صفحه ۳
فصل ۹

شهر جلال آباد یک استقبال بسیار ترقی نماد و یک حیات بسیار جان فزائی بخشیده گردید. از ظهور یافتن بعضی کار عتیقه که از انجا بعضی سکه های قدیمه بود. و دیگر بعضی علامات که از انجمله بعضی آثار پخته کار و هم یک مجرای کهنه در موقع پل درونته در اثنای تعمیرات پدیدار گردیده بود ذات اعلیحضرت شهریاری بضمیمهٔ عالیه رسا، و عقل سلیم با برجا که حضرت خالق علیم توانا بذات شاهانه شان احسان و عطا فرموده کشف و استدلال فرمودند که سابقاً نیز درینجا نهر کشیده شده و باشد. سکه های پیدا شده مذکوره را که بخط سان سکریت نوشته شده بود حل شدن آنرا اراده فرموده از سکه های مذکور چنان مستبان گردید که تقریباً هزار و چند صد سال پیش ازین بوده باشد.

حضرت ذات اقدس الهی چون میخواهد که یک ملتی را معموره آبادان سازد زمام اداره آن را بتائیدات ربانی بذات اقدس خود بدست یک مالک و صاحب خیرخواه و با عادات و ذکا ولی عطا میفرماید. چنانچه افغانستان را بوجود مراحم آمود اعلیحضرت پادشاه عدالت خواه دیانت همراه ترقی آگاهی یافته (امیر حبیب الله خان) مظهر و مفتخر ساخت. اما نهر سراج جلال آباد نه در روی بستر نهر سابقی که بعضی آثار آن را نشان میدهد با هیچ پیروی و مناسبتی ندارد. ازین نهر فواید بهره خیز از فائده ها و منفعت اینکه در باب زراعت بوجود می آید در خصوص تعدیل و برابری گرمی هوای جلال آباد نیز خدمت عظیمی میکند. زیرا مجرای این نهر سراج جلال آباد از محلات خشک آب و بیگلزار شهر میگذرد که آن زمین های خشک بی آب بعد از یک کمی بزراعت ها و باغها و باغچه ها اکتساب طراوت و رطوبت کرده هوای شهر را طبعاً معتدل می سازد.

این پادشاه معظم مقدس ما از ابتدای جلوس میامن مانوس همایونی خود شان روز بروز سال بسال با یک آثار عمران و یک تذکار نو بنوبت آوازه در ممالک شایان شان بروی کار آورده اند که از انجمله پارسال در اثنای اقامت سعادت علامه همایونی شان در جلال آباد رسم افتتاح (نهر سراج) بسیار بشکوه و سرور و شوق و شادی بوقوع آمده بود در روز مزبور جمیع سادات عظام و علمای بنام و مشایخ کرام و روسای قبایل و ملکان و کدخدایان اطراف و نواحی ولایت حسینه زرخیز سمت مشرقی و جمع غفیری از رعایای صادقه شان در موقعیکه اول سربند مدخل مجرای نهر سراج در اینجا بنا یافته جمع آمده بودند. خیمه ها، شامیانه، سراپرده های بارگاه همایونی برپا شده بود. میوه ها، شیرنیها، طعامها بر عموم صرف گردیده موزیقه های عسکری نواخته میشد، عساکر ظفرمنظر خاصه صف بسته احترام بودند. به منصب داران نظامی و عسکری به البسه های نیم رسمی خود شان ملبس و حاضر بودند. مراحم عدالت گستری و مکارم رعیت پروری پادشاه معظم محبوب القلوب ما در عملیات کندن کاری نهر مذکور رعایا صادقه شاهانه شان را تسهیلات و آسانیها بسیار سودمندی نشان داده است. چونکه اگر رعایا فعلا و به تنهائی خودشان در کندن مذکوره کوشش ورزند اراضی غیر مزروعه بر امالی تقسیم میشود، و تقاوی نقدی در باب اعمار و آبادی زمین ها بر رعایا داده میشود، و بعد از محصول دادن اراضی مذکوره وجه تقاوی و بده و مالیات دولتی بتدریج از آنها گرفته میشود. با وجودیکه سربند پخته کاری مدخل مجرای نهر، و در هر جا ئیکه پل، یا دهنه، و یا تونل کشیدن کارهائی بیاید که اهالی آن را تدارک کرده نمیتوانند همه را دولت می سازد. پس چون منظور امعان دیده شود متقابل یک سعی و کوشش بدنی که از لوازمات طبیعی نوع شریف انسانست بی فایده نامی مالی و جانی و روحانی بر رعایای شایانه شان عطا و احسان فرموده شده است.

بعد از یک نطق موثری که ذات اعلیحضرت شاهانه در باب فوائد و منافع نهر مذکور، و نتیجه های حسنه آن بیان فرمودند بیل نقره نگین که محض برای یادگار همین روز ساخته شده بود بدست مبارک گرفته مراسم کندن نهر سراج را اجرا و فرمودند.

نقشه آغاز مجرای (نهر سراج جلال آباد) از (پل درونته) تقریبا دو صد قدم پایان تر واقع شده. مدخل مجرا با یک بند بسیار پخته و متینی به اصول جدید فن معماری ساخته میشود.

طول نهر تقریبا چهارده میل است که باین حساب نهر مذکور قریباً پنجاه هزار جریب زمین خشک بی آب و بی زراعت را که خالی از زندگی شمرده می شدند آبیاری و زندگانی خواهد بخشید. عرض زیر مجرا پانزده فوت، و عرض سطح آن بیست و پنج فوت. عمق آب پنج فوت است که ازین هم مقدار بسیاری آب آن نیز تا یکدرجه ظاهر میشود.

نصیحت
بناءً علیه بر همه ما منت واجب است که شکران این نعمت عظیمهٔ ذات اقدس الهی را بجا آریم که ما را بزیر دستی چنین یک پادشاه آبادی دوست، خرابی دشمن و این چنین


صفحه ۳
نمبر ۹

یک شهر یار با عدالت پرور شفقت مأمن نائل و سزاوار ساخته و نیروهای دوام عمر و اقبال پادشاه محبوب القلوب قدسی صفات خود را نذر و زبان سازیم که لب به همخواری و پرورش دست عاطفت شاهانه شان دامن ما و خود ما بتقدم های بسیار متین و استواری در شهراه ترقی و تمدن در پیش رفتن میباشیم.

هواي كابُل

عجب جدل ! در نسخه سابقه خود از اعتدال هوا و شکایت بی یخی و بی برفی یخدان والا نا و بی بخارک ماندن او را و با نوشتند بودیم. درین نسخه خود از عکس آن حال بحث میرانیم، بلی! شهر عزیز ما شدت و غضب زمستان بدست نشان خود بخوبی نشان داد، جهان جهان برف ، عالم عالم یخ ! وقتیکه از بالا و گردنه آسمانی بسوی شهر نظر میشود دره گذرگاه ها کشید و چند ایک دریای عظیمه می یابد که بعد از ان برف در جریان آمده باشد ! کوه ، باغ خانه میدان ، درخت سرک بهم در آمیخته با یک روات بیضای مجلائے مستور مانده اند. عالم بعد یک انجماد .... بخندان والامهای بیچاره این نیرنگ پردازیهانی سحر کا را نه عالم طبیعت را از گور کردن (ایچ مهره) خودشان اعتقاد میکنند. اگر ایچ مهره نام یک چیزی دارند که اگر برف بباره ان را در زمین دفن کرده گویا برف میباریده است ! .. چه نجیب خرابات ! ...

ولی این را هم بگویم که فقرا ئے اهالی نیند چندان پردای آن ایچ مهره ما را ندارند. زیرا اولاً زمستان را به نیم رسانده اند و شدت چله های کلان را بسہولت و آرا می گذرانیده اند. ثانیاً از فیض رحمت پروری شهریار غمخوار مرحمت کردار اعظم خودشان بسوی زغال فروشان محتکر یک نظر خفت و حقارت مینگرند ، زیرا ذات اعلیحضرت پادشاه مقتدر این احتیاج زمستانی اهالی را از اول اندیشیده ، حاضر کردن زغال فراوانی را اراده و فرمان فرموده بودند. به جز دیگر زغال موجود بوده و به جز دیگر زغال

ان فروشان محتکر بنا کران فروشی را گذاشتند آن زغالها بقیمت بسیار ارزان در میدان دفع احتیاجات شهر بر آمده زغال محتکران را انقدر خوار و ارزان نمود که جوال بسیار بزرگی از زغال را بقیمت چهار روپیه گرفتن به استغنا خریدار و استرحام فروشنده بیع و شرا میشود.

د الحاصل از قرار رپوتی که از توقف سر در وارد ارگ مبارکه در باب درجه هوا رسیده درجه حرارت و برودت هوا را در این هفته آخری تا به ۱۲ درجه بترک نشان داده شده است . از روز یکشنبه (۲۳) محرم تا به امروز که یوم شنبه (۴) صفر است سه چهار برف مکملی باریده که شروع برف اول از قبل ۸ بجه لیل شنبه ۲۵ ماه محرم تا به ۱۳ بجا یوم مذکور داشته باریده (۲ انج و ۲ سوط) بازان یک لیل چهار شنبه (۲۸) ماه و از دو لیل جمعه (۳۰) ماه تا به یک ثلث فوت و سه انج باریده و باز از دو ثلث شب گذشته سه شنبه ۵ ماه صفر باریده پنج انج و دو سوط این است کیفیت دو هفته وایه برای کابل که تحریر گردید فقط .

جوارب خارجيه
خبرهای خصوصی سراج الاخبار افغانی

— از مصر ۳۰ ذالجی — عساکر عثمانه به اتفاق هرمان شجعان بر خطهای صنف حرب ایطالیا تها هجوم بردند و خط های دشمن را شکافتند و عسکر سواری عثمانی ناگهان ریختند و ایطالها بصورت غیر منتظم تا به موضع (مانی مصری) عقبت کردند. و بی انتظامی بسیاری در صفهای شان در افتاد، بعد ازان جسارت بر پیشرفتن بسوی گلستان نکردند .

— دیگر — قوماندان عساکر عثمانی از طرابلس به ناظر حربیه یعنی وزیر جنگ استانبول تلگراف فرستاده گفته است که در ۱۷ ماه دسمبر با عسکر ما با عربها بر مقابله دشمن هجوم شود.


صفحه ۹

۹

نائره، قتال در ما بین ما و دشمن در گرفت، شش ساعت کامل محاربه بسیار شدیدی بوقوع آمد. بعد ازان عساکر طرفین مرکز های خودشان جا بجا ماندند. و برای یک جنگ بسیار شدید دیگر حاضر و منتظر هستیم.

دیگر — محمود شوکت پاشا ناظر حربیه یک نطق بسیار موثری در مجلس مبعوثان در باب سکونت و آرامی فرقه های مخالفه و اتحاد و دست یک کردن شان با همدیگر بیان نموده و ثابت ساخت که وطن را باید نجات بدهیم و از اختلافات در گذر شویم و در باب اثبات مدعای خود احوال مراکو و ایران را ضرب مثل زد. این نطق پاشا مذکور تأثیر خوبی بر مجلس نمود.

دیگر — دیروز یک آرامی و سکون عمومی در استانبول پدیدار بود سعی باینکه فرقه مستقل بکار بردند، و نطق هائیکه وزرا بیان کردند، و بیاناتی که اخبار های مستقل درج کردند یک تأثیر بزرگی بر مبعوثان و فرقه های مخالفه اجرا نموده است.

دیگر — ۲۴ دسمبر قوماندان عساکر عثمانی از طرابلس به تلگراف خبر داده است که در ما بین عساکر و ایطالیا یک جنگی بسیار خونریزانه در موقع (زنزور) بوقوع آمد. ایطالیا بنا بر ایستگاه تلگراف هجوم نمودند. ولی عساکر ما بکمال بهادری هجوم شانرا رد کرده بر جعت مجبور نمودند. عساکر ایطالی از شدت آتش عسکر ما در یک قریه پناه گزین شدند، ولی عسکر ما بقوت سر نیزه آنها را از قریه مذکوره به بر آمدن مجبور کردند. ایطالیها سه نفر افسر و ۴۵ نفر عسکر در میدان محاربه مقتول گذاشته فرار نمودند. از طرف ما چهل و نه نفر مقتول و مجروح بوقوع آمده است.

دیگر — انور بیگ قوماندان عساکر عثمانی از (درنه) تلگراف داده است که در ۱۹ ماه مذکور عساکر عثمانیه بر خطهای مدافعه دشمن هجوم نمودند که در حوالی (درنه) است بمجرد از یک محاربه بسیار شدیده دشمن را به ترک کردن سپرهای مدافعه شان مجبور ساختیم، و بضبط کردن موقعهای شان کامیاب آمدیم. بقدر سه طوپ، و مقدار بسیار از ذخیره بدست ما آمد از ایطالیها بقدر (۳۵۰) نفر مقتول (۳۳۰) نفر مجروح درین محاربه بوقوع آمده است. و از طرف ما تنها ۳۳ نفر قتیل و ۵۰ مجروح میباشد.

دیگر — از تاریخ (۳۱) دسمبر از استانبول تلگراف میده به:

امروز مسئله تعدیل فقره (۳۵) قانون اساسی به مجلس مبعوثان عرض شد. ولی بنا بر اتفاق اعضائی مستقله که (۴۵) نفر میباشند با اعضای فرقه (حریت و ائتلاف) که (۸۵) نفر هستند در مجلس حاضر نشدند و تنها فرقه (اتحاد و ترقی) جمع آمده بودند، و چون تنبلی فرقه مذکوره دو ثلث هیئت مجلس را تکمیل نمیکرد، و هم در آینده تکمیل آن امید نداشت از آنرو وزارت استعفا نمود و صدر اعظم سعید پاشا اعلان کرد که بعد ازین هیچ منصبی از مناصب دولتی را قبول نخواهد کرد.

دیگر — قوماندان سرحدی دولت عثمانیه بر سرحد ایران برای وزیر جنگ تلگراف کشیده که دولت روس بر سر حد ما و ایران لشکر بسیار فراهم آورده است. دوائر حکومتی استانبول ازین خبر مهم به اهتمامات عظیمه مشغول شده است.

دیگر — از (تو بروک) مخبر مخصوصی اخبار اهرام مصر مینویسد: در غره محرم یک محاربه بسیار خون ریزانه در (توبروک) بوقوع آمده که چنانچه برای العین دیده ام برای شما مینویسم عساکر عثمانی به اتفاق عرب بر هر طرف هجوم بردند. طوپخانه های استحکامات دشمن با طوبهای جنگی ایشان آتش بسیار شدید می ریختند. حتی دکه های شرپنل و تیم های بزرگ شان به (۶۰۰) گله رسیده، و هران قدر که قتل و ضرب شدست میکرد شجاعت و حماست عرب نیز حیران می نمود. و بعد ازان (الله اکبر) را بلند کرده بر هجوم شرکت نمودند، تا انکه به استحکامات دشمن خود را رسانیدند. و دشمن از مقابل شان فرار نمود. درین معرکه از ایطالیها (۶۰۰) قتیل و (۷۰۰) مجروح بوقوع آمد. و (۶) (مترالیوز) یعنی طوپ های ماشین دار آتش فشان و (۱۵۰) تفنگ و غیره بدست مسلمین در آمد. در میان شهداء عساکر اسلام یکی جناب (شیخ المبری) است که با شش پسر خود و دامادانه گی را داده خود را شهید کرده فقط


نمبر ۹

واصل شده است . میزان کل مصارفات عمومیه دولت نسبت بسال گذشته (۲۱۶۶۴۰۰۰) فرنگ افزو نی کرده است .

دیگر ــــ حکومت عثمانیه برای محاربه طرابلس یک اوردوپلانیک ) یعنی راننده ماشین هوا جستجو داشت . این مدرسه عسکریه را موسیو ( بارتل ) که از طیاره رانان مشهور (ویانه) میباشد قبول کرده است . این موسیو بارتل که عن اصل اوستر یالی میباشد در کارهای مسابقه ما در بین الملل یک شهرتی پیدا کرده است . از پانزده ما هست که بسیاحت جوانیه مشغول میباشد . با یک ( بیله ریو ) که یک نوع طیاره است پرواز میکند . این طیاره با یک موتریکه بقوت (۶۵) اسپ است سیر و سفر میکند . و درین قریب تا بطرف در آب غرب حرکت میکند .

دیگر ــــ این یک بصورت محقق ظاهر و آشکار گشته که ایطالیها در محاربه طرابلس بر خلاف مقاوله نامه (لاهی) گلوله های (دم دم) و رطوپ و تفنگ استعمال میکنند .

ترجمه از اخبار بینی غزته
ذات حضرت پادشاهی دیروز بسبب روز اول سال جدید هجری مبارکبادیهای حضرات وکلا را قبول فرموده اند صدر اعظم سعید پاشا ، و شیخ الاسلام افندی ، و رئیس مجلس مبعوثان و اعیان و مستشار صدارت به دلالت در سرین مدیر تشریفات عمومی یعنی ایشیک آقاسی بزرگ بحضور پادشاهی قبول شده اند .
اولا صدر اعظم سعید پاشا بنام بنده وزرا سال جدید مبارکباد را بذات حضرت پادشاهی تبریک نمود ، ذات شوکت مآب شاهانه مبارکبادی را ایستاده و پا قبول فرمودند . بعد ازان ذات حضرت پادشاهی به این صورت مقابله فرمودند :
( از تبریکات شما ممنون شدم ، سال نورا من نیز بشما تبریک میکنم . انشاء الله این سال فرخنده فالی برای ملک و ملت آغاز سعادت میشود . مقصد یگانه من سلامت و سعادت وطن است . بنا بر این سعی و کوشش چند شما را متفقا در راه این مقصد آرزو میکنم . بعضی اختلافاتیکه در این اوقات موجود است امید میکنم که زیاده برین دوام نورزیده آن را نه بینیم . همه شما از اصحاب فضل و کمالات هستید . و دوام موفقیت و کامیابی شما خاص ترین آمال منست .

صفحه ۵

از اخبارات ترکی
اجمالی احوال سیاستیه استانبول
از مطالعه ( طنین ) و (ینی غزته ) نام اخبار های معتبر مطبوعه استانبول چنان معلوم میشود که اختلافات سیاسی در ما بین فرقه های مخالفه ( اتحاد و ترقی ) و (حریت و ائتلاف ) دوام میورزد ، کابینهٔ (سعید) پاشا بسبب کشمکش این اختلافات چنانچه شاید و باید کاری از پیش برده نمیتواند . و چون بحقیقت بکنە این اختلافها غور کرده شود بجز اغراض شخصی و احتراصات نفسانی ، و حب جاه و پراندن کلاه دگر چیزی دیده نمیشود . زیرا اگر مقصد حقیقی منافع وطنیه و فواید ملیه میبود در چنین وقت نازک که وطن شان در یک تهلکه عظیمی میباشد اختلاف خودشان را بیک اتحاد و ائتلاف حقیقی و جدی تحویل داده و جمله دست یک کرده مجلس عالی خودشان را مطرح مناقشات و منازعات خانه گی نمیکردند ، و بعد از اینکه برفع و ازاله غوائل خارجی خود موفق می شدند با ز بخود میپرداختند . اگر چه فرض شود که این اختلافات نیز برای جهان اتحاد و ائتلاف است . ولی هزار افسوس که وقت ضایع میشود !

