اعلان )
پَراکَندَه
از آثار مطبوعه تازه مطبعه مبارکه عنایت، و عبارت از يك مجموعه اشعار آبدار مجدد آثاری میباشد که بر کاغذ اعلا، و خوبی طبع داریا، بالتصاویر بسیار زیبا جلوه گر بازار عرفان گردیده است. اگرچه از تحت خط و خال بعید است ولی مضامین و خیالاتش سراسر بيك طرز جدید است. نسبت بخوبیهای ظاهری و معنویش قیمتش خیلی ارزان، یعنی مقابل (۲) دو روپیه کابلی در خود مطبعه عنایت از نزد عبد الرؤف خان سر مرتب، و در بازار ارک از دکان باز محمد، و در متصل مدرسه شاهی از دکان غلام محمد هر کس خریده میتواند.

اعلان
جزیره پنهان
هو سکاران مطالعه آثار ادبیه را مژده: ازین نمره و پسر رسیده گلزار، مطبعه عنایت، کام جا را شیرین نمائید! و جزیره پنهان، يك ناولیست که قوت علم و معرفت رسمی و غیرت را برای اساس زندگان نوع فی بشر بنظر ثابت و جلوه گر میسازد. هم حکایت، هم عبرت هم نی، هم فضیلت: خوبی چاپ، خوبی کاغذ، و خوبی تصویرش علاوه، قیمتش نظر بخوبیهای باطنی و ظاهریش بسیار ارزان تنها (۶) شش روپیه. محل فروخت نفس مطبعه عنایت در ده افغانان، دکان باز محمد در بازار ارک، دکان حاجی غلام محمد خان تاجر کتب متصل در مدرسه شاهی.

اعلان
از اداره
کتاب سال اول سراج الاخبار افغانیه، مجلد
کتاب سال دوم ... مصور مجلد
کتاب سال سوم ۱۰۰ مصور مجلد
علم و اسلامیت
آیا چه باید کرد؟
ادب در فن
توحید
این کتابهای فوق در اداره موجود است. هر کس که آرزوی خریداری آنرا داشته باشد به اداره مراجعت کنند.

اعلان
از مطبعه عنایت
قیمت روپیه کابلی
سیاحت پردورا دور زمین بهشتاد روز مجلد ۲
سیاحت در جو هوا مجلد ۲
سیاحت در زیر بحر مصور مجلد ۲
از هر دهن سخنی و از هر چمن سمنی مجلد ۲
روضه حکم مجلد ۱
هر کس که آرزوی خریداری این کتابهای ما فوق را داشته باشد از خود مطبعه عنایت در ده افغانان از نزد عبد الرؤف سر مرتب و از دکان باز محمد کتابفروش در بازار ارک و از دکان حاجی غلام محمد خان تاجر کتب متصل مدرسه شاهی بقیمتهای معینش خریداری کرده میتوانند.
و اگر از خارج افغانستان آرزوی خریداری کتابهای ما فوق را بکنند هم در سراج الاخبار افغانیه مخابره کنند.


اعلان
عموم مشتركين كرام خود را
یاد آوری میکنیم
هر قدر سعی و کوشش کردیم که از شکایت نرسیدن اخبار مشتركين كرام دارالسلطنه کابل خود رهایی یابیم ممکن نشد لهذا با ڈاکخانهٔ مرکزی دارالسلطنهٔ کابل يك مقاوله نموده ڈاکخانهٔ مشارالیه تقسیم و توزیع اخبار مارا که بهمه مشتركين كرام ما برساند در عهدهٔ حمیت خود قبول نمود. مشتركين كرام دارالسلطنهٔ خود را تبشیر و یاد آوری میکنیم که بعد ازین اخبار های شان بدون واسطهٔ غیر فرداً فرداً بواسطهٔ آدمهای ڈاکخانه بخود شان میرسد.

شرایط خریداری
دار السلطنة | ولایت داخل افغانستان
قیمت سالیانه | هشت روپیه کابلی | سالیانه | چارده روپیه کابل
قیمت ششماهه | پنج روپیه کابلی | ششماهه | هشت روپیه کابل

در خارج افغانستان
هر ماهیکه باشد با اجرت پوست
قیمت سالیانه | ده روپیه انگلیزی | قیمت ششماهه | شش روپیه انگلیزی
سه ماهه اشتراك قبول نمیشود
يك طلای پوند انگلیزی یازده روپیه کلدار است. از همین قرار حساب کنند

یاد آوری
بر همه کار داران نظامی وملكي وجملهٔ خريداران سراج الاخبار افغانیه اعلان و خبر داده میشود:
اگر از يك جا بديگر جا بروند و بیایند میباید که بيك رقعه مُهر و سر محرر را خبر بدهند که من در فلان جا بودم و حال در فلان جا میروم اخبار مرا در انجا بفرستید. هر گاه همچنين يك رقعه شان برای ما نیاید و اخبار شان برای شان نرسد حق شکایت را ندارند.

( شرایط درج کردن اعلانها )
سوداگرانی که مال تجارتی، و صنعتگرانی که صنعت خود شانرا در سراج الاخبار افغانیه اعلان و اشهار کردن میخواهند، و یا دیگر هر رقم اعلان و اشهار یکه باشد از قرار شرایط ذیل درج و شایع میشود : اعلانیه در متن اخبار از یکبار تا به پنج بار نشر و شایع شود بر سر هر سطر ١ يك روپيه كاملی و اگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند فى سطريك قرآن یعنی نيم روپيه كاملی اجرت گرفته میشود اعلانیکه درین ورق وقایه درج شود از یکبار تا به پنج بار فى سطريك قرآن یعنی نیم روپيه كاملی واکر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند فى سطر سه شاهی اجرت گرفته میشود، طول سطريك ستون اخبار ما ( ۳ – اینچ – ٤ – سوت ) میباشد هرگاه شخصی اعلان خود را متمادياً تا يك سال نشر کردن خواهد و وجه يك ساله را پیشکی ادا نماید در ورق پشتی در سر سطری سائر اجرت گرفته میشود


سراج الاخبار افغانستان
۱۳۲۹

شمارۀ ٢٤
سال چهارم

فهرست مندرجات

مبارك باد عيد سعيد فطر )

ختام سال چهارم )

دیانت پروریهای ذات اعلیحضرت همایونی ( از محکمه اطلاعات نوشته

مراسم ختم شریف ماه مبارك رمضان )

حوادث داخليه
( عيناً مکتوب از حاجی و چمکنی — عينا مکتوب یکی از حجاج —

حوادث خارجيه
از استرالیا — حکایتهای محاربه — يك مقاله مختصر در بین محاربه — دیدنیهای يك سياح در آلمان — الفضل لمن شهد به الاعداء آلمانها — البومين و مواد غذائی را میخواهند از هوا بگیرند — از جریده فرانسه بیانات اعلیحضرت سلطان عثمانی — تفاصيل محاربة روس وجرمن — آخرین خبرها — امید تازه قیصر جرمن — غرق کشتی جنگی ایمانی — تلفات — افسران مقتول و مجروح — اخراجات جنك — حوادث جنك براه خشكه — مطبوعات آلمان درباب ایطالی — راجع بمصر — از جریده استانبول — عدد تلفات روسی از ابتدای جنك تا ماه اپریل — تلفات بحری انگلیس — توپهائیکه آلمان غنیمت برده — فتح وارسا — وارسال چه حال دارد —

تصاویر
خروج ذات اعلیحضرت همایونی از جامع شریف عیدگاه — منظره جامع شریف عید گاه بعد از ادای نماز عید — در وازه سلامخانه مبارکه — جناب باليجاه محمود خان میرخان اسپور حضور اعلیحضرت همایون —


اعلان

از صنایع پروریهای ذات ستوده صفات اعلیحضرت سراج الملة والدین بادشاه رفیخواه دولت علیه افغانیه و سعی و همت جناب جرنیل کارخانه جات و ماشین خانه مبارکه دارالسلطنه کابل علاوه برایفای حوایج دولتی و عسکری مانند آلات حربیه دفاعیه و اونیفورمه های عساکر شاهانه وغیره، بعضی دیگر مصنوعات داخلی که ازان اهل وطن استفاده میتوانند نیز ساخته شده است که از حضور اعلیحضرت همایون حکم فروش آن صادر گردیده است : محل فروش این چیزهای ذیل ( دکان عبدالله خان در بازار ارک ) میباشد.

( ۱ ) سرج های پشمینه باقی برنگهای مختلف که قیمت آن از قرار گز انگریزی ۳ فوته مشخص شده در صندوقخانه جنسی هم بفروش میرسد

اقسام | قسم دوم | قسم اول
درجه ها | درجه اول | درجه دوم | درجه سوم | درجه اول | درجه دوم | درجه سوم قدری کلفت
| | | | | | قیمت آن ۱۰ پچه زیاد شد
رنگه | خودرنگ | رنگه | خودرنگ | رنگه | خودرنگ | رنگه | خودرنگ | رنگه | خودرنگ
رقم | تا حال ساخته نشده
قیمت | ۷ روپیه و ۱۸ پیسه | ۶ روپیه و ۱۱ پیسه | ٥ روپیه و ٤٢ پیسه | ۷ روپیه و ۱۰ پیسه | ۶ روپیه و ۲۰ پیسه | ٥ روپیه

کشمیره های قسم اول درجه دوم از قرار گز انگریزی | کشمیره چهارخانه ۷ روپیه ۳۵ پیسه | کشمیره رهدار هر رقم ۷ روپیه بیست پیسه

( ۲ ) جراب ها
رقم | تکمه بانکه زوج | راهدار زوج | معمولی زوج
قیمت | ۱ روپیه ٥٢ پیسه | ١٥ پیسه | ٣٦ پیسه

( ۳ و ۴ ) تکمه های چرمی محراب و منبردار
| کلان فی درجن | میانه فی درجن | خورد فی درجن
| ۱ روپیه ٤٠ پیسه | ۱ روپیه ۱۰ پیسه | ٥٥ پیسه

( ٤ ) کروره های جدید ساخت
رقم | زه باف يك اسپه دو کره دو ناره | زه باف يك اسپه دو کره سه تاره | چرم باف يك اسپه | يك اسپه چار تاره تخمی
قیمت | ۸ روپیه و ۳۳ پیسه | ۹ روپیه و ٢٤ پیسه | ۸ روپیه و ٤٢ پیسه | ٦ روپیه و ۱۱ پیسه
رقم | چرم باف دسته بادامی دولایه | چرم باف دسته دولایه يك اسپه | دسته دولایه یک بار اسپه | چرم باف هرکان
قیمت | ٤ روپیه و ٤٨ پیسه | ٤ روپیه و ٤٦ پیسه | ۸ روپیه و ۲۳ پیسه | ٤ روپیه و ۱۳ پیسه
رقم | قبضه برنجی کلیت نمره توپخانه | قبضه کلیت نقره از چرم سه لایه توپخانه | زه بافی رقم سواری سامی کلیت | زه باف دو تاره رکاب
قیمت | ۳ روپیه و ٥٥ پیسه | ٤ روپیه و ٥٧ پیسه | ٥ روپیه و ۹ پیسه | ٥ روپیه و ٥٤ پیسه
رقم | رکابی از نخ | چرم باف میانه چوب بست زنانه | از زین سواری شیخ چرمی | زنانه ابریشمی خیاطه
قیمت | ٤ روپیه و ٤٥ پیسه | ٥ روپیه و ۸۹ پیسه | ٥ روپیه و ٥٨ پیسه | ٥ روپیه و ۸ پیسه
رقم | دسته بادامی تیغ چرمی | دسته دولانه سامی برنجی کلیت نقره | چرم باف مابین بست يك اسپه | از زین سواری دولایه تیغ چرمی كجك دار
قیمت | ٤ روپیه و ٤٩ پیسه | ٤ روپیه و ٤٥ پیسه | ۸ روپیه و ۱۲ پیسه | ٤ روپیه و ٥٩ پیسه

( ٥ ) اقسام گلهای مصنوعی سر
قسم | گل جیرین | گل نافرمان | گل برینه | گل شیو
قیمت | ٥ روپیه و ۳۹ پیسه | ٦ روپیه و ٦ پیسه | ٦ روپیه و ۷ پیسه | ٥ روپیه و ۷ پیسه
قسم | شکوفه نارنج | گل نسترن | جلیل | گل یاسمن
قیمت | ۷ روپیه و ٤٥ پیسه | ٥ روپیه و ٥٨ پیسه | ٦ روپیه و ۸ پیسه | ٥ روپیه و ۳۸ پیسه
قسم | شکوفه سیب | گل گلاب | گل گندمی | گل سوسن
قیمت | ۹ روپیه و ٣٥ پیسه | ۷ روپیه و ۱۲ پیسه | ٦ روپیه و ٥٤ پیسه | ٦ روپیه و ٥٤ پیسه

( المشتهر ) ( میر محمد هاشم دفتری کار خانه جات ( کپتان نظامی ) )


صفحه (۱)
سال چهارم
شماره (٢٤)

مدير و محرر
محمود طرزی
اداره و مطبعه
در ماشينخانهٔ دار السلطنة (كابل)
همه امورات تحريريه بادارهٔ خانه
بنام مدير فرستاده ميشود

سراج الاخبار افغانیه
۱۳۲۹

قیمت سالیانه
در دارالسلطنة كابل ۸ روپيه كابلى
در اطراف داخله مملكت
اخراجات داك ١٠ روپيه كابلى
در خارج مملكت
اخراجات داك ١٠ روپيه انگليزی
هر پانزده روز يكبار نشر ميشود
قيمت يك نسخه آن در كابل يكپيسه است
(اوراقی که درج نشود اعاده نميشود)

تاريخ يكم شوال ۱۳۳۳
تاريخ انگريزی ۱۳ اگست
تاريخ شمسی ۲۱ اسد ۱۲۹٤

سراج الاخبار افغانيه بر جميع مؤمنين و مؤمنات
عيد سعيد ميامن بديد فطر را مباركباد ميگويد،
و خير ها و سعادتهای جمله ملل اسلاميه را عموماً
و دولت و ملت و وطن مقدسه خود را خصوصاً
از درگاه خداوند تبارک و تعالی تضرع و نياز ميكند.

و معرفت، بجز توسيع زراعت و صناعت و ديگر همه خيرها و شكوئيه ای ملك و ملت شاهانهٔ شان ذكر چيزی نمی انديشند، و نمی بينند، و آرزو نميفرمايند. و از نتيجهٔ همان انديشهٔ مستقيم بإرجا، و نظر علويت اثر كبريا، و آرزوی خير و سعادت احتوای شاهانه شانست كه وطن عزيز مقدس ما افغانستان روز بروز در شهراه ترقى و تقدم خطوط انداز فوز و فلاح گرديده است. از ثمره های عرفان پروريهاى ذات اعليحضرت پادشاه مقدس ما يكى هم انتشار يافتن اين جريدهٔ كرامى وطنيه (سراج الاخبار افغانيه) است كه بسايهٔ معارف پيرايهٔ همايونى چهار سال كامل بر اجراى نشريات خود كامياب آمده است. اگرچه سراج الاخبار افغانيه يك جريدهٔ رسميه دولتى نميباشد، و تنها يك جريدهٔ وطنيه ايست كه محض بنابر آگاهى و بيدارى اهل وطن، و خدمت قاطبه بملت رسانيدن طبع و نشر ميشود، اما با وجود آنهم ذات اعليحضرت پادشاه دانشمند عرفان پسند مقدس ما يك توجه و مرحمت خاص شاهانه را در خصوص دوام زندگانى آن ابراز فرموده و ميفرمايند كه اگر اين مرحمتهاى عرفان پرورى همايونى نميبود بكونى بر حيات خود خاتمه كشيده ميبود. زيرا اول چيزيكه براى ارباب جرايد در خصوص دوام نشر جريده شان لازم مى آيد افزونى اشتراك كننده گانست تا فتيل چراغ حيات، و آتش زندگانى جريده شان كه قوت مال است محصول انجامد. اين است كه يكى از حيات پرورى هاى ذات اعليحضرت پادشاه مقدس عرفان آگاه ما اعطا فرمودن احكاميست كه بموجب آن اراده و فرمان شاهانه همه مأمورين عظام و جمله خواه خوران گرامى كه تا بدرجهٔ هزار روپيه تنخواه داشته باشند باشتراك ورزيدن اخبار با خزانه ما مكلف و مجبور ميباشند. حقيقتاً اين مرحمت حيات بخشاى اعليحضرت شهريار عرفان شعار مقدس ما چنانچه براى دوام زندگى سراج الاخبار افغانيه يك احسان نمايان درخشانى شمرده ميشود، و در عين زمان براى نام ساختن و عادت دادن جريده خوانى نيز يك تازيانهٔ شوق و همت گرديده است.

ختام سال چهارم

بعون و عنايت ذات اقدس حضرت باري تعالى جل و علا، جريدهٔ كرامى وطنيه، سراج الاخبار افغانيه با اين شمارهٔ بيست و چارم خويش آخرين نسخهٔ سال چارم خود را به انجام رسانيده، سر از شمارهٔ آينده كه مصادف با يازدهم ماه شوال المكرم است، انشاءالله تعالى نخستين نسخهٔ شمارهٔ سال پنجم خود را بعرض انظار قارئين كرام خود ميرساند. ذات معدلت سمات پادشاه مقدس با شوكت و شان و شهريار محبوب القلوب

مهربان اعليحضرت سراج الملة و الدين مرحمت نشان
ادام الله دوله الى آخر الدوران چنان يك پادشاه دل آگاه ترقيخواه و مقدسيست كه بجز عدل و حقانيت، بجز ترقى و سعادت، و بجز انتشار علم


سال چهارم شماره ٢٤

انتشار یافتن اخبار، در وطن عزیز ما یکی از ایجاد های فواید انتهای بسیار مهمه ایست که مخصوص عصر فرخندگی عصر سراجیه میباشد. در خصوص فایده ها و منده های جراید از هنگام آغاز نشر سراج الاخبار افغانیه بار بار بیانها رانده ایم، و اگر هر قدر گفته شود باز هم نسبت به اهمیت آن کم شمرده میشود. در وقت حاضر جراید یومیه و هفته وار و ماهانه بدرجۀ خوراک و پوشاک مایحتاج مردمان گردیده است. ملیونها خروار کاغذ در زیر چرخهای ماشینهای محیر العقول طبع، در پتروگراد یخرج میرود، و باز هم نسبت به احتیاجی که مردمان این عصر بجراید پیدا کرده اند کافی دیده نمیشود. وطن عزیز ما درينوقت تنها همین یک دانه جریدۀ وطنیه را مالک است، و امید است که بسایۀ عرفان پروری اعلیحضرت بادشاه معارف آگاه ترقیخواه مقدس ما به نسبت تعمیم یافتن و توسع نمودن علم و عرفان ملک و ملت، جراید نیز کثرت و افزونی گیرد.

