صحیفه ۱۳
سال نجم
شماره ۲

احترام و حق شناسی من برای مرد بزر کی که در دورهٔ بزرگ امروزه معرف و مجسمهٔ قوم و عزم راسخ آلمان است کامل، و آن شخص با کمال افتخار وظیفهٔ خویش را انجام داده در دامن وطن خویش فعلا آرمیده است.

و لیکن وظیفهٔ من در این موقع نسبت به ملت آلمان مسلح آن است که در میدان بر افتخار جنگ برای حمایت و از دیاد عظمت و قدرت مملکت در انظار داخله و خارجه آنچه تصور آن ممکن شود سعی و فدا کاری نمایم.

و اولین ضامن وامید واری ما به فتح و فیروزی لطف خداوند و سپس ارادهٔ متحد عموم و عزم فولادین است که بهر قیمت رقیبا را از میدان رقابت خارج نموده و معنی عزم و اراده ملت را بعموم عالمیان آشکار سازیم وبالاخره ثبات قدم ما که حوادث روز کار معرض امتحان گذارده است، که مدال نمائیم فدا کاری برای وطن یکانه شیوهٔ ما است.

و حسن اتحادی که نزد ما و در میدانهای با مهابت جنگ ملت آلمان را به بالا رفتن از کربوه های مشکلات کمک و هدایت کرده با این عرش های طوفان آمیز جنگ طوری ترقی کرده که پس از اینکه فیروزی و فتح قطعی خود را بطور دلخواه بدست آوردیم برکت و شرافت و توسعه عظمت ما با صورت زیبائی از افق وطن طالع خواهد شد.

و بعد از آن در ازای قیمت فتح و فدا کاری حیات ملی آلمان قوی و بزرگ خواهد شد و ملت آلمان در آنوقت میتواند آزادانه و قوی گیاه امال ملی خویش را برویاند.

و در حقیقت آنوقت است که نتیجهٔ کوشش و مؤسسهٔ پرمارك متوج به تاجی خواهد شد که مفهوم تاج عظمت و نتیجه آن سعادت ابدی ملت آلمان است.

از ارود گاه جنگ قیصر ویلهلم

کذا

حکایت دیگر

آلمانها از تلگراف بیسیم چه فایدها گرفته اند

هر يك از ممالك اروپا نسبت نخود چند دستگاه تلگراف بیسیم دارند و در فرانس دو دستگاه موجود است که معروفترین و قوی ترین آنها دستگاه تلگراف بالای برج ایفل است و از حیث اهمیت و قوت شهرتی در دنیا دارد، و مسافتی را که میتواند مخابره نماید ۶۵۰۰ کیلومتر است و هیچ وقت زیاده از ده هزار کیلومتر نتوانسته حرف بزند.

در هیچ مملکتی بقدر آلمان دستگاه تلگراف بیسیم زیاد نیست صرف نظر از عده کثیر آنان يك دستگاه تلگراف بیسیم فوق العاده قوی و پر فاصله حرف زن دارد که در تمام دنیا نظیر آن یافت نمیشود و آن دستگاه تلگرافی است که در ولایت نوین نصب شده ( همان دستگاهی است که بالتلگراف خانه بیسیم اصفهان از همان جا مخابره می کردند ) که تا ۱۲ هزار کیلومتر ( قریب يك هزار و نهصد فرسنك ) بلا واسطه میتواند حرف زند يك دستگاه دیگری با همین قوت و عظمت آلمان در اسپانیون دارد و یکی در افریقا و یکی دیگر در سایول مقابل نیویورک دستگاهی که در آمریکا دارد در اول جنگ این قوه را نداشت و در همان ایام در نهایت درجه محرمانه قوه او را سه مقابل کردند.

این دستگاه سه ستون دارد که هر يك ۱۵۰ زرع بلندی آنها است که تمام دستگاه را در آلمان ساخته و مخفیانه بدانجا حمل نمودند.

از ابتدای جنگ تلگرافات تحت البحری آلمان با سایر نقاط دنیا قطع شد.

لیکن بوسیله همین تلگرافات بیسیم بود که امپراطور المان توانست با تمام ممالک دنیا رابطه خود را حفظ کند.

امواج رقیه تلگراف بیسیم در هوا بدون کم و زیاد سرعت سیر نور حرکت میکنند ( ثانیه سیزده هزار فرسنگ راه میروند ) و عیناً مثل نور آفتاب که توسط آینه یا منشور شعاعی میتوان اشعه او را از خط سیر منحرف ساخت تلگراف قوی تلگراف ضعیف را منحرف مینماید.

در يك آن واحدی که چند تلگراف بیسیم مشغول مخابره باشند، طبعا اشعه رقیه آنها در فضای محیط با هم تلاقی می نماید و هر دستگاهی که میان آنها قوی تر باشد سایرین را نخود جلب می نماید و دستگاه رقوت را دستگاه کمقوت بی اثر می کنند و در حقیقت فایده و ثمر تلگراف بیسیم عاید ملتی میشود که دستگاه آن از سایر ممالک قوی تر باشد و در این معلوم است که امروز فایده این دستگاه تقریبا منحصر به مملکت و دولت آلمان کردیده است. در ایام سابق یعنی در زمان صلح برای ترمیم این نقیصه که نفع تلگراف بیسیم انحصار بممالك معظمه مثل آلمان نداشته باشد، و سایرین هم بتوانند فایده ببرند مجمع بین المللی در لندن تشکیل و قرار دادی بین دول جاری شد که در چه ساعت دستگاه های آنها بکار باشد، و در چه ساعات دیگران مشغول کار بشوند.

پس از طلوع جنگ اروپا قرار مزبور متروك شده و آلمان که دارای قوی ترین دستگاه های تلگراف بیسیم دنیا بود بنای رابطه و مخابره را با استاسیون های ( نوین ) و ( اسپانی ) و امریکا نهاد و تلگرافات یومیه و ابلاغات رسمی روزانه راجع بجنگ و امور تجارتی و سیاسی آلمان در تمام نقاط منتشر شد بدون آنکه سایرین بتوانند از دستگاه خود بهره منتفع بشوند.

آلمان بهمین اندازه قناعت نکرده و شعبات جزوی از آن در تمام ممالك تشکیل داد اما زونی میونش دستگاه جزو در تمام ایالات و در مکزيك شانزده دستگاه و هم چنین در تمام امریکای شمالی و جنوبی و در مشرق اقصی و عثمانی و ایران و افریقا عده کثیری دستگاه مخابرات ترتیب داد که از ( نوین ) و ( سایویل ) مستقیماً و توسط شعبات واسطه دائماً مخابره مینماید.

روابط تلگرافی بیسیم را آلمانها در تمام نقاط دنیا کامل مهیا کردند.

در دریاها

از همان ابتدای جنگ که بحری آلمان در اقیا نوس کبیر هفت کشتی معروف اول ( آمدن ) و آخر ، کالسر وه، زلزله در عالم تجارت و بحر پیمائی متفقین انداختند چگونه توانستند که مدتهای مدیدی در اقیانوس ها گردش کرده و چپ و راست کشتی های متفقین را در هر گوشه غرق و اسیر نمایند و با وجود آنکه کروازرهای جنگی انگلیس و را بون در تعقیب آنها بودند نمی توانستند بدانها دسترسی یابند.

تازه اکنون معلوم گردیده است که فرداً فرد کروازرهای جنگی و جهازات معاون جنگی آلمان همگی دارای دستگاه های تلگراف بیسیم بوده است که قوه آنها از دستگاه های جهازات انگلیس و فرانسه و ژاپون بیشتر می باشند.

بعلاوه آنها آلمانها در تمام کشتیهای تجارتی و زغال کش حتی جهازات كوچك بخاری تجارتی که در ابلاغیه ها بماهی گیری تعبیر می شود مستقیماً


صحيفة ١٤ سال نجم

و غیر مستقیم در تمام نقاط هند وستان و چین و امريكا، وسواحل روس و زایون دستگاه های تانگراف قرار داده و تماما مثل خط زنجیر بهم وصل می کردند
مثلا کشتی آمدن و كالسروه و غیره در تمام مدت عملیات همه ساعت با المان مخابره داشته و از بران دستور و خبر می گرفته و اطلاعات دریای و اعمال خویش را بمراكز بحربه المانها خبر میدادند .
همان که آن هفت کشتی معروف تاریخی المان از بندر کیا چو مانند بالای میرم بیرون جسته و در اقیانوس کبیر بنای شکار کردن چهارات انگلیس وروس و فرانسوی را گذاردند و هر کدام طرفی را اختیار کردند در واقع هيچ يك تنها نبودند و در اطراف هر یک از آن جهازات جنگی المان چندین فروند کشتی تجارتی و زغال کشی و ماهی گیری المان در شمال و جنوب و مغرب و مشرق آنها بودند که از يك طرف محرمانه بانها ذغال و آروغه رسانده و از طرف دیگر مثل جاسوسان زیر دست توسط دستگاه های تلگراف بیسیم خود با نها خبر میدادند که فلان کشتی انگلیس بافرانسوی از کدام سمت حرکت کرده و چه وقت میتواند آن را غرق نماید
و در حقیقت جهازات تجارتی المان پیش قراولان جهازات جنگی بودند که وسایل علمیات را فراهم میکردند
کرواز رهای قیصر المان مانند تحت البحریه ای وی طوری موجبات انقلاب دریاهای دنیا را فراهم آوردند که اولیای امور متفقین با بهت غیر قبل توصیفی از قرار عجز خود داری نکردند و در واقع بوسیله تلگرافات متعدده چسیم بوده و هست که این عملیات شعیده مانند با کنون صورت یافته است چنانکه تلگرافات بیسیم که هرون در نبوده اداره کل انها را عهده دار شده بود در کار نمی شد عملیات جهازات آنان تا این درجه برای متفقین منجر بوحشت نمی کشت اگر درست دقت شود که کشتی ) برنس اینتل ) چگونه وارد پناه گاه نيو يورك شد و چطور دو ساعت توسط تلگراف بیسیم با ( کاله روده ) مذاکره میکرد و بچه ترتیب در هوای ارومه از کنار جهازات جنگی انگلیس بخیر گذشت آنوقت میدانند که مقیاس فعاليت آلمانها ، وفائدة تلكرافات بیسیم آنها چقدر و چیست
حتی خود صاحب منصبان انگلیسی و فرانسه به نتایج عظیمیه تلكرافات بیسیم آنانها جاده ندارند و موضع مزبور بابك اهميت بزرگی در مقابل انکار آنها مجسم است.

در خشکی های دنیا
وقتی که توانستیم حل نمائیم که با وجود مشکلات و مواقع عظیمی که در دریاها موجود است آلمانها باین درجه از کمال این قبیل کارها را کرده اند خوب می توان فهمید که در خشکی های دنیا که تلگراف بیسیم انسان تر و جامع تر است آلمان چه نتایج مفید و عظیمی حاصل کرده است.
توسط همین تلگراف بیسیم بود که مسیو هرون در نبورک که دوروز قبل رو تر خبر معاودت او را بالمان داد همه روزه مستقیما با خود امپراطور مشغول تبادل نظریات و مذاکره بود .
بلا استثناء هر روز مسیو در نبودند اخبار و اطلاعاتی که بهزار و یک وسیله توسط جاسوسان آمریکائی خود از فرانسه و انگلیس و او ضاع عمومی دنیا تحصیل کرده بود مستقیماً به قیصر خبر داده و طرفین از هم تعليمات می گرفتند .
بهمین وسیله بود که در نیورک بامپراطور و هیئت وزراء وی جریان بازار امریکا و وضعیات دیپلو ماسی و غیره را خبر میداد و در عوض از بران

٣٠٤ سال نجم شماره ۳

ابلاغیه های رسمی و توضیحات لازمه و فتوحات آلمان و غیره را دریافت کرده و بتوسط هفتاد هشتاد دستگاه تلگراف جزو خود در تمام مطبوعات انازونی ، و و شیلی ۱۰ پرو هو مكزيك برزيل ، ومملكت و چين . منتشر کرده و در حقیقت افکار نامه را زیر تکین آورده بود شعبات تلکرافات بی یه آلمانها روزی بازده ساعت مرتباً برای مخابرات خودشان لازم دارند و بعد از انکه این پانزده ساعت تمام شده باز هم دست بردار نیستند و مشغول می شوند چرا که از يك طرف بواسطه اینکه تلكرافات انها قوی تر است اخبار سایرین را جلب کرده و بهترین وسیله کسب اخبار دشمن است و از طرف دیگر بعلت فوت این دستگاه و کم قولی دستگاه های دشمن دائماً امواج رقيه تلكوانات بی سیم انگلیس و فرانسه را در فضای هو ا مختل کرده و نمیگزارند خبری به آنها برسد به معلوم است تلگرافی های آلمان در سواحل چین و امریکا و اروپا بیکار نمی نشینند و دشمنان آلمان در نهایت ضعف شا میکنند که روابط تلگرافی بی سیم آنها مقطوع و از این راه فایده نبرده اند .
حالت تلگرافی های بی سیم استاسیونهای ساحلی و جهازات انگلیس و فرانسه در دریاها واقعاً رفت انگیز است. بجارها چندین ساعت در کنار دستگاه های خود دست ها راز پر بغل نهاده و از تموج اشعه برقیه می فهمند تذکرافات بی سیم آلماتی مشغول کار استند و تلگرافی انگلیسی که از ضعف دستگاه خود مطلع است و می داند با کار کردن آلمانها او نمی تواند مخاره کنند انتظار دارد که شاید دقیقه آلمانها تعطیل نمایند و خودش مطلب لازمی که دارد بگوید لیکن چندین ساعت انتظار میبرد وقت آن کار هم فوت میشود و آلمانها بدون دقیقه راحت و فاصله مشغول هستند و دانا تلگرافی ها می بینند امواج برقیه آلمانی هوا را تصرف دارد و دستگاه های انها را یک چیزی مصرفی ساخته است .
دستگاه های فرانسوی هم از سیستم انگلیسی ساخته شده و همان نقیصه را دارد و خیلی سعی میکنند که در این راه تکمیل نمایند و در حقیقت باید گفت امروزه تلگراف بیسیم فقط خدمتگذار آلمان است و از خدمات به سایرین استعفا داده است .
یکی از قواعد و اصول تاپلیون کبیر این بود که می گفت برای مضمحل کردن خصم و بهترین راه سهل برای معدوم کردن او قطع مراودان و جدا کردن اوست و در این یک زمینه عوض آنکه انگلیس و فران کار خود را صورت دهند آنان بهمان وسیله منشبت شده است .