ترجمه از اخبار طنین
اخبار ( آوانتی ) بنا بر معلوماتی که از ( روما ) پای تخت ایطالیا گرفته چنین میگوید که : مجلس های حکومتی ازین سبب که ترکها لشکر ایطالیه را در چنین موسم های نا موافق بحرکات پیش رفتن مجبور می سازند خیلی اظهار نا خشنودی و غضبناکی میکنند .

مصارف حربیه ایطالیا
از (روما) پای تخت ایطالیا خبر میدهند که درین نزدیکی یک امر نامه شاهی نشر میشود که به آن امر نامه وزارت جنگ را اجازه داده میشود که بقدر بیست و پنج ملیون دیگر بر مصارف حرب منظم نامیده که به اینصورت تا به سی و یکم ماه کانون اول مصارف حرب به نود ملیون فرانگ [که هر فرنگ تقریبا یک روبیه کابلی میشود] بالغ خواهد آمد .

مصارف بحریه ایطالیا
دیگر ــــ از پاریس مینویسند : در ( بودجه ) یعنی میزان مداخلات و مخارجات وزارت بحریه ایطالیا برای مصارفات عادتی به (۱۹۸۲۰۵۰۸۱) فرنگ و میزان فوق العاده وزارت مذکوره به (۱۵۴۵۱۵۶۰) فرنگ واصل شده است .


نمبر ۹

ترجمه از اخبار ( ماتین) فرانسیسی
چاره خراب کردن ( اور وپلان ) ما
( اور و پلان) یک نوعی از ماشین های پرواز کننده است که دو سه نفر در ان سوار می شوند . و در هر ساعت سرعت (۵۰) کیلومتر ) که هر کیلو متر هزار متر و هر متر تقریبا یک گز شاهی میباشد در جو هوا سیر و سفر میکند ( سراج الاخبار) در نمر های آینده درین باب معلومات مفصل به قارئین کرام خود عرض میکند ]

مخبر اخبار (ماتین) فرانسوی از ( برلین ) پای تخت جرمن مینویسید :
تا بحال سعیی که در باب سرعت ( بالون ) ا ، و ( اوروپلان ) ما معلوم نمی شد از آخر دو تجربه های محله انداختن بر آنها بهیئت به نا کامیابی نتیجه پذیر میگردید . درین وقت ( غزته د و در سایی ) نام اخبار جرمنی مینویسد که از دو راس جرمن بایک آله تجزیه که شر و خرید او رویلان ) را را دفع و زایل میسازد مجهز میباشد . نظر به قول اخبار مذکور تجربه باشیکه با این آله بکار برده شد به موفقیت و کامیابی پذیر شده است .

دیگر — هیئت عسکریه دولت ( اوستریا )
فوق العاده سیر و سفر هوائیه را در محاربات وقت حاضر بنظر اعتبار گرفته و نظر افسران عسکریه خود را برای تحصیل این فن و خریداری اوره پلان ها انتخاب کرده یکی را به فرانس و دیگری به جرمن فرستاده است .

تلفون در ما باین ملک فرانس و انگلستان

دیگر — مخبر اخبار ( ماتن) از لندن مینویسید :
وزارت پوست یعنی داک و تلغرافات دولت انگلستان در زیر (بهرایش) که در ما باین عکس فرانش و انگلیز واقعست بسیاری از سیم های تافون تمدید میکند که بعد از دو یا سه اتول سر بین سال مسیحی در ما باین لندن و پاریس مخابرات تلفونیه افتتاح میکند . تا بحال در ما بین (۳۰) شهر انگلیز و فرانسیس مخابره تلفونیه میان می آید . بعد از این در ما باین سه صد شهر مملکتین مذکوره بین مخابرات تلفونیه جاری خواهد شد . و به این سبب مناسبات و معاملات پر دو دولت افزونی میگیرد .

تقاضای بحری

دیگر — از لندن به اخبار ( ماتن ) جینویسید :
در کشتی زره پوشی و چه به ( اوریون ) نام انگلیزی که در پورت سموت بود یکی از شهرهای انگلستان است ]

را سه بار با مناسبت این گونه انام مبارک باد بعد از ان بنام مجلس مسجونان از طرف رئیس مجلس مذکوره بعرض تبریکات تقدیم شده ذات حضرت پادشاه او نیز همچنان فرمودند :
(( بسیار محفوظ شدم ، میخواهیم که همه رفقای شما همچو حسن امیزش و وفاق به وظیفه خودشان مشغول شوند . درینباب شما هم سعی و کوشش در زید . ))

این را فرموده و باز بر سر این مجلس اعیان غازی مختار پاشا رو آورده فرمودند :
(( بالطبع هیئت اعیان نیز در بهین را پوشش خواهند نمود ))

دیگر — مردم مسلمان ( کلکته ) از نفاق و شقاقی که از مدتی در مجلس مبعوثان دوام میوه و بسیار رشتا رشتا و گفته شده بمقام صدارت . و وزارت خارجه و به فریق می جمعیت های این دو شرقی ، و حریت و اختلاف این طایفات این تلگراف نامه آتی را کشیده اند :
(( لا عالم اسلام این را هیچ وقت آرزو نمیکنند که در دار الخلافه اسلام از نفاق و اتفاق اثری پدیدار باشد . حالانکه بیک طریق تحقیق خجالت . و بکمال افسوس و اندیشه شنیده میشود که در مجلس مبعوثان اختلافات شدید جای گیر شده است . بناء علیه بنام جناب الله تعالی جل شانه ، و حضرت پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم استرحام میکنیم که برای بریدن این خلافت را از یک تهلکه بزرگ ، و برای نیفتادن دار الاسلام بدست دشمن به این اختلافات نهایت داده شود ))

دیگر — وزارت حربیه این تلگراف را که از طرابلس گرفته نشر میکند :
(( در شب ۱۹ ماه حال یک غند پیاده دشمن بالای یک کوهی مهمتر بود بحرکات پیش آمدن بر ما آغاز نمود . ما به این قوه مصاحبه مقابله بسیار به شدت تاکی نمودیم ، بنا برین در ایطالیائیها بر خط محاربه تلفات بسیار می گذاشته رجعت کردند ، در اثنای رجعت ایطالیائیها خط استقامت خود را گم کرده به تلفات و ضایعات زیادی دو چار شدند . تا بلافورن زاده ) از طرف عساکره دشمن را عقب گیری کردیم . از پنج صد نفر زیاده تر تلفات عساکره دشمن شکست خورده با تخمین میشود . بقدر دو صد تفنگ از دشمن ضبط کرده شده . ضایعات ما عبارت از دو شهیده و سی و دو مجروح میباشد ))

دیگر — دولت ( اسپانیا ) یعنی اسپین اگر بعضی تخلیقات دولت فرانس را قبول کرده است ولی مهم ترین و بزرگترین آنها را رد کرده است .


صفحه ۹

یک قضای بسیار الیم و وخیمی بظهور آمده است. و چنان گمان
میشود که این قضا از کشیدن یک مخزن تیل نشده باشد. قوماندان
(گازندت) با بیست نفر عده کشتی بصورت فیلک زخمی شده اند
در اثنا ئیکه کشتی (اودبیون) به بحر به ماشین های خود مشغول بود
دفعه کفیدن بوقوع آمده کشتی بنانی که درد، پیره ماشین بود
بصورت بسیار الیمناکی سوخته اند. یک صوبه دار کور شده
و در حالیکه لباس هایش در میان شعله ها بود بیرونش برا درده
اند. مجروحین را جهت خانه ها نقل داده اند.

علاج واقعه پیش از وقوع

دیگر — اخبار (نیویورک) نام فرانسوی مینویسید که
شهر (نیویورک) که پای تخت دولت امریکه است از
حالا در باب قال اندیشی تدارک آب کارآمد بی کسی سال
بعد خود افتاده است.

اخبار (نیویورک هرالد) مینویسد که احتیاج
باید سی سال بیشتر اندیشه کنیم درین روز ها نفوس شهر
به پنج (ملیون) (هر ملیون ده لاک) نفوس میرسد و افزود
و سی لکه در هر سال پیش میشود یک لاک و دوازده هزار
نفوس است که به این حساب در سنه (۱۹۳۰) آینده به جهانیم
ملیون متر مکعب آب برای شهر احتیاج می افتد. موندا
این مسئله المجبودی آب بعد از سی سال از حالا نظر وقت
شرکت های یمنی های آب را جلب کرده برای جمع کردن
آبهاییکه از کوه های (قاتل) انستل جاری میباشد به خاتین
مخزنها و حوض انبار ها مشغول شده اند که در بین مخزن ها
(۵۴۰) ملیار لیتر آب می گنجد.

خدمت عسکریه زنان جرمنی

دیگر — از (برلین) (پای تخت جرمنی) مینویسید
زنان مالک جنوبی جرمنی یک مجلس وطن پروری تشکیل داده
در باب قبول شدن شان در خدمات عسکریه نطقها بیان
نمودند. پر و فیسر (در نزول) آشکارا بیان نمود که خواه
در وقت حضر یعنی آسایش، و خواه در وقت سفر یعنی جنگ
به حال بیاید که زنان هم مانند مردان بخدمت ها می عیاری
تابع و مجبور گرفته شوند. بنا بر یکه پر و فیسر مذکور از زنان در علوم
جفته خدمات نقلیه و خسته خانه ها کارهای بسیار لازمی گرفته میشود.

یک نماید و تلگراف بی سیم

دیگر — از برلین مینویسند و یعنی ماهیگیران چون
در دو کشتی با پیگیری تلگراف بی سیم گذاشته اند که به این واسطه
کشتی های ماهیگیران را که در دریاهای دور از بندر ها بشید ماهی
مشغول استند مجرد یکه با رو متروها و ترما میرا دل جو او د توع
طوفان را شاین به بد از شهر بذریعه تلگرافی بی سیم به آنها
خبر سید مہند، و انها نیز علاج واقعه را پیش از وقوع میکنند.

از ترجمه اخبارات عربی

سید محمد کیسی از مبعوثان بین شخص عاقل فهیم مخلصه خالص
وقت اسلامی و ایمانی و دولت عثمانی از بند را سانند و به رسیده
و بر عقل و تدبیر و حرم و شجاعت انسر کلان عسکر عثمانی عزت پاشا
که در مین است گواهی با د شهادت نا ادا کرد و یقین است
که هر گاه افسر کلان موصوف شخص عاقل و کار دان نمی بود صلح
اهل بین و امام کی صورت پذیر نمی گشت و کاغذی بدستخط
د میرا نام بھی رانشان را و بمضمون دانش و فرزانگی
عزت پاشا افسر کلان موصوف که سبب عقل ودانش و
الا صلح اہل بین با دولت عثمانی صورت بست – و اینکه من
در این روز ها نفوس شهر کا نام یکی میباشم حذره و احتیاط تمام را
از پنهان در آمادگی ماسی
کسانیکه آب را تیره میکنند و ماهی را در آن میگیرند بر خود
لازم داشته ام و من معنی این آیه کریمه که (یا ایها
الذین امنوا لا تَتَّخِذُوا عَدُوّی وَعَدُوَّکُمْ أَوْلِیَاءَ
دانا ترم – ترجمه آیه کریمه – املاک اینکه ایمان آورده و به مقتضا
ایمان شود این است که بگیرید دشمنان مرا و دشمنان خود را دوستان
الایه و از اخلاص امام یکی آن است که در فقرات صلح این
بسیار از حقوق قدیمیه خود نزول کرده و در گذشت – و درین
وقت قدیر دولت عثمانی را دانسته نواحی کو کیان و زمام
و بریم و حجه و عمران دانس کفایه نمود و اینها شش علاقه اند
که در آن یک و نیم میان رعا یا ی شیعه طایفه زه یدید که با ما
حضرت زید بن امام زین العابدین رضی الله عنه قایل میباشند
سکونت دارند و تابع امام یکی مذکور میباشند که در بین
نواحی حاکم شرعی برای من استفاده شود. و باقی امور اداره
مالیات و کار عسکری و ملی بدست دولت عثمانی باشد مانند
باقی ولایت یمن.

نقل از اخبار پایونیر

مجلس ایران مشوخ نموده شده است و الحال افتاده
پر آشوب که بر دولت ایران پیر و که تاریکی و شد ریکی و شورش و فدا داندا
بود به اختتام خواهد رسید مجلس دکوره برای الهامی ارتش فتنه
و شریح اقدام نموده بود و مزید بران دیگر منصب داندان در
که برای قیام امن و امان سامی می داند مخالفت میا در زید


صفحه ٦
مبر ٩

تا اینکه موجود بودن افراج به درس نیز بر مجلس مذکوره هیچ اثری پیدا نکرد و معاملات ایران در قصر نزلت افتاده با دشاه دور ایک ہسپانیه مخالفت مجلس در حالت بیچاره گی بودند و حقیقت آن جمله تدابیر و سر رشته نامی که برای اصلاح سلطنت خود یا مصلحت روس می اندیشیدند کالعدم می شد – چنانچہ لارڈ مارئی سابت سکتر بند و وقایع نگار پایونیر مقیم ایران جنوبی نیز چون حالا ایران مشاهده کردند بلا مباله گفتند که باعث تخریبه دلت ایران کو رنمنٹ مشروطی ایران حیات فقله

که مردم فرانش مقیم مراکش دیگر نصری فتنه انگیز را بر خلاف مردم برانگیخته میکنند نند و نیز آنها را با حرب و آلات جناب مهیا میکنند تاریخ ۱۷۲۸ دسمبر در جنگی که ما باین مردم اسپانیه و مردم بیران بوقوع آمده بود از انو ج اول الذکر قریبا دو نفر مقبول و هفتاده جو درج شدند بقرار بیانات ریسمی که از شید رڈ (ہسپانیہ ) موصون شدند معلوم معلوم شده است که تاریخ ہے ۲۷ ماه دسمبر از افواج سات شصت و چهار نفر سیا بیان نظام و چهار نفر افسران نظام مستانی ۱۲۱۰۱۰ نفر سپاهیان و ۱۸ نفر افسران مجروح شدند گفته ام که کمک مزید برای اعداد مردم مراکش رسیده است دختر به جنگ شدید ما باین مردم هسپانیه و مردم مراکش انفاق خوا به افتاد

اخبار سول اینڈ مشتری گرفت میروید

وزارت ایران مستر شوستر را موقوف کرده است اما مسیر مذکورانه کور نخست ایران مهلت طلبیده است و گفته است که وقتیکه کدام جانشین من بر عهده وزارت مالیات مأمور نموده شد من از عهده خود دست بردار خواهم شد – حالت شیراز خیلی ابتر شده است – فصل روسی از تبریز اطلاع داده است که با وجودیکه خدائیان ایران بر مجرد حسین افواج روسی ظلم و تشدد کرده اعضای مقتولین روش را به خیلی بیرکی قطع و برید که ده اند تا افواج روی در پاداش مظالم بند کور با باشندگان مقامی به خیلی انسانیت و شرات سلوک کرده اند و زنان و اطفال ایرانیان را از گلوله باری شدید حفاظت نموده اند بلکه در دوران گلوله باری فریبا یکصد مردم روسی بلاک شده اند .

منشی سید احمد دہلوی تجویز نموده است که چون با دشاه شاه جهان مرحوم شهر دبلی را بنا کرد نام آن را شاه جهان آبا د مقرر نمود و بعد از و فانش چون دیگر شامان مفید حکمران شدند آنها نام آن ریالی شاه جهان آباد نهاوند لهذا با میچ که اعلیحضرت شاه جارج در یادگار تخت نشینی خود نام شهر و بلی را از استا ذیل مقرر دہلی قیصر آباد و یاد بلی جارج آباد و یا فرخنده بنیاد نصر باد و یا خجسته بنیاد جارج آبا دیا شرف البنا و قیصر آباد دیا تاج گاہ وغیرہ فقط

ایضا نقل از اخبار پایونیر

از روما خبر آمده است که چند هزار ترکان بعد تونجا به بهاری ۲۵ ۰۱ دسمبر به بن غازی حمله کردند ا تا به سلیب گلوله باری شدید اتواب اطالیه از بین نمازی بر فاصله دو هزارگزه معطل شدند و پیش رفته نتوانسته اند و بوقت غروب آفتاب بطرف گلستان بازگشتند

لندن مورخه در ماه جنوری شداد شاه بروز جمعه اعلیحضرت شاه جارج و ملکه یک منتظر عالیشان را معاشه نمودند نظاره سیدان کلکته مشتمل بر دو مجلس عظیم بود و فرید بران چند مردم (ارایه) نیز از رقص جنگی با دشاه را محفوظ کردند کیفیت نظاره را یک قایع نگار اخبار پایونیر را لحاظ ذیل بیان الفاظ ذیل بیان کرده را است - نظاره اندکور در شکوه و علامت خیلی قشنگ و خوش وضع و در تحمل خیلی درخشان بوده و امکان ندارد که تابش و شوکتش از قوت حافظه ناظرین آن تابیده به تعجیل محمود حک گردد اعلیحضرت شاہ جارج و ملکه در کاسایت آهسته آهسته دور میدان مذکور گردش کردند تا که اند کور گردش کردند تا کسی زه میندگان رهند مجلس از جمال شاہی محروم نگردد و چون مردم پادشاه را دیدند بی اختیار بسبب فرط مسرت دیدار و ذوق جمال شاہی و دعا در ازی عمرت و مذکورانه دل شان بر آمد و گفته اند که بوقت اختتام ان نظاره و فینکه شاه جارج و ملکه از میدان و اسپس به گور هست بوس گردید ند بسیاری مردم آنجا جمع شدند و چو کی ہاے رسمی را که بر آنی شاه جارج و ملکه نشسته بودند پرستش کردند (نعوذ باللہ من ذالک) و خاک زیر چو کی ما را ببر کا در دامن با خود

در حسنیت پیر زبرگ مشتهر شده است که چون کو رنت نگار ایران سر رشته تدافع و تدارک به نظمی سلطنت نموده نمی تواند بر اطفای دانش بغاوت مردم مفیده انگیز که بر افواج روسی به قام تبریز درشت دان زیلی شده و و مظالم نا ر وا کرده اند سلطنت روس افسران نظامی خود بدایت نموده است که مصادرت افواج روسی را با خوذ کرده و به عدالت عسکری سرامی شدید دجله اسلحه دالات حرب را از فدائیان و دیگر مردم فتنه پرداز ضبط کنند و برا اصلاح و نظیر با میان تدابیر درشت و شد به بهای و اگر در دوران اصلاح در کدام مقا به اتفاق افتد در تخریب مقام میچ کو تا ہے نکنند فقط

ما بین فرانس و اسپانیه در باب موریش مراکش خیالا مخالف پیدا شده می رد نه دجر نیل لو گور و دیر جنات ظاہر کر دوام


نمبر ۹

بسته کرده بخانه ها می خود بردند و ترجان اخبار مذکور ( ضعیف الاعتقادی انسان ضعیف البنیان را ملاحظه فرمائید فقط ( سراج الاخبار افغانیه )

رفیق ها ( اخبار افغان) که در پشا ور نشر میشود و نطق مذکور را به بانی قومی افغانی ما ترجمه کرده نشر نمود که حقیقتا از قرائت آن یک حسن سروری برای ما حاصل شده لهذا از رفتن خود جدا گانه تشکر میکنیم .