(سراج الاخبار افغانیه) در مدت چار سالی که به نشریات آغاز نهاده است بقدر وسع و طاقت تحریریه، و بدرجۀ قوت و قدرت قلمیۀ عاجزانهٔ خود صرف مقدرت نموده هر انچیزیکه میدانست، و هر انقدری که میتوانست در بجا آوردن وظیفۀ خود – یعنی در خصوص عرض نمودن معلومات نافعه، و نصائح مفیده، و احوال عالم، و اطوار امم بر اخوان دین، و هموطنان عزیز خود کوتاهی ننمود. اگر خوب میگوید، اگر بد، اگر راست میگوید، اگر کج، نیت و مقصدش بر خیر خواهی و راستی و دوستی مبنی میباشد. گاهی از علوم و فنون، گاهی از صنایع و بدایع، گاهی از زراعت و تجارت، گاهی از اخلاقیات و ادبیات، گاهی سیاسی گاهی قیامی، گاهی داخلی، گاهی خارجی و الحاصل هر چه که میگوید و مینویسد خواه منقول خواه معقول جمله گی بر نیت خالصانهٔ خدمت دین، دولت، ملت، وطن است.

(سراج الاخبار افغانیه) یکدانه جریده ایست که بسایۀ عرفان پیرایهٔ اعلیحضرت بادشاه مقدس خود جلوه گر بازار معارف شده است. لهذا مجبور است که خود را جامع الصفات ساخته در راه استفادهٔ اخوان دین، و هموطنان عزیز خود عرض خدمت نماید. و ازین است که هم به صفت یک مجلۀ علمیه، و هم بشکل یک رسالۀ موقوتهٔ ادبیه، و هم بطرز یک جریدۀ سیاسیه، و هم برنگ یک اخبار خبرهای یومیه شده بمیدان میراید. اگر همچنین نکنند، چه کنند! زیرا برای یک مملکت از مردم اینچنین جرایدی که مذکور گردید بصدها جراید لازم است. حالانکه، من بیکدل عاشق صد آتشین رخساره ام!.

(سراج الاخبار افغانیه) با همه تار و پود هستی خود – یعنی با همۀ حروف و کلمات و عبارات و صحایف و اوراق خود – از مراحم و اشفاق ذات شوکت مآب اعلیحضرت حامی مقدس عرفان پناه مقدس خویش عرض تشکرات بی الانهایات مینماید، و دعای خالی از ریای افزونی عمر و اقبال، و ترقی شوکت و اجلال شاهانهٔ شانرا ورد زبان عبودیت و صداقت مینماید. ترقی و تعالی روز افزون دولت متبوعهٔ مقدسهٔ خود را از درگاه ایزد متعال نیاز و استرحام میکنند. برای ملت و وطن مقدس خود سعادت، سلامت، عزت، شرافت میطلبد. و در بارۀ خود توفیقات صمدانی را تضرع میکنند. تا وظیفۀ خدمات قلمیۀ خود را بدرستی و خوبی بجا آورده بتواند.

(سراج الاخبار افغانیه) حسب الوعدیکه با مشترکین کرام در آغاز انتشار خود نموده، و تا بحال در هرسال بتقدیم یکیک رساله کمک نثر

بالفعل هم بنام (هدیۀ سراج الاخبار افغانیه) موفق آمده، درین باره نیز به عرض و تقدیم نمودن یک کتاب (مختصر جغرافیای عمومی) عرض خدمت میورزد، چون بعضی از مشترکین کرام ما برای ما مینوشتند که از بعضی اصطلاحات جغرافی و زمینها و شهرها و موضعهائی که در سراج الاخبار افغانیه نامهای شان مذکور میگردد تفصیلات و معلومات کافی بنویسیم. لهذا خواستیم که اول بهریک از مشترکین کرام خود یکیک کتاب جغرافی اگرچه مختصر هم باشد – عرض و تقدیم کنیم تا در علم جغرافیه یک معلومات اجمالی حاصل کنند، و از تقسیم قطعات حبه و اصطلاحات جغرافیه یک سررشته بکف آرند. در مشترکین کرام ما آن ذوات محترمی که از صنف منتهی شمرده میشوند البته که به این کتاب ما احتیاج نداشته خواهند بود. ولی چون صنف مبتدی اکثریت دارد لهذا این هدیۀ ناچیزانهٔ ما انشاء الله خیلی نافع و مفید یک خدمتی شمرده خواهد شد. ثانیاً سراج الاخبار افغانیه بجز خدمت تنویر افکار هموطنان عزیز خود دیگر چه مدعا دارد! امید است که این هدیۀ عاجزانه مقبول انظار اولی الابصار گردد.

(سراج الاخبار افغانیه) بادعای صداقت انتهای خالصانۀ صمیمی تزايد عمر و اقبال بادشاه مقدس محبوب القلوب و حامی العلم و العرفان، بر سال جارم خود خاتمه میدهد. و بدوام انتشار خود توفیقات ربانی و توجهات جهانبانی را نیاز میکند.

دیانت پروریهای اعلیحضرت همایونی
(از مجلۀ اطلاعات مینویسند)

چندانکه بخلاف روزنامهٔ لیل النهار مزین از تحریر شمارۀ اخبار ماه و سال است اول از درگاه ایزد وحده لا شریک جل جلاله بقای عمر و دوام دولت اعلیحضرت سراج الملة و الدین پادشاه عدالت دستگاه و قبلۀ اسلامیان پناه را خواهانم – ثانی بخدمت جناب مستطاب مدبر صاحب مکرم و محرر صاحب معظم سراج الاخبار فیض و سعادت آثار عرض میشود که در سال گذشته بخدمت آمران از حفظ کردگی حفاظ مدارس قرآن عظیم الشان عرض شده بود – در هذه السنه نیز بقرار گذشته حفظ کردگی نامه نفری حفاظ مدارس موضوعه را که بسعی و توجه اعلیحضرت ظل الله حفظهم الله تعالی در مدارس موصوفه به تکمیل رسیده مرقوم میگردد – در ٢٤ ماه رمضان سنه ١٣٢٤ که خاص بارادهٔ شاهانه تجویز مدارس حفاظ کلام الله شریف از حضور فیض و مرحمت منظور فرموده شد – خلص فرمان مهر نشان این که شاید که بسی و توجه پادشاهی حفاظ کلام الهی در بلاد مملکت محروسۀ خداداد افغانستان بسیار گردیده فیض ایشان بخاص و عام برسد – تنخواه معلمین مدارس ممدوحه و خوراکه ایشان و تنخواه فراشان و خوراکه و پوشاکه و ماهوارهٔ نفری حفاظ و جمیع مایحتاج ایشان از طرف دولت منظور و مقرر فرموده شد – همان است که بموجب فرمان مرحمت ترجمان مدرسهای حفظ قرآن در یازده موضع دولت وضع گردیده والی حال دو صد و چهارده نفر حافظ کامل از مدرسه های ممدوحهٔ دولت حفظ قرآن الهی خارج شده اند که تفصیل آن بدین قرار است:


صحيفه ٣
٢١٤ نفر

مدرسه دارالسلطنه کابل که چهار نفر معلم مقرر است ۹۹ نفر — مدرسه مزار شريف دو نفر معلم مقرر است ۷۰ نفر — مدرسه بدخشان که يکنفر معلم مقرر است ۲۰ نفر — مدرسه خان آباد يکنفر معلم مقرر است ٥ نفر — مدرسه هيات که دو نفر معلم مقرر است ٤٣ نفر — مدرسه قندهار دو نفر معلم مقرر است ۲۲ نفر ، سابقه ۲۱ نفر ، اليوم ربوت رسيده ۱ نفر — مدرسه فراه که امسال بواسطه عدم حفاظ در لقان تبديل شده ۱ نفر — مدرسه پشت رود مثل فراه در لهو کرد تبديل شده ۱ نفر — مدرسه ميمنه يکنفر معلم مقرر است ۱۸ نفر — مدرسه غزنين يكنفر معلم مقرر است ۸ نفر — مدرسه جلال آباد يکنفر معلم مقرر است ۷ نفر

در اينصورت معلومدار است که ملت نجيب ما افغانستان و اولاد اولاد ايشان ناهنگاه و داع نفس و با پسين خويش از عهدهٔ شكريهٔ مراحم و نوازش و شفقت و حق تربيت و زحمات خسرو جهاندار خود و خديو عدالت شعار خود وولينعمت غمخوار خود بهيچ صورت برآمده نمى توانند بجز اينکه سر و مال و جان و زندگى و هستى خود را در راه رضامندى و خورسندى پدر مهربان و پادشاه جهانيان خود فدا و نثار کنند . که با اين هم از عهدهٔ هزار يك شكريهٔ احسان ولى نعمت مهربان خوده بدر نخواهيم شد مدرسه دارالسلطنه در تحت نظارت جناب امين الاطلاعات صاحب ومدارس محالات و ولايات در قيد نظارت جناب عالم صاحب و جناب قاضى صاحب و جناب سر رشته دار صاحب و کوتوال صاحب و مولوى و محال ميباشد — چون جناب مستطاب محترم محمد سرورخان جرنيل منيع تائب الحكومه شهر هرات يك قسم توجه مخصوص درباره حفاظ مدرسة القراء داشته و دارند — بنابران در خروج حفاظ نسبت بديگر مدرسه هاى محالات و ولايات مدرسه دارالنصرت هرات يك را يك ابراز خدمت و صداقت نموده است که جاى تحسين بر معلمان مدرسه موصوفه و محل تشکر از نگران ها و غمخوارى هاى جناب نائب الحكومه صاحب ممدوح است — و محكمهٔ اطلاعات شكريهٔ توجهات جناب نائب الحكومه صاحب را از صميم قلب نموده در خواست ترقى توجه ايشانرا زياده بر زياده مى نمايد — و جناب محمد اسحق خان حاكم فيض آباد بدخشان و جناب آخندزاده صاحب عبدالرحيم خان حاكم ميمنه را نيز خداوند تعالى جزاى نيك بدارين نصيب فرماياد که در سعى و کوشش صادقانه خود کوتاهى نکرده اند و جناب ممدوحان را بدولت اسلام بسلامتى ذات شريف همايون اعليحضرت قبله انام با عزت و نيك نام خواهانم زياده فقط تحرير ۲۹ شهر رجب المرجب سنه ۱۳۳۳ ، دستخط مير يوسف سر رشته دار محكمهٔ اطلاعات ، ،

و مراسم ختم شريف ماه مبارك رمضان ❧

افغانستان ، يعنى وطن عزيز بسيار مقدس مان از روى موقع يك مملكتى است بسيار مهم و از روى استعداد طبيعى مستعد و مهياى هر گونه امر و كار .

افغانستان، صحيح البدن ، قوى ، باهوش ، زيرك ، زحمت كش ، يك مرد توانا نيست که علاوه بر اينها يك استعداد فطرى دارد که محير عقول است . اما بيك معلم عاقل و فيلسوف فاضل محتاج بود ، که در تربيه او على وجه اکمال کوشيده ، پس از مدتى او را عالم فاضل ، مدير عاقل ، متفنن کامل ساخته بتواند .

افغانستان ، بلند . شامخ ، بزرك ، يك كوهى است که نظر کيميا اثر آفتاب جهانتاب طبيعت بر او تافته درونش را پر از کوههاى نهايت پيش بها و معادن لا يعد ولا يحصاى ثروت و توانگرى مملو کردانيده . ولى بيك مهندس ماهر باذکا احتیاج داشت که از ثروتهاى طبيعيه آن استفاده نمايد .

افغانستان ، سطح قابل تعمير و تدبير ، بسيار مناسبى است ، که مصالح تعميريه هم از خودش و هم بدرجه اعلا ، يعنى سنگش در سختى خارا و گلش تخمير يافته آب بقا و سنگچلش سر سوراخ کن فيلهاى بد انديشان پر جفا است ، ليكن محتاج معمارى بود صاحب يدبيضا که بنايش را اصلها ثابت فى الارض و فرعها فى السماء ، از استحكام و علو سازد .

هزارها بار شکر و سپاس بخداوند وهاب قياس ، که اگر افغانستانرا چنين طفل با عقل و ذکا و صاحب استعداد کامل گردانيده همچنان معلم فاضل کامل با علم و عطا کرده ، و اگر افغانستانرا کوه پرشکوه پر از معادن و سنگهاى ثروت ساخته همان گونه يك مهندس بسيار دانا و احسان نموده ، و اگر افغانستانرا يك ديه قابل آبادى ساخته او را همان سان معمار با کمال صاحب اقتدار بخشيده ، که لسان صداقت ملت افغان نام نامى و لقب گرامى اورا پادشاه حقايق آگاه ترقيخواه مرحمت كنت اعلیحضرت (سراج الملة والدين امير حبيب الله خان) گفته اند

ه خوشا ملكى که باشد شحنهٔ عدل تو معيـارش ۰

اين پادشاه مقدس ما ، از روز فيروز جلوس سعادت مأنوس شان دقيقه از دقيقه ها و لحظه از لحظه هاى فكر پيدا کردن وسايل ترقى و روابط اعالى براى وطن و ملت دولت خود نبوده اند و نخواهند بود .

از طرف معارف مكتب هاى اعداديه ، ابتدائيه ، يتيم خانه ، دارالمعلمين ، دارالقراها تأسيس دادند ، در توسيع معارف و مطبعه ها کوشيدند هم اول کسى که پايهٔ عالى معارف جديده مفيده را در افغانستان نهاد ذات شوكت مآب اعليحضرت است و بس

از طرف صنايع ، ذاتاً به نظارت آنها مصروف و هميشه در توسيع آنها کوشيدند فابريك هاى جديد ، بزرگ بزرگ آورد ، فابريك پشمينه بافى ، فابريك زركوبى ، فابريك قراقلى ، نيو كرافى وغيره وغيره انشا فرمودند

از طرف ديندارى ، چون پوره مى دانستند ، که هيچ دولت و هيچ ملت اسلامى بی پيروى و اتباع اوامر مقدسه اسلامى گاهى ترقى نمىکنند . و هر قدر که در متابعت مفخر موجودات عليه الصلوة والتحيات تساهل و تکاهل ورزند ، جز ذلت و خزى دنيا و آخرت نخواهند ديد . لهذا :

در تائيد شريعت غراى محمدى صلى الله عليه و سلم و تشديد بناى اسلامى و تأكيد اوامر الهيه مساعى جميله بکار بردند ، دربار معالى بار خود را از علما و فضلاى اسلامى مزين ساختند . در هر مسئله ازيشان استفتاها کردند . نه تنها خود را بآداب اسلامى مؤدب کردند بلكه براى برجا داشتن دين مبين قواعد و قوانين بسيار درست و مضبوط وضع کردند .

محكمهٔ احتساب قايم کردند ، و محتسب هاى فراوانى مقرر نمودند . براى مساجد تقسيمات بسيار درستى در باب مؤذن و امام و خطيب و خرج و تعمير مسجد انتظام کردند .


صحیفه : سال چهارم
شماره ٢٤
علاوه برینها بنفس نفیس همایونی نچنان امور اقدام میورزند که باعث کیفیت قرآن عظیم الشان را با مامت حافظ حيد بينظير حافظ محمد حسن
تشویق مردم بطرف دینداری میشود که یکی از انها نماز تراویح ماه رمضان خان بايك جماعت بزرگی مسلمانان ختم نموده شد. شب آخری یعنی
مبارک است که همه ساله با بسیاری از خدمت گذاران و رعایای جانفشان خود شب ۱۷ رمضان المبارك به اراده ذات والا صفات اعليحضرت همایونی
باجرا و ادای آن میکوشند که امسال هم بقرار سابق راوی را ادا نمودند بنفری شیرنی تقسیم گردیده بمسجد آمدند و در مسجد مردم رعایا بنیه
که تفصیل کیفیت آن را بنا بر وظیفه نامه شکاری چنانچه عیاناً مشاهده کرده ام های عدار آلوده تقسیم شده و نماز ایستاده ختم کردند .
از قرار ذیل عرض میکنم :

نماز تراویح

پس از نماز همه نفریهای رعای دورکول کرد آمدند خود اعلیحضرت
و بهمرکای شان دیگر درباریها بسواری موثر تشریف آوردند که به
تماشای آن بازی مشغول شدند اول آتشبازی های هوایی از پشت تبه
ولب شرقي حين صفا ما من وکنار طراوت بار کول خیمه های عالی كذلك خورد کنار کول از زمین آسمان رفته و در انجا کفیده ستاره های
برای ذات اعلیحضرت همایونی و شهزاد کان عظام و دیگر نفری دربار سین و سرخ غریب المنظری فرو می د مختند که عکس آنها در کول مانند
برپا شده بودند، بطرف کنار شمالی حین برای طبخ طعام جای علحیده ستون رنگه نظر می آمد
ساخته شده بود .
منظره های این آتشبازی خیلی بدیع بودند که تصویر اکش بارهای برای ذات اعلیحضرت همایونی، واهل دربار و کلا تتران گذرها وذكرتك در آب افتاده منظره را دو بالا می ساختند ، اما آنچه جاب
و رعایای تکت دار و عساکر شاهانه در جاهای مختلفه در مهن جن سفره های نظر این سوخته دل کرده هانا درختها و سرو های جراغان بودند که طعام حاضر و مهیا شده بود
تا ساعت ۷ نجه ذات اعلیحضرت همایونی و همه خواسته شد کان بلباس
فراکوت رسمی حاضر شده، چون طوب افطار صدا میکرد . ایشان
بخرما باجيز ديگر افطار کرده و نماز مغرب دا جماعت خوانده بعد ازان
یزبان حال این بیت میرزا مظهر جانجانا را تکرار میکردند
برای تناول طعام جاهای معین خود مشغول می نشستند و ساعت هشت و نیم .. والحاصل به اینصورت حد کلام مجید حضرت ملك العلام، وسنت
فير يك طوب دیگر که در عید گاه گذاشته شده بود رسیدن وقت نماز بادشاه اسلام ختاء و انجام یافت
تراویع حضرت سيد الأنام عليه الصلوة والسلام بسلامتي ذات اعلیحضرت
را اعلان مینمود و اعلیحضرت همایونی و شهزاد کان واهل در بار در
مورهای خورد و کلان از جمن تا عید گاه تشریف می آوردند ، و نفری
دیگر هم صدای طوب را شنیده طرف عید گاه می آمدند ساعت به نماز
آغاز و تا ساعت ( ۱۱ ) انجام می یافت
انتظام روشی توجه خوب شده بود. هر میونه رواق دولایه عید
گاه بجراغهای نیل خان روشن بود بر سرک داخلی عید گاه و برگ های
امنا
محرر اداره ( عبدالهادی )