(يك جمعيت بزرك مبلغين مسیحیت برای هندستان )
و کیل ۲۸ جولائی :
مسلمانان هند این خبر را بكمال حیرت و افسوس خواهند شنید که کارکنان دنیای مسیحی برای شان تیاری فرستادن یک جمعیت بزرد مبلغین دین نه رایت را کرده اند .
چند سال قبابرین در جنوبی هند برین سخن اصرار شده بود که تمام میدا کلیه اهای هند را لازم است که به بسیار قوت و همت در هندستان تبلیغ عیسایت را بکنند ولی بعضی فرقه های ذمه وار در انوقت برای هندستان میگا لزوم ندیده و گفتند بیشتر ما را باید که در افریقا مساعی خود را انجام بدهیم
در عملی این مسئله دوباره در در قطر غور و تحقیق آورده شده و و ریورند ای چی په فرنج و از لات پادری استدعا نموده که این معاملها در پیشروی ارباب حل و عقد انکالیکن چرچ و انگلستان و پیش کند.


صحیفه ۱۵ سال نجم شماره ۲

ویسی از مبلغین مسیحی تأئید این درخواست را کرده اند و کتبی تحريك نموده که بالاتفاق تمام جمعيت ها يك جمعیت بزر کی بنام مشن | جمعیت هندی | قایم کرده شود که در ان مبلغین را به دقت طریق تبلیغ تعلیم داده شود و کارکنان آن در تمام هندستان منتشر شوند که از یکجا پدیگر جا تبدیل هم شده بتوانند .

در درخواست مذکور بیان کرده شده که در مدت ۱۰ سال گذشته ۶۰ هزار هندو مسلمان شده اند و بعضی عیسائیان هم در همین زمانه مشرب به اسلام شده اند و در کار تبلیغ ، مسلمانان ساحل مغربی هند بسیار پسته دی کوشش کرده اند که مطمح نظر شان هم اکثر هنود بوده اند .

و در درخواست مذکور یقین ظاهر کرده شده که از غفلت وسهل انکاری میسیونریهای مسیحی که در حق مسلمانان هند از یشان ابراز کردیده از ان نتایج بسیار افسوسنا کی پیدا شده اند. زیرا مسلمانان در موقت در يك حالت شك وشبه هستند و صد حیف که تا بحال برای متأثر ساختن چنین دلهای غیر متیقن و مذبذب کم کوشش بعمل آمده است.

پس حالا بجنان کارکنان رو حال نکته رس و مصلحت اندیش، ضرورت و احتیاج داریم که از عمالات اسلامی وخيالات مسلمانان كما حقه واقعیت داشته باشند تا بر نوجوانان اسلامی امروزه این را ثابت کرده بتوانند که يسوع مسیح حاجت روائی شان را به چنان یک طریقه میتواند که عباد الله ، بيغمبر شان ، صلى الله علیه و آله و سلم و هم نمیتواند .

در در خواست مذکور بعد از اظهار اینقدر خیالات توقع ظاهر کرده شده که اگر تمام کلیساها یکجا شده متفقاً در اجرای این کار بکوشند قيناً اثر آن بر مسلمانان هند بسیار اهم و دوررس ثابت خواهد شد. و آنوقت لازمست که در مراکز بزرك هندستان اقامت اختیار کنند و سر رشته تعلیم کار کنان هم بیک اندازه وسیعی کرده شود و در زبان اردو و غیره زبانهای اهلی بکر ساله تبلیغیه هم شایع کرده شود و هیچ دقیقه از پیش کردن بسوع مسیح را در پیش روی مسلمانان فرو گذاشت نشود چرا که اکثر چنان کسانی در آنها موجودند که مذهب آبائی خودشا ترا مکمل ندانسته در تلاش اختیار کردن یک مذهب دیگر هستند .

مبلغین مسیحی در درخواست خودشان حالت تا کوار مذهبی مسلمانان هند را که شایع کرده اند. ما را بکمال افسوس برين يك معترف می سازد که آنها درست اندازه کرده توانسته اند. فقدان تعليم و تربيه مذهبی مسلمانان را بسوی مادیت مایل کردانیده و اگرچه يك طبقة محدود پابندی مذهبر ا در حالت موجوده نیز باعث تکوئی دنیا و آخرت میدانند. مگر افسوسكه إبندی عملی مذهبی از قسم اعظم آبادی اسلامی مفقود کردیده است. بی شبه در هر پنج وقت آواز جذبه انگیز الله اکبر از مساجد شهرها و دهات بلند میشود ولی صد حیف که در مسجدها همان رونق قدیم هیچ نمانده و بجای آنها حالا کتاب ها بارونق و با جم و جوش میباشند و آن کسانیکه قبل ازین روز تجوقت در حضور الهی بر نوع وسجود مشغول میشدند بعوض آن حالا وقت خودشا را به نینس و غیره میگذرانند. و این هیچ یک سخن معیوب وغير مرغوبی نبود که اگر با مغرب پسندی خدا پرستی هم قایم می باشد ولی حیف که مخاطر مغرب خدا بالکل از خاطرها فراموش گشت !! .

پس چون معامله بدینصورت باشد. اگر پدریهای مسیحی ارین حالت

زار مذهبی مسلمانان استفاده کنند و برای تبلیغ عیسائیت در مسلمانان آن انديا تهيه فرستادن يك جمعيت بزرك موسیو ری را بیندیشند بکلی حق بجانب خواهند بود. حالا درین مسئله فکر کردن فرض مسلمانانست که آیا حالت موجوده خود شانرا تغیر نداده جمعیت مذکور را بر اراده فاسده اش کامیاب میسازند؟ و یا که تنزل مذهبی خودشان را اصلاح نموده کوشش خواهند ورزید که سعی این جمعیت را بی اثر ثابت کنند ، و در موقع دانستن این را می خواهیم که آن انجمنها و در سگاه های مذهبی که یکانه مراد شان تحفظ دین و اشاعت مذهب است در نا کام ساختن این مهم موسیونرها تا یک دام در چه مدافعت و مقاومت خود را ثابت میتوانند .

برای خودما برای متاثر نشدن از اثر تا کوار این جمعیت مجوزه از همه اول همانا مایل ساختن مسلمانان موجوده است. بسوی پابندی دین و مذهب و اینهم تا وقتی که در تعلیم و تربیه عنصر مذهبی را غلبه نباشد حاصل نمیشود از اثر و ما را لازمست که در تعلیم و تربیه مذهبی بچه ها و نوجوانهای خودما پیش از پیش توجه کنیم و بزودی قلع و قمع این حالت افسوسناك را بکنیم و اگر این چنین نکردیم حال ما هم محال اسف اشتمال برادران دی ما مسلمانان فیجی منجر خواهد شد .

حال مسلمانان فجی بسیار قابل رحم است عددشان زائد از پانزده هزار نیست اینها آن کسان و یا اولاده آن نفری است که از هندستان برای مزدوری رفته بودند و پس از اختتام معاهده در همانجا مقیم شده بودند ولی چون در تمام آب و هوای آن عیسائیت سرایت کرده است. از اثر و مسلمانان آنجا از مسلمانان هند هم بدرجها نزل نمودند . در انجا هیچ یك مسجدی نیست و نه کسی نماز میخواند در رمضان هیچکس روزه نمیگیرد و نه کسی از ایام مقدسه اسلامی خبر دارد وقتی که از يک مولوی فجی پرسیدند که آیا شما نماز میخوانید و او در جواب گفت که درین ملک کسی نماز نمیخواند ، يك پادری بیان می کند که روزی بوقت شام نزدیک مولوی آنجا رفته بود او في الحال يك كاسه آن برای وضو طلبید پادری چون گفت که این آب برای وضوی شما کفایت نخواهد کرد او گفت که تمام اعضای من باك هستند تنها دهان خود را میشویم . مختصراً اسلام در انجا در چنین حال کسمپرسی بیچاره وضعیف افتاده است .

مسلمانان هند را واضح باد که اگر حال موجوده خودشان را بزودی اصلاح و جلو گیری نمودند پس در آنها و مسلمانان فجی هیچ فرق نخواهد ماند و همانطوریکه بقول ریورند فرانشان که در انجا مبلغین مسیحی را در عیسائی ساختن مسلمانان بی اندازه کامیابی پیش آمده در هندستان هم اگر همچنین بود بعضی از مسلمانان ممکن است که دین مقدس خود شانرا خیرباد کویند و به اینصورت آنها را موقع کامیابی بدهند چنانچه بعضی آثار آن از حالا هنوز ظاهر گردیده و میگردد .

علامه شیلی نعمانی همواره بفرض اشاعت اسلام در ممالک مسیحی برای تیار و آماده كردن يك جمعیت موسیوتر های اسلامی کوشش و ارزو داشتند و کامیابی که آنها را درین مقصدشان رخ نمود هم اظهر من الشمين است ولی شاید که این جواب همان کوششهای آنها بود که در وطن خود شان اعظم کده و در استای حیات شان يك جمعيت مبلغين عيسائيت قايم شد که مقصد آنهم این بود که موسیورهای یورپی برای تبلیغ عیسائیت در مسلمانان نبی به فجی فرستاده شوند و این جماعت همراه جمعیت های


حيفه ١٦
سال نجم
شماره ۲

دیگر موسیو ریهای عیسائی یکجا شده و مسلمانان جزیرهٔ فنی در مقابل مساعی آنها سر تسلیم خودشانرا بفرو آوردن مجبور گشتند. و اگر مسلمانان هند حالا حالت نا گفته به مسلمانان فنی را درست کرده نمیتوانند و با همت برداشتن این بار گران در آنها نیست آیا اینقدر هم نمیتوانند که از حال آنها برای خود عبرت بگیرند؟ و ایشانرا روشن بادا که در اقوام و ملتهائی که میلان بی دینی و غفلت از امور مذهبی پیدا شود بالاخر آن ملت مذهب را بکلی پشت پا میزند و نتیجهٔ آن این میشود که ملتهای دیگر آمده آنها را هم خیال خود ساخته بدین خود میگردانند پس مسلمانان را در موقع از همه اول لازمست که بکمال قوات جذبات مذهبی خودشان در مدافعه و مقابله این جمعیت مجوز آینده کوشند و بر همهٔ افراد آنها ثابت کنند که مسلمانان هند اسلام را بهترین مذاهب دنیا میدانند و در صورت وجود اسلام دیگر هیچ مذهبی را اختیار نخواهند کرد.
(تنا)

( توپهای جاپانی در روس )
نامه نگار خصوصی از پتر مقیم توکیو پایتخت ژاپن را خبر رسیده است که چون با وجود تجربه هاییکه روس را از دست های بالغان بدست آمد باز هم حکام فوجی روس توپخانهٔ روسی را آنقدر زبردست ثابت کرده نتوانستند که درین جنگ حاضر از ان امید کرده میشد. لهذا بدین مناسبت افسرهای فوجی روس با سفیر جاپانی مقیم پتره گراد مشوره کردند و بالآخر رأی شان بر این یک قرار یافت که چون گله باری توپخانهٔ زایانی که در جنگ روس کرده بود بر روسیان بسیار مؤثر ثابت شده بود از آریو سالا لازم که توپچی ها از جاپان خواسته شوند، سفیر زایان این تجویز را قبول نموده فی الفور از زایان توپچیهای چیده بایک توپخانهٔ زر کی طلبید که امروزه روز در میدان رزمگاه مشرقی در مقابل توپخانهای متحدۀ جرمنی و اوستریا یکه بازی دوام دارد. این توپهای جاپانی از رقم بسیار جدید می باشند و به نسبت توپخانهٔ جرمنی مؤثر و کامیاب ثابت شده اند. علاوه بران مناسبات روس و زایان بسیار و از حد افزون اصلاح یافته است. و برای مؤخر الذکر هر قدر سامان جنگ و توپ و تفنگ و کالا و غیره که بکار باشد همه از جاپان فرستاده میشوند. اسباب چرمی مانند پوتینها و غیره که در میدان جنگ آنرا سپاه روسی صرف میکنند همه از نجا مهیا کرده میشود. جمیع کارخانها و اسلحه خانهای زایانی شب و روز بکار مشغول میباشند و برای روس سامان حرب میسازند و از انجا به بسیار زودی و بلا تأخیر بروس فرستاده میشود و بعوض آن از روی زمین میگویند اگرچه از چند ماه بیشتر حربی به این اندیشه بود که مبادا زایان باروس به سامان جنگ امداد کند ولی از آمدن توپخانهٔ زایانی بمیدان رزمگاه مشرقی این شبهه او را به حقیقت مبدل ساخت.