ما ملت افغانی کمال عجز و انکسار بحضور شاه تا بعد بار پروردگار خود میمانیم و به نهایت فخر و سرور میگویم : الحمد لله هزار بار الحمد لله که ما به امامت و پیش نازمی با د شاه محبوب القلوب خود همتای دانای توانای عظیم الشان خود را پرستش میکنیم پیش از اگر حین ما بر غالب نیاز عبودیت برسید چینه مبارکه پادشاه بر خاک پرستش میرسد، چه سعادت ، چه مسرت ، چه سخرت !

از رو با خبر تلگراف آمده است که یکدسته سپاهیان نظام ایطالیه بتاریخ ۲۶ مه در سه راه برای حفاظت انجنیران خود بنظر در نارفتند — انجنیران مذکور بر یک جوی آب کار میکردند — چون دسته مذکور بجوی آب رسید فرج کثیر ترکان که در قبضه خود اتواب آتش فشان داشت بر سپاهیان ایطالوی حمله آور و بعد از جنگ شدید فوج ایطالوی پس پا شده و سه نفر مقتول و ۷ نفر مجروح را در معرکه کار زار گذاشت

اعلیحضرت شاه جارج در جنگل خیال بیست و یک پلنگ و چهار خرین از تفنگ خودشکار نمود فقط

یک کشتی جنگے روسی موسوم به فاکیس دیر وز بمقام بوشهر رسید و یکصد و شصت و نه نفر سپاهیان نظام روس از کشتی مذکوره فرود آمدند فقط

نقل نه اخبار سول الله منری گرت
در باب مستقبل چنین ما چیزی گفت نمی توانیم اما اگر بر حالت شود جنگه نظر میندازیم این امرا ظهر من الشمس میباشد که انقلاب خواهان چین اظهار حماقت کرده اند و برای آنها مناسب بلکه انسب بود که در انعقاد مجلس مصالحت شان گاهی خلل انداز نمی شدند و تا ظهور پذیر شدن فیصله آخری مجلس مذکورہ برائے ما نکو حمله نمی آوردند و چون باغیان در راه انتقاد مجلس سد راه شده اند حامیان خاندان شاهی خیلی مسرور میباشند چرا که مو اخر الذکر میدانند که التوای مزید موجب فلاح باده خواهد بود فقط

اکثر اخبار های هم عصر ما از انگریزی وارد و که در قطعه وسیعه هندوستان طبع و نشر میشود نطق اعلیحضرت با دشاه محبوب القلوب معظم در باب خانه شهدا و مجروحین طرابلس غرب در سوم ماده ذوالحرام بیان فرموده شده بود در روزنامه های خودشان ترجمه و نقل کرده اند. و اکثر رفقای هم عصر با یک نظر توجه و نیک بینی

بوی سراج الاخبار افغانیه ها می نگرند که ازین حین توجه رفقای قلیه خود با الخاصه عرض تشکر مینمایم .

علم تاریخ
یکی از علوم بسیار معتنابهای فواید انتها علم تاریخ است که مطالعه آن انسان را بسی عبرت ها ، و فایده ها می بخشد و انسان را بر احوال این دنیا تا از زمان خلقتش آگاه می سازد، و به این سبب با وجود یکه انسان برا افزودن یکروز عمر خود از عمر طبیعی که به اجل موعودش منتهی میشود قادر میوه شده بواسطه مطالعه تاریخ عمر خود را معنا تا بسیار سالهای میانه بصورت رجعت قهقری تمدید داده می تواند . بنا بر منافع و فواید که تاریخ دارد بعد ازین نسخه های روزنامه ( سراج الاخبار افغانیه) به بعضی لوحه های تاریخی نیز مزین صحایف نموده مطالعه کنندگان گرام خود را مستفید می نماید .

تاريخ علم تاريخ
پیش از آنکه از وقایع و حوادثی که علم تاریخ از ان بحث و بیان مینماید به سخن رانیم اگر یک قدمی از تاریخ خود این علم که آیا از کدام وقت ظهور نموده، و بچه صورت و چه کیفیت به شکل یک علم خصوصی در آمده و به سیر مطالعه کنندگان گرام خود جرات ورزیم چیزی نقصانی نکرده خواهیم بود . باید دانست که قبل از ایجاد خط و کتابت هر ان قدر وقت و زمانی که مرور نموده باشد برای اطلاع بر احوال آن بجز کتب مقدسه سماوی دیگر هیچ یک ماخذ و منبعی موجود نیست و ان کتابهای مقدسه بر ا کتب سماویه میگویم نه تاریخ . بناء علیه علم تاریخ این اعصار اخیره برای این فن سرور تعیین و مقرر نموده اند که آنهم عبارت از سنن (طفولیت) و سنن ( صباوت) ، و سنن ( رجولیت ) تاریخ است . پیش از ایجاد خط و کتابت که مردمان ( فنیکه ) آنرا ایجاد کرده اند شهر دلارامی (( علم تاریخ )) در رحم طبیعت کائنات بحال ( جنین) مانده بود . فن کتابت مانند قابله کائنات مقابله آن جنین نا زمین را از مشیمه ما در بیرون آورده و در قماط استعداد و قابلیت پیچیده در گهواره طفولیتش بخوابانید .


صفحه ۱۰
نمبر ۹

در وقت هائیکه افراد بشر در شهر و موفقیت بر دیگر سبقت گرفتند (کاغذ) ایجاد گردیده و میراث تاریخ به پوشاک های باز مینی آراسته آنی زنهادند خواجه در نسخه خانه عبرت بر بعضی لوحه های سنگے، و بعضے شده مانند دیگر علوم و معارفی که پوست حیوانات خشت پاره های بناهای بزرگ بزرگ قدیمی، بر موز یا طلسمها پیچانیده شده بودند رهائی یافت. بلی پیش خطهای خفی و جلی بسی دفینه های معلومات و حوادث کوبینه را از ایجاد کاغذ همه نوشتنیها بر پوست حیوانات نوشته برای استقبال مستن کالا و در صفی عبرت گاه جهان ثبت نموده می شد! ایجاد کاغذستن صباوت تاریخ را بجد بلوغ بود که در نیوقت بواسطه آن خطهای رمز آلود معما نمود وقایع رسانیده در کمال و جمال و تربیه و آرایش او روز تاریخیه، و احوال مدینه اقوام و ملل گذشته گان خود را افزونی بخشید. در سنهٔ (۱۴۳۶) میلاد (صنعت طباعت) یعنی چاپ حروفات قالبی از طرف می آموزیم. (کوتنبرگ) نام شخص جرمنی ایجاد گردیده و بعهده برار تعلیم و تربیه این طفل قابل استعداد اول با اشعار (او میرویس) (فن تاریخ) و دیگر فنون عالیه هم مسبق او شدند. یونانی،
[TRUNCATED—MAX_TOKENS]


صفحه ۱۱
آبا سببی که اصل و نسب و ورثه و مشایخ یک چیز بسیار معتبر و لازمی شمرده می شد در (علم انساب) معلومات کامله داشتند که در میان شان در هر وقت همچنین آدمانی که شب های خود شان را متصلاً شماره کرده بتوانند موجود بود، و مرتبه تا اینکه شعرای عرب در باب وقوعات هر قبیله که در میان قبیله های شان بوقوع آمده بود نظم کرده بودند موجب فراموش نشدن آن وقوعات مسابقه میگردید. و حکایات و روایاتی که از سخنان ضرب مثل شان باقی مانده بود نیز موجب یاد آوری حکایات واقعه آن ضرب مثل برای آن گفته شده بود همی شد. ولی با وجود این هم کتابهای مدون تاریخ نداشتند.

بعداً از آنکه فتوحات اسلامیه رو به ترقی نهاده و دولت عباسیه در بغداد تشکیل یافت علوم و معارف در بین اسلام در راه ترقی یک سرعت بسیار عجیبی نشان دادن گرفت که از انجمله کار رفتن تاریخ نیز برتری و بالائی گرفته بسی کتابها تاریخی که بزبان یونانی نوشته شده بود با دیگر علوم حکیمیه و فلسفیه بزبان عربی ترجمه گردید. رفته رفته مورخین اسلام افزونی گرفته بصد ها جلد تواریخ نوشتند. حتی در قرن ششم هجری (ابن عساکر) نام مورخ عرب در (۸۰) جلد تاریخی نوشته که به (تاریخ ابن عساکر) معروفست. بعد از آن (امام ذهبی) و (ابن اثیر) و (ابن خلدون) و غیره تواریخ مفید و نافعی تحریر نموده در راه ترقی و استن رجولیت تاریخ خیلی خدمت با کرده اند.

در اروپا بعد از مدتها می بسیاری از عربها نشر علوم و معارف آغاز نهاده و کتاب های عربی که در علوم و فنون متفرقه از زبان یونانی ترجمه شده بود بزبان های اروپائی از عربی ترجمه شده تاریخ نیز در انجا رونق حسن و جمال خود را روز افزونی نمود. در وقت حاضر فن تاریخ با محبوبه نازنین صنعت فوتوگرافی و زینگوگرانی ازدواج کرده و ارشاد

پر اشتی

نمبر ۹
سخن رجولیت خود را اثبات نموده تا به بینم بچه ثمر و تولید خواهد نمود !! ....

حفظ صحت
هر انسان که میخواهد صحت ، ثروت ، فکر و ذهن خود را محافظه کند میباید که بوقت بخوابد ، و بوقت برخیزد و به وقتهای معین طعام بخورد، و بوقتهای معین بکار و وظیفه خود آغاز کند. یعنی اوقات خود را تقسیم کرده همه اعمال و حرکات خود را در زیر یک قاعده و انتظامی در آرد. شب را خدای یگانه برای راحت و روز را برای کار و خدمت مقرر فرموده. وقت صبح هنگام فیوضات است. وجود و ذهن، فکر بسبب استراحت که از خواب کامل شب گرفته باشد تندرست، صفا، تیز میباشد و بهر کار قابل و مستعد.

برای صحت وجود میباید که به این چند چیز رعایت شود: وقت خوابیدن؛ وقت برخواستن؛ بدرجه بسیار پر نان نخوردن؛ طعام را تا خوب نجایند فرو نبردن؛ در وقت ماندگی و پر عرقی آب نخوردن؛ وجود را بیشتر از تحمل آن مانده ناختن؛ هوای اوتاق نشیمن گاه خود را همیشه تبدیل نمودن؛ همیشه سر خود را سرد و پایهای خود را گرم، و بدن خود را معتدل نگاه داشتن؛ پرزه خوری نکردن؛ اگر در شب بیدار و خواب باشد هیچگاه قصور آن را بخواب روز نکشیدن؛ وجود خود را تا میتواند پاک داشتن؛ تا که ممکن باشد قهر و غضب نکردن؛ ذهن خود را از حد زیاده مانده ناختن؛ از هر چیزی زود ملول نشدن؛ خود را بعیش و عشرت غرق نکردن؛ بسیار ذوق و صفا عادت نگرفتن؛ هیچ چیز را برای خود یک درد و مراقبت ساختن؛ در حمام بسیار نماندن؛ و چون از حمام برآیند زود خود را پوشانیدن. و الحاصل هر حرکت خود را بیک حد اعتدالی اجرا کردن برای حفظ صحت نافع و سود مند است. و همه چیزهائیکه مخالف این چیزها مذکوره باشد

پر اشتی بعضی صد اما می پر قیل و قال شقاوت پیشگان حق نداری که نفس خود را به تهلکه بیندازی، زیرا
شنیده، بچه پول و چه ترسی از خواب بر می جهم من امروز فردا عنوان والده گی را میگیرم. آیا میخواهی
به حال بر من شفقت می آوری! این مطلب که اولادت چون اول بدنیا قدم بنهد یتیم باشد؟ آیا
تهلکه ناک یک محله ایست که خودت هم باین بخوبی آرزو داری که به این جوانی زوجه ات بیوه شود؟
واقفی، یک حس قبل الوقوع و یک اندیشه درونی
بمن خبر میدهد که بسرت یک بلائی خواهد آمد، میترسم که
کسی بجان نازنینت سوء قصدی نکند. حال آنکه برین

— (بیقیدانه) درین باب هیچ اندیشه مکن
تلوتیلد! من در تدبیر هیچ تصوری نمیورزم.
( باقے دارد )


صفحه ۱۲
نمبر ۹

ضرر آور و بیماری پرور است . بنا برین در هر خصوص میباید که انسان بر محافظه صحت خود نظر داشته باشد. از همه چیز هائیکه اطبای حاذق آنرا متغیر صحت نشان داده اند باید پرهیزند. کتابهای کوچک و بزرگی که در باب حفظ صحت نوشته شده مطالعه کنند .

ادبیات
تحصیل
مائیم ستادگان که بیامد بتدبیر صنائع زمانه یعنی رکن ارکان تحصیل
از این است که در راه دانش حتماً جاده روان علم آراستند تحصیل
می برم سعادت باز چون از او ختامه دیدگان ارفع خورشید است تحصیل
بدر افتادگان علم جان جهان مهیا منبع تر ز لطف است عنوانش تحصیل
بنا شد غذا روح و دیبا آن بود جهالت درد جانگاهست دور تا
ز جمع آگاه بود اندر زبان کز اشتر جانها بخشید تحصیل
بیا محمود از فیض عارف تا زمان بنای قصر جان عرفان ارکانش نهاد

ناموران زنان جهان
ما بعد از نمبر هفت
( آدلاييد ) = از خاندان پادشاهان فرانسه به این نام دو زن مشهور است که یکی دختر ( لوئی پانزدهم ) و خاله ( لوئی شانزدهم ) میباشد که در سنه ( ۱۷۳۳ ) تولد یافته ، و در وقت اختلال و شورش بزرگ فرانس بشهر ( ناپولی ) در ایطالیا رخت اقامت کشیده و در تاریخ ( ۱۸۰۰ ) میلادی جهان فانی را پدرود گفته است . دوم همشیره ( لویی قلیب ) است که در سنه ( ۱۷۷۷ )

تولد یافته و در زیر تربیه ( ما دام خیلیس ) پرورش یافته است در زمان حکومت دولت فرانس که بعد از ( ناپولیون بونا پارت ) تشکیل یافته بود مشهور ترین مردمان آزاد طلب را بطرف داری برادر خود ( لولی فلیب ) مجلوب و مایل ساخته ، و در باب قبول کردن تاج فرانسه را برای برادر خود بسیار سعی ها کرده است . و در پیش لولی فلیب حکم و اقتدار بزرگی را مالک بود. ثروت و سامان بسیاری برای برادر زاده های خود میراث نهاده است . ( ما بعدش در نمبر ما می بیند می اید)

عِلمِ ثَروَتِ مُلك
مثلاً پشمی را که گروه صنایع ارضیه از پشت حیوانات پرورشش داده خود بر کشیده اند، و پنبه که کرده کشتکاران آن را کشت کرده اند، و معدنها می که کان کنان کنده اند گرفته انواع اشیای رنگارنگ و آلات و ادوات کار آمدی ازان ساخته، و فایده و قیمت برای آنها حاصل کرده بصورت مبادله ازان راه کسب توان گری کرده اند که این گونه کار ها را (فابریک کاری) یا (صنعت کاری) میگویند. ولی چون اینها از دیگر صنعت با قاعده تفریق و جدا نمیشوند حصر کردن لفظ صنعت را تنها برای اینها (باقی دارد)

همه مقاله هائیکه دستخط ندارد از طرف سر محرر تحریر یافته
مدیر و سر محرر سراج الاخبار
بسته و اهتمام الحاج عبد الخالق پسر کلانتر مطبعه حبیبیه کابل
بقلم میرزا محمد جعفر قندهار


صفحه ۱
سال یکم
نمبر ۱۰

نگران
ایشیک آقاسی اعلیحضرت بهادر

قیمت سالیانه
در دار السلطنه کابل سه روپیه کابلی

خارج ملک با اخراجات پوسته خانه نیم پوند انگریزی

قیمت یک نسخه آن در کابل یک عباسی است

تاریخ عربی یکم ربیع الاول ۱۳۳۰

سراج الاخبار
۱۳۲۹
افغانیه

مدير و سر محرر
محمود طرزی

ادارۀ اخبار و مطبعه
در ماشین خانه دار السلطنه کابل

همه محررات تحریریه به اداره خانۀ اخبار
بنام مدیر فرستاده میشود

بهر پانزده روز یکبار نشر میشود

تاریخ شمسی یکم حوت ۱۳۹۰

درین اخبار از حوادث داخلی و خارجیه و بسی مقالات مفیده درج میشود

فهرست مندرجات
سرگهای جدید — تصحیح افکار — ادبیات رفو چکر ہوا — مقالات علمیه اینا ورقه و زبان انی و ضرورستان
حوادث خارجیه — افتخارات مجید درباری چاک

سِرکهای جدید

پیروان خود را بر خیرات و مبرات باقیات الصالحات امر و تنبیه کرده باشد و رفع اذای سبیل ) یعنی بر داشتن اذیت چیزی از راه و ( اماطة الاذی عن الطریق ) او امر مؤکده معتقدهای عالم اسلامیت است. در همه آثار و اعصار قدیمه و اخلاقیه، و ادبیه اسلامیه که نظر کرده شود راههای صاف و هوا اور پاک پر امن و امان را از لوازمات مهمه عدل و معدلت شمرده اند. از نبودن پلها و اذیت یافتن عباد الله در راهها حکام و زمام داران ملک در نظر شرع شریف مسئول و ماخوذ شمرده میشوند. بعضی از مفسرین عظام ( باقیات الصالحات ) را به آثار آبادیها مانند پلها، و راهها، و نهرها، و سلسبیلها و جامعها و خیرات خانه ها، و مکتب ها و امثال آن تفسیر کرده و امر کرده اند که حضرت خواجه هر دوسرا علیه الحل و التحایا ( صدقة جاریة ) وارد شده یعنی خیرات باقی و پایه دار که آن صدقه جاریه بجز همچنین آثاری که نفع آن عام، و فایده آن موجب رفاه و راحت انام باشد و گرچه خواهد بود با و ازین است که پادشاهان اسلام دایماً در باب اینگونه صدقه جاریه سعیها و کوشش ورزیده اند که کره آنان با نشان میدهند. با قدری انصاف شود: یک راه مرور عامی فرض کنیم که از شهری بشهری و دیار [نرقص؟] بقصبه رفته باشد، و معابر و گذرگاه و نقش سم ستوران باشد، و آن نقشهای پا بوضع خطهای غیر منظم در کوهها، و دشت ها

یکی از آنها، و خیریت آثار به عهد ترقی نثار اعلیحضرت آباد منظره ( سرک ) یعنی راههای پخته یقینی است که مانند رگهای حیاتیه در وجود ممالک شاها نه ممدود شده است. هر گاه یک شخصی بگوید که بی راهی از راه بهتر است چنان خواهد بود که بگوید: راحت پیاده منزل زدن از راحت سوار خواب و موتر افزون تر است. آنوقتها نیکه سد و بند کردن راهها لازم بود گذشت زیرا تنها راههای زمینی نی بلکه در کره هوا نیز سرکهای منتظم سیر و سفر باز گردیده است و بند کردن آن از محالاتست گر بقوت ماشین های پر قوت جهازات هوائی! ...
هیچ دینی از ادیان عالم نیست که بدرجه دین مبین اسلام


نمبر ۱۰
صفحهٔ ۲

وحشی بافته، و در زیر شیشه و یاقوت و الماس و زمرد و لعل و مرجان و غیره که در روی آن کار شده باشد، سنگها، سنګچها، و یک گل خانه مانند آنها در مجرای آن خطها لازم و ملزوم شده باشد، و بیل و کلنگ صنعت دست بشر پر کار و مهندس پر هنر در ان هیچ کار کرده نباشد !

