صفحه ۷
سال دوم
شماره ۱۱

جشن پر سعادت بینام انجامید . ( سراج الاخبار الغاليه ) باتمام فخر و سرور این لیله جشن بر عبور را که عبارت از قدم نهادن عمر شریف شهزادهٔ عرفان و ساده جواخت معظم دولت متبوعهٔ مقدسه ماست مرحلهٔ بیست و پنجمین سال فرخنده فال شان از صمیم قلب و جمله حواس تبريك ميگويد ، وطول عمر ، واقبال سعادت آمال عالى شارا ، از درگاه خالق یگانهٔ ذوالجلال جل اسمه نیاز میکنند و دعای سلامتی اعليحضرت متبوع مقدس اعظم و حامی اشفق وارحم خود را ورد زبان صداقت میسازد .

حوادث خارجيه
اجمال سيما
فرقه ها - پارتیها

در هر ملکی که فرقه ها و پارتیها افزونی گرفته - یعنی ( کند ) و کند بازی ها بسیار شده اختلافها ، و پراکنده گیها ، و پریشانیها نیز بیشتر شده است . زیرا معنی حقیقی پارتی و کند ( نفاق ) ، و ( انشقاق ) است که یگانه موجد خرابی ، و موجب بربادی میباشد :
( دولت همه زاتفاق خیزد )
( بی دولتی از نفاق خیزد )
اتفاق واتحاد ، ترقی و آزادی بار میدهد . نفاق ، وشقاق تنزل و اسارت نتیجه می بخشد . ملتهای که با هم اتفاق میکنند جهانگیر میشوند . ملتی که در مابین خودشان آتش نفاق می افروزند خود را به آن میسوزند و محو میکنند
( حسنت به اتفاق ملاحت جهان گرفت )
( آری به اتفاق جهان میتوان گرفت )
بعضی ملتها در پارتی سازی و کند بازی يك میل مفرطی داشته میباشند . حتی اگر یکچند نفرشان در يك سرزمین بسیار دوری هم باشند باز از پارتی سازی و کند بازی در مابین خودشان فارغ نمیشوند . دین مبین اسلام اخوت واتحاد را اساس اتخاذ داده بران اساس بنای یکدولت عظیمه را وضع نمودند که از هزار و سه صد سال به اینطرف پایدار و استوار مانده است ، دولت عليه عثمانی باتفاق واتحاد عناصر يكدل و يك وجود شده بر صفوف اعدا زدند و از آسیا و اوروبا وافر قابسی ممالك را در قبضهٔ تسخیر در آوردند و تا بوقتی که اختلاف در عسکر و حکومت و ملت شان موجود نبود ، فتوحات ، و از کامیابیها کامیابی در افراز هایبت میشدند . و از وقتیکه نفاق و شقاق در مابین عساکری جری و ملت و حکومت

شان پیدا گردید تنزل و خرابها نیز مرزده ظهور شد . در پنجاب بدالهیای تاریخی گذشته حاجت نمی بینیم . تنها وقوعات مختصر همین دو سه سال را در پیش انظار قارئین کرام معروض میداریم . ولی این را هم عرض باید کرد که هر کس خود را از دیگری بیشتر می اندیشد . ما نیز هر چه که در پنجاب مینویسیم بطریق اعتراض وسبیل لوم دیگران نمینویسیم . بلکه نظر غیرت و انتباه خود ما را میخواهیم باز کنیم و قدر نعمت آزادی ، و استقلال خود ما را بشناسیم . پارتی سازی و کند بازی - یعنی نفاق و بی اتفاقی - را بخیال و خاطر خود هم راه ندهیم .

نوجوانان ترك در علم وفن وتحصيل زبانهای اجنبی و معاشرت و اختلاط سیاحتهای اوروپا بدرجهٔ مردمان پاریس وبرلین تحصیل یافته و تربیه دیده شدند ، و چون بطرف شعشعه های اوروپا میدیدند ، و وطن عزیز خود شانرا ازان شعشعه های نظیر محروم می یافتند ، بجوش و خروش حسرت و انفعال آمده یکانه سبب آن حرمانرا از استبداد میدانستند . همان بود که بصورت بسیار خفی تشکیل اتحاد و اتفاق نموده استبداد را برافکندند ، و مشروطیت و مجلس ملت را قایم و برپا نمودند . و چنان گمان کردند که مجلس ملت چون قایم شود ، همه آن شعشعه های درخشان تیره راون اوروپا را نایل خواهند شد .

ولی هزار افسوس که از سبب نقصان تربیهٔ سیاسیه وغلیان حرصها و غرضهای شخصیه که در عموم ملت سرایت کرده بود مجلس ملت يك جولانگاه احتراصات مأموریت ها و کارداری های دولتی گردید . هیچگونه يك ترقی ، دران دیده نشد . يك مجلسی که مركب از (۳۰۰) نفر اعضا باشد ، و این سه صد نفر هر يك از طرف يك غفیری از ملت وکیل شده باشد بجای آنکه در باب منفعت موکلهای خود ایشان از تجارت و صنعت و زراعت شان چیزی بیندیشند ، یا بگویند و حکومت را در زیر مراقبه بگیرند در عقب مأموریتها و کارداریهای دولتی افتاده از اصل مدعایی دور افتادند . در میان همه این مجلس به این عظمت که وکیل های حاکمیت ملیت شمرده میشوند یازده بیست نفری که حق مشروطیت و ادارهٔ حکومت را میدانستند بود ، ولی آن کفایت نمیکرد . رفته رفته احتراصات به رقابتها و کینها مبدل شد . در حاليكه يك حزب ، و يك فرقه بودند ، حزبها و فرقه ها بوجود آمد . ایکاش که فرقه ها و حزبها بازيريك خط حرکت خیراندیشی رفتار می نمودند . فی مقصد یگانهٔ حزبها و فرقه ها یکی آندیگری را از برانداختن و کابینهٔ حکومت را از حزب و فرقهٔ خود تشکیل دادن بود ، و بدیگر چیزی نمیپرداختند . بار بار سقوطها ، و سر از نو تشکیلهای کابینه بظهور آمد . والحاصل اختلافها ، و مبادله های فرقها و حزبها و پارتیها و کندها در به شدت و غلبان نمود که چشم های شانرا از دیرها و دینامیتهای که اوروپا و بالقانها از زمانها برای بر هوا کردن شان در روم یلی


سال دوم شماره ۱۱

وضع و تمهید نموده بودند ندیدند . یا دیدند و هراس این کردند . عداوتهای دشمنان خارجی ، دشمنها و بی اتحادی های مملکت اسلامی بهر صورت تفرقه و نفاق الحاح و شقاق کار را بدرجه رساند که کاردها عثمان برطرف نشد . و تا به آخر نفس بر رقابت و عداوت همدیگر را کشیده جسم نازنین دولت ششصد ساله اسلامیه را پاره پاره کردند . خود جسورانه و ثابت قدمانه بی اتحادی و بی ائتلافی دوام ورزیده و مینمایند . کذالک چون بسوی ایران به بینیم باز ازان وقت تا بحال هیچ يك اتفاق و تعاونی در مابین اهالی و حکومت دیده نشد . لهذا برجال و مام عزیز خود ما هزاران هزار شکر و ثنایی آریم که در ظرف این مدت يك غايله ولوله انگیز عصیان قوم منگل که بسبب جهالت در يك گوشه وطن عزیز مقدس ما شعله افروز دهشت گردید بنظر بسیار فخر و مباهات دیدیم که بفیض تدابیر اعلحضرت
سراج الملة والدین
پادشاه مهربان ما
به بسیار اسلوب
مستحسن فرو
نشست . چیزیکه
شایان فخر
و شکرانست این
است که درین واقعه
بك اتحاد و یگانگی
که بسیار
روشن و آشکاري
در عناصر مختلفه
ملت نجیبه افغانیه
دیده شد و يك
صداقت و اطاعت عظیم ملت را به پادشاه و يك مرحمت و شفقت بسیار پدرانه رحیمانه پادشاه را به ملت مانند شمس تابان عیان دیدیم که اگر ملت نجیبه افغانیه درین عالم کشمکش بی اتحادیها و تزلزلها به این فقره فخر و مباهات نمایند سراسر حق بدست دارند .
[ یکی از خوانندگان سراج الاخبار افغانیه ]

(يك نظرية مختصرة سياسية)

صاحب من !
يك نظريه مختصره در شؤنات عالم بفکر قاصرانه رسیده این است که تقدیم نمودم هر گاه مناسب به بینند در یک گوشه اخبار درج فرمایند فقط در شماره (۱۱) سال اول اخبار گهربار ( سراج

الاخبار افغانية)
در ذیل حوادث
خارجیه در اجمال
سیاسی عالم این
فقره را خوانده
بودیم : و در
صفحه های اوراق
عالم نظر میکنیم
دنیا را در يك
هرج و مرج
پرفتنه و آشوبی
می یابیم که از هر
هر طرف سیلا
بهای دهشت

{ از مناظر ما توره های عسکری }
ذات اعلیحضرت بادشاهی مواقع دارالحرکات را به هیئت ارکان حربیه همرکاب شاهانه شان نشان میدهند - ذات شاهانه بدست مبارک خط حرکت عساکر ملکی را به ایشیک آقاسی ملکی حضور که بطرف چپ اعلیحضرت نشسته نشان میدهند . در طرف دست راست اعلیحضرت ابتدا از حد دست همایونی ، اول شاه ولی خان رکاب باشی دوم نائب سالار حضور سردار محمد نادر خان سوم یادم محمود خان خان اسپور که تنها کلاهش پدید ارست پنجم شهزاده سردار عنایت الله خان معین السلطنه که تعلیمات همایوی را یاد داشت مینویسد ششم احمد شاه خان میراخور که در مقابل شهزاده معظم نشسته معاونت میکند

انتهای دریای پرموج سیاسی بجوش و جریان آمده مانند بخارها و غازهای مواد آب و مذاب شده مرکز زمین هر هر طرف دنیا را بلرزه و زلزله در آورده است و بزر گترین منطقه که این زلزله پر غلغله دران اجرای خرابی میکند همانا ممالک اسلامیه دولت علیه عثمانی و ایران است .

چون از ان وقت تا حالا که نظر میکنیم نیمه های از ارکان یکان ظاهر میبینیم و عالم اسلامی را در تهلکه های بسیار مهمی می یابیم چنانچه در همان اجمال سیاسی باز گفته شده بود ، که اعلان استقلالیت بلغاریا مسئله بر بحرانی است ، چنانچه درین وقت حاضر نتیجه آن کلام حکمت انجام آشکار گردید .

ولى بديده تأسف میبینم که از ان وقت تا بحال با وجود این همه

م . ج

( خبرهای اخیره فاجعه آمیز استانبول )
خلاصه خبرهایی که در اثنای ترتیب و انتشار این شماره ما رسیده خیلی مهم و فاجعه آمیز و درد انگیز است : در لندن غیر از مرخصهای صلح که جمع شده بودند سفیرهای دولت معظمه زیر جمع آمده بودند


شماره ۱۱
سال دوم
بلقائها آخرترین قرار قطبی خودشانرا به وکیلهای ترکیه و سفیرهای دولها رسما بیان نمودند . مجلس سفيرها این قرارداد بالقانیهان را به استانبول فرستاده سفارش کردند که قبول باید شود . قبول شدن این قرار این نتجه می بخشید که دولت عليه عثمانیه از اور با طرد و دفع باید شود. این نوت رسمی چون به استانبول واصل شد . در سرای طولمه بانجه يك اجتماع فوق العاده تشکیل یافته اکثر اعضای مجلس اعیان وچند نفری از روسای روحانی و معتبرین جمع آمده در باب قبول کردن و نکردن توت مذکور به مذاکره و مشاوره پرداختند. درین جلسه صدر اعظم کامل باشا ، ناظر حربيه ناظم باشا . و ناظرهای خارجیه و مالیه نطقها بیان کردند و فهمانیدند که خودشان طرفدار قبول کردن آنست و در پنجاب بی دلیلها هم بیان نمودند. حتی ناظر خارجيه كه يك شیخ ارمنی میباشد در نطق خود این را نیز علاوه کرده گفت : ، دولت روس بما نوشته است. که اگر صلح را بهمین شرایط قبول نکنیم رعایت بیطرفی را نخواهند کرد.. والحاصل بعد از مناقشات و مجادلات بسیاری کابینه کامل باشانون مذکور را قبول کرده و به آنصورت - عقد مصالحه قرار دادند .

مجردیکه این خبر در استانبول و اطراف شایع میشود هماندم مردمان فرقة ( اتحاد و ترقی ) به پروپاغانده ها ، وولوله ها ، وقيل و قالها آغاز میورزند، و روز دوم جمعیتهای بسیاری از مردمان در پیش باب عالی جمع آمده نمايشها بر پا کرده اند . و انور بك و ناجی بک را برای استفسار کیفیت به نزد صدر اعظم فرستادند . ويقوه خیریه باب عالی داخل شدند، یاور صدر اعظم نظيف بيك بر هجوم آورندگان با طپانچه آتش کرده است و یکنفر آدم را مجروح نموده پاور مذکور را هماندم بقتل رسانیده اند . درین اثنا باور ناظر حربیه نیز فیر کرده او را نیز همان لحظه بقتل رسانیدند . ناظم پاشا خود از او تاق هیئت و کلا برآمده و بر طلابهای غلیظ مردم را به آرام شدن و یا آنکه حکم فیر دادن تهدید نموده است که آن سر افسر بسیار بزرگ و مشهور را نیز هماندم بقتل رسانیده اند . يك عريده و ولوله خدا میداند !

( قصيدة فارسيه )
بهردم از قدم با از قلم امداد بنمائید
پس از یاد خدا دانید ایندم یاد مجرو بن
عدو دولت عثمانیه اعدای دین هستند
محب دین حق احفاد و هم اجداد مجرو بن
با نصاف و وفا باشید با اهل جفا دیده
زاخوان الصفا دانید هر افراد مجروحین
الهی و عده گردستی فریسم مهدی و عیسی
فرست ایندم که دارد گوش بر فریاد مهر و حین
زظلم ظالمان امن و امان بخشند عالم را
شود دین خدا روشن رسند برداد مجروحین
تیاره جرمیما برهذا قوم ميمارا
نه جز رویش شود خرم دل ناشاد مجروحین
بغیر از حضرت عیسی و مهدی کی نمیسازد
دوائی درد حاصل مرهم اجساد مبرحين
( تخلص خاکسار )

اخبار ( اخوت اسلامیه ) کندر ( تو کیو ) با تخت دولت
معظمه ژاپان بلغت انگریزی از طرف يك هثيت اسلامي بسيار غیور دینداری نشر میشود ، و نسخه های قیمت دار آن ، مبادله ( سراج الاخبار افغانیه ) به اداره میرسید ، چندی بود که منع شده نمی آمد. در دانه این هفته همه نسخه های منتشره آن بیکبارگی به اداره عاجزانه ما رسید و کیفیت تعطیل آن نیز معلوم گردید . مگر در ژاران اخبار سیاسی نشر کردن به این موقوف است. که صاحب اخبار مبلغ ( ١٠٠ مهن ) محكومت بصيغة رهن تسليم کنند ، و اخبار اخوت اسلامیه چون یک اخبار دینی اسلامی بود ازین تکلیف معاف بود ولی اخبار (روتر) انگلیزی چون تأثیر عجیب آن اخبار را در عالم سیاسی مشاهده کرد در حق اخبار ( اخوت اسلامی ) انواع نشریات تهمت آلود غرض آمود را آغاز نهاد و یا آنکه حکومت ژاپان صاحب جریده را برین امر مجبور میکنند که با سراسر مقالات دینیه بنویسد ، و یا اگر میخواهد که مقالات سیاسی نشر کند باید که (۱۰۰) مان ) بدهد . اخبار ( اخوت اسلامیه ازین واقعات بتفصیل بیان کنند . و میگوید که بسبب بکنیم سال متمادياً نشر کردن اخبارة : مالية اخبار یکه در آسیا یگانه مدافع عموم مسلمانان شمرده میشود از هر جهت معاونت و مدد کاری مالی لازم است. مسلمان شده کان زاپانی صاحبش از دادن ( ۱۰۰ مدن ) عاجز مانده بود. بناء علی به این زیر اداره ( حسن هو نانو ) نام يك زاپنی نوجوان آتشین دماغ و نصف آن بلغت و خط ژاپانی میباشد نشر کردند که بدیدن يك اخبار دیگری بنام ( الاسلام ) که نصف آن بلغت انگریزی نسخه آن کامیاب شده ایم از خداوند يكانه عالم دوام موفقیت شاتر تمنی میکنیم .

( قصيدة فارسيه )
برای امداد مجروحین ویتیمان عساكر دولت علیه عثمانیه امضای منشی
عبدالله تخلص خاکسار از کشمیر باداره رسیده
باستعداد خود باران کنید امداد مجروحین
غنیمت این زمان دانید استعداد مجروحین
بود و اجب بهر مو می کند احسان در ین دوران
شیمان و شهیدا را و بر اولاد مجروحین
برای قوت دین قدری از قوت عیال خود
يخرج غازیان بدهید بهر زاد مجروحین


صحیفه ۱۰ سال دوم شماره ۱۱

[ حکایت از عریضه شکایت ]

رفیق همعصر محترم ما اخبار ( مسلمان امرتسر) در اشاعت آمورخهٔ ۲۱ جنوری سنهٔ ۱۹۱۳ عیسوی خود بعنوان عریضهٔ شکایت از قرار ذیل رقمطراز شده اند :

عريضهٔ شکایت

بخدمت جناب محمود طرزی صاحب مدير سراج الاخبار كابل السلام عليكم ورحمة الله وبركاته - مدتی گذشت که در اخبار مسلمان يك مراسله بدين مضمون شایع شده بود که جلالت مآب امیر المومنین امیر حبیب الله خان دام بقاه مادام الملوان امر اجرا فرماید که در ممالک محروسهٔ افغانستان تا وقتیکه بچه ها و دختر ها ترجمهٔ قرآن مجید را در زبان مادری بخوبی کرده نتوانند کندا کرده نشوند در مضمون مذکور قواعد آن نیز تحریر نموده شده بود و از جناب امید داشتم که مضمون مذکور را بخدمت اعلیحضرت پیش نموده سر رشته آنرا نمائید بعد از ان مراسله صاحب رسید که انتشار تدبیر مذکوره مخلاف دستور افغانستان می باشد . و شما مضمون مذکور را فارسی ترجمه نموده بذریعهٔ مراسله روانه دارید چنانچه ترجمهٔ آن حسب منشای صاحب بذریعهٔ داک رجستری نموده بخدمت صاحب روانه نموده شد و همان مضمون در اشاعت مسلمان مورخه ۱۰ ستمبر سنه ۱۹۱۲ عیسوی نیز درج نموده شد امید که از ملاحظه گذشته باشد - اما هنوز مانند روز اول مضمون مذکور را درج صحیفه گرامی خود ننمودید - لهذا مکرر متوجه می سازم که در باب آن بزودی کار روائی اجرا نمائید - مضمون عريضة مذكور لایق تاخیر نمیباشد . لهذا امید است که کار هذا را خدمت سلطنت خود تصور نموده توجه مبذول نمایند . والسلام مع الاکرام .

