صفحه ٧
نمبر ۱۵

جوادث خارجيه

رفیق ما اخبار (طنین) در نسخه مورخه ۱۴ مارچ خود مینویسد: شاینده که دو روز پیش ازین در باب ترک و خالی کردن ایطالیا نها موقع (عین زاده) را و دوران داشت با تبلیغات رسمیه نظارت حربیه ثابت شد. بنا بر تلگرافی که از قوماندان طرابلس غرب بوزیر جنگ رسیده معلوم میشود که از نتیجه هجوم و یورشی که در ۲۶ فبرایر از طرف عساکر اسلام ترتیب شده بود ایطالیا نها (عین زاده) نام موقع را که در غرب درنه ماه بسیار فدا کاریها، و جان سپاری ها بدست آورده بودند ترک نموده در پشته های جهت شمالی موقع مذکور در کشید نازه. ایطالیا نها با خون بسیار ضایعات و مشکلات بدست آورده بودند، و آن موقع بسیار مستحکم و متین نموده بودند و آنجا را یک اهمیت و قیمت بسیار میدادند. اما مجاهدان اسلام دشمن خود را هیچگاه براحت نمیگذاشتند. اکثر اوقات بر قرارگاه های دشمن شبخونها موذی اجرا میکردند و بهره های بیدار پیش شانرا بقتل رسانیده و تفنگها و لباسهای شانرا میگرفتند، حتی بعضا در خیمه گاه های شان در آمده بسیار سلاح و جبه خانه و هر رقم اشیا چپاول میکردند. این است که ایطالیا نها باینهمه هجومها همیشه تاب آور و مقاومت نشده و در موقع مذکور بود و باش خود شانرا محال دیده، موقع مذکور را ترک کرده فرار نمودند و بسی با آنها غنیمت بدست مجاهدین اسلام در آمد.

حوادث دو هفته را از اخبار های مختلفه عالم ترجمه نکرده از اینجا مینگاریم: از میدان حرب رسیده.

در نه ۱۳ مارچ
در شب گذشته یک تو نه عسکری ما که مرکب از مجاهدین عرب بود در زیر یکی از منصب داران نظامی بسوی استحکامات ایطالیا نها حرکت کرده نزدیک استحکامات مذکوره کمین گرفتند تا آنکه دو بلوک عسکر دشمن ظهور نمود پیش آمدن خواستند ناگهان عساکر ما بدین ما بر آنها تیر کردند. اما چه خیری که یکی از آنها نجات یافته راه فرار گرفتند. و در اثنائی که بعضی از عربها ببردن مجروحین و مقتولین میدان حرب مشغول بودند همه توپهای عسکری ایطالیا نها در زیر حمایت کشتیها جنگی خودشان بیرون برآمدند و نابر قال در ما بین آن در گرفت. و بهمین قوت که مجاهدین یک ثبات و پایه دار عجیبی نشان دادند تا آنکه در زیرگان افسری جناب (انور) بیگ یک امداد کلی برای آنها رسیده دشمن را بر جعت محسوس ساختند، و در استحکامات شان پنهان نمودند. درین محاربه شجاعتی که مجاهدین اسلام ظاهر کرده اند.

بسیار خیر است. هزار دود نفر مقتول و مجروح از دشمن بوقوع آمد که در میان آنها دو (سل مشیر) و سه (بلوگ شهر) موجود بود و ما رتبها را از عباس آقا افسر شان و کاشف ایک در جستان یا قیو شان مقیم این محاربه ۱۱ ساعت دوام ورزید و همه خوبیها بزمین و جنگوئی ایطالیا نها متحصل شد. ریزی بیفایده میکردند این محاربه ایطالیا نها شکست خوردند - باین تاره فتح شد سه نفر افسران خارجه نیز مشاهده کرده اند که یکی انگلیس، و دو نفر المانی بود. افسران مذکور در پویش مهارت و چستی و چالاکی و دلاوری مجاهدین اسلام حیران ماندند. حتی یکی از افسران المانی چون گریختن علنا کرا ایطالیا نها را دید گفت: (مرا بسیار خجالت می آید ازین بزدلی و ترسناکی ایطالیا نها) چنان اموال و اشیای بسیار درین محاربه به بدست مجاهدین در آمد مانند تفنگ و توپخانه و آلات و ادوات استحکام، و دوربین ها و اوراق حربیه و غیره. درین این محاربه یک جوان پانزده ساله عرب که تفنگ نداشت بمیدان محاربه در آمده و مقصد ش آن بود که کدام تفنگ بدست بیارد تا اینکه یک تفنگ یک بهائی مقتول بدست آورده و با همان تفنگ یک (سل مشر) ایطالی را کشته کالای و اشیای آنرا نیز گرفت، از طرف ما ۳۰ شهید و ۶۰ زخمی بوقوع آمد که در میان زخمی ها دو نفر زن نیز موجود بود، یکی ازین زنها بعوض پسر مریض خود جهاد میکرد و زن دوم این قصیده را داشته با شجاعت و دلاوری عربی را خوانده، و مجاهدین را آب نوشانیده بشوق و غیرت می آورد. جمعیت هلال احمر که در مصر رفته بودند نیز در امداد مجروحین داد و بهمت معاونت را میدادند.

یک قهرمانه شجیعه عربیه
رفیق ما (موید القرا) در زیر عنوان (خوله بنت الازود الثانیه) اثر شجاعت و جلادت یک زن نوجوان عربیه درین محاربه ها را با کمال فصاحت و بلاغت بیان نموده که خلاصه از اینجا مینگاریم: زنان عربها مجاهدین درین محاربه ها شجاعت و حمیت فوق العاده خود شانرا در نظر دوست و دشمن ثابت ساخته اند. در هیچ محاربه از مردان خود بهیچوجه عقب نمانده آنها را بمحرب و قتال تشویق و نصیح نموده اند. و از تکله های خوب و تفنگ دشمن خود پر و دلکرده اند. حتی یک زن جوان عربیه در محاربه (قرقارش) چنان یک شجاعت و غیرت مردانگی نشان داده که نامه نگاران اخبار انگلیسی که آنرا بچشم خود دیده اند دهشت و حیرت کرده اند، و به آنها چنین برین اتفاق کردند که او را عقب (ژان درک دوم) بهند [ژان درک همان دهقان زن فرانسویست که دولت فرانس را از دست تسلط انگلیس رهائی داده و همه اردو های انگلیس را مغلوب ساخته است. مترجم] اما محرر الموید زن عربیه مذکوره را بلقب (خوله بنت الازور الثانیه) ملقب میکند که حضرت (خوله) همشیره حضرت ضرار بن الازور الصحابی میباشد که شجاعت فوق العاده شان در محاربات شامات مشهور است. نامه نگاری که این محاربه را بچشم دید چنین مینویسد: یک زن جوان عربیه را دیدم که سوار بود و در یک دست تازیانه و در دست دیگر خود را افسری میکرد و کی ما است.


نمر ۱۵
صفحه ۸

فرار نموده اند . و از اینجا بسرعت تمام در ( شاغلی ) نام موضع آمده به قلعهٔ بانک (سوسیته جنرال ) در آمدند و یک چوکی را با یک نفر خدمت کار آن بقتل رسانیده و یک خدمت کار دیگر را بصورت مهلک مجروح ساخته و مبلغ چها هزار فرانک که به فرنگ تقریبا یکروپیه میشود دزدی کرده قرار شده اند . و در ( استیلیا ) نام موضع پیزا به موتر را انداخته در شهر فلورنس با رییس درمیان ملیونها نفوس لندن امین شده و از نظر پنهان گشته اند .

نامه نگار سرحدی پشاور از سرحد آنطرف علیها مقرر شده گان اعزام سرچشمه های بسیار تو گلری برای جراید و شبهای نامه نگار می فرستد و بدست خواهد آورد با محال آنکه درین سر حد تا به این درجه حوادثهای راست حقیقی تصادف نکرده و به اختراع وایهای خیالی قصه را بآب و تاب مینویسد که مردم میگردد . چنانچه قبل از چندی باز آن نامه نگار بمنظور جلب گفتار به پیرایه و اساسی دیگری باختیار خود دارد و همه اختیارهای نامه نگار مذکور در اخیر این فقره خودند که انهم این است . در اثنائیکه موتر اعلیحضرت امیر صاحب از جنگل در سته میگذشت یک صدائی بسمع مبارک شان رسید موتر ایستاده کرده بر سر اوس آمد بسرعت شادمانه به پلیس کیفیت امر نمودند . سوراوس ها در جنگل دو آدمی را یافتند که دست های شان بسته در جنگل افتاده بودند . چون در حضور استنطاق شدند معلوم گردید که از دزدان کوهها اخبار گرفته اند . بعد ازان به تعقیب دزدان امر نمودند و دزدان را گرفتار کرده و بقتل رسانیدند . نامه نگار سرحدی بنا بر اقتداری که در خود تصویر میدارد و جزای این است که مجازات کردن قطاع الطریق گرانبار حکومت صفیه برای گرفتاری آنها
[TRUNCATED—MAX_TOKENS]


نمبر ١٥
صفحه ٦

تاثیر اردو کشی طیاره های اردوی عثمانی
نام یک شخصی که از معاون های معلم طیاره خانه های لندن است عظیم هوا پردازی ها و دو پارت سببی که درین روز ها کرده علیه کانیان معدنهای زغال سنگ غرب بر پا کرده اند و از سبب و الود ها در بلوا ها لا اقل کم زغالی کمتر پیدا میشوند . موسیو سا الله نیز در پاریس کار ضرور سید داشته باشد . چه کند ! باز هم در طیاره خود سوار می شود . قطب نمای خود را رو بروی خود می نهد . با وجودیکه هوا بسیار سرد و طوفانی بیاید بقدر دو هزار متر هم ارتفاع بلند تر رفته و از ابرا بسته شو قایق خود را بلند ترمیکند . دو ساعت و ده دقیقه فقط به پاریس داخل میشود . و در میان دو ساعت در پاریس کار خود را اتمام داده با طیاره خود سوار شده بلندن بر میرود . یک و خیز دلبرانه بر روی یک فنی بدرجه عشق و سودا و شوق و محبت داده و برای آنکه شهادت نامه خود را از مکتب طیاره پرانی بدست آرد سومین بار در حضور مخاخرین خبر بنماید . لهذا طیاره خود سوار می شود و در روی هوا بیک مانده بسیار جرات کارانه برقص می آورد . ولی هزار افسونش که این ظاهره لطافت منتظره برین رقاصه هوائی خود کامیاب نیامده بناگهان مانند مرغی که بدست قهر صیاد شود از هوا بر روی خاک می افتد و وجود نازنینش در راه عشق محو و نابود میشود . اما هوا پروازی نه روز بروز ترقی باید بکند بجای یک مرده صد زنده و دیگر بپرواز و بعوض یک افتاده هزار دیگر به پرواز ساخته میشود . ولی اینها کلیپ های سیاسی نیست . در هر طرف گلپ های طیاره سازی برای ترقی برس در بین گلپ ها برای تربیت طیاره سازان برای از افتاده گان طیاره ها برای عایله های بازمانده گان طیاره ها خدمت میکنند . از یک طرف جنازه های مردگان ترقی هوا پردازی ها را به چنان دیده با ولایش با نقل میکنند که چشم هیچ بیننده ندیده و از دیگر طرف برای بالا بر آمدن یک دلاور هوا پرواز دیگر آنقدر کفهای تحسین هم میزنند که گوش هیچ شنونده نشنیده است ...

خبرات ایران
خبر های که از ایران در صفحه های اخبار ها خوانده میشود و هیچگونه یک خبر فرحت اثری تصادف نمیشود . ایران در شورش و فتنه ممکن ورزیده اند حتی میخواهد که در ان نواحی یک موقع مستحکمی هم پیدا نماید . در اواخیر بای کرمان شاه نیز اختلالها بوقوع آمده است بقدر بیست هزار آدم که هزار نفر زن بیش دار آنها بود و به کرمان شاه بقصد انتقام شرافت الملک که رئیس عشیرت بود و پیش ازین مقتول رسیده بود هجوم نمودند و بقدر یکصد نفر تلفات بوقوع آمد و دولت روس و بریطانیا محرک های سمت جنوبی و شمالی ایرانرا در مقابل فرضی که برای اصلاح داخلیه و تامینات صلحیه خود گرفته اند . هزار حیرت بر این بی تالشی اسلام !

احوال ممالک عثمانی
هنوز اختلافات فرقه ها از بین اتفاقی متمتعاً باقی بلکه روز بروز در تزئید است . و اخبار ها ئیکه نشر میشود یا بطرفه ( اتحاد و ترقی ) و یا به فرقه ( ائتلاف و خلافت ) منسوبند . جمله از هجوم های که بر همدیگر میکنند به موجب اسف و حسرات و اگر چیزی نیست ، مردم از اتحاد تا عموم اهل اسلام بحث میکنند حال انکه اینگونه تفرقه های داخلی ممالک اسلامیه اساس آنها را از امید انتی می افگند بلکی آن اتحاد و اتفاق خصوصی نیز بفرسخی دور می اندازد . در محاربه طرابلس فتوحات داهره نمایان مجاهدین اسلامی در سغازی ، و درنه ، و توبروک ، و عین زاره بظهور میرسد . ایطالیائیها بجای غلبه کردن مغلوبیت در آنجا با و دیگر هیچ چیزی نمی بینند .

مرغان جنگ
رفیق اخبار ( طنین ) مینویسد :
در حالیکه ما درینجا یعنی در ممالک عثمانیه - زندگانی خود مانرا در میان ابرهای ترس و بیمها پیچانیده ایم و بر یکدیگر خود همه ما پریم و بیراس بست خود یک قدر تامل گرفته بر روی تاریخ دیگر خود می مانیم یک قدری به آنسوی خود چون نظر میکنیم می بینیم که در آنجا - یعنی در اروپا - چه کار میرود : در فرانسه یک غوغای قیامت بر پاست . در جرمن یک طغیان و هیجان مردم بهر جا جمعیت ها تشکیل میکنند . نمایش ها نمود در پیشه و آیا چیست ؟ علم با قوای طبیعیه جنگ میکند : چیست ؟ با موجون پرانی طیاره ها یک روز در اخبار ها میخوانیم که یکی از اخبار نویس های فرانسیسی یک حساب دقیقی کرده و بدست خود یک نقشه شهر پاریس را گرفته بر تمام فرانسویان بانگ زده میگوید : ای فرانسویان ! اگر ما خود مان را باز نگیریم در میدان هشت ساعت جرمنی بر شهر پاریس (٣٠٠٠٠) بمبها و دینامیت می اندازد ! بهمان دم یک شور و خروشی در ملت فرانس پیدا میشود . اخبار ها ستونهای جمع آوری اعانه باز میکنند . در میان دو سه روز در ان ستونهای اخبار ها بلیونها فرنگ جمع و آویزان ها دیده میشود . از طرف دیگر ایمپراطور جرمن بهرکس که برای طیاره های هوائی یک موتور بسیار متین و مکمل بسازد این قدر هزار نه با مارک مکافات وعده میکند . و طیاره ساز ها را به کوشش و فعالیت می آرد . باز بناگهان در صفحه های اخبار ها میخوانیم که (موسیو)

اتش زده گی و خاکساری پشاور در عین دو ته
قضا و قدر وصیه در یوم شنبه در محله اسیر آسیا متصل دروازه با دیگری شهر پشاور اتش زده گی عظیمی به نوع آمد که دران نواحی اکثر مردم هندو سکونت داشتند خانه های انان همه در آتشکده ساختند اگر چه پولیس و مردم در فرو نمودن آتش مزبور به سعی و کوشش ورزیده بودند لیکن با وجود این تا دو یوم خانه های مردم را چون سیلاب عظیم برباد دادند که قریب پنجصد خانه در خاکستر ساختند نقصان آتش قریب شش لک روپیه شمرده میشود زیرا که خانه های که سوخته اند همه تعلق به معمول افراد ایل هنود داشتند - بعد از دو یوم از درد مسلمانان آتش مذکور فرو کرده شد - درین آتش کرشمه یی که مسلمانان در حالت سجده های خود بکار بردند قابل تحسین و آفرین است فقط
امضا
( ص - ١ )


صفحه ۱۰
نمبر ۱۵

مقالهٔ مخصوصه
لازم بودن اتفاق بنی بشر بیچارۀ بقوالی چند

قارئین گرام چون این مربوطه را مطالعه فرمایند با خود خواهند گفت که اینجه هزیان بیهوده گوئیست؟ اتفاق کجا؟ بنی بشر کجا! در حالیکه دو فردی از افراد بشر را نه در شکل و شمایل، و نه در طبیعت و خصایل با همدیگر برابری یا بهم نسبت به آن ضدیت رنگ طبیعت، فکرها و تصورها، و خیالهای مارا نیز از هم جدا و مغایر می بینم چنان میشود که این قدر ملیونها ملیون نفوس بنی بشر را که بر هزارها فرقه با دولتهای مختلف و جدا شده اند، و هیچ ملتی به آندیگر نه در رنگ طبیعت، و نه در جنسیت، و نه در نکرده عادت و نه در دین و مذهب هیچ نشا و نزدیکی بهم نرسانند همه را بیک اتفاق و اتحادی کردن الحق که یک سخن محالی معلوم میشود.

واقعیکه در اول نظر همچنین معلوم میشود که این ادعای محال و غیر ممکن است. بشریت از آغاز خلقت باین قسم داخلی و خارجی بیجا خلق شده آمده است که دشمنان داخلی او حرص، طمع، شهوت، غضب، سرکشی، عناد، کبر، حسد و امثال اینگونه اخلاق بد و ناپاکیست که دایماً با انسان موجود، و همیشه در پی عداوت و بیخ کنی نوعی او مشغول است. دشمنان خارجی او قوای طبیعیه مهیبه ایست که هر لحظه و هر دقیقه نوعی او را در زیر فشار و تهدید میدارد مانند گرسنگی، برهنه گی، بی مسکنی، طوفانهای دریاها، آتش زده گی ها، زلزله و غیره. دشمنان داخلی بر نوع بنی بشر چنان یک سلطه و حاکمیتی حاصل کرده که دستها و پایها و چشمهای شانرا بستند و فکر و نگرش است نامحدود و کوچک ساخته بیگاه فرصت اتفاق و اتحاد همدیگر شانرا بمقابله دشمنان خارجی شان نمیدهد!