حالا این راه کج و پیچ و تاب و تابی را که شاعران آنرا با چنگاه نامه های خود شان تشبیه داده اند در پیش یک مرکب پخته سنگ بهت صاف و هموار به پهنای یک کوهها را بریده و از روی آنها می شیند، و دو نهر را با پلهای معلق آهنین در گذشته و مهندسه به کار معمار آن را با اصول هندسی در کوه ها و دره ها عبور داده، که اگر شرح و جزئیات آنرا به پیچ و تاب زلف محبوبان تشبیه حق دارد، و دو پہلو بسیار آباده و به یک نظر سطحی در ان به بینیم آیا و دیده آید و تحقیق و تفکر که کدام یک را به منطق عدالت موافق تر می یابیم ؟

تا به اینجا شمهٔ از جهت معنویات راه آهن را بیان کردیم حالا یک قدری از دید مادیات و جهات ثبوبی فواید دیگر آن نظر کنیم :

امروزه روز اگر یکبار یکی از ما به ممالک فرنگستان برود و پیش بها های خارق العاده آن مملکتها بحیرت میرود هان شهرهای آن ملکها را قابل سیر سفاین می بیند – یعنی چنانچه بر سر کوها بواسطه نظراً به باد موثر باسید در رفتار میشود در بیابان این شهرها نیز بواسطه موثر بو تها، و واپورها، و استیم تها، و کشتیها و غیره از شهر شهری و از قصبه بقصبه سیر و سفر میشود، بهزارها سرک های پیاده و دواب را، چون ایلیا، و سنگ پخته در بیابان شهرها وقف احمد و دشه، و بر ان سرکها هزارها هزار آلات نقلیه مانند عرابه ها، اومنیبسها، تراموایهای برقی، موتر های قسم قسم را در سیر و حرکت می بیند. اقلیدسهای عظیم، قطعه های سیم، ابا کوها و صحراها، و جنگلهای پادشاهانه – اما چه راهها ! راههای آهنین بیکدیگر مربوط شده و می بیند. شهرهای بزرگ این ملکها را می بیند که تنها به راه های روی زمین اکتفا نکرده و در روی زمین شهر بواسطه تونلهای زیر زمینی، و بر روی شهر بواسطه پلهای بسیار بلند آهنی، راههای رفتار آلات سریع السیر عجیب و غریبه بکار انداخته شده است، و این به اپوکالی رسیده و درین اوقات از میدان واسع بی پایان کرهٔ جیده هوا نیز استفاده کرده (اوروپلان ها) یعنی ماشین های طیار، بالون ها اختراع شده است که از حالا کمپنی ها و شرکتهای سیاحت روی هوائیه تشکیل می یابید.

حالا این را یک قدری به بینیم که این همه راهها و این حالتها چه فائده حاصل کرده اند؟ اولاً : از ( وقت ) که (نقد) است فائده گرفته اند یعنی یک حرکتی که بیک ماه بکنند آنرا با پیکر و زنبیل می آرند، کاریکردن را بیک ساعت، کار یکساعت را بیکدقیقه بوجود می آورند. و به این صورت توانگری و معموریت حاصل میکنند. ثانیاً، بلای قحط و گرانی از ان ملکها یک قلم بر طرف شده است. به مجرد یکه در یک ملک قحط و گرانی ظهور نماید از هر بر طرف غله و خوراک در آن واحد به آنجا میرسد که اگر اینحال را در غله خیزی دشت های زمین های ترکستان و عدم غله کی بعضی کوهستان های وطن متقدس خود را انتقالیه نمایم درجه اهمیت فایده را به تائید درجه بر ما واضح میگردد.

ماشا : برای تجارت و صنایع آن ملکها فایده های عظیمه رسانیده، و اجناس خام و کم قیمت را از جای های بسیار دور، و مسافه های خیلی در از به بسیار زودی و آسانی آورده و آنها را در ماشینهای فابریکهای صنایع مختلف خود بشکلها و صورتهای رنگارنگی بر آورده و به سرعت تمام به سوی انجاهای دور و دراز رسانیده نقدی های نرخ ملکهای دیگر را بواسطه آن در جیب می اندازند، و از انسبب دیگران را فقیر و محتاج، و خود را توانگر و محتاج الیه میسازند. به اینها که از همه مهمتر است فایده با عسکری آنست : نخستین مدد گار مظفریت در جنگ با این زمان این چند چیز است که عرض میشود : در اول فرصتی که دست بدهد بیشتر و بیشتر از دشمن قوتهای عسکری بر سرحد ملک خود برساند، و پیشتر از دشمن نقطه های مهددها بدست آورده، و به قوتهای جزئی بر دشمن با قوتهای کلی حمله کرده دشمن را پریشان سازد. لهذا بر انقدر که قوتهای زیاد عسکری بزودی سوق کرده شود همان قدر مظفریت نیز زودتر بدست می آید. اسباب یگانه مغلوبیت دولت عثمانی در جنگ روس، و اسباب همه فلاکت روس در جنگ ژاپان بجز همین نبود که دولت عثمانیه راههای منظم را مالک نبود تا بزودی قوتهای کافی به همکاری خود را بر سرحد ملک خود برساند، و خط راه آهن سیبوری به درجه کفایت نبود که قوتهای عظیمه روسی را بدار الحرب بوقت لازم و ضرور بیارد، یک دولت اگر مالک هزارها خونخانه ها باشد، ولی چون مالک مرکبهای پخته منظم نباشد که آن توپ ها را به ایران براند هیچ ثمره و فایده به ازان توپها حاصل نمیشود .


صفحه ۳
نمبر ۱۰

این است که ذات اعلیحضرت بادشاه دل اگاه دریای اکتناه خرد انتباه متقدس معظم ما نه آغاز جلوس میامن مانوس همایونی است ایشان این نکات دقیقه دیده را در زیر نظر مطالعهٔ الهی همایونی در آورده در باب اتصال و اون ممالک محروسهٔ ممالک شاهانه شان را بواسطهٔ سرکهای منتظم پخته با یکدیگر بصرف فرمودن همت جهان قیمت همایونی بذل لطف و مرحمت فرموده اند ۰ در اول مرا اصلاح و انشای سرکهای نفس پای تخت سلطنت عالیه و اطراف و جوانب شهر را بیک وضع بسیار دلنشینی اراده فرموده در اندک مدتی همه قصر ها و منتزه گاهها بها اطراف شهر عزیز با سرکهای پختهٔ بسیار متین دلنشین موتر رو با نفس پای تخت ارتباط یافت ۰

ص

سرکهای پای تخت سلطنت اسلامیه کابل از چنان سرکها نیست که در هر هر جا امثال آن دیده شود ۰ با حسن های خداداد که صنعت کار طبیعت بصورت بسیار فراوان او را بکا نے به این بقعهٔ شریفه عطا نموده پرکار په کار مهندس نیز ضم و علاوه شده چنان سرکهای لطیفی بوجود آورده از هر دو کنار در زیر سایهٔ درختان بید و چنار و جویبار لطافت نثار تا مسافهٔ بسیار بیک وضع فرحت نثاری محدود شده رفته است ۰ علی الخصوص اگر بعضی از این سرکها را یک باغچهٔ صفا آماده بگویم نیز جا دارد مثلاً سرکی که از دروازهٔ بزرگ ارگ مبارک تا به جامع شریف بزرگ ( عید گاه ) ، و باز از آنجا تا بجد چهار رائی که در قریب ( دروازهٔ لاهوری ) محدود شده میباشد چنان یک سرک با صفا نیست که منظرهٔ پر لطافت آن دلها را یک سرور و نشاطی معلومی می سازد ۰

سرکهای پختهٔ منتظمی که در حوضهٔ ( چهار دهی ) تا بقصر ( چهل ستون ) و ( جنگل باغ ) و ( مهتاب باغ ) و غیره ساخته شده از چنان سرکها نیست که بساعت با مسافه را در میان باغها و جنگلهای پر از میوه های رنگارنگ و آبشار ها و گلزار های شوخ و شنگ ره پیمائی نموده است ۰

سرک پختهٔ موتر رو قصه های بیقصور ( سهیل ) و ( دستک ) بنان ، و ( بیک توت ) وغیره نیز چنان سرکهای دلکش با صفای نزاهت پیرا نیست که انسانها در ظرف یک چند ساعت با عرابه ، و تقریباً بطرف یک ساعت با موتر در موسم بهار تابستان از یک هوای بسیار گرمی بیک موقع بسیار بلند و خوش هوای بسیار سردی میرساند ۰

حالا بیائیم بر سرکهای بسیار مهمهٔ جسیمه که پای تخت سلطنت سنیه را با ولایات ممالک ما نه رابطه نموده است :

مهمترین این سرکها مانا سرک راه جلالی آباد است که از حد چهار راهی دروازهٔ لاهوری کابل آغار کرده بر گرامی دوستی و خاک جباره و باریک آب ، و جلدک ، و سرخ پل ، و غله ، و باولی بجلال آباد مواصلت نموده است ۰ این موضع با اینکه مذکور گردید هر کدام یکیک منزلی است که استراحتگاه های قافله ها میباشد ۰ فاصله ما بین منزلها سر هم تقریباً شش کرو مسافه میباشد که عبارت از یک منزل پادشاهیست در هر منزل برای شرف نزول موکب همایونی عمارتهای بسیار مکمل بنا یافته است که همه لوازمات معیشت معیت همرکاب همایونی را به بسیار خوبی کفایت میکند ۰ این منزلهای همایونی حقیقتاً از عمارتهای بسیار دلنشینی شمرده میشود که به ترتیب بنده گی که خود ذات اعلیحضرت همایونی امر و تعلیم فرموده اند بنا یافته که اصل عمارت عبارت از یک دالان طعام خوری و یک دالان نشیمن و او تاقهای متعدد خواب و توالت وغیره ، و بر نڈا های مشکل میباشد ۰ در یک جهت این عمارت به ترتیب بسیار منتظم بیت الخلا ها ساخته شده است که برای معیشت همرکاب خاص همایونی مخصوص است ۰ لطف دیگر این منزل های همایونی این است که اکثر عمارات آن بیک طرز و بصورت معماری بنا یافته که انسان در اکثر آن مشتبه میشود ۰

این عمارتها که بیان گردید مخصوص نزول مرکب همایونیست ۰ غیر ازین در هر منزل ( رباط ) ها بنا یافته که بشکل یک قلعه ساخته شده قافله از یک دروازه داخل این رباط میشود ۰ دورا دور این رباط با او تاقهای مکلفی برای بود و باش مسافران در دندگان احاطه شده است مسجد ، آب ، چایخانه دیگر و دکانهای ارزاق و غله برای دفع احتیاج مسافرین موجود است که به نرخ بوم مسافران گرفته میتواند ۰ ولی خانه های جنونیت مسافرین مفت در رایگان است ۰

این سرک که شمه از راحت منزلها آن بیان گردید خیلی متین و منظم یک سرک پختهٔ موتر رو ایست که به اصول مهندسی بسیار درستی ساخته شده است ۰ و بسی شنیله ها و دره ها و کوهها و پستیها و بلندیها را قطع کرده ، و با بعضی پلهای بسیار متین از روی بعضی نهر ها مرور نموده شهر جلال آباد را بدار السلطنهٔ کابل مربوط گردانیده است ۰ در جلال آباد این سرک بر دو شعبه منقسم شده است که یکی از پل جسیم آهنین در ته گذر کرده قلعهٔ سراج ایالت امکان را بجلال آباد مربوط گردانیده و یک شعبهٔ آن تا بر از که محدود شده طریق مراودهٔ پشاور را در زیر امنیت گرفته است ۰


۲۴

درست است در شهرهای آینده و این نما در بارهای گفته بیان میشود .

الحق که این توجه حضرت با اشارات صریحه رحیم اللهی یعنی شمرده میشود که واسطه یگانه ترقی و نهضت است.

تجارت ، صنعت ، امنیت ممالک شاهانه شان است.

مخصوصاً که اگر درست به منافع سرکهای آهنی منتظره اندیشیده گی ملاحظه شرف و ناموسی و دین مقدس خود به ید دقت ملاحظه کنیم خود را بر این مکلف می بینیم که از کدام بهر گونه فدا کاریهائیکه در راه این مقصد خیر مرصد بادشاه بزرگ دامن پروریده بعد ازین کمتر محبوب القلوب خودمان که لحظه از تدارکات اسباب ترقی و نجاح وطن دست شانرا ازین فروگذار نفرموده اند به سر و مال و جان و تن سعی و کوشش و در تقدیم دعای نظامی عمر و شوکت دوستش را از درگاه خالق بی نیازی اجازه جاود نیاز نمایم فقط

~*~

تصحيح افكار
( تتمه اخبار مجله پایونیر در باب فرق های مخالفه در افغانستان )

اخبار ( پایونیر ) یک شرحی در باب احوال داخلی وطن عزیز ما ( افغانستان ) بنویسد که سبب عجیب و غریب بودن آن مجبور شدیم که شرح مذکور رایگان در زیر نظر مطالعه کنندگان گرام خود نهی برده و خلاف حقیقت بودن آنرا بر همه مطالعه کنندگان گرام خود فنی برده و آشکار سازیم . و به این امید تا بکدرجه به تصحیح افکار عمومی خدمت نمائیم .

ترجمه اخبار مذکور میگوید : « در ملک افغانستان قدر تا یک فریق آقا خانی موجود پیدا شده است که آن جمله تجاویز را که امیر صاحب کابل برای فلاح و بهبود در کابلیان نموده خلاف میورزند .»

این فقره مذکوره ، بی قیل و قال ، ولی تشویش مقابل از آن عاری و آنرا تکذیب میکنیم، زیرا در افغانستان بوقت ما از تفرقه و فرقه بازی، و فتنه و فساد اندازی هیچ اثری و خبری نیست. و تجاویزیکه با نشاء و استصواب محبوب القلوب ما درین

نمبر ۱۰

کارهای صادرۀ از خودشان اجرا میفرمایند از طرف همه ملت بنظر نگران بی پایان او دیده و امتحان بیگران دیده میشود . و هیچکس بر خلاف آن حرکت نمیکند ، با مراد این نامه نگار مذکور می نگارد :

( فریق فوق اینشتغل بر سرداران و منصب داران و خیالات قدیمه میباشند بر اجرای موتر و تلفون ها و دیگر آلات تمدن مغربی بنظر تشویش می بینند، و محض ساخت اسلحه و اسباب جنگ را که امیر عبد الرحمن خان مرحوم مرغوب خاطر داشتند دوست میدارند ))

بسیار عجب ! هر گاه نوک قلم جناب نامه نگار خواست شعاع ( روزیشن گن ) را هم مالک می بود از نقطه رهبزار ها میل مسافه بکشف قلوب اینقدر سرداران و منصب داران یک ماه کامیاب نمی آمد ! آیا این کشف قلوب خود را جناب نامه نگار مذکور بر کدام دلیل و برهان استناد داده میتواند ؟ آیا اینچه سان مخبری بوده که با اینقدر جم غفیری از سرداران و منصب داران شب و روز میانه و هنگامه شده که از ما فی الضمیر آنها معلومات گرفته باشد ؟ بلی هیچ شبهه نیست که این نظر تشویش دیدن فریق مذکور یک مسئله ایست که بمافی الضمیر تعلق دارد زیرا ما مردم افغانستان چیزیکه بگویش میشنویم و بچشم می بینیم همین است که چه سرداران و منصب داران و اجزاء و اشراف مملکت دولت متبوعه مقدسه ما چنانکه اگر سال در باب ( شرکت موتر افغانیه ) در زیر همایه اعلیحضرت شاهانه منعقد گردید همه گی بیکدل و یک زبان و بیک شوق و ذوق وجدان به آن شرکت پر منفعت اشتراک ورزیدند، و اظهار فرحت و سرور نمودنده و به بادشاه خودشان تبریکها و شکر گذاریها کردند. ولی این سخن نامه نگار پایونیر را رد کرده نمیتوانیم که مردم افغانستان اسلحه و اسباب جنگ را دوست دارند. زیرا از شاه تا گدای افغان به محبت اسلحه و آلات حرب بدرجه عشق مبتلا میباشند. چونکه وطن خود را دوست دارند و دفاع وطن بدون سلاح ممکن نیست .

باز مینویسد : ( و فرقه مذکوره مزید بر این این خوف دارد که مباد ا در افغانستان راههای آهنی برای ریل ساخته شود و مداخلت مزید انفیران انکلسیه باعث استیصال آزادی افغانستان باشد .))