[ خاكسار ابو الوفاء ثناء الله مدیر اخبار مسلمان امرتسر ]
-§-
چون این تحریرات جناب مولوی صاحب فاضل محترم رأساً بما خطاب شده و عنوان آنرا ( عريضه شکایت ) نهاده اند و ما هیچوقت نمیخواهم که یک برادر دینی و ایمانی ما از ما شاکی باشد علی الخصوص که آن برادر ما با ما اخوت قلمیه و مسلک را هم داشته باشند لهذا مجبور شدیم که ما نیز صورت علنی از حقیقت این حکایت عريضة شکایت بحث رانده و کیفیت را در نظر عموم آشکار ساخته حق شکایت داشتن، یا نداشتن شانرا به آرای ارباب انصاف حواله نمائیم :
راستست که در اخبار مسلمان پیش ازین بعنوان ( عريضة نياز ) يك عريضة مفصلی که خطاب به ذات اعلحضرت سراج الملة والدین بود بمضمونی که در شکایتنامه خود بصورت خاص از آن اشارت کرده اند درج فرموده ، در آخر آن ازین حقير استدعا نموده بودند که عريضه شانرا بحضور اعلیحضرت پیش نموده سر رشته آنرا نمائیم . در انوقت ما حیران ماندیم که این چه قسم عریضه ایست که بزبان اردو در اخبار نشر میشود و عرض شدن و پیش کردن آنرا بحضور يك پادشاه معظم يك دولت محتشم از يك اخبار والاى عاجزى استدعا میشود !

( شهزاده مکرم سردار حیات الله خان )
نائب الحکومه قطغن و بدخشان که درینبار بمقام وکالت بدار السلطنه کابل مامور فرموده شده اند

چیزیکه ما آنرا ( عریضه ) میشناسیم این است که بر کاغذ مخصوصی نوشته شده و در يك پاکتی انداخته سر بمهر بواسطة داك سرکاری بنام هر آنی که نوشته شده باشد فرستاده میشود . اما عریضه که در اخبار نوشته شود و هم بیک زبان غير مروج ملك باشد صورت عرض و تقدیم کردن آنرا بعقل ناقص خود هیچ نیافتیم . آیا آنرا ترجمه کرده و بر کاغذ مخصوصی نوشته عرض و تقدیم میکردیم ؟ در ان وقت امضای شان را از کجای آوردیم؟ حالا آنکه دستخط و امضای


۹۹
سال دوم
خود صاحب عریضه در عریضه شرط است . فرض کنیم که اینهم میشد آیا تکلیف عریضه پیش کرد ترا به بادشاه بريك اخبار والا چه قسم تکلیف است ؟ حالانکه آن يك عریضه بود که در ان ادعای خدمت طلبی بود . و پیش شدن آنرا بحضور همایونی پرمانند ما يك اخبار والا بی تکلیف میکردند . لهذا هیچ چاره بجز سکوت در انوقت ندیدیم بعد از چندی باز در اخبار مسلمان بطریق یاد آوری این عاجز را خطاب نموده تسریع تقدیم عریضه را تأکید فرمودند لاجرم مجبور شدیم که بخدمت شان بواسطۀ يك نامه خصوصی از کیفیت بیان کرده عرض اعتذار نمائیم . این است که این مکتوب ذیل را برای شان نوشته بودیم :

. نقل مکتوب نمبر ۲۹۹۸
جناب فاضل محترم ایدیتر صاحب اخبار فواید ستار ( مسلمان امرت سر ) را زحمت عرض میدهد : شما در سه مورخه ۲۹ مارچ خود بعنوان ( عریضۀ نیاز ) يك مضمونی اثر فرموده بودید ، و در آخر آن بواسطۀ اخبار عاجزانه ما ارسال آن عریضه را بسمع مبارك اعلیحضرت پادشاهی اشعار نموده بودند و در ادیشن مورخۀ ٤ ماه چون خود تکراراً از نقل نمودن آن مضمون را در سراج الاخبار افغانیه ممانعت رانده اید ، لهذا لازم است که به این نامۀ عجز علامه خود آن فاضل محترم را زحمت افزا کردیم . اولا - این يك اصول و قاعدۀ جدیدیست که صحیفه های اخبارها واسطۀ اثر نمایی خصوصی مردمان گردد . و ما هنوز به این اصول و قاعده وقوف کامله پیدا نکرده ایم . اگر چه دیگر اخبارها این قاعده را مرعی هم بدارند ، ولیکن مسلک و روشیکه نسبت بموقع خود سراج الاخبار افغانیه پیش نهاد خود داشته قطعاً برای نشر عرایض مساعد نیست . و اگر چنین نباشد صحیفه های اخبار ما بهیچ صورت از عهده نشر عرایض بیرون برآمده نمیتواند . بنابران از عدم درج و نشر آن عریضه بکمال تاسف و انکسار از خدمت ان فاضل محترم عرض اعتذار مینمایم . ثانیاً هر گاه عریضه خود تانرا بخط و عبارت فارسی بنویسید و به امضای خود تان ممضی ساخته برای این عاجز بفرستید ممکن است که بيك ذریعه تقدیم حضور انور والا بتوانیم اینست که برین وعده و عفو تقصیرات خود ختم کلام مینمایم تحریر دوشنبه غرة رجب المرجب سنه ۱۳۳۰
( محمود طرزی )
حالا چون درین دو نامه – یعنی اعتذار نامۀ خصوصی عاجزانۀ ما که برای حضرت فاضل مشار اليه ، و عریضۀ شکایت علی ایشان که در اخبار خود اثر فرموده اند – یکقدری غور و ملاحظه شود معلوم میگردد که مترجم فارسی ادارۀ اخبار ( مسلمان ) عرض ما فی البال ما را بدرستی ترجمه نتوانسته اند . زیرا ما از روش و مسلک شخص خود بحث کرده گفته ایم « که صفحه های اخبار ما برای نشر عرایض خصوصی مردمان مساعد نیست » و سبب این را نیز بیان کرده گفته ایم « که اگر چنین نباشد صحیفه های اخبار ما بهیچصورت از عهده نشر

شماره ۱۱
عرایض بیرون بر آمده نمیتواند . . » حالانکه ترجمان ادارۀ اخبار مسلمان این بیانات ما را به این صورت ترجمه کرده اند : « بعد ازان مراسله شمار سید که انتشار تدبیر مذکوره بخلاف دستور افغانستان میباشد » . این است که در نهايت غلط مهمی پیش آمده که موجب نوشتن این ( عریضۀ شکایت ) بصورت علنی گردیده است .

هر صاحب اخبار در نشر و عدم نشر مضامین اخبار خود آزادست . ما اگر عریضه های مردماد را که در خصوص استدعای خدمت و یا طلب سررشته های کارهای حکومت باشد و نشر نکنیم کسی چه حق شکایت بر ما خواهد داشت ؟ و اینکه رهنمایی شان را بنوشتن عریضه کرده ایم هم چیزی خطایی نکرده خواهیم بود . زیرا تحریرات شان مقاله نبود ، مستقل يك عریضه بود که در آخر آن ادعای خدمت کرده بودند ( عریضۀ نیاز ) شان که ما رسید به ایفای وعدۀ خود مسارعت ورزیده یکروز بعد بايك تحریرات از طرف خود به دایرۀ محکمه که مأمور عرایض خارجه میباشد ارسال نموده تقدیم آنرا به اعتاب سفیه همایون رجا کردیم . در نجا وظیفۀ ما انجام یافت .

این ممکنست که يك شخصی برای امور خانۀ يك شخص آخر بعضی تجویزات و سررشته هایی فکر خود اندیشیده آنرا بصاحب خانه عرض کند . ولی این نیز ممکن است که در باب اجرای آن حق اصرار و الحاح را داشته باشد .

حالا آمدیم بر اصل مدعا : فاضل محترم ( ابو الوفاء ثناء الله ) صاحب تجویزی که نوشته اند بسیار دیندارانه ، و خیلی عالمانه يك تجويزيست و لی این را هم عرض کنیم که این تجویز هر گاه قانونی و جبری شود در ظرف یکچند سال باك مقدار کلی نفوس افغانستان ضایع خواهد شد . زیرا تا یکچند سالی که دختران و پسران افغانستان باصول تعلیم و قواعد تدریسی که خود فاضل مشارالیه آنرا نشان بدهد و قرآن کریم را بزبان مادری خود ترجمه بتوانند امر نکاح و توالد و تناسل سراسر منقطع گردیده وفیات بر حال خود خواهد ماند که به این صورت ضایعات کلی در نفوس وارد خواهد شد . آیا نتیجۀ مقصد از ترجمه قرآن شریف را بزبان مادری چه خواهد بود ؟ هر گاه مراد از دانستن معانی آن کلام مقدس عظیم الشان باشد تنها دانستن يك صرف و نحو کفایت نمیکند . همه علوم ریاضیه ، و حکمیه و طبیعیه و فلسفه ، و حکمت تاریخ ، و جغرافیه و تمام علم اشیاء ، و علم روح و غیره را دانستن لازم است تا به غوامض معانی آیات بینات آن کلام جامع الکائنات تا یکدرجه پی برده شود . مع ذالك ما بر فکر جناب فاضل مشارالیه اعتراض نمیکنیم . ولی ( عریضۀ شکایت ) شانرا نیز به نفس الامر مطابق نمی یابیم . باقی والسلام مع الاکرام .


شماره ۱۱ سال دوم صحیفه ۱۲

( ترجمه اخبارهای انگریزی واردو)
( مترجم عبد الرحمن بيك )
( علم تاریخی ترکی )
بر حسب حكم سلطان المعظم علم عثمانی که یادگار عهد حشمت مهد سليمان ذو القانون است بر جهاز زره پوش باربروس نصب شده است پیشتر ازین علم مذکور در محاربه کریمیا بر مدرع محمودیه منصوب گشته بود و الحال بر جهاز یکه یاد کار خیر الدین بار بروسه ساخته شده بود نمودار شده است انشاء الله النصير باعث نصرت خواهد گشت .

( غيرت وحميت يك خاتون تركيه )
يك دسته فوج بلغاريا قبل از رسیدن نتاجه در يك قرية اسلام رسیده بی پرده نشینان را پرده دری کرد و صبیان و پیران را تقتيل نمود بك افسر بلغاریه در يك خانه زجه را دید که طفل نو زائیده پیش او افتاده است - افسر قسی القلب بد باطن آن معصوم را شمشیر دو نصف ساخته به زن مذکوره مخاطب کردید و گفت که از امروز محبوبة من باش - آن تصوير غيرت خاموش ماند تا که آن شیطان قرار گرفت و ملبوسات و اسلحه خود را بر کشیده برای حاجت طبیعی بیرون رفت - خاتون ترکی موقع را غنیمت دانسته لباس بلغر مذکور را در بر کرد و اسلحه او را نیز با خود گرفته در انتظار او منتظر شد . چون آن لعين در خانه رسید خاتون مذکوره بهمان شمشیر که جگر گوشه او را دو نصف کرده بود بيك ضرب في النار والسفر گردانید . و براسب او سوار شده راه شاخه گرفت - افسران ترکی خاتون مردانه صفت را در آستانه علیه فرستاد و اکنون او زیر علاج است . شافی مطلق او را شفائی کامل و صحت عاجل عطا کنند.

( عزل وزارت وقتل ناظم باشا )
چون وزارت ترکیه بسرکردگی کامل باشا فیصله کرد که ایدریا تويل و جزائر يتصرف بلقانیان باشند در جمعیت های اتحاد و ترقی شورش پاشده در کل مردم غریو برخواست - و تجاه هزار نفر پر طوم دستخط کرده انور بی را روانه کردند که از وزراء استعفا ويرد - زیرا وزارت مذکوره حقوق ملی را پامال ساخته فيصله غیر آئینی داده است . انوربی جبراً در اول مه باغچه داخل شده با وزرا مخاطبه خواست درین وقت از دحام خلقت بیرون ایوان ایستاده بود که نظیف پاشا بر مردم تفنگچه سر کرد ازدحام مذکور جواب تفنگچه را بتفنگ داده نظیف باشا را هلاک کرد - بعد از ان يك افسر دیگر که ملازم ناظم باشا بود بر هجوم مذکور گلوله زد او نیز قتل کرده شد - اکنون ناظم باشا این کیفیت را ملاحظه کرده بطرف مردم بشتافت و آنها را سکهای بد اطوار گفت هجوم خلق شنیدن لفظ سک او را هم کشتند. علاوه برین يك شخص از پولیس خفيه و يك ملازم شیخ الاسلام نیز درین کشمکش کشته شدند - ارکان اتحاد و ترقی ناظم پاشا را بنظر وقعت و عزت میدیدند و قتل او را محض اتفاقی میگویند -

چون ازین کشت و خون فراغت شد انور بی همراه نیازی و طلعت بی و دیگر منصبداران نظامی به کامل باشا گفت که با افراد حلقيه بنمائید که جنگ جاری خواهد شد و با مستعفی شوید - وزیر اعظم مذکور باطمينان استعفی پیش کرد و انور بی بحضور سلطان المعظم رفته برای تقرر محمود شوکت پاشا فرمان آورد . و علاوه بر وزارت عظمی قلمدان مارشلی (سپهسالار) نیز یافت اراکین وزارت سابقه تا دو عجه ظهر مقید بودند و بعد ازان رهای یافتند. درین وقت عموم مردم تقریرهای پرجوش کرده داد خواستند و اشعار حب الوطنی خواندند -

دو نفر مسلمانان هندوستان هم در یک مجمع تقریر نموده بیان کردند که مسلمانان هندستان بدل و جان باترکی ريك می باشند و توقع دارند که جنگ تا آندم ختم کرده نخواهد شد که انجام آن بر فتح نشود - هر دو نفر مذکور تعلیق به هلال احمر داشتند که از هندوستان به قسطنطنیه رفته است -

( منع خرید اسباب ساخت يوروب )
مجلس سیاسی مسلمانان کل هندستان يك عريضه بسرکار انگریزی تقدیم کرده بود که جذبات کرور ها رعایای مسلمانان هندوستان را نگهداشت بر دولت برطانیه لازم است که مذلت ترکی را روانه داشته خواهان عزت او باشد چونکه برطانيه وضع مخالفانه شروع کرده است و با دول شريك شده در اهانت عثمانیه میکوشد لك جماعت سیاسی مجلس مذکور از مقام پریلی بالاتفاق فيصله نموده است که مصنوعات و دیگر اسباب ساخت انگریزی و یورپی را تمام مسلمان هند قطعاً متروك نموده اشیائی ساخت هند و یا امریکه و جاپانی را استعمال نمایند -

اخبارهای جرمنی بحمایت ترکی
كل اخبارات جرمنی بر خلاف حکومت خود مضامین شایع کرده اند که چرا همراه دیگر دول اوروبا شريك شده بر عثمانیان اصرار مصالحت می نماید - روس تهدید نموده است که اگر مصالحت نشد در ولایت های ایشیائی حمله خواهد کرد . و جر منی هم تائید آن کرده ترکان را بی سبب در شکنجه حیرت و کشمکش افکنده است -


صفحه ۱۳
سال دوم
شماره ۱۱

پسر نوجوان يك وكيل بود در شب سه شنبه از دست يك شخص نا معلوم بذريعة گلولهٔ تفنگ هلاک کرده شد – و قاتل او تا حال ماخوذ نشده . معلوم شده است که مقتول مذکور در باب يك قزاقی سیاسی به پولیس اطلاع داده چند نفر را محرم قرار داده بود . ذهن غالب است که مقتول در انتقام همان افشای راز کشته شده است – انجنين واقعات در حق ملك نهایت مضرت رسان میباشند و هريك محب وطن آرزو دارد که پولیس سراغ بهرمان اینقسم پیدا کرده در نابود کردن سرگرمی مقویانه کامیاب گردد .

مکتوب
خدمت مدیر صاحب سراج الاخبار افغانيه
جناب من – اوراق هذارا براه عنایت در جریده وسیع الاشاعت خود درج نموده ممنون فرمایند و حصه در خدمت برادران اسلام بگیرند .
يك تجویز از خود حقیر است و دیگر از داکتر عبد الرحمن صاحب است و مدعای هر دو تجاویز فراهمی اعانت برای ترکان است فقط
راقم محمد انیس الدین از کاسکه

خلاصه تجویز محمد انیس صاحب ✠
چونکه برادران ترک در حمایت و حفاظت بیت الله جانهای خود را قربان میکنند اگر برایشان مسلمانان هند امداد نمایند روح مقدس رسول الله صلى الله عليه وسلم صدمه خورده از ایشان ناراض خواهند شد – بنا برین ضرور است که در روزی چهار لك روپیه کله دار تا مدت یکسال از هندوستان جمع شود – باین حساب يكياني في نفر میباشد و باید که مسلمانان هندوستان از دعوی های خود باز آیند و در اخبارات و اشتهارات شور و شر بپا نکنند بلکه برای معاونت برادران ترك كريست، مبلغ چهار لك روبية گلدار روزانه برایشان ارسال کنند – مردم هر شهر و هر محله برای جمع نمودن این روپیه مقرر شوند و کتابهای رسید و جمله انتظام حصولی روپیه بدست علمی شهر و محله باشد و صدر آن همان شخصی باشد که روپیه زیاده ترین عنایت کرده باشد اگر ازین طریقه کار گرفته شد امید قوی است که خلیفهٔ اسلام برای محافظت خانه کعبه اسباب کافی بدست داشته خواهد بود – و اگر مسلمانان هند غفلت ورزیدند باید که از روح مطهرهٔ رسول اکرم خوف نمایند .

( تجویز داکتر عبد الرحمن صاحب مدراس )
چونکه در هندوستان هفت کرور نفوس مسلمان موجود است باید كه يك روپيه في شخصي في النور برای امداد برادران ترک روانه کنند و برای فراهمی این روپیه بزودی انتظام کرده شود و مبلغ هفت کرور روپیه کله دار بی تاخیر فراهم شده بخدمت خليفة اسلام برسد فقط

سانحه غرق شدن حجاج
قافله حاجیان که تعلق بهندستان داشتند ما بين مدني، و ينبوع بمقام الحمرا گرفتار سیلاب آمدند که ناگهان در نیم شب از کو معا فرود آمده سه صد و پنجاه حاجی را غرقاب ساخت و صرف پنجاه جانبر شدند -

صحت یابی وایسرای هند
لاردها ردنگ وایسرای هند در مجلس بر کرسی صدارت نشسته بابازوی بسته خود تقریر پر تاثیر کرد – که چون بعد از زخمی شدن و بیهوش گردیدن بهوش خود رسیدم اول خیال شکرانه قادر مطلق بود که یمن و عیال من از مرگ نجات بخشید – دوم خیال مراد آن نفری بود که در ادائگی فرض ملازمت خود جان دادند – پیغامات و مراسلات عبادت برسی و همدردی که از مردم هر فرقه و هر طبقه بمن رسیده اند ظاهر می شود که باشندگان هندوستان بر آن مجوم لعنت و ملامت می کنند که بخلاف مذهب و کیش خود این چنین جرم را اقدام نموده است و ایرای شکریه دلی این مردم نیز ادا کرد.