خبرهای جنگ راه خشکه
کارهای خفه کننده
يك مخبرين طرف بروزنامه ( تيمس ) مینویسد : دول ائتلاف مثلث خیال واهی میکنند که آلمانها را بواسطهٔ گرسنگی و قحطی خواهند مغلوب نمایند زیرا که ذخیرهٔ احتیاطیهٔ آلمان روز بروز در تزاید است حتی امروزه اذوقهٔ آنها به اندازه شده که در اوایل جنگ خود آلمانها این امید را نداشتند. این اوقات دولت آلمان روز بروز ملکهای نو میگیرند و ان ملکها را مزروع میسازند و خود را مثل يك دولت آزاد نمیداند بلکه مجبور است

که تمام آذوقه و لوازم را از خاک خویش تحصیل نماید با این همه مملکت آلمان امروزه از تمام دول روی زمین بهتر اداره شده و تمام لوازم جنگی و بخوبی از داخلهٔ مملکت حاصل میشود. بهیچ عنوان تاسیساتیکه دولت آلمان در اوایل جنگ تشکیل داده تا امروز نقصی وارد نیامده است و بالکاً بالعكس نواقصيكه قبل از جنگ مشاهده میشد امروز اکمال میشود و اصول ( كاوچوك ) امروزه در خاك آلمان خیلی ترقی نموده است و مواد ( آرونت ) در تحت تجربیات کامله از هوا گرفته میشود. برای خدائی و آنقه پروفسورهای ماهر آلمان شب و روز بدون اینکه خسته و مانده بشوند در اجزا خانها مشغول عملیات میباشند. در این اواخر آلمانها تمام امید خویش را منحصر به کار های جدید کننده نموده اند. هر چند که استعمال گازهای خفه کننده در کنفرانس لاهه ممنوع شده است لكن فن حرب آلمانها انقدر تاثیر نمیکند. کیمیا گرهای آلمان گازهای خفه کننده را بهترین اسلحه و قوهٔ مدافعهٔ آن قرار میدهند و بعقیدهٔ آنها این کارها باز درست تکمیل نشده است. کیمیا گرهای مزبور میگویند که این کارها برای نمونه کار برده میشود و برای زمان آتیه از این مواد بمبهای محترقه و سایر آلات قتالهٔ آن خواهند کرد. برای اثبات این مسئله کیمیا گرها میگویند که : این آلات قتاله بواسطهٔ خفت و سهولت حمل و نقل بهترین وسیلهٔ موفقیت در جنگ میباشد. حالا آلمانها در فکر پیدا کردن وسیله هستند که این کارها را بمقدار کلی بمیدانهای جنگ خوانند با آسانی حمل و نقل نمایند. عقیدهٔ کیمیا گر ها اینست که بعد از حل این مسئله عملیات آنها تکمیل خواهد شد.
( اقبال )

اختلال داخلی روس
راجع باغتشاش مسكو
در باب حادثهٔ اخیر مسکو روز نامهای پترو گراد از ادارهٔ سانسور اجازه گرفته تفصیلات ذیرا را مینویسند : اطلاعاتیکه از ادارهٔ بلدیهٔ شهر مسکو بدست آورده ایم حاکی بر این است که از اغتشاش مسکو ٤٨٥ باب تجارتخانه ٢٠٨ باب خانه متضرر شده و ٣٨٤٩٨٠٠٠ منات ( معادل سی و هشت کرور دویست و چهل و نه هزار تومان ) خسارت وارد شده است و قاعده های قیمتی بانك و سندات داخل مبلغ فوق نیست ) سپس خسارت ۱۲۲ باب تجارتخانه و ٥٠ باب منزل را که صاحبان آنها معلوم نیست خبر میدهند ازین اغتشاش عظیم وازی نظامی شهر به ۱۱۳ نفر از تبعهٔ آلمان و اتریش ٤٨٩ نفر از تبعهٔ متفقين و ۹۰ نفر روس خسارات کلی وارد آمده است. آخرین اخبار واصله که دار داخل مستند به ابلاغیهٔ پاریس است میگوید : کشتی جنگی فرانسه موسوم به ( تاریخ ) در دار داخل موده حمله تربيل واقع شده غرق گردید ٦٦ نفر نجات یافته ۹ نفر مفقود الاثر شدند.

در چاپخانهٔ حروفی دارالسلطنه کابل طبع گردید
همه مقاله هائیکه دستخط ندارد از طرف مدیر و سر محرر تحریر یافته
محمود طرزی


اعلان

عموم مشتركين كرام خود را یاد آوری میکنیم هر قدر سعی و کوشش کردیم که از شکایت نرسیدن اخبار مشتركين كرام دارالسلطنه کابل خودرهایی یابیم ممكن نشد لهذا بادا کخانه مركزی دارالسلطنة كابل يك مقاوله نموده دا کخانه مشار اليه تقسیم و توزیع اخبار مارا که بهمه مشترکین کرام ما رساند در عهده همیت خود قبول نمود. مشتركين كرام دارالسلطنه خود را تبشیر و یاد آوری میکنیم که بعد ازین اخبارهایشان بدون واسطة غير فردا فردا بواسطه آدمهای دا کخانه معهود شان میرسد.

شرایط خریداری
دارالسلطنه                      ولایت داخل افغانستان
قیمت سالیانه هشت روپيه کابلی      سالیانه چارده روپیه کابلی
قیمت ششماهه پنج روپیه کابلی      ششماهه هشت روپیه کابلی

در خارج افغانستان
هر جائیکه باشد با اجرت پوست
قیمت سالیانه ده روپیه انگلیزی      قیمت ششماهه شش روپیه انگلیزی
سه ماهه اشتراك قبول نمیشود.
يك طلای پوند انگلیزی یازده روپیه کلدار است . از همین قرار حساب کنند.

یاد آوری

بر همه کار داران نظامی و ملکی وجملهٔ خریداران سراج الاخبار افغانیه اعلان و خبر داده میشود. اگر از يك جابدیگر جایروند و بیایند میباید که بيك رقعه مدیر و سر محرر را خبر بدهند که من در فلان جا بودم و حال در فلان جا میروم اخبار مرا در انجا بفرستید. هر گاه همچنین بيك رقعه شان برای ما نیاید و اخبار شان برای شان نرسد حق شکایت را ندارند.

( شرایط درج کردن اعلانها )

سوداگرانی که مال تجارتی و صنعتگرانی که صنعت خود شانرا در سراج الاخبار افغانیه اعلان و اشهار کردن میخواهند. و یا دیگر هر رقم اعلان و اشهاریکه باشد از قرار شرایط ذیل درج و شایع میشود : اعلانی که در متن اخبار از یکبار تا به پنج بار نشر و شایع شود بر سر هر سطر ١ بكه روپیه کابلی و اگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند في سطريك قرآن یعنی نیم روپیه کابلی اجرت گرفته میشود اعلانیکه درین ورق وقایه درج شود از یکبار تا به پنج بار في سطريك قرآن يعنى نيم روپیه کابلی واکر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند في سطر سه شاهی اجرت گرفته میشود. طول سطريك ستون اخبار ما ( ٣ — اینچ — ٤ — سوت ) میباشد. هر گاه شخصی اعلان خود را مبادياً تا يك سال نشر کردن خواهد و وجه يك ساله را پیشکی ادا نماید در ورق پشتی و در سطری ستار اجرت گرفته میشود.


( اعلان )
پَراکَنده
آثار مطبوعۀ تازۀ مطبعۀ مبارکۀ عنایت ، و عبارت از يك مجموعۀ اشعار آبدار مجدد آثاری میباشد که بر کاغذ اعلا ، و خوبی طبع دارد، با تصاوير بسیار زیبا جلوه گر بازار عرفان گردیده است ، گرچه از تحت خط و خال بعید است ولی مضامین و خیالاتش سراسر بیک طرز جدید است . نسبت بخوبیهای ظاهری و معنویش قیمتش خیلی ارزان ، یعنی مقابل (۲) دو روپیه کابلی در خود مطبعۀ عنایت از نزد عبد الرؤف خان سر مرتب - و در بازار ارک از دکان باز محمد ، و در متصل مدرسۀ شاهی از دکان غلام محمد هر کس خریده میتواند .

اعلان
جزيرۀ پنهان
هوسکاران مطالعه آثار ادبیه را مژده ! ازین ثمرۀ نو بسر رسیده گلزار « مطبعۀ عنایت » کام ما را شیرین نمائید ! جزیره پنهان ، يك ناولیست که قوت علم و معرفت و سعی و غیرت را برای اساس زندگان نوعی بشر منظر ثابت و جلوه گر میسازد . هم حکایت ، هم عبرت هم فن ، هم فضیلت ! خوبی چاپ ، خوبی کاغذ ، خوبی تصویرش علاوه قیمتش نظر بخوبیهای باطنی و ظاهریش بسیار ارزان ! تنها (٦) شش روپیه.

اعلان
از مطبعه عنایت
قیمت روپیه کابلی
سیاحت ردو را دور زمین بهشتاد روز مجلد ۲
سیاحت در جو هوا مجلد ۲
سیاحت در زیر بحر مصور مجلد ۲
از مرد هن سختی و از مرد هن سستی مجلد ۲
روضۀ حکام مجلد ۲
پراکنده مصور مجلد ۲
جزیرۀ پنهان مصور مجلد ٦
هر کس که آرزوی خریداری این کتابهای مافوق را داشته باشد از خود مطبعۀ عنایت در ده افغانان از نزد عبد الرؤف سر مرتب و از دکان باز محمد کتابفروش در بازار ارک و از دکان حاجی غلام محمد خان تاجر کتب متصل مدرسه شاهی بقیمتهای معینش خریداری کرده میتوانند . و اگر از خارج افغانستان آرزوی خریداری کتابهای ما فوق را بکنند بآدرس سراج الاخبار افغانیه مخابره کنند .

اعلان
از اداره
کتاب سال اول سراج الاخبار افغانیه مجلد
کتاب سال دوم ۰۰۰ مصور مجلد
کتاب سال سوم ۰۰۰ مصور مجلد
کتاب سال چهارم مصور مجلد
علم و اسلامیت
آیا چه باید کرد؟
ادب در فن
توحید
مختصر جغرافیای عمومی
این کتابهای فوق در اداره موجود است . هر کس که آرزوی خریداری آنرا داشته باشد به اداره مراجعت کند .


سراج الاخبار الافغانیه
۱۳۲۹

شماره ۳
سال پنجم

فهرست مندرجات

قصیده در مدح پادشاه اسلام اعلیحضرت سراج الملة والدین )

حوادث داخليه
( جدول اصابات و وفیات مرض حيفه و اسهال — وقت — مريض — صحيح )

حوادث خارجيه
انگلستان و عثمانی — اطق صدر اعظم آلمان — آخر ترین خبرهای جنگ
براه خشکه نقل از اخبار های ترکی و عربی — دردانل پور ارتهر — درباب شرکت ايطاليا بجنك
درباب اعلان جنك ايطاليا بعثمانی — يك جك جكه عجيب — اصول جنك رزمگاه مشرقی
نقل از اخبار چهره نما تسلیم شدن چین به ژاپون — ايضاً آخر ترین خبرها براه خشکه نقل از
اخبارهای ایران — در داخل — اوضاع سوید — جبهه و ايطاليا — اختلال و انقلاب در مسکو —
نا آرامی و ایضاً در داخل — توپهای تازه کارخانه گروپ — عملیات المان در رومانی —
پریشان جاسوس — تحت البحرى کشتیها را اسیر میکنند — امریکا در ین جنگ تجارت میکند —
مراجعت اردوی عثمانی از کرمانشاه — ترجمه اخبارهای انگریزی واردو — يك خبر چپ و لپ —
ادبیات نقل از جریده حبل المتین — خبرهای هندوستان يك قتل سیاسی در نواح کلکته — ايضا
نقل از اخبار حبل المتين — مسلمانان ليتوا — اوضاع طرابلس — فتح پروست ليتو وسك —

تصاویر
ا يك نظارة علويت منظره ذات اعلیحضرت سراج المله والدین در کوه پغمان مناظر عوالم را تماشا میکنند — از منظرهای جلسه سالانه مكتب فيض مكسب حبيبه — منظره دیگر از جلسه سالانه — کاریکاتور رجز خوانی ژاپون به آمریکا —


اعلان
از صنایع پروریهای ذات ستوده صفات اعلیحضرت سراج الملة والدین بادشاه رقیخواه دولت علیه افغانیه و سعی و همت جناب جرنیل کارخانه جات ، ماشین خانه مبارکه دارالسلطنه کابل علاوه رایهای حوائج دولتی و عسکری مانند آلات حربه دفاعیه و اونیفورمه های عساکر شاهانه و غیره، بعضی دیگر مصنوعات داخلی که از ان اهل وطن استفاده میتوانند نیز ساخته شده است که از حضور اعلیحضرت همایون حکم فروش آن صادر گردیده است : محل فروش این چیزهای، ذیل ( دکان عبدالله خان در بازار ارك ) میباشد.