سوز دل از هرین موسم نمایان کرده اند.
ای مسلمانان مرا سرو چراغان کرده اند

جواد داخليه

هو الله تعالى شانه
عيناً مكتوب
بعد از القاب همه مقاله های اخبار فیض آثار میمنت شمار گرامی
بیرون نیز همین چراغها روش بودند. پیش روی امام هم چراغ های بسیاری نهاده و او خته شده بود علاوه بزین روشنی برقها هم مسجد
معالی پایگاه عید گاه را از شب روز تبدیل داده بودند.
سزاوار هزاران توصیف و تحسین است که هر کلمه آن در رنا سفته و جواهر
عمده بوده و میباشند ما مردم افغانستان را واجب و لازم است که همه ا انتظام فرار از مانده بود و من طرف طرف زرد زدن اوقات دست اثابت و تضرع اجابت را بدر كاه الهی برداشته بخشم نمناك بر از آب و یخ و جانی های پر از آب یخ و ظروف آب خوردن مهیا بود. مترصد تشکر و تفخر این نعمت بي بها و عطاء بی انتها بوده و میباشیم که بیمن اداى صلوة يكوضع دلکش داشت، یکجای باندی برای چند نقر طالع لامع اعلیحضرت جهان مطاع عدالت انتباه و توجه كامله آن ذات
مؤذنان مکبر ساخته شده بود تا همه مرده آواز تکبیر بشنوند. یک بابرکات در وسمت میدان جلوه افشان کردیده اند جای هزاران تشکر تاثیر عجیبی در نماز مشاهده می شد.
و تفخر الدو انشاء الله تعالی در قریب مدت اهل بصر دولت با سعادت عليه السلام هزاره انفر ساکت و صامت ایستاده و یک صدای بسیار دانکش فصیح از فیوضات آن متناقض شوند بهزاران زبان مشکورم که ترقیات عمیر
يك حافظ جيد بايات مكرمات پر اشارات قرآن مجید زنگ بردارنده دنهای در مملکت با سعادت دولت علیه اسلام روز بروز در اوج خروج رسیده
مسلمانان است و عظمت خداوندی از زبان حال در و دیوار نمایان و شاه و گدا و میرسد که نسبت بسوابق آلات حربيه و كار خانه جات والنظام وتعليم
دست بسته خدمت او بيك وزيره و يكسان
درویش و می بنده این خانه دارند
آزادها في توند محتاج تولد
افواج ظفر امواج ومساجد ومدارس عمومية اسلامی و غیره آلات
ما يحتاج دولت که برای تعلیم و فوائد مندی قبائل اهل اسلام بتوجهات
بالغه همایونی تعبیه کردید. صورت انتظام یافته اند این همه نتایج سعادت
هر آیه کریمه وعده و وعیدی که امام میخواند در مسلمانان از یک امید مندی و بیدار بختی دولت علیه ما مردم | فغانستان است باز هم سپاس بی
ورج ويم و خوف فرحت و هییت پیدا میکرد، از صدای پرتاثیر الله اکبر قیاس مر خداوندیر است که ما مردم افغانستان همكي بك مذهب و يك ملت
مکران و عکس ان صدا از طرف محراب ورواق عظمت و کبربای الهی اسلامی با هیت شجاعی و وجدانی بوده و میباشیم از ادیان باطله و مذاهب
در نظر مردم جلوه گر شده مضمون این مصرع و حالتی رفت که محراب مختلفه در مملکت ما مردم از طوائف غیر نمیباشند که میاد عاق و اساس تفریق
بفریاد آمد ، راست و درست کردید ملخص آنکه بهفت شب بهمین شاق را در بین ما مردم گذارند تا بواسطه آن مقاصد و مطالب از دست


٢٤ سال چهارم

علينا مكتوب

در مخالف جراید این روز کار در خصوص ترقی پروریهای ذات شوكت آيات اعليحضرت ( سراح المله والدين ) مقاله ها دیده از مطالعه آن خود را غرق سرور می نمودم . گاها حجاج و زوار دید این دیار مرور و عبور نموده بودند. از عدالت گستری و معارف پروریهای ذات اعليحضرت سخن می راندند . شنوده مسرت بر مسرتم می افزود بعد از شنیدن اینگونه خبرهای مسرت اثر ملاحظه نموده بخود میگفتم موقعی که سیاستاً اهمیت تمام داشته باشد و ذاتی که بانی این موقع و حامی

ما برودنه لاکن از آنجا که بر فوائد بشارت منطوق سرور کائنات که (شرافت الانسان بالعلم والادب لا بالمال والنسب) مستمند و بهره مند نمیباشیم و جوهر انسان در علوم شریف و اداب در کمالات در فنون اطراف مخمراند کما ما مؤریم برین (العلم فريضة على كل مسلم ومسلمة) آيه شريف (يرفع الله الذين امنوا والذين اوتوا العلم درجات) فالو لا نفر من كل فرقة منهم طائفة ليتفقهوا في الدين ولينذروا قومهم اذا رجعوا اليهم لعلهم يحذرون) قال رسول صلعم ( فضل العالم على العابد كفضلي على ادناكم) بدليل توضيح آيه شريف (انما يخشى الله من عباده العلماء) و نيز بر اين برهان میمنت ترجمان ثابت است ( والجهل ظلمة والعلم سراج بذيل الظلمة) هر آينه اكر مطابق دار السلطنه مدارس عمومی و معلمان کامل از برای تعلیم شائقان و اطفال عموم در اطراف واكناف مملکت محروسه افغانستان نیز توجهات بالغة كامله اعلیحضرت خود مختار دیانت آگاه تعبیه شوند انشاء الله تعالى ظلمت بی خبری و جهل از مملکت محروسه علیه رفع کردیده اضافه و ترقیات بلا تابه در ضمن آن ماند و واصل میشوند و بطور قدمي اطفال اهل اسلام در همه محالات برای تحصیل علوم شریفه و فنون غربیه مأمور گردند در قریب مدت منتج خیر آن بر صحائف روز کار ابدا منشور و مسطور وذخيره ياد کاری خواهند ماند بواسطه تحصیل آن در چشم خصم ذلك وملت ماحي و خاشاك افتاده خواهد شد چون ترقیات دو کره روی زمین همه از تعلیم فنون اکتسابی ظاهری اند لهذا ما مردم اهل اسلام با وجود شرافت اسلامی اگر تحصیل آن اصيبة ما مردم افغانستان شود نور علی نور خواهد شد در این خصوص تعليم فنون وعلوم وكمالات هرچند توجهات اراکین دولت و حق بين ملت دولت علیه اسلام مبذول شوند نتائج خيرميد هند بیشتر بهر چه اقتضاء گرامی قرار گیرند صواب باشد بنده اله در عجز وقصور گرائيده، حد ادب و جسارت است چون سابق برین که واردات این محال را بخدمت عرض کرده بودم و در اخبار مبارک اسم داعی داخل نیامده بود هرگاه مناسب و منظور باشند که درج اخبار فیض آثار مینمایند اسم داعی رائعین میفرمایند زیاده افتاب اقبال گرامی ام تابنده باد رب العباد فقط محور يوم چهار شنبه ۱۸ شهر رجب المرجب سنه ۱۳۳۳ دستخط فقير سعادت حاكم حاجی و مکنى

خروج ذات اعلیحضرت همایونی از جامع شریف عیدگاه


الصحيفة ٦
سال چهارم
شماره ٢٤

این موضع باشد البته اینگونه خواهد شد .) وقتی از مصر القاهرة مقصد ادای ارکان حج طرف حجاز مغفرت طراز روانه شده بزیارت مكة معظمه مشرف شدم در بین حجاج ترکستانی مخلاف سابق عدم خشنودی از معامله های مردم افغانستانی مشاهده نمودم من حجاجی که از این دیار مرور نموده آنجا رسیده بود از کاملای های معامله های خرج گیران و بندریان راه کابل شکایت و استفاده میکرد . از حیثیتیکه نیت تازه به باشندگان این مقام داشتم این اظهار نا خوشنودی آنها بطبع بسیار نا گوار می آمد. و در بعضی وقت با آنها مدافعه و مجادله قیام می نمودم بعد از زیارت مکه معظمه و زیارت والدین که در سمرقند فردوس ماننداند مشرف شدن تکراراً برای تکمیل تحصیل بطرف مصر روانه شدن را اختیار نمودم و عنان عزیمت را بطرف افغانستان و هندوستان تافته روانه شدم ، و تا قریب حدود افغانی رسیده در اثنای راه از زوارها و آینده هایی که از طرف افغانستان می آمدند غیر از شکایت از ظلم خرجگیران

وبندربانان افغانی ذکر چیزی نشنیدم از کیفیت احوال آنها سوال و استفسار می نموده که ای برادر چه بودند. و چه میکردند؟ یکی در جواب میگفت ای چه می پرسی قالینچه که برای فرش و استراحت آورده بودم در باز گشت بندر بانان افغانی از من بی عوض زوری از دستم گرفتند بدادن آن راضی نشده ممانعت کردم مرا ضرب ولت کردند. دیگری میگفت در هنگامیکه بطرف افغانستان گذشتم بندربانان جامه مرا سوغاتی گویان زور گرفتند . و دیگر یکی از یغما شدن کره و لازمی شکایت و دیگری از غصب شدن کلاه و طاقیه حکایت می کرد. ازین سخنان آنها خیلی در حیرت بودم و باحوال اسلام و اسلامیان افسوسها میکردم که به مسلمانها اینهمه فلاکت ازین گونه حالهای روی داده باز بخود میگفتم که شاید افترا و خلاف واقع باشد. ولی بنابر معتمد و سنجیده بودن آنها به اعتراف سخنان آنها مجبور می شدم وقتی بحدود افغانی قریب شده با کشتی بخاک افغانستان گذشتم

منظرة جامع شريف عید گاه بعد از ادای نماز عید

اول معامله که از بندربانان دیدم سخنهای ناسزا و افعالهای نابجا بود. بعد از ادای لوازم بندرداری چهار نفر محصولدار آمده بمعاینه و تفتيش خورجین ها مشغول شدند. اولا تفتیش اینها را دیده خیلی خورسند شدم ، چونکه در بنادر، تفتیش خورجین و اشیای آیند کان خیلی مصلحت و از ضروریات است. اما این نفرهائیکه به تفتیش و معاینه کنی مشغول بودند در اثنای تفتیش چیزیکه بنظر شان خوب تر می نمود آنرا غصباً و جبراً می گرفتند. بعضی مسامحه نموده چیزی نمی گفت ، و بعضی بنا بر ضروری بودن آن از دادن ابا می نمودند که آخر بمجادله و مشاتمه می انجامید و گاها دست بگریبان شدنها واقع می شد. در ظرف سه ساعت که در آنجا بسبب استراحت مانده بودم، دو مرتبه حال خرید و خورد انجام یافت . بی روزی زوار چه میگوید و به که میگوید. خیرست. اینهارا بحالشان گذاشته عنان ملاحظه را بطرف مزار فیض آثار تافته احوال متولیان و مجاوران آن زیارت گاه اتمام و انتظام سعادت انجام

را بغور بتكريم اشخاصی که درین مقام بعنوان ، دعا گویی و رضا جویی زاویه نشین گشته اند. به بد اخلاقی و بی تربیتی از همه گوی سبقت ربوده اند بلكه يك جماعت سارقان و رهزنانی میباشند که برای تنگ کردن و آزار دادن مسافران زوار نشسته اند وقتی که احوال اسف مال آنها را مشاهده نمودم سراسر وجودم را يك نا امیدی و مأیوسی استیلا کرد. از فرط مایوسی گریه ها کردم و از بعضی سوال کردم که آیا نایب الحكومه صاحب بافعال قباحت مال اینها مانع نمی شوند جوانان بمن بیان نمودند که . نایب الحکومه سابق به اصلاح احوال آنها کوشش بجا ورده به افعال نامعقول آنها مانع می شدند . اما نایب الحکومه حالی در خصوص آنها چیزی نمی گویند و باز خواست آنها را از جمله کارهای سیاست حکومت نمیشمارند از شنیدن این جواب بخود گفتم که اینقدر مردم بیگانه مسافر دور و نزدیک که می آیند البته بسبب خريد وفروخت يك فايده شان بولايت ميرسد اين يك


سال چهارم
شماره ٢٤

اخبار خارجيه

از اوسترالیا
بسم الله الرحمن الرحيم
الحمد لله رب العلمين والصلوة والسلام على رسوله سيدنا محمد و آله وصحبه اجمعين اما بعد از فضل رب العلمين جل جلاله تمدن افغان در ترقی است خصوصاً همدرین سرزمین آستريليا مقام ماونت گهر اونت شهر بريز بند کنج لبند استریلیا مسجد پررونق بكمال زیبا افغانیان تعمیر نموده اند و يكمسجد پر رونق بكمال زیبا مقام هاركت اسيرتك سوت استریلیا تعمیر شده و يك مسجد در بروکن هیل نیو ساؤته ویلس استریلیا نیز تعمیر شده و یکمسجد عظیم پر رونق در شهر اولیدسوت استریلی بکمال تكلف و زیبا تر امیر است و يك مسجد در شهر بار نه وستن آستر پلیا در بازار وليم ستريت تعمیر است صاحبا این دو مسجد که يک در پارته وستن استریلیا تعمیر شده و يك مسجد در شهر آدلید سوت آسٹریلیا بسیار زیبارو بارونق که اندرون مسجد فرشهای رنكارتك و كردا كرد مسجد تاکهای انگور و باغ گل های قسماقسمی و حوض كبير و رباط معنا که اکثرکار بمانند سنگ مرمر مصفار ساخته شده اند و برای تبلیغ اسلام بقدر وسع خود سعی بلیغ میکنند و کتب های تبلیغ اسلام و قرآن شریف که مخط انگریزی مرقوم شده در مدرسه سراحیيه كم في الحال باية جديد نهاده شده - موجود است اگر اهل یورو بیان را خیال دیدن باشد تا بخوشی آمده از حالات اسلام واقف شده اگر در قسمت ازلی منطور باشد خود اسلام قبول خواهد کرد .
اکتر اهل یوروپ برای دیدن و خواندن کتب اسلام می آیند الله تبارت و تعالى جل جلاله قوت اسلام را قاسم داراد .
صاحیا درین مسجد از انجمن اسلام افغانیه سراحه مراد در اینجا مراجیه آن افغانانند که از رعایای اعلیحضرت سراج الملة والدين اند که بطور فخر به مسمی شده اند جلسه عظیم شده بود که بنده خود حاضر بود که تمام اهل افغانان بسیار محبت بنده را طلب نموده بودند . همدرین جلسه خاتون نام بی بی فاطمه نو مسلمه که اصلی انگریز بود که بود آوردن اسلام بنام بی بی فاطمه مسمیه شده بسیار بجوش محبت اسلام را ظاهر کرد و دیگر خاتون مسمه بی بی زينب نو مسلمه که اصل از قوم فرانسوی است که بعد اسلام بنام بی بی زینب مسمی شده نیز بسیار بجوش محبت اسلام را اظهار نمود این هر دو بخوشی در تزوج دو افغان مراجه در آمدند از انجمن اسلام افغانیه بسیار بجوش و خروش دعای خیر برای یاده اه اسلام سراح الملة والدين واهالی افغانستان کرده شد برای خلیفه مسلمین که خادم الحرمين الشر بعين است بسیار بجوش دعا کرده شد الله تبارك وتعالى جمله مسلمانان را در دین اسلام خود قایم داداد و دشمنان و حاسه انش را ذلیل و خوار گرداند بعد از ختم جلسه و دعای اسلام - یکدهای پرجوش برای سردار محمود خان صاحب طرزی که مدیر سراج الاخبارست کرده شد - که انجمن اسلام افغان شكره

صفحه ۷
سیاست دیگر اگر آن مردم مسلمان پیکانه آزار و بیزار شوند بد نامی و خسارت دولت میشود این دیگر سیاست بلی ، ما مسلمانان به چندین في انصافها موصوف و به ناشایسته کها مألوف و مرغويم . اگر این احوال اسف مال بدیمنوال دوام پذیر باشد به آینده هیچ شکی نیست که به آمدن هزاران زواری که در آوان میله گل سرخ از بار دریا و ایران و دیگر بلاد برای مشرف شدن زیارت شریف می آیند فاصله وخاتمه بدهند . العياذ بالله اگر عاقبت بالمنوال قرار گیر کرده غیر از نا امید شدن هزاران مسلمانها از زیارت مزار فیض آثار ، منافرت و مباعدت نیز در میانه این دو اخوان دین جایگیر خواهد شد . حالا این بد بختیهائیکه بعالم اسلام روی داده اگر يكانه سبب آن منافرت و مباعدت ، نبوده ۲۰ دیگر چیست ۲۰ در یکی از شماره های سراج الاخبار خوانده شد که پادشاه ترقیخواه دولت خداداد افغانستان جی از اکاران را در يك مجلس جمع نموده در خصوص آمد و شد راهروان عبارت از ( ۱۰۵ ) فقره قانون ترتیب دادند که حالا در موقع تطبیق مانده نشده و برای روندگان و خصوصا بحاجیان خیلی نافع است علی علی اداره امور ملکیه خوانین نظامیه خوب و آسانتر است خصوصاً آن قانون سعادت مقرون با ضو البديد ذات شوكتيات اعلیحضرت امير ( حبيب الله خان ) مرتب شده باشد . ولی اگر تطبیق کنندگان آن مانند همین خرج کيران بنادر ترکستان و مانند خراج دار کاه می دوری سنك كه بد اخلاقی آنها معلوم و ظاهر است . باشند . از خوبی آن قانون چه قائده و از مفید بودن آن چه استفاه و برای قاصر بنده از قوانین خوب ترتیب دادن ، تطبیق کنندگان خوب پیدا کردن پرداختن هزار بار خوبتر و بهتر است مراد ما از تحریر این مقاله بدیگران بشد دادن نیست . پند دادن از قوه فكره ما بیرون است . چونکه ما از حیثیت آنکه مسلمان ایم نخورسندی آنها خوسند شده افتخار میکنم و به ناخورسندی آنها خود ما را با آنها در يك شمرده مأیوس و مکندر میشویم و این سخنان را می نویسم و می کو نیم والا ما هم ما چه بکار خود می شديم بافي سلام مع الاحترام
( یکی از حجاج عبد السلام العظمي سمرقندی )
حاشیه
در خصوص باشندگان راه پشاور در آینده خواهم نوشت

سراج الاخبار افغانیه
ابن عبد السلام افندي وقتيكه دار السلطنه رسیدند برای ملادت این مدیر عاجز تشریف آوردند حقيقتاً صاحب اخلاق وكمال يك طالب العلمی بودند که خیر خواه عالم اسلامی بودن شان از گفتار و اطوار شان ظاهر و عیان مینمود هیچ شبهه نیست که این مکتوب خود را از همدردی اسلامی نوشته اند و هیچگاه بر خلاف واقع نیست ، زیرا از دیگر بعضى حجاج هم همچنین شکایتهای خرجگیران داشتیده ایم ، لهذا سراج الاخبار افغانیه از مأمورین بزرك دولت متبوعة مقدسة خود بنام السايت و اسلامی رجا و استرحام میکنند که نظر خیر خواهانه صداقت کارانه عالی خودشان را به این مسئله متوجه فرمایند و خرجگیران و بندریان با اخلاق و تربیت را برای این کار انتخاب کنند و تنخواه شائرا یکه داری بیشتر بدهند که از احتیاج خت کردن حجاج وزوار مسلمین


صفحه ۸ سال چهارم شماره ٢٤

او را ادا کردن نمی تواند سبب تمدنی خود را ایشان همین جریده سراج الاخبار میدانند که بخواندن سراج تمدنی ایشان مترقی است روز بروز در کار دین اسلام و خیالات فایده رسانیدن برای قوم خود مستغرق اند سبحان الله وبحمده که درین تمام زمین استریلیا که جوش و خروش افغانان در کار دین اسلام مترقی شده و خیالات ایشان در فایده و رسانیدن برای قوم خود محو شده بلاشك سبب او همین سراج الاخبارست افسوس میکنم که سرداران و محبان بلوچستان از ریاست قلات و سبیله خصوصاً محبان اهالیه کیج مکران و سرداران قوم کمکی و سرداران قوم نوشیروانی و سرداران درك واهالیه جالق و پمپور و گهه و قصر قند که همراه این بنده محبت ذاتی بوسیله محبت پدری و جدی میدارند چرا اوقات زندگانی خود را بخواب غفلت ضایع میگردانند - لازم که خود را در زمره مشترکان جریده سراج الاخبار افغانیه شامل گردانند خواه رئیس باشد یا غریب که از علم تمدنی و خیر خواهی قوم آگاه شده سرگرم بشوند که کار دین اسلام همین است لازم که خود در امر فردی ازین خواب غفلت بیدار و آگاه گرداند .