استدراکاً (تدنی بالطبع) گفته اند (مدنی بالطبع) را به اتفاق و جمعیت زیستن) معنی داده اند. و درین خصوص از زمانهای سابق تا باین دم به ملیونها سطرها نوشته اند و بخروارها سیاهیها صرف کرده اند. و دلیلها و برهانها بیان کرده، و مسئلۀ جمعیت زیستن بشر را ثابت ساخته اند که ما در اینجا به تکرار و تکرار آن حاجت نمی بینیم. بلکه این قدر میگوئیم که بشریت کما کان بدرجهٔ مکملی نرسیده که برای جمعیت زیستن و به اتفاق و اتحاد مجموعی خویشتن لایق و سزا وار شده باشند. دشمنان داخلی یعنی اخلاق ردیۀ عالم بشری را بچنان راههای پر پیچ و تاب منزل نایابی رهبری کرده که از سر منزل مقصود حقیقةً مدنی بالطبع ملیونها فرسخ دور افتاده اند. چنان معلوم میشود که احکام این مدنی بالطبع یعنی جمعیت و اتحاد زیست کردن در اوایل خلقت که بشر از همه حوایج ضروریۀ خود محروم بودند جاری و نافذ بوده رفته رفته منسوخ و در قریه ها و قصباتها معدوم گردیده است.

عجب منطق سقیم! آقای محرر باز چه میگوید؟ آیا این همه تجلیهای درخشان عالم مدنیت را نمی بیند که عالم بشریت را از مدنی بالطبع محروم می پندارد؟ و اگر می بیند از جای یک عینک دروغک گذار و !...

آه، چه عرض کنم! اصل بلا اینجاست که با وجود نصف بصر بخوبی می بینیم. ولی حسبان می کنیم؟ سراب، نقش بر آب، کم بنیاد تر از حباب!!... هزار حسرت! ملیون اسف که اینهمه مظفریتهای نمایانی که عالم بشریت بر قوای طبیعیه تا یکدرجه حاصل کرده اند، و اینهمه اختراعات و کشفیات محیرالعقولی که از نتیجۀ آن مظفریتها بروی کار آورده اند اکثر شانرا دشمنان داخلی شان بجبر و زور از دست شان گرفته بر خود شان بمقام سلاح معدوم کن شان استعمال می نماید!

آه بیچاره بشریت! چقدر ضعیف و زبون یک مخلوقی هستی که از دشمنان داخلی ات که نام آن جناب (پهلوان طمع خان) میباشد بهترین و نافع ترین اختراعات را که برای مقصد مدنی بالطبع بوجود آورده از دستت گرفته برای قتل و معدوم ساختن خودت استعمال میکند!

آیا روشن تر از اشعۀ اعلی از برق، شناور تر از ایجاد از واپور، سریعتر از نقلیه از ریل، بلند پرواز تر از طیاره های هوائی در عالم بشریت چه چیز تصور خواهد شد؟ وا اسفا، و احسرتا که آن دشمن جان یعنی (طبع) نام قهرمان که ازین سه حرف (ط ا م ع) مرکب است و هر سه حرف آن میان خالی آنکه هیچ چیزی پر نمیشود این برایم غریبه نافهم را برای پر کردن شکم های خالی خود دانسته ما را باین خرافات پیشین زمان بر کله خوری یکدیگرمان استعمال میکند!

وقتیکه بمجاهدات پر غیرت بشریت در خصوص تسخیر نمودن قوای طبیعت نظر شود مدنی بالطبع بودن بشر با تمام معانی آن در زیر نظر جلوه گر میگردد. آیا آن کنز مخفیه


صفحه 11
نمبر ۱۵
بشیریه را چنان مدنی با لطبع نگویم که آنها ، زغالها ، و هزاران گوند معادن دیگر را از خزینه ها و دفینه های پر و معلوی اعماق طبیعت بیرون می برنند بارد بخاره نام یک خارقه طبیعت را در زیر تضییق و فشار محکم و تسلط خود، در آورده جهانرا میلوزانند ، برق سیال جوال بی نام ونشان از نظر پنهان در همه چیز عیان را بی آنکه حقیقت حقیقی آن هنوز پی برده اند برای خبر رسانی خودشان را از غرب بشرق در یک نخند بعد استعمال میکنند . خانه ها ، عمارتها، مناره ها می خود را بواسطه آن از صاعقه نام بلای مدیشه سهادی محافظه میکنند با و هنوز چه چیزها ! ....
بلی بلی ! هیچ شبهه نیست که اینها همه از مدنی طبیعی بوجود آمده . اگر جمعیت و اتحاد نیبود اینهمه بر این غریبه و این همه اختراعات عجیبه کجا بظهور می آمد ! مگر چه دگر گفتگو دارد ؟
هیچ گفتگو ندارد . هزاران آفرین برین مدنی طبعی ( ؟ ) موجهای عظیمه بحجر های محیطه را در زیر چه خوبایی ماشین های استیهای بخاری جنگی زره پوش ما که هر یک سالم یلیک قلیه آهنین اتش فشانی میباشند مشتمل ساخته سرعت و شارت خود را برای سوختن و محو کردن و ساختن خودش یعنی بشریت که مخترع است بزیرکان (بغض و کین) نام دو دشمن داخلی شدید البطش به این دانش انداخته که انسان را در پیش آن مدنی با لطبع انگشت یدمان حیرت می سازد ! .....
صحراهای وسیعه، کوههای شامخه ، نهر ناجی هیدرا ریلهای چابک رو تیز دو بچنان سرعت، و چنان شدت در زیره افسری ( حمد و حرص ) نام دو اثر در آتش نفس بقطع کردن ، و شکافتن ، و عبور کردن برای یا بدست آوردن مملکت بنی بشر براه انداخته که انسانها در پیش آن اثر بد بعد سریع الکذر (مدنی طبع ، بشر نورد با دیه حیرت میگرداند !...
در حالیکه انسان بقدر یک ثانیه بر هوا توقف میشور جناب مدنی با الطبع چنان طیاره ها می‌مکله براہی ہوا پر وانا بوجود آورده که مسافه های سیمی اور جو ہوا می پیماید. اما که این خارقه بسیار عجیبه مدنی طبیعی بشریه را (الحصب جنات) نام دو دشمن داخلی او بحیر دستم از دست او گرفته و بر خودا چنان بشدت استعمال کرده که طراقه های هول انگیز (بومین اندازیشان مرا بر سحر پردازی مدنی طبع آخر زمان بیاور

وا میدارد .... از همه بهتر اینکه ( اولین ) نام حکیم خارقه پر را از برقی به اینجمه بدایع آثار مدنی طبیعی (۱) که تا بحال بروی کار آورد اکتفا نورزید و از قرار یکه در صحیفه های اخبار ما دیده میشود از چند سال به این ظرف در خلوتیا نه مدنی طبیعی خود در آمده ، به اختراعا یک آنها بسیار خارق العاده برقی شغول است که با آن اگه در محار به ما کار هزار ما خوب و تفنگ را در یک واحد دار رواه مدنی طبیعی ! جان، جان مدنی طبیعی .... بیلارو ! ...!!! تدققه خنده مکنید. زیرا : «یک قیقه کبک و و صد جنگل باز است» بر این غریبه بشریت در محمود معدوم ساختن خود از بین های شاپر و ندارد. دشمنان بسیاری دور و مقتنه د الله همه علوم و فنون متنوعه مختلفه همه اختراعات و صنایع بدیعہ اور ا کہ خلاق عالم براے اصلاح نوعی او خلق و وضع نموده به قام سلاحهای مد میشی خود او استعمال میکنند . فتق کیمیا و حکمت ترقی میکند . نتیجه اش به این منجر میشود که دینامیت های رقم رقم ، بو به های اسم نسیم بجنان باره د های نوع نوع ، اجزا با مصالح نا گوناگون و چیز ہے دیگر برای محو کردن بشریت بوجود آرد ! فن میخانیک السیر و هندسه ترقی میکند نمره آخرین آن این میشود که خوبیهای این دانش فنان بلورهای قلعه لوب بفرسخها دور اندازه تیشه ای سریع اتش و انواع ور چیز های ملی و اعدام بشریت را بوجود آ برد. حتی تنها فنون فنی بلکه قوط تحریر به ادبیات را نیز ان دشتستان نوشتن در اقلیت می رسها م مان موس و اهلیت بر جانگاه نما نه باین خودت واز میکنند مقاله های اخبار های یکه و فرقه مخالطه بشریت را بخوانید به بینید که آن قرار مقدس شریف پهلو نه بینی بشریت جولان مینماید . اه بیچاره بشریت ! اینچه فلاکت مدیشه ایست که بر تو نازل آمده ! خلاق عظیم استان کون و مکان کره زمین اصلاح کرده تا با همه بشریت اہم ثروت و سامان بشریت برای محو کردن تجارت احسان فرمود. لاکن چه فایده که سی دشمنان خانه ویران بنی یا بدست آوردن مملکت بنی بشر براه انداخته که انسانها نیز در داخل ملک وجودش برای آن خلق فرمود ، اما با نه از کمال مرحمتی که در حق او داشت بمقابل آن دشمنان یسی دوستان در مینایان و غمخواران داخلی نیز با او همراه نمود. ( وجدان عظیم الشان را بر آنها سلطان مقرر فرمود. بقالی حرص و طمع حسن اداره استقامت و قناعت راه مقابل کاین میدا و غضب حسین دوستی و اتحاد و رفق و ملایت و استقرار شود. بمقابل منفعت مقابل حد بیشمار مقابل بر یک دشمن درست است آنان فرمود بیہات ہیہات ؟ ا بیچاره بشریت اینهمه دوست در میدان خود را به دست خود در زیر حکم قهر سلطه و نشان را جان و وجدان خود در آورده بفرسخها برسخ از صفت


صفحه ۱۲
نمبر ۱۵

(مدنی بالطبع حقیقی) خود و در افتاده اند ! اگر مقصد از آبادی زمین باشد زمین های غیر مزروع و غیر سکونا دنیا کم نیست . اول آنها را معمور، و مسکون نمایید ! دوستان در میران داخلی تان از علم و فن و اختراعات شما همین امید می پروراند . اما پیزا را فسوس که دشمنان داخلی تان شما را بر پست همتی گرفتن زمین های مسکون و مزروع هم جنسان تان سوق میکند .

یک هیئت اجتماعی عظیم بشریه غربی را با یک جمعیت بسیار مهمیشه مدهشه شرقی دشمنان بشریت چنان بهم در انداخته که دوستان و رهبران بشریت دست بسته بسوی آن می بیند و هیچ کاره ی از پیش برده نمیتواند .

ای جمعیت بشر ! یکبار به بینید که چه بلاهای مد هشه خارجی حیات ما را تهدید و فشار میدهد : و بابا، طاعونها، زلزله ها ، صاعقه ها، طوفانهای دریا با حریقه ها هنوز چه چیز ها!

غرب در وقت حاضر با همه صنایع، و اختراعات و علوم و فنون خود در زیر سرافسری اژدهای اتشین نفس حرص و طمع بر شرق یکی هم حمله آوریهای شکم په دری اجرا مینماید . در عین زمان حد نام قهرمان کین پر ور در بین خودشان رقابتها و عناد ها و غرور ها بر می انگیزد . یکی که یک کشتی جنگی بازو آن دیگر از حرص آنکه مبادا یک نقد چرب زیاده تری بر باید هماندم یک در جن کشتی طورپید و سفارش میده ! ...

هیچ شبهه نیست که اگر بشریت بقول دوستان داخلی خود حرکت کرده دست یک کنند ، و از زعم قتل و قتال همدیگر خود باز آمده با این دشمنان خارجی خود به نیت خالصا نه نفع یک گیر در اویزند هزار با گونه موفقیت با و کامیابی با بدست خواهند آورد . اگر تنها آهنی را که برای کشتی های زره پوش و توپ و تفنگ ها و دیگر اسلحه های مختلفه خودکشی خود در میکنند از برای دیگر این صرف نمایند از روی جهودیه های ایجاد منجمده سرور نموده تا به اراضی مجهوله قطبیه واصل خواهد شد؟

اه بیچاره شرق ! تو بقول دوستان در میران پیروی کرده بمغلوب ساختن دشمنان داخلی خود کوشید ولی غافل که آن دشمنان داخلیت از نزد تو فرار نموده با دشمنان داخلی ابنای جنس غربت عقد اتفاق کردند و بکال دهشت بر تو هجوم مینمایید ؟

ماشاء الله مجرد صاحب ! هنوز قلم تان ماند نشده ؟ اگر مهربانی کرده تا به آن جمهوریه با زحمت کشید و نروید بهتر خواهد بود ! مبادا سیاسیاتان بر نوک قلم تان انجا و یافته دگر چیزی نوشته نتواند ! شما خاطر شریف نان را جمع داشته باشید . اگر بزا ز یا از اینگونه ترانه با سرائید دشمنان داخلی چنان تسلط و علمی بر عالم بشریت پیدا نکرده که اینگونه ترهات بر آنها کارگر تاثیر آید .

ای معشر البشر ! آیا این کره زمین . این مسکن استین ذات خالق بهمتا برای همین بشما عطا کرده که خاک انرا با خونها خودتان آغشته سازید ؟ آیا اگر جوانان بیکباره گی کنید مجاهده را با دشمنان داخلی تان به بندید ، دسته ها می بیند بشریه غربی و شرقی و شمالی و جنوبی، همگی اتفاق کرده و دشمنان داخلی تان را مغلوب ساخته در پی خانه آبادی خود بیفتید، دوست یک کرده با دشمنان خارجی نان دست و گربیان شوید چه مظفریت ها، چه غالبیت ها، چه سعادتها، چه کا مرانیها خواهد بود که بدست نیا برید؟

ای شرق ! از حمله های متجاوزانه غرب عبرت گیرید ! بمحافظه موجودیت تان بکوشید . چون دیدید که از دوستان داخلی کاری نمی آید شما هم با دشمنان داخلی خود ساخته بهمان جریان تابع شوید . برای محافظه موجودیت ملکیت تان قهر غضب حین عداوت را پیش دار خود مقرر کرده و بزنید تا از بشریت هیچ اثری نمانده نماند، نماند ! ...

بلکه بخود گرفتارید به احوال خانه خود یعنی کره زمین هنوز هیچ کامیاب نیامده اید . سمت های جنوبی و شمالی خانه خود را هنوز هیچ ندیده اید و هیچ خبر ندارید که چیست و چه خزینه ها و دفینه ها در خود مضمر دارد ! زیرا دشمنان خارجی تان که عبارت از قوای مدهشه طبیعیه هواهای سخت و چمهوریه های یخ است مانع راه تان است . اگر برای خود تا نرا مرد میدان اعلا به دنیا و مامور اصلاح عالم میدان زمین های غیر مکشونه عالم را کشف کنید، و اعمار نمائید ؟

در حالیکه بلیونها کیلومتر مربع زمین در نفس غرب غیر مزروع باشد، بر اراضی مزروعه شرق چه چشم میدوزید ؟


صفحه ۱۳ نمبر ۱۵

وَظَائِفِ عَسْكَرِيَّة
ما بعد از نمبر ۱۴

فرض سوم شجاعت
یعنی دلاوریست که این دلاوری عبارت ازین چند چیز است : هر فرد عسکری از وقتی که داخل خدمت این سلک جلیل میگردد میباید که به هر گونه مشکلها و زحمت ها و مشقت هائیکه به او برخورد دلاوری را از دست ندهد ؛ و بمجردیکه بر دین و وطن و پادشاه وقت یک تملک تجاوز دشمن را به بیند بمانند جان و سر خود را بمیدان نهاده برای رهائی دادن افراد ملت خود یعنی برادران وطن خود را از ان تهلکه کوشش ورزد ؛ و در وقتهای جنگ به ره پیمائی های ساقه های بسیار دراز گرسنه گیها ، پاشنه گیها ، به بارانهای شدید کفته های توپ و تفنگ دشمن ، به دیدن کشته ها و زخمی های رفقای خود هیچ صورت شجاعت و جسارت دلاوری خود را از دست نداده و بر خالق یگانه خود توکل نموده از میان زخمیها و شهیدانکه در راه محافظه وطن بر خاک غلطیده اند به دلاوری تمام رشته صداقت خود را به بادشاه و وطن و ملت اثبات نمایند . و وظیفه که ازو منتظر است بخوب صورت بجا آرد . و دیگر رفقای خود را نیز در باب دلداری داده و بر دلاوری شوق به بد ؛ و برای محو و خراب کردن دشمنی که شمشیر کین عدادت خود را بر دین و وطن از نیام بر کشیده باشد همیشه ( پریخ زاد ! ) یعنی دایما پیش رفتن را شعار خود سازد ؛ و کشته شدن خود را در ان راه برای خود و برای سلسله و ذریت خود یک شرف عظیمی بداند . و وظیفه هر افسر و آمر عسکری به این است که هر یک از افراد عسکری که در اثنای حرب بیدلی و بی جبری نشان بدهد ، و از دشمن رو گردانیده گریختن و تلاش ظاهر سازد بهر صورت که باشد دیگر رفقای خود را نیز بگریختن بر انگیزاند بماندم در همانجا وجود آنرا بردارد . در تواریخ حرب بار بار دیده شده است که یک چند نفر عسکر دلاور یک بلوک عسکر دشمن را محو و مغلوب کرده است . بر عسکر باید به این بداند که اینکه عقب کشیده از دشمن بگریزند و دشمن را بر خود دلاور ساخته دین و دولت و وطن را به او تسلیم نمایند بهتر آنست که یک چند قدم پیشتر رفته دشمن را محو بکنند با این مسئله میباید که اعتقاد کامل داشته باشند .

فرض چهارم اطاعت
هر عسکر با فوق خود یعنی به بالا تر خود که عبارت از آمر یا افسرهای شانست به اطاعت و فرمان بردار مجبور است . امر کننده گان و افسران هر امری که خواه زبانی و خواه تحریری به همه جماعت کنند و همه فقره های قانون نظام نامه ها طاعت و رعایت نمایند ، و آن امر ها و نظام ها را بگوش جان شنیده به بسیار خوشی و حسن قبول و رضا و رغبت اجرا بجا آرند ، و به آمری که این امر را به او میدهند به از دل و جان محبت ورزیده امر را بجا بیارند . امر ها را مقدس باید بدانند ، و به اجرای آن خود را ذمه دار و دین دار شمارند ، و ادا کردن دین می باید که بخوشی و ممنونیت ادا شود . هر عسکری که امر های به او داده شده را بخوبی و درستی بجا آرد . فخر و شرف عظیمی حاصل میکند . اطاعت ، امر الهی است که امر الهی را بجا آوردن فرض است . عسکری بی اطاعت از روی قانون بجزای بسیار شدیدی دو چار میشوند . قانون نامه جزای عسکری بسیار سخت و شدید است . مافوق افراد عسکری همه افسران بزرگ و خورد نظامی و انیس و شریک و بعضی نظرباهای قدیمه که خدمت کسی بشری را ایفا میکنند میباشند . حتی اگر یک نفر از روی عادتی باشد که بر آنها آمر مقرر نه شوند باز هم به امر مافوق گفته شده اطاعت کردن فرض است .