جنگ ترکی و یونان
در نواح جنینا جنگ بزوروشور جاریست – یونانیان بسبب باران شدید از جای خود حرکت کرده نمی توانند – ولیعهد یونان اراده حمله تازه دارد و رخ به بیرونی نهاده است – ترکان بهر نوع كمك زیاد یافته اند و برای مقابله آمادگی تامه دارند –

تعدی دول یوروپ برتر کیه
نهایت افسوس است که دول یوروپ انصاف و اخلاق را بالاي طاق گذاشته دولت ترکیه در حمایت ریاستهای بلقان تعدی می نماید ويك تحرير متفقه در باب حواله نمودن ایدریانویل از طرف بلغاريه پیش می شد اما ترکان هنوز بمخالفت تجويز مذكور ثابت قدم میباشند و کلائی مصالحت عثمانی منتظر پیش شدن جواب آن نشسته اند و بريال شان از طرف حکومت ترکی یاد داشت متفقه مذکور منظور نخواهد شد یعنی جنگ باز اجرا خواهد یافت اما اندیشه آنست که حکمت عملی یوروپ کا صریحاً بخلاف ترکیه کار روائی می نماید خدا نخواسته باشد ترکا را از چنگ مانع گردد – و بجائی میدان کارزار تصفیه دردناک قسمت آخری آن در سفارتخانه صادر شود .

سرگر می مغویانه
جای افسوس است که به اکثر مقامات بشکل بعد از واقعه بم اندازی دهلی آثار سرگرمی انقلاب کوش نمودار شده است و بعد از در یافت شدن اعلان مغویانه در بیدن سکوئر کلکته یک اشتهار همان قسم در میمن سنگهه نیز دیده شده است . و دران بعد از مضمون باغيانه وحمله سم دهلى تحسین نموده شده است و در همان ایام نیز خبر رسید که مسترد بیندر و کمان گهوی نام که


شماره ۱۱ سال دوم صحيفه ١٤

هو الموفق

( باب التفسير )

جريدة وطنية سراج الاخبار افغانيه چون جريدة اسلاميه ميباشد از آن رو لازم گرديد که از فوائد دينيه در هر عدد آن خوانندگان را حظ دينى برسد – و چون اشرف حظوظ ايمانيه واكمل اذواق اسلاميه همانا استفاده از قرآن عظيم الشان است درين عدد جريدة وطنيه ( باب التفسير ) را مفتوح نموديم – و برای آغاز اين اراده مبارکه چند آيه کريمه را برای تسلی مسلمانان وقت حاضر با ترجمه ساده نگاشتيم – و استخراج نكات بليغه و اشارات بديعه كلام مبين را که هر کی بقدر فهم خود از آن مستفيد ميتواند شد حوالهٔ همت خوانندگان عظام نموديم وشرح مفصل ( باب التفسير ) را بخوانندگان عظام در ما بعد وعده ميدهيم انشاء الله الكريم

( اعوذ بالله من الشيطان الرجيم)
( الذين استجابوا الله والرسول من بعدما اصابهم القرح للذين أحسنوا منهم واتقوا أجر عظيم ) ، سوره آل عمران جزء ٠٤ ترجمه — کسانیکه از روی صدق اجابت نمودند فرمان خدای و رسول را بعد از انکه رسيده بود پايشان جراحتهای زياد مر آنکسانی را که نيکويی کردند بوفای عهد و ترسيدند از غضب خدای تعالی مزد بزرگی است :
اين آيه کريمه در وقتی نازل گشت که حضرت ختميت مرتبت عليه الصلوة والتحيت در سنه سوم هجرت از جنگ احد بر گشته وذات ملکوتی صفات پيمبری از زخم جان شکار اعدای دين مجروح گرديده روی مبارک زخمی و دو دندان درفشان شان از سنك كفار سنك دل شکسته حلقهای خود در سر مبارک در آمده و از زحمت جراحتها از اسب زير افتاده ابو بکر صديق و عمر فاروق و علی مرتضی همگنان مجروح گرديده و هم سيد البشر حضرت حمزه سيد الشهدا با تخميناً هفتاد نفر ديگر از کبار اصحاب بشهادت رسيده — و بعد از ختم محاربه بجانب مدينه عودت فرموده تا احوال در رسيد که کفار اشرار از زحمت آنحضرت و اصحاب اطهار اطلاع يافته باز لشکر خيانت اثر را ترتيب داده اراده نموده اند که بمدينه بازگشته باستيصال اسلام دوباره عودت نمايند — حضرت سيد البشر عليه الصلوة والسلام که به فتوح لاريبی و کشايش غيبی مطمئن الخاطر بودند بوضع ظاهری ضعف و ناتوانی لشکر اسلام در عزم مصمم شان هيچ فتور رخ نموده حکم فرمودند که فردا يعنی يکروز بعد از وصول مدينه آرام تا نموده همان افراد لشکر اسلام که در احد حاضر بودند خود را مهيا نموده در رکاب ظفر مآب پيمبری باز از مدينه بر آمده و بموضع حراء الاسد که ( هفت ميل از مدينه منوره دوری دارد ) برای جهاد اعدای دين حاضر و آماده باشند آن

شيران بيشه حقيقت و نهنگان دریای طریقت بجان منت پذیرفته با وجود جراحات زیاد بدون تعطیل و امهال با حضرت ختمیت مرتبت حاضر خدمت گردیده و تا حمراء الاسد رفته برادرانی در ایشان موجود بوده است که از محاربه روز گذشته مجروح بوده و بنوبت یکدیگر را بر پشت خود برداشته می بردند — از روز شانزدهم شوال إلى نوزدهم آن اقامت فرمودند — واعدای نا بکار که خیال تا بود شان بسبب ضعف ظاهری لشکر اسلام وكثرت وقوت خودها بر استیصال اسلام رفته بود اطلاع یافته واقعه را ديگر گون ديدند و عزم خود را فسخ نمودند — و بمكة باز گشته ندا در دادند که با ( محمد صلى الله عليه وسلم ) و همراهانش مقابله دشوار است کيفيت خبر مذکور را خداوند علام در آيه ذيل چنين خبر ميدهيد : —

( الذين قال لهم الناس ان الناس قد جمعوا لكم فاخشوهم فزادهم إيماناً وقالوا حسبنا الله ونعم الوكيل فانقلبوا بنعمة من الله وفضل لم يمسسهم سوء واتبعوا رضوان الله والله ذو فضل عظيم) ترجمه — اجابت کنندگان مذکورين آنانند که برای تخويف مردمان ايشانرا گفتند که کفار متفق الكلمه گشته اند برای قتل شما پس بترسيد از آنها زيرا که شما را با آنها طاقت حرب نيست — پس زياده گردانيد اين قول مردمان ايمان ايشانرا و گفتند بس و کافی است ما را خدای — و نيکو کارگزار است او تعالی پس باز گشتند از حمراء الاسد بعافيتى تمام و ثواب مالا كلام و زيادتی حرمت از جانب خدای تعالی — نرسيد ايشانراهيچ مکروهی از قتل و جرح و هزيمت و پيروی کردند خوشنودی خدای را با طاعت رسول برحقش و خدای تعالی خداوند فضل بزرگ است بدفع مشرکان از مومنان —

(انما ذلكم الشيطان يخوف اولياءه فلا تخافوهم وخافون ان كنتم مؤمنين). ترجمه في الحقيقت آن تخويف وتحذير مسلمانان از جانب شيطان بود که دوستان و محبان خود را ترسانيد، وعبدالله بن ابی با سه صد نفر يهود و منافقان بعد از خروج بالشکر اسلام واپس عودت نموده و لشکر اسلام را که يک هزار نفر بودند و برای مقابلهٔ سه هزار نفر از کفار اشرار برآمده بودند بسبب تخلف خود ها اقل قليل گردانيده و به هفتصد رسانيدند با وجود اين همه ای مومنان تمام بترسيد از اوليای شيطان و بترسيد از من در مخالفت امر من اگر مصدقان وعدو وعيد من ميباشيد .

ای افراد مسلمانان از وقوعات محاربات کفر و اسلام که درين جزو زمان رخ نموده است و اعدای خدای جهان آفرين بر قلع و قمع افراد مسلمين متفق الكلمه گشته اند حزن و غم واندوه و حسرت را نخودراء مدهيد ليس هذا اول قارورة كسرت في الإسلام توحيدرا باشرك از آدم تا خاتم نزاع برپا است و اسلام و کفر را از اول تا آخر اختلاف وضديت بإرجا ( كم من فئة قليلة غلبت فئة كثيرة بأذن الله) کلام مبين حضرت ارحم الراحمين است (وجعل رزقى تحت ظل رمحى) قول متين خير النبين حضرت ارحم الراحمين باوجود قدرت تامه


سال دوم
شماره ۱۱
و خلاقیت نامه روی حبیب خود را در اعلای کلمة الله مجروح میگرداند اعتبار نموده اند و انرا به اسم ( منطقه رباح قطبیه ) مسمی کرده اند.
و با وعدة ممتنع التخلف نصرت واعانت لشکر اسلام کاه گاه ابتلایی که درین منطقه چنانچه مذکور گردیده بود در نصف کره شمالی
و امتحاني ميفرمايد - (سبحانك لا علم لنا أنك أنت العليم الحكيم) ( باد شمال شرق ) و در نصف کره جنوبی (باد جنوب شرق)
اما واضح ولای است که نصرت الهی عاقبت یاور بند کان رب در وزیدن میباشند .
الارباب است وفتح و ظفر موعود مسبب الاسباب است. كما قال اینست ترتیب اسامی و منظومه کلی منطقه های یاد پس در هر
جل وتعالى شانه (فالذين هاجروا واخرجوا من ديارهم واوزوا نقطه گره ارض بهر کونه بادیکه تصادف شود ان باد البته بدین
في سبيلي وقاتلوا وقتلوا لاكبرن عنهم سياتهم ولا دخلتهم جنت تجرى منظومه منسوب خواهد بود. ولا بد یکی ازین جریانها عائد
من تحتها الانهار ثوابا من عند الله والله عنده حسن النواب) ترجمه و راجع است. اما با وجود آن باز هم تعيين موقع مخصوص هر بادرا
پس آنان که هجرت کردند از اوطان خود و خارج گردیدند از سراها مطابق این منظومه نمودن ، و جریان هر بادیرا بیکی ازین منطقه ها
و منازل خود و رنجانیده شدند در راه طاعت من و کار زار کردند موافق ساختن کار هر کسی نی بلکه متفتنان فن منه اور لوژی
با کفار و کشته شدند در جهاد هر آینه در دارم از ایشان نیز از آن عاجز است. و اسباب صعوبت واشكال ان نیز المشكه
بدیهای را و در آرم ایشان را ببوستانهای که میرود از زیر درختان در هر موقع وضعیت و مناسبت آب با خشکه دیگر کون افتاده ،
و غرفه های آن جویها و این پاداش دادنی است از جانب خدایتعالی و امتداد و ارتفاع جبال ودامانها و وسعت مجاری و بیابانها و پست.
و پاداش نیکی نزد خدا تعالی است. فقط و بلندی سائره کره ارض استقامت جریانها را تغییر و تبدیل
( عبد الرب ) میدهد که ازین سبب تعیین موقع مخصوص هر بادرا نمودن خیلی
مشکل است .

( مقالات فنيه )
( حکمت طبيعيه )
( فن )
( منه اور لوزی )
( باد )
ما بعد از شماره ۱۰

( اقسام بادها )
چون اسباب مهمه و اساس کلیه ماهیت ، وجريان ، و منطقه
های ریاح مذکور گردیدا کنون شمه از اقسام ، و اسامی که برباد
های متنوعه اطلاق میشود بیان میکنیم :

( بادهای موسم )
بادها شیکه ارا ( باد موسم ) میخوانند چون از برای تبدیل
پس منطقه اصلی ریاح عبارت از همین هفت منطقه ایست که استقامت جريانها بك متاليست، و نیز از برای جغرافیا اهمیت زیادی
بیان گردیم . اما بعضی از جغرافیون مسافه را که از شمم درجه دارد لاجرم در خصوص تفصیلات آنی شایان وقت است
عرض تا به قطبين امتداد میباید دو منطقه جنوبی و شمالی جدا كانه
باقی دارد

فاجعه های پاریس
( ما بعد شماره ( ۱۰ ) سال دوم )
از برامدن آنها مارکی نیز بر وعد خود ثابت قدم مانده فلوسيلد
نام دختر خود را مرده فرض نموده لباس أس و ماتم آنرا در بر کرد.
بعد از اتمام یافتن مهلت قانونی شبکه معین بود رسم نکاح
قونت دور اندال با مادموازل دور اندال اجرا گردید غونتران
و هم تروز وفات یافتن ترا محقق پنداشته علاقه پدری و دختری از در حالی که منتظر ملیون ها طلا يك ترونی بود دید که زوجه اش
ما بین من و تو بر طرف خواهد شد. این آخر سخن منست که تنها با سيصد هزار فرانك يك تروت مختصرة بدستش رسید .
بنو گفتم . دیگر سخن ندارم .
ازین کم بودن ثروت مادموازل دو موقوب تعیب نباید کرد. زیرا
مادموازل دو موقوب رنگش مانند يك مرده زرد شد ولی قلونیل به اعلان حریت و آزادی خویش نها به ثروت و سامانی
عزم ومناقش بقدر يكدره خالید بر نشده بی آنکه یکمرف بگوید که از مادر به او میراث میرسید حق تصرف را داشت که آنهم
به پدر خود کردن خم کرده آهسته از سالون برامد .
عبارت از همین قدر مبلغ بود ، و آنهم ازین پیش آمده بود که مارکی
فردای آروز که روز واصل شدن سن بلوغش بود با خدمتکار دو موقوب نسبت به اصالت و ثروت و توانگری خود بابك زن
اتاق خود از خانه پدر برآمده در یکی از خانه های راهبه هایکه فقیری ازدواج کرده بود.
به اجرت مسافر قبول میکرد در کشید. سه روز بعد دو نفر وقایع ما بعد این وقعه را بیکد و سخن اختصار میکنیم :
محرر مقاولات از طرف دایره قانونيه عدالت بخانه مارگی دو موقوب غونران چون دید که بواسطه این ازدواج مالك ثروت
آمده بیكطور احترامکاران وظیفه قانونیه را بجا آوردند. بعد
باقی دارد


سال دوم
صحیفه ١٦

ادبیات
هیچکس نشنیده در آفاق اخبار المجنين
از کسی کم دیده ام طرز شکر بار انجنين

اینچنین کورا بود گلهای مضمون و نشر نك
در بهاران هیچگه نشکفت گلزار انجنين

کام جان پر شکر از شیرین زبانیهای اوست
دیده ام طوطی نمی آید بگفتار اینچنین

سراسر آفاق را گردید در یکسالکی
کودکی یکساله می آمد برفتار انجنین

از مضامین بلند و از خیالات بزرگ
کی کما همت بلند افتاده کهسار اینچنین

جام جم میگفتمش در صورت حال جهان
جام جم هرگز نگردی کشف اسرار انجنین

می ربایندش بنقد جان روان از یکدگر
باید این جنس گرامی را خریدار انجنین

عادل کشور سراج دین و ملت بحر جود
ای که در عهد تو شایع گشت اخبار انجنین

سایه حق آفتاب دهر شاهنشاء ملك
ای که در گیتی نمی بینم خبردار اینچنین

رونق دیگر گرفت امروز از لطافت جهان
در جهان امروز یکی باشد جهاندار اینچنین

گشته از فیض تو مستغنی جو بلبل نغمه سنج
کیست تا گوید چو او نظم گهربار انجنین

ناموران جهان
( ما بعد از شماره (۱۰) سال دوم )
آنی فاطمه خاتون : — از ادیبه های استانبول است . از نسل صاحب ( تاج التواريخ ) خواجه سعد الدين حسنجاني يك شاعرهٔ معروفه ایست که در سنهٔ ۱۱۲۲ ه در « بی شهر » وفات یافته است . صاحب ديوان يك شاعرة بليغة بود ولی بجز همین دوبیت ترکی که در تذکره های شعرا از و دیده شده است بدیوانش دسترس نشده :
خیال یار شکله دیده صحن گلستاندر
آجامش شرحه لر سینه مده نخل ارغوانمدر

امید وصلنک ای قاشلری یاسینه دن کچمز
خیال تیر غمزمك آنکا خاطر نشاندر .

یعنی — بخیال عارضت دیده صحن گلستان من است . شرحه ها

تتمه ١١
یکه در سینه ام کشاده شده هریکی يك نخل ارغوان منست . ای کمان ابرو ! امید وصل تو از سینه ام هیچدم نمیگذرد ، خیال تیر غمزه ات خاطر نشان آنی بیچاره است.

