلان شده است. پوشی که برای قبر مولای ادریس بود در شب برداشته شده و پاره پاره کرده بر همه قبایل تقسیم گردید هر قبیله آن پارچه را به بیرق خود دوخته بجهاد اشتراک ورزیدند.

دیگر — ترجمه کاغذیست که برای دعوت بجهاد از طرف زاویه بر قبایل نوشته شده است: « آیا چرا حرکات اجداد خود را پیروی نمیکنید؟ ایا نمی بینید که فرانسویها هر روز از مسلمانها را بگله میبرند، ملکهای ما و اجداد ما را پایمال میکنند خود ما و زنها و اولاد های ما را اسیر میکنند، جهاد تنها بر مردان نه بلکه بر زنان و طفلان نیز فرض است.» ۱۲۰

تاثیر این دعوت نامه هم خیلی شدید است. روز بروز قبایل بسیار جمع آوری میکنند. حتی قبیله با اینکه مطیع فرانسه بودند نیز بجهاد.