از مسجد اسلام افغانیه سراحبه ولیم استریت شهریار ته وستن استریلیا بنده سید جلال شاه عفی عنه - مورخه ۵ ماه شعبان سنه ۱۳۳۳

( حکایتهای محاربه )

يك مقايسه مختصر در بین محاربه ( ۱۸۷۰ ) و ( ١٩١٤ ) درین محاربه خونریز الم انگیزی که يك مصیبت عظیمی و يك صدمه جمیعی بر عالم بشریت و مدنیات آورده، برای رهایی دادن گریبان خود را از مسئولیت عظیمه این جنایت عظما هر يك از دولهای محارب سعی میکنند که خود را معصوم و طرف مقابل خود را مسئول برقی دهند . و در خصوص مانند کتابهای ، زنان دگر بار دگر، های حقه بازها یعنی مداریها اوراق رنگارنگ سرخ و زرد و آبی و سبز و سفید و نارنجی وغیره را در نظر مردمان جلوه میدهند . هر قدر زوری که دارند صرف میکنند که همه قباحتها و مسئولیتها را بگردن المان ها بندازند . حتی جریده (نان) که معتبر ترین جریده های فرانس است، هر انقدر که میتواند از بدیهای اخلاق و اوصاف المانها بحثها میراند که از انجمله در یکی از نسخه های خود از محاربه سابقه سنه ۱۸۷۰ فرانس والمان بحث بمیان آورده میگوید : - ، که المانها طبعاً پروجنك طلب مردم میباشند . چنانچه ، بیسمارک، مشهورشان برای باز کردن دروازه جنگ را با فرانس در سنه ۱۸۷۰ تلگرافنامه پادشاه ناپلیون سوم را تحریف کرده بود ، حال آنکه این سخن جریده (نان) در نظر ارباب بصیرت بجز يك خرافات ساخته کی دگر هیچ قدر و اهمیتی را جایز نیست زیرا چون بتاريخ نظر کرده شود تحقیق می پیوندد که محاربه ۱۸۷۰ را تمامها خود فرانسویها ایجاد کرده بودند و آخر الامر در همان جایی که کنده بودند خود شان افتادند . حقیقت این است که در تاریخ مذکور پرنس ( التوبولد ) نام يك شهزاده خاندان ( هوهنزولرن ) المانی که برادر همین پادشاه (رومانیا) بود که چندی پیش ازین وفات یافت برای پادشاهی تخت اسپانیا انتخاب شده بود . دولت فرانس این انتخاب را نه پسندیده، و انداختن دانه جنگ را يك بهانه پیدا کرده بنای قیل وقال وجنك وجدال را گذاشت . پرنس ( لتو بوند ) مذکور برای آنکه بسبب شخص او بآن جنگی بوقوع نیاید از حکومت اسپانیا دست بردار گردید ، باوجود اینهم چون فرانس جنك طلب بود ، دایماً بواسطه سفیر خود که در برلین داشت پادشاه المان را که جد قیصر امروزی المانست موی دماء شده آزار میداد، و ازو طلب میکرد که بدرستی قول بدهد که بعد از بهم در هیچوقت از خاندان ( هو هنزولرن ) کسی بنامزدی تحت اسپانیا انتخاب نشود . ایمبراطور المان در انوقت در شهر (امس) بود، و سفیر فرانس هر روزه بدروازه اش رفته به اصرار تمام همین خواهش دولت فرانس را از و طلب میکرد . تا آنکه ایمبراطور ازین تعجیزات سفیر به تنگ آمده بواسطه یکی از یاوران معیت خود به او گفت : - ، که پرنس لئوپوند از تخت اسپانیا دست بردار شد ، و اخیر رسماً بمن واصل گردید . دیگر گفتی باسفیر ندارم والسلام ... ایمبراطور این کیفیت را به تلگراف به برلنس بسیار کی نیز خبر داد . هنگامیکه این تلگراف ایمپراطور به برلنس بیسمارک میرسید ، پرنس مشارالیه با مارشال ( مولتیکه ) که رئیس ارکان حرب بود ، و ناظر حربه ( دورون ) یکجا بر سر سفره طعام نشسته بودند . پرنس بیسمارک بعد از اینکه يك دوبار تلگراف را تنها خودش خواند به دو رفیق خود داده گفت : - ازین روش فرانس معلوم میشود که مطلق با ما جنك كردن میخواهد . حالا آنکه ما با يك مسلك نرم و مدارات میخواهیم حرب را منع کنیم . و اگر زیاده برین همین وضعیت را محافظه کنیم برای حال و استقبال حکومتهای المان که يك امید اعتلا و اتحاد را بدر میپرورانند يك آفت عظیمی شمرده میشود . . اینرا گفته از ناظر و رئیس مذکور پرسید : - ، که وضعیت عسکری تان چگونه است ؟ .. مارشال مولتکه که اکثر اوقات ساکت و صامت بك حالی داشت، ازین سوال پرنس يك حال خوشی و شطاری پیدا کرده و خود را در مواجهه يك حرب ناگریزی که فرانس بران تثبت نموده یافته گفت : - « هیچ وقت ضایع کردن لازم نیست ، با جنگجو عجز جنگجویی ذکر جایزه نیست » . . بعد از ان در حالیکه چشمهای خود را بسقف دوخته بود ، دست های خود را به قبورغه های خود زده گفت : « همین که یکبار اردوهای خود را بر فرانسه برانم ، بعد از ان بگذار که همین سقف بر من بیفتد » . . پرنس بیسمارک چون بخوبی دانست که فرانس بهمه حال و سیر بیکار است ، لهذا برای آنکه جنگ را زیاده تر ناگزیر بسازد ، هماندم تلگراف نامه مذکوره را تحریف نی، بلکه یکقدری تبدیل نموده مطبوعات - یعنی به اخبارها - داده در عالم منتشر نمود . به این سبب در فرانسه قیامتها برپا شده آتش حرب در گرفت . در ین وقت فرانسه فریادها و فغانها میکنند که گویا این حرب حاضر را المانیا سببیت داده، حالا آنکه همه عالم به این يك میدانند که سبب یگانه این حرب نجز جنایت صربیه قاتل، و حمایت کردن روسیه بآن قاتل ، و درین حمایه فرانسه و بریتانیا نیز خود را شريك ساختن با قاتل دیگر هیچ چیزی نبود . و چنانچه در سنه ۱۸۷۰ قباحت بر فرانسه بود درین سنه ١٩١٤ نیز قباحت برفرانسه است . علی الخصوص که قباحت این بار فرانس چون بصورت تابعی و دنباله روی اسلاوی بظهور پیوسته است . از انرو از چنان قباحتهایی نیست که عفو شدنی باشد .

حکایت دیگر

دیدنیهائیکه يك سیاح در المان دیده و به جریده ( کان ) نوشته


٢٤
سال چهارم
شمارة ٢٤
رد که در وی دماء که بود ای تحت ن بود. خواهش العجيزات سما بمن اطور این ب بود. اند به دو که مطلق مداران بعید را ابترا اری تان سامت یدا کرده ت نموده نجو عجز خود را به حاضير سیه با آن في باقتل ه بود ا قباحت رسوت تن به تن و دست به سخن بهترین قشون میباشند.
در این موقع جنك خواستم ملاحظه نمایم که ایا در وضعیت اهالی تغییری یافته و تزلزلی در عظمت آن مکان راه یافته بانه در هوتل و تالار بزرگ آنجا که رسیدم مانند مواقع خیلی عادی تمام صندلی ها و میزها مملو از مردم و دود سیگار در اطاق پرويك مكان خالى بنظر نمی آمد قیمت آب جو بیشتر از بیست و هفت بنتك هم نبود به يك زحمت زیادى آخر يك صندلی خالی پیدا کرده و نشستم و اگرچه حاضرین از بابت جنگ صحبت می داشتند لیکن بقدری جمعیت و همهمه بود که نمی توانستم درست عقیده آنها را فهم نمایم بواسطه این که گرسنه بودم خیال نان خوردن کرده و خواستم فهوم که همان طوریکه در خارج شایع است الانان جدید المان انه غير از کندم خالص بعضی حبوبات دیگر وجو داخل دارد گران و کباب است یا خیر او اين حيرت من از این شد که در صورت قیمت خوراك ها و نان که حسب المعمول روی میزها است نسبت به قیمت سابق ابدا تغییری یافته و قیمت نان حالا با سال قبل که در همین موقع بهار خودم در آلمان بود. تفاوتی نکرده است و بعلاوه رخ سایر ارزاق و خوراکی ها تقریباً به ترتیب سابق باقی مانده است و در ازای یک مارک پول آنان تقریباً قرآن پول ایران نیم جوجه مرغ و مقداری برنج پخته برای من آوردند که بانان و پذیر کاملا مراسیر کردند خیلی دوجار حیرت شدم که پس این شایعاتی که در فرانسه هست که قحط و غلا در آلمان را میافته است و ارزاق فوق العاده كم و كران شده چیست و فورا محبت یکی از دوستانم که در پاریس به من گفته بود بخاطرم آمد که میگفت این آلمانهای حقه باز میخواهند افکار را بر ما بشورانند و میگویند آزونه کم دارند در صورتیکه مسلماً همه چیز دارند. وابداً مخارج احتیاج ندارند در حقیقت هر کجای شهر رقم غذاهای لطیف ولذید یافتم و خوش مزه اینکه در شهری که کمان میکنند از برای قحط وغلا زبون و ناچیز شده است من چاق و فربه شدم. مار شال هینه نيورك در همه جای آلمان مجسم است. از پشت شیشه ها تصاویر ومجسمه مختلفه این سردار نمایان و چشم خود را بعارين دوخته. در تابلو و علامات مخصوصه هوتل ها اسم مارشال با خطوط طلائی درخشان و روی قوطی های بیکار باشکال سواره و پیاده نمایان و حتی روی باندرل های اجناس ظریفه و علائم کارخانجات تصویر مارشال هند بورك هو ید است و هر کجا که چشم بندازیم مارشال مزبور حاضر و ناظر است و تا کنون این امتیاز مخصوص قیصر بود یعنی تصاویر امپراطور افطار را پرو خیره ساخته بود و حالا زار ال مشار اليه مانند قیصر افکار وتوجهات آلمان را جلب کرده است .
وضعیت وحیات شهر مونیخ تقریبا مانند از منه عادی است و فقط علامتی که آلمان دارد جنگ میکند در این شهر این است که عده از تفریح کنند کان سربازانی هستند که مجروح بوده و تازه معالجه شده و از مریض خانه بیرون میایند و هنوز در سیهای آنها اثرات مهابت و عظمت مخاطره این جنك مشاهده میگردد .
این باوار پائی ها ( مونیخ های تخت مملکت باواریای آلمان است) را که درست نگاه کنی سپای خونخواری از وجنات ایشان هویداست و میتوان فهمید که از دست این نوع مردمان شدید البطش چه کارخانی در جنگ ساخته میشود.
قول پیران ما ایران این آنها نیهای باواریایی از چیزی که خوشتان میاید قدرت جنگ جوئی و محاربه است و چنانچه بدقت برفتار و قیافه ایشان در وقتی که طرف میدان جنگ میروند نگاه کنی که چگونه دسته کلی بتونه کلاه خود آهنی زده و کارد خود را در چکمه ها جاداده اند صدق این مسئله و عقیده مكشوف میشود
مردمان مزبور طبيعتا قوی بنیه و درشت استخوان و بزند کانی زیر آسمان و مهرا عادت دارند و معیشت در بخاری میدان بدانها اذیت نمیکنند. و این ها که در زمان صلح نیز روزهای تعطیل یکشنبه پیوسته کشتی و کنگ کاری را تفریح خود قرار میدهند قطعا برای جنگ جوی و محاربات تن به تن و دست به سخن بهترین قشون میباشند.
هما توقتيكه من از مونیخ باراه آهن حرکت کردم عده کثیر این نظامی بطرف میدان غرب حرکت کرد و تماما مملو از همین سرباز های باوار پانی بود و ایشان قشون جدیدی بودند که برای ، وزه و ، اگزاس . اعتمام میشدند
كذا
( رعد )
( الفضل لمن شهد به الاعداء )
( ژورنال دوباری) فرانسوی در باب آلمانها چنین مینویسد
آنچه را که والاتر و عالی تر صنعتی در دنیا بتواند بصنايع وفنون جنگی بدهد آلمانها محمد افراط آن را داراهستند. برای آلمانها تاریکی و روشنائی تقریباً یکی است و می توان گفت ظلمت شب برای ایشان وجود ندارد و به اشعه نورافکن ها آنها در هر مکانی که اراده نمایند شماع های درخشان موشک های نورانی که برای هدایت در شب و مشاهده عملیات خصم لازم است ملحق میشود .
اثر ویلان های آلمان در هر کجا که تصور شود مانند ارواح برق سیر حاضر و مهیای کار میباشند و بمجرد آنکه آنها یکی از مواقع توپخانه ما را کشف نمودند دیگر تکلیف معلوم است و قوداً از همان بالای آسمان توسط دود سیاه علامات موشکی که از اروپلان و حرکت می آید آلمانها درست می فهمند که مادر کجا و توپخانه ما در چه نقطه است.
در ابتدای جنگ از حیث عرابه های برقی و اتومبیل های بسیار فوق العاده برتری خوای تقیه و اتصالیه ما را مبهوت نمودند و هر چه که راجع به علائم و نشانی ها است در نزدایشان باخرین سرحد کمال رسیده است. خطوط تلگراف و تلفونى حتى در يك گروهان كوچك قشون كه در يك نقطه دور پانزديک باشد وجود دارد و هیچ دسته معدودی نیست که بوسیله آنها با تمام قشون ارتباط نداشته باشد.
افواج ( سفر مينا ) و مهندس ایشان بطوری دارای هر گونه وسایل عملیات و مینای کار هستند که برای ایشان خراب کردن بكراء بالخطوط آهن با براندنبل بالتعمير او يا كشيدن راديک کار عادی بسیار سربی است.
دو نفر از نویسنده کان نظامی فرانسه تقریباً مضامین شان مساوی است.
نویسنده معروف ( كوستا و هروه) در روزنامه ( معادلات اجتماعی ) مینوید ( آلمانها موفق شده اند که کشتی های تجارتی انگلیس را در نجر و ایرلند، یعنی در ساحل انگلیس که بطرف امریکا است زیل زده


صحیفه ۱۰ سال چهارم شمارۀ ٢٤

و تخریب نمایند ایا بچه راه و وسیله آنها در مجاور ( لیور پول ) خود را رسانیده اند؟ — هنوز برما مجهول است و چیزی که میتوان تشخیص داد این است که المانها تحت البحرى های ساخته و در صدد ساختن هستند که چنین قوه را بروز داده که می تواند مواد احتراقيه و تربيل والذوقه و نفرات برای یکچنین مسافرتهای بسیار طولانی حمل نماید بعلاوه آلماتها فوق العاده قوی تجه وزبر دست میباشند وقوه فکر و اقدام در آنها زیاد است . ما فرانسه ها و انگلیسیها تا حال خیال میکردیم که مشهور ترین ملل از این حیث هستیم وقوه فکر و شروع را منحصر به خویش نموده ایم . در حقیقت قوه تشکیلات و سعی و عمل المانها را نمی توانستیم تردید نمائيم ليكن بنظر ما ایشان مردمان سنكين وغير جالاك مي آمدند و تصور میکردیم که آلمانها فقط مقهما بوده و در اختراعات از ما تقلید می نمایند. لیکن جسارت عقلانی و قوای مدر که آنان را تا کنون غافل بوده ایم باین دلیل که از اول جنگ تا کنون فقط آلمانها هستند که از حیث قوای مخترعه راجع به مهمات وفنون جديده حربی همه کسی را متحیر ساخته اند. آلمانیها اتوموبیل زره پوش جنگی را اختراع کرده و نتایج عمده در این جنگ گرفته . اینک مشاهده می کنیم که روی دریا و در اقیانوس ها عقاید و تصورات قدیم را زیر پا گذارده و ما فرانسه ها و انگليس هارب النوع های دریا بایستی سر مشق از آنها گرفته و متابعت اختراعات جسارت امیز ایشانرا نمائیم و دانشمند و نویسنده معروف مارتن من اللون در روزنامه نان می نویسد ) ، ما فعلا بابك نوع رقیبان نمره اول دنیا سرو کار داریم وا کر کسی خوب بخواهد بفهمد که با چه زمره مردانی طرف هستیم بایستی در میدان جنك رفته و با صاحب منصبان و متخصصين علم نظام و دانشمندان فنون حربه صحبت کرده و انوقت اطلاع حاصل نماید که تداركات جنكي فوق التصور واستراكازى عالى ومحير العقول آلمانها چه حد و تا چه درجه فوق العاده است و در تمام جزئيات وكليات آلمانها چگونه این نکته را مدلیل میدارند و چه نوع زیر دستی و چیزه کی ایشان فوق هر گونه سعی و عمل ما می باشد در هر یکی از قسمت های صغیر و کبیر در تمام خندق ها و صفوف المان ها دارای یک دیده بان مخصوص هستند که با دور بین کمترین حرکات زمینی و آسمانی ما را مراقب هستند و هیچ حرکتی از ما بر آنها پوشیده نیست . آلمانها از بدو جنگ تا محال در تمام مواقع و صحنه های جنگ هزاران خدعه های جنگی بکار برده که همکی نوظهور میباشند. گاهی چنین وانمود مینمایند که میخواهند عقب بنشینند و باین حیله ما را پیش کشیده و سپس صفوف ما را با میتر الپوزهای زیادی که در زیر درختها و توده های کاه و خاک از انظار مخفی داشته اند درو کرده و خرمن هستی سپاهیان ما را آتش میزنند چنانچه اگر با این حال یک خندقی از آنها را تصرف کردیم بایستی منتظر باشیم که آیا از عقب و جلو مبتلای باران کلوله های آتش بار میترالیوز که برای جاروب کردن و اعدام متصرفین جدید هر گوشه مخفی شده نخواهیم شد یا اگر حمله متقابله در وسط یکی از دالانهای تحت الارضی که بشكل مارپیچ و غیر معلومی ساخته شده بعمل نیامد آنوقت دوچار کمین کار نمیشویم؟ و بیرحمانه تمام تازه رسیده کان را تلف نمینایند؟

بمب اندازهای آنها مانند موشک های احتراقیه ایشان بقدری مؤثر و شدید العمل است که محتاج به توضیح نیست .) وقتيكه خیال نمائیم که انكليسها و روسها و فرانسه ها با چه خورسندی و بی فکری به آلمانها تهمت زده و چگونه آلمانها را بدون استثنا اشخاص بی شرف و بی وجدان معرفی مینمایند میتوان تصویر کرد که با این حال چقدر برای جراید فرانسه و انگلیس سختی مشقت دارد که از روی ناچاری از تمجید عساکر آلمان نمیتوانند خود داری کنند. این است که آنان که با چهار دولت بزرك و چندین دولت جلسات كمتر مهم جنك مينمايد تفوق و عظمت قوای خویش را بدرجه عالمیان مشهود داشته است که حتی دشمنان خونی او خویش را مجبور می بینند که بلا ازاده و طوعاً ام كرهاً از اظهار تعجب و تحسین زبان خود را به بندند .