آئیس : — به این نام چند نفر زنان مشهوره ذکر شده است : یکی دختری بود که در جزیرهٔ ( سیپلیا ) در زمان ( دیوقلبس ) نام پادشاه روما بدین نصارا درآمده بود ، و چون بادشاء مذکور در انوقت بسبب دین بت پرستی نصارا را بقتل میرسانید آنیس را نیز بقتل رسانیده
باقی دارد

علم ثروت ملل
( ما بعد از شماره ( ۱۰ ) سال دوم )
کارهای دشوار نیز مجبور میگردد و به این صورت هم اجرت کاریگران افزونی میگیرد، و هم مصارف و مخارج زیاد میگردد، و از قوه هایی که صرف شود نیز بتمامها فایده برداشته نمیشود . دیگر يك سببی که بیان کرده اند این است که اگر اعمال یعنی کارها بصورت خوب و درست تقسیم گردد همه آلات . و ماشینها و بنای تاریکه وغیره چیزها ئیکه از اصل سرمایه شمرده میشوند بیکار نمانده از همه آنها فایده برداشته میشود و اگر قاعدهٔ تقسیم اعمال نباشد نمیشود، چونکه اصول تقسیم اعمال در عالم صنایع کارها را بسیار ساده و آسان ساخته خوبی و سهولت از هر چیزی استفاده میشود، و به اینصورت مصارف از کمتر شده خوبی و نفاست و بیشتری و ارزانی محصولات را نتیجه میدهد . منشأ یگانه اصول تقسیم اعمال ( مبادله ) میباشد. اگر مبادله بنا بر هر سببی که باشد بوقوع نیاید تقسیم اعمال نیز وسعت نمی یابد و از نتیجهٔ آن حاصلات نیز محدود میماند. بنابرین برای سهولت یافتن تقسیم اعمال اولا میباید که جای مبادله — یعنی جای فروخت اشیا موجود باشد. مثلا چنانچه پیش ازین گفته بودیم که اگر سی نفر کاریگر به اصول تقسیم اعمال کار بکنند در روز یازده هزار کاغذ قطعه بازی تیار کرده میتوانند . پس يك فابریکی که در روز یازده هزار کاغذ را از روی قاعدهٔ تقسیم اعمال بسازد لازم است که آن صاحب فابریک در روز پانزده هزار کاغذ را فروخته بتواند و اگر لااقل ده هزار آنرا فروخته نتواند لازم است كه يك قسمی از عملهٔ خود را جواب بدهد، یا آنکه بر هر يك آدم رقم رقم کارها را اجرا کند
باقی دارد

همه مقاله هائیکه دستخط ندارد از طرف مدیر و سر محرر تحریر یافته
محمود طرزی
در چهاپ خانه حروفی دار السلطنه کابل طبع گردید


سراج الاخبار افغانستان
١٣٢٩

شماره ١٦

اقتران السعدين (احوال داخلی) ذات همایون شاهنشاهی از طرف ارچکون و چمنستان [ILL]
حوادث تاریخیه [ILL]
باب اغراض [ILL]
شکران علی قضای حضرت المنان بهترین مفاصل ـ و فروعهای آن که ـ سرود مسلمین ـ تکذیب ـ جوابها
عالم عسکری
مقالات فنيه تتمه عایدات شماره ۱۱ - از عرض الی سیاح [قشری؟]
مطبوعات ( )
ادبیات احوالات مدارس اسلامی - تاریخ ولادت حسین ابن علی و شهادت حضرت حسن رضی الله عنهما
ناموران زنان جهان
علم ثروت مال
قلمه های پاریس
اعلان
تصاویر امور الخلیفه ذات همایونی در راه هرات در قریه طاویلت بمیرزا دالان من مومند - امور زندگانی شاهی والاحضرت غازیان - تنویر و خیرآباد معظم الملک است - الاحضرت شاهزاده عنایت الله خان بهادر در میان عساکر ظفر شعار - انتخابات عسکری


کام جان
سریر آفاق

اعلان
( شرایط اشتراك سراج الاخبار افغانيه )

(سراج الاخبار افغانیه) نخستین اخباریست که در مملکت پرفیض و برکت افغانستان سایۀ فیوضات عرفان پروری از مضامین همایونی پادشاه مقدس مهربان ما در دارالسلطنۀ محروسۀ کابل به انتشار آغاز نهاده است . مقصد و مسلک این مادۀ گرامی بیداری و آگاهی اهل وطن مقدس ماست بر احوال عالم، و حب دولت و وطن ، و توجه بسوى علم و فن ، دينى ، سياسى، ادبى، اجتماعى، فى يك اخبار فواید بسیاریست که در صفحه هاى معدود، فواید غیر محدودی مندرج دارد. (سراج الاخبار افغانیه) از هموطنان عزیز خود چشم امید آنرا دارد که چون این اخبار یگانه اخبار وطن عزیز مقدس شان شمرده میشود میباید که یک توجه صمیمی و یک هوس مطالعۀ باخلاصی بدوی را عطف نمایند. اداره در باب اشتراك مشترکین کرام نهایت ارزانی و آسانی را میداشته و برای خوبی مضامین مندرجه و خوبی کاغذ و حسن طبع و درج اسباب و صور فداکاریهای بسیاری بکار برده، و تجارت را کمتر منظور داشته است درینصورت دوماه دو بار یعنی در غره و پانزدهم هر ماه نشر میشود امید است که در آینده هفته وار شود. و آنهم به همت دانشوران معزز هموطن منوط است زیرا همانقدر که تعداد از مشتركين كرام، ورغبت خوانندگان عظام بیفزاید، البته بر ترقی او نیز خواهد افزود. قواعد اشتراك از قرار ذیلست :

در دارالسلطنۀ کابل قیمت یکساله اشتراك آن ۸ هشت روپیه کابل – ششماهه آن ۵ پنج روپیه کابل در ولایات پرداخته دولت علیۀ افغانستان یکساله ۱۴ چارده روپیه کابل – ششماهه آن ۸ هشت روپیه کابل در ممالک خارجه چون هند و ایران و ترکستان روسی و ممالک عثمانی و اوروپا یکساله ۱۰ ده روپیه انگلیزی – ششماهه ۶ شش روپیه انگلیزی :

( اسامی وکلای ما در خارج )

در پشاور جناب میرزا غلام حیدر خان سررشته دار و گماشتۀ دولت علیۀ افغانستان . و در مشهد جناب عبدالله خان وکیل دار تجارت دولت علیۀ افغانستان در بخارا جناب حاجی غلام نبی خان مامور فروش پوست قره کلی دولت گرامی که هر که از اهالی ممالک خارج افغانستان آرزوی اشتراك اخبار ما را داشته باشند بهر يك ازین وکلای ما وجه اشتراك را بفرستند و از طرف وکیل ما به اداره اطلاع بدهند از همان وقت اخبار ما بهمان آدرس و عنوانی که داده باشند جاری میگردد. آدرس و عنوان واضح و روشن نوشته شود، يك طلای پوند انگلیزی ۱۵ پانزده روپیه گلدار است.


صحیفه (۱) سال دوم (شماره ۱۲)

نگران
ايتيك آقای ملکی حضور اعلحضرت همايونی
علی احمد
قیمت سالیانه
در دار السلطنه کابل ۸ روپیه کابلی
در اطراف داخله مملکت با اخراجات ذاك ١٤ روبيه كابلي
در خارج مملکت با اخراجات داند ۱۰ روپیه انگلیزی
بهر پانزده روز یکبار نشر میشود
تاريخ عربي بكم ربيع الثاني ۱۳۳۱

سراج الاخبار افغانیه
۱۳۲۹

ملاذ رؤسا و محررين
محمود طرزی
الاداره او مطبعة
در ماشین خانه دار السلطنة ( كابل )
همه امورات تحریریه به اداره خانه بنام مدیر فرستاده میشود
قيمت يك نسخه آن در کابل یک آنی است
تاریخ شمسی ۲۰ حوت ۱۲۹۱

تاریخ انگریزی ۱۰ مارچ

درین اخبار از حوادث داخليه وخارجيه و بسی مقالات مفیده درج میشود

( اقتران السعدين )
( يك لوحة بديعة علويت منظر ، يك نظارۀ روح پرور سعادت مظهره )
( صور فوتوگراف ذات اعليحضرت ظلال منت مكين ضياء الملة والدين امير عبدالرحمن خان وفاته قدسيت صلواته )
( اعلحضرت سراج الملة والدين امير حبيب الله خان بعمر ٤ سالگی در سر زانوست (۱۲۹۴) )


صفحه ۳
سال دوم
شماره ۱۲

(اقتران السعدين)
الملة والدين امير حبيب الله خان ( طال الله عمره وابقاء در سن طفولیت بهمراه شان میباشند. این عکس فوتو گرافی ایست که در اثنای اقامتشان در سمرقند گرفته شده است . لهذا لازم آمد که باضي يك عطف نظر نموده يك دو صفیه از تاریخ افغانستانرا مطالعه نمائیم تا یکیفیت اینکه بادشاه افغانستان در سمرقند ترکستان چه کوه و چسان بوده تا یکدرجه آگاهی به رسانیم :

بکدو صحیفه بسیار درخشان دیشان تاریخ افغانستان ) این شماره ۱۲ سراج الاخبار افغانيه بدرج نمودن يك لوحة بديعه علویت منظره شرف اندوز فخر و مباهات گردیده، که هیکل مجسمه غیرت ، و شجاعت ، و قهرمان ، و نمونه مكمله عدالت ، وسیاست و خردمندی را بیکنظر بنظر هر صاحب نظر جلوه کر میسازد . چه قدسی منظره ! دو وجود مسعودى كه يك مملکت جسيمه و يك ملت معظمه را یکی از معدومی محو و انقراض رهایی داده بنیاد هستی وجودش را گذاشته ، و جنانش مستحکم و استوار ساخته که در مقابل سیلابهای فلاکت اندوز ، و از درهای آتش افروز بکمال ثبات و استقامت مقاومت مینماید . و آن دیگری بران اساس نیاد چنان بك بناى مشيد الاركاني وضع نموده و آن را همچنان درخشنده و گیهای تمدن و تجدد شعشعه افروز گردانیده که برای حال واستقبال ملك وملت بك تحسنكاه اميد ، وبك آمال ترقى تو بدی حاضر و آماده شده است . چه علوی منظره ! دو بیگر مهر منظری که یکی خورشید نیا تاریست که بطلوع سعادت سطوع جهان افروزش ملك و ملت از انجماد افسرده کی اسارت رهایی یافته، حیات تازه سعادت و نشو و نمای حریت را اکتاب ورزیده و آندیگری به تحلیل طیفی آن سیای فیوضات ما آب کامیاب آمده به انوار رنكا ولك مديت وترقى، و آثار بسیار شوخ و شنگ شوكت و تعالى آرا درخشنده کی سراسر زنده کی بخشیده است. بلی ، پلی همین دو وجود مقدس است که افغانستانرا به نعمت آزادی و استقلال مظهر نموده و افغانيا ترا بعالم شناسایی داده ، یکی شمس است و آمدیگری انوار یکی مؤسس است و معمار ، یکی شهر است و آندیگری نمر یکی عنصر است و آمدیگری جوهر، یکی مرشد است و آندیگری رشید، یکی سعد است و آمدیگری سعید . این اقتران السعدين ، واين نيرين بي عيب وشین تصویر دلپذیر خاقان خلد آرامگاه اعلحضرت ( ضياء المسلة والدين امير عبدالر حمن خان ) طابه مثواه است که ذات تو کلمات اعلی شرت (سراج

(محاربه شش گاو)
در نیا از تاریخ واقعات افغانستان که بعد از وفات امیر کبیر جنت مكان اعلحضرت ( امیر دوست محمد خان طاب متواه ظهور یافته تفصیلا بیان نمیکنیم، و نیز از اختلافات و تنازعاتی که در ما بین اولاد شان - که حضرت حافظ حقیقی دوباره افغانستان را چنان همدیگر می بینیم !

روزهای بی اتفاقی و خانه جنگی را نشان ندهد . باز هم بحث نمیرانیم، تنها از آخر ترین محاربه هائیکه موجب حرکت اعلحضرت خاقان مغفور سابق بطرف سمرقند گردیده شده حرف میزنیم : تقریباً در اواسط سنه ۱۳۸۷ مجری هر گاه بسوی منطقه اراضی ( غزنين ) و نواحی آن يك نظری می انداختیم کوهها. دامانها ، تپه ها شینه ها را با یک ردای بیضای علای برف بسیار کثیف و تقبل مستور میدیدیم که زمینهای اطراف سراسر با يك طبقه برف که بکنیم متر کلفتی دارد پوشیده شده است . درین اراضی پر برف مقابل همدیگر ، دو اردوی عسکری همجنس و همقوم و هم دین و هم مذهب را که از طرفین تقریباً به شصت هفتاد هزار عسکر میرسد در مقابل همدیگر به و نریزی و کشتن یکدیگر مشغول می یابیم کوماندانهای بزرگ این دو اردوی مخاصم را برادر حقیقی همدیگر می بینیم ! چه دهشتها احوال : اما چه باید کرد؟ ظروف زمان همچنین اقتضا کرده بود . معایف تاریخ واقعات بشر، از ینگونه فاجمهای بر تیغ و خنهر بسیار با نشان داده است ! حالا مایی محاکمات فلسفيه ، وتحقيقات حكمية واقعه نگشت، از حوادث بیان میکنیم: اردو گاه عساکر اعلحضرت ) امیر محمد اعظم ) خان پر افسری برادر زاده شان ذات اعلمضرت ( امير عبد الرحمن خان ) در (روضه) نام موقع و اردو گاه اعلا حضرت ( امیر شیر علی خان) در ( شش کاو ( نام موضع نصب خيام خصام نموده بودند . نقشه جنگی که از طرف کوماندان بسالت نشان و سر افسر جرار دیشو كن وشان اعلحضرت امير عبد الرحمن خان کشیده شده بود. و منصوبه حربیه که از روی همان نقشه به حرکت می افتاد اگرچه در صدی بود و نه نتیجه پذیر موفقیت و کامیابی بود ... و مانند عاريات سابقشان يفتح و ظفر رهبر بود، ولی چه فایده که بنا بر بعضی حرکاتی که از طرف خود امیر محمد اعظم خان برخلاف نقشه حرب بوقوع آمد این محاربه با همه سامان فتح بشکست منیر کردید .


حیفه ۳
سال دوم

همین محاربه موجب خروج ذات اعلیحضرت خاقان جنت مکین ضیاء المله والدین از افغانستان گردیده است که از راه ملك وزوی ويشتك، وبلوچستان، و سیستان به ایران و از انجا به راه درگز وطون، و اور کنج ( از ملك ( خيوه ) گذر نموده و به ( بخارا ) و از انجا به ( سمرقند ) تشریف فرمای سعادت شده اند.

( سمر قند )

( سمر ) نام يک شیعی بود از اجداد قديمه اراك ، و ( کند) بزبان ترکی قدیم شهر و قریه را گویند که به اینصورت معنی ( سمر قند) شهر سعر ، باده سفر میباشد | برهان قاطع ) ذات اعلحضرت خاقان مغفور بعد از انکه از اقتضای گردش چرخ دوار از وطن اصلی موروی شاهانه شان بیرون برآمده تا بسمر قند رسیده اند در همه حکومتهای هموار خود که رسیده اند به بسیار احترام و اکرام پذیرایی شده اند. دولت ایران با عرا به های دولتی به مشهد مقدمش رسانیده و اعلحضرت ) ناصر الله ین شاه ) مرحوم باسلام و احوال پرسی سمیانه دلجویی کرده اند و از انجا به احترام تمام بسوی ( خیوه) حرکت فرموده اند. جناب خان اعظم خیوه نیز غیر از انکه پذیرائی که در خورد شاهان لایق و سزاوار است اجرا نمود بهر گونه معاونت مالی و عسکری نیز از آماده بودن خود عرض المسائیت بجا آورد

ذات اعلحضرت خاقان مغفور در سواغ عمری شاهانه شان در اثنای سفر شاهانه از ( در کر) به ( خیوه ) چنین میفرمایند: ، روزی بيك قافله از ترکمانها بر خوردیم. آنها خیال اینکه ما ایرانی هستیم و می خواهیم به آنها حمله کنیم خود را پنهان نمودند. در نجا باید مذکور بشود که ایرانیها و ترکمانها با همدیگر دشمن هستند ۱۰ گرچه هر دو مسلمان میباشند ولی علمای جاهل آنها بهوای نفس خود رفتار نموده آنها را ترغیب مینمایند که یکدیگر خود را بقتل برسانند با فروشند و اینکار وحشیانه ایست. خدا میفرماید همه مسلمانان برادر و اجزای یکدیگر اند. هر چند هر دو طایفه خود را مسلمان میدانند لكن بسبب جهالت یکدیگر شار را چون مشرك می بینند. و از پنست که کنار بر اسلام غالب میشوند چرا که بین خودشان نفاق دارند . اما این عیب در دین اسلام نیست بلکه خود مان مملو معایب هستیم ...

چون این کلام حکمت انجام اعلیحضرت ممدوح برای حال و مال عالم اسلامی یک درس عبرت آمیزی بود بمناسبت موقع از درج آن صرفنظر کرده نتوانستیم .

والحاصل ذات اعلیحضرت خانان جنت مکان از ممالك تركمان بتمام غزو شان برآمده به بخارا، و چون جناب بادشاه بخارا به ( حصار ) نام موقع برای تابع ساختن مردم آنجا رفته بود بنا بر دعوت مخصوصه به آنجا تشریف فرمای سعادت شده اند.

شماره ۱۳

در اثنای این سفر شاهانه چیزی که شایان تذکار است این کلام حکمت انجام اجتماعی اسلامی شانست که پدرج آن کسب افتخار مینمائیم :

چون وارد بخارا شدم، دیدم که پادشاه بخارا حسب الحكم دولت روس به ( حصار ) و (قلاب) رفته است که بامید (سهراب بيك ) جنك نمايد چرا كه مير مذكور اطاعت دولت روس را قبول نکرده است. چون با امیر بخارا سابقه آشنایی داشتم کاغذی به او نوشته از آمدن خود اطلاع داده پر سیدم که آیا میل دارید نا مراجعت شما در بهارا بمانم یا نزد شما بحصار بیایم زیرا که میخواهم زود تر عازم سمر قند شوم. مروت جواب نوشت که علاقات او بروم. علهذا اشر فيها نيكه خان خیوه بمن داده بود فروختم تهیه خود را دیده با با صد نفر عازم ( حصار ) شدم ، وغلامهائیکه خان خیوه یمن داده بود همه را آزاد کردم . مدت ده روز این مسافرت طول کشید . روزی در بین راه قطعه زمین مرتضی را دیدم که بجهت چادرها و خیمه گاه امیر بخارا مسطح کرده بودند. و این قطعه زمین با خون آلوده بود . اول خیال کردم این خون قربان ها نيست كه بجبهة النصرة وقتی که مجهت امیر بخارا رخ داده ذبح نموده اند. پرسیدم که چرا قربانیها را دور تر ذبیح نکرده اند که در پیش روی خیمه امیر ذبح کرده اند . مردمان آنجا آهی کشیدند. گفتند: این خون انسانست که از حیوان ! بعد معلوم شد که بازده روز قبل وقتیکه چادر امیر بخارا اینجا سرپا بود قلعه حصار مفتوج شده یکهزار نفر اسیری که تسلیم شده بودند نزد امیر آورده اند. فوراً حکم داده است در جلو روی او همه را کشته اند. از استماع این کار ظالمانه خیلی متاثر شده گفتم شاید اینها تقصیری داشته اند والا هیچکس اسرا را نمیکنند. مردم جواب دادند : امیر صدها آدم را بدون تقصیر با بازخواست جهت کشته است. از شنیدن انحرف تعجب نموده با خود خیال کردم که چون حکمرانان آنها از خدا و دین خدا غافل میباشند، و مسلما ناترا بغلامی میگیرند. و مخلوق خدا را بدون تقصیر میکنند، و امیر بخارا هم اعتنایی به احکام خدا و شرع پیغمبر ندارد، و علما که حامی و مروج این شریعت هستند اعتنایی ندارند. ازین سبب روسها را برانها مسلط ساخته ملیکهای شانرا استیلا نمودند ، ازین سبب خيلي مأيوس شدم که اهالی بخارا که به تدین شهرت دارند بر خلاف قانون اسلامیت و انسانیت رفتار مینمایند و ازین متألم شدم که روسها آنها را اینقدر جاهل ويخير، ومعاند يكديكر ديده ازین فقره منتفع و مستفید میشوند. از کشته شدن این اشخاص بيكناه كريستم ، و چند نفر سواران خود را مقرر داشتم کاخون آنها را با خاک پوشانیده صورت قبر را بران بسازند .

در نجا اگر از تفصیلات واقعات اجسافرت و ايام غربت اعلیحضرت شاهانه سخن را ایم کجایش اوراق ما از ان عاجز میماند.