(۱) سر های پشمینه باقی برنگهای مختلف که قیمت آن از قرار گزانگلیزی ۳ فوته مشخص شده و در صند و قخانه جنسی هم بفروش میرسند

اقسام | قسم اول
درجه‌ها | درجه اول | درجه دوم | درجه سوم
رقم | تا حال ساخته نشده | قسم دوم
| درجه اول | درجه دوم | درجه سوم | قدرى كلفت قيمت آن ۱۰ پیسه زیاد شد
| رنگ | خودرنگ | رنگ | خودرنگ | رنگ | خودرنگ
قیمت | ٦ روپیه | ٦ روپیه ٥٠ پیسه | ٦ روپیه | ٦ روپیه ٥٠ پیسه | ٦ روپیه | ٦ روپیه ٥٠ پیسه

کشمیره های قسم اول درجه دوم از قرار گزانگریزی کشمیره چهارخانه ۷ روپیه ۳۵ پيسه کشمیره راهدار هر رقم ۷ روپیه بیست پیسه

(۲) | جراب ها | ﴿٣٢﴾ | تکمه های چرمی محراب و منبردار
رقم | نکه بانکه زوج | راهدار زوج | معمولی زوج | کلان فی درجن | میانه فی درجن | خورد فی درجن
قیمت | ۱ روپیه ٥٢ پیسه | ٤٥ پیسه | ٣٦ پیسه | ۱ روپیه ٤٠ پیسه | ۱ روپیه ۱۰ پیسه | ٤٥ پیسه

(٤) | کروره های جدید ساخت
رقم | زه باف يك اسپه دو کره دو تاره | زه باف يك اسپه دو کره سه تاره | چرم باف يك اسپه
قیمت | ٨ روپیه و ۳۳ پیسه | ٩ روپیه و ٢٤ پیسه | ٨ روپیه و ٤٢ پیسه
رقم | چرم باف دسته بادامی دو لاب | چرم باف دسته دو لانه يك اسپه | دسته دولانه یکی چار اسپه | چرم باف همرکان
قیمت | ٤ روپیه و ۱۸ پیسه | ٤ روپیه و ٤٦ پیسه | ٨ روپیه و ۲۳ پیسه | ٨ روپیه و ۱۳ پیسه
رقم | قبضه برنجی کلیت نقره توپخانه | قبضه کلیت نقره از چرم سه لایه توپخانه | زه باف رقم سواری سامی کلیت | زه باف دو تاره رکابی
قیمت | ٣ روپیه و ٥٥ پیسه | ٤ روپیه و ٥٧ پیسه | ٥ روپیه و ٩ پیسه | ٥ روپیه و ٥٤ پیسه
رقم | رکابی از نخ | چرم باف میانه چوب بیت زنانه | از زین سواری تیغ چرمی | زنانه ابریشمی خیاطه
قیمت | ٤ روپیه و ٤٥ پیسه | ٥ روپیه و ۸۱ پیسه | ٥ روپیه و ٥٨ پیسه | ٥ روپیه و ٨ پیسه
رقم | دسته بادامی تیغ بری | دسته دولا تمامی برنجی کلیت نقره | چرم باف ما بین بیت يك اسپه | از زین سواری دولایه تیغ چرمی كمك دار
قیمت | ٤ روپیه و ۱۹ پیسه | ٤ روپیه و ٤٥ پیسه | ٤ روپیه و ٥٩ پیسه | ٨ روپیه و ۱۲ پیسه

(٥) | اقسام کلهای مصنوعی سر | از یوه به | ارزشی
قسم | گل جرین | گل نا فرمان | گل برینه | گل شیو
قیمت | ٥ روپیه و ۳۱ پیسه | ٦ روپیه و ۳ چه | ٦ روپیه و ۷ پیسه
قسم | شکوفۀ تاریخ | گل یاسمن | جنیل | گل لستون
قیمت | ۷ روپیه و ٤٥ پیسه | ٦ روپیه و ٥٨ پیسه | ٦ روپیه و ۸ پیسه | ٥ روپیه و ۳۸ پیسه
قسم | شکوفۀ سیب | گل کلاب | گل سوسن | گل گندمی
قیمت | ٦ روپیه و ٣٥ پیسه | ۷ روپیه و ۱۲ پیسه | ٦ روپیه و ٥٤ پیسه | ٦ روپیه و ٥٤ پیسه

( میر محمد هاشم دفتری کار خانه جات ( کمپانی نظامی ) ) | ( المشهر )


مینه (۱)
سال پنجم

شماره (۳)

وقایع افغانستان
۱۳۲۹

قیمت سالیانه
در دار السلطنة کابل ۸ روپیه کاملی
در اطراف داخله مملکت
الغرامات وال ۱۰ روپیه انگلیزی
در خارج مملکت
الغرامات وال ۱۰ روپیه انگلیزی
هر دوازده روز یکبار نشر میشود
به نسخه آن در کابل کماسی است.
اوراقی که درج نشود آماده نمیشود)
تاریخ ۱۵ ذیقعده ۱۳۳۳

مدیر و محرر محكمة
محمود طرزی
اداره و مطبعه
در ماشین خانه دار السلطنة ( کابل )
همه امورات تحریریه به اداره خانه
بنام مدیر فرستاده میشود
تاریخ شمسی ۳ میزان ۱۲۹۵

قصیده در مدح پادشاه اسلام
ذات شوکشهات اعلیحضرت ( سراج الملة والدين ) پادشاه
خود مختار دول علیه مستقله افغانستان خلد الله ملكة

زان یک جای اقامت نکنند آب روان
کنه جای گذران است جهان گذران
خاصه این عصر که از حرص و حمد اهل فرنگ
آتش انداخت در آفاق گران تا بکران
خاصه امسال که این جنگ جهان سوز و زریور یورپ
ناگهان خیز این برق بالا زد بجهان
خاصه امروز که از دولت تهذیب نشست
چون دل عاشق بیچاره بخون عالميان
که نماند در آفاق از دیار نشان
بهر این واقعه آموخت یورپ این تهذیب
کی رود زنده درین جنگ کس از جنگ اجل
یک نفس نیست درین حادثه بیکار اجل
خواند عیار سر گشته الف سرگردان
تا رساند خبر مرگ ماتم زدگان
من تنها جهانی چکند من را بیل
این اگر حاصل تهذیب، توان گفت بلند
که کم از دام و در امروز و بودند آدمیان

این اگر حاصل تهذیب، توان گفت بجهر
که حیوان دنی فضل ندارد انسان
دام و در کشت مهذب که در آفاق کنون
به از اخلاص بود نام و نه از صدق نشان
جدا شیوه تهذیب چنان است. چنان
داد بر باد جهان کشور دانش ویران
سیل خون کرد در آفاق بهر گوشه روان
مرحبا قاعده خلق چنین است چنین
عالمی کرد فنا خلق تهذیب خراب
خلق هم بر سر تهذیب که از طرز جدید
رقص در خرمن آفاق زدند از تهذیب
انچه تهذیب خوشا سیرت وحشی صفتان
اینچه تهذیب که کردند جهان زیرو زیر
انچه تهذیب که شورند بهم پیرو جوان
ای خوش آن جنگ که می بود در ان تیر و تبر
خنک آن رزم که بود است شمشیر و سنان
نیروی تیر خلق بعدها مليون
خوشتران عصر که کردند در ان نوع بشر
نکنند تیغ و سنان قتل همه اهل زمان
چون درو دام بهم جنگ پینک و دندان
کشت تهذیب یکبار بين جمله جهان
جنگ و دندان که توان کشت دو کس را نداده
بجز آتش بود امروز جهان از تهذیب
هر طرف توپ و تفنگت است بهم شعله فشان
توپ جرمن بود امروز تنور طوفان
غرق گرداب فنا کرد جهان را تهذیب
چون در انداخت در آفاق صدا توپ و تفنگ
گشت بقدر پور خلق دم تیغ و سنان


سال نجم	صفحه ٢

نشانند پی جنگ یکجو تشیر	رفت از قبضهٔ آفاق دگر نیرو کمان
خم ابرو نکند مرد زبیم شمشیر	گشت در دیده هر فرد سبک کوه گران
بعد ازین کیس کند در صف هیجا بقدر	نمره توپ و صدای تفک و نالهٔ بان
کوله باران بود و کیس کنون ابر بلا	ابر بیکار نشست است و نیارد باران
باش تا از پی ایذای بشر نوع بشر	رنج و طاعون و وبای دگر آرد بمیان
باش تا اهل یورپ را زپی ساز نبرد	چه بلاها و بترها ست که سازند عیان
باش تا بهر پی آدم بیچاره هنوز	چه خطر هاست پس پردهٔ تقدیر نهان
بس کن از شکوه تقدیر و شکایت منمای	که چنین است و چنین است و چنان است و چنان
ختم کن قصه دلا عاقبت کار بخیر	سرکن اکنون صفت عشوه گر غنچه دهان
دلی سیمتن ماه رخی زهره جبین	صنم سنگ دلی لب شکری موی میان
شوخ عاشق کش بیرحم ستمکار دلیر	نوک لشکر شکنی غارت دل آفت جان
آنقدر مست که از راه نداند تا ماه	آنقدر شوخ که آتش نشناسد ز دخان
خلل انداز زمان خانه برانداز زمین	که به بیداد کنند خانهٔ خلق ویران
چون بت سنگ دل من که زجور و ستمش	همچو من مردم یک شهر نشیمن گریان
فته از گردش چشم سیهش گوشه نشین	خیل مژگان کجش کرده بلا گوشه نشان
لب بدندان نگرم چند ز حسرت که رقیب	آن لب لعل گزید است بزخم دندان
قیمت بوسه اگر دل طلبد اینک دل	عوض وصل اگر جان طلبد اینک جان
باغبان زلف کجش دید و نچیند سنبل	وان خط سبز شهید است و نبوید ریحان
گل بخون غرق ز رخسارهٔ آن غیرت گل	باینگل سرو ز رشک قد آن سرو روان
ای بت سرو قد گلرخ شیرین حرکات	باده پیش آر که بر یاد بود کار جهان
باده ده بمن امروز که بر باید هوش	باده ده بمن امروز که فزاید جان
بده آن باده که آرد بسرم عقل و خرد	بده ان باده که آرد بقسم تاب و توان
آن می بخش که سازد دل رنجور صحیح	آن می ده که کند در تن پیر جوان

شماره ٢

باده دلکش بود ای شوخ میان گلشن	باده ببخش بود ای ماه بطرف بنشان
باده درباغ برد کلفت بسیار زدل	باده درباغ برد زحمت و آزار زجان
تشنگی سوخت دل آن آب جو آتش آخر	یعنی آن باده ببخش که کند طبع روان
بده از لطف بمن جام بیانی ساقی	تا کنم مدح شه ملک امیر افغان
شاه شاهان و امیر الامرا خسرو عهد	عاقل و عادل و باذل ملک ملک ستان
کوه مجدو نتاج شرف و تاج هنر	معدن جود و محیط کرم و جان جهان
خسرو ملک شان بادشهٔ بالمکرم	ملک عهد و شهٔ عصر و شهنشاه زمان
طالب امن و امان راغب احسان و کرم	مایهٔ فهم و ذکا آیهٔ صدق و ایقان
پردل و تهمتن و شیر شکار اژدر در	حاتم جود وکرم رستم روز میدان
بزم را لطف و کرم مهرو وفا جود وسخا	رزم را شیر زبان بیریان پیل دمان
شاه جم جاه فلک قدر سراج ملت	آنکه مثلش نتوان داد در آفاق نشان
آنکه در عهد خوشش حامی آهوست پلنگ	آنکه در سلطنتش گرگ پلید است شبان
آنکه طالع کندش یاری و اقبال مدد	آنکه پیر است شد پیرو باقبال جوان
آنکه در کشور او باغ جنان است زمین	آنکه در دولت او امن و امان است زمان
آنکه از خلق نکویش چوبهار است خریف	آنکه از پرتو رویش چو بهشت است جهان
آنکه باشد دلش از جود بدریا دشمن	آنکه باشد کفش از راه کرم خصم یکان
آنکه شد وقت شریفش بتمدن مصروف	آنکه شد عمر عزیزش پی کار عمران
افکند سطوت او لرزه به بنیاد عدو	بازد از هیبت او زهره روان شیر زبان
از خدا بهر دعایش بدعا میخواهم	که مرا غنچه صفت باد زبان زیر زبان
تا اسد خانهٔ خورشید رسم تنجیم	تا که منصوب بود زهره شورو میزان
تا محل باشد و میزان شرف شمس و زحل	کوکب طالعش از برج شرف باد عیان
تا بود ختم قصیده بغزل نیکوتر	گویم اکنون غزلی در صفت لاله رخان
ما و دل شاد از انیم که آن جان جهان	جان زما خواست شب وصل و سپردیم روان