[ باقی در نمبر آینده می آید ]


صفحه ۱۴
نمبر ۱۵

عالمها ژاپان
از سیاست نامه عبدالرشید ابراهیم افندی
ما بعد از نمبر ۱۴

خوب یک با رسوی من دید و یک تبسمی نمود . عر به چی تنومند که اپانی ما را به رویه
سرعت یک اسپی مید دانند . بعد انه یک کمی به استیشن آمدیم، از ترجان
نوجوانی که با من همراه بود پرسیدم که به این ( عرا به چی ها ) چه قدریه
می گفت اگر ۲۰ کا یک بلد سید ممنون میشوند. چونکه مردمان
فقیر است .
استیشن کوچک بود. تکست گرفتیم. ولی هنوز قطار ریل موجود نبود.
درین اثنا جوان ژاپانی که با من بود گفت : ( اگر دل تان میخواهد آن طوبی
که در راه دیدید تماشا کرده میتوانید زیرا آن خوب در وقت حرب از روس
اسیر گرفته شده است . ارایه را بوس زیادی براد بدن آن داری
پیدا شد ولی می باید که اول در ریل حنای باید گرفت داشت یا و کالای
خود را جای بجا باید کرد. نوجوان را پانی این اندیشه امرا درک نمود .
گفت : اندیشند کنید به اشیاد کالای شما هیچکس دوست نمیزند.
باشد و چون بشارکت داده اند به هر حال بشما در ریل جامی هم میدهند.
خنده روی
بنا برین سخن او خاطر جمع شده اطرف خوب رفتیم
طوب بیار بزرگ یک طولی بود . در کارخانه ( قونهاین ) که در
نزدیک ( پتر سپورگ ) است ساخته شده بود. از جوان
را پانی پرسیدم :
آیا این طوب را برا چه در پنجا گذاشته اند با گفت - اگرچه
اینجا یک ده کوچکیست اما هر روز از ملتها غیر سیا مردمان
اردو میشنوی جرم بودن بردم ؟ بخاطرم آمد که چون زبان میدانم اگر با من بیا یه به نخواهد
بود . لهذا گفتم : بیا ، با هم بروم . ار گمرک یک چیست
قدم گذشته بودیم که در طرف راست بندر گامانی که در این هست در همه آنها آنها همچنین بلیک خوب ایر
یاد گار فر های ماست گذاشته شده است. حتی در سیاره
از قریه های داخل مملکت تیزر یکیک یادگار نفر خواب خوب باشد
خواه بیرون خواه دیگر چیزی موجود به باش
موجودن

من چون از دروازه گمرک یعنی چبوتره بندر گارد (سوریه)
بر بدم یک آدم کوچکی بایک عرا به دوستی در پیش رو می من آمده
اشیای مرا در عرا به پر کردن گرفت، و بعد از ان که اشیای
مرا در عرا به نهاد مرا نیز سوار شدن بران کالا اشارت کرد.
دیدم که دیگری فران نیز بر کالای خودشان در عرا به می نشیند.
انا دل خود مین برا این گواهی نداد که اینقدر کالا در ان عرا به باشد
و منهم بران بنشینیم و آن را به را نیز یک انسانی مانند خود انند خودم بکشد.
از ان سلب من در دیگر عرا به سوار شدم. این را به های آدم را نرا دردیلها هر وقت جای پیدا میشود.
ریکٹ ، بنام دیگر ( کورو مهیا میگویند که عبارت از عرابه
خفیف و یکیست که یک آدم آنرا نمی کشد. در اثنائی کریہ نے
استیشن حرکت میگردیم یک جوان خوش پوش خند روی
را پانی که تخمین عمرش هفده همه ساله می آمد همین نزدیک شده بزبان
شا پانی پرسیدم :
ردی گفت : اگر میفرمایید بر آرمهمانی و خدمت شمامنهم با شما
بروم ؟ بخاطرم آمد که چون زبان میدانم اگر با من بیا یه به نخواهد
بود به جهید. از گمرک یک چیست قدم گذشته بودیم که در طرف
چپ راه در ما بین یک با نچه تک ستاره آهنی ایک طوب بزرگی که
بچشم برخورد . نوجوان را پانی که همراه من آمده بود یکیا ریوی

فاجعه ها پانین
ما بعد از نمبر ۱۴

بشما خبر سید هم که پینه بابا ( دینیو ) از ان پیسه هائی نیست
که در معده کسی بماند. او میخواهد که مرا با زمی به بد .
اما و مینیو از انکسانی نیست که بازی بخورد.
دینیو این الگفته بر پا خواست ، و در نز د صندوق
کالامی شان رفته صندوق را با لا کرد. از سبک
ان خالی بودن آنرا دانسته سر خود را به افسوس
شور دادن گرفت. باز در سی الماری آمده دین
وازه اش را باز کرد ، و همه چیز های آنرا یگان جهانی
پالیدن گرفت ۱۰ زین پالیدن چنان معلوم شد
که یک قدری خاد اری خاطر جمع شده باشد. لهذا بعد از
یک قدری تفکر گفت :

از وقت ادا کردن کرا به هجده روز گذشت. بهمه
حال باید چیسه را به هند ، تا نگیرم نمیگذارم
فلونیله باز بشما تکرار میکنم که شوهرم حالا
خواهد اند و حق شما را خوا به داد موسیو .
و مینو چه ؟ آیا موسی و خونتران قرض
خود را ادا خواهد کرد ؟ در همه جیب های لباس بسیار
ا طلایی که در بر دارد یک چینه سیاه هم پیدا نمیشود .
با اینهمه مفلسی کبر و نخوت ہم . کبر و نخوت هم میفروش. هر وقتیکه
از و چه بخواهی انسانه برایت میخواند . اما انه حالا


صفحه ۱۵

ادبیات
غزل
غرب - شرق
بشنوید ای دوستان این ماجرای غرب شرق
عبرتی گیرید از اسرار نامی غرب شرق
شرق از علم و تمدن مطلع الانوار بود
آه صد افسوس بر تبدیلهای غرب و شرق
اتحاد و علم و صنعت، ثروت و سعی و عمل
بود در شرق و بشد ده منتهای غرب و شرق
شد طلوع آفتاب از مغرب و شد نزدیک مشرق
فاش گویم من ترا از رازهای غرب و شرق
آفتاب و غراب و مشرق و شرق ما شد رموز
فهم معنی کن چو هستی آشنای غرب و شرق
وقت استغفار و توحید است ای اخوان دین
متحد گردید در وقت دعای غرب و شرق
تا قلم داری بکف (محمود طرزی) در سخن
آگهی ده قوم را از نکته های غرب شرق

بعد از ده دقیقه باز به استیشن آمدیم. در استیشن نوجوان رهنمای من و جورج آمده بودند، قطار ریل نیز آمده بود. نوجوان رهنمای من مرا گذاشته بدویدن آغاز نمود، و از نظرم غایب گردید. بعد از یکدقیقه باز دوید، آمده گفت: — بفرمائید، جای شما حاضر است. نوجوان مرا در ریل جابجا کرد. کالا و اشیای خورد و ریزه مرا بو نفرون مال سپرد. همه کالا و اشیای من ثبت و پراکنده بود و برهان صورت در ریل گاهی انداختند. و چون در جائیکه رفیق آنجا بودم رسیدم بی آنکه یک دستمالی کم شود و در آنجا بمن تسلیم کردند. حالا اگر یک کمی دقت شود امنیت ملک و ملت را با این در همین قدیم اولی که در طلبشان تنها رفته ام با همین چیزهای کوچکی که دیده ام معلوم میشود. در ملک روس استیماق نه نی بلکه صندوقهای کالائی که دلخواه خودشان بسته نشده میباشد در ریل قبول نمیکنند. چرا که در ملک دست شان امنیت نیست. بحال استیا ضایع میشود و کمپانی ریل نیز داشته پرداز آن نیست حال اینکه درینجا اگر یک چتری مسافر ضایع شود را دارهٔ ریل در زیر بازخواست میباشد و تاوان آنرا میدهد. بر سر این تقریباً برای شش نیم سیر کابلی اشیا و کالای مسافران را نیز مفت و رایگان نقل میکنند که اینها همه برای استراحت رعیت اندیشیده شده و وضع شده است.
[ باقی در خبرهای آینده می آید ]

— اگر چه آنقدر مالیکه بما قرض مرا کفایت کند ندارم ولی چه باید کرد اگر مجبور شوم به همین قدر هم اکتفا خواهم کرد. مادام ؟ شما تا بفردا ساعت شش مهلت دارید پیش ازینکه شش بجه شود، خود را نگیرم اشیای تانرا ضبط کرده خود تانرا از دروازه بیرون خواهم راند. این آخر سخن هست، اما هوش کنید که امشب نیاورده و گریزانید این بعضی کالاهایتان بر نخیزید ها ؟ چرا که من هر وقت در دروازه پهر میکشم بعد از آن خود تان میدانید. و مینیو سخن خود را تمام کرده از دروازهٔ اتاق بر آمد و در را بشدت هر چه تمامتر بند نموده بجانب قلا شتافت تا بوقتی که صدا های پای دیو در می شنید انتظار کشیده بعد از آن سر به اشک خود را جریان داده گفت: — يا رب ! تو چنان رحیم خدائی که عاجز ترین حیوانات را نیز در صحرا به لطف و عنایت خود مستریح میداری، آیا بر من مرحمت نمیکنی ؟ باین غذا بهای سنگین وجودم چسان ثقل خواهد کرد ؟ هیچ شبهه نیست که محو و هلاک خواهم شد. بعد از صرف نمودن این سخنان اشکهای یتیم زن بیچاره به چهار راهی رنگ پریده آن مانند نهری جریان گرفت، و آن جریان غبار غم و الم زیاد را که به دل حزون منزلش جمع آمده بود یکقدری شسته
[ باقی دارد ]


صفحه ۱۶

عِلْم وَ مُلْك
ما بعد از نمبر ۱۴
اینهمه اعمال و فنون مختلفه که بعد از صنایع آسانتیه بکار کرده گردید برای امنیت و راحت افراد مملکت، و افزونی هنر و معرفت شان و انشراح و انبساط خاطر و سرور شان خدمت میکند که در ثروت و توانگری عمومی تاثیرات کلیه این چیز ها انکار شدنی نیست اما قواعد اساسیه، و صورت های اجرا کردن آنها به علم ثروت تعلق ندارد. مضافاً از اینگونه اعمال در علم ثروت سراسر صرف نظر هم میشود، چونکه اگر درباره تعلیم و تربیه اولاد یک مملکت سعی و همت ورزیده شود در آینده مدار استحصال ثروت میگردد، مثلاً اگر هیئت حکام و مأمورین ملکیه و عسکریه بنا شد نعمت ( امنیت عمومیه ) حاصل نمیشود. و چون امنیت عمومیه حاصل نشود حاصل کردن ثروت میسر نمیشود. ( امنیت عمومیه ) عبارت از امن و امان و آسایش همه مردمان یک ملک است که در دایرهٔ قانون عدالت هر کس آزادانه حرکت بکند. کذالک اگر در یک ملتی محاسن اخلاق موجود نباشد و بعوض راستی و درستی، دروغ و دغاباز رواج داشته باشد باز هم ثروت عمومیت حاصل نمیشود.
[ باقی دارد ]

همه مقاله ها یک دستخط ندارد از طرف سر محرر تحریر یافته
مدیر و سر محرر سراج الاخبار افغانیه

نمره ۱۵

نامورانِ زَنانِ جَهان
ما بعد از نمبر ۱۴
بسبب عشق بسیار شدیدی که بر خواهر خود آرسینونه از بسیار دقت ها در دل خود می پرورانید ارسینوئه را از جزیرهٔ مذکور آورده بنا بر عادت نفرت آور ملعونه که در انوقتها جاری بود با او ازدواج نمود • در خاندان بطلیوس ها ی مصر به این نام دو زن دیگر نیز هست که یکی خواهر و هم زوجه (بطلیوس فیلو پاتور) است، این زن با شوهر خود یعنی برادر خود — که لعنت باد برین عادت — بجنگ ( رافی ) رفته در ان جنگ داد شجاعت و خدمت در باب مغفرت شوهر خود بکار برده است. وی بعد از چند سال از دست شوهر خود بقتل رسیده است.

دیگرش دختر ( بطلمیوس آولیت ) است. این بطلمیوس اولیت دو دختر داشت: یکی ( آرسینونه ) و دیگرش ( قلنو پاتره ) — احوال ( قلنو پاتره ) که یکی از زنان بسیار مشهور دنیا بود در حرف قاف انشاء الله تعالی بیان خواهد شد بعد از وفات (بطلمیوس آولیت) حکومت را هر دو خواهر در ما بین خود شان تقسیم نمودند. ( مصر را ) قلنو پاتره و ( قبریس ) را آرسینونه گرفت. ولی بعد از چندی آرسینونه تنها بجزیرهٔ ( قبریس ) اکتفا نموده خواست که مصر را نیز از دست خواهر خود بر باید و با لشکر جرار بسیاری بر مصر حمله نمود، ولی قیصر روم که مرغ دلش گرفتار دام زلف ( قلنو پاتره ) بود بجنگ داد و محبوبه خود شتافته ( آرسینونه ) را مغلوب و اسیر نموده باو سپرد و بعد از ان به بهانهٔ بدست آوردن توجه و محبت قلنو پاترهٔ
[ باقی دارد ]

بموجب اهتمام الحاج عبد الخالق پسر طرز افغان مهتمم چاپخانه دارالسلطنه
بقلم میرزا محمد جعفر قندهاری
طبع شد


سال یکم
صفحه ۱

نگران
ایشیک آقاسی ملکی حضور را علی ریت باید

قیمت سالیانه
در دارالسلطنه کابل ۸ روپیه کابل
و در ممالک اخراجات و ۱۲ روپیه کابل
و خارج مملکت با اخراجات یک نیم پوند انگریزی
قیمت یک صفحه آن کابل بجعباسی ۱ س

تاریخ انگریزی ۱۸
تاریخ عربی یکم جمادی الثانی ۱۳۳۰

مدیر و سیر محرر
محمد رزمی

اداره و مطبعه
در ماشین خانه دارالسلطنت کابل
همه امورات تحریریه به اداره خانه بنام مدیر فرستاده میشود
بهر پانزده روز یک بار نشره میشود
تاریخ شمسی ۲۸ ثور ۱۲۹۱

سراج الاخبار
۱۳۲۹

درین اخبار از حوادث داخلیه و خارجیه و بسی مقالات مفیده درج میشود

فهرست مندرجات
صنایع و ماشین خانه دار السلطنت کابل
حوادث داخلیه
حوادث خارجیه
مقالات علمیه
مقالات مخصوص
وظایف عسکریه
وظایف عامه
ادبیات
ناموران زنان جهان
علم از دست گل به حاجرهای

صنایع
و ماشین خانه دار السلطنت کابل

حضرت خلاق عظیم الشان نوع شریف انسان را به گفت و روبان، ولی به سازه برگ سامان خلق و ایجاد یی را برای ان فرمود کره زمین را با همه ثروت و سامان طبیعیش به او کرم و احسان زمود ، عقل سلیم، خوابی مستقیم وجود توانا در دست معرفت پسردار قاید ، در پیرا و مقرر فرموده برخورد و کوه و جنگل عالی و مسلط نمود .
انسان از ابتدای خلقتش به بسی چیز نا محتاج بلا علاج خلق گردید و عقل سلیم عقد اتفاق و اتحا د همدیگرشان را رهنمائی و هدایت نمود و بعضی از انها بعدن کشی کاه باد کے [کلمه؟] بیافتن تماش ها و برخی بکشتن و دره دن انواع تخمها و دانه ها رقمی به انواع و اقسام صنعتها و پیشه ها مشغول شده ، هرگونه مایحتاج زنده کانی خود ما را تدارک کرده اند . درفته رفته کسب مدیت کرده و نسبت به تنوع اختراعات، احتیاجات بشر نیز نوع پیدا کرده صنایع و پیشه وری در بیوقت بدرجه وسعت و فراخی یافته که عقلها را بگرداب حیرت می اندازد.
صنعتهای بشر در یا ما را مانند صحرا با در زیر پای رفتار خود انداخته، هوار ا چون دریا جولانگاه شنا در منی خود ساخته با طبیعت پنجه به پنجه آمد و هزار بار تم جواہر ثروت و تو انگری و ماشین خانه دار السلطنه کابل از سینه حرب دفینه اش بردن بر آورده ، مانند قوت بخار یک راہینہ علمائی را بخدمت گذا گذاری خود استخدام نموده !
به انهم قناعت نکرده برقی چابک رو رایت طری خود وارد است در ہر ملکے کہ صنایع ترقی کرده ثروت و توانگرے، یی را برای ان فرمود کره زمین را با همه ثروت و سامان طبیعیش به او کرم و احسان زمود ، عقل سلیم، خوابی مستقیم وجود توانا در دست معرفت پسردار قاید ، در پیرا و مقرر فرموده برخورد و کوه و جنگل عالی و مسلط نمود .
همه ممالک اور و پا در وقت حاضر مانند یک ماشین خانه بسیار بزرگ کره زمین شمرده میشود که تقریبا بقدر چهل ک در نفوس موجوده قطعه مذکور از علمه و صنعت گران آن ماشین خانه دہشت نشانه بر قم میرود. همه کره زمین در وقت حاضر بصنایع آن ماشین خانه عظیمه عرض احتیاج میور زد.
بعد از قطعہ اور و پا قطعہ امریکا دار الصنایع عالم گفته میشود. در آسیا چون نظر اندازیم قطعه رایان نیز


صفحه ۳
نمبر ۱۶

از صنایع خانه های ملکی می یابیم. ولی در اسیای وسطا یعنی ایران و خیوه و بخارا و افغانستان چون نیک نظر کنیم ماشین خانه مبارکه دار السلطنه کابل را عمده ترین همه آنها می یابیم. ذات اعلیحضرت شهریار مکارم آثار معظم محبوب القلوب از ایام شهزاده گی سلطنت آماده گی شاهانه شان تا به این ایام توجیه نظر اکسیر اثر همایونی را به ترقی صنایع آن حصه فرمودند که در وقت حاضر بسی صنعت های فواید نمای مشکل و نفیسی از آن حاصل میشود. بنابرین سراج الاخبار افغانیه که نذر مطالعه کنندگان کرام خود از آثار صنایعی که در ماشین خانه مبارکه از توجه ذات اعلیحضرت پادشاه دل آگاه به ترتیب خواه معظم ما ساخته میشود بحث و بیان نمودن را لازم دانست.