سال دوم شماره ۱۲ ۴

لهذا بر اصل مقصد رجوع کرده میگویم که ذات اعلیحضرت خاقان مغفور مدت یازده سال تمام در سمر قند و تاشکنند بسر آورده اند. درین مدت با دولت روس و مردمان آنجا به بسیار سلوك مرغوب رفتار نموده اند. و از طرف دولت روس نیز اگرچه در اواخر بنا بر بعضی انتريكه ها کول خورده ذات شاهانه شانرا از سمرقند به تاشکنند نقل داده اند ولی من حيث الاجمال دائما در احترام و اکرام شان کوتاهی نشده است . اینست که این تصویر دلپذیریکه سرلوحه افتخار ما شده است محصولات آن اقامت زمان سمرقند میباشد، ذات اعلیحضرت خاقان مغفور درستهٔ ۱۲۸۷ بسمرقند وارد شده اند. و درستهٔ ۱۲۸۹ یعنی دو سال بعد ولادت پر سعادت ذات قدسیت صفات اعلیحضرت ( سراج الملة والدین امیر حبیب الله خان ) ادام الله دولته الی مدید الزمان بوقوع آمده است . تقریباً عمر شریف اعلیحضرت در وقت گرفتن این عکس پنج ساله بوده است . در خصوص گرفتن عکس ، يك فقره دیگری در سوانح عمری اعلیحضرت خاقان مغفور مصادف نظر گردید که بجهت غرابت از درج آن خود داری نتوانستیم : فرمانفرما گفت : امیر اطور عکس شما و چند نفر از سر کرده های همراهان شما را خواسته اند. جواب دادم حاضر خواهم نمود. روز بعد نایب فرمانفرما ما را بد کان عکاسی برد . ولی سر کرده های من از گرفتن عکس خودشان انکار کرده گفتند : هر کی عکس خود را بیندازد کافر میشود ، تا حال خیال میکردم که همراهان من عقلی دارند. ولی اینوقت دانستم که هیچ عقل

(از یادگارهای شکار چناری)
(ذات اعلحضرت بادشاهی با سه رأس آهویی که خود شکار فرموده اند)

ندارند. و بعد از ان در هیچ کاری با آنها مشوره نکردم ... سبحان الله ! پاکیست می پرورد کاری را که هر چیزی را تغیر میدهد و خودش هیچ تغیر و تبدلی ندارد. در وقت حاضر همین لوحة بدیعه که سر لوحه افتخar ماست از شکار خانه شاهانه بما رسیده است که در دارالسلطنه کابل محض بنا بر مقصد خیر مرصد يك صدقة جاري تأسيس یافته و آنهم این است که واردات صافی آن بر اولاد بیکس و یتیم مملکت در تقسیم خانه صرف میشود . و هیچ کس از سر کرد کان و بزرگ کان و اهالی نباشد که یکبار به این عکاس خانه يك عكسی دو عکسی نگرفته باشند. بین تفاوت راه از کجاست تا به کجا

انب

حوادث خارجیه

(اجمال سیاسی)

«دیار جهت قهقری میکند !» تاریخ ، يك آينهٔ قد نمای عبرت است . ولی چشم عبرت بین کجاست یکوقتی بود که پاپاها و پادرهای نصارا از جهالت اهالی، و مطاوعت بزرگان شان بعالم کلیسا راه استفاده را یافته برای رهایی دادن بیت المقدس را از دست مسلمانان مانند سیلابهای بلا از هر هر طرف بر ممالك اسلاميه هجوم آوردند. اما در انوقتها مانند (قلیچ ارسلان)


شماره ۱۳
سال دوم
سلجوقی و بعد ازان مانند سلطان ( صلاح الدین ایوبی، و بعد ازان مانند سلطان ( مراد خداوند کار ) عثمانی بهادران اسلام موجود بودند که در پیش قوت شمشیر آنها بجز فرو آوردن سر تسلیم دگر هیچ چاره ندیدند . رفته رفته در اور باحکها ، و فیلسوفان با عقل و ذکا افزونی گرفته و مردمان نیز بعلم و صنعت و حکمت آشنایی پیدا کرده قوت و نفوذ پاپاها و کلیسا را ازین برافکندند. و واهی بودن این گونه خونریزیهای دینی بر همگان ثابت گردید . اگرچه محاربه های سیاسی بوقوع آمده و می آمد ولی کسی نام محاربه های دینی و مذهبی را بزبان نمی آورد.

فرقه ها کوشها را به اهتزاز آورد. آن مجالس بزرگ ملت که هر کس آرا مطرح اصلاح و اتحاد، و یگانگی عالم اسلامی اعتقاد کرده بودند محل و معدن اختلافات، و احترامات گردید . آن اختلافات چون بر منافع خیه شرعیه مستند گردید اتفاق به نفاق انقلاب یافت. اعتراضات بدرجه پیش رفت که سلامت مملکت حکماً منیا را گرفت. در ان و لوله ها يك فلفلة محاربة ايتاليانها برامد. زیاده از یک سال دوام ورزید. اعتراضات تشکیل دادن کابینه ها در میان فرقه ها بدرجه آتشفشانی داشت که آن آتشهای محاربه را بجز بعضی قهرمانان غیوری مانند ( انور ) بیگ و رفقایش که در انجا بودند دیگر هیچکسی حس کرده نمیتوانست . تا آنکه ان مملکت جسیمه نیز از دست رفت با وجودیکه حرکات خصمکارانه بلغارها و شرکای جنایتش از آغاز مسئله پدیدار بود ، ولی نفاق فرقه ها هیچ نمیگذاشت که تدارك واقعه پیش از وقوع کرده شود. ممبر دیکه حرب بالقانهای وحشی که چندی پیش از بن باج ده ناشیه ردوششان بود آغاز نهاد همه تواقعات وعدم حاضری شان میدان رامد . از مغلوبیت مغلوبیت گرفتار آمده در استانبول محصور شدند. با وجود اینهم اختلاقات ومناقشات فاق همه فکرها و تصورها در بی ترقی و تمدن، و صنایع . و توانگری زینت و عمارت مصروف شده اوروپا عروس دنیا و و معدن عرفان و ذکا گردیده بعدل و علم . و حریت . و مساوات مبتدا به اشد ... ولی بنابر منتشای ( کل شی یرجع الی اصله ) برزهم درین عصر بیست و یکم همه آن مدینتها و درخشندگها دفعه باز مجدداً يك شدت وحدت وحشیانه، بالقانیهای دوباره کا اعلان حرب ولیسه را نمودند که دولتهای زرد اوروپا را نیز حیران ساختند . چه عجب جمت قهقری .....

(از منظره های شکار گاه چناری )
(شهزاده معظم معین السلطنه سردار عنایت الله خان با محصول شکار شان )

کذالك احوال عصرها بیشتر دولت علیه عثمانیه را در ین وقت باز بکمال دهشت می بینیم که رحمت نموده است. مسئله های زورباها ، وینیجرها بازبین لباس دیگری جلوه گر گردیده است. حرکان در ابتدا بران قیام نمودند چون برای کلمات عدالت مساوات حریت بود، و همین کلمات در تصویرها و اخبارها و همه آثار مطبوعه شان دیده میشد شنوندگان و بینندگان دور و نزدیک آنها بيك امید مسرت نوید محبی افتادند . و به اتحاد و ترقی بيك شوق رهوس غربی در خود حس نمودند . چونکه همه افکار و آمال ملیه را بر سلامت و سعادت مملکت منحصر میدیدند. کمی نگذشته بود که صداهای تشکیل یافتن انگیز فرقه ها از شدت و دهشت فارغ نگردید . تا آنکه دولتها و بالقانها برین قرار داند که همتروم ایلی و جزایر بحر سفید از عثمانی که تجزیه شود. و تنها در ولایت استانبول نماند . هیئت و کلاووزرای استانبول هم بهمین قسمت خود راضی شده کم مانده بود که برین شرایط امضا کنند که بناگهان فرصت طلبان جمعیت اتحاد و ترقی که در کمین بودند بر فره زعیم خود خروج نمودند . اما چه خروج ! خروجی که انسان را تا به سنه ۱۲۲۲ هجری تقریباً یکصد سال پیش ازین بیشتر جعت قهقری مجبور میسازد ... معلوم میشود که دنیا برجعت قهقری آغاز نهاده است. باز هم


صفحه ٦ سال دوم شماره ۱۲

دولت علیه عثمانیه
هیچ دل یک مسلمانی نباشد که ازین وقوعاتیکه در ظرف این دو سه سال اخیره در ممالک دولت علیه عثمانیه رخ داده متاثر نشده باشد. و انسان متاثر نشود و خون نگرید که در تمام کره زمین ازین دولت بزرگتر، ازین دولت قدیمتر، ازین دولت باشوکت تر دگر هیچ دولتی در مسلمانها موجود نیست از تاریخ ٦٩٩ هجری که اعلیحضرت ( عثمان خان غازی ) بعد از مندرس شدن دولت ( ساجوق ) بالا استقلال دولت علیه عثمانیه را تاسیس و تشکیل داده اند تا به این وقت. که مدت ٦٣٢ سال میشود در ایما بفتح بلاد ، و مقاومت با دولتهای قوی بنیاد کوتاهی نورزیده اند . اول قهرمان دلاوری که از آسیا به اوروپا با خیلها گذر کرده ، و قطعهٔ روم ایلی را فتح کرده شهزاده ( سليمان پاشا ) است که پسر بزرگ سلطان عثمان غازی و برادر بزرگ سلطان ( اورخان غازی ) میباشد . سوم سلطان شان ( مراد خان خداوندگار ) بود که در صحرای ( قوصوه ) اردوی بسیار جسیم اهل صلیب اوروپا را که بنا بر استمداد حکومتهای ( صرب - یعنی سرویه - و بوسنیا ) جمع آوری کرده بودند. همه را محو و پریشان ساخت، و خودش نیز در اثنایی که بعد از جنگ در میان کشته ها و زخمی ها اظهار افسوس کرده میگذشت بغیر عذر و ستم ( میلوش قابیلاویج ) ناميك مجروح صربی شهید شده است ، شهر شهیر قسطنطنیه را اعلیحضرت ( سلطان محمد خان فاتح ) به سعی و همت و جد و فدا کاری و غیرت فتح کرده است که مطالعهٔ تاریخ آن انسان را حیران میسازد ، ( یاوز سلطان سليم ) همان پادشاهیست که عنوان [ خلافت ] را احراز نموده بلقب جلیل [ خادم الحرمین الشریفین ] ملقب گردیده است . در زمان سلطنت پسرشان سلطان [ سلیمان خان قانونی ] شوکت و سطوت دولت علیه عثمانیه به قطعهٔ آسیا و اوروپا

نا امید نیستیم. اینگونه کارها را بتاريخ حواله کرده واقعات سنة ۱۸۷۰ میلادی ملک فرانس و داخل شدن پروسها را به پاریس در زیر نظر آورده امسال بما مبرهن میشود که بعد از همه ان فلاکتها و مصیبتها باز هم دولت فرانس زنده است و یکی از اهمترین دولتهای دنیا شمرده میشود . اما اگر ملت عثمانیه نیز همان اقتدار مالی ، و غیرت ملی را داشته باشند که پنج ملیار (۵۰۰۰۰۰۰۰۰۰) فرنگ تضمینات حربه را در اندك مدتی ادا ، و سر از نو شرف دولت خود را با پرچم آن برپا نماید و اینهم معلوم نیست که آیا ولایتهای ( الساس ولورن ) با قلمه روم ایلی و جزایر بحر سفید برابری کرده میتواند یا خیر ؟ بهر حال ما نجز اینکه از صمیم دل و همه حسیات درباره سلامتی و کامیابی و اعلا بودن دولت علیه عثمانیه که دولت معظمهٔ اسلام و مقام خلافت است بدرگاه حضرت مستجیب الدعوات دعا کنیم دگر چه خواهیم کرد.

( از منظره های جلال آباد )
( جناب سردار محمد یوسف خان مصاحب خاص اعلیحضرت همایون در باغ شاهی قدم میزند )

ما را طرقه های شما از شان سروکاری نیست بلکه به احوال و افکار و رویه های آنها نیز چندان معلوماتی نداریم. اما چون خوب نظر میکنیم اسباب یگانه این همه فلاکتها را از نفاقها و بی اتفاقیهای فرقه ها می یابیم که گویا برای حسن ادارهٔ مشروطیت بسر همدیگر زدند : ایران بیچاره از عثمانی پیشتر به این فلاکت مبتلا گردید. پس ملاحظه شود که برای مشروطیت چقدر حاضریها و توجهات و قابلیتها بکار است .

( بیت )
به هر که طرف کله کج نهاد و تند نشست
کلاه داری و آئین سروری داند

❧


سال دوم شماره ١٣

دافریقا بدرجه رسیده بود که در ان وقت از دولت عثمانیه هیچ قوتی دیگر موجود نبوده، ويكانه دولت ولى وتحرى عالم شمرده میشد و عزت و افتخار اسلام شمرده میشود. المهم المؤمنون المؤمنين و الحاصل از ان زمانها تایم این آوان این دولت معظمه اسلامیان کعبه آمال آنان است که دوام و برقرار بودن آن دولت معظمه اسلام است که الموجب قوت اسلام شمرده میشود. المهم المزمن المريدين محمد صلى الله عليه وسلم به القوية والمقياس در میان پنی سیلابهای دشمنان خارجی و داخلی موقع و مرکز ساعات خود شان را بکمال بهادری، و شان و شرف حیت پروری محافظه کرده آمده است، باین صورت يك حق عظیمی دارد که در چنین وقت فلاک و مصیبت شان که دولتهای بالفان مکسر امر از هر من طرف مانند دیوان و ددان برانها حمله آور شده اند، و دولتهای معظمه این طرفداری آنها را میکنند، و نهایسر خود آدولت با غیرت و حمیت اسلامیه با همه آنها مجادله میکنند و در حقیقت از طرف همه اسلامیان مدافعه مینماید همه ملتهای این دنیا را روا است که یکردم ، قلم ، قدم و درم با آنها معاونت کنند، و در اوقات خمسه

احوال حرب
از يشاور التاريخ ٩ ربيع الاولم براى ما مينويسند :
جناب معظم محترم مدبرصاحب !
حالا که وقت ۸ شب است کارهای خصوصی برای مردم پشاور که مشتمل برفتح عظیم برادران ترک ما میباشد رسید لازم دانستم که برای خوش خبری اهل اسلام برای آن جناب نیویسم :
تار اول ۹ فروری — دريك جنانم عظیمی که در کرد و نواح

ادريا نويل يوقوع آمد آمار ها تلفات و نقصانات عظیمی رداشته رویکرز مایند .
ترکان تعقیب میکنند .
فوجی که اوریانویل محمود بودید از قلعه ها رامده سنت مقابله با دشمن نمود .
و بشمتوا هزيت سخت داد دشمن رو بگریز است .

از صمیم دل برای
فتح و ظفر شان دعا،
ومناجات نمائید .،
ما مسلمانان
افغانستان را هیچ
سرو کاری با
اختلافات فرقه
های سیاسی شان
نیست . و هم لزوم
آنرا نمیدانیم که در
باب فرقه بازی
آنها بیندیشیم .
و طرفداری یکی
را کرده طرف

(جمناستيك عسكرى در جلال آباد)
(طلبای عند اردل حضور همایونی در این جناستيك هنرها بكار ميوند)

دیگر دادم و تقبیح نماییم معیافیه چون این مصیبتها را سراسر از همین اختلافات مشاهده میکنیم از اظهار اسف خود داری نمیتوانیم . هر فرد مسلمان اتحاد و ترقی ملت اسلامیه خود را آروز میکند . جمعیتی که بحقیقت خادم این فکر بسیار عالی باشند هیچ شبه نیست که هر فرد مسلمان به آن فکر عالی گردیده میشود. كذالك جمعیتی که فکر افتخار و آزادی اسلام را پیش نهاد خود کرده باشند. واکر بحقیقت هم چنان باشند کیست که آنرا محترم نشمارد .

تار دوم : هزاران جوان طاقتور و مستعد که از قوانین جنک بیوی با خبراند از آسیای کوچک برای مدد ترکان روانه شده اند. چند قطعه جهازات افزارها عسکر بار شده از قسطنطنیه بیات طرف تا معلومی روانه شده اند . محصورین ایدر یا نویل در نهم ماه ضروری از قلعه برآمده بفوج بلغاريه بجوش و خروش حمله اور شدند. و به مدد ایزد توانا، وبلا کی شمشیر شجاعت استوار فوج بلغاریا را در مقام ( دال دین ) هزیمت سخنی دادند و فوج غنیم بعد از مقابله سخت از مورچه ها و سپرهای خود گریختند. و نقصان کثیر برداشتند .

سبحان الله : اگر این کلمات معظمه، اسبهای با مسمی باشد و ازا غراض شخصی، وو اوبلاهای وانفسی مبرا بوده بالاتحاد والائتلاف تحقیقت موضوع آن كلمات خدمت و کوشش ورزیده شود چه نتیجه های عظیمی برای عموم عالم اسلام بروی کار خواهد آمد بهر صورت مقصد اصلی و آرزوی حقیقی ما و همه مسلمانان بقاو

تار سوم : - توجهای اسلامی از میدان اندریا نویل حمله آور شده بمقام ( با برناس ) همراه فوج اسلامی مثلجه ملحق شدند ، ومتفقاً بر فوج غنيم بسیار بجوش و خروش حمله آوردند.


شمارهٔ ۱۲
سال دوم
آن صفحات بعزم جهاد از راه مصر عازم طرابلس غرب شدند . و يكدوست ما از مصر این خبر را برای ما نوشته بود که به بعضی از آنها معاونت هم کرده بود .

در پنوقت در اخبار مصور بسیار قیمتدار ( شهبال ) كه در استانبول بيك حسن وظرافت فوق العادة نشر میشود عكس يك صف داوطلبان افغانی را بقیانت و وضعیت عسکری طبع و نشر نموده است . از قرار مسموعات گویا افغانان در میدان محار به داد مردانگی و شجاعت را داده اند، و مظهر توجه و تقدير كوماندان بسالت نشان غازی انور بيك و ديگر افسران غیور عثمانی گردیده اند .

❧ بو مباردمان ادریا نویل ❧
بعد از برهم خوردن گفتگوی مصالحه اول آغاز محاربه با بومبارد مان یعنی کله باری اور یا نوبل ابتدا ورزیده است . بلغارها به آتش رزی شهر در چارم فروری ابتدا ورزیدند ، يك قسمی از شهر اور یا نویل از تاثیر آتش طوب در گرفته است مدافعین اسلام بدرجه شایان حیرت دلاوریها و جسارتها نشان میدهند .

تلگراف کوماندان اور پانویل
بتاريخ ٦ فروری کوماندان اور پانویل باتلگراف بی سیم این خبر را فرستاده است: « دشمن مارا یو مباردمان میکنند . ۱۳۸ کلهٔ طوب . . و ۱۱ گلهٔ : نيل بشهر افتاده است ۸ نفر مقتول و ۱۰ نفر مجروح شده اند ۵۲ خانه محروق شده است . هنوز هم گله زیری دوام دارد .

در شتاله
صدر اعظم ( محمود شوكت ) بخط مدافعه شتاجه رفته است . بلغارها ده ها و قریه های اطراف شتالجه را ويلها وغيرها سوخته و خراب کرده قرار نموده اند .

غازی انور بيك
بنا بريك نقشه بسیار خوبی که برای حرکت حربه غازی انور بيك کشیده بود بقدر بیست هزار عسکر را در کشتیها انداخته از راه بحر بر جناح چپ لشکر بلغار براورده و از طرف بر نيز بك هجوم سختی برده عسکر بلغار را در کلیبولی و اطراف آن پریشان کرده است .

کوهیهای چه میکنند ؟
سیاه کوهها، بسیار پریشانند . مدافعین اسلام در مدافعات شیرانه خودشان دوام دارند . محرکتهای خروج خودشان از قلعه اشقو دره یعنی سقوطری ) کوهیها را پریشان میسازند و تلفات بسیاری از کوهیها بعمل می آید .

در کلیبولی
در کلیبولی که بر ساحل آبنای ( چناق قلعه - یعنی دارد نیلز

۸
و جمله دشمنانرا که در قرب و جوار بابا برغاس بودند یکان یکان بقتل رسانیدند و اسیر نمودند صرف ده نفر زنده کرختند . و بعد ازان فوج اسلام ( پی کادس؟ ) را قبضه نمودند .