عجب خیال خام ! راه های آهنی افغانستان هنوز در بعد نیامده که انفیران انکلسیه باعث استیصال


صفحه ۵
نمبر ۱۰
ایا این چه سان خوف است که برین بیچاره افغانان اسناد میشود ؟ جی در افغانستان ساخته شدن راههای آمین ممکن است. اما بدرستی باید دانست که که آن آن را راههای از معدنهای خود افغانستان خواهد بود، و انجیر ان میں آن از اولاد وطن خود افغانستان خواهدت نهانه د غائب غیر، همه مردم افغانستان بر باد شاه خود اعتقاد دینی و د اعتماد ایمانی دارند ، وعین الیقین از افکار همایونی بادشاه خود آگاهند که ذات شامانه شان بسیار ترقی دوست ، وطن پرور، دیندار ، غیور یک بادشاه معظمیت . لهذا ازین یک خاطر جمع و آسوده اند که تا وقته فت بسر رسیدن انجنیران معادن، و وا انجنیران ریل از اولا د وطن شانه شان که آنهم است اللہ عنقریب است - هیچگاه برای ساختن ریل در ممالک محروسه افغانستان اقدام در زیده نخواهد شد بین بعد از این نامه نگا به مذکور مینویسد : (( علما و علمایان مقصب شریک این خیالات شده عوام الناس را بر خلاف تجدید تہذیب پند و نصایح میہ ہند )) این سخن نامه نگا به پا نونیز را نامه نگار سراج الاخبار علنار و میکنند علمای گرام افغانستان بدرجه که نامه نگایه پایونیر سخنان برده از حال و احوال عالم بیخبر نیستند. میدانند کہ لوازمات و احتیاجات عصر حاضر به چه چیز ما مو قونست. لہذا ہیچگاه بر اجرا آپ فعلا نه با دشاه خودشان بخشیم در خلاف و نظر استنکاف نمی بینند. علمای افغانستان بر تهذیب ، مر میکنند نه بر خلاف تہذیب نامه نگار مذکور برای تفریق فرقه های مخالفه افغانستان چنین مینویسد : ۱۱ و گفته شده است که ایشیک اقاسی عبد القد دسر خان که در زمان گذشته خیلی اقتدار داشت و و محمد محمد خان نے جمعدارید. در افغانستان فرقه ها می تو های مختلفه ضد به مگر نیست. امر خان سی سالار سابق افواج و تو حسین ان کو بادشاه با علت تنگ راست و بقت با با دشاه خود یا بینی و دیگر اعیان نظامی در حمایت فرقه اول میباشند )) این هم از مکاشفات خارق العاده تصور یه بی نام و دنت نیست که مخصوص قلم نامه نگار انتریکه پر را از پایونیرا اولا این را بگویم که این ذوات مشا را بیمه از جهان نیست که از قرار شنیدن بر خدمت کردن استقرار سلطنت سفید افغانیه وه عدم مخالفت با دشاه خودشان خواه در زمانہ امیر صاحب مر صاحب مرحوم در چند دستان مغرور بودند دا میر صاحب موجودہ دام اجلاله بعد از سریر آرائی اور استان نا مراجعت از راه به مراحم مراح ہو گا نہ جملہ مفرورین فوق را برای مراجعه در ایام سلطنت و حیات خاقان مغفور و خواه در ایام جنوب بما یونی قسم و حلف اجرا نموده اند. و مردمان دیندار و لا شیار می بستند. هیچ گمان نمیشود که دین مقد محسن

خودشانر ایخلاف ورزی مقام سلطنت اسلامی و خلف خلف امیل بر هم زنند. و هم مردمان مذکور همه اشخاصی هستند که دو ریایه مرحمت همین یادته معظم معظم بمناصب عالی سرفراز شده چنانچه ایشیک آقاسی عبد القدوس خان بمنصب الاعتماد الدو) د غائب سالا را میر محمد خان بمنصب سپه سالار و میرزا محمد حسین خان منصب توفی الممالك لهذا بارا پر درنده خود خلاف در زیدان را هیچگاه بر وجدان دایمان خود گوارا نمی سازند.

بعد ازین فرقه از فرقه دوم بحث برانده میگوید : (( بر خان که این یک فرقه دیگر است که در حمایت امیر صاحب کوشان میباشند و شنیده شد و است که لوی ناب حاکم کابل ، و کوتوال شہر کابل دایشیک آقاسی علی احمد خان در شیک آقاسی محمد سلیمان خان از اراکین معتبری فریق ثانی بستند

ای آقای پانو نیز !

انکس که ز شهر آشنا نیست
داند که کلام اس کیا مجھ سے

اگر چه از مسئله ( مزاکو ) دو سه سال گذشته و واقعه طرفدار نمی یکی تان مولای حفیظ راه و دیگری تان مولای عبد العزیز را از بعضی خاطر با فراموش شده اما امروزه روز ( ایران ) در پیش چشم ماست . همه عالم دانستند دیدند که یکی از شما طرفداری شاه را گرفتیده و دیگر تان حامی شورائیان بر قم داده شو را بیان را برانگیختید در آن دو حریف از خریب شما غافل مانده و گرد به آنچه کردید. محقق میدانیم و کالی آزاد می سخن شما را رد کرده میگویم که شما خاطر شریف خود را مگر نیست. امر خان سی سالار سابق افواج و برد و بر محافظه وطن هوشیار . این فرقه ای تصوری است باز در تعریف و توصیف فرقه اثانی دریچه سرائی آغاز کرده چنین میسراید : (( فریق مذکور با دیگر منصب داران در چند دستان مغرور بودند دا میر صاحب موجودہ دام اجلاله بعد از سریر آرائی اور استان از راه به مراحم مراح ہو گا نہ جملہ مفرورین فوق را برای مراجعه در ایام سلطنت و حیات خاقان مغفور و خواه در ایام جنوب بما یونی قسم و حلف اجرا نموده اند. و مردمان دیندار و لا شیار می بستند. هیچ گمان نمیشود که دین مقد محسن افاغنه شور زیاده تعلیم یافت و مهذب است. زیرا بند


صفحه ۶
که در بر علاقه افغانستان سراهای پخته تعمیر شوده و موترها بران جاری شود، و سیم های تلگراف نیز ایجاد کرده شود. این هم یک مدح شبیه الذمی شمرده میشود. زیرا از انچه میگه نامه نگار پایونیر ذکر میکند یکی جناب لوی ناب صاحب است که ایشان از ذوات بسیار محترم قدیمی دولت افغانیه است که در زمان امیر شیر علیخان مرحوم نیز از رجال مشار بالبنان دولت شمرده می شدند، و وقتیکه بهندوستان آمده بودند بستن شریعت شان از بستن تعلیم و تحصیل مکتب گذشته بود. جهاز امین النفس صاحب یعنی کوتوال نیز در هیچ مکتبی از مکاتب هندوستان تحصیل نکرده اند. پس چون این قضیه معلوم شد باید دانست که علم به دو قسم است یکی (موهبی)، و دیگری (تحصیلی). ما مردم افغانستان را اعتقاد کامل برین است که علم موهبی هست. پادشاه مقدس محبوب القلوب ما بعلم موهبی عالم ازلی مظهر میباشند. همه آثار ترقی که دیده میشود از فیض اقدامات مجدانه نفس نفیس خود ذات شاهانه است که در وطن عزیز ما بروی کار آمده است. و همه سرداران و منصب داران، و علما و اشراف و بلکه همه ملت افغانیه این اقدامات شاهانه را برای دولت و ملت و وطن مفید داشته پیروی پادشاه خودشان را کرده اند. و تا بحال هیچ فرقه مخالفی که بر ضد رایی و فکرت شاهانه حرکت کرده باشند نه دیده شده و نه شنیده شده. مغرورین مذکور محض به پیاده رحم و مرحمت شاهانه خواسته شده اند نه برای ترقی ملک. حالا از این سخنان پنیرنگ آمیز انتریکه ریز رفیق به عصر خود گذشته بر فقره آخری اعتراف حقیقت شان بیایم که میگوید: (( در حقیقت حالت موجوده افغانستان خیلی دل چسپ و این خوش نصیبی امیر صاحب است که حالت ممالک محروسه شان از آمیزش ماده و فتنه و شر بهتر است و هیچ کمیٹی اتحاد و ترقی مانند دولت عثمانیه در افغانستان موجود نیست که برای حکومت مطلق العنان امیر صاحب باعث تهدید و ترجیب باشد )) آفرین ای نامه نگار! این سخن شما را تردید نی بلکه تصدیق میکنیم. تنها این قدر میگویم که خوش نصیبی افغانستان است که خداوند عالم مانند اعلیحضرت (امیر حبیب الله خان) یک پادشاه دیانت همراه خیر خواه و دانشمندی به آن خطا فرموده.

نمبر ۱۰
آخر ترین فقره اخبار پایونیر این است که میگوید: (( و اگر امیر صاحب ملایانرا در خیز اختیار خود حفاظت کردند هر مجستی یعنی اعلیحضرت در حصول آرزوهای ترقی و اصلاح کامیاب خواهند شد )) در جواب این فقره شان همین قدر گفته میتوانیم که هر مجستی یعنی اعلیحضرت ما به این رهنمائی و نصیحت نامه نگار پایونیر احتیاج ندارد. فقط

حوادث خارجيه
در میں عبرت
اجمال احوال سيامنى استانبول
اختلافات و مناقشات سیاستی فرقه های مختلفه ملتی دوام میورزده (فرقه اتحاد و ترقی) و (فرق حریت و ائتلاف) بهم هیچ اتحاد و ائتلافی ندارند، و از این سبب از ترقی و تربیت نیز هیچ استفاده نمیشود. از مطالعه اخبارهای استانبول چنان معلوم میشود که جناب صدر اعظم سعید پاشا یک شخص بسیار داهی سیاسی فاضلی میباشد. و یقه او غیر تا به بسیار جد و جهد در باب اصلاح امور دولت کوشش میورزد. صدر اعظم میخواهد که فقره (۳۵) قانون اساسی اصلاح و تعدیل شود. یعنی بحضرت سلطان المعظم اختیار است واسع تر و اقتدار افزون تر ازین وقت حاضر داده شود که آن اختیار هم عبارت از اختیار فسخ کرد و توانستن مجلس میباشد. فرقه اتحاد و ترقی این رای را قبول میکند. فرقه حریت و اختلاف بر ضد آن غوغاها، و نمایش اجرا میکنند. یک هرج و مرج، یک قیل و قال است که دوام میورزد از هر جهت فرقه اتحاد و ترقی بسبب یار بودن حکومت با آنها غلبه خواهند کرد. و هم حرکات شان معتقد لانه تر و معقول تر معلوم میشود. اما فرقه حریت و اختلاف از هر حرکت و هر نخوان کلام شان اغراض شخصی، و بعضی حرکات خفی پدیدار است. والی اصل چنان معلوم میشود که ملت نجیبه عثمانیه هنوز بدرجه که لازم باشد لیاقت و قابلیت (مجلس مبعوثی) را پیدا


صفحه ٤

کرده نتوانسته اند چه جای دیگران ! .... ((طریق وار ہائے یک جہان نیرنگ میخوا ہے)) ((بحسن محض نتوان داشت بردن نازنینیها))

صورت تلگراف مخصوص اخبار اہرام مصر
اعلان جہاد شیخ سنوسی
( سید احمد الشریف السنوسی ) و برادرانش بر تمام مشایخ قبیله با و زاویه با یک دعوت نامه عمومی برای جهاد نشر نموده که بعنوان ( الجنة تحت ظلال السيوف ) مرکب از آیات و احادیث میباشد . و این دعوت نامه یک تاثیر عظیمی بر قبیله عرب بخشیده فوج فوج مردمان برای جهاد بسوی دار الحرب روانه میشوند . حتی بسیاری از زنان عرب دیده میشد که در عقب مجاهدین نشیده با و غزلهای شجاعت اور دلیرانه میخواندند .

اقتباسات از اخبار ہا سے نہ کے
اخبار ( طنین ) ( اقدام ) ( صباح ) که از اخبار معتبر و مطبوعه استانبول است از کیفیت در باره معالی بار یوم شنبه سوم ما هذا الحجر گذشته و نطق اعلیحضرت پادشاه معظم افغانستان دران دربار در خصوص اعانه یتیمان و شهدای معرکه طرابلس غرب بیک لسان شکران و امتنان بحث و بیان نموده است و در آخر بدعاهای ( زنده باد پادشاه افغانستان و برادران افغان ) ختم کلام نموده اند .

دیگر — در روز گذشته اعضای فرقه حریت و ائتلاف در مجلس مبعوثان حاضر نشدند چون در ان روز فقره تعدیل (۳۵) قانون اساسی از طرف صد را عظم در مجلس عرض میشد و فرقه حریت و ائتلاف از ان استنکاف ورزیدند بنا برین قانوناً هیئت وکلا سقوط نموده سعید پاشا با کابینه خود استعفا نمود .

دیگر — سعید پاشا دفعه ثانی باز صدر اعظم شد این نهمین بار است که پاشای مذکور منصب صدارت را احراز میکند . سعید پاشا به تشکیل کابینه خود مشغول میباشد در این بار اگر باز تکلیف تعدیل و اصلاح فقره (۳۵) مذکور اکثریت آرا را در مجلس مبعوثان حاصل نکند قانوناً کابینه سقوط یافته به انتخابات اعضای جدید و مجلس مجبوریت حاصل میشود .

نمبر ١٠

دیگر — درین اوقات شایعه صلح با ایطالیا به ادرار تمام در میدان دوران دارد . حتی خبرنگار تایمس که در ستانبول است قریب الوقوع بودن این امر را نیز به اخبار خود خبر داده اما یاو باید داشت که بحث کردن از صلح قطعیاً موقوفست به اینکه ایطالیا سخن خود را که در باب الحاق طرابلس و بنغازی بملک خود اعلان نموده واپس بگیرند .

دیگر — از تبریز خبر میدهند که اهالی بر جای اجتماع کاخ مجلس هجوم برده انجا را خراب کرده اند .

دیگر — اژانس رویتر از ( پکین ) پایتخت چنین خبر میدهد که دولتهای فرنگستان راه آهنی را که در ما بین ساحل بحر و و پکین واقعت ضبط و استیلا کرده اند . تبعۀ اجنبیه ازین تدبیر ناممنون دیده میشوند .

دیگر — از پاریس خبر میدهند که یک قسمی از دستۀ جنگی افرانس که به فیلوی بحر سفید دولت مشار الیها منسوب است برای استقبال خاندان حکمرانی انگلستان به (جبل طارق) که یک آبنائیست ما بین ملکت اسپین، و مغرب اقصی خواهد رفت .

دیگر — اخبار (نودویه وره میا) روسی در باب (ایران) مینویسد: ایرانیان هنوز بدرجه که اداره حکومت مشروطه را تطبیق و عمل کرده بتوانند نشده اند . در حالیکه هنوز بسیاری از انها از مشروطیت خبر هم نداشتند که معنی این کلمه چیست رفته به واویلا ها و شور با شور های بعضی نو پیدا شدگان عاقبت نیندیش سراسیمه و واله شده از حریت و مساوات دم زدن گرفتند . و بجوش و خروش این کلمات که بر روی کاغذ بسیار خوب و شیرین معلوم میشود و در فعلیت بسیار تلخ و ناگوار آزار داشته قدم ها و گامهای تهلکه دار زدن گرفتند و دیدند آنچه دیدند .

آخر ترین خبر ہا
مجلس اعیان استانبول انفصال و فسخ مجلس شوری ملی عثمانی را منظور نموده است .

دیگر — اعلیحضرت سلطان المعظم قرار انفصال مجلس علمی را اراده فرمودند .


صفحه ۸

از اخبار های فرانسوی
چنان معلوم میشود که در این روز با جاسوسی به سر مهر طرب یوروپ بسیار یک فعالیت پیدا کرده هیچ یک هفته نمیشود که یا در ملک جرمن دیا در ملک فرانس و یا غیره یک جاسوس دو جاسوس گرفتار نشوند ۰

دیگر — یک کیطان فرانسیسی مسمی به ( لوکیس ) بنا بر حرکات جاسوسی در ملک جرمن گرفتار شده بود. و دیوان حرب و محاکم نظامی جرمن از حرکات جاسوسی کیطان مذکور را ثابت کرده بیش سال قلعه بندی محکومش نموده بودند . کیطان لوئیس فرانسسینا به قلعه جات ( غلاج) که به سرحد او فریش بیست کیلومتره بعد مسافت دارد بند می کرده شده بود از کجا از بند می گرمی بسیار سخت که محافظان و بهره بسیار زیاد بود خود را خلاص کرده است . روزنامه های فرانس میگویند که شب سال جدید محافظان دا افسران بندیخانه رخصت گرفته بودند، ایطان فرانسیس از فرانس بر وقت روزنامه ها میگر از مانی بستن آن تا را جمع کرده و آنها را یکی به یگر بسته کرده یک ریسمان تک ساخته و بواسطه او از دیوا به قلوه ایستاد بلند بود پائین شده رفته است. به آن قلعه و بندیخانه از سبب جاسوسی یک لیطان انیکل که ( ترویج) نام دارد الآن بندی میباشد. حقیقه را با (لویس) فرانسوی بسیار عجیب یک فراری میباشد ۰

مجزر ماتن از نیویورک (امریکا) خبر میدهد
فقالت در کارنے که روسیها در مغولستان و ترکستان چینی میکند عاقبت ان الحاق کردن و تصرف کردن آن جایها خواهد شد روزنامه های امریکه خیال میکند که ما باین روسی و از ایان باب اختلاف منعقد شده و منطقه روسی در ایان معلوم گردیده که این طور یک حرکت برای منافع امریکانی در اههای شرق مخالف میباشد ۰

مخبر هراس از پترزبورگ خبر میدهد
که بوت تلگرافات مذکور که از ولایت اورنبورغ آمده معلوم میشود که محیط بسیار شدید است که بیچاره گان برای تعیش چیزی پیدا کرده نمیتوانند از تلاقی اولاد نامی خود را به قبر غیر نا میفروشند ۰

از برلین مخبر ما تین اطلاع میدهد
که از تلگرافاتی که از دانیا ( پای تخت او تریش) نشر شده معلوم میشود که او بانس با قیر قومت تولا قولا را باز کرده . این دردها

نمبر ۱۰
مزارستان بهمراه اسباب محل تابوت نامبرده را شکستا نزند. و هر چه قدر جواهر و ذیقیمت اسباب یافتند آنها را بردند. این وقوعات بسیار تاثیر عمومی را موجب شده است . پیش ازین قبر پدر ملک میریه را هم باز کرده و از بقیه عظام او استخو این کله اش برده بودند لیکن آن سفر به اسباب جواهر و غیره را غرض نگرفته بودند ۰

ترجمه از اخبارات اردو
اخبار ( ملت ) مورخه ۲۰ محرم مینویسد : اگرچه افغانستان در بوقت یک سلطنت معمولی معلوم میشود اما نظر بوضعیت موقع بنانا یک حیثیتی دارد که بر سیاست همه دنیا یک تاثیر بسیار عظیم اجرا کرده میتواند این هم از همه جهت با و به کیر دیست که تدابیر خدا وا دے که بر محسنی اعلیحضرت سراج الله والدین امیر حبیب الله خان خلد الله ملکه در سیاست حاضره اجرا فرموده اند به حالت پولیتکل موجوده بسیار اثر خوبی بخشیده ۰ و بر تمام عالم اسلامی بالعموم ، و برترکی و ایران با لخصوص عالیه مافی هنریستی یک مدد گارشی قدرمند رسانیده است ۰

(سراج الاخبار جہلم) نام اخبار اردو مینویسد: اعلیحضرت امیر صاحب کابل نیز ده رقومی را محسوس نموده اند (۲۱) در خانه خود را نیز به این درد شریک ساخته اند، چنانچه در سیاره از اخبارات ذکر آن شده است که به تک را روسیه از افغانستان جمع میشود و به کمیٹی جلال احمد فرستاده میشود. چسان، حالا چیزی شک و شهید در باب بیداری افغانستان باقی نماند ، حال آنکه در موقت انکه افغانستان اخبار نیز به برامدن شروع کرده که این نیز بر ترقی و معابد فهمی معلوم است که چیست ، صید امامی اخبار بسیار اثر دارد و برای جمع اوری مصالح تعلقات قومی قایم می نماید که بواسطه آن روشنی علمی افغانستان ممکن است که بزودی درخشند و می گیرد منیجر سراج الاخبار کابل سردار علی احمد خان صدا است که از تعلیم یافته گان های ( اسکول ) های پنجاب است (۱) ایشان سرد و گرم هوای زمانه را خوب خبر دارند . و هم میر آقا (۱) اعلیحضرت امیر صاحب میباشند و ازین معلوم میشود که ایشان در باب آراسته کردن دین افغانستان را بزیور علمی بسیار زه در میزنند (۱) ( عمرت دراز باد )

[ زنده باد بادشاه ]

رفیق معصره ما ( کلکته گزت ) در نخی مورخه ۱۵ جنوری خود در زیر عنواین ( بدرونی اسلامی هنر مجستی ) ( اعلیحضرت امیرا نامان) یک مقاله بسیار شیرین و دل چسپی نوشته و بعد از ان که از کیفیت همدردی اسلامی در زمانهای سابق تاریخ بیان را انحطاط و تنزل آنها


صفحه ۹

تدریجاً عیان نموده سعی خامه را در سینه ان تحریر به صورت جولان داده است :
در وقت حاضر کسی که از یاد شان اسلام بر حالت خرابی و خسته گی اسلام اشک خون موم نرم شده است جاناً آن مرد داد دین وقت اسلام پادشاه معظم ملک افغانستان است که نام شریف او (اعلیحضرت امیر حبیب الله خان) است. هیچ یکی از حکمرانان موجوده مسلمانان به این حکمران رحیم القلب هرگز مقابله کرده نمیتواند خدا میداند که اگر هر قدر انسان سنگدلی باشد چون آن تقریر دلپذیر این امیر معظم اسلام را که در باب همدردی مسلمانان بیان فرموده بشنود آن سنگدلی خود را ترک خواهد کرد، چونکه از هر لفظ تقریر آن اسلام مجدد و این ترشح میشود که آن تقریر اگر چه بزبان به الفاظ ادا کرده است ولی از هر کلمه آن قلب مبارک شان در باب حالات خرابی مسلمانان ظاهر میشود. از هر کلمه این تقریر تاجدار معظم جلیل القدر، ادراک روشن ضمیری و زمانه شناسی اعلیحضرت شان پدیدار است.