اسلحة حربيه
مهمترین معمولات صناعیه که از ماشین خانه مبارکه بروی کار می آید عبارت از اسلحه ثقیله مانند طوبها و اسلحه خفیفه مانند تفنگ ها ، و اسلحه جارحه مانند کریچ ها و حربه ها میباشد. ذاتا اصل مقصد از تأسیس و بنیاد این ماشین خانه مبارکه استحضارات آلات حریقه بوده است. ذات اعلیحضرت خاقان مغفور جنت مکین ( ضیار الملة والدین ) در اوایل سلطنت شان محض به مقصد تأمین اسلحه حریقه ماشین خانه مذکوره را بوجود آورده بودند و در زمان سعد اقتران خاقان مغفور همایونی شان حیث در زیر نظارات عین اعلیحضرت پادشاه معظم مقدس که در انوقت شهزاده بزرگ سلطنت معینه افغانستان بودند ماشین خانه مذکور اظهار فعالیت مینمود و از انوقت تا بحال لحظه از فعالیت خود و آنی ایستاده است و روز بروز ترقی کرده رفته است.
ماشین خانه دار السلطنه کابل از اسلحه حربیه این رقم چیز ها را بیرون آورده و می آورد :

اسلحة نارية
۱— طوبهای جلوی دنباله پر صحرا
۲— طوبهای دنباله پر قاطری کوهی
۳— طوب کلان استحکام هر قلعه
۴— طوب زود فیر غرابی [یعنی تفنگ شیشخان] دو رقم
۵— تفنگ هنری مارتین رقم پیاده و سوار

۶— تفنگ رقم ۳۰۳ بور رقم پیاده و سوار .
۷— تفنگ رقم بغل پر .
۸— تفنگ ۱۲ تکه
۹— تفنگ ۵ تکه رقم رساله جاغوردار .
۱۰— تفنگ دو میله شکار .

اسلحة جارحه
۱— کریچهای افسری رقم غلاف برنجی ، و رقم غلاف طلا و نقره ، و رقم غلاف آهنی .
۲— کریچهای رساله — یعنی عسکر سواری .
۳— برچه برای تفنگ ها
۴— حربه های اصلی بر رقم پناه دار و بدون پناه از رقم پیاده و سواره، و طوپچی ، و خنجر ها و کارد ها و چاقوهای اصلی برای عسکر

ترکيب جبه خانه
در باب جبه خانه اول چیزیکه در عصر سعادت حضر اعلیحضرت شاهانه بکمال موفقیت و کامیابی در میدان ظهورات فعالانه ماشین خانه کابل بر آمده یکی تجربهٔ تمامی (فیوز) است که بنا بر تشویقات پر مکافات توجهات شاهانه کاریگران خود اولاد و طنین آنرا به تجربه های بسیار کامل العیار ساخته بردی کار آورده اند. دیگر بارود (کارتریج) بی دود است که آنهم از فیض توجهات مراحم آیات شاهانه معرفت عزت مند (محمد رضا بیگ خان) انجنیر از ده مصاله کاردان هفت مصاله قوجه اساسیه آن را در دانش های مکتبی که در ماشین خانه برای آن ساخته شده از محصولات ارضیه خود افغانستان بوجود آمده دو سه مصالح دیگر آن سببی که مبذول در ایام است و همیشه پیدا میشود مانع و مخل در ساختن آن میگردد. بارود سیاه و طوب و تفنگ نیز در کارخانه بارود سازی دولت ساخته میشود با کار طوس ها خصوصاً طوبها بهر رقم : طوبهای یک تکه برنجی که با هر یک خولان بصد بار فیر میشود ؛ با کار طوسی تفنگ پایه برقم خول ورقی و خول کلفت ؛ کار طوسی به رقم تفنگ ۳۰۳ بور ؛ کار طوس تفنگ بغل پر؛ کار طوس تفنگ چرائی شکار و غیره.
محفظه های طوب از رقم ضرب نل فولاد و قسم پیاده و سوار و محفظه های کار طوس تفنگ هر رقم مذکور.


صفحه ۳۰ نمبر ۱۶

مذکوره را ساخته در بطاقی ها پر میکنند. بطاقی سازی که چاشنی بطاقی های کارطوس طوپ و تفنگ وغیره و راست دنده بطاقی ها پر میکنند. فیوزه های برنجی چقنده ثانیه وغیره برای حمله های طوپها بر رقم، فیوز چوبی برای طوپها و کلوله های طوپ دهن پر که از سالهای سابق بدولت ساخته شده بود. بارودسازی که بارود کاردید و بارود دکاد ساخته میشود.

صنایع مختلفه
به پرچم و آرم و غیره

دریشی های نظامی بهر رقم از منصب داری و عسکری با بیرق و عقاب با درایت های فوجی سوار و پیاده و توپخانه و غیره ساز های که تکه های نشان محراب وغیره دارد ریشمی های نظامی ساخته میشود.

خیمه های هر رقم منصب دار و سایری نظامی و بارگاه و شامیانه و چتری سایه بانها و خیمه ها وغیره.

بوت های هر رقم خاصه کلان پای و خورد پای.

در تیم فوجی یک کارخانه و ماشین علیحده دارد.

موزه های بیرشی و دست کش و کیش وغیره.

اسباب های باجه خانه از طرم های جنگی و بشتن و دهل و طنبور و جانج وغیره.

اسباب جمناستک نظامی و اسباب های مشق و تعلیم قواعد و آماج وغیره.

کلاه های هر رقم منصب داری و فوجی.

دوربین های ساخت.

که اکثریه این کار ها بواسطه ماشین های که توسط بخار گردش مینماید جاری بوده کار مینماید.

صنایع که بدولت جاری میباشد دو قسم است. اول صنایع که بواسطه ماشین و بخار جاری میباشد که بواسطه بخار که از آتش خانه های انجن ها حاصل میشود ماشین ها را بگردش آورده صنایع که لازم باشد ساخته میشود. صنعت آهنگری که دم مذکور بواسطه بخار است. دودان آن که بواسطه بخار حرکت میکنند قریبا پنج خروار وزن چکش آن خواهد بود اسبابیکه حداد با آتش کاری میکند بواسطه جدا تقال نیز برودان آورده اسباب میسازد. با وجود آن صنعت حدادی بدست نیز در کارگاه جاری میباشد.

صنعت بخاری که بواسطه اره های کلان که بواسطه بخار گردش مینماید چوبها را اره کرده و بواسطه ماشین های زنده صاف و صفا نموده اسباب می سازد. با وجود کار ماشین صنعت بخاری دستی نیز جاری میباشد.
صنعت سراجی.
صنعت حلبی سازی.
صنعت برنج کاری.
صنعت زرگری.
صنعت مسگری.
صنعت رنگ مالی کادی ها و موتر ها وغیره.
صنعت نقاشی.
صنعت علاقه بندی.
ضرابخانه و گداز خانه.
صنعت سیم سازی سیم نقره و طلا.
صنعت سیم دوزی.
صنعت گلیت کاری هر رقم گلیت طلا و نقره و مس نخل.
صنعت صندوق سازی که صندوق ها و بکس های آهنی ساخته میشود.
صنعت بیت باقی و چیغ سازی.
صنعت گل سازی که گلهای مصنوعی می سازد.
صنعت چاپ سنگی و حروف سربی.
صنعت زینکوگرافی.
صنعت حکاکی از لعل و یاقوت و لاجورد و معدنهای افغانستان.
صنعت نقش کنی سکه ها وغیره.
صنعت نجاری میزو چوکی و عراده سازی.
صنعت جراب بافی و دست کش بافی.
صنعت سطرنجی بافی.
صنعت قالین بافی.
صنعت کاشی سازی.
صنعت دندان سازی.
صنعت نقشه کشی عمارات و ماشین و توپ و تفنگ.
صنعت نجاری از سنگ های معدن افغانستان.
از قسیم میز و ظروف و زمینه تعمیرات حتی دانه های تسبیح.
صنعت چودن ریزی که در کوره های کلان که بواسطه بخار آتش میشود چودن را آب کرده و بواسطه جبر تقبیل در قالب اسباب های چودنی ماشین ها وغیره میریزاند.
صنعت چرمگری که بواسطه بخار و ماشین چرم های گاری و بزی و گوسفندی و گاومیشی وغیره را پخته مینماید.


صفحه ۴
صنعت سفیده سازی سفیده رنگ مالی تعمیرات.
صنعت شیٹ سازی.
صنعت اسپریت کشی که برای رنگ مالی و چراغ ها و مصا له چاشنی پطاقی بواسطه ماشین های اسپریت عرف کشید و میشود.
صنعت سوبان چینی که سومان های کار آمد دوست نیز میکند.
صنعت گلابتون سازی.
کارخانه پشم بافی که اسبابهای آن کامل رسید و ماشین های آن بسته شده و هنوز جاری نشده.
این است که تا به اینجا در باب ماشین خانه و صنایعیکه از ان استخراج میشود به این مقدار معلومات اکتفا و های خالی اندریای دوامته و اجلالی دولت متبوعه مقدمه خود ما نرا در زیر سایه الیورت بادشاه لیل و نها ریا زه میکنیم.
افسر بزرگ و کار دار عمومی ماشین خانه های دار السلطنه کابل جناب به کمد محمد سر در خان است که از زمان شہزادہ کی اعلیحضرت والا تا بحال بر وظیفه محوله خود موافق به ضامی اعلیحضرت ہما یونی صادقانه و بیداران سعی و دوام میورزده و سردفتر مهند ماشین خانه های از ان بسی تفصیلاتی دارد. ما حالا آن تفصیلات را بوقت دیگر تعلیق نموده بر کیفیت در و دمیاً من مورود بادشاه دل آنگاه معظم مقد مس خودمان نقل کلام مینمائیم :
دولت علیه افغانستان میر محمد باشم خان است که از سادات کرام و شخص نیک فرجامیست از درگاه الهی حسن توفیق و صداقت و استقاست و در باره همه مامورین دولت متبوعه مقدمه خود استر عام می نمایم .

حوادث داخلية

شریف آوری مرکب اعلیحضرت همایونی
این هم از حسن تصادفات است که در هر سال شهر عزیز دلپذیر با و دو بها بچه ها نگاری را استقبال میکند. یکی فصل بهار ربیعیت که حضرت آفرینند و عظیم الشان زمین و آسمان آنرا حیات زمین و نبات ا حیوان مقرر فرموده و به توه با الهامستر الله سبابی ذات بیهمتای وعد اینکه خود سیاحت آرا را گردو نه بو قلمونه کره زمین حت تصرف کرد په شمالی انوار شمس عالم آن را در با زمین اسباب یگانه این بهار صفا نشاید با با موضوت اخذ موقع اخذ موقع احترام گرفتند.

نمبر 1
فصیل ربیبی قرار داده است . دوم بهار طرب آنا به سعادت نماد شریف اورایا موکب سعادت موجب اعلیحضرت بادشاہ معظم مقد میں محبوب القلوب است که بعد از شش ما به سفر خیریت اثر جلال آباد رونق افروز سلطنت گاه شانه شان میشوند.
بلی وجود قد سینت نمود علی حیرت ( سراج الطاقه والدین ) با اداره بزرگ با دانش و این چنان بها به سعادت آفرین و و ربع عدالت ترینیست که بقطرات فیوضات مراهم و هو الحفات مشامانه خود دایا مزرعه دالهای ایجاد یافته افسرده علت را به انواع گلبهار نگیان سال و مرحمت و اقسام ریاحین علم و معرفت حیات تازه می بخشد.
بلی ، وجود بادشاہ عادل خوش نیست با مرحمت معارف پیروز ترقی مستر برای یک وطن وقت خاصیت بهار را دارد که یک زندگی در زیده پرنٹ و و ترقی پر انبساطی بطور می آورد.
ذات الملحیت شامانه در هر سال موسیم دستان را در سمت فردنی شوت مشرقی مالک شاه در خود شاه مانه خودشان یعنی در جلال آبا د بسر میرسانند ہوں اه ترقیخواه محجوب القلوب معظم خود از درگاه خالق جلال آبا د نسبت ب کابل ملالا یا د نسبت بکابل بدرجه ای نسبت قبول نکند گرم تر است پیشن د سند لی برای مردم کابل زمین هیچ حاجت نمی افتد . موسم زمستان بدرجه اول فصل تیر ماه کابل است . این تشریف فرمانی همه ساله علیزات بما یونی بسمت جلال آبا د یک اسباب مهمه آبادی و زینت آن سمت شده است. در ایام سلطنت این با دشاه ترقیخواه معلم با جلال آباد و نواحی التانخنان عمارات و آبادی ها دانشینی تزئین یافته که هر یک از ان بسی تفصیلاتی دارد. ما حالا آن تفصیلات را بوقت دیگر تعلیق نموده بر کیفیت در و دمیاً من مورود بادشاه دل آنگاه معظم بنا برا مر د اشعاری که از طرف جناب عالی حضرت نائب السلطنة صاحبنیم بو سه ساری در دربار تبلغ شده بود در روز به پانزدهم ماه جمادی الاول بعد از نماز جمعه همه اجازه و اشراف دار باب مناسب عسکری و ملکی در باغ ارگ مبار که در برنده پیش گاه قصر مقصور (استور) شانانه جمع آمده بودنده همه حاضرین در قلوب استان دیدار سعادت آثار بادشا به عظم خودشان یک شوقی د نشرت عظیمی حسن مینمودند ، و قدیم خبر کرت فرمودن موتر های سواری، حضرت بهمایونی از ( تبخاک ) نام متراب بواسطه المعون رسید ذات عالی فخامت پناہی حاضرین دربار معابات بصف بستن و ترتیب دادن امر نموده همه منصب داران صنف جلیل عسکریه که بلباسهای نیم رسمی خودشان بس بودند در طرف دست راست زینه قصر عالی استور، و همه سرداران و منصب داران صنف میکا که آنها نیز عباسی نیم رسمی بودند در طرف دست چپ زمینه صف سبتها آداب احترام گردیدند و از صنوف مختلفه عساکر نظامی شانا نه یک یک بلوک با بیرق بزرگ مبارک و مقدمه مبارک و مقدس (علم) در مقابل قصیم استور در چین با با موضوت اخذ موقع اخذ موقع احترام گرفتند.


نمبر ۱۶
صفحهٔ ۵

نیک مورخان و جنرال محمد بخش درختان و جناب عبد الاحد خان رجمنتان و سر میجر سپور احمد شاه جهان و در رکاب رکاب باشی شاه ولیخان و مرستان دسپوچران و دوم محمود خان، و داکتر الله جوایا خان، و سرموحد خدمه خاص جایولی محمد و بیخان و احمد شریف خان و آبدار باشی صالح محمد خان و چند نفری از خدمتگاران خاص همایونی بهیرکالی معیت بادشاه مقدم محبوب القلوب، سرخیالی داشتند. ذات اعلیحضرت شاهانه ساعت به بیست و چهار دقیقه که در جلال آباد حرکت فرموده اند، و ساعت پنج و پانزده دقیقه بقصر استور مبارک مواصلت شانمانه بوقوع آمده است که با حساب با توقف راه در طرف بهشت ساعت و چند دقیقه از جلال آباد بکابل رسیده اند. هزار هزار بار شکر و ثنا بدرگاه خالق یگانه بیهمتا که دیدارهای ما را باز بدیدار قدسیت آثار بادشاه دل آگاه خیرخواه مرحمت و عدالت همراه دمنوره و دلهای ما را به التفات و نوازشات همایونی نشان بهره ور فرموده، از درگاه خالق لیل و نهار سعادت و عافیت بادشاه مقدس خود را نیاز میکنیم، و دوام ترقی و اعتلای دولت متبوعهٔ مقدسهٔ خود را در زبان عبودیت میخواهیم و روسیاهی و خواری دشمنان و بدخواهان بادشاه و وطن دقت خود را تضرع میکنیم

بادشاه زنده باشی شاد باشی کامران
دولتت گردد بقوت نامدار جاودان
آمین

تشریف آوری علیاحضرت سراج الخواتین
ذات عالیه مقدسهٔ (سراج الخواتین علیاحضرت) صاحبهٔ معظمه روز دو شنبه ۱۱ ماه حال یعنی سه روز پیشتر از تشریف آوری موکب اعلیحضرت همایونی در حالیکه اردوی نخستین شاهانه همرکاب لائزیشان بود بصورت بسیار با شکوهی وارد دارالسلطنه کابل گردیدند. چنانچہ حسب الامر ذات سامی فخامت پناهی بواسطه سارجن میجر دربار بهمه ارکان درباری از ارباب مناصب علمی و ملکی خبر داده شده بود که در انجام است که ساعت هفت صبح روز مذکور بجهت پذیرائی اسپ در سلام خانه عام ایکه مبارکه حاضر شده و با هر رکاب عالی نائب الحکومه صاحب قطغن و بدخشان باستقبال بروند. بوقت و میعاد مقرر همه بجانب استقبالیه محنت شهزاده گان عالی شان را ایوبا حرکت کرده در حلقه (چهار راهی سماء سنگ) موکب فرخنده جناب عالیه معظمهٔ شاهی را استقبال نمودند. ذات عالیه معظمه انسان در عرابهٔ سلطنتی بسیار مرتبی شریف جلوس داشتند، و دیگر خوابه های سلطنتی که حامل هایله خاندان جلیله الفت قومی باغ پیروزی مینمودند. بوکهای سواری را به نظام حرکت داشتند، و درست شانانه و سلام ایفا گردید. تقریباً بساعت یازده و بیست و یک دقیقه خوب از تویچی خانه با سلام عالیه سلطنتی شان انداخته شد.