شماره ۳
سال پنجم

ایکه چون ماه رخت مهر نباشد روشن گر چه از کار جهان است خبر دار ولی
تاکی از دور پدیدار تو باشم فکران نکند کار جهان کار همان است همان
در لب لعل تو میدید عیان اسكندر درج اخبار وطن میکنند اشعار وطن
چشمهٔ خضر گرو بود یکسر نهان مدعی شعرش اگر موی نکنید بمیان
هیچ اگر نیست دهان تو در ان نیست سخن کاشکی بشنود این حرف که کرده خاموش
زان میان یکسر موئی بمیان نیست نشان از سخن طوطی شکر شکن هندستان
دو کمان میکشد ابروی تو پیوست چرا ناد کرده مدح نصاری بسراج الاخبار
میکنند کار من افسرده يك پشت کمان نفرستد که کند نشر در اطراف جهان
میکنم جان بلب لعل تو سودا هر چند منم امروز بکابل که روان شعر ترم
من سودا زده کی سود شناسم نه زبان تشنگان نوش نماید عوض آب روان
جان بدان تار کی خونخوار دهد ( مستغنی ) نبود گرچه هم از اهل زبان ( مستغنی )
میشود گر لب جان بخش توای شوخ ضمان بود اقرار بلطف سخنش اهل زبان
خوا هدم طبع دگر بار مکرر مطلع آفرین باد مکرر بچنین طبع روان
درج اخبار کنم مدح شهنشاه زمان غیر ازینم نکند خاطر غمگین شادان
عذر ما فات توان خورد تکرار قسم نا مسلمان نخورد روزهٔ ماه رمضان
بخدا وند توانا و بقرآن سو کند باز بر صدق رسولان و بشور ایمان
صف لشکر مزگان و بخشم جادو به نگاه غلط انداز و بناز خوبان
بوفای غم جانان و به هجری دوست بستمکاری دور آن و بعمر گذران
بشب وصل که افزون ز شب قدر قدر بشب هجر که گویند ندارد پایان
بدل آن بت بیمهر که صد بار فزون بدلش خورده قسم از سر سختی سندان
قسم از سر اخلاص بآن است و باین قسم از ره تصدیق باین است و بآن
قوت فرزند نمیکرد اگرم دل بخون ورم از مرگ برادر نشدی اشک روان
مرك این هر دو جوان مرك بكبار اگر قدم از بار غمم و رنج نمیکرد کمان
گر نشان ماندم این درد از ان شعر بلند شکر از ماندم این رنج از ان طبع روان
مگر این ماتم دلگیر نمی ساخت غمین ورم این مرك كلو گیر نمی بست زبان
لب نمی بستم از اوصاف سراج الاخبار آنکه وصفش نتوان کرد بتقریر وبیان
کار او مدحت اسلام بود غیرت دین کس نگوید که درو مدحت اغیار بیان
کارش از غیرت دین خدمت قوم است و وطن از اجانب نتوان یافت درو نام و نشان

این قصیدهٔ حکمت نشیدهٔ فوق مبنی بر يك حكایتی درج صحایف افتخار ما شده است : قبل از یکهفته از ریاست، لوهارو ( ممالك هندوستان ) يك مكتوبی بايك كتابچهٔ گرفتیم که کتابچهٔ مذکوره عنوان ( قصیدهٔ عرض اخلاص ) را حاوی و بحسن خط و حسن طبع مطبوع شده بود. صاحب مکتوب درج قصیدهٔ مذکوره را در سراج الاخبار افغانیه آرزو کرده بود. قصیدهٔ مذکوره تقریباً یکصد و پنجاه و چند بیت يك قصیدهٔ غرایی بود که در خوبی و حسن مضامین شعر به اش هیچ گفتگویی نداریم، ولی موضوع آن بمذهب ما و مسلك اخبار ما آنقدر ضد و بعید بود که درج آنرا نی بلکه خواندن آنرا نیز بر طبع خود گوارا نتوانستیم. لهذا بجناب شاعر شیرین بیان وطن عزیز خود جناب ، مستغنی، مراجعت کرده باین قصیدهٔ مافوق که یکدرجه تشفی صدر توانسته کردیم. از صاحب مکتوب بالخاصه اعتذار میکنیم که در صحایف سراج الاخبار افغانیه آنچنان اشعار و گفتار راه دخول ندارد .

سراج الاخبار

حوادث داخله
حضرت ذات اقدس الهی جل سبحانه ممالک محروسهٔ شاهانه را از همه آفات و بلیات محفوظ دارد .
بیماری مدهشهٔ هیضه و اسهال که در شهر و اطراف شهر ظهور نموده اگرچه تا بوقت تحریر آن هنوز دوام دارد ولی لله الحمد والمنه از تاریخ ۲۹ شهر رو به تخفیف نهاده است چنانچه از جدول ذیل بخوبی مستبان میگردد . و امید از فضل و کرم نامتناهی الهی که تا چند روز دیگر اثری ازین عارضهٔ مدهشه نماند :

جدول اصابات ووفيات مرض
هيضه واسهال
از تاریخ ۱۹ رمضان الى ۳۰ شوال
بموجب رپورتهای کوتوالی


سال پنجم
صفحه: ۴

وفات
عالیجاه میرزا عبدالله خان که در ادارهٔ عاجزانه ما از اجزای مهمه اداره و يك سر مرد محترم . وکار شناس باهمت بود . واز مدت هشت سال است که اول در دیوان توجه . وبعداً در تأسیس ادارهٔ سراج الاخبار افغانیه در اداره بهمراه این فدویٔ دولت بوده و در وظیفهٔ خدمت محولهٔ خود بکمال غیرت وهمت با وجود ضعف پیری جدو جهد لازم را بکار برده بود . یوم چهارشنبه ۲۷ شوال المکرم سنه ۱۳۳۳ دائی اجل را لبيك اجابت گفته از دارفنا بدار بقا رحلت نمود . رحمة الله عليه .
وفات این مأمور کار آزموده ما که امور محاسبه و مکتوب نویسی ادارهٔ عاجزانهٔ ما را بکمال غیرت وهمت اجرا میکرد حقیقتاً يك مبلغ از ضایعات مهمهٔ ادارهٔ ما شمرده میشود . خداوند متعال او را بمغفرت و بازماندگانش را تسکین و تسلیت عطا نماید .
دیگر میرزای ادارهٔ عاجزانهٔ ما جناب ملا لیداولی خان برادر شاهی شیر وطن عزیز ما جناب ملا مستقیماً بمرض گرچه بمرض مهلك مدته مدیده مصاب گردید ولی بفضل و کرم نامتناهی الهی الحمدلله تا بحال برهائی یافته است .
از بارگاه الهی نیاز میکنیم که این بلای مرض عضام مهلك را بزودی از سر مسلمانان دفع ورفع نماید آمین .

حوادث خارجيه
( انگلستان و عثمانی )
بنابر بعضی ملاحظاتی که زنده ماندن اخبار ما بران موقوف بود از نوشتن احوالهای سیاسی که از طرف خود مینوشتیم از مدتیست که صرف نظر کرده ایم . اما بنوشتن نقل و ترجمهٔ تحریرانی که از خارج بدست میاید آزادیم . وکسی را حق شکایت بر ما نیست . لهذا ترجمهٔ بعضی فقرات يك مکتون که از ( سویتزرلند ) بجریدهٔ اقدام نوشته شده است در اینجا عرض انظار قارئین میداریم : « انگلستان يك وقتی بود که دوست دولت عثمانیه بود . بعد ازان سر لرد کلادستون ، گرفته از طرف ( لیبرال ) ها بر خلاف دولت عثمانیه يك پولیتکی پیش نهاد کرده . کلا دستون . بزرگترین دشمنان اسلام بود . انگلستان بجای پولیتک دوستی عثمانی ، پولیتک دوستی روسی را که بزرگترین دشمن عثمانیست پیشه گرفت . و اینچند مقصد ذیل در ذهن « لیبرال » ها قرار گرفت : اولاً - بالاسلامیت دشمن شدن . ثانیاً - استیصال هندوستانرا از شبهه رهادادن ثالثاً - برای جایزهٔ تنهایی انگلستان ، از يك حکومتی که مخالف قوة ربه باشد مددکاری طلب کردن . » این آرزوها پولیتک قدیم انگلستان را در شرق غرب تبدیل نمود مع هذ چشمها به ادوارد هفتم و دوست شخصی ترکیا بود . و زمان سلطنت او دروازه های امیدهای نزدیکی را برای ترکیا باز کرده بود . بدیهیست که وقتن مشارالیه يك ماتم بزرگی در ترکیا برپا نموده بود . اگر آن چشمهای آب زنده میبود این پولیتک متضادانهٔ امروز به برخلاف دولت عثمانیه پیروی نمیشد .

تاريخ | وفيات | اصابات
از غرهٔ ماه قمريهٔ علاءالدين الی ۱۹ رمضان | ۲ | ۱۰
ايضاً در قريهٔ محمد کور فی غرهٔ شوال | ۰ | ۱
روز شنبه ۲ شوال قريهٔ علاءالدين | ۱ | ۲
۳ ماه قريهٔ علاءالدين وقريهٔ باغبانان | ۲ | ۲
٤ ماه در شهر واطراف | ۱ | ۴
٥ ماه در شهر واطراف | ۳ | ۵
٦ ماه در شهر واطراف | ٥ | ۱۳
۷ ماه در شهر واطراف | ۱۱ | ۱۶
۸ ماه در شهر واطراف | ۱۰ | ۳۰
۹ ماه در شهر واطراف | ۲۲ | ۷۱
۱۰ ماه در شهر واطراف | ۳٥ | ۷٥
۱۱ ماه در شهر واطراف | ۳۹ | ۷۹
۱۲ ماه در شهر واطراف | ۱۱۷ | ١٤٤
۱۳ ماه در شهر واطراف | ۱۰۷ | ١٣٢
١٤ ماه در شهر واطراف | ۱۰۰ | ١٤٤
١٥ ماه در شهر واطراف | ۱۲٤ | ١٤٤
١٦ ماه در شهر واطراف | ١٠٣ | ١٤٩
۱۷ ماه در شهر واطراف | ۲۲ | ١٠٦
۱۸ ماه در شهر واطراف | ۳۰ | ٤٤
۱۹ ماه در شهر واطراف | ۲۷ | ٥١
۲۰ و ۲۱ در شهر واطراف | ۲۲ | ٥٧
۲۲ و ۲۳ در شهر واطراف | ۱۹ | ٥٩
٢٤ در شهر واطراف | ۱۷ | ۲۹
۲۵ و ۲۶ در شهر واطراف | ۱۵ | ۲۳
۲۷ و ۲۸ در شهر واطراف | ۲ | ۱۳
۲۹ تنها در شهر | ۰ | ٥
۳۰ در شهر | ۲ | ٥
| ۸۸۳ | ١٤٢٢

وفات حسرت سيات
بتاریخ یوم شنبه ۲۳ ماه شوال المکرم سنه ۱۳۳۳ صبحیٔ شنبه ذات فخامت مآب معالی جناب سردار اکرم نائب السلطنه صاحب افخم این ( رقه ) صاحبه که تنها هشت نه سال از باغ میوهای دنیا هوای حیات بی قرارا تنفس نموده بود از دفتر عنقاء هستی تخلیص گریبان زندگانی گشوده بآشیان مرور و روضهٔ خوش بخش بهشت برین ارواح قدسیان همنشین گردید . انا لله و انا الیه راجعون .
فقرهٔ مشارالیها در شب تاریخ فوق به همت خود شب عرض مدعشه موجود مصاب گردیده بوقت صبح جان بحق تسلیم نمود .
سراج الاخبار افغانیه بکمال اسف حسرت مراسم تعزیت را تقدیم نموده سلامتی ذات اعلیحضرت همایون و جناب عالی فخامت مآب را از درگاه الهی نیاز میکند .


صفحه ۵
سال پنجم

و بمجردیکه دولت انگلستان دولت روسی را معاون قوه بریه خود ساخت و در اوروبا زنگهای فلاکت و مصیبت نواختن گرفت، انگلستان از نزدیکی و اتفاق روسیه خیال خود با چند فایده و منفعت را در مد نظر گرفته بود، و مقابل آن منفعتهایی که برای آمال و مقاصد روسیه نیز خدمت کنند. یکی ازین منفعتهای متقابل مسئله تقسیم ایران و افغانستان بود و دیگر منفعتی که انگلستان از مقارنت روسیه انتظار داشت آنچند چیز بود :
اولاً : - روسیارا گاه استانبول آورده و آشناها را بدست او داده، وفکر و خیالش را سراسر از هندستان پر گردانیده، آرزوی وسعت دادن ملك كيريش را بر ممالك عثمان کشیدن.
ثانياً : - خلافت اسلامیه را سراسر از بیخ و بن بر کنده برای مسلمانان هندستان هیچ یکنفوذ معنوی نگذاشتن.
ثالثاً : - بالقانها و آسیای عثمان را در مابین خود تقسیم کردن و برخلاف المانيا يك هيئت متفقة حاضر ساختن.
رابعاً : - بر مصر سراسر يك مالكيت مستقله حاصل کردن.
خامساً : از بصره گرفته همه عراق عرب و عراق عجم را بدست آوردن.
سادساً : - يكانه رقيب تجارت و سیاست خود المانیا را از روی دنیا برداشتن.
از وقتیکه حکومت مشروطه در عثمانی قایم کردید همه کابینه های عثمانی همین مسلک را پیش گرفتند که با انگلستان خوش گذرانی کنند. مسئله هایی که در مابین عثمان و انگلستان مختلف فيه بود برای حل و فصل کردن

آن حکومت عثمانی آنقدر سعی و کوشش ورزید که بر اصلاحات داخلی خود نیز آنرا ترجیح داد. ولی چه فایده که سیراه ادوارد کری، که بشر و كابينة ليبرال بود چنان بك مسالم، عداوت کارانه پیش نگرفته بود که این تشبثات سودمند افتد. نه تنها دل شکنی عثمانی، بلکه اوضاع تا گوار انگلستان هیچ مملکتی در دنیا نگذاشته بود که با انگلستان برهمی و درهمی پیدا نکرده باشد. انگلستان برای حرس محافظة منافع اقتصادیه خود به حریت و استقلال همه ممالك دنیا از زدن يك نيش کینه خود داری نکرده است. فرانسه، پروسیه به هولانده، به اسپانیا به امريكا وغيره وغيره مریدی که از دستش آمده قصور نورزیده است. و ازین است که با وجودیکه عثمانیان خیلی از قبل با انگلستان ابراز دوستی نشان دادند متقابل آن بجز بدی دیگر چیزی ندیدند. و بصورت واضح معلوم کردید که پیشتر و کابینه لیبرال - یعنی سیر ادوار كرى - پوليتيك فدا ساختن عثمانی را به منافع روسيه بك مسلك مستقیمی برای خود گرفته است و در هر قدمی که بر میدارد پیروی همین مطلب از هر حرکات او پدیدار میگردد. در یکوقتی بود که دولت عثمانیه برای انگلستان بسیار لازم بود برای تعطیل کردن حرکات روسیه که یکسر در آسیای وسطی پیش شده میرفت بیکدولت عثمانی احتیاج قطعی موجود بود اما انگلستان دفعه يك رفتاری دیگری را پیش گرفت : - دولت عثمانی را طعمه دهن باز شده آن گرگ کهنه پیخ ساختن، و هندستان را به اینصورت از چنگ حرص و طمع ان رهایی دادن، و منافع سیاسی و اقتصادی المانیا را نیز در شرق قریب بواسطة

* يك نظارة علويت منظره *
ذات شوكتسيات اعلیحضرت سراج الملة والدين در كوه پرشكوه پغمان مناظر عوالم طبعيه را
تماشا میکنند بمعيت شاهانه شان عالیجاه ( احمد شاه خان میر اسپور )


صحیفه ٦
سال عم
شماره ۳

آن طعمه چربی که بدهنش انداخته بدست او رمال ساختن . انگلستان اگر بجای این مسئلا ، مسلك تقويت دادن موقع اهل اسلام هندستان را معناً و مادهً پیش میگرفت ، و همه حقوق آنهارا محافظه میکرد، در انوقت هندستانرا بصورت داعی ازین بهتر از تجاوز روس محافظه کرده میتوانست . اما چه چاره که کابینه لیبرال و زيوليتيك مودت و دوستی اهل اسلام خیلی دور افتاده اند .