تردید

در بخشی از ترجمه اخبارات انگریزی چندین نوبت مستور شد که اعلیحضرت امیر صاحب برای توسیع ماده استخدام چهارده هزار عسکر از پش بولاک حکم فرموده اند و نیز فرموده اند که مردم مشنواری ما در فوج داخل کرده شوند، و مشنواریها گفته اند که ما برای خدمت امیر صاحب با این عدد در افغانستان خوش نیستیم و اگر امیر صاحب ما بیرون حدود افغانستان بفرستد تا خواهیم رفت نقطه غلطه و واهی بودن این خبر از طرز تحریر آن مانند روز روشن هویدا است، زیرا اول میگوید که مردم شنواریها در فوج داخل کرده شوند، و باز از راضی نبودن انها بیرون حدود افغانستان بحث میراند که بخفته ماندن بر خدمات شان لهذا بی اصل و اساس بودن این خبر را اعلان میدانیم، و میگوئیم که اقوام شجیعه دین دار افغانستان بجز گی در وقت لزوم بخدمت فوجی دوست خود شان ديناً و ايماناً مکلف و مجبور میدانند. اولا در باب فوج گیری قوم مشنواری امر نشده و اگر بشود هر فردی از افراد هر قوم و هر قبیله رعایای صادقه افغانستان در سر وقت و هر دقیقه برای خدمت دین و دیانت و وطن خود حاضره آماده میباشند.

اريات
رفو چکر ہوا

(از الشرح مراد آباد اول و نوشت رفت) (۲) مندرج بود یک زبان مهربانی مینا درج صحت نموده به اینرسیده غزل ها جوانه گانه که از نظر برادران مسلمان هندی زبان، جلوه گر ساخته است، و نظیر عربی در صبح جناب قاضی (جلال الدین امام ادبی) بزبان اردو و عنوان (رفو چکر ہوا) درج بوده است که اینتر آن غزل اردو را برای استفاده موطنان عزیز خود و تفریح قلب برادران هندی که در وطن عزیز ما اقامت دارند اینجا درج مینمایم.

غزل

درد کی زمین پر حکیمی نے کی لی بنا سب حاسد و ها کا غذات رفو چکر ہوا
عذر حسن سے حد رہی ہوئی بر ملا دوره نور شمشیر و ماہ اب رفو چکر ہوا
فن شعر و شاعری کی قدر دانی کی سخن دانش و نکا تیز اب رفو چکر ہوا
عقدہ ہاے کرم کی کھولی ناخن سیاسی ہی کا محمد مسیحی کارخانه اب رفو چکر ہوا
بیو را سال نام کے ساتھے چال چلینا عامیانہ اب رفو چکر ہوا
ارمان کی بھی ضرورت نہ رہی حال چلینا عاشقانہ اب رفو چکر ہوا
کی اس عہد کی ہونے لگی ہر گھر محمد میں نماز بیا گہرو گہنا سونا اب رفو چکر ہوا
خار خار سے نشیمن بچگیا باغبان بارگاه و آستانه اب رفو چکر ہوا
آج سے پٹرول خادم بھا بود مجبل غلام باج بیعت کا تو درگاه اب رفو چکر ہوا
عظم کی پروانہ نے اڑ وادیا ایسا کو مرغ دل کا آشیانه اب رفو چکر ہوا
بید تعزیرات کا سے منسلی قانون کی لاہ گاہ و کارخانه اب رفو چکر ہوا
حسب توئی جس میں پھر ہوئی تازہ و جلا جلوه پر کیا تھا بہانہ اب رفو چکر ہوا
محبت کے تازیانہ اب رفو چکر ہوا خواب غفلت کا لحاف اب رفو چکر ہوا

این شعر بسته بسیار یعنی اور جناب جلال شیرین مقال بزبانها شوق طبع محرره بر گردید و بطور تتبع و تقلید آن عبارت در ریده شد:

غزل طبع


نمبر ۱۰
صفحه ۱۰

(تاترانی) ! فارسیدی یانی ؟
— بخدا تفصیدم (ماترانی) کیست ؟ و برای چه می آید؟
تا گرانی اندر دست اند و آنتی چیچک را ماندست. در گرفته و سیر خویش سوار شده و شو هفتم دنیر ناخود میایه. اگر دید که دبیر دروازه سرگین گر دستبند زده شده بود و کاسی او و کاسی شیره و بشقاب جو و سیر ناجور بود شیرک خودش، بوک خویش میخوره، د اول گرفته در ناجور پاش میشه ناجور در جور میشه د اگه دید که این چیزا نبود خاکستر میگیره د شیر ایوانک پاش میشه باز که خاکستر پاش داد — دور از جان بچه گیر — او بچه جور میشه.
— ما در جان ! این اعتقاد بسیار باطل یک اعتقاد بست و این فکر بسیار عاطل یک فکریست. الحمد لله ما و شما مسلمانیم ازینگونه اعتقاد ها و فکر ها بخدا پناه باید گرفت. چیچک یک مرضیت از امراض مزمنه ساریه که همیشه در اطفال بنی بشر مسلط شده بسی خرابیها میرساند. و چنانچه خداوند عالم مرض بأخلق فرموده برای هر مرض دوامی آنها نیز خلق فرموده. دوای یگانه چیچک خالی زدن است. خال زدن یک صنعتیت از صنعتهای فن داکتر که با آب چیچک گاو ساله را خال میزنند و بسبب آن خال زدن گاو ساله آبله میکشد، و باز داکتر با آب آن آبله مار اور (تیوب) نام لوله های شیشه کی بار یک میگیرند، و در بازو دیا بند دست طفلها با نوک چاقو یک دو سه خط میکنند و از همان آب چیچک از لوله شیشه کی بر آن یک قطره میچکانند بعد از چند روز در همان جا یک دو سه آبله می بر آید و بلود سه چهار روز جور شده دوباره بعمر چیچک نمیباشد.
— بان زور آور ! اگر هفت چتی فولادی و هفت آسای آئینی ره پوست سیر و سوزن اسپاریم اسی چیز آئے کہ تو سیلے پیدالله و بختانم .
— نی ، اینچنین نیست نه به چتی فولادی و نه به عصا اینچنین حاجت دارد. اعلیحضرت پادشاه مهربان ما از کمال شفقت و مرحمت پدرانه لطف گسترانه که در باره ما و شما رعایای صادقه خود دارد شفاخانه بسیار لکژری در نزدیک جامع عیدگاه بنا فرموده، و از بسیار جاهای دور داکتر های بسیار قابل و ماهر را طلب فرموده. هر قسم مرض ہائے که به جراحی و تداوی تعلق داشته باشد در آنجا معالجه میشود، خال چیچک هم در آنجا زده میشود.

گر جهان بین زمانه ای و کار بینا بود دانه به نقل و ترانه آب رفوچکر هوا
لیک خوبی و بدی هرگز نشد پنهان پدید دیده های غیر ترانه آب رفوچکر هوا
اتحاد و اخوت و همدردی قرانی یک فہم عارفانہ اب رفو چکر ہوا
بهر یک مطلع دو لک دیناره دوندگی صیقلهای مسرفانه آب رفو چکر ہوا
از تجدد های امثال است صنع حق نوبین، زیر پیرا نہ اب رفو چکر ہوا
با هزاران نفس شادمانه عید خواهد بی نمازی را زمانه آب رفو چکر ہوا
گفت محمود این سخن را چون جلال و سر مقال خواب غفلت را انسانه آب رفو چکر ہوا

اعتقادات عجيب
يا
مكالمه خنده آور

آشپز زن — آخ ! چه بگوئیت یکدانه الگ بچه دارم! چیچک در گرفته کبابش لذه کباب .
محور — آیا بچه تان را خال نزده بودید ؟
— نی آنکه جان ! خالش نزده بدم . ولی برنج دم کرده داده به پیش !
— برنج دم کنده چیست ؟
— دوی آغا تو چه میگی ؟ شکر خدت خانه استی
— برنج دم کنده ره چو تو ر نشناسی ؟
— ما در جان ! هر کس که خواننده باشد هر چیزیرا نمیشناسد. بعضی را میشناسد بعضی را نمی شناسد .
زن — مر هم میگن سپید است سر برنج دم میگن، بچه را میخورانن! نه مه کمبختک برنج دم کنده رم خوراندم. اینچ نشد.
آئی میرم که شیر و جو گرفته و سیریش باشم .
— شیر و جو گفتید ؟ آن برای چیست ؟
— اشو شر مفتش است نی ! از و خاطر.
— در شب هفتم خورانیدن شیر و جو برای مرض چیچک آیا فایده دارد ؟
— آی ؛ شمام چه چیزا میگین ! بچیم فرنیست که جو نخورا نیش ؟
— عفو بفرمائید بی بی ! اما میخواهم بدانم که در شب هفتم شیر و جو چان فایده میدهد.
— اینه، ونشیو هفتم وسر بچه (نانترانی) میایه.


نمبر ۱۰
صفحه ۱۱

— بزن در استرا چو تو زنده می باشی ؟
— چیز برای چه ؟
— واه ! واه ! داکتر از آواز تو آروایم بابی استان
خال نیز شنید ! ...
— داکتر که او را پدر مرحمت پرور ما و شاهنشاه مقدس با تنخواه سیده پیشفاخانه را برای رعایا غریب و فقیر خود ساخته است از هیچکس هیچ یک پیسه هم نمیگیرند. از شنیدن این سخن زین بیچاره عاجزه بی اختیار دستها خود را بالا کرده و بشدت خود را بسجده انداخته که داشت گفت :
— آلاه ! امیر حبیب الله خان ! تخت و بختت بر قرار باشد ، خدا و بزرگا پشتیوانت باشن
— داغ اولاد کایت نه بینی، از خدا و چهارده امام معصوم پاک خواستم که یک امرت نه آزارا امر کند، و شصت پشتت تو قله د جریان کند .

مقالات علمية
عنقا ورقه بعد الا القاسب
ارسال مقالات دست یافت برای طبعی بنه سراج الاخبارها زیاد نرفته ولکن بسبب مشغولیات زیاد و دست تنگی به تاخیرش آن میسر نشود و لهذا التو مقاله که نوشته است اینک از نظر شریف شان میگذرد و منظور نظر مبارک شان میگردد تا که ایشان در طبع سراج الاخبارها استعجال (لا اقل هر ماه سه دفعه) فرمایند و ممنون سازند
ولكن

فو الله الموفق المعين
زبان دانی و ضرورت ان
ناموس دیده است ام موهبهٔ خدا کس نتوان شده شناور در این دریا
لال است منجمد حق دانا با صحاح شد تاج دوستیان سراج بلغا
اظهار بعض اموریکه برای برادران دینی افغانی خطور میکرد - اما چون وسیله اظهار و ارایه آن موجود نبود - بنابران تا این بار دومین (سراج الاخبار) قیام و طلعات تعطیل و انتظار را برطرف نموده و ابواب تقریر و کتابت را مفتوح ساخت - اکنون آنچه از ذخیره افهام و زبان قلم (بزبان پشتو) بتفصیل معروض خدمت قاریان گرام داشته میشود که موجب علاج امور دنیا یا باعث فلاح عقبی باشد بحوله تعالی
نمونه از خروار و مشتی از نرسیده و آن امورها زیسته الا اظهار و زبان دانی ضرور است که افراد وطن ما نیز بکوشش جوانان را شنیده و تحقیق آن را بازبان تا قره خود کرده و درست توجه خود را مبذول فرمایند پس میگویم که زبان دانی که عبارت است که جمله زبان های اقوام روی زمین را در بر میگیرد و هر زبان مزایای جداگانه که عبارت از ضرورت دین و دنیاست و تحصیل آن محصول مطلبی است که خصیص به آن زبان داشته باشند و از غیر ان متوقع نباشد - و هر گاه بر است که بعضی از زبان های وطنی ما در این صفت کامل نمیباشند - بنابران عاقل خورسند و دانای هوشمند که با هر دو زبان آشنای میگوید که - توضیح این مقال که تفصیل آن در کلام قدیم کرم خدا و نه علیه من جماله و شرح و تفصیل انچه در بیان لایح بیاین و مشروح گردیده که هیچ جزوی از اجزای صلاح معاش و معاد و هیچ رکنی از ارکان فلاح عباد از آن خارج نبوده و اساسات بلاغت این فص و غنای زبان را در معرض گردش در آورده و به این طریق مزایای آن تفاسیر عظام معانی لطیفه آن منور بحول و قوا به اتمام گردیده .
مخدرات سما پرده های قرآنی چه دلیرند که دل میبرند پنهان
بوقت بود و درخشان و دانائی بنو حق همه هر صفت کرده پیشانی
فلک درد و رخسار مهجر اعجاز بخوش ادائی برتر از حد انسانی
آری هر قدر مطالب علمیه و علم بر مقاصد که بید آن بردن و استین زبان باز کردن خدمات اهل لسان غریب حنین ، فرسوده است امکان ندارد و به تحصیل از قواعد فن زبان مبارک وقوف به داشته باشد کلام خود را بی اعلام را میداند و اشارات و مجازات و افراد علمیه غیر تقویت فهیم زبان عربی از آن برآورده اند تا اینکه بتوانید این کتاب صغیر را در فصاحت و بلاغت و کمال که بخود ندیده ایم) فهم کرده و بتواند که هیچ این اجازت زبان عربی و فهم قواعد با فواید آن دین متین و مسائل مستنبطه از کتاب و سنت و اقوال مقبول (علیه الصلوة والسلام) و مجتهدین و پیشوایان (اهل الجنة عربی) که چندین قابل ملاحظه دارد - و هیچ وقت عبادت را از روی قرآن عظیم و حدیث رسول کریم و اقوال مجتهدین و غیره - و وسیله لا کلام در دین متین


نمبر ۱۰

کوه های عظمت قدرت و فعالیت خدای متعال است جل و تعالی شانه پس یاد گرفتن زبانها از جمله مباحات است – البته در صورتیکه هیچ فایده در آن نباشد که به لغو و لهو مذموم میباشد – و اگر فایده بر آن مرتب باشد بس مستحب است انتهی – اکنون برای مسلمانان این دستور العمل کافی و وافی است که اگر زبانهای ملل غیر را باراده نفع دولت و ملت اسلام یاد بگیرند و باین ذریعه فایده جلب نفعی از آنها یا دفع ضرر آنها مد نظر ایشان باشد – نه تنها سعادت – اما چون منظور این نباشد و از کسب باقی کمالات نیز محروم باشد – پس افسوس بر مرتکب آن که عمر عزیز را بې فایده و عبث و وبالا یعنی اشتغال میدارد – برادر این و اخوان پنے اولاد وطن عزیز خود را باین گفته متوجه میگردانیم که ( حُبٌّ فِي اللهِ وَ بُغْضٌ فِي اللهِ ) که اساس اسلامیت است از دست نداده و آنچه از امور ملل غیر را برای استفاده فواید دین و دولت لازم الحصول بدانند – اولاً تصحیح نیت را کرده و جمیع امور و دست بکار و دل با یار) داشته باشند تا بان اراده و توجه همه دینی گردیده و بحکم

خش زبیر تو باشم سخن از بهر تو گویم
سفر ز بهر تو دارم وطن ز بهر تو جویم

جمیع حرکات و سکنات برای رضای او تعالیٰ کرده و ازین رو فایده حقیقیه و جمع توجهات حاصل کرده باشند تعالیٰ والله الموفق والسلام

على من اتبع الهدى تحرير يوم حبه ۲۱ شهر محرم الحرام سنه ۱۳۲۸ هجری قدسی علی مهاجرها الصلوة والسلام .

دستخط کمترین داعیان اعلحضرت شهریار
عبد الرب پسر مولوی عبد الرؤف خان
مدرس مدرسه شاهی

اعتذار
بسبب کثرت مضامین گنجایش درج مقالات ما بعده در درین نسخه نماند بنا برین این گونه محذورات خواهیم پرداخت فقط .
چه مقاله با نکه دستخط ندارد از طرف سر دفتر تحریر یافته

مدیر و سر محرر سراج الاخبار

حسبن و باهتمام الحاج عبد الخالق پسر طرزی مهتمم چاپ خانه و این کاتب ذلیل بقلم میرزا محمد جعفر قندهاریست

صفحه ۱۲

انتین و دو گردان زبان عربی و جوان افراد برادران دین این حسن غیرت و حمیت دینی را که درین دین قویم و این ملت عظیم استین لغات و مطالب یکدیگر را یاد گرفته و زبان یکدیگر را بدانند و از مقاصد و مطالب یکدیگر واقف شوند و باین وسیله توحید کلمه اسلامی که مدار فلاح دارین است حاصل نمایند و اصول و فروع دین حضرت خیر المرسلین را که ازین زبان ترجمه شده و در السنه دیگر موجود است و بهمین سبب سلاطین با عظمت و امرای با شوکت که در هر دور و زمان برای ترویج دین مبین حضرت رسول الله (لا اله الا الله محمد رسول الله) آمده كان را اتحاد و اتفاق و اتفاق را عزت و شوکت و شوکت را بر طرف نمودن اعدای دین و ملت دانسته اند و استوار و محکم کردن این امور را که از فرایض و واجبات دینی است بخود لازم و واجب دانسته و بودن مسلمان فارسی و عجیب و رومی دلیل واقع این امر میتواند شد .