تار چارم : — خاتونهای ترک در استانبول بك عظيم الشان جلسه منعقد نمودند . و قراری که دران جلسه داده بودند به افسران فوج فرستادند، دران قرار داد چنین نوشته بودند که اگر کدام سپاهی یا افسر از بزدلی و نامردی از میدان جنگ کریته بهانه خود آیند او را هرگز بخانه های خود نخواهیم ماند .

این بود خبرهای تلگرافی که دیشب رسیده و امروز به دال خدمت شما فرستادم . اما درباب واقعهٔ بوده که در دهلی بر هزا کیلینی و پسرای انداخته شده بود اضافه حالات چنان بیان میشود :

و ایسرای رو بصحت است . از بهرم هنوز هیچ اثری معلوم نشد . برای گرفتار کننده مجرم انعامیکه مقرر شده تعداد آن يمبلغ دولك روپيه رسیده . لكن محرم را هیچ کسی تا حال نیافته .

میگویند که بر دیوار بیرونی مسجد دهلی یک اشتهاری چسپان یافته شد که مضمونش حسب ذیلست : — این اشتهار از طرف مجرمیست که بروایسرای گاه بمب انداخته من همان آدمم که

پارسال روی تصویر به سمه ملکه را سیاه کرده بودم . من همان ادم که

از مسجد دهلی جار روشنی را که امیر صاحب مسجد عطا فرموده بودند دزدی نمودم و من همان آدمم که در این روزها و ایسرای گوله عماد اختم لاکن افسوس است که زنده ماند . خیر آینده دیده میشود .

حالا من اشهار میکنم که هر کسی که نشان مرا بیابد و مرا گرفتار نماید بغیر از انعامی که برای او مقرر است مبلغ یازده هزار روپیه من از طرف خود به او انعام مید هم فقط .

در کلکته نيزيك اشهار بد مضمون یافت شده که در ان اشتهار روانه تب خوشنودی ظاهر نموده شده ، و به زننده بمب بسیار شا

باش و آفرین گفته و نیز نوشته است که این کار ما مردمان بنگالی میباشد . و انگریزان را باید که از ما مردم بیغم نباشند فقط .

در بن وقت بهمن قدر خبرها اكتفا ورزیده انشاء الله در دانه آینده باز مینویسم . باقي عرض احترام فقط .

( * * * )

( افغانها در طرابلس )
قبل ازین در یکی از شماره های ( سراج الاخبار افغانیه ) نوشته شده بود که : بعضی افغانانی که در ممالك دولت علیه عثمانیه پراکنده میباشند به این مقصد که پادشاه مقدس ما چون در وطن

عزيزها به اعانه مالی به برادران عثمانی ما همت چها نقیمت شاهانه را صرف فرموده اند مامان چون در نجا محرکات خود آزادیم چرا بمعاونت جانی کوشش نورزیم ، و به ایمقصد بسیاری از افغانان مقیم


شماره ۱۲
سال دوم
(واقعت ) عسکر بلغار مانده و خسته شده در مقابل عسکر تازه دم را که تورکیه به آن دو چار آمده سیاح موسی الیه بنظر بسیار
ترکان هیچ کاری از پیش برده نتوانسته اند .
کوته بین خود بسیار غلط محاکمه کرده ، و بیک طرز دلشکنانه
تحریر نموده است که بسبب ترک بودن خود بنام خودم به رد کردن
آن مجبورم :

ترکیه قوت پیدا کرد.
معلوم باد که عناصر اسلامیه که در ممالک عثمانیه زندگانی دارند
استانبول از تاریخ ۷ فروری خبر مید هند که یک قوت بسیار
هیچ یکی از آنها از دایه های نصارا اولاد خود را شیر نمینوشانند.
عظیمی از اناطول جمع آوری شده و در زیر کان افسری انور بیگ
در پیش ما مسئله شیر بسیار مهم است، در خانه های بزرگان
وكوه تكفور برآمده جناح بلغارها را فرا گرفته است . و به این
از زنان نصارا خدمتکار گرفتن یک امر مجبوریست . چرا که
سبب بلغارها از اشتالجه عقب میکشند .
این زنها هم در بیرون و هم در حرم خدمت میکنند. آمدیم بر
مسئله آشپزها : خواه در سرای همایونی ، و خواه در خانه های
جمعیت مدافعة على
وکلا و کبرا آشپزها همه گی مسلمان و از اهالی ( بولی ) نام شهر
از مصر و هندستان و دیگر بلاد اسلامیه پینه بسیاری جمع
میباشند. بروطنپروری، و جنگاوری افسران عثمانی این محاربه ها
میشود . فونلوس عثمانی در بمبی نیز در بناب بسیار کوشش
و محاربه های طرابلس شهادت میدهد . ذاتاً درویش سیاح این
میورزد . پیسه که جمع آوری شده بيك مليون لیره انگلیزی بالغ
محاکمات خود را بر ملاقاتی که با نفریها و گروه عوام نموده استاد
شده است .
میدهد. و اینهم در نزدکائنات مسلم است که طبقه عوام از ینگونه
مسایل بخبراند . اگر سیاح اسباب این مصیبتها را در مسئله
اورو پلانهای ترکیه
هجومهای ( اهل صلیب ) اوروپائیان که در زمانهای پیش نیز
در استانبول يك فعالیت عظیم عسکریه دیده میشود، اور پلانها
اجرا کرده اند جستجو میکرد ما گمانش تحقیقت نزدیکتر میبود.
یعنی کشتیهای جوانی ترک رجعت کردن بلغار ها را از شتالجه خبر
گر چه اینکونه سمنانی که عامیانه و مستند بر ملاقات نفریهای
میدهند.
عسکری عوام میباشد به تنقید احتیاج ندارد ولی چون در نجا
بنار دوری مساف، هنوز بر حیات عثمان وقوف نام حاصل نشده
سرور المسلمين
احتمال دارد که به اینکونه سخنان تحسبات مودت کارانه و برادرانه
اخبار غراء ( الشعب ) منطبع مصر در زیر عنوان فوق
يك تغییر وتقصه وارد شود از انرو برای معلوم کردن حقیقت
مینویسد :
حال درج کردن این مکتوب مرا در اخبار محترم و معتبر خودتان
استرحام و تقدیم احترام مینمایم .
انقلاب حاضری که در استانبول بوقوع آمد در دل هر مسلمان
جدا گانه يك ور و فرحتی حاصل نمود ، وهر شخص مجدا گانه
(جواب)
يك طریقی باظهار مسرت خودشان اشتراک ورزیدند . بعضی
( محمد فضلی )
واسطة تلگرافات مبارکباد اظهار خشنودی و سرور نمودند .
و بعضی برادران خودشان را بر جمع کردن امانه تشویق و تحریک
چیزیکه ادر ما محمد فضلی افندی نوشته صحیح و در ستست.
نمودند.
در اکثر کتابهای ( حفظ صحت اطفال ) که در زبان عثمانی
نوشته شده و بنظر مطالعة عاجزانه ما بر خورده توصیه بكانه شان
ولکن حضرت حاجی غلام نقشبند افغانی کمال که از ساکنان
همین است که اطفائرا والده های شان باید شیر بدهد . ولی این
محله سیده زینب میباشند برای بیان مسروریت خود يك طرف
را هم عرض کنیم که درویش سیاح افغانی این چیزهایی را که
دیگری استنباط کردند که آن هم عبارت از فرستادن حواله ۱۰
نوشته از بغض و عداوت با دولت علیه عثمانیه ننوشته ، بلکه از
پوند انگلیزیست بر سنگ المانی شرقی بنام یکانه بها در دایر اسلام
سوز دل و درد حسرت بر شکستهایی که بمسا کر اسلام بی هم
( انور بيك ) برای اعانه دولت، بارك الله به همتش ، و بسیار
وارد آمده نوشته است زیرا چندی پیش ازین يك مكتوب او را
کند امثالش .
که از دیگر شهر گرفته بودیم سراسر بر خلاف اینسمنان بود.
و از بهادربهای عساکر عثمانیه در طرابلس غرب و مدح و ثناهای
مكتوب
قهرمان بسالت نشان ( انور بيك ) بحثها رانده بود. ما نیزا گر
همان اعتذار خود او را که در آغاز مکتوب خود نوشته بود .
خدمت سر محرر ومدير محترم سراج الاخبار افغانیه زحمت
و از عالم نبودن و سیاسی ندانستن خود بحث رانده بود نمیدیدیم از
افزا میگردد .
درج آن فقره آن صرفنظر میکردیم و اما چون مینویسد که من
در شماره ۱۰ اخبار معتبر شما يك مكتوبى به امضای يك
(سیاح درویش افغانی ) مندرج بود که از انطالیه فرستاده شده
بود. در مکتوب مذکور اسباب بكانه فلاكتها ، وهزیمتهایی


شماره ۱۲
هر انقدر چیزیکه به بینم با بشنوم نوشته میتوانم ، ظاهر میسازد انتساب مولوی اصغر علی روحی استاد بزرگ عربی و فارسی مدارس
که المسئله دایه های شیر را شنیده باشد زیرا آنچنان درویشهای اسلامی لاهور در جها (۷) شیر (۱۰) رساله ما هزاره الهدی
سیاح به خانه های سلاطین و بزرگان کجا راه خواهند یافت که از اینگونه در حسرت این امر میفرماید که یکی از تعلیم یافته گان در سه اعلای
مسئله های خانگی با خبر کردند و حسنیات برادرانه و مود نگارانه مدارس از من پرسید که حضرت عایشه صدیقه را با جناب رسول
مسلمانم بینکونه چیزهای عرضی موقوف و منوط نمیباشد. آن خدا کدام رشته قرابت در بین موجود بود و همین ذات از بیان
ارتباط بر جامعیت کلمه مقدسه است که آنرا هیچ چیزی بر هم زده احوال مفصل نپولین بونا پارت گوش مراکز کرده افسوس
نمیتواند مسئله شیر را اگر چه برادر ما محمد قلی افندی بسیار و حسرت من دلم را کباب کرد !!
اهمیت داده اند. ولی اگر بکندری نظر تدقیق دیده شود آنقدر پس ماذا يحكم من لم يشكر الناس لايشكر الله اولا لازم است.
اهمیت ندارد. زیرا در ماده غذایت شیر هیچگاه دین را جهنم که شکرانه وجود مسعود مرحمت آمود اعتا حضرت شهریار
تعاقی نیست . دین به اقرار باللسان والتصديق بالقلب موقوفست دین دار خود را بجدم های بلاانها بدرگاه حضرت عزت تعالى
که آنهم بعد از سی عقل و شعور آناز میکنند. حتی اطفال غیر بجا بیاوریم که الحمد الله از احکام دینیه بنوعی با خبراند که در محافل
دین نیز در نظر اسلام یک برزخ جدا گانه شمرده میشود . اگر رسميه ومجالس اعتياد وليال عيادات که علمای عظام و فضلای
دین، یا محبت بشیر در بدن داخل میشد آن اطفالهائي كه بسبب ذوى الاحترام در محفل حضور الامع النور حضور داشته میباشند.
خشک شدن پستان مادرشان بشیر زوکو و غیره حيوانات پرورش از تحقیقات علمیه و تدقیقات دینیه این شهر بار دین دار متعیب نموده
می باشند لازم بود که اطفال که آن حیوانات را از وانده های خودشان و شکر میکنند و علاوه برین تحصیل علوم دینیه و تکمیل عقاید
پیشتر دوست میداشتند؟ حلال که همچنین بازی هیچ وقوع اسلام را در جمیع مدارس و مکاتب اصل منين وجزو لازمی املیم
نیامده است و باقی از درگاه خلاق اعظم كانتات حول كنانة اتحاد وكان مقرر فرموده و در خطابات ملوکانه و انتهای شاهانه در نزد خویش
کی والله وعيت مسلمانان یک گرشان بیان میکنیم
و یگانه چنین میفرمایند ( همچو بر کاریم کادر شریعت مستقیم )
وی دیگر بر هفتار دومت میکنیم ) اللهم ابد عيشه وايد حينه
واحتل اعداء والسرامية آمین

صحیفه ۱۰
سال دوم

هو الله المراق

باب التراجم
چون تفصیل تراجم اعیان امت در اعداد ما بعد منظور
الفتبارك وتعالى چون اراده سعادت ملت با حمیت فعالیه مار خواهد شد. بنابران برگا و بنا بدی از حالات حضرت سید السادات
انشاء الله تعالی ازلا فرموده است و شهران دیالت مدان علم دوست علیها السلوان والتسلیات بها متاح باب التراجم داشته و نقال فتوح
هنر روز هدایت آئین اعلی درت سراج اللوالدین حمدالله ملکم دین و دنیا را نمود. این نام به آن قدر بدر و حبیب حضرت
را از ید و جلوس میمنت مأنوس به ترقی تعلیم و تربیت و تاسیس مدارس الحداکی مباحات و مفاخرات والتجان و دل پرورانیده و هزاران
و مکاتب موفق و مؤید فرموده و علاوه بر آن زبان ملت و خطیب درود و هزاران سلام زمایر محمد علیه السلام كنت كسب شرق
مملکت اعنی ماه دو هفته سراج الاختیار الفعالیه نیز از ترقی خواهی میمانیم.
و سعادت طلبی شهریار عدالت مدار برهنم برآمده از آغاز اجرا هزار بار بشویم دهی به مشک و گلاب هنوز نام تو پردن کمال بی ادبیست
تاکنون فوائد عدیده کوناگون وعوائد مفیده و نکا رنگ را حضرت خدیت دولت محمد مصعالی احمد مجنی علیه الصلوة والسلام
برای ملت ایشان فرموده است. از انرو اراده نمودیم که برای است شریف محمد بن عبد الله بن عبد المطلب بن هاشم بن عبد مناف
با خبری دنی افراد ملت خود عظمای اسلام و مشاهیر دین متین این فصی بن کلاب بن مرة بن کعب بن لؤی بن غالب بن فهر بن مالک
حضرت بی خیر الانام را بهمت مردانه خرید نشر متوطنیه بشناسلام ابن فلتر بن کنانه بن خزیمه بن مدرکه بن الیاس بن مقر بن نزار
وزاحم کسانی را بنویسیم که در راه دین جانبازیهای رنگا رنگ ابن معد بن عدنان - تا عدنان کنجد بیستم آنحضرت است متفق
نموده اند و با یقول و یا بفعل برای دین فائده رسانیده وما عاجزان علیه محدثین و ارباب علم الحساب میباشد و از عدنان تا اسمعیل
از برکات وجود آنان باش و نان رسیده تقلید ایشانرا موجب خلاص علیه السلام و از اسمعیل علیه السلام تا آدم علیه السلام مختلف فیه بوده.
از ایران و دخول جنان داشته به تجدید قواعد آنان جریان آب تمین شده اشخاص در روایت صحیح کمال از معارض باشد به ثبوت
رفته را باز در جوی خواهانیم در مما لکیکه اختبار تعلیم و تربیت نه پیوسته و بنا بر ارشاد آنحضرت سکوت در آن اول است - اما
در تصرف افراد خیر خواهان اسلام نیست بهزار زبان از قلت یاد کردن و ضبط نمودن همین قدر از نسب اطهر و اعلمای دین از آداب
اجرای امور دی لایل از عدم فهم افراد تعلیم یافته کان مدارس دین شمرده اند.
به بدیهیات و فرائض اسلامی شکوه ها نوشته میشود . جناب فضائل ولادت با سعادت آن حضرت در عام الفیل که سال چهلم از جلوس


صفحه ۱۱
شماره ۱۲
سال دوم

نوشیروان ملقب به عادل بود. در وقت طلوع صبح صادق روز دوشنبه دوازدهم شهر سعادت پرور ربيع الأول وقوع یافته و بقول اصح پنجاه و پنج روز بعد از ولادت ایشان حضرت حق تعالى و تقدس به برکت مقدم ولی بلیه اصحاب فیل را که بعزم خراب بیت الله آمده بودند از مکه و اهالی آنجا دفع فرمود و باتفاق علما، این معنی داخل علامات خارق العادت نبوت میباشد منجمین ادعا دارند که ولادت پیغمبر در هنگام طلوع غفر که یکی از منازل بیست و هشتگانه قمر است بوده و اهل حساب آن روز را موافق بیستم یا بیست و هشتم ماه ایسان از شهور رومیه و هفدهم دی ماه از شهور فرس در سنه هشتصد و هشتاد و دوی اسکندر رومی و سنه ششصد عیسوی محسوب میدارند. ابو معشر بلخی که از مهره في احكام نجوم است طالع آنحضرت را درجه بیستم جدی و قمر را در اول میزان استخراج نموده است .

در چهل سالگی به وحی الهی سرفراز شده باعث مبحوث شده اند و سیزده سال در مکه معظمه ایذای مخالفان کشیده و ده سال در مدینه به تقویت و اثر دین کوشیده دین را ترقی داده و بجان و دل خدمت مولا تعالى و تقدس را نموده در این مدت بیست و سه سال که در آخر آن اليوم اكملت لكم دينكم و اتممت عليكم نعمتى و رضيت لكم الإسلام ديناً نازل شده است. قرآن عظیم الشان به تکمیل رسیده و در روز دوازدهم ربيع الأول بعمر شست و سه سالگی در مدینه منوره بجوار رضوان حضرت رحمان پیوسته و بزبان لاخوتی ترجمان الوفيق الأولى في المدائح النبوية روح پرفتوحش باعلى عليين مقرون فرمود صلى الله عليه وعلى آله واصحابه وسلم .

حضرت عايشة صديقه رضى الله تعالى عنها در زمان وقات ایشان این فقره را که بر اجمال حال شرافت منوال نبوی شمولیت دارد می فرمودند که ترجمه آن چنین است در آن پیشوائیکه فقرا را هذا اختيار کرد و آن دین پروری که از همه گناهان است هیچ شب کامل در بستر راحت استراحت مشغول نشد و هرگز از میدان صبر و تحمل المحاربة نفس فرار ننمود و چشمان او هرگز عملیات لذات ننمود و با وجود کثرت ایذا و اضرار کفار واهل ضلال گرد ملال بر روی اقبال وی نه نشست و در انعام و انفصال بر روی هیچ فقیر بی نوال نگریست و دندان در مصاف وی به سنگ جفا شکسته شد و بروی بعصابة حوادث روزگار بسته شد وشكم وی در ده روز پی در پی از نان جوین سیر نشد - شمایل نمونه چندانکه در بیان آید. منتجه وصف بگویم تو خود در آیه بین . وقایع عظیمه که در سنین هجرت برای تاسیس ترقی دین و اشاعت توحید حضرت رب العالمین از آنحضرت رخ نموده است اول آن تاسیس مسجد قبا است در بیرون مدینه منوره که اول مساجد مسلمانان است و خدای متعال درشان آن مسجد اسس على التقوى

من اول يوم احق ان تقوم فيه فيه رجال يحبون ان يتطهروا والله يحب المطهرين، فرموده است و اخیر وقایع تجهيز جيش اساميه ابن زید رضی الله تعالى عنه است بجانب روم که در عرضی موت میوانی فرموده شده است .