نطق
صدر اعظم المان ( بيان هولوك ) در باب اشتراك
كذا
ايتاليا بجنك
مجلس ، را بخشتاغ، باز اجتماع نمود. در حین کشاد جلسه دالان اجتماع ولوج های آن خنجا خیخ پرشده بود، سروكيل موسيو و بيمان هو لوكه

از منظره های جلسه سالانه مكتب فيض مكتب حبيبه
تشريف ذات عالی شهزاده جوانبخت معظم معين السلطنه صاحب افخم در مراسم جلسه بلباس تیم رسمی عسکری
بطرف دست چپ شان اول : برادر والا گهرشان نائب الحکومه شهزاده سردار حیات الله خان
دوم هم محترم شان سردار صنایع سردار محمد عمر خان

پر کرسی خطابت بالا بر آمده این نطق ذیل را بیان نمود : ا پیش ازین به هشت روز وقتیکه وضعیت ایتالیا را بر شما ايضاح می کردم هنوزيك شمه امیدواری موجود بود که اشتراک نمودن حکومت مذ کوره را بجنك جلوكيرى نمائيم. اما این امید بسر ترسید. روح المان هیچ احتمال آنرا نمیداد که ملت ایتالیا ارتداد خودش را با حرفهای خون آلود در صحایف تاریخ بدستخط خود بنویسد . و در نجا صداهای

شد سناك بر صواب بودن این سخن از اهل مجلس برخواست ] كمان ميرم که ( ماکیاول ) يك روزی گفته بود که : اگر برای محاربه ضرورت پیش شود، در انوقت آنچنان يك حرب بر حق و بر عدل میباشد) اما این نقطه نظر ( ما کباوول ) که از افکار اخلاقی سراسر عاری و وارسته است، باز هم اگر اساس محاکمات ما اتخاذ شود آیا به این محاربه لزوم وضرورت موجود بود ؟ آیا این محاربه سراسر مغایر عقل سلیم


شماره ٣
سال نجم
ائتلاف مثلث در آمده بود که در وقت تکلیفات اوستریا مجارستان خود را از آغوش ائتلاف رهانی داده نمیتوانست . حال آنکه قرال، و حکومت ایتالیا بعد از اعلان حرب اوروپا نیز باقی بودن اتفاق مثلث را تصدیق کرده بودند .
تا از ماه دسمبر در وضعیت کانته ایتالیا بعضی علامات تبدل موجود بود . حقيقتاً بايك نبرد و داخته زدن هر وقت خوب بکچیزیست ایتالیا در خصوص از بسیار وقتها به اوضاع و حرکات مثلون و دور نكي ميال بود ، اما معلوم است که مادريك دالان رقص نبوديم . بلكه اينجا يك محنة تجارية خوارزانه ایست که در انجا المانيا واستريا متقابل بك جهان دشمن برای محافظه موجودیت خود شان مجادله میکنند. [ تحسین های پر شدت ] رجال حکومت ایتالیا همان بازی های که بمقابل ما بازی کردند. عيناً همان بازیها را مقابل ملت خودشان نیز بازی کردند . اگرچه آن حوالی که در حدود شمالی ایتالیا زبان ایتالیایی تکلم میکنند از وقهای وقت در زیر نظر هر ایطالیانی بود ، اما با اينهم اكثريت عظيمه ملت ایتالیا متفقاً صلح را آرزو میکردند . در بار است ایتالیا نیز افکار اعضای بار منت عيناً در همین مرکز بود. در اوایل ماه می در مجلس اعیان ایتالیا در پنج و در مجلس مبعوثان در سه دو نفر بر همین فکر بودند که حرب و دارد نشود در میان طرفداران صلح رجال بسیار جدی و معتدل موجود بود. اما چه فایده که در مملکت عقل و محاکمه هیچ کاریگر نمیشد. اداره مملکت بدست پست پایه ها افتاد . رجال حکومتی که نو پر سر کار آمدند بقوت طلاهای اتلاف مثلث اهالی را ناقل ساختند و تشویق کردند بدرجة که کوچه ها در يك بدمستی شراب خون نوشی پرولوله کردید. بعضی پست پایه هایی که مردم عوام را اداره میکردند قرال را بيك اختلال تحدید میکردند، و همه اعتدال پرورانی را که با آنها طرم جنگ را نمینواختند به تعرضها و قتلهارم میدادند .
رجال حکومت جدید ایتالیا از صفحات مذا كراتيكه با اوستريا مجارستان جریان یافته بود، و از درجه وسعت مساعداتی که از طرف کابینه و یا نه ابراز شده بود مات ایتالیا را قصداً خبردار نکرده بودند که به اینصورت بعد از استعفای كابينة ( سالاندرا ) هیچکس بر تشکیل کابینه جدید جرأت کرده نتوانست . و در مجلس اعیان و مجلس میمونان يك خطیبی ریا خواسته نگفت که از طرف استریا مجارستان چگونه مساعدات قیمت و با اهمیت به ایتالیا نشانداده شده است . ارباب عقل و وجدانی که نامیخواستند چیزی بگویند گفتی شان در میان قیل و قالهای حرب طلبان نهان کردید. اما امید قوی ما آنست که چون از نتیجه حرکات عسکری خود ملت ایتالیا به یاس و ناامیدی بیفتند آنوقت چشمهای شان باز شده خواهند دانست که بچه خفت عقلی بحرب عمومی داخل شده اند. هرانچیزی که از دست ما میآمد در باب جدانشدن ایتالیا از اتفاق اجرا کردیم. متفق خود استریا مجارستان را برای دادن تعویض ارضیه به متفق ثالث خويش يعنى ايتاليا - تشویق و تشجيع کردیم. اینهم معلوم است که اوست یا مجارستان در مساعدات تا به آخر درجه پیشرفت . برنس ، بولیو و برای حصول بك ائتلاف ، تمام فعاليت و مهارات دیپلو مایه خود را در ایتالیا صرف کرد تحسینه ای پر شدت اگرچه همه مساعی ماند ولی همه ملت از و شکر گذار است به تحسینهای پرشدت | با متفقهای خود برادر وار سلاح بدست گرفته .
]

صفحه ٧
نبود [ صداهای : بلی بلی 1 ، ایتالیا را هیچ کس تهدید نمیکرد ] م از جهت اوستریا مجارستان ، به از جهت المانیا برای ایتالیا هیچگونه تهاکه وارد نبود . عاقل ساختن ایتالیا را وعدهای طلاکاری ائتلاف منك يك چيز معلومیست که در اخر تاریخ آوا اثبات خواهد کرد .

[ نمره تحسینهای پرشدت ]
ایتالیا ، بی آنکه یک قطره خون بریزد ، بی آنکه حيات يك فردی از اولاد خود را به تهلکه بیندازد به تعویضاتی که مفردات آنرا پریروز در رتها خوانده بودم دسترس شده بود. با اینصورت که ایتالیا در جهت ( ترول ) و در جهت ( ایز ونزو ) در داخل همانقدر منطقه که زبان انتالیان در ان استعمال میشود زمینها را حق السکوت گفته بدست می آورد (۱) ، و در ( تریسته ) نیز آمال ملیه ایتالیا ترویج میشد ، غیر از تنها ایتالیا در المانیا نیز مالک آزادی حرکات میشد و بر سر اینهمه مانند ( أولونيا ) يك بندر گاه قیمتداری به او داده میشد. اپل ایتالیا اینهمه مساعدات را چرا قبول نکردند ؟ آیا ایتالیا میخواست که همه قطعه نیرول را که با لمائها مسکو است بدست ضبط خود در ارد؟ دستهائی که به این نکند بشکند ! [ نمره های شدید تحسین ]
ایتالیا این موقعی را که امروز بصفت دول معظمه احراز کرده است و بایه خدمات المان بوده است . آیا ایتالیا همین مقصد را میپرورانید فهمانیدیم که اگر بمقابل عسکر او ستریا مجارستان هجوم بکنند ،به هجوم که المانیا را مغلوب کند ! [ نمره های پلی : بلى 1 ) ما به كابينه (روما) ومقاومت المانيا نیز معروض خواهد ماند و در خصوص جای هیچ شبهه برای ایتالیا نگذاشتیم . [ نعره های تحسين ) ايتاليا تكليفات كابينة ( وبانه ) را آیا چرا بابك صفت بزرگی رد نشود ، ایتالیا که میگوید در مابین سخنان میان خالی تنها يك سوء نیت احساس کرده است و حال آنکه در نوت اعلان حرب او در ینباب هیچ گونه يك صراحتی موجود نیست . در مطبوعات ایتالیا و دهلیزهای پارلمنت شان شایع شده بود که تکلیفات اوستريا مجارستان ناوقت رسیده و به این تکلیفات امنیت و اعتماد کرده نشده و از انسیب به اعلان حرب کردن مجبور شده است . کمان میشود که ایتالیا که در نوت اعلان حرب خود انجیزهای فوق را ذکر نکرده ازین است که از دکر و بیان آن شرمش آمده است. آیا حقیقت حال همین است؟ رجال حکومت ایتالیا ، نظر به اساساتی که در خصوص رعایت و صداقت عهودات التزام کرده اند ، بهیچوجه صلاحیت دار نبودند که حسن نیت دیگر ملت ها را محاکمه کنند . [ صدا های شدنشان تصويب، وقهقه های مسلسل ]
المانيا حرف بحرف تطبيق و اجرای آنرا بالذات تكفل و امید کرده بود تعویضاتی را که از طرف اوستریا مجارستان نشان داده شده بود. بنارین برای ایتالیا هیچ سبب معقولی موجود نبود که بی امنیتی نشان بدهد [ تحسینهای شدید | تکلیفات او ستر یا مجارستان چرا دیر رسیده باشد ؟ بلی دیر رسیدن آن از این است که ایتالیا با وجودی که در اتفاق مثلث داخل بود و اتفاق ملك هنوز زنده بود و او بی آنکه شرمت باید بسیار بیشتر ها در زیر تعهد برنس ، بولیو و برای حصول بك ائتلاف ، تمام فعاليت و مهارات دیپلو مایه خود را در ایتالیا صرف کرد تحسینه ای پر شدت اگرچه همه مساعی ماند ولی همه ملت از و شکر گذار است به تحسینهای پرشدت | با متفقهای خود برادر وار سلاح بدست گرفته . ]

(۱) آیا افغانستان نیز هم قدر يك استفاده كن از حق السکوت خود در منطقه که زبان افغانی در ان استعمال میشود حق نداشت و و دارد، و خواهد داشت ( مترجم )