حسن ز بصره بلال از حبش عجیب از روم
ز خاک مکه ابوجهل این چه بوالعجبی است

کر درین بزم یکی دشمنی کند پیشه

من با تو چنانم ای نگار سمنبر
پیشانی و خوبی منی در بدنم تن
که در فلکم که مست توام یا تو منی

پس آنچه از لوازم انسانیت و غیرت دینی است یاد گرفتن و دانستن زبان ترکی تخصیص ترکی – باقی است که زبان دولت اسلامی است و جامع برادران اسلامی یعنی افغان است به روز میعاد کالی ترقی اخوت ایمان . و یا دهون افغانی و اما نهم و واجب است که این زبان را یاد گیرند و محبت اسلامی و ترقی علوم و معارف و اخلاق را برای خود حاصل نمایند زیرا که علاوه بر اینکه سند کی جماعتی زمان اخوان دینی است اکنون از زبانهای زنده دنیا معرب و ترکی و فارسی و اردو و پشتو که در آن علی وجه الکمال موجود است که بشوق قلیل اور دولت از آن فواید کلیه حاصل میشود و اینکه از زبان اختیار بستانهای درازی حاصل شد نمی باشد از این زبان مسلمانی بمدت تقلیل حاصل میگردد و مطالب و مقاصد علمیه حاصل شده خدمت دین خود را از این رو بنمایم و درین امر مزید احتیاج و غیره محتاج نظر است که درین جزو زمان آن قدر که در زبانها است – در عربی و ترکی موجود نیست – لهذا پس راقم آثم در تعلیم و تعلم زبانهای اجنبی را پسندیده – زیرا که برای فایده اسلامی و ترقی علوم و فنونی که رافع احتیاجات وقت باشد تعلیم و تعلم زبانهای اجنبی ممنوع نیست – بلکه خیلی نافع و لایقست و او از جمله مندرجات میباشد چنانچه در کتب حدیث شریف چنین نوشته اند – عن زيد بن ثابت رضی الله تعالى عنه أنه قال أمرنى رسول الله صلى الله عليه وسلم أن أتعلم السريانية وفى رواية أن أتعلم كتاب يهود وقال إنى ما آمن يهودا على كتاب قال فما مر لى نصف شهر حتى تعلمت فكان إذا كتب إلى يهود كتبت وإذا كتبوا إليه قرأت عليه كتاباته رواه الترميذى – پس علمای دین ازین امر چنین استنباط نموده که لا يعرف فى الشريع تحريم تعلم لغة من اللغات عراقية او عبرانية هندية وتركية أو فارسية وقد قال تعالى (وَمِنْ آيَاتِهِ خَلْقُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافُ أَلْسِنَتِكُمْ) اى لغاتكم بل هو من جملة المباحات التى لا يعد من اللغو و مما لا يعنى وهو مذموم عند ارباب الكمال إلا إذا ترتب عليه فائدة فحينئذ يستحب انتهى شرح مشكوة كتاب الآداب –

حاصل و مقصد حدیث نبوی و استنباط علمای دین اینکه حضرت زید بن ثابت صحابی که از اجله اصحاب و کاتب وحی انحضرت بود میفرماید که حضرت رسول مقبول مرا بآموختن فرمودند که من از طعن و خیانت یهودیان ایمن نیم و اعتماد کامل بر ایشان در کتابت و قرائت ندارم میباید که زبان سریانی که زبان یهود است بیاموزی – پس من در مدت کمتر از نیم ماه زبان سریانی را یاد گرفتم و بعد از ان چون انحضرت برای یهودیان نامه مینوشت من می نوشتم – و چون نامه ایشان بحضور پر نور انحضرت میرسید من قرائت میکردم – و در شرح شریعت حرام بودن یاد گرفتن هیچ زبان از زبانها ورود نیافته – بلکه این اختلاف زبانه از


صفحه ۱
نگران
ایشیک آقاسی ملکی حضور اعلیحضرت همایون
علی احمد

قیمت سالیانه
در کابل اور روپیه چهل
برای خارج از افغانستان یک پوند انگریز
قیمت یک نمره آن در کابل یکروپیه
تاریخ عربی ۱۵ ربیع الاول ۱۳۳۰

سراج الاخبار
۱۳۲۹
افغانیه

سال پنجم
نمبر ۱۱
مدیر و سر محرر
محمود طرزی
اداره و مطبعه
در ماشین خانه دارالسلطنه کابل
جمله امورات تحریریه به اداره هذا
بنام مدیر فرستاده میشود
بهر پانزده روز یکبار نشر میشود
تاریخ شمسی ۱۵ حوت ۱۲۹۰