غزوات حضرت سید السادات که به نفس نفیس خود دران حاضر بودند . قول اشهر بیست و هفت بوده و بعوث و سرا یا که یاران و لشکر اسلام را فرستاده و خود حاضر نبودند پنجاه و شش شمرده شده است که مجموع هشتاد و سه غزوه بوده در مدت ده سال با نجام رسیده است ( اهل اسلام شرق و غرب این فقره را بخوبی نظر کنند و تامل در از نمایند) اولاد حضرت خير العباد بقول اصح منقح سه پسر قاسم و ابراهيم وعبد الله ( که تفصیل شان در وعده داخل است) و چهار دختر فاطمه زهرا وزينب ورقيه وام کلثوم که بیان مفصل آنها در ناموران زنان جهان در جریده وطنیه خوانده خواهد شد اکنون از خوف طول کلام که موجب ملالت طبایع خواننده گان جریده میشود ختم مقال را نموده برای خواننده گان گرام عرض میشود که تفصیل غزوات و حالات آنحضرت را اگر بموجب ذوق ایرانی خواستگار باشند بقلم راقم آنهم نوشته شده و بنام سراج السیر مسمی نموده از مراجع اعلحضرت شهریاری قدر قدردان اعلی الله قدره بطبع رسیده و در تعلیم اولاد وطن داخل است شایقان سیر نبوی از دار التأليف ويا علوم حبيبه طلب فرمایند فقط .

حرره الداعى على الله عنه

شكر ان على نعمائ حضرت المنان جل جلاله

حسرت ابدی آفریده کار عالیان چون میخواهد که از نعمتهای کامله خود ربك ملك و مانی ایشان سازد. زمام اقتدار آرا تائیدات ذات اقدس پیامهای خود بكتف كفايت يك مالك حكم دانا وبادشاه عادل باذل علما واحسان ميفرمايد :

چنانچه افغانستان و اهالی آنرا مفوض بوجود فیض آمود اعلیحضرت ( سراج الملة والدین) پادشاه بزرگ با عدل و دین گردانید که آنرا نعمت بزرگی گفته میتوانیم که شکران آن بر ما واجب ولازم میگردد.

ازان است که از فیوضات ذات اشرف همایونی شان روز بروز آثار ترقی و عرفان پروری در دلهای اهالی می پروراند و دلهای شانرا منور علم و عرفان تازه می سازد :

چنانچه اهالی افغانستان در زمانهای قدیم هیچ از واقعات گوشه عالم خبری و اثری نداشتند همان بود که از فیوضات بارکات عرفان پروری ذات اشرف احمد همایونی اعلیحضرت ( سراج الملة و الدين ) پادشاه بزرگ معظم در ملك افغانستان شایع شدن اخبار نیز ایجاد گردیده این است که بنام ( سراج الاخبار افغانيه ) این اخبار فوائد آثار و این نامه گرامی گهر بار به اداره و قلم حکمت رقم


صحیفه ۱۲ سال دوم شماره ۱۲

ادیب فاضل خردمند جناب ( محمود طرزی ) صاحب انتشار پذیر، عالم مطبوعات کردید و اهالی ما را از صحرای بخیری در شهراه مدنیت با خبری انداخت که از ملاحظات آن کو یا در تمام ممالک عالم سیر کرده پرده های نابینائی چشم ما را دور ساخت تمام اطراف واکناف عالم را بنظر ما در آورد که هیچ حایلی و مانی در خود نمی بینیم و از منافعیکه بمطالعات آن ما را دست میدهد یکی حقوق شناسی پادشاء معظم عادل معارف پرور محبوب القلوب ماست که از فیض قلم آن ادیب خوش تقریر به این دانستن حقیقی رسیدیم . الحق که این نعمت عظمی و موهبت کبری موجب هزاران شکر و شناست .

ذات اشرف همایونی شان چنان حکمت بالغه به این عرفان پروری شاهانه بکار بردند که همه اهالی را يحب وطن پروری واخوت المومنين بك وجود ويك تن و يك جان و جسم گفته میتوانیم واگر بنظر تدقيق تكريم يك روح مجسم الحب اهالی با یکدیگرشان طعم شیر و شکر را پیدا کرده هر روز در افزونی است .

این است که بر همه اهالی ممالک خاك پاك افغانستان واجب و لازم است که شکران این نعمت را بجا آرند اتفاقی که از احسن اخلاقات حسنه است برای اهالی بتوجه ذات شاهانه شان فایض گردیده و تفاق که مذموم ترین خصلتهای ذمیمه است ، از اهالی ما دور کردانیده از درگاه خداوند جل و علی دوام عمر و بقای سلطنت اعلیحضرت پادشاه عاشق بسیار مهربان خود ما را ازدیاد ترقی دولت قويشوكت ملت نجيه افغانرا نیاز میکنم و از جمله اهالی ملت همین دعا را استدعا داریم آمین ثم آمین .

(یکی از خوانندگان سراج الاخبار افغانیه )
م . ج

( عالم عسكرى )

( مانوره ) های بزرگ عسکری و فواید آن

( مانوره ) يك لفظ بيكانهٔ زبان فارسیست در زبان فرانسیسی این کلمه بر کارها و حرکتهایی اطلاق میشود که به پیش بردن ، و پس کشیدن و به اینسو و آنسو راندن يك چيزی متعلق باشد مثلا قطار ریل را كه از يك خط بر دیگر خط میبرند و می آرند تا بر خط اصلی برا بر سازند ( مانوره ) میگویند. یا عرابهٔ موتر را که میخواهند پس دور بدهند، و يا بريك سرك مطلوب خود برابر سازند گاه به پیش و گاه بعقب میبرند و می آرند آنرانیز ( مانوره ) میگویند . ولی عموماً برای قواعد بزرگی عسکری ، و جنگهای مصنوعی عسکری کلمهٔ ( مانوره ) استعمال میشود که ما از فواید و لازم بودن آن برای عالم عسکری در نجا یک قدری بیان میکنیم : این يك معلوم است که هر صنعت دو طرف دارد. یکی جهت علمی دیگری جهت عملی - جهت علمی آن که نظریات هم میگویند برای جهت عملی آن صنعت قواعد و معلومات لازمه را حاضر و تدارك میکنند. اینهم معلوم است که در دنیا هیچ چیزی بی علم میسر نمیشود، و نيز هيچ يك علمی نیست که بی عمل از ان فایده میسر شود . علم عسکری ، درین عصر حاضر در ذیل صنعتهای بسیار نازک يك موقع بسیار بلندی دارد. زیرا محافظة حيات وموجوديت دولتها و ملتها - حتى محافظ، صلح و آسایش - بوجود فنون عسكريه موقوفست . نوع بشر در وقت حاضر جنگهای روی زمینی را کافی ندیده بجنگهای زیر بحر، و روی هوا نیز آغاز کرده اند . گله هایی که قیمت هر يك ازان صدها پوند میباشد و بيك گله صدها آدم را تلف میسازد ایجاد میکنند . عالم عسکری در ین وقت بینه ماشین بسیار بزرگی میماند که بهزارها آلات و ادوات نازك وكانتی درین ماشین موجود است . این ماشین جاندار را خوب صورت استعمال و چالان کردن ، و از همه آلات كوچك و بزرگ آن بخوبی فایده بر داشتن به علم و تجربه و واقعیت نامه احتیاج می افتد . و به این سبب کار و وظیفهٔ افسران که ماشین کاران این ماشین جاندار شمرده میشوند بسیار نازک است . اگرچه قسم نظری یعنی علمیٔ عسکری در اول امر خوب خوانده و تحصیل میشود اما قسم عملیٔ این علم که عبارت از تطبیق دادن علم بعمل باشد هر وقت و هر زمان میسر نمیشود ، زیرا موضوع علم عسکری و جای تطبیق دادن آن جنگ و محاربه است که آن گاه گاهی بصورت نادر بوقوع می آید، و به این سبب قسم عملی و تطبيقات علم عسکری که بسیار ضروری و تطاول این علم شمرده میشود بسیار ناقص میماند بنابرین دولتها در ین باب يك چارهٔ دیگری اندیشیده اند که آنهم ( مانوره ) های بزرگ عسکری میباشد که در هر سال دوبار بمدارج و فداکاریهای بسیاری در اول بهار و تیر ماه آنرا اجرا میکنند. این مانوره ها اساساً بر نقشه ها و پلانهائی که برای جنگ و محار به کشیده شده میباشد ترتیب و تنظیم میشود . و هر حکومت نظریهٔ تعداد عسكر خود يك لك با كمتر يا بيشتر اردوی خود را برای مانوره حاضر میکنند و آنرا بر دو قسم تفریق و جدا میسازند . و نظریهٔ پلانی که کشیده شده میباشد یک طرف را دشمن فرض کرده به آنصورت محرکات آغاز میشود . طرف مقابل نیز حرکاتی را که مقابل همچنين دشمن لازم باشد اجرا میکنند. پلهای ساخته گی بر شهرها می بندند از گذرهای شهرها میگذرند استحکامهای خاکی ، و خندفهای شکاری می کنند. و الحاصل چیزیکه در محار به لازم باشد همه آنرا اجرا میکنند. و صنوف ثلاثه - یعنی پیاده ، و سواری ، و طوبچی بجا آوردن وظیفه های خودشان را می آموزند . حتی هئیت طبیه عسکری نیز بصورت ساخته گی مجروحین را میباشند ، و بر میدارند قسم اعظم فایده های این مانوره ها به افسران بزرك على الخصوص


حیفه ۱۳
سال دوم
شماره ۱۳
پر افسرکل میرسد. چراکه ماكينیست یعنی ماشین کار کلان این رباح تجارت شمال شرقیست که از سبب حرارت شدیده وادی
ماشین جاندار همانا افسران بزرگت، لهذا افسران به واجبات ( ميسيسي ) بدانطرف انحراف میکنند . اینست تعریف بادهای
مجاز به از سایه اینگونه ماتوره ها آگاه میشوند و بدادن امرهای موسم و سمت های آن .
قطعی و سریع عادت میگیرند . غیر ازينها يك فايده دیگری نیز ازین

( باد توبی ، و باد ساحلی و یاد ملتمی)
مانورد ها حاصل میشود که چون در سال دوبار اردوها به اینگونه در منطقه حاره، بعد از طلوع شمس بسبب تسخن کره ارض
ماتوره ها بر آیند نقصانها و کمبود بهای اردو نیز بمیدان بر آمده از جانب بحر بسوی خشکه تا بوات غروب ، و بعد از غروب که
اصلاح و اکمال میشود. دیگر اینکه در نتیجه کار سر افسر کل خطاها نسبت حرارت خشکه به محرکمتر گردد بالعکس از جانب خشکه
و غلطهای افسران را دیده بعضی را سزا و بعضی را مکافات میکنند بسوی بحر جریان یادی ظهور میکنند که این بادها را در سواحل
اگرچه در در خصوص مانوره ها همین قدر معلوماتی که عرض شد و شهرهای قریب بحر ( بادنوبی ) و ( باد ساحلی ) و ( باد ماتمی)
غیر کافی میباشد ولی برای این شماره همینقدر بیانات را کافی دیده میخوانند.
انشاء الله در آینده دیگر ملاحظات نیز عرض میشود .

[۳۰ف]

( مقالات فنيه )

( حکمت طبيبه )

( فن )

( منه اور لوژی )

( باد )

( ما بعد از شماره ۱۱ )

( بادهای موسم ) همان رباح تجار نیست که بنا و کسب حرارت
مختلفه خشکه و آب کیفیت استقامتش تبدیل ورزیده هیوب و وزیدن
این بادها مخصوص منطقه حاره و جواز انهاست ، تعبیر باد موسم
در از منه قدیم مخصوص بادهایی بود که عش در ( او قیانوس هند )
یعنی ( بحر محيط هندی ) در ایام معينه سال کاه از یکجهت و کاه از
مقابل انجهت در وزیدن می آمد، اما در بتوقت پر کافه بادهائیکه
در وقت معین میوزد این تعبیر اطلاق میشود .
سمت های وزش بادهای موسم (۳) سمت میباشد :
۱ اول - [ سمت بحر محيط هندی ] بود که درین سمت
بادهای موسم از ( استرالیای شمالی ) و از ( هند چینی ) و از شبه
جزرة هندستان) میگذرند. حدود شمالی این سمت سلسله جبال
همالانه میباشد. اسباب ظهور یادهای موسم در سمت بحر محیط
هندی گذشتن شمس است از مداری بمداری که بدین سبب گاه
خشكه جانب شمالى وكاه خشكه جانب جنوبی خط استوا كسب
حرارت ميكند. و این کیفیت موجب تغيير وتبديل استقامت
رباح تجارت در بحر محیط هندی میشود.
۲ دوم - [ سمت ساحل کینه شمالی ] بود. که در قطعه افریقا
واقعت. حدود شمالی این سمت ( جبال فولفو ) میباشد.
این سمت بقدر سمت اول وسعت ندارد .
۳ سوم - ( سمت بحرائيل ) و ( كور فر مكيفو بود. که
در قطعه امریقا واقعت. در نجا بادهای موسمی که میوزد هبوب
اگرچه در منطقه معتدله نیز ازین بادهای نویی در مواسم کرما
های شدید ظهور میکنند ولی نسبت به منطقه حاره خیلی حقیف
است. در سواحل بحر سفید باد ساحلی از برای کشتی بانان خیلی
سهولت میرساند .
سبب ظهور این باد آنست که در وقت نهار چون شمس پر
سمت رأس میاید هواگر می پیدا نموده انبساط میدهد . و هوای
بحر بسبب برودت چون هوای خشکه را خفیف میبندند الطرف
مجوم میکند و بعد از غروب شمس حرارت هوای بحر چون
نسبت به حرارت هوای خشکه زیاده تر میکردد لاجرم هوای
خشکه در انجا هجوم میکند چنانچه تفصیلات این مسئله سبقت
مختلف دارد .

( رياح قفر )

بعضی رباح خيلي كرم وعديم الرطوبت شديد مخوف مهلك
چولها و بیابانها را ( رباح فقر) میتوانند که پروجه آتی انواع
۱ اول - پادسموم بود در عربی از لغت سم ما خود است .
از اسم این باد چنان مفهوم میشود که بوجود انسانی خیلی تاثیرات
سیه اجرا میکند. این باد در سمنهای ( عربستان ) و ( توبه )
و بعضی جاهای ( مجمستان) و در ( بر شام ) و بعضی جاهای
( چین، هندستان ( در مواسم كرما هبوب میکنند که از شدت
حرارت فوق العاده اش به اسم سموم موسوم گردیده .
۲ دوم - ( باد خمین) بود که این باد در دیار مصر از سمت
جنوب مدت پنجاه روز و کاهی کمتر نهایت گرمی دروزش میآید .
و از بیستم ماه نیسان رو می تابد هم ماه حزیران دوام میکند . اگر
چه مضرتش بقدر یاد سموم نباشد ولی باز هم خیلی گرم و بی
رطوبت است.
۳ سوم - ( سازمانان ) نام باد خیلی گرم و بیرطوبت بود که
در ماه های کانونین و شیاط از جانب ) برای کبیر) بكسر بوی
( ساحل کینه ) میوزد .


شماره ۱۲
سال دوم
تحقیقه ١٤
چهارم ( سیرونو ) و ( سولانو ) نام بادهای گرمیت
که در یونانستان و ایتالیا ، و اسپانیا میوزد ، و سبب ظهور آن نیز
قربت صحرای کبیر عد میشود .
ه نجم ( با ماروس ) نام باد جنوب غربیست که مخصوص
در امریقای جنوبی در ممالك ( ارزانتین ) از سر کوههای پربرف
( اندرس ) بنهایت سردی و نایت شدت میوزد.
ششم ( پوره ) نام باد شمال شرقیست که در سمت ساحلهای
( شرق کور فزونديك ) در ایالت ( دالما جيا ) نهایت شدت
میوزد ، گاهی چنان بشدت میوزد که جوده کارهای اولیه را
برزمین میغلطاند .
باقی دارد

ادبیات
( خطاب بعالم اسلامی )
حال اسلام است چون زلف کسی در هم چرا
خون نگرید هر مسلمان زین الم زین غم چرا
ماتم اسلام باشد این زمان از دست کفر
مازغنات سور بنداریم این ماتم چرا
هم و ماتم دیدگان امروز می باید گریست.
آه باشد چشم ماتم دیدگان بینم چرا
ربع مسکون بود از اسلام چندی پیش ازین
می شمارندش نخود اصرایان این دم چرا

پیش ازین بسیار میگفتند عالم را وسیع
تنگ شد بر ما زدست کافران عالم چرا

عی و راحت ملک و دولت سیم و زر مال و منال
جملگی بردند از ماما چنین بیغم چرا

پرده است از پیش ما این قوم هر چیزی که بود.
دین و ایمان مانده باقی مانده اند این هم چرا

رایگان نتوان گرفتن یکمدی از دست کی
رایگان از دست ما بردند یک عالم چرا

میرود از دست ما ملك جهان ما غیر
دهر و غم ما چو طفلان شادمان حرم چرا

سایه میگیرد جهان کم کم عیان است این نهان
میبرند از دست ما ملك این چنین کم کم چرا

روز ما خواهد شدن چون شب سیاه از دست کفر
صبح عیش ما نباشد همچو شام غم چرا

یکنفس باقیست از بهر خدا اسلامیان
در تغافل بگذرانیم این نفس این دم چرا

بود از دست شما جنگل نشین این دام و دد
این زمان محکوم دام و در بود آدم چرا

اتحادی همتی سنگی و فنی غیرتی
از نفاق افتاده اید آخر جدا از هم چرا

گشت هر غول نصاری آدم از تاثیر علم
آدمیت را دهد از کف بنی آدم چرا

بود چندی پیش جنگل مسکن این و حشیان
از تمدن این زمان گویند حیرانم چرا

فاجعه های پاریس
( ما بعد از شماره ۱۱ سال دوم )
بندیخانه رفتن را زمینه بشقیقه خود به تفکیه زده به ترك دغدغه
حیات گفت .
حالا چون از احوال سابقه فلوسینه تا یک درجه آگاهی حاصل
کردیم باز در پیش تلوید و فونت آرمان دوغرانلیو در اوتاق
خانه مادام آنغو در آمده به بینیم م که چه میگویند :
و سامانی که تصور کرده بود نکردید از اترو قلوتید در نظرش قلو تیلد می بینی آرمان که خدا مراچان زده و هنوز در
بیقدر و قیمت يك چیزی آمده بهمان سیصد هزار فرانك او يك زدنست ! به این عدالت حق چیزی گفته نمیتوانم ، اما خدا کند.
چیز کمی بدهی قرضدارهای خود انداخته و مابقی ثروت موجوده که غضب الهی تنها بر سر می باشد ، و از جنون جنایتکارانه
را به مترسها و قمار بازیهای بزرگ و سفاهتهای بی اندازه بظرف مادرش این طفل معصوم نوزاد جزا دیده نشود ؛ آیا محبتی که
یکدوسه سال صرف نمود.
تا محال در حق من داشتی بعد ازین در حق این دخترك من عطف
غونتران چون سراسر از توانگری محروم گردید به طراری خواهی کرد آرمان ؟ اگر لازم و ضروری بودن تسلیم این طفل
و عیاری آغاز نهاد بعد از طراری یعنی حیله کاری به قایزی را توحس نمیکردم شما را تا به اینجا زحمت داده نمیخواستم . ولی
پر دراخت ، و همین بود که پولیس از طراری های او و قایزنی های چون دانستم که شما مرا تا بحال بيك شفقت و محبت عاليجنا بانه
او آگاه کشته و او را عقب گیری کرده کرده تا آنکه در روز دوست داشته اید امید کردم آن محبت را بعد ازین در حق
مذکور در او ناقش او را گیر کردند و او از برای آنکه رذالت اولادم اجرا بکنید. آیا بین وعده میدهی آرمان که دختر مرا