سال پنجم
صفحه ۸

ان هجوم دشمن نو خود هم تحمل می کنیم . [ تحسینهای پر شدت ] از ماههاست که با اوستریا مجارستان متفقاً در پیش روی قوت فایق دو چند خود — یعنی روسیه — سد صبر و مقاومت را گشاده جنگ می کنیم . و بمظهریشهای تمام بردشمن هجوم کرده بسیاری از مارکهای شارا ضبط کردیم . و هم امید می کنیم که با این عزم لایتزلزل خود این دشمن نو خود را نیز مغلوب کنیم [ تحسینهای پر شدت ] تورکیا درین محاربه انتباه و تحدد خود شارا تسعید می کنند . همه ملت المان بايك محبت و صداقت بزرگی اردوی بری و بحری عثمانی را که با ما مربوط هستند و ضربه های شکنناکی بر هجومهای دشمن خود و ما میریزانند ، و بيك صورت اتشین مظفرانه مقاومت می کنند بايك صمیمیت و حرارت تعقیب می کنیم . [ تحسینهای پرشدت ] . دشمنهای ما تا بحال همه وسایط قوت و قدرت دنیا را به صحنه مبارزه برآوردند ولی تا بحال هيچ يك نتيجه حاصل نکردند . ما مانند دشمنان خود نیستیم که قوت آنها را استحقار کنیم . نی بلکه ما میدانیم که در مقابل يك خليطة مهيب عساکر ملتهای پرقدرت و سطوتی جنگ میکنیم . دشمنان ما بسیار است . ولی ما براه حق و حقانیت هستیم که ظفر و غالبیت هم با ماست . دشمنان ما خواستند كه يك ملت هفتاد ملیون نفوس المان را بازن و طفلش از گرسنگی هلاك نمایند ، بر ما رقم رقم دروغها و افسانه ها اشاعت دادند . در اندن و پاریس بجز همین افسانه ها که المان ها هیچ پیش نرفته اند و از بی چیه خانه کی و مفلسی و گرسنگی به هلاك نزديك شده اند دیگر چیزی شنیده نمیشود . سانسور بدرجه سخت گیری میکنند که ملت فرانسه از هزیمتهای مدهشه بی هم که بر روسها وارد آمده نیز خبر دار نمیشوند . دولتهای دشمن ملتهای خود را بازی داده و بچشمهای ملت خود خاك افشانده کورکورانه حس كين و خصومت شانرا می افزایند . اما ما از راه راستی که آرا میشناسیم و بران میرویم یکسر مو انحراف نبود زیم و به رغم این تشتت افکاری که در میان دشمنان ما مشهود است ملت المان با گامهای متین و ساکن بر راهی که در پیش گرفته رواست . ما این محاربه را از روى كين و حسدتى ، بلكه بايك غضب مشروع و انسانی اجرا میکنیم . [ از هر طرف يك طوفان شديد تحسين ] دشمنان ما تهاجمی را که از هر طرف بما متوجه ساخته اند هم انقدر که زر کثیر شود بهمان نسبت حس محبت وطن نیز در دل ما افزونی میکرد . هم انقدر که در حق اولاد و احفادها اندیشه های ما زیاده تر باشد مقاومت ما نیز بهمان نسبت شدتناک باید شود . و تا به آخر — یعنی وقتیکه دشمنان ما نه تنها و نه یکجا با ما محاربه کرده نتوانند — بر مجادله باید دوام ورزیم . [ از هر طرف طوفانهای بسیار حرارتناك تحسين ] در اطراف هم انقدر که گرد باد طوفانها دهشتناکتر شود ما هم میباید خانه خود را بهمان نسبت محکم تر بنا کنیم . [ تحسینهای شدید و مکرر ] بمقابل حسن فدا کاری و عزم لایتزلزلی که ملت المان دارد . و شماها که برای وطن مساعی متمادیه صرف می کنید بهمه شماها حسنات متدارانه بسیار صمیمی کرم اعلیحضرت امپراطور برا تبلیغ می کنم [ بسیار تحسینهای شدید و حرارتناك در هر طرف دالان عکس انداز گردیده اطلق ختام یافت ]

سال پنجم
شماره ۳

آخر ترین خبرهای جنگ براه خشکه
( ترجمه های اخبار های ترکی و عربی )

اصول جنگی که المان در پیش گرفته بسیار عجیب است . دو میدان حریر در پیشرو دارد : یکی در شرق با روس دیگر در غرب با انگلیز و فرانس از وقتيكه جنگ شروع شده تا بحال بهر دو طرف المان کامیاب آمده است . يك بار كه بطرف شرق بحركات تجاوزی آغاز می کنند ، در طرف غرب وضعیت تدافعی را پیشه میگیرد . چنانچه بحرکات تجاوزی عساکر المان با عساکر روس عجز بسپایی و مغلوبیت چاره نمی بیند ، همچنان وضعیت تدافعی آن نیز چنین لایتزلزل است که انگلیز و فرانس از حمله های متواتره خود بجز اظهار عجز دگر چیزی نمیتواند . در وقت حاضر همه هم و مقدرت خود را المان به اتفاق متفق خود اوستریا مجارستان برروی صرف می کنند . و عزم جزم کرده است که ناروس را با سراسر محو و مضمحل ، بایصاح رانی نکنند رو گردان نشود . و ازین سبب است که در طرف غرب بجز حرکات تدافعی و فلوته بازی دیگر کاری نمیکند . و به اینصورت تلفات کلی بدشمن وارد می آرد همینکه از طرف شرق بر مقصد خود کامیاب آید مانند سیل خروشان بسوی غرب رو آورد . همان حالهائیکه برروس وارد آورده بر غنیمهای غربی خود خواهد آورد .

داردانیل — پور آر شهر

اکثر ارباب بصیرت تشبثات فتح داردنیل را يك تشبث خیلی غلطی بشمارند . و می گویند که ائتلافیون درین تشبث خودشان خوب خود را خطا کردند . زیرا گرفتن همچنین مقامات مستحکمه بعدا کاریهای عظیمه و قوتهای بسیار قابله و دادن تلفیات جسیمه متوقف میباشد . و استحکامات داردنیل اگر بدرجهٔ پور آر شهر نباشد از ان که هم نیست حال آنکه با وجود قوه قابله بحری ژاپان باز هم بزور وقوت بحریه بر پور آر شهر غالب آمده نتوانستند . و تا آنکه از طرف خشکه قدر دو سه لك لشکر بسیار جرار و کار آزموده سوق نمودند ، و طوبهای بسیار بزرگ قلعه شکاف را برحمتها و مشقتهای فوق العاده از خشکه نیاوردند ، و کشتی های جنگی روس را از راه خشکه با آن طوبها محو نمودند پور آر شهر را گرفته نتوانستند . حال آنکه در نها قضیه سراسر بالعکس است . او لا کشتی های جنگی ائتلافیون از استحکامات داردنیل كه يك آبنای تنگ و آتش است به آسانی گذر کردن شان خیلی دشوار بلكه عديم الاحتمال است . مگر آنکه لااقل نصف همه کشتیهای جنگی موجوده خود شارا فدا سازند . و اگر اينچنين يك فدا کاری را بنظر بگیرند در انوقت قوه بحريه المان در طرف غرب و شمال تفوق حاصل کرده دمار از نهاد شان میبرارد . و اگر از خشکه بخواهند که بر تشبثات خود کامیاب شوند آنهم از ان مشکاتر است . زیرا در پور آرتهر عسکر محاصر زایان با وجودیکه از عساکر محصور روس حین فایقتر بود باز هم بزور هجوم و پوریش نتوانستند کاری از پیش برند ، بلکه به اصول تدریجی و خندق کنی و تدافی ماه ها بمقصد خود کامیاب شدند حال آنکه محصور ماندگان پور آرشهر از خشکه بهیچ طرف اتصال نداشتند ، و هیچ مدد و کو مکی به آنها از هیچ طرف نمیرسید . بعکس آن داردنیل هم به نفس پایتخت ، و هم تمام ممالك آسیای صغرای عثمانی از خشکه مربوط است و عساکر تازه دم دمبدم به امداد آن میرسد . اما عسكر وطوب ولوازمات خوراكه و حربيه


مینه ۹
سال پنجم
شماره ٣

دیگر که بر کشتیهای سابق دشمنان بیفزاید چه اهمیتی خواهد داشت ؟ اما در عین زمان این را هم باید اندیشید که اگر ایتالیا کشتهای جنگی خود را فدای کشتیهای ائتلافیون ساخته در مدخل ابنای دار دانیل مدفن آنها را بسازه میباید که در بحر ادریاتيك قوهٔ بحریهٔ خود را کم کند که در انتحال قوهٔ بحریهٔ حاضر باش اوستریا مجارستان از فرصت استفاده کرده اشیا بر سواحل آن خواهد ریخت . و بمقابل يك فایدهٔ جزوی که به هماری دهندگان خود برساند ، ضرر های کلی و خانمان خود خواهد رسانید . از راه خشکه عثمانی با ایتالیا هیچ ارتباطی ندارد که چیزی ضرری بعثمانی یا چیزی فایده به ایتالی برسد . ملائکه مسئلهٔ ( طرابلس غرب ) هم در میانست ، تمام اهالی مسلمان افسرزمین بسبب اعلان جنك ایتالی بعثمانی جشنهای سرور و شادمانی برپا نمودند ، حضرات سنوسیها حالا اعلان جهاد عمومی نموده بکمال جوش و خروش وجمع اوریها و حاضریها اغاز نهاده اند وانشاءالله قریباً وقت آن رسیده که طرابلس غرب از جنك غدر و خیانت از دشمن دین مبین رهایی یابد . مسلمانان روی زمین باید به این اعلان جنگ ایتالی خاین مسرت کنند و هیچ قسم و اندیشه را بخاطر خود راه ندهند .

يك چكه جكه عجيب !
بعضی از ارباب سیاست را رأی برین است که پولتیک دولت بریتانیا درین بازیگاه رستاخیز اسا این است که يك نیرو رو نباخته ، شود . یعنی می گویند که : « زهر طرف جو خود کشته سود انکلیز است » مضمحل شدن روس را بدست المان هم عین قاعدهٔ خود میشمارد | حال انکه در عین زمان دشمنش المان نیز به تلفاتی که در انراه میدهد فایده اوست فرانس هم اگر از پا درافتد بجز فایده چیزی ضرری برای او نمیرساند . در رزمگاه غربی بعوض يك ادم که از انکلیز تلف میشود چهار آدم از فرانس تلف میشود که اینهم به دلیل آن پولتیک است . بعد از انکه کار روس و فرانس را المان فیصله کند بهر رنگی که باشد انگلیز ها با او راست خواهد آمد ! ...

اصول جنك رزمگاه مشرقي
المان در رزمگاه مشرقی اصول ، جنك احاطه را پیش گرفته . و به این اصول ، کامیابیهای نمایانی حاصل کرده است . مثلاً و از شاورا در میان گذاشته از جنوب و شمال آن بسوی شرق آن پیشقدمی کردند . و خواستند که خط رجعت و مواصلت روسها را از عقب قطع نموده باین اردوی مکمل روس را يك جا اسیر کنند ولی روسها بیشتر خود را توان دانسته از ان احاطه بیرون کشیده ملك پولیندا با تخت ان تمامها بدست المان در آمد . در طرف ریکا که جهت شمالی روس است و طرف بسارا بیا که جهت جنوبی روس است نیز همین خط حرکت را المان و اوسترو پیش گرفته اند که نتیجه ان را سریه کامیابی و پیشقدمی آنها ، و ناکامی و تباهی روس ها منجر شده میرود . در وقت حاضر جبههٔ حرکت اردو های اوستریا و جنرال میکنسن المانی شهر « کیف » را وجههٔ همت کن جوال عید نبرك المانی سر راست شهر پترو گراد میباشد .

که ائتلافیون از راه بحر بسواحل ( ساروس ) براوردن میخواهند زحمتها و مشقتهای بسیاری دارد . اولا از بحر بخشکه عسکر کشیدن انقدر يك كار دشوار است که در فنون حربیه از مشکلترین کارها و نازکترین امورات حربیه شمرده میشود . علی الخصوص که بیم و نهنگهای تحت البحری های المان هم در بحر سفید موجود باشد . ثانیاً در چنین محاربه های استحکامات جبهه بهمه حال طوبهای بسیار بزرگی که بر طوبهای استحکامات دشمن فایق باشد لازم دارد . حال آنکه اینچنین طوبهای جسیمه را از سواحل انگلستان و سواحل فرانس در کشتیهای بار کردن و تا بسواحل ساروس رسانیدن و از کشتی بخشکه بیرون راور دن از چنان کارهایی نیست که ارباب بصیرت فنون حرب آنرا سهل بتوانند شمرد . ثالثاً در داردنیل و اطراف آن عثمان تقریباً تا بسه چار لك لشکر بصورت دایمی حاضر کرده میتواند که ائتلافیون میباید بهمه حال هفتاد هزار ایران قوت ، در ان نواحی حاضر کنند . آیا این قوای قایقه را از کجا تدارك خواهند کرد ؟ اگر چه چار لك لشکر در جبه اعلای خود را از رزمگاه غربی به آنسو گسیل نمایند در مقابل مانند المان يك خصم پرقوت خود ضعیف میمانند که تثبیت در چنین کار نیز خفت عقل بر دیگر چیزی حمل نمیشود . و اگر از مستملکات و مستعمرات دور دست خود عسکر بیاورند ، صرف نظر از مسافات بعیده که در مابین است : آیا آن عساکر سیامو زرد سر لوچ و پای لوچ نیوزیلاندی و اوسترالیایی و افریقائی مانده و خستهٔ آنها در مقابل عساکر تازه دم کار آزمودهٔ بهادر عثمانی چه کرده خواهند توانست ؟ حال آنکه تفوق عددی را هم بهیچصورت بدست آورده نمیتوانند ، لاجرم حکم میشود که این تثبیت ائتلافیون بجز بازی دادن خود و چشم پوشانیدن مردمان دیگر هیچ چیزی نیست .