از ساعت پنج و ربع عصر یکه ربع به شش مانده بود که به دروازهٔ کابل وزارت مبارکه دربان دادند و یعنی بولی سلام را داده از طرف عساکر فطر باشان حاضرین مراسم سلام ایفا گردید و از توپخانه همایونی نیز فیرهای سلام ادامه یافت. این موتورات طوری بادشاه معظم مادرش به قصر توقف خود ذات چارت سالها ابراز فرزانه از مراحم حواله کارنامهٔ عساکر که ماترتا ما به خودشان را بمیراثیان درایگان دارند و بنا بر احترام فوق العاده که (بمعلم) مقدم السلطنه می پرور دانند یک سرسوی همچین که با برشانه در آنی صدف بودند رفته افسران و عساکر شاهانه را به نوازشات و توجهات جهان پناهی کشان بعرق لطف و احسان و چشمهای شانرا بدیدار سعادت آثار پر مرحمت بستر مهربان و سرافسر بزرگ مقدس با شوکت و شان همایونی خود منور و درخشان فرمود. بعد از این رجعت فرموده به کدهٔ نخستین زمینهٔ قصر موصوف توقف نمودند. اولی از طرف دست چپ همه سرداران و دایره داشتران و ارباب مناصب ملکی به ترتیب و نظام تمام یگان یگان از مواجههٔ شاهانه گذشته بشرف مصافحه دست بوسی همایونی نایل و سزاوار می شدند. پس از انجام یافتن مراسم دست بوسی صنف ملکی خود ذات اعلیحضرت شاهانه بر صنف منصبداران عسکری که به ترتیب رتبه و منصب بدست راست صدف بسته احترام بودند بمرور آغاز فرموده یگان یگان را بمصافحهٔ دستبوسی شاهانه خود شان شرفیاب شکران و احسان میفرمودند. بعد از انجام یافتن این مراسم ذات اعلیحضرت بادشاهی در برندهٔ قصر عالی استور تشریف فرما می شوکت و اجلال شده بر کرسی سلطنت جلوس فرمودند. حاضرین همه گی به ترتیب مقرره جابجا شده نشستند. ذات امیرانهٔ بادشاهی جمهٔ حاضرین در باره معالی باریابی یونی را و عواطفات جهاندرجات شاهانه به احوال پرسی فریقین کلیه سرور و شکران فرمودند. حاضرین در باره به اشارت جناب جلالتمآب نائب السلطنه صاحب کو بر پا خواسته و خود ذات اقدس از طرف عموم یک نطق دعائیه بسلامتی تشریف آوری موکب همایونی و فتح و نصرت دولت اسلام را ادا نمودند. ذات اعلیحضرت شاهانه در انجام است به پا خواسته یک نطق مختصر و پر از مراحم کارانه بیان فرمودند که در آن عالی شان مبنی بر شکر گذاری سلامتی جمیع تبعه و زیر دستان شاهانه شان و ترقی دولت علیه خداداد افغانستان بود. آخرین فقرهٔ نطق همایون این بود که فرمودند: (ما در وقتیکه از دارالسلطنهٔ بیوی جلال آباد بر میگشتیم شما یانرا که برای وداع ما حاضر شده بودید مخاطب نموده گفته بودیم که شما را و کارهای شما را بخداوند کریم خود می سپارم. حالا چون آمدیم و شما را بر دقیقه و فریضهٔ منصبی بر جا و سالم دیدیم بدرگاه خداوند کریم خود شکر میکنیم.) بعد حاضرین بیک دل و یک زبان دعای خالی از ریای صداقت و عبودیت خود را اوراد زبان شکران نمودند. بعد از این جائی بسکویت اکرام فرموده شده و نماز عصر جماعت ادا کرده شده اجازهٔ انصراف هر کالی ذات اعلیحضرت شاهانه به پشت عرابه موتر سوار شده که دو موتر برای احتیاط خالی بود، و پشتش علاوه آن با اوقات بجهت معیت شاهانه پر بود، ششپیر دکان معظم جناب سین السلطنه صاحب و معین الدوله صاحب و سردار محمد کبیر خان و سردار غلام علیخان و مصاحبان خاص حضور همایونی سردار محمد آصف خان و محمد نبی خان و جناب نوین نائب صاحب و جناب گلگون خان استیلمک قاسی نظامی و جناب ایشیک آقاسی نظامی محمد سلیمان خان و جناب ایشیک آقاسی خارجه محمد عزیز خان و ایشیک آقاسی حضور یاور بودند.


صفحه ۱۶

کیفیت فرستاده شدن قسط اول اجد الانه
میتیمان و باز مانده گان شهدا
و مجد و حسین اور اعراب

قبل ازین در نسخه های سابق سراج الاخبار افغانی از کیفیت نطق اعلیحضرت سراج الملة والدین پادشاه مقد من علم خود باین در خصوص اعانه باز مانده گان شهد و دیگر این جا بدین اور نمیشه درج صحایف افتخار نموده و از توزیع و تقسیم شدن تا بچه های الخانه بر همه رعا یا صادقه شانانه خبر داده بودیم. از قرار معلومات موثوقه که گرفته ایم قبطه اول و جدا خانه مذکور که در زیر حمایت ذات اونت هما پولی از وقت باز شدن دفتر ها نه تا بحال جمع آمده می از وجه اما نه مو صوفه که فردا فراهم هم شده بود بذریعہ خدام دولت افغانستان اساے و جمع همه آن مبلغ ( ۱۸۰۰۰) رو پینه کابلی که (۶۰۰۰) مشش هزار پوند انگلیزی میشود بواسطه ما مورین مخصوصی از خدمه حضور همایونی در بینی برای تونس دولت علیه عثمانیه فرستاده شد است که بواسطه صدار تعضای دولت علیه اشار الیها به کمیشن مخصوص ان تسلیم شود . و نیز یک قطعه نقل صورت سواد فرمان نامه اعلیحضرت ہما یونی که برای جناب جعفر بنات تونسل دولت علیه عثمانیه در خصوص وقوع کیفیت شرف تنظیر یافته بود دست یاب شده بدرج و نشر آن کسب فخر و مبارات میتوزیم : می شوید فی ۲۸ شهر ربیع الثانی نشده

خبر ۱۶

بکوشند خان مردم اسلامتیه که با رتباط طا ہرے و باطنی ماسعت ان سب امت مشابه کت دارند. بعد انظر بھی کی ہمدردے و محبت اسلامی شود و تجویزی مجمع آورت و به امانه جهت القيام مجرد حسین و مصارف اتمام شهدای صالحین ساکنین طرابلس غرب بهارستان الی ملکت افغانستان را بذریعه کتابچه های چاپی بدارن و جدا خانه اطلاع داده شد که بر ا می تحصیل نواب درین باب بوجه نقدی جنگ و امداد نمایند هر قدر مبلغ که از این تجویز فراهم می شد بلحاظ بدر وے شراکت تحت اسلامی فرستاده میشود فعلاً مبلغ شش هزار لیره می از وجه اما نه مو صوفه که فردا فراهم هم شده بود بذریعہ خدام دولت افغانستان اساے کرنیل غلام رسول خان و میرزا محمد زمان و احمد علیخان برای شما میرسد انشا الله تعالی آن عزت مند بحضور صدر اعظم صاحب دولت عثما نے بہر طریقہ کہ معمول و مناسب باشد تقدیر خواهند خود و سیند یک جلد کتابچه از کتابچہ کے مذکورہ براے شما فرستاده شد که از مطالعه آن تجویز مذکور مدلل

[جای
دستخط همایونی]

بعد الانتصاب
ازین مراحم اعلیحضرت بادشاه مقدس محبوب القلوب ما که همت جهان قیمت ہما یو نے را در باب مدرسانی مقیمان و باز مانده گان شهدا برادران دین ما اجرا فرموده اند همه ملت فخر و شکر می نمایند و ازین رہنا نے بادشاہ مقدس خود سر افتخار بلک می مایند، و دعا دوام ترقی دولت متبوعه متقدم خود را درد زبان عبودیت می نمایند

یا امان الله
النور و الا
سواد فون پو حضور

چون از ملاحظات اخبارات متواتره مفهوم و معلوم شده که در شهر طوا بلس غرب جزد و دولت علیه معلمانی از دست برد ایطالیا صدمات سخت سنگین و حملات بیرحمی برساکنین انجا وارد گردید نقوش اموال زیادی در معرض تلطف و تاراج رفته از وقوع این خبر کلفت اثرا عالی دولت افغانستان نهایت مناسف و مسالم شد دانه که کاش این ها و نه نا مرضیه بجز و دولت اسلامی واقع نمی شد چون دنیا می دون همیشه از ورود سوانح و خوانده گلود مشجون است بنی ذریع انسان را حتی الامکان مناسب است که در بیدردی دمه د رسانی بهمدیگر


صفحه ۲
نمره ۱۶

جوار خارجیه

اجمال حوال سیاسی

من بسوی افق سیاسی اور و با نظر می انداز یورین ان غریبه های پراست که این به دولت اسلام راله ما یک جزیره و هم دیگر تحصیل تشبیه داده ایم بسبب
بیان اشخاصی احترام چاپلوسانه میکنند که صاحب ثروت و قدرت و حشواته باخته
ای باز سامان رفته و کانال نسبتا یک نایین نرمی را انتخاب
نس پرسیده میخواهد با آنها بصورت دوستانه دخترانه معاشرت کند و یا از شهر خود، چونکه اب ستلج پر زور وقوت با تدرجه کاری از پیش برده
و ضرر آنها محفوظه با ند میبا به که از همه بیشتر اردو های خاری بسیار محل و منظم مسلح میتوانست اما اگر گفته شود : تا وقتیکه با هم مستقل بودند چه کردند که بعد از
ما ضر کنند، اگر برده داشته باشد کشتی های زر در پوش جنگی بنا در میان
ن و رفاقت
القطاع بحسن
دار جوا ہے
با زیم درست یک سختی است که بیز حیرت و افسوس

خبرهای عرب

و تیزی بسازد از نگران خصوصی که اخبار (المزيد القرا) نشر نموده چنان معلوم میشود که
سازده
در تاریخ ۱۵ اپریل باز یک جنگی شدیدی بر سر آب در ( در نه) ما باین جا به این
لیا تھا ہو تو آمده است. ایتالیا نها از استحکامات مستحک خود هیچ
اینده و با کبر عثمانیه دایما در پی آن کوشش میکنند که دشمن خود را
مان بردن بر آورده میدان جنگ کنند. بنابرین ابی به اگه بشیر
نی شهر بفریاد آمدند، ایطالیا مجبور شد که بعد
دوستانه
داخل کردن
کسی جفت چرا ؟
جهارت میتوا
مال و استقبال خود منتظر
ایران
دین عرب بسخو کرده بودند. بناگهان به شکر ایطالیا نیا خیر کردند
جهران در ما بین شان از نصفه شب تا بطلوع فجر مشتعل ماند.
سند و ایطالیا تها شکست خوردند ، وخسار تیای
زیادی با کی ایطالی نما دار و شد از المان شهر در نه مردمان مکان جهان گریخته بشکرها می آیند ..
روایتهای عجیب و غریبی در بند ولی و ناجوان مردمی ایطا لبا نهاییان میکنند.
حتی میگویند که بینی کند کجای ایطانی عصیان کردند که بحرب خمیر دیم، وانی
سعید خوده این سبب سرافسرشان بنے افسران دیسیار از ها بر خود را به ماندگار

و غریب ترجمه این به دایت است که در مجار به ۲۴ مارچ بسیاری از
ان و جوانی از عسکر ایطانی برای آنکه محرب فروند خودت نرا در خانه های مرد به دوره با پز و به
پول بیان کردند، دور داره ما را به خود اصل کرده تا بشام در آنجا اند که.
و چون تشکر نشان شکست خورده پس بود نه آمدند خود را به پنهانی در آنها اختند.

مرد آدم خوار در اور دیا۔

این که در وسطه جزیر و وانشده است: این اولت اخبار ( اللواء ) الغرا بنویسد : تنها مردم این آدم خوار در بعضی تبدید ها
ے افریقانی بلکه در او ر و یا نیز پیدا میشود. چنانچه یکی از اخبار ها می
ن بر آوردند اگر اینچ کاری اور و پا مینویسید که در ( سیلیا ، یک نوجوانی که کتاب فروشی
میکرد خادم خود را گشت. چون گرفتار آمد و صحب قبل ۱۰ از و پرسیدند
ر نموده انا ہزار افسوس کہ بر بعضی گفت که روانه ایام طفلی خود بخوردن گوشت انسان یک زوق و هوس بسیاری
دارد. حتی بسیاری از اوقات که این شوق و هوسیس وحشیانه بر و غالب
می شد و ر ا نجامی خود بعضی گوشت یا و ما را بر کننده همیخورد . بعد انه
حقیق طبی معلوم شد که راست میگوید.

خیاره ایطالی

بنے نشان اند از مامی ماجرا کر مجاهدین اسلام از چندی به قله ای کوه ها
و نه با نام گرفته منظر طیاره های جوانی ایمانی نیها میبودند تا آنکه چند می بین این
در انتهای کد شستن طیار و ایطالی غیر کرده بیاره را با خیار چنین بزیر
آورده مخوش ساخته اند. کند که مراد از بنده های دریا نیست و یا انه خارج کسی بان نظری افکند ندارد

مرا کو

ساله این مرد کو بر چنان یک معا بده نامه با فرانسان معا نموده که به حقوق
استقلال و حالیش را مطلب ساخته و بعد از این نیز یک دید به و سلطنت
آنرا به آسانی پیرو
سلاح گرفت خشک دخانی برای حکومت مرا کو چیزی باقی نماند.
تواند یکراست بروبی سلاح با با سلام تا آشنا در افغانستان
از عیب کا سید ریز رگی مهره و میشود از در میون نقویی که دارد لا اقلی

حضرت شیخ مسنوسی

یک لیون مرد صحت جسور و غیور و امن ہے اور بیرون کے اور وہ جنوا
ا اعلان جهاد آخرینی به حضرت شیخ موسی نمود بره و جمع آوری هزار مین
یک لیوان مرد میدان دوستان که این کم از کم به و ویلیون مسعود شمنی را بغیر ہزار شجاعان عرب پر ایک الیان با یک حرف در طب عجیبی پیدا شده است.
محض محرم الجمع فرو بردن خاک شان الحوسیا خانین و مان امور ساختن دین و ایمان شان دار
امام مجھے
کردن اولاده عیان استان به طلب نشان تجاوز نماید میجنگه و اعتقاد کامل این شیخ اور میسی که سمت خودمی خود می ایتالیا تها علم بغاوت را در خواهی امی من مین شده برد آن بود


نمبر ۱
صفحه ۸

فغان یک افغان از مصر
صورت یک مکتوبیست که بعنوان فوق و امضای (یک محب وطن) از مصر گرفته ایم:
حضرت افاضل مآب مدیر و سر محرر سراج الاخبار افغانیه ادامها الله بالسلام علیکم ورحمة الله وبرکاته
بعد از دعا گوئی وجود مبارک پادشاهم اعلحضرت سراج الملة والدین معروف اینکه شماره ۱۲ اخبار وطن مقدس خود را با رساله (علم و اسلام) که جدید آن بود خواندم . نعم الاخبار و نعم الهدیه، بر حال خود بسیار افسوس خوردم که نه بخیر دنیا ام را به تحصیل علم و عرفان صرف نکردم که نه بخیر دنیا باشم و نه بدرد اخرت خوردم پس بهترین این است که از اخلاص دل دعا کنم که خداوند عالم پادشاه ما را کریم عاقل پادشاهم اعلحضرت سراج الملة والدین موفق فرماید که برای خیر ملک و ملت خود اخبار جاری فرمودند و به آن خیر عظیم رهنمائی قوم و ملت خود را بعلم و با خبری خود نمایند. مانند من بخیری اگر صد سال زندگانی کند گویا خسارت است . و یکروز صاحب خیر افضل از صد سال من است . شما هم دانند من چند سالی از عمر عزیزیان را درین مملکت ممالک شام و روم گذرانیده ام که تا ترا میبود و صرف نکرده به بلکه تحصیل علم و دانش کوشش در زیورید . و حالا اگرچه نوک قلم باشد یک خدمتی بوطن خود و هموطنانیده ام . افسوس که از دفتر نصیب براقی اسمم خزینه چی علم حاصل ننموده ام . و بدر شدم در هر جا مفلس علم را مطلس مال یافتم و اعتباری جلوه دادم . در بعض مجالس دیده ام که محبت اهل علم با خویش و اقربا بوده و با خوشی و اثر با هم در اکثر مقامات سیاحت بر آمده ام و پای تخت استانبول دیده ام . و هرگز رسم و طریقه مفید افغانی خود را ترک نکرده ام . و چون درین طرف علماء کرام دستار بسر ندارد از اثر و مردگان یاد کرده اند . و چون یکی دو سخن رد و بدل شده دانستم که میدان بر آمدن مرکز جهالت و کرسیهای علم است چنین شد . او بسبب بند و ملاقات یک صاحب علم با دیگر صاحب وقار شده است و آن رفیق دیرینه خود را دیده ام که سبب علم از من صد چندان والاتر و قریب تر به او شده است . و پشیمان شده ام از ملاقات نکردن آنها با یکه پرستان . و در بعضی مجالس که صاحبان علم است تازی کرده اند این خورد تازیانه های جهالت خورده ام که ضرب آنها از پوست تا به استخوانم رسیده است و کاریگری به نام کرده است . چون مأس ایف ، فسوسی بلا سود میلے پاینده ام مانند کنده های کرم خشک شده باشند رایج اتش بیر سوختن راست گردیدم .

ای فاضل محترم ! این یک فغان جان سوز نیست که در کانون دل برخی است و آرزو میکنم که برای عبرت گرفتن برادران این وطن ازین حال پر محن من در یک گوشه اخبار مبارکه خود درج نمایند . اگر چه این کوشش از دل چنانکه باید نه نموده ام و به چند اصول لازم کاروان راه نیافته ام و تنها بر خواندن یک چند کتاب شعر مانند گلستان و بوستان و دیوان حافظ اکتفا کرده ام و چون ملاطفه و انشراح خلیفه را با یک چند اصطلاحات رقوم یاد گرفت میرزا و منشی شده گاهی بر دشمن می افتد حال آنکه واجب ترین علمها درین وقت صنعتها نیست که وطن و ملت بدان محتاج و از دشمن مستغنی و بر اسایش نگاه دارد؟
ای جوانان وطنی! بر خیزید به بینید که خاطر یه کارها مشغول است اور کانها در این صنعت کان کنی ! بیاموزید و ممالک خود بر رشته کانهای خود را بکار اندازید ، در فابریکه ایشگری ها می جرمن مزد در شوید خوب و تحرک سازی را بیامورید در این خود را برای مدافعه کنید . از جوار طرب ریز عمراً تعلیم طیاره ستانی زرین را در یابید السعاده با افسوس ملک طیب است که مردمان تنومند قوی بازو به قوت افغان از مردمان خورد و ریزه ایران هم پس بمانند . با این دست های شما را بهمت می فشارم یا علی فی ۲۹ ربیع الثانی سنۀ ۱۳۳۰ من مصر
(یک محب وطن)

***

از طرف عسکر جناب امامیه چینی که با دولت علیه عثمانی اتفاق نموده مغلوب کردیا است.

استیلاء روس در ایران
روس در شنبه اول ماه ربیع الثانی و بنا بر نقل و تناقل را بطرف دار السلطنه شاه بر انگیخت چون جمع غفیر مدارک خود همه را برای جمع آمدن در انجا جمع شده و به بهانه های شاه را در و زبان خان تشویق و تحریک را و بعد از یکی دو ساعت و حمایت خوبی و نیکوئی خود را ظاهر نموده جامع مذکور را در زیر توپ گرفته جامع و با جامع نشینانش از بین بر انداخت و به اینصورت چنانچه حکومت مشروطه طور جدید خود در این زمان در پیش همت نهاد های مذهب اورتودوکس و استیلا پروری خود را نشان داد که بنا بر بعض شدید یکه مصلی نیا دارد جوامع و معابد مسلمین را خراب نمود ! فاعتبروا يا اولي الابصار .