(آلمانها اليومين ومواد غذائی را)

كذا میخواهند از هوا بگیرند
جرايد و مجلات علمی آلمان در خصوص كشف محير العقول جديدي که بوسیله آن مقدارهای عظیمی (البومین) یعنی ماده غذای گندم با نشاسته مصنوعی که از هوا گرفته میشود هیجان مسرت آمیزی دارند در ذیل این عنوان ( فتح بزرگ علم آلمان ) روزنامه معروف ( توست نانخریش ) می نویسد آلمان بوسیله علوم عاليه وقدرت اكتشافات اقتدار ثرونی و اقتداری خویش را باوج عظمت رسانیده و وجود مساعی جدی دشمنان که میخواهند این مقام رفیع را از وی بربایند موقع شایسته خویش را در زیر آفتاب حفظ خواهند کرد ، اليومین یا ماده غذائی گندم مهمترین عامل حیات انسانی است و مملکت آلمان از حالا در کار اقدام است که مقادیر بسیار عمده از آن حاصل و برای اغذیه دواب مانند کاو و گوسفند و اسب و غیره مصرف سازد . از طرف دیگر ( برلنر تاگبلاد ) يك مقاله بسیار مبسوطی راجع باین اکتشاف جدید نوشته و سپس این مسئله در پاریس موضوع تحت گردیده و علمای متخصص فرانسوی در تحت مداقه قرار داده و بعد از تحقیقات بسیاری مسیو ( ماری ) رئیس دار العلم علوم عالیه باريس نظریات و عقاید مجمع علما را به تفصیل ذیل به روز نامه تان چنین ابلاغ نموده است برلنر تاگبلاد منطبعه برلن خبر میدهد که دارالعلم مواد غذائی آلمان موفق شده است که از هر چیزی که بخواهد يك نوع غذائی برای حیوانات بسازد که از صد جزو آن نجاه قسمت مواد از نه نشاسته باشد. پس از دقتهای لازم درین عمل معلوم و مکشوف میشود که بطور ساده ولی تا در جایی که شاید فوق التصور دارای عظمت و اهمیت باشد ترکیبی کشف کرده باشند که فعلا در همه جا معمول است یعنی ماده حمومت را که در هر چیز و در آب و هوا موجود است مبنای این عمل قرار دهند . همه کی میداند که ماده حموضت را همینکه یک ماده غذائی ياتك امو نياك بوی بدهند میتوان در عوض الکل بیرون آوردن از ان به بك طوری آن را عمل آورده و خشك نمايند كه مواد اليومي آن کاملا بکار غذا بخورد ولی نه پنجاه قسمت از صد قسمت بلکه ٤١ از قسمت ان ماده اليومين خواهد بود


شماره ٢٤
سال چهارم
٢٤
صحیفه ۱۱

ری موز
نورسندی
اشخاص
حال چقدر
ی ناجاری
به عالمیان
جدیدی
توست
النشا وان
و دمایی
ع شایسته
اده غذای
الا درکار
مانند کاو
ف راجع
اع بحت
ده وبعد
ه بادیس
ت ابلاغ
و غذائی
بانی برای
شته باشد
لور ساده
شد ترینی
وست را
عدائي
م آن
ن اران
بیش کن
وقت

ه روس ها انگلیس را مجبور باین اقدام نموده اند لیکن خودشان خواهند فهمید که این خیال چه خطه ای بزرگی است که منصور خودشان دار داخل و قسطنطنيه را اشغال نمایند فقط برای انکه بتوانند واردات و صادراتی از روس داخل و خارج نمایند. ليكن مطلب کم کم برای متفقین کشف میشود که افواج و قوای دفاع شهادت و فدا کاری خود را بمالمیان ثابت نموده و معلوم میشود که عساکر عثمانی قابل انجام وظیفه خود می باشند. پس از آن سلطان از رشادتهای نمایان عساکر آلمان و صاحب منصبان آنان که برای دفاع دار دانل جنگ می نمایند و از لیاقت و قابلیت ذاتی قيصر ويلهلم توصيف نموده و بعد چنین بیان می نماید . خیلی خورسند هستم که روزنامه نگاران آمریکائی را در این موقع مشاهده می کنم که در موقع حملات متفقین به دار دانل خود روزنامه نگاران حضور دارند و حقایق امر را با العیان می بینند .

همان طوریکه فعلا می توانند مستقیما امونیاک را از ماده آزوت هوا استخراج و بدست آورند معلوم میشود که ادعا و عزم دار العام غذائی بر بی اساس نیست و اگر نتوانند هر چه میگویند صورت دهند لا اقل نصف انصورت پذیر است چونکه تا کنون پیوسته برای ساختن قند چقندر لازم بوده و معین شده است که ماده قندی فقط در هوا میباشد و بس و حالا زیاده بر این در این موضوع نمی خواهیم بحث نماییم پس در ینصورت حالا دشمنان ما یعنی المانها می خواهند عناصر طبیعت را بخدمت خود وا داشته و مقدارهای لازم از این ماده حاضر سازند و باین مقصود موفق خواهند شد در صورتیکه کار خانجات بزرك و متعددی مجاور اردو گاه های خود برای ساختن و بدست آوردن امو نياك ساخته و تناسب با غذای اسب های زیاد قشون چونکه این غذارا آلماتها فعلا برای اسبها و حیوانات خویش می خواهند بکار برند به رای خودشان دست بکار شوند که مقادیر زیادی تدارک نمایند. یک نکته دیگری باقی است که تذکار آن بی اهمیت نیست عبارت از اینکه مواد البومين برای عزای اسپان و حیوانات لازم است واگر علما و دانشمندان آلمان يك وسيله علمی کشف میکردند که مقدار جو و علوفه که برای اسپان لازم است در يك روز از زمین روئیده میشد حیوانان بیشتر از آنها ممنون می شدند امضا . رئيس عمليات دار العالم پاريس

دروازه سلام به مبارکه

من بافکار عمومی
دول وممالك بي طرف
خیلی اهمیت میدهم
و موقع را اغتنم میشماره
که اظهار رضایت از
روابط سرماه المدونی
با عثمانی بنمایم.

( وضع زندگانی )
دريك تحت البحري المان فرمانده تحت البحري يو ١٦ ، ليوتنان هانسن ، به يك نفر از روز نامه نگاران امریکائی اجازه ملاقات « انترویو » داده و صاحب منصب مزبور در این ملاقات اطلاعات دقیقه راجع به زند کانی کردن در تحت البحري ها و ترتیبات فرورفتن و بیرون آوردن و حمله بردشمن را با تفصیلات جالب توجهی شرح داده است که عینا مینگاریم همین که نزدیک دشمن و کشتی های او برسیم با آنکه دریا در طلاطم و طوفان باشد و وضعیات بحری مستلزم گردد فوری زیر آب رفته و در آنجا بكمال آسایش مراقب کار و فرصت خود میشویم بدواً که فرو میرویم تمام روزنه ها را مسدود و توسط تلمبه تاحد معینی از فشار هوای خوب داخل محفظه های احتیاطی داخل کرده و تا چند دقیقه بار و مترا ( درجه هوا ) نگاه می نمائیم که آیا درجه فشار پائین آمده است یا نه و همینکه تمام کارها مرتب و وسایل لازمه میباشد زیر آب میرویم در حینی که زیر آب حرکت مینمایم يك سکوت شبیه بمرگی در کشتی و دریا حکم فرما است و موتر الكتريك بدون ذره صدا در کار حرکت است و آب بقدری خوب ناقل صداست که چنانچه با کشتی روی آب

از جراید فرانسه
بيانات اعلیحضرت سلطان عثمانی دريك تشرف حضوری که در قسطنطنیه به روز نامه نگاران امریکائی مرحمت شده بود اعلیحضرت سلطانی بیانات عدیده نموده و در ضمن سایر مطالب راجع بعمليات متفقین دردار دانل و مقاصد آنها در متاثر ساختن دول بي طرف فرمایشات ذیل را نموده است :
ه نهایت اطمینان را دارم که قوای متفقین هیچوقت قادر به مقهور کردن بوغازهای داردانل نیست
ه عملیات دلیرانه که قوای منصوره ما اخیرا و جدیدا در محاربات بوغاز نموده اند طوری درخشان است که امروز می توانم بشما بگویم و خاطر جمعی دهم که متفقین هر چه نمایند و مساعی آنها هر اندازه باشد و هر قدر قوم بياورند بالاخره اعتراف مینمایند که مقهور کردن قوای مدافع غير ممكن است


صحیفه ۱۲
سال چهارم
شمارة ٢٤

بالای سرمایان نزدیک کشتی ما عبور نماید فورا آب صدای ماشین آن را تمامی رساند و بلا فاصله می فهمیم کشتی در چه فاصله و در کدام طرف ما است.
کشتی رانی ما در زیر آب مطلقا توسط نقشه و برکار می باشد وقتی که خیلی زیر آب می مانیم و مقتضیات دریا ما را مجبور می کند که زیاده از حد معمول تحت آب بمانیم هوای کشتی گرم و متعفن میشود و بوی روغن ماشین مخلوط بهوا می گردد و کسانیکه تازه در خدمت داخل شده و کاملا معتاد نشده اند طوری خواب بانها غلبه می نماید که زحمت می توانند خود داری نمایند و خیلی باید سعی نمایند که آنها را خواب زیاد کاهی بعضی اشخاص کار نکرده در کشتی من بودند که بواسطه عدم اعتیاد در سه روزه اولی که داخل شدند ابدا غذا نخورده و خواب مهلت غذا خوردن را بایشان نمیداد و مندر جا که عادت شد این حالات برطرف می شود.
بازی همینکه هوای دریا طوفانی شد با آنکه نزدیک قواو کشتیهای دشمن رسید بایستی رصد آنها داخل عملیات کردیم در آب غوطه ور می شویم و به کسانیکه موقع كشيك خدمتشان نیست حکم میشود که خوابیده با آنکه معلقاً راحت نمایند وابداً مداخله در عملیات و زحمت نمایند زیرا که کار و حرکت اسباب آن است که زیاده
[TRUNCATED—MAX_TOKENS]


حیفه ۱۳ سال چهارم شماره ٢٤

که سبب این همه پیش قدمی های دولت جرمن و پس باشدن دولت روس این است که دولت جرمن تعداد سپاه خود را در محاذ روسی نسبت بماقبل مضاعف یعنی يك بر دو نموده - ازین رو افسرهای رومی قرار مصلحت وقت لازم دانسته - فوجهای خود را از کنار دریای و سجولا عقب پرده - از سر نو مرتب نموده - حمله خواهند بود - چنانچه کار روانی مذکور بلا مزاحمت غير بعمل آورده میشود - برکنار غربی دریای و سچولا پیش قدمی فوجهای جرمن بسیار بسرعت جاری است ازین مقام سپاه روسی بطرف عقب دریای هنرنکا در علاقه جنوب زولن پس با شدند و افسران جرمنی میخواهند که سپاه شان دریای بک را عبور نمایند باین طرف دریا خود را برسانند درین حالت که اکنون ابتداء حمله شان است فوجهای جرمن بسیار علاقه ملک رومی را قبضه نموده اند لیکن نقصان بسیار سخت برای سپاه خود ایشان هم رسید. در تمام محاذ میدان جنك روسي جنك بسیار خون ریز جاری است اما در دو جا ی وحمله فوجهای جرمن از حد زیاده دانسته می شود. یکی در مقام اورنج جوسك و علاقه جات و استحکامات دریای کار بودوم در علاقه جات لیلن که با همیت کلید میدان جنگ را دار است فوج های جرمن حمله های بسیار سخت نموده - موضع بولری واقع محاذ تاریو را قابض شدند و با لخصوص در محاذ ليلن جنگ بسیار بشدت جاری است سپاه رومی تمام روز حمله های سخت و بشدت سیاه جوئیل میکنین جرمنی را پنا نمودند مگر فردا بوقت طلوع آفتاب فوجهای جرمن یک حمله بسیار سخت نموده مقام تر پوست را قبض شدند . و در تمام علاقه سات مقام مذکور سنکرهای خود را مستحکم نمودند و موجهای استریا بعد از جنگ بسیار شدید و خونريز - مقام استو ستارا - قبضه نمودند و نیز در انجا سنکرهای خود را مستحکم نمودند - سپاه روسی قدری عقب رفته در صف دویمین سنگرهای خود را مستحکم نمودند و نیز در تمام محاذ ميدان جنك كلوله باری بسیار بشدت توپ های کلان دولت جرمن جاری است گویا در محاذ یکهزار میل قیامت بریاست

۱۷ جولائی خبر لندن - از پیرس بطريق سرکاری خبر رسیده که در میدان جنگ فرانس - جنك بسيار بشدت جاری است در شمال وشنیر تمام شب کلوله باری توپهای کلان جرمن جاری بود و در علاقه میری تهیریسی فوجهای دشمن جرمن يك حمله بسيار بشدت نموده بهای دستی استعمال نموده در مقام بوریلی فوجهای جرمن دو دفعه حمله های بسیار سخت برسنگرهای مایان نمودند مگر ایشان را پس با نمودیم در علاقه از کون فوجهای جرمن يك حمله بسیار سخت نموده - همان سنگر را - که قبل ازین مایان از دست فوجهای دشمن گرفته بودیم دوباره فوجهای دشمن قابض شدند

۱۹ جولائی خبر شمله بطریق سرکاری رسیده - که سپاه ترک در مقام الحج حمله نموده - سلطان لحج را زخمی نمودند - سلطان مذکور را در عدن زخمی آورده بالای او عمل جراحی کرده شد مکر نامبرده فوت کردید - این سلطان که اسمش شیر علی بن احمد بن على المشهور به سلطان عالی بود و بسیار دوست و خیر خواه دولت برطانیه گفته می شد چنانچه دولت برطانیه خطابات عالی ای برای او داده بود و حکومت لحج که در سرحد عدن طرف بمن يك ملك است بدو تعلق داشت بدست عثمانی درامد فقط

۱۸ جولائي خير لندن - افسران جنك مقيم بيرو كراد - بیان نمودند که از طرف شمال در محاذ یکصد میل فوجهای جرمن بطرف وارسا بسیار بسرعت پیش قدمی می نمایند این خط محاذ فوجه های روسی در وین - لین های - ملاوا و ارسار بلوای - و دریای با میباشد - ازین حرکت جارحانه مدعای دولت جرمن است که همین فوجهای که در محاذ یکصد میل از شمال طرف وارسا پیشقدمی مینمایند - از يك طرف و فوجهای کلیشیا که الحال سپاه مذكور ازین فوج - یکصد و هشتاد میل دور بطرف مشرق میباشند از دیگر طرف حمله نموده - بطرف وارسا پیشقدمی نمایند و قريب و ارسا هر دو فوج با هم اتصال یافته يك باركى بر وارسا حمله نمایند و هر قدر فوج و یا آبادی که در بین همین هر دو فوج بیاید با مال و برباد کرده شود . دولت روس برای مدافعت حمله مذکور کوشش می کنند.

۲۰ جولای خبراندن - از ریوت افسران جرمنی - در ای مستردم معلوم شده که فوجهای جرمن شهر و علاقه جات وند او را فتح کرده قابض شدند - و دولت روس بدون هیچ گونه مزاحمت شهر و ملحقات وند او را خالی نمودند - وند او پر ساحل بحر بالتك قريب خليج ريكايك شهر است.

۲۲ جولائی خیراندن - از باعث پیشقدمی فوجهای جرمن در ملکه رومی و در معرض خطر آمدن و ارسا - وریکا - در تمام ملک روی بسیار بیقراری و اضطراب پیدا شده - اعلان کرده شد که در تمام ملک ٢٤ ساعت یعنی يك شباروز دعا کرده شود چنانچه وقت دعائی مذکور از شش بچه شب سه شنبه شروع کرده شد. و بروز چهار شنبه در کرچه کلان پترو گراد آنقدر هجوم خلائق بود که قدر کف دست جا دست نمی آمد مدت ٢٤ ساعت در تمام کوچه های ملک روسی مردم دست بدعا بودند و زنگ های گرچه ها متواتر آواز می نمودند . با وجود اینکه در ان روز گرمی هم از حد زیاد بود ...

۲۲ جولائی خبر لندن - از پیرس طریق سرکاری خبر رسیده که در مقامات مختلف کوله باری بسیار سخت دولت جرمن جاری است. در مشرق ارگون سپاه جرمن يك حمله بسيار بشدت نموده - وبعد از جنگ بسیار سخت در گرفتن یک سنگر ماین کامیاب شدند - جنگ تا حال جاری است .