سال دوم
شماره ۱۲

مسعود باد یارب، در هر زمان و هر آن
ارواح قدسیانش باشد و را مصاحب
عمرش دراز بادا، تا از کمال و فضلت
گیرد فیوض عرفان، نبود و را متاعب
از فن و علم و صنعت ، از خلق خوب و رأفت
و زهر کمال و حکمت، با بهره با دو صاحب
آمدید هر جسمش ، تاریخ شد زاسمش
نقش نگین رسمش باشد ( حسین راغب )

صبح

بهر هر کاری که داری زود شو بر خیز صبح
چونکه وقت فیض باشد زود شو بر خیز صبح
صبح خیزی شهیر پرواز اوج مدعاست
گر تو خواهی سید مطلب زودشو بر خیز صبح
میخدم تأثیر انفاسی میش در بغل
عبرتی گیر از بهایم زودشو برخیز صبح
جمله طیرو وحش و برانه نباتات و هوام
جان ز فیض صبح گیرد زودشو بر خیز صبح
شب نشینی صبح خوابی را دهد بارای عزیز
صبح خوابی شد فلاکت زودشو بر خیز صبح
شب بخواب و صبح برخیز و خدا را یادگی
کارکن در دین و دنیا زودشو بر خیز صبح
صبح صادق فیض خالق را نمایان میکنند.
بشنو ای ( محمود طرزی) زودشو بر خیز صبح

( باقی دارد )

قیقه ۱۵

کرده انداز ما در اول روز تعلیم علوم
این زمان دانند از ما خویش را اعلم چرا
دزدی علم و هنر کردند از ما این گروه
میخریم از دزد مال خویش را هردم چرا
چند برما میفروشند آنچه از ما میخرند
من بهیچ این غیرت و این سنگ نفروشم چرا
آدمیم آدم چه آموزیم علی از دام و ده
طبع را زین وحشیان رام نبود رم چرا
گر مخالف در نوای راستی باشد خط است.
دوشی از دشمنان آیدزهی فکر محال
در مقام آخر نمیدانید زیرازیم چرا
آشنای خویش میدانید هر بیگانه را
زخم را داشته ایدای غافلان من هم چرا
محرم اسرار فهمیدید نا محرم چرا
این زمان آموخت باید علم کار از کافران
ای مسلمانان چه میگویم چه میگویم چرا
چند غفلت پیشگی تن پروری بی همتی
چون چنین باشید من خاموش بنشینم چرا
استراحت پرداز ما دانش و علم و کمال
اینقدر باشیم در تن پروری محکم چرا
خون نگرید زار مستغنی چرا ای همنشین
همدم صدغم نباشد آخر ای همدم چرا

تاریخ ولادت ( حسین راغب ) فرزند ارجمند عن تمند محترم
جناب ( حسن حامی ) افندی معرفت شیم
(حامی) مبارکت باد، نوزاد خوش نژادت
باقی بماند نامت گاهی نگشت غایب

دوست بداری، وحمایه بکنی، و محافظه نمایی: اگر این وعد بیادم می آرم میترسم. و بعد از انکه روحم بدنم را ترک کنید
را می بکنی بسیار به استراحت بلکه نهایت بختیاری تسلیم روح چشم های مرا بدست خود بپوشید.
خواهم نمود .
آرمان فغان خفه شده جوش گریه خود را بزور ضبط
وقوات دوغرا تالیو دستهای قومی فلوئید را گرفته کرده برای اجرا کردن او امر آخری فلوسیله از اتاق بیرون برامد.
و بوسه داده گفت :
حالا فلوتین را محالت جانکندن و آرمان دوغر انلیو را برای
قلوتيله ! عزيز قلوتيلد، خاطر جمع باشید که دختر راهب آوردن گذاشت از زاجه دیگری که مادام آنغو در وقت
نخواهد ماند . بشرف و اصالت خاندانی خود سوکند میخورم آمدن موسیو غراندیو بیان کرده بود یکقدری معلومات بگیریم
که من پدر او خواهم شد .
که آیا کیست و چیست ؟
( آهسته دست و یقونت را فشرده ) تشکر میکنم دوست در همان شبی که قونت عنتران دور اندال یکچند پیسه برای
من ، منهم از شما همین را امید میکردم. بعد ازین بجز اینکه بخدای فلوسیله بر روی میز گذاشته و بسرعت از اوتاق برآمده برفت و باز
خود توجه کنم دیگر کاری برایم باقی نماند. جناب حق شما را نیامد مکر روزی که پولیسها او ر اکبر کرده خود را بکشت در همان وقت
مکافاتیکه مستحق آن باشید بدهد. حالا رفته برای من يك راهبی که او از خانه برامد یک دختر بدرنگ و چنلی که هم شاکرد .
بیارید ، و مرا با او بکندری تنها بگذارید. و بعد از آنکه راهب و هم خدمتکار دایه ما دام آنمو بود در او تاق صاحبه خود
براید باز در پیش من بیائید. زیرا وقتیکه مرگ خود را در تنهایی در آمده گفت :


صحیفه ١٦
سال دوم
شمار ۱۲

ناموران جهان
( ما بعد از شماره (۱۱) سال دوم )
و به این سبب در پیش نصارا در ذیل اعزمها داخل شده است . و بعضی هیکلتراشها هیکلش را ساخته و بعضی شاعر ها احوال او را انتظام کشیده است . دیگر دختر حاکم آکیتانه فرانس است که در سنهٔ ١٠٤٣ میلادی امپراطور جرمن ( هاری سوم ) ازدواج کرده و بعد از وفات شوهر خود نایبهٔ حکومت پسر خود مانده است . سوم دختر لؤی ( جوان ) که پادشاه مشهور فرانس است میباشد که در ۹ سالگی با امپراطور قسطنطنیه ازدواج کرده است . چارم دختر ( برتولد ) حاکم ( مرانیا ) است که در سنهٔ ۱۱۹۹ میلادی با پادشاه فرانس ( فلیپ او گوست ) که زن اول خود را طلاق کرده بود ازدواج کرده است . و چند اولاد هم از و بدنیا آورده است . ولی چون در آنوقتها نفوذ و تسلط پادریهای روحانی بسیار بود زن اولین فلیپ پادریها را بدام آورده پادریها فلیپ و گوست را مجبور کردند که زن اولی خود را پس بگرداند از انرو آنیس را طلاق داد و زن اول خود را پس گرفت ، و در سنهٔ ۱۲۰۱ میلادی آنیس از غم وفات یافته که بعضی شعرا احوال او را بصورت فاجعه نویسی تحریر کرده اند . پنجم دختر ( آلیت اول ) پادشاه اوستریاست که در سنهٔ ۱۲۸۰ میلادی تولد یافته و چون پدرش بقتل میرسید آئیس در سن بیست سالگی بود . به انتقام پدر خود ۱۰۰۰۰ آدم را قتل رسانید . و بعد از ان با پادشاه مجارستان ازدواج کرد و بعد از یکسال بیوه مانده يك معبد بزرگی بناء نموده و در میان آن بصفت راهبه گی تا به آخر عمر خود منزوی شده است . ششم آئیس سورله نام يك زن فرانسوی است که با حسن و جمال و عقل و ذکای خود مشهوره و معروفه میباشد . در سنهٔ ۱۴۳۱ میلادی با یکی از زنهای بزرگی به سرای ( شارل هشتم ) پادشاه فرانس رفته بود . پادشاه برو عاشق شده او را در خدمت ملکه مقرر نمود . و به این صورت رسماً او را معشوقهٔ خود ساخت اما آئیس سورله تسلطی را که بر قلب پادشاه حاصل کرده بود بخوبصورت استعمال کرده پادشاه را از سستی و کاهلی که در ان بود بیرون برآورد . و بر بیرون بر آوردن دولت انگلیز را از خاك فرانسه بشوق و حرکت آورده است . بعد ازان با پسر پادشاه ( شارل نخستین ) گذران نتوانسته گوشه نشینی اختیار کرده است . آئیسی يك زن ایتالیای ایست که در علوم ریاضیه صاحبهٔ ید طولا بوده است . و در دارالفنون ( بولونیا ) معلمهٔ علوم ریاضیه بوده یکچند تألیفها و اثرهای مقبول و معتبرش در علوم مذکوره باقیمانده است . در سنهٔ ۱۷۹۹ وفات یافته است .
( باقی دارد )

علم ثروت ملل
( ما بعد از شماره ( ۱۱ ) سال دوم )
ازین است که در قریه ها و ده ها می بینیم که يك دکاندار هم نان فروشی ، و هم قصابی و هم بقالی میکنند . و یا آنکه يك حکیم هم حکیمی ، و هم جراحی و هم دواسازی ، و هم دوا فروشی میکند سبب یکانهٔ این عدم تقسیم اعمال از همین است که مبادله و جای فروخت ندارد . و اگر قاعدهٔ تقسیم اعمال کار شود ، و هر يك از آن کارها را يكيك آدم در عهده بگیرد آنقدر مشتری که گذران معیشت هر یکی از ان اصحاب صنایع را در عهده بگیرد پیدا نمیشود . دیگر چیزیکه قاعدهٔ تقسیم اعمال را کم پایش میسازد (سرمایه) است . چونکه اگر اعمال را چنانچه شاید و باید تقسیم کردن خواهیم لا بد عمله ـ یعنی کاریگر ـ را افزونی بدهیم ، و عملیاتی که این عمله آنرا بکار اندازند فابريك بزرك ، مواد اصلیهٔ بسیار ، ماشینهای بسیار و الحاصل به سر مایهٔ بسیاری محتاج است . بسپبی که تقسیم اعمال از قواعد طبیعیهٔ واجبی ست از اثر و رحمهٔ افراد جمعیت ، و بلکه بر عموم هئیت بشریه شامل است . اما نتیجه های شایان استغراب آن در فابریکها نمایان میشود . و دره دیگر همه اعمال ، یعنی در زراعت ، و تجارت ، و ادارهٔ حکومت و در علوم و فنون متنوع ، و در تمام عالم مدنیت این قاعدهٔ تقسیم اعمال باقی دارد .

اعلان
یکدانه معلم مشاقی که هم خوشخطی و هم کاغذ نویسی با موزاند برای سرسوتی مندر ( مدرسه اهل هنود نمبر ۲ ) بکار داریم ، در روز پنج ساعت تعلیم میدهد . حالا ماه بیست روپیه کابلی تنخواه داده میشود . اگر لیاقتش ثابت شد تا بیست و پنجروپیه ترقی داده میشود . آرزو کننده گان پیش مشهر این اعلان ( بالکرشن داری ) سر مدرس سرسوتی مندر ( مدرسه اهل هنود نمبر ۲ در شور بازار کابل ) بیایند .

اعلان
کتابهای فارسی — انگریزی — اردو — گورو مکی — بهاشا و غیره برای تعلیم ابتدایی بفروش میرسد . المشتهر ( بالکرشن داری ) سر مدرس و رئسه اهل هنود نمبر (۲) در شور بازار کابل

همه مقاله هائیکه دستخط ندارد از طرف مدیر و سر محرر تحریر یافته
محمود طرزی
در چهاپ خانه حروفی دار السلطنه کابل طبع گردید


[BLANK PAGE]


سیاحت پرده را دور کر ناز مین                          ( کتاب سال اول سراج الاخبار افغانیه )
پشتاد روز                                                ( با حرف اعلا )
کتاب اول از من انشاء طرز جدید در سیاست             دو کتابچه ( علم و اسلامیت ) و ( آیاچه باید کرد؟ )
که هم انشاء میشراند، و هم می آموزاندند              ( با حرف اعلا )
دکان ملا غلام محمد ناجی کتب متصل مدرسه           در اداره موجود است. آرزو کنندگان خریداری کرده میتوانند.
عالی بخش چاپ جنت (۲) دو روپیه کابلی              قیمت همه (۲۵) بیست و پنج روپیه کابلی
فروخته میشود

( شرایط درج کردن اعلانها )

برای تاجران ، دوست گران که صنعت خود شارا در سراج الاخبار الافغانية اعلان و اشتهار کردن میخواهند، و یا دیگر هر قسم اعلان و اشتهاریکه باشد از قرار شرایط ذیل درج و شایع میشود : اعلانیکه در متن اخبار از یکبار که پنج بار نشر و شایع شود و در هر سطر يك روپیه کابلی و اگر از پنج بار زیاده اشتهار کردن خواهند فی سطر يك قرآن یعنی نیم روپیه کابلی اجرت گرفته میشود اعلانیکه بدین ورق وقایع درج شود از یکبار که پنج بار فی سطر يك قرآن یعنی نیم روپیه کابل و اگر از پنج بار بیشتر اشتهار کردن خواهند فی سطر سه شاهی اجرت گرفته میشود ، طول سطر مثل متون اخبار ما (۳) اینچ ( تقریباً ) میباشد


شماره ۱۳
سال ۲

سراج الاخبار افغانستان
۱۳۲۹

فهرست مندرجات

مدنیت پروریهای اعلیحضرت همایونی
ا تشریف آوری موکب همایونی از دره نور — مراسم جشن ولادت ذات عالی جناب نائب السلطنه صاحب

حوادث داخلیه
— هوای کابل —

حوادث خارجیه
اجمال سیاسی — حوادث انقلاب استانبول — رئیس جمهور فرانس — کشتهای هوائی روس — در سرحد جرمن — دزدان موتر دار — تقرر ناظر خارجه روس — خبرهای محاربه — مکتوب از دهلی — يك تلگراف بسيار مردانه از طرف جناب شكرى پاشا — انور بيك اوروپا وابور حميديه — حريق استانبول — روس و استريا — رومانيا و بلغارستان — ايضاً برف آتش را توقف میدهد — فتوحات عثمانی در سقوطری — زنان حقوق طلب — اخبار چهره نما — اخبار افغان — ايضاً انوربيك — يك مجلس بزرگ زنانه

مقالات فنیه
ما بعد از شماره ۱۲ — باد قصرته — خرطوم سحابی — باد میقاون

کیفیت باد

مکتوب شهر

ادبیات

ناموران زنان جهان

علم ثروت ملل

فاجعه های پاریس

اعلان

تصاویر
ذات اعلیحضرت سراج الملة والدین با بعضی منصبداران محافظ معیت شاهانه بمصاحبۀ غیر رسمی — عيناً همان يك منظره مصاحبه غير رسمی دیگر کیفیت شهزاده معظم جناب معین السلطنه صاحب — ا شهزاده مکرم جناب عين الدولة صاحب — جناب منشى شاعر


اعلان

( شرایط اشتراك سراج الاخبار افغانیه )

( سراج الاخبار افغانیه ) نخستین اخباریست که در مملکت پرفیض و برکت افغانستان بسايه فيوضات عرفان پروری اعلیحضرت بادشاه مقدس مهربان مانو در دار السلطنة محروسه کابل به انتشار آغاز نهاده است . مقصد و مسلک این نامه گرامی بیداری و آگاهی اهل وطن مقدس ماست بر احوال عالم ، وحب دولت و وطن ، و توجه بسوى علم وفن ، ديني ، سیاسی، ادبی ، اجتماعي، فی يك اخبار فواید کثیریست که در صفحه های معدود ، فواید غیر محدودی مندرج دارد .

( سراج الاخبار افغانیه ) از هموطنان عزیز خود چشم امید آنرا دارد که چون این اخبار یکانه اخبار وطن عزیز مقدس شان شمرده میشود میباید که یک توجه خاصی ويك هوس مطالعه با اخلاصی بسوی او عطف نمایند، اداره ، در باب اشتراك مشتركين كرام بنهايت درجه ارزانی و آسانی را مرعی داشته و برای خوبی مضامین مندرجه و خوبی کاغذ و حسن طبع و درج تصاویر فدا کاریهای بسیاری بکار برده و تجارت را کمتر منظور داشته است درین وقت در ماه دو بار یعنی در غره و پانزدهم هر ماه نشر میشود امید است که در آینده هفته وار بشود. و آنهم به همت دانشوران معزز هموطن منوط است زیرا هر انقدر که تعداد مشترکین گرام، و رغبت خوانندگان عظام بيفزايد. البته در ترقی او نیز خواهد افزود - قواعد اشتراک از قرار ذیلست :

در دار السلطنة كابل قیمت یکساله اشتراک آن ۸ هشت روپیه کابلی — ششماهه آن ۵ پنج روپیه کابلی ، در ولایات داخله دولت علیه افغانستان یکساله ١٤ چارده روپیه کابلی — ششماهه آن ۸ هشت روپیه کابلی. در ممالک خارجه چون هند و ایران و تركستان روسي وممالك عثمانی و اوروپا یکساله ۱۰ ده روپیه انگلیزی — ششماهه ۹ روپیه انگلیزی .

( اسامی وکلای ما در خارج )

در پشاور جناب میرزا غلام حیدر خان سررشته دار داکخانه دولت علیه افغانستان - در مشهد جناب عبدالله خان کار دار تجارت دولت علیه افغانستان در بخارا جناب حاجی غلام نبی خان مامور فروش پوست قره قلی ، ذوات گرامی که در ممالک خارج افغانستان آرزوی اشتراک اخبار ما را داشته باشند بهر يك ازین وکلای ما چون وجه يكساله یا ششماهه اشتراك را بفرستند و از طرف وکیل ما به اداره اطلاع برسد از همان وقت اخبار ما بهمان آدرس و عنوانی که داده باشند جاری میگردد . آدرس و عنوان واضح و روشن نوشته شود. يك طلای پوند انگلیزی ۱۵ پانزده روپیه کلدار است .


صحیفه (۱) سال دوم شماره (۱۳)

نگران
ايتيك آقاسى مدنى حضور اعلا حضرت همايونى
على احمد
قيمت ساليانه
در دار السلطنه كابل ۸ روپيه كابلى
در اطراف داخله مملکت با اخراجات داك ١٤ روپيه كابلى
در خارج مملكت با اخراجات داك ۱۰ روپيه انگليزى
بهر پانزده روز يكبار نشر ميشود

سراج الاخبار افغانیه
١٣٢٩

مدير و سر محرر
محمود طرزی
اداره خانه و مطبعه
در ماشين خانه دار السلطنة (كابل)
همه امورات تحريريه به اداره خانه بنام مدير فرستاده ميشود
قيمت يك نسخه آن در كابل يك عباسى است

تاريخ عربى ١٥ ربيع الثانى سنه ١٣٣١ تاريخ انگريزى ٢٤ مارچ تاريخ شمسى ٤ حمل ١٢٩٢

درين اخبار از حوادث داخليه وخارجيه و بعضى مقالات مفيده درج ميشود

يك مصاحبۀ غير رسمى
( ذات اعليحضرت سراج الملة والدين با بعضى منصبداران محافظ معيت شاهانه شان)
( در باغچۀ ( يهاولى ) نام موقع باصفا بمصاحبۀ غير رسمى مشغول اند )
( جناب معين السلطنه بدست چپ شاهانه يا ايستاده اند)