چین
احوال چین اینست که ، عبد الصمد نامی نظیر خود را بسوی (منچوریا) و (تبت) منطبق ساخت در صدد بربادی کردن نفوذ روس و انگریز در انظرفهاست و کوشش خود ، و نیز آرزوی خیالات و تصورات جمع کاران آن سرزمین ما را بخاک نشاند .

حمله آوری ایطالیا نها بر آنهائی که در طرابلس بنام دیگر محبان قلقه
ایطالی حیران مانده است که چه کنند ، بلائی که بر سرش در حبشستان آمده بود حالا در طرابلس هم آمده است . کما یقال اگر چه نوک قلم باشد یک خدمتی بوطن خود و هموطنانیده است . لهذا اگر چه از اصل طرابلس یک کامیابی بدست آورده اند ولی درین اواخر بصورت مرعوب و منقلب افتاده اند . گاهی به این طرف و گاهی به آن طرف دست و پا میزنند . گاهی بر سواحل ملی حمله میکنند گاهی بر جزائر دیگر ، گاهی بر بیروت ، و گاهی بر سلانیک یورش میبرند . و این تاختن و تاختن دلیل عجز است نه قوت . حال آنکه آخر ترین خبر این بود که ترکان شجاع این قوم را شکست فاحش داده و درین معرکه سیصد تن از ایشان مقتول شده اند . و این شکست مهیب در قلب قاهره و داخل مملکت عثمانیه پیش آمده و پای تخت عثمانیه را بخود لرزانیده است . زیرا خوب فهمیدند و به اینصورت ریزان ایطالیائی خود را امکان برسانند . این است که برین نسبت نیز مجدداً به آبهای مذکور سوق نموده اند و کشتیهای خود را به آبهای مذکور سوق نموده اند . و چون یکی دو سخن رد و بدل شده قاصد فرستاده اند که شاید درین باب مصالحه شود . ولی چون قوت گذشتن آنرا در خود ندید جز آنکه بر یک چند چونی و قلعه یک چند توپ اندازی اجرا و یک مشق جنگی خود را به گله خوب یک قلعه نشانده فرقه دیگر فرار نموده است . و اینچنین جنگ و جدال و کار زار و معرکه و پیکار بی هیچ صرف نبرد و باز در پیش زده و قوت خود را نادیده برگشتند .

افق بصیرت سلطان معظم
روزیکه ایطالیانهای غدار ابتدای جنابق قلعه را در زیر بحر کرده بودند ، بر و به اختصار مجلس مبعوثان پارلمان استانبول برابر آمده بود ، در حالیکه از یک طرف گل ریزی می شد از دیگر طرف اعلیحضرت سلطان معظم با طمینان خاطر در مجلس را باز نمود و این کلمات را ایضاً ایراد فرمودند که بر گوش عالمیان رسانیدند که دولت علیه عثمانیه قابل صلح و اصلاح است ولی به این شرط که بصورت فعلی در حقوق خود تساستی اقرار و نیاید .

یک حادثه مزید برے
در ۱۲ ماه اپریل گذشته در بحر محیط اطلنطی یک حادثه الم انگیزی بوقوع آمده است : (تیتانک) نام یک کشتی تجارتی مافوق تصور انسان از کمپنی وایت استار ، (نام کمپنیست که تا بحال چنین یک کشتی محکم و متین بر زمین ساخته نشده بود ، و به دریا انداخته شده بود) با یک پارچه کوه یخ که از جمود بهای منجمد شمالی خطا خورده به استقبال آن شتافته بود مصادمه و محاربه کرده در قلب لندن در طبقه های زیر زمین در یک حمله آن کشتی با شوکت و عظمت اینچنین نفس بها با هزار و نهصد و نود و پنج نفر کشتی نشینانش غرقه گرداب فنا گردید و قیمت این کشتی (۱/۴۰۰۰۰۰) پوند انگریزی بود . (۲۳۴۰) نفر مرد پیر و جوان و مسافران را از انگلستان بار کرده به امریکه می برد که از انجمله ۷۲۵ نفر نجات یافته باقی شان غرق شده اند . بسیار مردمان اوروپائی و امریکائی از زن و مرد داخل و بیر به آرزوی اینکه از زمره کشتی نشینان اول بار این کشتی عظیم الخلقت بشمار روند انتظار حرکت آنرا داشتند . میگوید قیمت چهار ملیون و یوزان بیست و پنج هزار تن ) اموال گران بهای تجارتی در ان بارت بود از جمله غرق شده گان یکی دسته تی ولیم استید کی ) نام یک نامور محرر انگلیسی بود که قدر شناسان عالم قلم و ادب فرنگستان قیمت انرا با هزار بار از این همه مال و عیال فزونتر شمرده است . مستر مذکور در برد سر سفرنامه سیکی از اراضی و بنای علمی [افغانستان؟] بود ، و در تحت این بصورت رسمی برای این حادثه ماتم گرفته شده است . [او کی روی بیشترست !!! ٠٠٠]

رسید های روس
از اخبار ( المؤيد القراء ) مینویسد : خبر هائیکه از لندن وارد شده بر این امر تائید میکند که روس و ایطالی بهم اتفاق کرده اند و جمع آوری لشکر روسی بحدود ممالک عثمانی از جهت ( قفقاز ) به این مسئله علاقه کلی دارد . دیگر اخبار ( افزون ترک ) از وجود جاسوسان روس در اناطولی خبر میدهد که در مملکت مذکور منتشر شده اند و مرادشان این است که قید


صفحه ٩
نمبر ١٥

مقالات علمية
تا تاریخ

من عرف نفسه فقد عرف ربه ، یعنی هر کس که خود را شناخت
خدا را شناخت ما افغانیم ، با افغانی لازم است . میباید که در
اول از تاریخ خود با خبر شویم و خود را بشناسیم. بعد از ان بدیر
پردازیم.
والحاصل اینست که مقاله تاریخ نمبر ١ سراج الاخبار افغانی
موجب این همه مصادمات افکار و انشین دماغان هو سکاران علیم
وقتن و نونهالان چمنستان وطن گردید که ما بجز معرض شکران در
بودن حق بدست چه شان و گر چیزی گفته میتوانیم ، لاجرم لازم
می آید که پیروی امرجمه کانرا نموده از همه اقسام تاریخی که ندکون
گردید به تحریر آغاز کنیم و از هر جهت به تطیب خاطر می نویسندگان
کرام خود کوشش در رزیم ، سراج الاخبار افغانیه میخواهد که خاطر
هیچ یک از دو اطلبان عرفان را نشکسته یک مسلک عجیبی
در باب قسم ( علم تاریخ ، خود پیشه گیرد ؟ و مانند یک محلل
مال پر شوق و نظارتی بهر حسین و سمنی بال کشا می سعی و غیرت
گردیده مواد لطیفه امندی که از جمعه بیست شهید مصفا می معلومات
و با خبر می برا در این وطن را با ر آورد تحریر نماید . هم از عمومی سخن گوید
و هم از خصوصی هم از تاریخ اسلام بحث را ند او هم از تاریخ افغان
در مخصوص با یک کتاب تاریخ عمومی مینویسیم، و نه خصوصی.
بلکه کلام فواید انجام ( خذ ما صفادع ماكدر ، راس
خرید گرفته بطرفه انتخاب از هر هر گوشه و کناره عام و خاص این عالم
خواید خواص منظره های بدیعه غریبه و عجیبه بنظیر مطالعین کرام
خود عرض می دهیم .

اور نمبر ١١ روزنامه خود در زیر عنوان ( مقدمه تاریخ
از اهمیت و فواید دو اقسام تاریخ شما بیان کرده و انه
قارئین کرام خودا کرام خود استخراج کیفیت نموده بودیم که یا میل
مطالعه کنندگان کدام به کدام قسمی از اقسام تا ریخ
خواهد بود ؟

در بناب از دانشمندان وطن، وجوانان پرشوق
و ذوق علم وفن به پسی التفات نامه ای شیرین در زمینی
و سنوا دار شدیم که هر یک به جداجدا اقتسام تاریخ ارز در جوس
علیم پر درانه خودشانرا اظهار کرده اند. بعضی نوشتن تاریخ
عمومی ، و بعضی تاریخ اختراعات دینه، و بعضی تاریخ خصوصی
هینے صرف تاریخ اسلام، و بعضی تنها تاریخ افغانستان
ارزو کرده اند و هر کس در باب این آرزو و خواهش خود
شان دلایل واضحه و متینه بیان نموده که نیز تصدیق تسلیم
اگر کل مقابل آن پیدا نتوانستیم .

البته ما که هنوزه از هیچ کدام اقسام تاریخ آگاهی
نداریم تا همه انام آنرا از آنها ز خلقت بصورت عمومی نخوایم
از تاریخ های خصوصی چه حاصل خواهیم کرد.

نی با ما را به این قدر دور و دراز معلو تا چه است؟
برای ما خضر و در ترین احتسابه تاریخ بہانا تاریخ خصوصی اسلام است
تا بر حقایق فضایل دین مبین خود خبر شویم
مریم بحث و بیان را نیم که چسان ، و چه وقت ، و به کیفیت خلق
آفتاب چیزیست ظاہر، دین بین محمدی میلے ) فرموده شده است. حالا بشنویم که تاریخ ( کره زمین)
نه چنان نس سیارانت نیست که بر بر داره از وزات اجرا با چه میگوید :
بیت اجتماعی متمسکین آن دین متین یک لسعه ناشی از ان
نتابیده باشد، و همه از ان شمایم به وایج انس استشمام
نموده باشد کتب مبارکه سیر و تفاسیر یکه در زبان فارسی
بیان ما موجود و مطبوع است این ما خبری ما را تایل در جها این
میتواند ما میخواهیم از چیزهای خوشنویم. اینامه اختراعات جاری
که چشمان ما را میده خشه و عقدهای ما را غریق به حیرت چسباز
میخواهیم که از تاریخ اختراع آنها درفته رفته ترقی و شکل آنها الله
مام اینها همدان است آیا نشنید و اید که فرموده:

اول سوی کائنات یک نظری باید انداخت.
و بسوی جای و موضع، ومسکن و موقع خود باید دید که آیا ما
در کجانیم ؟ البته خواهیم دید ؟ البته خواهیم دید که ماده (کره زمین) که خلاق
عظیم الشان ما انرا مسکن و اقامت گاه با مقر ر زر و سیم دهنده این الان
مریم بحث و بیان را نیم که چسان ، و چه وقت ، و به کیفیت خلق
فرموده شده است. حالا بشنویم که تاریخ ( کره زمین)
با چه میگوید :

تاریخ کره زمین

این بحث ما عجب یک بحثی است. زیرا از تاریخ خلفت
کره زمین بحث میرانیم، در ویکا او نے این بحث یک دری


علاوۀ
سراج الاخبار افغانیه
تاریخ عربی یکم جمادی الاول ۱۳۳۰ تاریخ انگریزی ۱۸ می ۱۹۱۱ تاریخ شمسی ۲۸ ثور ۱۲۹۱
نمبر ۱

جلال آباد و تخریب ای بنی پرسه یا خانه و تو شد این و سرنیزه
اختیار الیه مجبور گردید که برابر و خیره برای آنها داده وست - از برابر برقی آنها یازده با به
دہ ملک سی پلک آبخوری آرانی و خود کشی بر آوردے اقوم ۔ افسوس
یک روزه خورد که که در وقت ضرورت مصرف برسانند.
پنج نفر بیشتر بارگیر پنج توپ صحن کافی و غیره اسباب
سلح میروند نوع یکی گذاشته شد.
چون خوراکی نظری
رگانه به مشکل قیام داشته ازد و مستقیم یعنی شریعت عزای حضرت رسول کریم
ست که اقرار منحوت ساخته مطیع و فرمان بردا به خود گردان است
شتر میشود کلاهبران که از فرمان اطیعوا الله و اطیعوا الرسول واول الا بی شکم
نفری مذکور فرموده اند سر کشیده یاد شاه معلم محجوب القلوب مهربان و خوار
مبارک ها در گردیده بیشت طریقه ضلالت را پیش بنیاد خود با کرده
شریفه و ولا تلفو بايديكم إلى التهلكة.
روده شرحی از نتایج احوال آنهارا برای عبرت الناظرین
[TRUNCATED—MAX_TOKENS]


[BLANK PAGE]


متن اسلام دینی نیست که خالی از مجاربه و جهاد که باشد

صفحه ۱۰

نمبر سوا
(در روز پنجم جناب حق آفریش یا یافتن حیواناتی را که در میان آبها شناوری میکنند و میروند، و در ما بین زمین و آسمان پرواز کردن صرفاً مراد فرموده اینها نیز حاصل شدند حضرت حق جل و علی آنها را برکت داده بسیار شدن آنها را غرض آن نمود.)

(در روز ششم حضرت انشاء ساز عالم خلقت جانور با حشرات که بروی زمین میگردند فرمان فرمود. بعد از انکه اینها هم بوجود آمد نوع شریف انسانرا که یکقدری از صفات ذاتیه و شریفه خود به او عطا فرموده و به آن امتیاز و اقتدار مسلط کردن دنیا و ما فیها را به او بخشیده خلق فرمود. این عملیات خود را نیز در یک روز تکمیل فرموده خوبی و اتفاق به این علمیات خود را خود نیز اعتراف فرمود.)

(جناب حق بعد از انکه جمله دنیا و مافیها را به اینصورت در شش روز ایجاد و ابداع نمود در روز هفتم علمیات و تحصیل کرده استراحت فرمود.)

(این است که (سفر تکوین المخلوقات) تورات شریف در باب (تاریخ کره زمین) عیناً ترجمه و نقل نمودیم. احکام جلیله قرآن کریم که به همه احکام آن بدل و زبان ایمان آوردیم و این تصدیق ایمان را برای خود مان فوز و نجاح دنیا و آخرت میدانیم با بعضی آیات بینات خود نیز از خلقت سموات و زمین و تفریق آب و خشکه، و تخلیق دواب، و آفرینش آفتاب و مهتاب و شب و روز و دیگر کیفیت های خارقه نمای تاریخ خلقت زمین بیان، فرموده که در ان کتاب قدیم حکیم نیز بر مطابق تورات شریف خلقت دنیا، یعنی در شش روز تعین فرموده شده است که صدق و حقیقت این معلوماتی که کلا جهانرا زبانی در باب خلقت عالم بمار هنمائی فرموده بدل و جان تصدیق و قبول کردن از واجبات دینیه ماست، زیرا هزاران اشاره صنیعه قدسیه ربانیه موجود است که انسان بکنه حقیقت آنها رسید نمیتواند.)

حالا یک قدری از فن (ژه ئو لوژی) یعنی فن (طبقات الارض) بشنویم که او در باب تاریخ کره ارض چه میگوید:

[ما بعدش در نمره اتی اید]

کتابخانه دیلند پروازانه بنظر می آید (تاریخ کره زمین) کجا و ما کجا؟ در حالیکه نوع بشر بسیار سالها پس از خلقت کره زمین پیدا شده باشد آیا بکدام جرات از زمان خلقت ان بحث کرده میتواند؟ یک سند متین و یکدست آویز مفصل دیکته نیز درین باب بدست نداریم. کتب مقدسه سماویه درینباب بصورت مجمل در مورد معلومات عطا میفرمایند. (تورات شریف) در سفر (تکوین المخلوقات) خود نسبت بدیگر کتب سماویه تا یکدرجه مفصلتر و واضح تر معلومات بیان کرده که خلاصه (سفر تکوین المخلوقات) مزا در اینجا بر قارئین کرام خود عیناً ترجمه و بیان میکنیم:

سفر تكوين المخلوقات

« جناب حق اول زمین را آفرید که در آنوقت اینها از هر حیثیتی و خالی بودند. بعد از ان جناب حق روشن شدن بنیان فرمان نموده در دنیا روشنی بحصول آمد. جناب حق نام روشنی را (روز) نهاد. بعد از ان تاریک شدن را امر فرمود. و چون تاریکی نیز بموجب اراده البته بوجود آمد نام آنرا (شب) نهاد و جناب حق این عملیات همه را در یک روز اکمال نمود. »

« بعد ازان جناب حق خلق فرمودن یک (رفیع) مراد فرمود که مقصد از ان این بود که آبها را تفریق و تقسیم کند پس چون بنا بفرمان الهی این (رفیع) نیز خلق گردید جناب حق نام آنرا (آسمان) نهاد، و این آسمان آبهایی که در طرف زیر بود از آبهایی که بطرف بالا بود جدا نمود. این عملیات نیز در یک روز به انجام آمد، و جناب حق این چیز ها را که خلق فرمود خودش نیز پسندید. »

« بروز سوم حضرت حق تعالی جل و علی آبهایی را که در طرف زیر آسمان بود در یکجا جمع شدن و بحر ها را بوجود آوردن و خشک ها را در دیگر طرف نهادن فرمان نمود، و چون اینهم بوجود آمد جناب حق زمین ها را (خشکه) و آبها را (دریا) نام نهاده و بر زمین امر فرمود که (سبزه ها برویاند و میوه ها بوجود آرد) و بموجب این امر الهی زمین هر نوع سبزه های تخم دار و بی تخم را و هر نوع درختان محصول آورد، و این عملیات نیز در یک روز تمام شد. »

« بعد ازان روز چهارم بیاد. جناب حق برای روز ها را از شب جدا کردن، و برای نشان دادن اوقات و زمانها در آسمان طلوع آفتاب و مهتاب و ستاره گان و دیگر اجرام نیره را امر فرمود. و اینها هم چون محاصل شد جناب حق از میان اینها دو تای آنها را که بزرگترین همه بود از دیگر با تمیز داده بزرگتر انرا برای روز، و دیگر آنرا با دیگر همه اجرام صغیره برای شب خاص نموده و به اینصورت زینت تاقانین دنیا نظیر استحسان جناب حق را نیز جلب و دعوت نمود. »