٢٥ جولائی خبر لندن - يك لنگر جهاز دولت روس ويك لنگر جهاز دولت فرانس و ٥ لنگر جهازات خورد را که در آخر بحر شمالی در نقل و حرک بودند - کدام کشتی تحت البحر - دولت جر من عمله جهازات مذکور را غرق نموده - در يك جهاز - نه نفر هلاک شدند باقی نفری نجات یافتند

۲۵ جولائی خبر لندن - در شهر لندن در کلیسای بزرگ يك گروپ معززين معه پادشاه دولت برطانيه جمع شده - بجهت فتوحات فوجهای بری و بحری دول متحده - دعا نمودند

۲۹ جولائی خبر لندن - بعد از خاموشی یک هفته - کشتی های تحت البحر دولت جرمن دوباره حمله بوده - فعالیت های خود را اجرا مینماید چنانچه بتاریخ ۲۲ ماه حال قریب اور کنی یک جهاز روسی را غرق نموده - و دیشب جهاز فرته نام دولت برطانیه را با تمام بمثابه تارپیدو ساخته غرق نمود - و سه لنگر جهازات خورد را هم


در بحر سمنادر غرق نموده و يك جهاز دولت برطانیه را گرفتار کرده - بیرق او را گرفته - جهاز را غرق نمودند - و در وقت غرق کردیدن جهاز برق را حرکت داده - خنده های تمسخر می نمودند -

۱۰ می خبر لندن - يك جهاز كوئين ولهلمینا را کدام کشتی آبدوز دولت جرمن در بحر شمال غرق نموده جهاز مذکور بسیار دیر همراه کشتی آبدوز مقابله نمود مکر از باعث کم رفتاری از کشتی آبدوز گریخته توانست افسر کشتی آبدوز نفری جهاز را مهلت دادند که ایشان در کشتی ها سوار شدند بعد از ان جهاز را غرق نمود.

۱۰ می خبر لندن - دولت جرمن در باب غرقانی جهاز لوسی مینا که قبل ازین او را غرق نموده بود - برای دولت امریکه جواب داده که دولت جرمن در خصوص غرق کر دیدن نفری امریکه در جهاز لوسی مینا اظهار همدردی نموده ظاهر می نمایند - که ذمه داری این نقصان عظیم پر دولت برطانیه می باشد - قرار وجوهات ذيل - ۱ دولت برطانیه جرمن را برای کردن این قسم کارها مجبور ساخته - که دولت جرمن جهازات را غرق کند ... ۲ تمام جهازات تجارتی دولت برطانيه مسلح میباشد و از عرق نمودن جهازات جرمی که بدست ایشان برسد دریغ نمی نمایند - ۳ - در جهاز لوسی مینا نجهزار و چهار صد بکس های کار طوس بار بود . ازین سبب غرق نمودن جهاز مذكور قاعده جنك قابل غرق نمودن بود و نیز مایان افسوس میکنیم که مردم امریکا بر وعده زبانی انگریزها که در باب محافظت مردم امری که کرده اند یقین کرده - بر گفته مایان گاهی خیال هم نکردند

۱۱ ماه می سنه ۱۹۱۵ خبر لندن نامه نگاران ملک فرانس بیان دارند که از ساحل دریای ایرس - الى ساحل بحر سمندر در محاد هفتاد میل جنك بسیار شدید جاریست - چنان معلوم می شود که جر منها برای بدست آوردن بندرگاه کیلی کوشش بلیغ می نمایند . درین جنگ از طرفین بسیار نفری کشته و زخمی شده اند روز شنبه جرمنها بالای ایرز اینقدر بشدت گلوله باری نمودند - که قبل ازین کاهی دیده نشده بود و از کاوله باری مذکور سنگرهای فوج بر طانیه زیر و زبر شده و در حالت مجبوری فوج های بر طانیه سنگرهای خود را خالی نمودند - چون جرمنها به جمعیت کثیر پیش قدمی نمودند افواج برطانيه حمله نموده بسیاری شان کشته باقی مانده شان پس نشاندند .

۱۰ می خبرلند از ایمستردم ملك هالند خیر رسیده که قیصر جرمنی در میدان جنك كليشيا بذات خود آمده كيفيت جنك را بچشم خود ملاحظه نموده - چنانچه در جنگ يك دسته سپاهیان کارد خود او موجود بود -

۱۷ جون سنه ۱۹۱۵ خبر پیتر و کراد جرمن ها در مقام را و کا - اینقدر شدت استعمال کاس مهلک را نمودند که در تمام علاقه جات دور و نزدیک هیچ ذی روح از اثر مهلك آن محفوظ نمانده - وجمله حيوانات علاقة مذكور و به تعداد كثير زنها و کودک های خورد سال هلاک شده اند. اسب های کسریت یعنی بار برداری افواج روس بعضی ریسان و قیضه ها را شکستانده قرار نمودند و بعضی همانجا هلاك شدند -

سال چهارم شماره ٢٤

۱۳ - می - خبر لندن - دولت جرمن در میدان جنگ فرانس - در بسیاری جابها برجه های فولادی که نوک های آن ها بسیار تیز است در زمین بقسمی نصب کرده که خود او در زمین دفن و نوک تیز آن از زمین بیرون است که هر گاه اسب و یا آدم از سر آنها بگذرند - زخم بسیار مهلک برای شان میرسد و این قسم برجه ها را اکثر در گذر گاه دول متحده نصب کرده اند .

۲۲ می - خبر لندن - يك ريل كادی اسپیشل یعنی ضروری که در بین آن چهار ده نفر افسر و چهارصد و شصت و نه نفر سپاهی از افواج دولت برطانیه سوار بودند و بطرف میدان جنگ می رفتند قریب استیشن لائل واقع ملك انكليستان همراه يك ريل كادی مستمری که در بین آن مردم رعایا سوار بودند تصادم نموده هر دو ریل کادیها تکه تکه شدند درین ضمن يك ریل کادی ایکس پریش یعنی خاص از طرف دیگر آمده همراه هر دو کادی شکسته تصادم نمود و هر سه ریل کادی ها تکه تکه شده مشتعل شد بسیار یک نظاره درد ناک آتشین بود بعدها نفر زنده و مرده و زخمی دران می سوختند و علاجی از دست کسی نمی شد. چون حاضری سپاهیان مذکور دیده شد از جمله ٤٦٥ نفر سیاهی و ١٤ نفر افسر ۹۹ نفر باقی مانده بودند دیگر همه کی هلاک شدند .

( آخر ترين خبرها )

لندن ۲۰ ماه جولائی - خبر پترو كريد مظهر است که جنگ برای فتح وارسا به نهایت شدت جاری است - و جر من ها با وجود نقصان کثیر پیشقدمی کرده میروند . جر منها قرية بالری را گرفتند و بر مقام کراوستا متصرف شدند .

لندن ۲۰ ماه جولائی - ۷ رمضان - در پترو کرید بطور رسمی اعلان شده که تاریخ ۱۹ ماه جولائی در علاقه شیولی پیش قدمی جرمن ها جاری بود ... و در علاقه سو کال جرمن ها و استروی ها بسیار زور آورده اند - از حمله جنرال هندن برك در پترو كريد بسیار مایوسی رخ نموده است .

شمله ۲۱ ماه جولائی ۸ رمضان - اطلاع ذیل از طرف وزیر هند به وایسرای رسیده است -- پیش قدمی استریا و جر من بركل خط محادر و بترقيت و جرمن ها مقام و نداوارا گرفته اند - وفوج روس به پا شده دریای کار پورا عبور نموده است و دشمن دریای یک را عبور کرده - بشدت جنگ میکنند - وفوج ایطالیه در علاقه آسوزو پیشقدمی نکرده و يك جهاز جنسكي ايطاليه در محيره ادرياتك غرق شده است فقط .

امید تازه قیصر جرمنی -

لندن ۲۱ ماه جولائی ۸ رمضان - قيصر جرمن ملکه خود را مقام بودن خواسته است و عوام الناس خیال دارند که قیصر در این انتظار است که چون وارسا مسخر شود محیثیت فاتح در آن داخل گردد .

لندن ۲۱ ماه جولائی - مستر بوتولا در دار العوام بیان کرد که حالت افریقه مشرقی برعکس فتوحات افریقه جنوبی و شرقی و توکولند و کیمرون بسیار خراب است -

شمله ۲۲ ماه جولائی - هـ رمضان


دقیقه ۱۵
الى -
نیز است.
ن از زمین
هم بسیار
گاه رول
وری که
از افواج
استيشن
بین آن
ند درین
ه همراه
ام مشعل
و زخمی
ساعیان
شدت
بولاق
موكال
هندن
پیش
داوارا
ه است.
وفوج
طالية
بت -
الناس
عکس
بت -

سال چهارم
شماره ٢٤

تلگراف ذیل از طرف وزیر هند ینام و ایسرای موصول شده است. طلب نموده است . اگر این مصارف منظور كرديد كل مصارف جنك حمله های خارخانه جرمن تا حال جاری میباشند و در صوبه بالتك جرمن انگليستان به يك ارب و يك كرور و بيست لك بوند خواهد رسید فقط -

ن از زمین رو به ترقیمت و در مشرق توکوم روس جانب ریکا پسیا شده است و بقرار بیان جرمن در شمال سکرودس و پیسا جرمنی بسیار استحکامات روسیه را گرفته و بر قلعه های مستحکم مقام اوسترو اتکا قابض شده است. احوال جدید که از جرمنی موصول شده مظهر است که چرمی نا مقام بلوئى كرجك که از و ارسا ده میل میباشد پیشقدمی نموده والی زورا و را کا که استحکامات روسی میباشند. رسیده است و جرئیل و اثر سیچ روسیان را از استحکامات جنکی که در جنوب و ارسا میباشند کشیده نکرده بودند و بدون مطالعه داخل چنین عملیات بزر کی گردیدیم . و فوج سواره او به د بندم رسیده لیکن روسیان محض همین قدر می گویند که بواسطه عدم موفقیت چندی حملات مرول شد لیکن دو مرتبه باز هم دشمن به احتیاط تمام به استحکامات جدید خود میرسد فقط -

حوادث جنك
براه خشکه

مسؤلین حمله دار دانل را می خواهند روز نامه ( اروج ) فرانس در مقاله جالب توجهی می نویسنده این مسئله محقق گردیده است که عملیات بر علیه دار دانل را قبلا خوب حساب نکرده بودند و بدون مطالعه داخل چنین عملیات بزر کی گردیدیم . بواسطه عدم موفقیت چندی حملات مرول شد لیکن دو مرتبه باز هم با همان فقدان پیش بینی شروع کردند. برای چه عده از بهترین جهازات جنگی و سربازان فرانسه را بایستی در تخته سنگ های خارجه و آبهای دار داخل فدا کنیم و نتیجه نبریم .

پیشقدمی متواتر افواج جرمن بر كل محاذ -

لندن ۱۹ ماه جولان - ٦ رمضان -

جنك شديد به کل محاذ روسی از تیرة بالتك إلى يسارا بيا كه یکهزار میل درازی دارد جاری است - جرئيل وان هندن بوك ما نقشه سرداران خویش را تنقید نمی کنیم لیکن از حالا بانها اخطار می کنیم که یک روزی در صدد تفحص مسؤلین آن برخواهیم آمد چنانچه قضا و قدر و پیش آمدهای اجباری قابل عفو باشند ملت در حصه شمالی و جرئیل میکند من در حصه جنوبی روز نخشنبه گذشته برای حمله جازخانه عمومی حکم دادند و اطلاعات رسمی روی تصدیق بهیچوجه نمی تواند لاقیدی را نیز عفو نماید . می کنند که افواج روس پسپاشده به خندق های که پیشتر تیار کرد. بود ند عقب رفتند - اخبار روس و جرمن در باب مقابله های افواج سواره در صوحات بالتك متفق اند و در صوبجات مذكور جرنيل وان بلو ( جرمنی ) دریای و نداوا را عبور نموده طرف شمالی و جنوبی موسو ندرگاه میثاو پیشقدمی مینماید - و شدید ترین حمله های جرمن در علاقه پر استار جاری میباشد روسیان اعتراف می کنند که آنها بریسپانی طرف دریای تاریف مجبور شده اند لهذا اتریب جدید افواج پر کنار دریای و سچولا ضروری بود جرئیل میکنین روز شنبه قریب مقام و انکولاز که بطرف جنوب لبان و مابین دريای و سجولا ولك واقع است حمله شدید آورد و روسیان در وقت شب مجبوراً بطرف شمال یسپا شدند

مطبوعات آلمان در باب ایطالی

مطبوعات آلمان بايك هیجان تنفر آمیزی عهد شکنی ایطالی را موضوع بحث قرار داده و بدولت خویش توصیه می نمایند که شدید ترین اقدامات را آلمان برای کیفر چنین است عنصری درباره رم و بایستی اتخاذ نمايد ولهجه ایشان چنین است : ملت ایطالی میتواند از کابینه و سالاندرا و تشکر نماید که آن ملت را ب در انظار تمام دنیا ملبس به لباس خجلت نموده و ما نهديك تابکاری و خالی جلوه داده است که میخواهد با کمال بی غیرتی دستی را که نهایت صداقت تحفه بوی پیشنهاد کرده باختجر شقاوت قطع سازد و ایطالی را ملتی معرفی نموده است که دولت خود را با پول به دشمنانش فروخته است. إلى تابلو و علامت مغازه دزدان بی شرف همین است . ( سالادرا رئيس الوزرا ) و ( سوئی تو وزیر امور خارجه ) خیانت بدولت خود نمودند و خون او لادان مملکت را در ازای پول به اجانب فروختند، اخلاق سارقین تمایلات ایطالی را اداره میکنند و وی را یوی سفاهت ورذالت آمیزترین جنك كنونی سوق میدهد : ایطالی در مدت مذاکرات سابقه خویش با اطریش مثل زودا که به خیانت مسیح را به دشمنان فروخت برای مزد نا مشروع سخن میراند و تعجب در این است که چنین قطاع الطریقی که خود را با اشخاص با شرف مخلوط نموده اند در صورتیکه خودشان شرافت و عزت نفس را زیبا انداخته اند مردم مسئله شرف و اعتبار را در پیش میکشند .

غرق کشتی جنگی ایتالی

بتاریخ ۱۸ ماه جولانی یک دسته چهار جهاز زره پوش ایتالی برراه آهن بندرگاه کنتروکوله باری کردند و وقت پسپائی يك كشتی زیر محر اوستريا حمله کرده جهاز جنگی بزرگ كر بالدی نام ایتالی را غرق نمود -

دریاب تلفات افواج بحرى ويرى انگریز در در دانیال تا آخر ماه جون وزیر اعظم انگلیستان به دار العوام اطلاع ذیل داده است.

افسران مقتول و مجروح
مقتول ٥٤١ نفر - مجروح ١٢٥٨ نفر - مفقود الخبر - ۱۳۵ نفر -
سپاهیان مقتول و مجروح
مقتول ٧٥٤٣ نفر - مجروح ٢٥٥٥٧ - مفقود الخبر ٧٤٠١ نفر -
مجموع
مقتول ٨٠٨٤ نفر - مجروح ٢٩٨١٤ - مفقود الخبير ٧٥٣٦ نفر -

اخراجات جنك

لندن ۲۰ ماه جولائی ۷ رمضان -
وزیر اعظم از دار العوام پانزده کرور بوند برای مصارف جنگ

( راجع بمصر )

سکوت از اوضاع مصر چه در اخبار روتر و چه در ابلاغیه ها موجب شده بود که بعضی تصور می کردند عثمانها از خیال آنجا متصرف شده اند ولی در ۲ جمادی الأخرى اعلان افتتاح خط راه اهن شعبه مصر در طول هشتاد کیلومتر داده و برای حمل مسافر ومال التجاره تا دمشق وقدس ترنها را حاضر حاضر کردند.


شماره ٢٤
سال چهارم
۱٦

معلوم شد علت سکون تدارك مقدمات کار بوده است. تقریباً این اعلان مصادف بود با اعلان دیگری که دولت عثمانی بدول بیطرف در باب تصمیم عملیات در کانال سوئر داده و مسئولیت خسارات وارده را فرانسه و انگلیس نسبت داده بود.

از جراید استانبول
٢٦ کروازر فرانسه (ژول میشل) که با قایق بزرگ توپ دار می خواست قشون پیاده نماید، قایق با سربازان و قور خانه اسیر عساکر عثمانی گردید. ٣١ مه در حملات أمرضیه عثمانیها درازی پور او صد نفر مقتول دشمن در میدان باقی ماند و عده کثیری کشته در دره ها و دو در جلو قومش الله يك زره پوشی فرانسوی و کشتی نقلیه دشمن دو بار آتش گلوله های توپخانه عثمانی شد. ٥ ژون - در اطله ارد كرى تحت البحرى عثماني بك كشتى بزرك دشمن را با تور پیل غرق کرد و در جوار ارض روم بواسطه تربیل ديگر يك فروند کشتی خصم بکلی متلاشی شد. ٦ ژون - محاربات شدیده در منطقه سد البحر بموفقيت كامله عثمانيان خاتمه یافته قور خانه زیادی با ۱۷ میترالیوز نصیب عساکر ما شد. بواسطه شليك توپهای آری بورتو یکی از جهازات دشمن محترق و ما بقى بمجله قرار کردند. ابلاغیه های انگلیس و فرانسه که از عثمانیها چهار صد اسیر گرفته اند بلکه دروغ است و يك نفر اسیر ندادیم و بالعکس از یازده هزار نفر متجاوز دشمن تلفات داشت بتمامها بهزيمت رفتند و نتوانستند مقتولین را از میدان بدر برند و از ۱۷ مترالیوز که ما گرفته ایم اسم نبرده اند. ١١ ژوئن در فرونت قفقاز اردوی روس می خواست بطرف اولتی هجوم برد لیکن حملات شدید عثمانی الانهار اعقب نشاند و مواقع آنان را متصرف گردید. در بحر سیاه جهاز عثمانی «مدلی» با دو کشتی جنگی روس مصادف شد یکی را غرق و دیگری را خراب کرد که بزحمت توانست فرار نماید. ابلاغیه رسمی المان مورخه ۲۱ مه مشعر است پزیشکه مجموع عده اسرائى که تا ماه آوریل در خاك آلمان و اطریش گرفتار هستند بترتیب ذیل میباشد.
روس ۱۰۰۱۷۰۰۰
فرانسوی ٢٥٤٠٠٠٠
انگلیسی ٢٤٠٠٠٠
بلژیکی ٥٠٠٠٠
صربی ٥٠٠٠٠
جمعاً ١٣٨٥٠٠٠٠

عده توپهائی که قشون آلمان تا اول آوریل از دشمن در جنگ به غنیمت گرفته است ۵۵۱۰ عراده میباشند که صورت جزو آنها از دول متخاصمه چنین است
از فرانسه ۳۳۰۰ عراده
از روس ۱۳۰۰ عراده
از بلزيك ٨٥٠ مراده
از انگلیس ۷۰ عراده
مقدار کثیری از همین توپها خوب و قابل استعمال هستند و امروزه با کمال فایده برضد متفقین در جنگ ها بکار میروند.

( فتح ، وارسا )
وارساء عظیم ترین شهر جنگی روس غربی است و مرکز بهمرسانی ایشیا رای افواج روسی بود. عموما آنرا قلعه درجه اول جنگی میشمارند درون حدود شهر در کنار چپ دریای وسچولا ٥ قلعه حلقه زده اند و ۱۰ قلعه از طرف بیرون حلقه زده اند و هفت قلعه که بطرف راست دریای وسچولاست علاوه بر انها بود. این قلعه ها فاصله ۵ میل از شهر میباشند این قلعه ها به ۱۴۰۰ توپ مسلح بودند. روس ها وقت رفتن از وارسا همه پل ها و سامان (۱) حرب را آتش زدند و بسیار جاها را خراب کردند.