درین اخبار از حوادث داخلیه و خارجیه و بسی مقالات مفیده درج میشود

فهرست مندرجات
موفقیت پروری اعلیحضرت بادشاهی — کیفیت انگار دره نور
حوادث داخله — ادبیات
مقدمه علم تاریخ — یادآوری
حوادث خارجیه — صنعت عکاسی
~~~~~~

موفقیت پروری اعلیحضرت بادشاهی چشمهای ما را نظاره منتظره بهای خوش نمادی بسیار و کاروانی حاصل کرده است. بیانیه بدیله با شکوه این است که بر صورت موفقیت بینی (برج ساعت) روشن و منور ساخته، گوشهای ما را نیز به آوازه لطافت الحان موسیقی نواز آن به اهتزاز شکر و ثنا آورده است.

برج ساعت نشانه مدنیت
بعضی چیزهایی هست که در ظاهر حال بسیار کوچک و بی بنظر می آید ولی در حقیقت یک جهان مدنیت، یک عالم صنایع و حکمت در آن ایجاد شده و میباشد. مثلا یک (برج ساعت)! از چیزهایکه زینت و رونق شهرهای بزرگ دنیا را افزوده در یکی بعضی تعداد آن دو ستاره ای بلند بلندیست که یک ساعت پیدا بندگی در آن موقعه بود و هم رونق و شکوه شهر به آن در بالا میشود و هر محله و خانه های اطراف آن به آواز با بهتر از مر آهنگ زنگ خوش آهنگ آن از دقت و هنگام اوقات کار و میل خودشان آگاه میگردد. از اوقات صلاة و عبادت ما ما را خبر میدهد و براوقات کارها و غمهای ما ما را آگاه می سازد، هر زمانهای پر شوکت و شکوه آن زینت و رونق شهر ما را می افزاید، صدای خوش آهنگ آن دلهای ما را نشاط و سرور می بخشد. از صدای غلیظ گریانش ما را بحالت حزن میگرداند، به ساعتهای امالی ما را به اکثریت در تحت اختیار میگیرد و غیره ازین فایده ها که یک (برج ساعت) بوجود می آورد. نی نی بلکه فیاضی مدنیت پروری پادشاه محبوب القلوب مقدس ما بوجود می آورد.

از قرار معلوماتیکه از خود مستر (شر) که ساعت مذکور بواسطه او خواسته و ساخته شده گرفته ایم بلندی این (برج ساعت) از سطح زمین تا بچه پوشش یکصد فوت و تا بجد خطر میان دکمه عقربه ساعت هشتاد فوت، عرض درون برج دوازده در دوازده فوت میباشد. ساعتی که درین برج وضع شده از ساعتهای درجه اعلاست، ساخت کمپنی (جویس) لندن میباشد. تقریباً بقیمت نه هزار و یکصد و ده کلدار خریداری شده، روی ساعت از مینای شفافی ساخته


نمبر ۱۱
صفحه ۳

داشت روز دوشنبه ۲۶ ماه ذی الحجه الحرام مطابق ۱۸ ماه دستمبر سنه ۱۹۱۱ مسیحی حضرت سراج المله والدین و برخی محمد خدام خاص حضور از دریای جلال آباد پذیرایه سواری قبل عبور فرمود و بسوار اسپ عازم شکاره دره نور شدند شب را در منزل مشکی که علاقه کنر سفلی است منزل فرموده صبح آن روز شنبه ۲۷ ذی الحجه رو از مشکیالی گردیدند و هشت روز برای شکار اردوی همایونی در مشکیالی توقف کرد امسال نسبتاً بسال های ماضی کبک در دره های مذکور کمتر موجود می شد یکصد و هشتاد و پنج قطعه کبک و بیست قطعه سسی و دو قطعه کبوتر که جمله دو صد و هفت قطعه باشد بدرجات مذکور شکار شد - تشریف بردن اعلیحضرت والا محضاً از برای شکار نیست بلکه از بهر ای دل جوئی و مهربانی در حق خدام در سیاحت کوهستانی خود میباشد - بادشاه مهربان و پدر حقیقی رعیت بنا بر مراحمات شاهانه خود مبلغ سه هزار و چهارصد و پنجاه و دو روپیه کابل از برای اطفال و اناث و غربای محال مذکور بعنوان بخشش مرحمت فرمودند و نیز مبلغ دو هزار و چهارصد روپیه برای اشخاصیکه در جرگه شکار حضور مبارک خدمت کرده بودند بصیغه بخشش داده شد. روز دوشنبه ۴ ماه محرم الحرام اردوی همایونی از شنگیالی حرکت کرده شب را در مشکه منزل نموده صبح آن با رخانه از راه بهسود جلال آباد آمدند - حضور مبارک و برخی از خدام خاص حضور بسواری اسپ این راه دشت بیری مرکب لمعان بنده درخته تشریف آوردند و از انجا بسواری موتر عازم جلال آباد شدند - و در حین جرگه شکار مذکور سررشته این بود که یکصد نفر سپاهی اردل موی نصبه انها و دوازده صد نفر رعیتی آنجا بقرار سیاهه معه دوازده نفر غلام بچه های رکابی که بالا هر یک صد نفر مردم رعیتی بقسم صد باشی عاریتی برای انتظام آنها مقرر شده بود بسر کرده گی عالیجاه علی احمد خان ایشیک آقاسی مکمل حضور اعلیحضرت حاضر بودند مگر چون مرحمت اعلیحضرت را مردم آنجا به دفعات چه اشخاص کبیر و چه اطفال و حتی زن های آنجا بر خود از حد گذشته زیاد دیده بودند و امید وار به مراحم شاهانه بودند و میباشند اگرچه حکم حضور بر دوازده صد نفر رعیتی بود آنها از خورد و کلان که بچه های هشت ساله و نه ساله و پیر های شصت ساله و هفتاد ساله هم بود در میان آنها شوق و ذوق های تمام برای زیارت بادشاه خود و خوشی بادشاه خود به شور و خروش با می نه یاد معه دهل و سرنای ها کمر همت را بسته و بر کوه ها در برف نصف های شب بالا می شدند و تا به صبح سرمای کوه ها و جان

بنده است که در شب با در آفتاب آن یک چراغی فروخته شد و دقیق اوقات شبانه و روز را آن یک ساعت مذکور تقریباً است که در این یک ولوله و بهجت آورده صفا مرار از آن درک میشود. با وجودیکه سی ۱۲۰۰ یک کوس خوانشی ندارد بلکه بهمین آهنگ یک پیانونی پشت به پشت میرساند. اکثر اهالی محله های شهر به صدا آن تعیین اوقات شبانه روزی خود را میتوانند . و در هر منه های خوش آهنگ و دعاهای کوچک و بزرگ اهالی به نغمه های مخالف ترانه شبها زانو تر نما های مجازد کارانه که راستی نوازانه با آن صدای سامعه نواز همراز و دمساز آمده برفع بارگاه خالق یکتا سے لیل و نهار میگردد فقط

کیفیت شکار همایونی در دره نور

جناب نگران با علی احمد خان پیشیک آقاسی علی حضور اعلیحضرت همایونی که بهمرکابی همایونی بدیه دره نور شرفیاب بودند کیفیت شکار اعلیحضرت بادشاه معظم ما را در دره نور تحریر و تصویر نموده به اداره بنام خبر نگار عاجز فرستاده اند که ما آنرا عیناً درج صفحه افتخار مینمائیم :

دره نور اسمی است با مسمی اگر به بیانات آب و هوایش به پردازیم در صفحه گنجایش ندارد دره نور از توابع است کنر است و بطرف مشرقی و شمالی جلال آباد واقع است که قله های کوه مذکور از باغ شاهی جلال آباد به نظر می آید میدان آن از جلال آباد الی مشگیالی که از موضعات دره نور است تخمین دوازده کروه مسافت دارد و مشگیالی از قصبه جات مهمی میباشد که برخی اوقات چون اعلیحضرت سراج المله والدین والا برای شکار تشریف می بردند در موضع مذکور محل اقامت اردوی همایونی میباشد که ارتفاع منزل جای موصوف که عبارت از شکیالی باشد از سطح سمندر ۷۳۲۰م فوت بلندی دارد - دره مذکور یعنی شنگیالی به دو حصه قسمت شده که بعد از شگیالی یک طرف آن را دره برکوت و دیگر انرا بمبه کوت می نامند - مردمان این دره از خود علیحده لفظ مخصوصی دارند که بر خلاف فارسی و افغانی است -


نمبر 11

حوادث داخله

هوای کابل
امسال بستان شهر عزیزه (کابل) هیچ یک شدت
ت ایستاده شده فوق العاده انشان نداد بلکه بجال اعتدال و تمام خوبی و جمال
به نواختن می شد در گذر است نه چنان سرویه ها نیکه عالم را در زنجیر های یخ باند داد
شروع می شد و بسیاره به انتظام درست برف با مغلول محسوس نماید و نه چنان کم با رنده گی که موسم
فریبا شش نظامی صد محمد بخط به است و برا به پایان نما شده تابستان بی یخ و بیا برفت بکندر د بوقوع آمد و از روز شنبه ۱۴
ر تا بینک ساعت و بعضی وقت تا به ده ساعت نزدیک جایی است ماه صفر تا بروزشنبه ۲۸ ماه مذکور دو سه بار برفی که بارید .
حضرت می رسید که درین همسن هر قدر کیک که می بودر و به طرف بی اهمیت و پایدار نبوده، کو بها دره از تپه های اطراف دار
جای نشست حضرت به رفت و بازا وجوه ابهر جاهای مناسب روای بیضای یک پاره برف خود را بیک قبای مرتفع ابلقی
نیز استفاده می بود اینکه کیک ایانه ها را میدید ند خود ما را از تبدیل داده. یعنی بعضی جا ما برف و بعضی جا ما گل بنظر می آید.
ترس رو به پایان شریف شیره می انداختند و میگر کنید و اینکه مکان یکان بنانا می مینا کار تقریب نمودن قدوم خسرو فرخ فال
بهای نسبت حضرت پیر سید نه یک قیامت تیرانی است
از هر طرف بالای مشان می شد و به مشکل زند و به امیشدند
اکثر یا آنها بدت تفنگ می شد و خود اعلیحضرت شهریاری
با سس شکاری معد او سه نفر از نظر می آمل نیز حضور و دو نفر
ادامه به ما می خاص بجای نمی بخوشی تمام نشسته و از نگاره دبیر
انتظام آن که چند بقرا به پایات خود ذات شانانه بوده محفوظ
می شدند و برخی از خدام حضور بحالی دور تو نشست و سیره
ناشای شکارگاه ونیرهای تفنگ و شکا به بادشاه خود ما را
میکردند و هر وقت تقین بلس اعلیحضرت معه نان چاشت
شان همراهشان می بود و برای هر یکی از نفری نیز حضور
بوده در بساط ها می مخصوص بوقت شب نان دنیوه دشتری
و شیر های تقسیم می شد که هر کدام هیچ احتیاجی نمیداشتند
کل نفری تو کر یا که بشکار میرفتند از نظامی و غیر نظامی نان پخته
تقسیم می شد بد نما کلی این که در زمانیکه نفری جبر که بجا می شسبت
اعلیحضرت نزدیک می شد کیک با هم زیاد پرواز میکردند و
به نفری آوانه های رقم کوهی خود را می بر آوردند دیل و سرنا
نواختن می شد و سنگ اندازی برای به آمدن کبک
از هر طرف ز یا ده یانه می می شد و خبر های تفنگ از هر طرف
بلند می شد جای مجیب نظارو د لایق دید بود فقط

ارتحال اسف استعمال
از یک ارتحال بسیار است انگیزی به خبر دادن
دبیر مجبوریم در شب چار دهم ما به صفر المظفر سنه (۱۳۳۰) جنات
بنابی مصاحبه محترمه منظور و والده سرداران عظام محمد مسفر خان
و محمد یوسف خان مصاحبان خاص حضو را اعلیحضرت خورده
نا ر و خانه او در جلال آباد از دار دنیا عازم رحلت سرای
عقبا شدند. مرحومه مشار الیها یکی از یادگارهای قدیمیه دود تا
سلطنت سید افغانیه و حبیبه محترمه (وزیر محمد اکبر خان) بود که وزیر
مذکور وله ارشد امیر کبیر جهت مکان ( امیر دوست محمد خان ) است
و برا و نام نامی بزرگوارانه شان زیب صحریف تاریخ افغانستان
و شهاست و جلالت شان مستننه وصف و بیان میباشد
مراسم تجهیزیه و تدقیقه و فاتحه داری مرحومه مغفوره مشارالیها
از مراجع و اشفاق اعلی حضرت همایونی به بسیار عزت و احترام
مبل آمد. جنازه شان از جلال آبا د ینز یا رت مبارکہ
(مهترلام) صاحب که در ایالت لمقانست نقل داده
شده در ایجاد قین خاک عطر ناک نمودند. رحمت الله علیها
) سراج الاخبار افغانیه) افزونی کمر و جاه و اقبال
اعلیحضرت شاهانه را از درگاه باری نیاز میکند و و به همه

سے احمد


صفحه ۴۲

اولاد و انجال مرحومه مغفوره به عرض تعزیت پرداخته اظهار حسرت و است مینماید ۰

خبر رسمی
عالیجاه دوست محمد خان ناظم حضور والا ایشیک آقاسی امیر محمد مرحوم برادر زاده ایشیک آقاسی شیر دل خان لوی ناب صاحب قوم بتاریخ یوم چهار شنبه ۱۲ ماه محرم الحرام از حضور مبارک اعلیحضرت سراج الملة والدین به خدمت ( دارا اعدالت حضور ) مهر کرده مقرر گردیده ـــ سابق برین نامبرده بخدمت سر پرستی تعمیرات شاہی مقرر بود و حالا بعوض او عالیجاه برگد محمد علیخان ولد سردار سلطان محمد خان مرحوم سرپرست تعمیرات شا ہے مقرر و سرافراز گردید ـــ چون اہلیت اعلیحضرت شہر یا رے اکثر اوقات برای سیر و شکار و سیاحت و ملاحظه الیک خود در هر جای تشریف می برند ضرور دانستند که یک محکمه ہمر کا بی جهته غور رسی عرض د واده ها یا ہمرکاب مبارک در هر جایی باشد ـــ که محک مذکوره مرکب از یک نفر قاضی و دو نفر مفتی و یک نفر محرر و چهار نفر میرزا و بیست نفر پیاده و ده نفر سوار تعلق محکمه مذکوره بوده برای اجرای امورات محوله حاضره همرکاب باشند ـــ خیر مخصوص برای کار مذکور و باقی انتظام کامل از حضور مبارک مرحمت گردید ـــ هر شخصی از رعیت و غیره که عرض و داد می داشته باشند و بدیگر جای کار دارستان چشم پوشی کرده فیصله نکنند محکمه مذکوره آنها را خواسته کیفیت را بخود معلوم کرده گوش گذار مبارک میکنند و اگر عارض دروغ گفته بود البته گوش گذار حضور مبارک کرده از شخص عارض بازخواست سخت میشود که چرا بیجا عرض کرده بود و علی ہذا القیاس ـــ دو هر جا که اعلیحضرت شهریاری اضافه از چهار پنج روز بروند محکمه دار العدالت ضرور ہمرکاب میباشد و اگر از چهار پنج روز کمتر تشریف بردند محکمه مذکور در جای خود و بکار خود مشغول
میباشد فقط

سراج الاخبار افغانیه
سبحان الله ! ما رعایای صادقهٔ افغانستان شکر این نعمت عظمای بی پایان خالق عظیم الشان خود را احسان ادا توانیم نمود که چنان بادشاه مرحمت و عدالت مینانی با لطف و احسان فرموده که در سفر و حضر لحظه از غمخواری و عدالت پروری و شفقت گستری رعایای صادقه شاهانه استان

نمبر ۱۱
فارغ البال نیستند ۰ این مرحمت همایونی در باب تشکیل هیئت دار العدالت حضور برای رسیدن معروضات مظلومان د غدر کرده شدگان به ما یا مسمع مبارک همایونی اثر چنان لطفها و علامت پر وریهای با دشاه معظم محبوب القلوب ماست که ایفا می مستلزمان آن از واجبات مهمه است شمرده میشود ۰ جناب دوست محمد خان بحقانیت و دیانت و صداقت معروف یک زا نیست ۰ از درگاه باری توفیقات مزید نامور دولت قبله مقدسه خود را در کارهای محوله شان میانه میکنیم ۰

حوادث خارجيه
اجمالی احوال سیاسیات عالم
چون در صفحه های اوراق حوادث عالم نظر میکنیم دنیا را در یک هرج و مرج پر فتنه و آشوبی می یابیم که از هر بر طرف سیلاب ها دهشت انتقامی دریای پر موج سیاسی بجوش و جریان آمده مانند بخار ها و گاز های مواد آب و نذاب شده و مرکز زمین هر بر طرف دنیا را بلرزه و زلزله در آورده است ۰ و بزرگترین منطقه که در این زلزله پر غلغله در ان اجرای خرابی میکند ممالک اسلامیه دولت علیه عثمانی و ایرانست ۰ و چون یک قدری و در تو نظر بیندازیم ممالک وسیعه چین را نیز در یک گرداب نایاب هرج و مرج می یابیم، و چون بازه بسوی مغرب اقصی یک عطف نظر کنیم آنجا را نیز از تاثیرات زلازل خالی نمی یابیم ۰ دولت عثمانی در جانبه دو کشکش پرپیچ و تاب دهشت انتسابی در افتاده که یکی عوامل خارجی و دیگری اختلافات فرقه های مختلفه داخلی آنهاست ۰ الحق که این شق و توم خیلی دهشتناک تر از اول میباشد ۰ و موجب اندیشه به اتحاد خوانان اسلام میشود ۰ در وقت حاضر فرقه های معلوم داری که در قمت عثمانیه با همدیگر گلو بجلود گریبان بگریبان در افتاده اند یکی ( فرقهٔ اتحاد و ترقی ) و دیگری ( فرقه حریت و اختلاف ) میباشند و غیر ازین یک فرقه دیگر نیز هست که آنها فرقه مستقله مینامند ۰ این اختلاف فرقه ها برای قوام گرفتن حکومت مشروطه عثمانیه و دوره خوردن اداره دولت بر یک محور لایق یک مانع


صفحهٔ ۵

و مشکل عظیمی مشاهده میشود. قوایل خارجیه که از ابتدای اعلان مشروطیت یکی پی دیگر بر دولت مشارالیها وارد آمده از چنان مایهٔ طاقت براندازانه نیست که هر بها در توانا به آن تاب آور مقاومت بشود، مسئله ارتجاع ، الحاق بوسینا اعلان استقلالیت بلغاریا ، مسئله پر مهتاب کرید، عصیان ارناود، شورش یمن و غیره کم نبود که یکی از دولتهای معظمهٔ اوروپا که من حیث اتفاق مثلث گویا سه دولت شمرده میشوند وفقه بناحق دندانار و اهلا سباهان آورده یک قطعه ملک شانرا یعنی یک پاره گوشت بدان شانرا در ربود.

بعد از عثمانی ایرانرا در یک شورش و اختلال عظیمی می یابیم که دینامیت های سیاسی که دسایس انگلیس آن مملکت را بیک تب لرزهٔ حالت نزعی در آورده است. اگر ملت عثمانیه دعوی مشروطیت را کردند اجرا شدن (قانون اساسی) که از سالهای بسیار پیش مرعی الاجرا داشتند و بنا بر بعضی عوارض سکته دار شده بود طلب نمودند . ولی ملت ایران پیش از انکه یک قانون اساسی داشته باشند، و به وجه مالک عثمانی کتبها و عالمها و دانایان خود را بیفزایند خود را تا یک درجه مشروطیت شناس بازید به انتریکه و نیرنگ امی میکروبهای سیاسی جراثیم مغنم شناسی فریب خورده قباها نمودند و غفلتها انداختند. و همان بود که تاثیر آن میکرد بها در وجود نازنین آن دولت قدیمه کیفیات مرض های مختلف بوجود آورده قریب الموتش گردیده. احوال مغرب اقصی که یک هیئت اسلامیه اعلی را و آزادی بودند همچنان یک سحر انگیزی مس میریزمی و فرانسیسی حل و فصل گردید که خود آن پانزده بیست میلیون نفوس ندانستند که چه بود و چه شد؟ و تا بدانند که چیست خودشان را مانند یک لمسی خواهند یافت که تارهای تنیده شدهٔ عنکبوتهای حریت شکنانه سراپای شانرا پیچیده باشد. سبحان الله ! از حریت دم میزنند و دم بدم در پی اسارت عالم میکوشند ! ...

وقایع چین را نیز چون در زیر ملاحظهٔ دور بینی بیاریم آن لحاف بسیار بزرگ را نیز برای بعضی منفعت اینکه اگرچه بقدر یک شبش هم باشد در آتش های شعله افروز بعضی استفاده طلبان می یابیم مثلاً : خیال بلعیدن روس ممالک ( موغولیها ) را ! ...

نمبر ۱۱

این است شمهٔ از اجمالی احوال سیاسی عالم که خلاصه بر نظر مطالعهٔ ناظرین کرام خود عرض کردیم نقطه

از اخبار هامی ترک
درین محصر ما اخبار فواید مشابه ( طنین ) که در پایتخت دولت علیهٔ عثمانیه طبع داشته میشود از اخبار ما بیک لسان برسانی بحث رانده گفته است :
« قسم اعظم مقالاتی که در (سراج الاخبار افغانیه) خود مان خوانده ایم به محاربه هایه است . این غزته اگر صفحات قسم حوادث خارجیهٔ خود را کاملا به محاربهٔ طرابلس غرب و احوال سلطنت عثمانیه حصر کرده بود که بسیار شایان وقت و ممنونیت است »

بعد ازین به خود یعنی به ملت نجیبهٔ عثمانیه روی سخن را گردانیده مینوسد :
« لا در چنین وقتیکه بر مطبوعات اسلامیه از ما بحث و بیان میراند، و هند شرق ، و همه عالم اسلام بیگانه امیدشان را به نجات و سعادت ما یعنی بخلافت عثمانیه معطوف نموده اگر ما با این منازعات سفید چاو و دامن خود را بدست خود کنیم تنها اولاد و اقتصاد خود ما نی بلکه هر مسلمانانیکه این عالم اسلام را پر کرده است بر ما لعنت خوان خواهند شد ! »

ما میگوئیم که : از لعنت خوانی حاشا ! ولی این یک محقق است که همه عالم اسلام علی الخصوص افغانستان سعادت و نجاست و فوز و فلاح مقام سلطنت سنیهٔ عثمانیه و برقرار بودن سلطان المعظم را آرزو دارند و به این سخن هیچگاه راضی نیستند که وطن خود را در تهلکه ببینند و از اختلافات ما بین خود شان باز بیایند .

المقرر
صورت اراده سنیه حضرت سلطنت اعظم
در باب فسخ مجلس مبعوثان

۱) بموجب فقرهٔ هفتم قانون اساسی و موافقت رای مجلس اعیان فسخ بیات مبعوثان را ، و صادر ازین تاریخ فسخ در ظرف سه ماه بالانتخاب اجتماع بیات جدید و مبعوثان را اراده و فرمان کردم .

۱) به اجرا کردن و بجا آوردن این اراده ما صدراعظم ما مامور است .
محمد رشاد

این است که بموجب این ارادهٔ سنیه مجلس مبعوثان حاضره فسخ و برطرف شده به انتخابات جدید دیگر آغاز میشود .


نمبر ۱۱

مخابر مخصوص از مصر مینویسد
علينا ورقه

کرده بود و مظالم ایشانیه را با تفصیل نگاشته در لندن فرستاد بود در شهر مذکور رسیده است چنانچه واقعات جنگ را در سطور ذیل می نگارد — من بتاريخ ۲۱ ماه دستمبر از لشکرگاه نشئت پاشا برای زواره روانه شدم لاکن چون در بدین رسیدم بسبب ضعف طبیعت و ازدیاد حالت پیش رفته نتوانستم و مجبورا در مدین توقف کردم در نخلستان طرابلس من سرکرده بمدرسته فوج عثمانی بودم و ما تقریبا هر روز بر فوج ایطالیه حمله میکردیم و کسی از ما بر پشت اسپ سوار نمی شد زیرا که سوار می شد و به نظر خصم می افتاد نشانه تفنگ می شد سوار اسپ گویا طلب مرگ بود پس ( ترک و عرب ) پیاده حمله میکردیم و من ترک و عرب را خیلی شجاع و یکه تاز در این عرصه جنگ یافته ام — من تعداد قوه عثمانیه را سنجیده میتوانم البته درین کلام نیست که از ابتدای مجاربه تعداد عرب و ترک یومیه اضافه میشود و هر عرب که در صحرای طرابلس موجود میباشد برای مقابله مستعد است بسا اوقات شیوخ قبایل مختلفه دو هزار نفر یا علاوه بر آن مسلح به آلات جنگ در عرصه کار زار می آرند و مردم سنوسی نیز در تعداد به اوران اسلامی شان اضافه میکنند — من اکثر خبر های جنگ را که بقرابه ذرایع نامه نگاران ایطالیه نشر می یابند در اخبارات میخواندم و بنا بران گفته نمیتوانم که اندازه تلفات و تخفیف اطالیه اصلاً ناقابل اعتبار و دروغ بیفروغ میباشد — مردم ایطالوی نقصانات افواج شان خیلی خفیف نمی نماید و علی الخصوص خبرهای آن جنگی که من در ان شریک بوده ام سراسر اصل و اساس ندارند زیراکه ما خود اجساد مرده شان را شمار کرده ایم — ترک و عرب هیچ احتیاج اسلحه و نفری ندارند تا به پنج سال دیگر جنگ کرده میتوانند نی غلط کردم تا به عرصه دراز می که اختتام نداشته باشد مصروف پیکار شده میتوانند — جمله پاکستان آن حدود برای ترک و غرب گوشت و مرغ و برنج و نان و فواکهات و قهوه قصه کوتاه هر چیز که برای حیات بشری لابد است مهیا میکنند تا زمانه حال آن چیزی که برای فوج ایطالیه فایده مند ثابت شده است جهازات جویه است جهازات مذکور هر روز به سر ما پرواز میکردند و ما بر آنها فیر کرده نمیتوانستیم یک دفعه یک جهاز هوائی بر ما گلوله هم انداخت و بعضی از زخمیان عرب که در شفاخانه بودند شهید شدند لاکن بمن هیچ ضرر نرسید در شفاخانه عثمانیه در میدان جنگ البته به سبب قلت ادویه خیلی تکلیف محسوس میشود و برین یک قلتی است که من در عسکر اسلامی مشاهده کرده ام — در شفاخانه مذکور

امضا
الحاج غلام نقشبند الافغانی الکمال
از مصر ( ۱۰ صفر ۱۳۳۰ )

از اخبار همعصر ما پایونیر نقل میشود
رفیق ترک و عرب

حضرت الفاضل! السلام علیکم و رحمة الله و برکاته . دیشب در منزل یکی از احباب با یک افسر مصری که از میدان حاربه طرابلس تازه آمده است و رایا در جنگ موجود بوده است ملاقات دست داد چون همیشه بتواتر شنیده می شد که در فلان محاربه از ایطالیانیها هشت صد نفر تلفات بوقوع آمد و از اسلام ده و ازده و در فلان محاربه از ایطالیانیها پنجصد نفر کشته شد و از اسلام نه نفر این مسئله بیش مرا به تشویش و مراق انداخته بود . لهذا حقیقت این مسئله را از افسر مذکور سوال نمودم . موی الیه قسم جلاله و ثنا یاد کرد که من بچشم خود دیده ام که در بعضی محاربه ما از ما به عدد های هشت و نه و از دشمن به صد ها تلفات بوقوع آمده است . و این را هم گفت که اکثر طوپها را که گرفتیم خونچی یانش را بطوپها بسته یافتیم و اکثر مجروحین و کشته گان شان زخم گلوله را از پشت بر داشته اند، و آنانیکه زخم از پیش رو بر داشته از جمله ای اسلام نی بلکه از گله های خود شانست که در اثنای گریز تفنگهای خود شانرا در زیر بغل گرفته و دهن تفنگ را در عقب گردانده هم میگریزند و هم فیر میکنند که اکثر گله های شان بر سینه و قفای شان اصابت میکنند . و امروز یک سخن عجیب شنیدم که میگویند چون عربها طیاره ها یعنی کشتیهای هوائی ایطالیا بها را در اول بار دیدند بسیار بخوف افتاده و گفتند که این علامت سیدنا مهدی . انور بیگ ازین دل اندازی عربها به اندیشه افتاده در باب فهماندن عربها را بر احوال طیاره بسیار کوشش نمود تا انکه از چند بلد و طیاره مانیکه از فرانس خواست بود یکی از آنها به اردوگاه اسلام رسیده و انور بیگ عربها را در طیاره نشانده بر هوا بلند کرد و به اینصورت خوف و رعب آنها را ازاله نمود فقط

بیان واقعات چشم دید یکنفر انگلیس در میاربه طرابلس آیا هر نیز مورخه ۲۸ جنوری مستر ( مونک که برفاقت افواج عثمانیه در طرابلس بر خلاف مردم ایطالیانی جنگ


نمبر ۱۱
صفحه

یکصد و کسر خلایق که برگشته خیلی گرم جوشی بهر جد و جان نثاری رحمت لاحق شده است بعد ازان مستر و سنگ یک هشت گلوله بار ایلیان نموده و گفت که این است نتیجه محنت شانی داکتر ترک که او ادویه بدن های زخمیان شفا خانه کشیده است فقط

از اخبار های اردو
رفیق با اخبار ( نیر اعظم ) مینویسد :
چونکہ اعلیحضرت امیر صاحب کابل محبت امدا د یتان شهدای طرابلس به رعایای خود خطاب فرموده بودند که : ۱ در اینچنین وقت که زنهای اطالبه بجوش حب وطن و همدردی قومی برای تیمارداری و خدمتگذاری مجروحین در میدان کار زار میروند پس جای افسوس است که ما از اعداد مالی هم اجتناب نمائیم ( خطا ) نه مذکورۀ فوقی در دل رعایا حضور ممدوح چنان اثر انداخت که تنهایت فراخ دلی و عالی حوصله گی اعانت مالی نمودند ـــ در هایا که این خیال که دوست پادشاه دوست مایان و دشمن پادشاه دشمن مایان است. و هر کسیکه پادشاه ما را عانت می نماید بر ما فرض است نیز امداد مالی نمودند ـــ اما دشمنان ملک و بانی عداوت و نفاق که نفاق مسلمانان و بهبود را یک می پندارند ازین حرف چگونه مسرور می گشتند. چنانچه بعض اخبارات آریه مخالفت آن می نمایند و آنرا که به رغبت خود معاونت مالی نموده اند انرا به جبر و اندی تعبیر میکنند ـــ حالانکه پیران میدانند که رعایا بیت محکوم و فرمان بردار پادشاه خود میباشند و خوشنودی پادشاه را مدام به نظر داشته میباشند ـــ چون امداد مجرد حین طرابلس به نزد پادشاه ضرور و لازمی است و کسانیکه بر این عمل کنند بنظر مرحمت پادشاه محبوب میگردند ـــ لاکن مقدر و منزلت این سخن را فرقه آریه که فرض عین شان برعکس ضمیر پادشاه میباشد کی میدانند ـــ
اخبارات هنود بر تشریف آوری اعلیحضرت امیر صاحب در هندوستان تعریف بیحد نموده بود که اعلیحضرت ممدوح نهایت کریم النفس و رحیم المزاج باره میباشند و لحاظ رعایای خود همیشه در نظر دارند ـــ تعریف مذکور را اخبارات هنود در انوقت شایع نموده بودند که اعلیحضرت ممدوح در دهلی در ایام هجرین
که رعایا

بر رعایای جنود تو باشی که در برابر مسلمانان منع فرموده لیکن اکنون حضور ممدوح جابر و ظالم قرار داده شده اند محض به اینکه ایشان از رعایای منور رکاب خود بجهت بازماندگان شهدای طرابلس امانت مالی طلب نموده اند و یا حکم فرموده اند که برعایای هنود هم درین معاد شریک باشند ـــ اگر در حقیقت مسلم مذکور را اعلیحضرت امیر صاحب صحیح باشد باید دانست که سرکار والا رعایای منور خود را بسیار قابل اعتبار می شمارند چرا که فرمایش صرف بران شخص کرده میشود که از او امید بجا آوری حکم باشد و اگر بر این چنین موقع که اعلیحضرت امیر صاحب رعایای مسلمان خود را امراً عانت فرموده بودند در حق رعایای هنود خود چیزی نمی فرمودند در آن حالت چنین تصور کرده می شد که اعلیحضرت ممدوح رعایای جنود خود را معتمد علیه نمی پندارند بلکه چنان خیال میکنند که رعایای هنود فرمایش حضور عالی را بجا نخواهد آورد ـــ لاکن علاج این حرف ناممکن است که در دماغ دوستان ما خوش بوی عبیر و عود به تعفن مبدل میگردد و گل بنظر شان خار می نماید ـــ که نیک انجام این است کابل با خبراند آنها میدانند که در مسلمانان و هنود افغانستان مطلق نفاق و عداوت راه نیافته و زنهای هنود در افغانان مانند زنهای مسلمانان با پرده و صاحب عصمت میباشند ـــ مسلمانان و هنود با تفاق و اتحاد با یکدیگر زندگانی بسر میبرند ـــ در کابل شکایت هند و از مسلمانان و شکایت مسلمانان از هند و شنیده نمیشود و اگر چنین می بود اخبارات هندوستان ما چنین مضامین طویل و شور و غوغا بر پا میکردند که از حد بیان بیرون است لاکن شکر خداوند است که سر زمین کابل از این نفاق پاک است ـــ چونکہ روز آدینه در مذهب مسلمانان روز مبارک است و
[TRUNCATED—MAX_TOKENS]