صفحه ۱۱

مسائل اقتصاديه
تجارت

میخواهیم کار یک مسئله بسیار بانی که یکی از مسایل حیاتی
ترقی میں بلکہ دور بر د ر تنزلی کرده آخر الامر موجب خود شناسی انان
میشود - خوبسها می آزادی تجارت داخلیه را بکندری می دهیم
این یک پوشیده نیست که حضرت خالق جهان علت کلمت
عن النقصان چنانچه دو انا نرا در طبیعت و با خلاق و در شکل استایل
بلکه مگر مشابهت نداده قلعه ها و بعده های خاک نیز از بعد میر یا میتها
جد الخانه ، و قابلیت های مخصوصه ممتاز نموده ، و چنانچه زید بعمرا
ملکه ها و قلتها شمرده میشود بحث و بیان را نیم، و آنهم مسئله
شباهت و مانند ندارد ، خاک ولایت ( جلال آباد ) نیز
تجارت
یعنی سوداگری میباشد ، تجارت در این عصر ها در
بخاک ولایت کابل اش به شمرده نمیشود. بسیار محصولات
انجان یک اهمیت و اعتباری پیدا کرده که در اسانس
در جلال آباد حاصل میشود که محمد لا ا محصولات کابل مانند نیست
د بنیاد های همه امورات دولتها سنگ اول تهداری آن
مثلاً در حالیکه خاک جلال آباد نیشکر بسر میرسی نه خاک کابل
شمرده میشود . اکثر محارباتی که در نیوفتهای حاضر بو نوع می
بر رسانیده نمی تواند . پس چون چنین باشد. هر گاه گرک
اگر هیچ اسبابی نمیداشته باشد ممر (تجارت) مدارکی در میدان
بیه یعنی باج گیری محصولات و اشیائی که از داخل ملک به اصل ملک
همه صنعت اده
تجار مرفوع گردیده یک آزادی کامل به تجار د اخلیه یعنے
نها مبشر تجارت است
در مباد را محصولات داخلیه داده شود محصولات محص چند استرون
اد فابریک ، د اختراعها مشرد
یک وسعت و برکت فوق العاده پیدا کرده هم به تجارت
اگر تجارت نمی بود ازین همه اختراعات محیر العقول صنایع مختلفه پیچ
می پرورانند و حاضر می سازند چون بحقیقت نظر شود خود شکار
استفاده نمی شد و همه قوامی عسکریه به آلات حریقه که دولتها
و ثروت رهم بدفع احتیاجات مملکت ماید و منفعت می بخشد.
دهد درسان تجارت شان شمرده میشود. ایمپراطور با قرابها
مثلاً یک ولایتی فرض کنیم که در خاک آن پینه پا نیشکر
پادشاهی اور و با تحر یک یک رئیس تجارت دیگر چیزی نیستند
پائیل یا بسته و امثال آن محصول می آید، و در دیگر راه های
با تو بار ) یعنی جنگ های تجارتی که در بین زمان کا بطور
اطراف آن چیزهای نه کور وجود ندارد. هرگاه موانع گمرک
با می آید هیچگاه دهشت و خرابی آن از جنگهای خوب تفنگ
و خرج گیر بہا نباشد و به ازادی نام دا د دستند تجارت
یا کم نمی آرد. دولتهای اور دو پا را اگر یک کمپنی بسیار بزرگ
ان اجرا شود ان ملکی که در ان چیزد و با نیشکر بسر میرسد زیاده ر
تجارت بکوشیم بایی یک سخون مبالغه نگفته خواهیم بود
اختر اوله پنبه و نیشکر محصول میدید . زیرا اهالی آن ولایت سبب موانع
ر تجارت با در داخل ملک و یا با خارج ملک
مذکور و جهان قدر مینه و نیشکر میکارند که در دخته بتوانند، و از قابلیت
که اول انرا ا تجارت داخلیه و دوم آنرا ( تجارت خارجية )
و استعداد زمین که در خصوص پر در ایندن و بر ماندن چینه
میگویند.

(۰)
مبادله
بدل کردن یک چیزی
به چیز دیگری (مبادله)
میگویند

قارئین کرام در نسخه های سابی ( سراج الاخبار افغانی
و پایشگر دارد تنها مرها فایده حاصل نمیکنند . و چون مواقع رفع
در زیر عنوان ( ثروت ملل ) در بحث (مبارکه) مطالب فرمود
شود همه زمین های خودشانرا که استعداد و قابلیت نیشکر
باشند که نوشته شده بود که هر فرد می از افراد بیشتر که جمعیت
و چند برسانیدن را دارد برا می جهان رقم چیز با حصر کرده .
مدنی را تشکیل دار لیل داده بواسطه مبادله اکثر احتیاجات خودشانرا
و در باب افزونی آن سعی با دکوشش با بعمل آورده و محصولات
رفع کرده میتوانند . لہذا مبادر تجارت را بوجود می آرود
حاصل کرده خودشانرا به کال آزادی دیگر ولایت همجوا خود
اہمیت و منابع مبادله در تجارت بظهور می آید .
در بازار تجارت انداخته رنج و فاید و بر میدارند . کذالک

اول از تجارت داخلیه بحث کنیم :

یگاه مدار ترقی تجارت داخلیه آزا دینی است یعنی
ولایت دیگری که از آنجا برگ و گلیم و پوست و غیره خوب
در زیر انحصار نبودن آن، هرگاه حاصلات و اشیامی
د ر ا فر اهل می دید چون موانع بر طرف شود در یک مقیار
محتاج بهامی ملک در زیر انحصار بعضے منکرین در آید ویا اینکه
واسع تر و بزرگتری انچیز ما رواج میگیرد . و الحاصل بر انقدر
ترک یعنی خراج و باج از ان گرفته شود و به آنشب تجارت
که در تجارت و صنایع داخلیه آزادی داده شود بها نقد
در داخل ملک بصورت آزادانه اجرا نشود تجارت و خیلیه
آن تجارت و صنایع ترقی میکند .
ازمین آزادی تجارت دو فایده حاصل میشود بینی که


صفحه ۱۲
از محصولات مخصوص یک ولایت امالی یک ولایت دیگر ها به و مند مانند بناها و عمار تنها و با خدا داستان ایمان اور بها سیاحمد اوره
منفعت گردید، و در محصولات افزونی و برکت حاصل میشود. و جهان میشود . حال آنکه اگر بعوض نه در بیان احوال شما باید ان
نسبت در امر بد اخلات مالیه گیری دولت افزونی گرفته خزینه اموال اشیا بصرف حوایج صرف و استهلاک شد و آنچنان
دولت تو انگر میشود، و تحر یک فایده سیاستی است که آنهم چیز های پا به دار بوجود نمی آید که اینهم علت را متحمل میگرداند.
عبارت از رفت داده و دارد معامله و دید و بازدید قومها باز کو ان میگویید: زرد دیناری دیا اموال و استیانی
و قبیله های مختلفه مملکت میکدیگر میشود، و اینهم سبب بیگانه اتحاد که از مالک خارجه به اخل بیاید نتیجه خاید، هر دو می آن برای
حتی میگردد.
ملک یک چیز است. زیرا با پینه که از خارج آورده شود اگر
حالا یک قدری از (تجارت خارجیه ) سخن بگویم بر چیز های پایه دار مانند را بهوها ، و عمارتها ، و غیره صرف شود،
اول چیزیکه در تجارت خارجیه به نظر است بهانا (موازنه دیا بر چیز های بی بنیاد مانند پوشاک و خوراک استهلاک گرد
تجارت است، موازنه تجارت چیست ؟ موازنه تجارت در هر دو حال هر دوی آنها از شردت و توانگری خالی نیست.
این است که داد خالات ) - یعنی اموال و اشیامی که از و اگر بعوض پیسه اموال و اشیانی بیاید که درین دو کار صرف
خارج ملک به اخبل ملک مید راید - با دراخراجات) یعنی شود باز عبارت از جهان شردت و توانگری میماند. پس
اموال و اشیما نیکه از داخل ملک بخارج ملک جیبراید - مدلی در انتحال چینه که از خارج بیاید و با آن چه در دانه
و برا برآید. در این مسئله افکار و آرای ارباب اقتصاد اموال امور و اشیا ساخته شود. و با احوال پیشهای ساخته شده که
دارد. ایسی چیز یا در بخصوص بیان کرده اند. و این مسئله آورده شد و برد و در قسمت بیستانه بازار می آید اما در بیا خیر که شاین وقت است این که تا در بیستد
یکی از مسایل مغلقه علم اقتصاد شمرده میشود . که در ارزانی، و فراوانی ، د نفاست و خوبی هر طرفی که ممتازه
کسانیکه ثروت و توانظرمی را از زرد و نارستان کرده باشید التزام کردن بها دن جهان طرف نافع تر و سود مند تر است
میگویند که ( ادخالات) اگر از ( اخراجات بیشتر باشد مثلاً اگر به بیستند که آوردن پیه را از خارج و با آن پیس
موازنه تجارت بر هم میخورد. و اگر کمتر باشد آن مملکت در در داخل ملکیت ثروت یعنی اموال دانشیا حاصل میشود.
موازنه تجارت خود کلایی کرده میباشد .
دہم منفعت آن شردت با منطقی که بعوض پیسے مال دانشیا
دیگران خطا بودن این فکر را ثابت ساخته؟ ن فکر را ثابت ساخته گفته اند معادل و برابر می آید طبقا پلیسه آوردن لازم می آید
که : خدمت زرد و بنا به فقد می بین است که واسطه مبادلات و اگر قضیه بعکس آن با شد از آوردن چپ بخیر مضرت
شود. یعنی میانجی باشد در ما باین بدل کردن اموال با شیا را دگر چیزی نتیجه نمی بخشد.
با یکدیگر، بناء علیه چیزی که افزونی بیشتر می آن آرزو میشود گاهی این طور هم میشود که بعضی اخراجاتی که از مملکت بیرونی
زرو د بنا رنی بلکه اموال د اشیا میباشد. زیرا مقدار چین برآورده شود و بدانند که آن اموال داشیا در خارج زبان
که در مملکت تداول میکند بر مبادلات کافی شود از بیشتری و نقصان داشته باشد. ولی از دیگر جهت نفع و فایده
د اخره کی پسند ملکت پیچ استفاده میکند. پس چون سینه دران باشد باز هم اخراج باید شود . مثلاً در یک مکلی که یا قوت
چنین باشد بیشتری دا نزولی با دخالات باید که موجب اقتراب گران باشد یک سود اگر بهزار پوند یا قوت خریدار می
شردت و توانگری ملکت بشود. زیرا ) علم شمردت عمل ثابت کرده بیک علمی دیگری بیرد، و در ان ملک ان یا قوت را
ساخته که ثروت یعنی تو انگری زرد و بنا رفی بلکہ اموال بهشت صد پوند بفروش و ان هشت صد هونا صد پوند را از غال
وزر و دینار واسطه مبادله اموال دانشیاست. پس بر انتقاد سنگ خریداری کرده با زیار و و آن زغال سنگ را
که اموالی د اشیا از خارج به اخبل ملت بیاید میا بھی مبادله ان در اینجا بهزار و دو صد پوند بفروشد تا جر میباید که از مین
اسوال و اشیا که عبارت از درد دینار است است نیز افزونی میگیرد بیع و شرا با نباید و بر ان دوام و رزد
دیگر بعضی از ارباب این علم گفته اند : که اگر ( اخراجات ) تجار هیچگاه این را آرزو نمیکند که بهای مالی که میفرستد
از ۱ او خالات) افزون تر باشد یعنی اموال دانشیانی که پیسه بیاید، چونکه در آمدن آن پیسه منفعت نمی بیند - تجار
از داخل مملکت بخارج مملکت بیرون میشود بیشتر وافر د نتر باشد میخواد که هم از مالیک بخارج میفرستند.
پینه بسیاری از خارج بداخل مملکت می آید که با اتنا پیسه در ملک و هم از مالیکه بعوض آن مال بگیر، فایده و منفعت حاصل کند


صفحه ۱۳
نمبر ۱

حتی بسیار وقتها میشود که تجار از مالیکه به بیرون می برند به ما نقصان و زیان می بینند، ولی این زیان خود را از اموالیکه بداخل می آرند به منفعت می بر آرند چنانچه مثال آن در یاقوت و سنگ از غال بیان شد.
اما ازین سخنان چنان معلوم نشود که بر معمولات و محصولات داخلی بصورت اعتراض گفته میشود. نی نی بلکه معمولات صناعیه و محصولات مالیه داخلی ملت از مهمترین سرچشمه های مملکت است که ثروت و سعادت از آن میجوشد. اگر معمولات و محصولات داخلی که عبارت از اموال شده یعنی ثروت داخله ملک است نباشد اخراجات بعمل نمی آید و چون اخراجات بعمل نیاید ادخالات نیز مفقود میگردد. مقصد این است که از ممالک خارجیه آوردن مال از آوردن چه فایده متأثر است و صنایع داخلیه چه که از خارج در بدل اموال تجاریه آورده شود و ترقی نمیکند. بلکه اگر تجار پیشه مالیکه فروخته باشد اموالی را که اهالی و صنایع داخلی مملکت به آن محتاج است بیاورد هم مملکت از ان مال فایده می بردارد، و هم سوداگر از تتبع آن مال مستفید میشود، و پیشه گر از فروختن آن مال خارج و در داخل ملک حاصل میکند هر کاری که نافع تر باشد محصول آورده میتواند.
هرگاه فایده و منفعت در افزون بودن اخراجات از ادخالات می بود و در آنحال یک مملکتی که ده لک روپیه بخارج بر آرد، و بعوض آن پنج لک روپیه مال بداخل بیارد کویا نفع و سود کرده خواهد بود. زیرا اخراجات یعنی بیرون بردن آن از ادخالات یعنی به داخل آورده گی آن افزونتر میشود. حال آنکه در حقیقت ملک اخراج کننده هیچ لک روپیه باین معامله نمیشود.
هرگاه فایده اخراجات از ادخالات بیشتر میبود اخراجات را بدریا انداختن از همه بیشتر منفعت آور می شد. زیرا در حالیکه از ملک ده لک روپیه اخراجات می بود و یک پیسه هم ادخالات دیده نمی شد.
اگر اخراجات از ادخالات زیاده تر موجب معموریت میگردید توانگرترین ملکتهای یوروپا فقیر ترین آنها لازم می آمد حال آنکه قضیه بعکس آنست. زیرا اکثر ملکتهای بسیار توانگر و مشهور عالم ادخالات شان بر اخراجات شان افزون تر است.
برای اثبات اینمدعا از جغرافیای عمومی تجاری این جدولی آتی را بنظر مطالعه قارئین کرام عرض نموده و مقاله (تجارت) خود را ختام میدهیم :

جدول ادخالات و اخراجات ممالک معظمه
اخراجات بحساب روپیه | ادخالات بحساب روپیه عالمگیر برای خالی تقریبا بیست و هفت | الممالک
۳۹۲۳۴۷۰۰۰ | ۳۷۷۵۳۶۵۰۰ | جرمنی
۴۴۲۹۸۳۲۰۰ | ۴۹۸۱۵۴۸۰۰ | فرانس
۴۵۹۱۵۰۱۵۳ | ۶۵۶۳۶۲۹۰۰ | انگلیس
۹۸۹۳۷۹۳۶ | ۹۹۷۰۸۸۸۶ | اوستر
۳۰۳۳۱۹۳۸ | ۳۵۶۶۸۰۸۳ | دانمرک
۱۸۳۴۵۹۴۴۰ | ۲۲۳۵۶۱۸۰۰ | فلنگ
۱۴۲۴۱۶۸۰۰ | ۹۶۰۶۵۳۰۰ | بلجیم
۳۸۷۹۸۶۱۱ | ۵۰۵۷۹۴۹۲ | سویدن و نارو
---

وظايف عسكرية
فرض پنجم اطوار و حرکات راست و درست
تنع و سیرت پسندیده را استکاری و درست اطواری صنف عسکر است. کسیکه عنوان پاک آن عسکری میگیرد میباید که در سخن گفتن، در نشست و برخاستن، در کار و رفتار خود آداب و درستی و راستی را پیش گیرد، بر پیر مردان و پیره زنان در مرحمت کردن، به زنان، و دختران، و طفلان بدلسوزی نگریستن، پیاده و سواره راه گردن، سر و بر خود را پاک و منظم بدرجه که برای یک عسکر میزیبد پاک نگهداشتن، به وظیفه و خدمت خود خواهش نمودن، اسرار عسکر را افشا ننمودن، بسیار پر گوئی نکردن، از دراست گوئی جدا نشدن، از جزاء عسکری ترسیدن، به شراب و بنگ و چرس و افیون و غیره چیزهائیکه باب اصلی و قطعا نزدیک نشدن، بجان هیچکس چشم بد ندوختن، از ظلمه قدر اجتناب کردن، به بیماران و زخمیان چنانچه بجان و فقیران مهربان بودن، قمار باز نگردن، ترش رو نگشتن، تفنگ و اسلحه خود را بسیار دوست داشتن، و خوب نگاه کردن و بغیر از وظیفه عسکریه در جای نامشروع استعمال نکردن، مال و حشمت اعلا و ادنای ننمودن، و بدرجه که از دستش بیاید مال و جان خود را فدای پادشاه و ملت و مملکت و ایمان کردن، اسیران حرب آزاد دادن و آنها را بموجب مرعی قانون شاهانه محافظه کردن از جمله فرایض اطوار و حرکات راست و درست عسکریه شمرده میشود.