( منظره باز گشتن روس ها )
و چون افواج روسها از وارسا رو پس میرفتند، و وار سارا خالی کردند در راه مردم بسیر آنها برآمده بودند و با افواج بصداهای بلند میکفتند پس آمدند پس آمدند و افواج در جواب آنها گفت، مطمئن باشید که عنقریب از همین راه و ارسا برای فتح برلین خواهیم رفت !!!.....

( نظارة برلين بشنيدن فتح وارسا )
قیصر به ملکه خود بذریعه تیلیفون خبر فتح وار سارا فرستاد، قیصره جنرل کیل کاندر برلین را حکم داد که در برلین با بسکل سوارها برای رسانیدن و انتشار خبر فتح وارسا فرستاده شود حسب الحكم بايسكل سواران در بازارهای پربیروبار رفته و اعلان تخلیه وارسا را می نمودند و در هر کوچه گشته چیخ میزدند مردم برلین و پولیس ها یکدیگر را بوسه میکردند انظاره های پرجوش و خروش اینجا در تحریر نمی آید، مردم ترانه های ملی را می سرودند. مدرسه ها بنا شدند، كليساها با و از ذلك بك همهمه برپا کردند، برخانه ها بیرق ها بلند شد. اخبارات علاوه های مخصوص طبع و نشر کردند. مردم برای خریدن آنها بهزار جوش و خروش می آمدند.

( وارسا چه حال دارد )
جرمنی ها میگویند که ما روس ها را بی آنکه حلقه استحکامات را ضرر رسانده بتواند مجبور فرار کردیم. روس ها میگویند که هیچ چیز در وارسا درست نمانده است ایلیها برباد شدند انتظامات آبرسانی بسبب کشیدن پمپ ها خراب شد. اکثر نفری از شهر برامدند. کارخانه ها محو شد. مردم سالهای خود را در کادیها انداخته از شهر برامدند. سلیم نار هم خراب شد. افواج جرمنی وقتی که شهر می در آمدند غیر از آتش و خاکباد چیزی دیده نتوانستند. مگر کتب خانه عظیم الشان که دروار سا بود کامل بدست جرمنی ها آمده است که روس ها آن را نقل داده نتوانستند.

عده تلفات روسی از ابتدای جنگ تا ماه آپریل
در روزنامه رسمی روسی آنامازور عمومی دولت روسیه انتشار میدهد که تلفات روسها تا ماه آپریل تقریباً چهار ملیون نفر بوده است.

تلفات بحرى انگليس
موافق معلومات اداره بحری امریکا دولت انگلیس در ماههای اوایل جنگ ٤٣ فروند کشتی جنگی از دست داده است غیر از کشتیهای معاون کرد واژور و جهازات تجارتی.

توپهایکه آلمان به غنیمت برده
بر حسب يك فقره صورت رسمی که در برلن اشاعه یافته است.

در چاپخانهٔ حروفی دارالسلطنه کابل طبع گردید
همه مقاله هایکه دستخط ندارد از طرف مدیر و سر محرر تحریر یافته
محمود طرزی


اعلان )
پراگنده
۱. آثار مطبوعۀ تازۀ مطبعۀ مبارکۀ عنایت، و عبارت از يك مجموعۀ اشعار ابدار مجدد آثاری میباشد که بر کاغذ اعلا، وخوبی طبع داريا، بالتصاوير بسیار زیبا جلوه کر بازار عرفان گردیده است. اگرچه از تحت خط و خال بعید است ولی مضامین و خیالاتش سراسر بیکطرز جدید است. نسبت بخوبیهای ظاهری و معنویش قیمتش خیلی ارزان، یعنی مقابل (۲) دو روپیه کابلی در خود مطبعه عنایت از نزد عبد الرؤف خان سر مرتب، و در بازار ارك از دکان باز محمد، و در متصل مدرسه شاهی از دکان غلام محمد هر کس خریده میتواند.

اعلان
جزوه پنهان
هو سکاران مطالعه آثار ادبیه را مژده! ازین نمرۀ نو بسر رسیده گلزار، مطبعۀ عنایت، کام جانرا شیرین نمائید! جزوۀ پنهان، يك ناولیست که قوت علم و معرفت و سعی و غیرت را برای اساس زندگان نوعی بشر بنظر ثابت و جلوه گر میسازد. هم حکایت و هم عبرت هم فن، هم فضیلت: خوبی چاپ، خوبی کاغذ، خوبی تصورش علاوه، قیمتش نظر بخوبیهای باطنی و ظاهریش بسیار ارزان انها (۶) شش روپیه محل فروخت نفس مطبعه عنایت در ده افغانان، و دکان باز محمد در بازار ارك، و دكان حاجی غلام محمد خان تاجر كتب متصل در مدرسه شاهی.

اعلان
از اداره
کتاب سال اول سراج الاخبار افغانیه مجلد
کتاب سال دوم .. و مصور مجلد
کتاب سال سوم ... مصور مجلد
علم و اسلامیت
آیا چه باید کرد؟
ادب در فن
توحید
این کتابهای فوق در اداره موجود است. هر کس که آرزوی خریداری آنها داشته باشد به اداره مراجعت کنند.

اعلان
از مطبعۀ عنایت
قیمت روپیه کابلی
سیاحت پردو را دور زمین بهشتاد روز مجلد ٢
سیاحت در جو هوا مجلد ٢
سیاحت در زیر بحر مصور مجلد ١
از هر دهن سخنی و از هر چمن سمنی مجلد ٢
روضۀ حکم مجلد ٢
هر کس که آرزوی خریداری این کتابهای مافوق را داشته باشد از خود مطبعۀ عنایت در ده افغانان از نزد عبد الرءوف سر مرتب و از دکان باز محمد کتابفروش در بازار ارك و از دکان حاجی غلام محمد خان تاجر کتب متصل مدرسۀ شاهی بقیمتهای معینش خریداری کرده میتوانند.
و اگر از خارج افغانستان آرزوی خریداری کتابهای ما فوق را بکنند با ديرکتور سراج الاخبار الافغانيه مخابره کنند.


اعلان

عموم مشتركين كرام خودرا یاد آوری میکنیم هر قدر سعی و کوشش کردیم که از شکایت نرسیدن اخبار مشتركين كرام دارالسلطنه کابل خود رهایی یابیم ممكن نشد لهذا با داکخانه مركزى دارالسلطنة كابل يك مقاوله نموده با کخانه مشارالیه تقسیم و توزیع اخبار ما را که بهمه مشتركين كرام ما برساند در عهده همت خود قبول نمود. مشترکین کرام دارالسلطنه خود را تبشیر و یاد آوری میکنیم که بعد ازین اخبار های شان بدون واسطه غير فردا فردا بواسطه آدمهای داکخانه خود شان میرسد.

شرایط خریداری
دارالسلطنة | ولایت داخل افغانستان
قیمت سالیانه | هشت روپیه کابلی | سالیانه | چارده روپیه کابل
قیمت ششماهه | پنج روپیه کابلی | ششماهه | هشت روپیه کابل

در خارج افغانستان
هر جائیکه باشد با اجرت پوست
قیمت سالیانه ده روپیه انگلیزی | قیمت ششماهه شش روپیه انگلیزی
سه ماهه اشتراك قبول نمیشود
يك طلای پوند انگلیزی پانزده روپیه کلدار است . از همین قرار حساب کنند

یاد آوری
بر همه کار داران نظامی وملكي وجملهٔ خریداران سراج الاخبار افغانیه اعلان و خبر داده میشود. اگر از يك جابديگر جایروند و بیایند میباید که بيك رقعه مدیر و سر محرر را خبر بدهند که من در فلان جا بودم و حال در فلان جا ميروم اخبار مرا در انجا بفرستید. هر گاه همچنين بك رقعه شان برای ما نیاید و اخبار شان برای شان نرسد حق شکایت را ندارند.

( شرایط درج کردن اعلانها )
سوداگرانی که مال تجارتی ، و صنعتگرانی که صنعت خود شانرا در سراج الاخبار افغانیه اعلان و اشهار کردن میخواهند ، و یا دیگر هر رقم اعلان و اشهاریکه باشد از قرار شرایط ذیل درج و شایع میشود :
اعلانیکه در متن اخبار از یکبار تا به پنج بار نشر و شایع شود بر سر هر سطر ١ يك روپیه کابلی واکر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند في سطريك قرآن يعنى نيم روپيه كابلى اجرت گرفته میشود اعلانیکه درین ورق وقایه درج شود از يکبار تا به پنج بار في سطريك قرآن يعنى نيم روپيه كابلى واکر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند في سطر سه شاهی اجرت گرفته میشود . طول سطريك ستون اخبار ما ( ٣ – اینچ – ٤ – سوت ) میباشد
هر گاه شخصی اعلان خود را متمادياً تا يك سال نشر کردن خواهد ووجه يك ساله را پیشکی ادا نماید در ورق پشتی و در سطری ستار اجرت گرفته میشود.


[BLANK PAGE]


M ۲۰۰
24/5/82


سید محمد خان ولد [ILL]
[Signature]
کابل
[ILL]


سراج الاخبار افغانیه
۱۳۲۹

سال پنجم

فهرست مندرجات

مقاله افتتاحیه سال پنجم سراج الاخبار افغانیه )

مزایا و ثنایی ذات اعلیحضرت همایون )

( مراسم دربار - عید سعید فطر - واقعه بیاری - دعای دفع مرض - از چه می گویند حوادث داخلیه

تاریخچه جنك رستخیز اهنك - آخرترین خبرهای جنك - سپاه ترك - حمله جرمن - روسی - يك خطر جدید - سپاهی ترک در میدان جنك - فتح وارسا - فواید تلگراف بی سیم - تفصیل فتح وارسا - نیاز نامه جرمن روس - حوادث خارجیه

( موت فضایل آگاه جناب مولوی عبد الرؤف خان مرحوم تتمه حوادث داخلیه

يك تمثال اعلیحضرت امیر کبیر امیر دوست محمد خان علیه الرحمة والغفران تصاویر
تمثال ذات اعليحضرت ضياء الملة والدين امير عبد الرحمن خان عليه الرحمة والغفران
تمثال ذات اعليحضرت سراج الملة والدين صانه الله عن آفات الزمان
يك گروپ معظم در دایره سردار اکرم حضرت نائب السلطنه صاحب افخم
شهزاده كان جوانبختان معظم حضرت معین السلطنه صاحب وعین الدولة صاحب


اعلان
از صنایع پروریهای ذات ستوده صفات اعلیحضرت سراج الملة والدین پادشاه ترقیخواه دولت علیه افغانیه و سعی و همت جناب جزل کارخانه جات و ماشین خانهٔ مبارکه دارالسلطنه کابل علاوه بر ایفای حوایح دولتی و عسکری مانند آلات حربه دفاعیه و اونیفورمه های عساکر شاهانه و غیره، بعضی دیگر مصنوعات داخلی که از آن اهل وطن استفاده میتوانند نیز ساخته شده است که از حضور اعلیحضرت همایون حکم فروش آن صادر گردیده است: محل فروش این چیزهای ذیل (دکان عبدالله خان در بازار ارك) میباشد.

(۱) سرچ های پشمینه باقی رنگهای مختلف که قیمت آن از قرار گزانگلیزی ۳ قوته مشخص شده و در صند و قخانهٔ جنسی هم بفروش میرسد

| | قسم اول | قسم دوم |
|---:|:---:|:---:|
| اقسام | درجه اول | درجه دوم | درجه سوم | درجه اول | درجه دوم | درجه سوم قدری کلفت قیمت آن ۱۰ پا زیاده شد |
| درجه ها | رنگه | خودرنگ | رنگه | خودرنگ | رنگه | خودرنگ | رنگ | خودرنگ |
| رقم | کا حال ساخته نشده |
| قیمت | ۷ روپیه و ۱۸ پیسه | ۷ روپیه و ٥٠ پیسه | ٦ روپیه و ٤١ پیسه | ٦ روپیه و ۱۰ پیسه | ٦ روپیه و ٤١ پیسه | ٦ روپیه و ۱۰ پیسه | ٦ روپیه و ٥٠ پیسه | ٦ روپیه و ۲۰ پیسه |

کشمیره های قسم اول درجه دوم از قرار گز انگریزی | کشمیره چهارخانه ۷ روپیه ۳٥ پیسه | کشمیره رهدار هر رقم ۷ روپیه بیست پیسه

| (۲) | جراب ها | (۳) | تکمه های چرمی محراب و منبردار |
|---:|:---:|:---:|:---:|
| رقم | تکه بانکه زوج | راهدار زوج | معمولی زوج | کلان فی درجن | میانه فی درجن | خورد فی درجن |
| قیمت | ۱ روپیه ٥٢ پیسه | ٤٥ پیسه | ٣٦ پیسه | ۱ روپیه ٤٠ پیسه | ۱ روپیه ۱۰ پیسه | ٥٥ پیسه |

(٤)
گلوله های جدید ساخت

| رقم | زه باف يك اسپه دو کره دو ناره | زه باف يك اسپه دو کره سه ناره | چرم باف يك اسپه | يك اسپه چار ناره نخی |
|---:|:---:|:---:|:---:|:---:|
| قیمت | ۸ روپیه و ۳۳ پیسه | ۹ روپیه و ٢٤ پیسه | ۸ روپیه و ٤٢ پیسه | ٦ روپیه و ۱۱ پیسه |
| رقم | چرم باف دسته بادامی دو اسپه | چرم باف دسته دولانه يك اسپه | دسته دولانه یکی بار اسپه | چرم باف همرکاب |
| قیمت | ٤ روپیه و ٤٨ پیسه | ٤ روپیه و ٤٦ پیسه | ۸ روپیه و ۳۳ پیسه | ٤ روپیه و ۱۳ پیسه |
| رقم | قبضه برنجی کلید داره توپخانه | قبضه کلید نقره از چرم سه لایه توپخانه | زه باف دو تاره رکابی | زه باف رقم سواری سامی کلید |
| قیمت | ۳ روپیه و ٥٥ پیسه | ٤ روپیه و ٥٧ پیسه | ٥ روپیه و ٥٤ پیسه | ٥ روپیه و ۹ پیسه |
| رقم | رکاب از نخ | چرم باف میانه چوب بست زنانه | زنانه ابریشمی خیاطهٔ | از زین سواری تیغ چرمی |
| قیمت | ٤ روپیه و ٤٥ پیسه | ٥ روپیه و ۸۹ پیسه | ٥ روپیه و ۸ پیسه | ٤ روپیه و ٥٨ پیسه |
| رقم | دسته بادامی تیغ چرمی | دسته دولانه های برنجی کلید نقره | چرم باف ما بین بست يك اسپه | از زین سواری دولایه تیغ چرمی کجک دار |
| قیمت | ٤ روپیه و ۱۹ پیسه | ٤ روپیه و ٤٥ پیسه | ۸ روپیه و ۱۲ پیسه | ٤ روپیه و ٥٩ پیسه |

(٥)
اقسام گلهای مصنوعی سر

| قسم | گل جرین | گل نافرمان | گل شیو | گل برینه |
|---:|:---:|:---:|:---:|:---:|
| قیمت | ٥ روپیه و ٣٦ پیسه | ٦ روپیه و ٦ پیسه | ٦ روپیه و ۳ پیسه | ٦ روپیه و ۷ پیسه |
| قسم | شکوفه نارنج | گل یاسمن | جلیلی | گل استرن |
| قیمت | ۷ روپیه و ٤٥ پیسه | ٦ روپیه و ٥٨ پیسه | ٥ روپیه و ۳۸ پیسه | ٥ روپیه و ۳۸ پیسه |
| قسم | شکوفه سیب | گل گلاب | گل گندمی | گل سوسن |
| قیمت | ٦ روپیه و ٣٥ پیسه | ۷ روپیه و ۱۲ پیسه | ٦ روپیه و ٥٤ پیسه | ٦ روپیه و ٥٤ پیسه |

( المنشر ) ( میر محمد هاشم دفتری کار خانه جات (کرمان نظامی ) )


صحیفه (۱)

قیمت سالیانه
در دارالسلطنة کابل ۸ روپیه کابلی
در اطراف داخله مملکت
در خارج مملکت
با اخراجات پست ۱۰ روپیه انگلیزی
بهر یازده روز یکبار نشر میشود
قیمت یک نسخه آن در کابل یک قنانی است
(اوراق که درج شود آماده نمیشود)

سال پنجم

سراج الاخبار افغانیه
۱۳۲۹

شماره (۱)

مدیر و مؤسس و محرر
محمود طرزی

اداره سراج الاخبار و مطبعه
در ماشین خانهٔ دار السلطنة (کابل)
همه امورات تحریریه به ادارهٔ خانه
بنام مدیر فرستاده میشود