فرض ششم با رفیقان خود خوش گذرانی
عسکر چنانچه اطاعت و آداب آمرها و افسرهای خود شانرا بر خود فرض میبیند همچنان خوشی و یارانی را با دیگر رفیقان سلاح خود که آنها نیز برای محافظه وطن و دین جلیل داخل شده اند بر خود فرض باید بدانند، غیر از وظیفه های عسکری رفیق خود را آزار ندادن، و بجان و مال رفیق خود چشم بد ندوختن، در وقتهای بیچارگی و مشکل


صفحه ۱۲
نمبر ۱۶

پشتی بر سنگی اگر یک کیف آبی در مطره خود داشته باشد، یا یک لقمه نانی در بکس خود داشته باشد، از رفیق بمرگ نزدیک خود دریغ نکردن، در راه رهایی دادن جان رفیق، بدرجه فدا ساختن جان خود کوشیدن، رفیق زخمی خود را تا میتواند برای دشمن نگذاشتن، و بدرجه که از دستش بیاید بر هم او معاونت رسانیدن، و فقیه حرکات بی نظام و قانون رفیق خود را به بیند نصیحت و یاد آوری کردن، به برادران عسکری خود شیرین زبانی و کشاده روئی پیش آمدن، تا که از دستش بیاید بهر رفیق خود کار و خدمت کردن، هر چه که باشد با رفیقان خود جنگ نکردن، کفر و فحش را هیچوقت بر زبان نیز اندن، هر نفری عسکری یار و غمخوار خود شناختن و خود را بدل آنها و آنها را بدل خود جا کردن، کوشش ورزیدن، و بهیچصورت بسخان کلفت و لخلط اگرچه بطور لطیفه و مزاح هم باشد رفیق خود را فقیر و آزار ندادن، از جمله فریضها خوش گذرانی بیجا این هم از نشانه های بزرگ خوش گذرانیست که نظریهای پیشینیان که تعلیم و تربیه و آداب عسکر برآمیدانند به نظریهائی که نو داخل صنف عسکری میشود از اخلاص دل تعلیم و تربیه و آداب عسکر بیاموزانند، و خواه در خانه و خواه در خارج خدمت تا بدرجه که از دست شان بیاید به آنها معاونت و درسا می گفته. خلاصه کلام: رفاقت و برادری عسکری، درین شش گذرانی بر سه اساس بنا یافته که یکی (حسن معامله) یعنی بخوبی با هم معامله کردن، دوم (ایقاظ) یعنی همدیگر خود را بیدار و هوشیار ساختن، سوم (معاونت) یعنی با همدیگر مدد گاری کردن میباشد. بر عسکری که درین فریضه ها قصور روا دارد جزا های شدید گرفته می آید. این است که این (وظایف عسکری) شش فریضه آنرا برای استفاده برادر این نظامی خود از (المانان عسکری) اردو نامی دولت علیه عثمانیه به ترجمه و تحریر پرداخته درج روز نامه مبارکه خود نمودیم. انشاء الله بعد ازین از دیگر مواد (عسکری) که موجب استفاده شد و عرض خدمت قلب خواهیم نمود. و این محرر عاجز از افسران با غیرت و شجاعت صنف عسکری اردو باشی دولت متبوعه مقدسه خود امید واریم که مقالات عسکریه ما را بخور و دقت مطالعه فرمایند، و آنها را در کتابچه های مخصوصی بیرون نویس نموده و حفظ نمایند، و وقت به وقت بجهت گولها اسباب رغبت و سودمند عسکری بدست و مشقت بدست خواهند آورد، و اگر بقیه مواد عسکریه را در اوقات فراغت در چونیهای خودشان بصورت درس به افراد عسکریه بخوانند از فایده خالی نخواهد بود. سر محرر ها جز وعده میکنند که انشاء الله هیچیک نسخه از روز نامه مبارکه خود را از تحریرات مواد عسکریه خالی نگذارد. مکافات آن تنها با حسن توجه و عمل فرمودن برادران عسکری ماست که بیک جهان مقابله میکنند. و من الله التوفيق

فاجعه ها پاریس
ما بعد از نمبر ۱
بر زمین زانوی تضرع و نیاز بنهاده و بیک مناجات دوره درازی بدرگاه قاضی الحاجات بپرداخت. از سیمای لطیف این زن که غمهای دنیا تری و تازه گی اثر از این بی زینتی که بجز یک فیته رنگ ساخته بود درجه قوت ویندایش پدیدار میگردید. در اثنای دعا کردن گویا بخاطرش یک چیزی خطور نموده باشد که یکی یکبار بلخواسته جهراً گفت:
— بلی بلی، جرأتی که تا بحال از ان محروم بودم امروز آنرا گرفته میروم، بلی، هر چه بادا باد گفته میروم با ... بعد از ان فلوتیبلند بر پا خواسته الماری باز کرده بهترین لباس خودش را بیرون بر آورد که این لباس از یک قماش جانفس سیاهی ساخته شده بود، و از استنیا استمال رنگ سیاه آن بیک رنگ بوری تبدیل یافته بود، و در وامنش یک دو چینه نیز موجود بود. فلوسیله این لباس را که لباس رسمیش شمرده می شد در بر نمود. و بر سر خود نیز یک کلاه بوریائی رفته و گر هیچ چیزی بران نبود به سر کرد. و با یک دستمال کاج سیاهی کلاه و روی خود را ستر نموده از اوتاق خود برآید. و از زینه های خانه فرود آمده تا میخواست که بکوچه قدم بنهد صاحب خانه بابا (دومینیو) که حرکات او را به پنهانی از نظر دور نمیداشت بر د هجوم خود پخت:
— سرود به تا ترا میخواهم بیابم تا بدانم که اگر آیا
چیز می پرانده اید یا نه ؟

عالم ارایان
از سیاحت نامه جناب عبد الرشید ابراهیم افند
ما بعد از نمبر ۱۵
ربینهای جوان من بعد از آنکه همه خدمت های مرا بجا آورد در وقت وداع گفت:
— حالا شما به (یو قوما ما) میروید. بعد از حرکت ریل بچار ساعت و شصت و شش دقیقه (مایار) میرسید که در انجا ریل شما تبدیل میشود. در وقت تبدیل یافتن ریل (قطار سرعت) یعنی ریل داک تیز رفتار می آید، اگر یک (کا پیک) به آن قطار سوار شوند و متوجه شوند، و شام به (یو قوما ما) میرسید، و اگر چنان خواند و شش ساعت انتظار کشیده ریل مسافر به میرسد و بهمین قیمت خود فردا به (یو قوما ما) میرسید. تا به (مای بارا) چانه (تونل) یعنی نقب زیر کوه موجود است. در ظرف یک با جوانان آنقدر خوش رفتاری نمائید که بمقابل این همه معلوماتی که بمن داد، و این همه خدمتی که کرد من مبلغ پنجاه کاپیک روسی به او دادم. نوجوان بی آنکه به بیند چند است در جیب انداخت، و ده سه بار خود را خم کرده وداع نمود. حالا به بینید که یک نوجوانی که از صنف حمال و مزدور کا رشمرده میشود به غریب و مسافری که مملکت شان داخل میشود چسان معامله و رفتار میکند. جانا چون این چیزهای جزئی در ممالک اروپایان را انسان در زیر نظر انصاف و اعتبار بگیرد اهمیت اخلاق این قوم بزرگی که یکسان نیست مستفاد گفته میشوند معلوم میگردد، حمالهای روسیه تنها بر مردم غریب الدیار و مسافرانی بلکه به آرمان بزرگ خود روسها نیز انواع بی ادبا و چریها بکار میبرند.
قطار ریل حرکت نمود. در واقون ریلی که من نشسته ام از مردم اوروپائی سه نفر بود. دیگر همه مردم ژاپانی بود. در نظر من لباس و قیافت ژاپانیها خیلی عجیب می آمد. اکثر آنها در پایهای خودشان جرابهای سفید و نعلین دار و تیکه در خانه ریلی می در آمدند نعلین های خود را کشیده مامور ریل بلیک پوش سبک و بی پاشنه به آنها میداد مسافران ژاپانی بدو دو زانوی ادب چنانچه ما در وقت نماز می نشستیم نشستند. بعد از نیم ساعت همه به مردان از جیب های خودشان کتابها و اخبار نامه ها بر آورده و عموماً بمطالعه اخوان غرق شدند. و او تاق ریل ما باز مانند دارلهوزان مارد بیک کتابی مشغول یافت. از پنجرهای اطراف ارباق بارق سیاه بخار ارج سیر و تماشا میکرد تنها من
بودم و همان سه نفر اور وپانی .


صفحه ۱۵
نمبر ۱۶
دو طرفه را در ریل حقیقی سواد قریه های غریب مشکل تله با انه زمان های خدا که در ریل خالی دیده نمی شد، همه پر از گشت گشت در را دیده میشود؟ بلباس های بهاری رفتار داریم. نه زیاد کسی از همت در استاسیون یاس فیلو راست نمی آید و اخبار فروشان ایمیون سیمبیون جب زبان موهانیک در اطراف آن فروشان که معقل سیمیون میکونید، اخبار ر میکشیدند. مسافران
ادبیات
رسی استغول عرفان انقبض خلق حسن
اسی محفل جیا نان رفض خلق حسن
بوی بد جو شد می شهر و میشوی دموم
بخوبی میشوی اعلان رفیض علی حسن
کسیکه ماند به حرمان زفیض خلق حسین
جمال و زیر رو زمینت چه فایده بخشد
زہیر عادی عریان رفیض خلق حسن
شو می پوشمس نمایان ز فیض خلق حسن
ز محشر و غیبت و گذابی و ترش روئی
شوی خلاص بید این زمینی خلق حسن
زبارگاه خداوند انس و جان (محمود)
نیاز میکند ایمان زفیض خلق حسن

ہوگی فرو میروند دیگر چیزا نیز می فروخت . دل من می شناختم که چیست یکی از رهروان که در پهلوی مین نشست بود یک قطعی و یک چیزی که در کانه پیچیده شد و بود این قضی تحریک دیکھے گلاب جلتے ہو ابر سیران یک فنجان سرپوش را به جای دیگر موجود بوده را پانی دستمال خود را باز کردیم زنیم و هر متر و هر کال بهره نبرد رد که مکمل خدام خورد. بعد از آن چنانی که به میران نوشیده در یکچه د فحان کاعده از شجره به بیرون افکند. زیرا آن را هیچ یک اهمیتی ندارد ۲۰ از بسیارشی ارزانی بین آن جمع العام حساب میشود. اما چون حقیقت نظر شد و تحت شرایان یک چیتا بزرگی از مین به بگذر کویی میکنند برا الرحم و نهانت کنند بعد پرده مسافر چقدر آسانی ، وقت هم ضایع نمیشود. نظار ریل در هر استیشن چهار پنج دقیقه توقف میکند، در تمام ژاپان همه رینها و استیشن با میخواین ایست . هر خوراکی که انسان بخرد با غیرت این که هیچ قیمت جداگانا ندار دیوده ولی ظهر خو با هم بسیار زینت دار است. میجر دیکه این بیان به استند با نام همه مامورهای قطاره ریل میدان بر آمده این ها در یوار های خارجی میل را پاک مہلت کو یا جمہ کار و وظیفہ انسان حمایت از این است راس نزدیک بوقت زوال ریلی با به استیشن های بارو) دراصل شد در بینی برسی فرد و آمدند. نظر تبدیل یافتن دیل که رمتنهای من بین گفته بودر ر است بود. بعد از یک ساعت دیلن اکسیر ہیں یعنی قطار داک مواد کا بیاه اسباب خود را در استیشن گذاشته خانهای دارای باری با نام می توانیم رفتم. بعدش در نبرهای آینڈ آید ]

چنانچه آرزو دارد و باید بیاید و در حالی زن شجبه کرده که اقامت گاه شان در آنت است. اجزا نه صرف نظر نمود تلونیلہ نیز به آهسته کی از انجاد در شده برفت

معم
تلونید به قطع کر دینا یک سازه عظیمه که برای یک آدم صحیح و سالم تنومند نیز موجب دهشت می شد و تنها گوش چشمش از آن محروم مانده بود یک دشت مجبور بود، و تجلیکه خیال رفتن آنرا دارد میبایست که و وحشتی از آن حاصل میکرد. در جا نا نیکه بو لود ها می شهر پاریس را از یکسر تا به یگر سر به بیاید، حال آنکه بزرگ را به عرض مقطع کردن مجبور می شد بار بار زن بیچاره با وجود شکر دادی پر اضطرا ہے کہ دارد در زیر نهبلنکه میده میده شدن عرابه ها مانده روزه گرسنگی وغها و کمرها نیز وجودش را به بد صورت ضعیف ساخته بود. هر چه که هست و تضمن میخوابد. باید

کی برود! لہذا ہمہ غیرت و طاقت خود در اینجا کرده کرده از معامله و نفس خود را در زیر دندان گرفته از شیدا ( با شینیون) که اقامت گاه شان در آنت بوی وسط شهر مر نشیب های متعددی رایگان میان قطع کردن گرفت. وقتیکہ بجانا و بازار های اینو به شهر میرسیده و شعشعه پاشی عالم موفقیت با رئیس را میدید ببی که از بسیار و وحشتی از آن حاصل میکرد. در جا نا نیکه بو لود ها می بزرگ را به عرض مقطع کردن مجبور می شد بار بار در زیر نهبلنکه میده میده شدن عرابه ها مانده
[باقی دارد]


صفحه ۱۷۴

عِلْم بَر مُلْک
ما بعد از نمبر ۱۵
و نیز اگر مانند رقاصی و ادبیات و موسیقی وغیره نباشد افکار را شطارت و انبساط حاصل نشده از صنعت و عمل کدورت و ملل حاصل میشود . و نیز اگر علوم و فنون متنوعه که ریاضی، و حکمی، و فلسفی، و طبیعی، و کیمیوی وغیره نباشد کشفیات و مخترعات تازه بنیانه عالم دقت در کارگاههای ( صنایع اعمالیه ) به دور و حرکت نمی آید، و ثروت حاصل نمیشود . مقصد یگانه از ترقی صنایع اینست که رفته رفته رفاهیت و سعادت حال و آسوده گی اپر پر مال و منال بر همه صنوف اهالی عام در کان گردد . بنا برین بهترین سبب از اعمالی که مذکور گردید. نیز در جایش که بیاید بحث و بیان خواهد شد . بنا بر تفصیلاتی که تا به اینجا بیان گردید بخوبی معلوم میشود که ترجیح دادن بعضی صنایع را بر بعضی اساس جایز نیست، مثلاً اگر گفته شود که صنعت زراعت سببی که مدار تعیش و زنده گانی نوع بشر است از آنرو میباید که معموریت و آبادی یک مملکت مطلقاً به ترقی زراعت و فلاحت حصر باید کرد . این است که اینگونه حکم علماً جایز شمرده نمیشود .
[ باقی دارد ]

ناموران جهان
ما بعد از نمبر ۱۵
در باره خود آرسینوئه را بقتل رسانیده است .
آرنولد صوفیا — از ((انتریسا)) یعنی بازیگران رقاصه و خواننده مشهوره (اوپرا) یعنے ناتیک بزرگ رقص و خواندن شهر (پاریس) است. در سنه (۱۷۴۰ م) میلادی تولد یافته و در سنه (۱۸۰۳) وفات کرده. در تصویر حسیات یعنی نشان دادن و مجسم ساختن جهاً مهارت بسیار عجیبی مالکه بود آوازش هم بسیار و هم خیلی موثر بود. در نکته گوئی و بذله سنجی نیز مهارت بسیاری داشت که نکته های او بعنوان (آرنولد یانه) بصورت یک کتابی طبع و نشر شده است.
آریانه — دختر (لئون نخستین) است که از ایمپراطورهای روم بود در قسطنطنیه، در تاریخ (۴۷۴) میلادی با (زه نون) نام ایمپراطور که بر تخت قسطنطنیه جلوس نمود ازدواج کرد. شوهرش خیلی یک آدم بد خلق ظالم و شرابی بود. از آنرو با (انسطاس) نام سر کرده اتفاق کرده و در خفا که (زه نون) مست لا یعقل بود زنده دفنش نمود و انسطاس بر تخت نشست (آریانه) را در نکاح خود در آورد، آریانه در سنه (۵۱۵) وفات کرده است.
آزاد — عم زاده جناب (فیروز دیلمی) است که از اصحب رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم میباشد. و زوجه (شهر بن باذان) است که از طرف حضرت پیغمبر در (صنعای یمن) والی بود. فیروز دیلمی و شهر بن باذان در اصل از مردم فرس هستند که در زمان (کسری) سر کرده لشکری بودند که برای راندن و کشیدن مردم حبش را از یمن به ان حوالی مامور شده آمده بودند.
[ باقی دارد ]

هر مقاله هائیکه دستخط ندارد از طرف سر محرر تحریر یافته
مدیر و سر محرر سراج الاخبار افغان
حسب الاهتمام الحاج عبدالحی خان پسر قزلباشان مقیم چهاچته کابل
بقلم میرزا محمد جعفر قندهار
طبع شد


نمره ٤
نیک آقاسی ملکی حضور اعلیحضرت جاوید
سنه ١٣٣٠
قیمت سالیانه
در دارالسلطنه کابل ۸ روپیه کابلی
و خارج مملکت با اخراجات ڈاک نیم پوند انگریزی
قیمت یک نمونه آن در کابل یکپایسی است
تاریخ هلالی ۱۵ جمادی الثانی ۱۳۳۰

افغان
١٣٢٩

مدير و سر محرر
محمود طرزی
اداره چاپخانه و مطبعه
در ماشین خانه دارالسلطنه کابل
همه امورات تحریریه به اداره خانه بنام مدیر فرستاده میشود
هر پانزده روز یکبار نشر میشود
تاریخ شمسی ۱۱ جوزا ۱۳۹۱

تاریخ انگریزی اول جون

درین اخبار از حوادث داخلیه و خارجیه و بسی مقالات مفیده درج میشود

فهرست مندرجات
مراتب — حوادث داخلیه — حوادث خارجیه — تاریخ تمدن
بنا نا — عسکریه — عالمه های ژاپن — ادبیات — فاجعه
نامور این زنان جهان — علم ثروت ملل — فاجعه ای پاریس

تاریخ تمدن
چنانچه در حدیث شریفیکه از امر محمد تواتر بالا رفته بلکه از فن حدیث شریف در صد و پنجاه بلکه به صد بلکه هفت صد کس آنرا روایت نموده که انحضرت صلی الله علیه وسلم فرمود « انما الاعمال بالنيات وانما لامرءٍ ما نوى فمن كانت هجرته الى الله ورسوله فهجرته الى الله ورسوله ومن كانت هجرته الى دنيا يصيبها أو امرأة يتزوجها فهجرته الى ما هاجر اليه » یعنی چنین نیست که نیست ثواب کردار ها و قبول آن بهر گاه حق تعالی مگر به نیت ها اعمال مذکوره - و نصیب نیست هیچ کس را از عمل و ثواب آن مگر انچه نیت کرده - پس کسیکه باشد بر آمدن او از وطن بسوی خدا و رسول وی و نیت وی طلب رضاء و فرمان برداری امر خدا و رسول باشد - پس هجرت او بسوی خدا و رسول او است یعنی مقبول است - و ثواب بران مرتب است ولیکه هجرت او بسوی دنیا که تحصیل است یا هجرت او را زینکه او را نکاح کند نه برای رضای خدا و رسول سپس هجرت او بسوی چیز یست که برای آن هجرت نموده - لاجرم در مذهب حنیفه این قاعده مقرر شده است که لا ثواب الا بالنية یعنی نیست ثواب در هیچ عمل مگر وقتیکه مقرون بنیت باشد . و ایضا در روایات حدیث شریف این عبارت هم روایت شده است که « نية المؤمن خير من عمله » یعنی نیت شخص مسلمان با ایمان بهتر است از عمل کرده وی و این حدیث اگر چه باصطلاح اهل حدیث بصحت موصوف نیست اما موضوع و نادر است هم گفته نشده - و علمی از متقدمین در دلایل

موعظه
مختصر پادشاهی در باب حسن نیت شان و بیان تاثیر اعمال شخصیه پادشاه در اعمال رعیت
چون در حکمت و شریعت ثابت است که مبدء و سر منشاء همه کار های اختیاری انسانی بجز عزم و قصد و ارادهء انسان چیزی دیگر نیست این نیز حاجت بیان ندارد که افراد انسان در ابتداء خلقت و آفرینش بعضی نیک نهاد و نیکو سر انجام آفریده شده اند . و بعضی بد نهاد و بد فرجام - که از باطن نیک نهاد و نیک فطرت در کار های خیر خود عزم خیر و قصد نیکو و اراده اصلاح سر میزند و از باطن بد سرشت پر فساد عزم شر و قصد بد و اراده کارهای نا مقبول صادر میشود - لهذا در شریعت محمدی علیه الصلوة والتسلیمات نیت و عزم شخص مکلف اساس ثواب اعمال مسلمانان گشته است