تاریخ ۱۵ شوال ۱۳۳۳
تاریخ انگریزی ۲۷ اگست
تاریخ شمسی ٤ سنبله ١٢٩٤

بسم الله الرحمن الرحيم

مقالهٔ افتتاحیهٔ سال پنجم سراج الاخبار افغانیه

اگر بخواهم کیف و کم پیدا کنندهٔ عالم وجود را حضرت خلاق عظیم الشان کائنات بیان اعظم را جل و علا را ملیارها ملیار حمد و ثنا بگویم بر روان پر حضرت سید و سرور اولاد آدم برگزیدهٔ خلاق عالم، هادی و رهنمای همه امم، رسول اکرم، فخر مکرم محمد مصطفی صلی الله علیه و علی آله و اصحابه و بارک و سلم ملیونها ملیون درود و تحایا ایثار کرین و پیشوایان دین رضوان الله علیهم اجمعین را تعظیم و تکریم مینمایم. متبوع مقدس افغالین اعلیحضرت (سراج الملة و الدین) را دعا گفته بعرض مقصد میپردازم: مقصد از عرض مقصد این است که میخواهم ساده، خراش جمله برادران دین و هموطنان عزیز خود گردیده عرض کنم که درین زمان مدنیت در همه اوان ترقی و تمدن و راحت و سعادت و بقای انسان بر علم و عرفان منحصر است. اگر ما ندانسته انسان بی خدا را، بی حق را، بی خدا را میداند تعاملش را، جزا و سزا بی حد شمارا کور، گنگ، شل، فلک میماند. اما در پایان سخن را پوست کنده، و صاف صاف میخواهم بگویم. خواه خوش کسی بیاید، خواه نیاید، خواه صحیح بدانند، خواه غلط. مقصد از «علم» همان علمیست که درین زمان تهلکه نان جوشن تن و دوات ما، کشکول وطن و ملت گردد. مقصد از علم همان علمیت که از تهلکه بنده گی پر شرمنده گی غیر دین مارا خاطر جمع سازد. و بر مسند عزت و بر فرازی بنشاند. مقصد از علم همان علمیت که از محکومیت و احتیاج اجانب ما را مستغنی سازد. و از دفینه های لا تحصا و گنجهای لایقتای عالم طبیعت تو انگر و غنی گرداند. مقصد از «علم» همان علمیست که آهن را در کف ما موم کند، و طبقات عالیهٔ هوا را بجولان ما محکوم نماید. مقصد از «علم» همان علمیست که قلعه های آهنین سرحد های ملک ما، گلوله های صد منی دشمنان ما را از تأثیر اندازد، و گلوله های هزار منی طوبهای ما فوجهای دشمن را از هم شکاند. مقصد از «علم» همان علمیست که خطهای راه آهن ما در يك برههٔ قليله صدها هزار عسکر ما را از يك جا بديگر جا نقل بدهد، و خطهای تلگراف ما در آن واحد از هر حرکت دشمن بما خبر برساند. هزار افسوس که ما این علمها را علم شیطانی میدانیم و عمر خود را صرف مالایعنی میکنیم. در وقت حاضر علم همین علمهاست که به محافظهٔ اساس اسلامیت خدمت میکنند، و بنیاد بنای قصر دین را از زلازل حادثات این دهر بر آفات نگهبانی مینماید. خروارها علمی که منحصر بر دانستن ترکیب (ضرب زید عمرا)، و فهمیدن قضایای (سالیه جزئیه، موجبه کلیه)، و حل کردن (هذا جاز و هذا لایجوز) مانده باشد، درین عصر و زمان حاضر بدرجهٔ يك سريزه كمك يك فونهٔ فولادى ويك گله كمك پنج مثقالهٔ نیکل بدین محمدی خدمت کرده نمیتواند، وقتیکه در مدرسه های بسیار معروف و مشهور اسلام، در مصر و بخارا و هند و ایران و غیره داخل شویم. بعدها، طلبه های می بینیم که دوازده سال از ده سال تحصیل مشغول مانده اند. اما چون نيك نظر کنم بجز تحصیل حاصل، غير از چند لولوه دگرها و چیزی بکف نیاورده توانسته اند. زیرا علمی که درینعصر خاص (دین) برای محافظهٔ خود از شر اعدای دین به آن محتاج است، دولت برای قوت و قدرت خود به آن محتاج است، ملت برای راحت و ثروت سعادت و آزادی خود به آن محتاج است، وطن برای عمران و تمدن و ترقی و تعالی خود به آن محتاج است نیاموخته اند و ندیده اند و نخوانده اند! میگویند که علمای سلف خود هستیم، آنها برای ما همچنین علمها را گذاشته اند، و از ثورهای که شما میگوئید سخت زاده اند. جواب عرض میکنیم که علمای سلف ما رحمه الله تعالی اجمعین در صدر اول اسلام (علم) را بصورت عام تفسیر کردند. و آنرا مك آلهٔ قویه برای بقا و قوت و قدرت اسلامیت شناخته از یکطرف علوم


سال پنجم
حصة ٣

دینیه را تدوین، و از دیگر طرف فنون متنوعه را از هر زبانی که یافتند ترجمه کردند، و بيك بیداری و هوشیاری تمامی در راه علا و قوام دین کوشش ورزیدند، و بهر چیزیکه در همان عصر و همان موقع بیداری شوکت و صلابت دین را به آن محتاج یافتند در اسباب سعی و همت فرمودند و آماده کار را به سعی و همت آیندگان خود ترک نموده از جهان فانی در گذشتند، جزاهم الله خیراً، و نور قبورهم.
آینده گان که بعد از ان آمدند اگرچه در محافظت همان مقصد از جد و جهد فارغ نه نشستند ولی چون بيك زمان فساد و شرور تصادف کردند، و آثار تفرقه طریقه ها و گروه های مختلفه را در اسلام مشاهده نمودند اهم را بر مهم ترجیح داده بهمانها فقط موجوده اکتفا ورزیدند، و برای جلو گیری تفرق و تشتت دایرۀ علوم را از توسع طبیعی آن مانع آمده در يك حد معینی محدود نمودند، لهذا رفته رفته در وسعت علوم و فنون يك حال توقف رونما گردید، و نیز چون رقیبهای عالم اسلامیت که عبارت از دول انصار آن باشد در يك حال نوم و غفلت بودند، این حال توقف و محدودیت علوم و فنون چندان ضرری نمیرسانید، بلکه برای رفع بدعتها، و دفع تفرقه ها مفید هم شمرده میشد.
رفته رفته این حال توقف و محدودیت به کسالت و رسون، و نوم و غفلت مبدل گردید، و طریق تدریس و تدرس بر مسائل جزئیه من قبیل ازین مذکور گردید مانند (جاز یجوز) و (ضرب زید عمراً) منحصر ماند که آنهم مبنی بر همین قدر يك مقصدی بود که تا نگویند بیکار نشسته اند، و برای نان پیدا کردن يك راهی بدست داشته باشند.
وقتا که دشمنان دین اسلام – یعنی ملل غربیه او روز به بیداری و کار گذاری آمدند، و بهمان علوم و فنون که در صدر اول اسلام علمای اسلام اساس آنها را وضع کرده بودند جنك نشئت زده عملیات آنرا به استحكامات قوت و ثروت تطبیق دادند، و بواسطۀ آن قوت و ثروت در اساس بنای اسلامیت بکامیابی تمام رخنه ها انداختند، علمای کرام اسلام همچنان خواب سنگینی فرو رفته بودند که طراقه های هول انگیز آن همه صدمه های پیدرپی هیچ سامعه خراش بیداری شان نگردید، بلکه آن زلزله های شدیده را عبارت از يك جنبش گهواره آسای استراحت خود پنداشتند.
روی سخن ما بهمه علمای کرام اسلام است، زیرا ورثۀ انبیای عظام علیهم السلام، و سکاندار کشتی امت ناجیه حضرت خیرالانام علیه الصلوة والسلام ایشانند، این عصر و این زمان به اعصار سالفه یقی و پیشینی مشابهت ندارد، از بدهیات انکار نباید کرد، آیا مدافعه این آلات ناریه، و این صواعق مدهشۀ سماویه، و آنهمه اختراعات عجیبه و غریبه که دیده و شنیده میشود بغیر حاضر کردن همان گونه اسباب متقابله ممکن میشود؟ بايك قوۀ سمی که از يك گوشه سرا تا دیگر گوشه سرا شنوایی را مالک باشد، بایک گوشی که در ظرف يك ثانیه از امریکایه آسیا صدا را بشنود برابری کرده میتواند؟ آیا رفتار شتر با رفتار عرابۀ موتر، و بار برداری و سرعت عرابه کراچی با قطارهای راه آهن همسری کرده میتواند؟ آیا طوبهایی که قطر دهن شان از سه چار انچ تجاوز نکنند با طوبهایی که قطر دهن آن تا بشصت انچ میرسد، و يك گله يك خرواری را تا مسافۀ ٢٠ میل پرتاب میکنند پیش قدمی کرده میتواند؟
علمای

نمره ٦

ما نمیگوئیم که علمای ریل بسازند، یا طوب؛ ولیکن چیزیکه بر عهدۀ علمای کرام ترتب میکند این است که عموم را تشویق کنند، تحريك نمایند، فتواها دهند، اجتهادها فرمایند که این چیزها را بوجود آورند، و این چیزها بوجود نمی آید مگر به افزونی مکتبهایی که علمای آموختن و بوجود آوردن آنچیزها در ان خوانده شود. معلوم است که ریلها، تلگرافها، نیاموها، پروژه کشورها، اورو پلانها، زمینلینها، تحت البحرها، فوق البحرها، تحت الارضها، فوق الهواها، یومیه ها، گله ها، غازها؛ صد دها، بلاها، و چها و چها در زمانهای سلف نبود که علمای سلف ما رحمهم الله از آنها بحث و بیان میراندند؛ این علمهای جدید است که مخصوص عصر جدید است. جبر، هندسه، حساب، ریاضیات، طبیعیات، فزيك، شيميك، ميكانيك، جغرافی، قوموگرافی، زولوجی، دیپلوماسی و غیره و غیره علمها نیست که غربیون اساسات آنرا از شرقیون گرفته و ترقی داده داده آله های غالبيت، مظفریت، سیادت، حاکمیت خود ساخته و کامیاب آمدند، با وجود اینهم که اینها را علتهای جدید گفتیم، اما اعتقاد و اعتماد و ایمان کامل ما بر این است که قرآن عظیم الشان ما (کتاب قدیم) است و هیچ رطب و یابسی نیست که دران نباشد، همۀ آنچیزها ئیکه مذکور گردید، و ملیارها چیزهای دیگری که زبان انسان از بیان آن عاجز است همگی در زیر کلمۀ مقدسۀ (حکمت) مستور و مضمور است، حکمت، آنچنان يك کنز عظیم لایفنا، و نعمت جسم عظما نیست آنچون یکی احسان و عطا فرموده شود (خیر کثیر) به او احسان میشود. (١) کثیر را به قلیل، کلیات را بجزئیات ترجمه نباید کرد، بزرگترین و وافرترین خیرها حفظ و صیانت (دین) است از پامال شدن و محکوم ماندن به احکام دیگر دین، حال آنکه انتخابات این عصر و زمان وقت حاضر محافظۀ اساس و بنیاد دین را بر تحصیل (حکمت) منحصر داشته، از همه خوشتر اینکه: حکمت، يك مال گمشده مسلمانهاست که در هر جا بیابند باید بگیرند. (٢) افسوس که ما در صدد کردن آن و ابرا نمودن ازان کوشش میورزیم؛ درین هم هیچ شبه نداریم و ایمان کامل داریم که دین، دین خداوند تعالیست، حافظ او هم ذات پندار سبحانه جل و علا ست (٣) ولیکن ما را نیز بر محافظت آن مأمور فرموده و به بسیار آیات کریمه تأکید فرموده، ما اگر دست و پای بسته بنشینیم، و هیچ تشتت و اقدامی در اسباب نکنیم بچنان توکلی میماند که بستن زانوی اشتر باشد. اگرچه «حکمت» را نوع نوع تفسیر کرده اند، ولی جمهور علما دانش را عین حکمت گفته اند. دانش، علم، معرفت، حکمت همه بيك نقطه سر میزند، و اگر «حکمت» را تنها بزهد و تقوا و عبادات منحصراً تفسیر شود، در آنحال بسیار احادیث منفیه میبینیم که فضیلت علم بر فضیلت عبادت ترجیح داده شده است (٤).
و الحاصل این چهار سال کامل شد که سراج الاخبار افغانیه، در خصوصها از تحریر و تقریر روانه ایستاد، تا اینکه سال چهارم خود را به انجام رسانیده بسال پنجم قدم نهاد، فریادها، فغانها، ناله ها کرد، اما از دهنش برآمده بمخاطبش در آمد! این است که درین باره مقالۀ افتتاحیه خود را
(١) در قرآن کریم میفرماید: یؤتی الحکمة من یشاء و من یؤت الحکمة فقد اوتی خیراً کثیرا .. (٢) حدیث شریف است: الحکمة ضالة المؤمن اخذها این ما وجدها.، (٣) آیه کریمه: – انا نحن نزلنا الذکر و انا له لحافظون .. (٤) حدیث شریف: – فضل العلم احب الی من فضل العبادة و خیر دینکم الورع .. دیگر: – طلب العلم ساعة خیر من قیام لیله، و طلب العلم خیر من صیام ثلاثة اشهر ..
علمای کرام خواهند گفت: – که جهت تعلق اینسخنان بما چیست که این اخبار والای هرزه در اخلاق خود را میدرد و مغز ما را میخورد ..! عرض میکنیم که جهت تعلق این سخنان به (علم) است، و علم و عمل بدان راجعست.


صفحه ۳ سال پنجم شماره ۱

به انجمن بك نياز نامه تحويل داده بر جرأت استرحام از علمای گرام مسئولیت و از هند، ولى در هر حال وقاطبة احوال فوز و فلاح ونجاج اصلاح امت ناحية محمديه ( س ) را از بارگاه خالق عالم جل سبحانه نیاز میداریم. ومن الله التوفيق ! عبور كرديد. زيرا، جراید و و و جریده نگاران، بنام دیگر، اخبارها، و، اخبار والآها، آن اهمیت و عزت و اعتباری را که امروزه روز در عالم مدنيت حائز میباشند، در پسر زمنها عشر عشیر آنرا هنوز پیدا نکرده است. بلکه اگر بگوئیم که در نزد بعضی موجب نفرت و احتقار هم باشد جادارد !

يك قطعه دلب
مناسبت سرمقاله مافوق خود در اخبار گهربار
( زميندار ) يافتيم عيناً نقل كرديم
انجنین در سکه و علیه به این حال تباه
خود بینید و می رسد که چون میاید
فرصت از دست بشد هر چه کنی زود بکن
نیست کاری که در صبر و سکون میباید
انجین کار به تمکین وسکون بر ناید
اندکی نیز درین شیوه جنون میباید
کار ملت به به افسانه و افسون باشد
سینه سوخته و درد درون میباید

***

مزایا و شایانی اعلحضرت سراج الملة و الدین

سراج الاخبار افغانيه، يك كودك نو بزیان آمده چهار ساله ایست که از قدمه های نردبان عمارات زندگانی خویش تنها چهار قدمه راطی کرده و بر قدمه پنجم پا نهاده است و با اینهم، پرورش یافته مهد با سعد عهد چون شهد چنان پادشاه حقایق آگاه معدلت همراه مقدسیت که تأثير نشو و نمای بهار عواطفات عرفان نثارش بدرجه پیران کهنسال جهان نورد دنیا دیده اش ايصال نموده، ورشحات سحاب عصر ترقيخيز پرفیومالش بجنان شادابی و خرمی و سرسبزیش رسانیده که نهال آمال حال و استقبالش را گلهای رنگارنگ عز و حکمت، و میوه های حلاوت اورنك فن و معرفت زینت و باروری بخشیده است ؟ على العصر سعادت حضر ذات اعلیحضرت ( سراج الملة والدين ) يك زمان ربیع معرفت، و يك اوان نوبهاری بختیاری و شان و ملت است که از نفحات الانس هوای حیات بخشای ربیعیش افغانستان و افغانین را یک جان تازه در بدن دمیده، و از گلهای علم و فن استشمام روائح سعادت و علویت نموده، و به نغمه های لذیذه پر حلاوت آثار مدینت لذت اهمیت زندگانی گرفته !، سراج الاخبار افغانیه، بلبل نواسنج این گلزار پر ازهار نوبهار عصر معرفت باد، و پروانه سراج وهاج محفل این زمان سعادت نثار ترقی آثار است که موسیقار منقار خوش گفتارش مزایا و ثنایای حامی مقدس خود را تکرار على التكرار، و بر پرتو شمع رخسار زمین مدنیت نثارش بال افشانی شوق پر مسار مینماید ! پادشاه مقدس محبوب القلوب، و اب الشفق ارحم به تکوین مجلوب وطن وملت افغانستان و افغانیان ذات اعلیحضرت ( سراج الملة والدين امير حبيب الله خان ) ابقاه الله دولته إلى مديد الزمان چنان با پادشاه حقایق آگاه معدلت اكتناه بزرگیست که در زمان سعد اقتران سلطنت همایونی شان دولت علیه خداداد افغانستانرا، شوکت، عظمت، قوت پدیدار آمده است. وطن افغانستانرا ترقى، تعالى، مدنیت استقبال کرده است. ملت افغانستان بختیاری، آزادی، سعادت، معرفت رو آورده است.

ای علمای گرام ! ای ورثه انبیاء عظام : وقت میگذرد، تهلکه روز بروز می افزاید. به ارشاد، به اجتهاد همت فرمائید. به تحصیل علومی که محافظه اساس اسلامیت خدمت کنند. و به ایجابات و لوازمات عصر و زمان موافق و مطابق باشد عموم ملت را شوق بدهید، رغبت افزائید، رهبری فرمائید. این علوم شريفه موجوده که به تعلیم و تعلم آن مشغولیم به محافظه و نگهبانی بنیاد و اساس قصر مشید اسلامیت در چنین عصر پر آشوب وقت، از شر دشمنان دین برافکن خدمت نمیتواند. علومی که محافظه بنیاد قصر دین خدمت میکنند علوم حاضر ساختن آلات مدافعه است که مذکور گردید. و علوم متداوله ما متعلق نقش و زینت آن بناست. لهذا بنا بر قاعده حکمیه، تمت العرض ثم النقش، میباید که اول اساس و بنیاد قصر اسلامیت را از خلل محافظه و وقایه نمائیم و بعد از ان به تزئینات و نقوشات و ترتیبات داخلی آن بپردازیم، لا سمح الله، العياذ بالله از مال غربیه نصارا را از بین گیرودار قیامت آثاری که درین وقت آن گرفتار آمده اند. یکبار رهائی یافته بخیال مافات از دست داده گیهای خودشان در صدد بدست آوردن ممالک شرقیه اسلامیه آغاز کنند. آیا در انوقت ترکیب مضر پدید همراه را به که خواهیم فهمانید جار مجوز را به که خواهیم شنوانید درین وقت علمی لازم است که برای محافظه دین، دولت، ملت، وطن ساقامه های آهنین و استحکام های آتشینی بکشد، علمی لازم است که همه ما را عسکر تعلیم یافته مسلحه بسازد. علمی لازم است که از هر چیزی برای ما زر بکشد به، کیمیا از جمله اشیا زر کشند :: وقتا کبیر آوری نگذشت و رفت و، علمی لازم است که پایهای ما را سرعت قوت برقی بخشد و عصر عصر موثر و ریل است و برق :: کامهای اشتری بگذشت و رفت، علمی لازم است که ما را هوا پرواز ساخته بر دشمنان ما به آتشیاری و اداره :: شد هوا جولانگه نوع بشر :: وقت فی بال و پری بگذشت و رفت .. علمی لازم است که گوشهای ما را آنچنان تیز کنند که در ان واحد صدای غرب و شرق را بشنواند به، سیم آهن در سخن آمد زرق :: تیلفون بشنوگری بگذشت و رفت .. تا توجه عمومی به تحصیل این علوم نشود ممکن پیشرفت آن پست، توجه عمومی به وعظها، اجتهادها، شوقها، ترغیبهای علمای گرام و بایسته است. صحیفه های سراج الاخبار افغانیه، برای مقاله های تشویقیه و تنبیهه اهل فضل و دانش باز است و عقل تدبير، مآل انديشى عصر و زمان همچنین اقتضا میکنند که عرض کردیم. اگر غلط و خلاف حقیقت عرض کردیم ما را ارشاد و هدایت فرمایند که بعد ازین سکوت کنیم، و حلق خود را و مغز دیگران را ندریم و نخوریم که این هم يك ثواب وحسنه عظيمه شمرده میشود. زیرا انسان از خطا خالی نیست. ممکن است که این معروضات ما بر خلاف حق و صواب باشد. پس اگر ما را ارشاد فرمایند به رهنمائی يك برادر مسلمان خودی و همت فرموده خواهند بود. و اگر این معروضات ما اقرين حق و صواب میدانند کمر همت را برار شاد ملت و رهنمایی امت برای تحصیل علم و معرفت و بدست آوردن خبر كثير حكمت تملك برمیان بندند تا هیچ نباشد از بار