در باب شركت ايتاليا بجنك
بد اخلاقی و سست عنصری ایتالیا درین جنگ بر همه عالم مبرهن گردید . عهد شکنیش برهان بد اخلاقی اوست سست عنصریش بازی خوردن بوعده ها و وعید های کاواك ائتلافیون است . همین زمینهایی را که ایتالیا برای بدست اوردن ان خونها میریزاند و خانها تلف می کنند ، متفقین سابق او - يعنى المان ، و اوستريا مجارستان بی آنکه بینی يك فردی از افراد مات ایتالیا خون شود به او میدادند . مگر ایتالیای سست عنصر آرا قبول نکرده مجرب زبانیهای ائتلافیون گردیده شد . ایا تا بحال چه فایده و نمره حاصل کرده است .؟ بغیر ازینکه چند کشتی جنگی خویش غرق شد . و بسی عساکرش تلف شد . دگر چه ؛ اوستریا مجارستان چون بکار بسیار مهمتری - یعنی مغلوب نمودن روس - مشغولست ، ایتالیا را هیچ اهمیت نمیدهد . و یگان لکه په کانی بر دهنش حواله می کنند که همان لکه برای او کافی است . اما همینکه يك قدری از انطرف فارغ شده و بطرف او بسپارد ، باز ایتالیا قدر عافیت را خواهد داشت که چیست !

در باب اعلان جنك ايتاليا بشمال
از خبر اعلان جنگ ایتالیا بعثمانی همه گان را يك حیرت خنده اوری دست داد . زیرا این اعلان جنگ از انوقت شده بود که ایتالیا از عهد و میثاق متفقین عثمان رو گردان شده بادشمنان عثمانی متفق گردیده بود به اعلان دوم چه حاجت بود . ایا ازین اعلان جنگ او ضرری که بعثمانی رسد ، و نفعی که به ایتالیا بر خورد چه خواهد بود ؟ اگر قوای بحریهٔ خود را با قوای بحریهٔ ائتلافیون همراز و دمساز از اردایا يك چند کشتی

...
◀ نقل از اخبار چهره نما ▶
◀ تسلیم شدن چین به تایون ▶
درین هنگام که رئاسر اوروپا مشاغل ، و سیاسیون انها فریق افکار


سال نجم شماره ۳ حیفه ۱۰

( موت و حیات ) ملت و دولت و مملکت خود هستند. دولت ژاپون نیز وقت را غنیمت دانسته با فراغت بال پیشنهادهای استقلال شکن ذیلرا بزور قوه، بدولت جمهوری چین قبولانید. و چین با نهایت ذلت در ظرف چهل و هشت ساعت مطالب استقلال شکنانه را قبول کرد و تسلیم صرف شد ( غیر تسلیم و رضا کوچاره !) که ما اجمال شرایط را برای آگاهی خوانندگان چهره نما مینگاریم.

( در ایالت شانتونگ )
(۱) دولت چین متعهد میشود که موافقت کند با شرایطیکه بعدها ما بین ژاپون و آلمان در خصوص تصرفات و امتیازات و غیره که درباره ( شانتونگ ) میشود.
(۲) دولت چین متعهد میگردد که: ابداً در ایالت ( شانتونگ ) قطعه زمینی یا جزیره وغیره بیکی به اجازه بدهد و نه تنازل کند.
(۳) دولت چین قبول میکند که: دولت ژاپون راه آهنی از (چیفو) تا (لونگکاو) کشیده متصل براه آهن (کائوچو) و (چینان) بکند.
(۴) دولت چین متعهد میشود که: برای مصالح تجارتی و جای دادن تجار خارجه جاهائی در برخی بلاد مقرر کند خصوصاً در ایالت (شانتونگ) که بندرات تجاری گردد و شهرها شبکه این عملیات در او اجرا خواهد شد باید در معاهده جدا گانه بوده باشد.

( در جنوب منچوریا و منغولیای شرقی )
(۱) دولتین چین و ژاپون متفق میشوند در امتداد اجازه ایگاه بندر پور آرتور و راه آهن منچوریای جنوبی و راه آهن انتونگ و مقدن تا مدت نود و نه ساله (چهره نما یعنی تا انتهای دنیا).
(۲) ژاپونیان میتوانند در جنوب منچوریا و شرقی منغولیا زمین بخرند یا اجاره بکنند بایتاقهای تجارتی یا صناعتی و زراعتی برافرازند.
(۳) ژاپونیان آزاد خواهند بود که در جنوب منچوریا و شرقی منغولیا ساکن شوند یا نقل و مکان نمایند برای تجارت بهر قسمی که میلشان بوده باشد.
(۴) دولت چین متقبل میشود که تمامی معادن و مناجم اراضی جنوب منچوریا و شرقی منغولیا را بدولت ژاپون بدهد. اما زمانیکه هر معدن باز شد منافع او را با دولت چین اتفاق خواهد کرد که چه میکنند (چهره نما یعنی تماماً ژاپون خودش میل میکند!
(۵) دولت چین متقبل میگردد که برای امور دو گانه آتیه (اول) با ژاپون مشورت کند (اول) باید باذن و مشورت ژاپون ساختن راه آهن با قرضی برای ساختن راه آهن در جنوب منچوریا و شرقی منغولیا بوده باشد (دوم) اگر چین خواست قرضی بکند باید ضمانت آن قرض مالیات علی جنوب منچوریا و شرقی منغولیا باشد.
(۶) دولت چین متقبل میشود که: هر زمان خواست مستشار برای امور سیاسیه یا مالیه یا عسکریه در جنوب منچوریا و شرقی منغولیا بگیرد اول باید از دولت ژاپون استشاره کند (چهره نما چنانچه ژاپون در اجرای مقاصد خود خواهانه استقلال شکنانه دولت چین طابق النعل بالنعل با همسایگان شمالی و جنوبی ما در یک مدرسه تحصیل کرده! بیچاره دولت چین نیز با دولت ایران تقریباً در یک مزرعه پرورش یافته!)
(۷) دولت چین متقبل میشود که: امتیاز ساختن راه آهن (کرین تا نانچانگ چون) را بمدت نود و نه سال بدولت ژاپون بندگی کند.

( در امور مالیه چین )
(۱) دولتین چین و ژاپون متفق میشوند که هنگام فرصت کم ارزش (هان - یه - پینگ) بهم زده و کمپانی تشکیل بدهند از ژاپون و چین و دولت چین متعهد میشود که تصرفی در املاک شرکت نکنند یا شرکت چیزی به بخشد بغیر استشاره از ژاپون.
(۲) دولت چین متقبل شد که: معدنهایکه نزدیک معدنهای شرکت (هان - یه - پینگ) بوده بکسی ندهد مگر برضایت شرکت جدید (چینی ژاپونی) و همچنین دولت چین متعهد میشود که کاری نکنند در آن اراضی که مؤثر بمصالح شرکت جدیده باشد بدون اجازه شرکت جدید (چهره نما شرکت هان یه پینگ چینی کمپانی مهمی بوده که سه ماه رجال دولت چین و ملت چین توام برای استخراج معادن و تجارت تشکیل داده بود (همچون شرکتی که مرحوم امین الدوله برای احداث کارخانه قندریزی گریزک تشکیل داد و روسها زمین زدند) و ژاپونها اینرا هم از چینیها گرفته ولی خوبست منحل نکرده اند)

( در متفرقه جات عمومی )
(هموطنان ما بدقت این فصول را بخوانند)
(۱) دولت چین متعهد میشود که: ابداً آبگاه یا جزیره یا ساحل و غیره که واقع در سواحل چین است بیکی از دول ندهد.
(۲) دولت چین باید مستشاران وزارت خارجه و مالیه و جنگی را با سایر دوائر دولتی از دولت ژاپون بگیرد (چهره نما مثل دولت مظلومه ایران و دول عادله انگلیس و روس! در ایران.
(۳) دولت چین برضا و رغبت حق میدهد که ژاپونیان زمینها بجهت بناء معادن و بیمارخانه ها و مدارس و سایر بناهای خیریه در سرتاسر ممالک چین خریداری کند.
(۴) نظر باینکه اتصالاً مشاغل متعدده واقع میشود ما بین پلیس ژاپونی و پلیس چینی باید اداره جات پلیس در چین توسعه یابد و تحت اداره کردن ژاپونیان و چینیهان با هم باشد و این اداره جات پلیس در ممالکیکه عدد بسیاری از ژاپونیای مساعده به چینیان که در کار بلدند مهارت پیدا کنند باید بگیرد.
(۵) دولت چین مایحتاج عسکریه خود را مقداری معین باید از دولت ژاپون بخرد و آن هم باید از انقدریکه محتاج میشود از صدی پنجاه نخرد با انکه در چین کارخانه اسلحه سازی و در سواحل کار خانه کشتی سازی احداث کنند که مدیرهای آنها ژاپونیان با چینیان با هم باشند و برای این کارخانه جات مستشاران فنی از ژاپون بگیرند و جمیع مواد این کارخانه جات باید همیشه از ژاپون خریداری شود.
(۶) دولت چین متقبل میشود که امتیاز ساختن راه آهن (ووچانگ) و (کیوکیانگ) و (نانچانگ) و (هانکچاو) غیره را بدولت ژاپون بدهد.
(۷) اگر دولت چین محتاج شود پول خارجه برای کار کردن معادن یا ساختن راه آهن یا بنای ایگاه در سواحل باید مقدم با (صاحب اختیار کل و مالک ممالک چین یعنی) ژاپون مشورت کند.
(۸) دولت چین متقبل میشود که ژاپونیان در ممالک چین تبلیغ دیانت و بودا را رواج دهند.


مینه ۱۱
سال
شماره ٣
چهره نما
آخر ترین خبرهای جنگ براه خشکه
از اخبار های ایران
در دیتل
هر کس بنظر سطحی و فهم عامیانه اندکی در نکات مهمه مدققانه فصول و شرایط نان اندازانه، و مقررات استقلال شکنانه اینکه دولت سر زنده . ورسیان بر مغز ( زابون ) بدولت بجاره ( چین ) پیشنهاد و قبولانیده . و دولت چین با آن ممالک شاسعه و اراضی واسعه کثرت نفوس مبتذلانه در نهایت میکنت و رقیت آشکار انه قبول کرده غور کند. و منصفانه در اولين نقطه نظر به بعد برای دولت ر کام خود تصدیق خواهد کرد که از این ضخيمه ومات كثيره چین هیچ آزادی، سیاسی، اجتماعی، اقتصادی به بالاتر از عماد نی برقرار نخواهد ماند. و از این تاریخ دولت چین استقلال خود ر اوداع گفته و بدولت ژاپون تسلیم شده است.

ورود قشون های جدیده عثمانی برای متفقین موجب اضطراب است. و يك قسمت عمده از قوای ساخلوی قسطنطنیه را برای طرفین دار دانل اعتزام کرده و از طرف دیگر قسمت بزرگی کی از اردوی ساخلو ادر به را به و کشان ، فرستاده و در آنجا مشغول استحکامات شده اند که اگر متفقین برای مشوش کردن حواس عثمانی بخواهند در ساحل شرقی خلیج آنوس پیاده شده و عطرف تراس پیش روند از آنها ممانعت بعمل آرد .

و منظره دیگر از جلسه سالانه
دات عالی شهزاده جوانبخت معظم پر حاضرین کرام مجلس نطق میفرمایند
نطق مذکور در شماره ۲۱ سال ٤ مسطور است .
جہاز جنگی ضدو ہیں عثمانی موسوم به ، معاون المله ، كه اخيراً آنها ۸۳ نفر بوده و متعاقب خرید پاره تکمیل ها در آنان بعمل آمده دست بکار عملیات شده برای اولین دفعه از عمل در مدخل جنوب بوغاز است و فعلا تماما متعلق به بحریه عثمان می باشند.
در کشتی جنگی انگلیس موسوم به ، کولیات ، را غرق کرده و سلامت مراجعت نموده است .
کشتی ، معاون الله ، از چهار فروند ضد توربیل آلمانی است که در ان سنه ۱۹۱۰ توسط وجوه اعانه ملی از آلمان خریده و تقدیم محر به کردیده و باین اسم موسوم شد.
چهار کشتی مزبور در زمان اتباع به ظرفیت ٦١٥ تن و هر يك دارای دو توپ زرد و چهار مرا ابیوز و سه لوله تربیل انداز بود. وعده عماجات

اوضاع سوید
اخیرا اوضاع ( سوید ) شکل دیگری پیدا کرده و بعضی حرکات برضد متفقین از آنها مشهود میکرده مخصوصا مخرین روز نامه (روسکی اسلوا ) اطلاعات دهشتناکی از آنجا میدهد زیرا كه حركات بنك جويانه بر علیه روس و در خواست دخول در جنگ را از دولت روز روز کتب عدت مینماید و هر روزه در این باره معلومات تازه میرسد


سال پنجم شماره ۳
صحیفه ۱۲

اختلال و انقلاب در مسکو
روز ۲۸ و ۲۹ ماه مای روسی شهر شهیر مسکو پایتخت قدیم روسیه پر از صداهای شورش و انقلاب گردیده همهمه شور شبان و فریاد غارتگران ، ناله غارت شده گان ، استغاثه طفلان و زنان ، صدای خراب شدن عمارات و مغازه ها ، شکستن درب و پنجره ها ، فروریختن سقف ها و ریز ریز خوردن شیشه ها هنگامه قیامت هولناکی در این شهر رو کرده نمونه ای از رستاخیز را ظاهر داشت

جبهه و ايطاليا
جبهه سیاهان حبشه بمستعمرات ايطاليا ( المصوع – وار تيره ) که در ساحل بحر احمر واقعند روز بروز مهم تر میگردد و دوائر نظامی و سیاسی ایطالیا را بوحشت و اضطراب میاندازند بدتر از همه آنکه فرستادن قوه بدان جا موقوف بعبور از کانال سویز است و دولت عثمانی چندی قبل وجود مخاطره را در آنجا خبر داد و روتر تفسیر کرد که مقصود از این اعلان بسط عمليات تحت البحرى بمنطقه کانال است على هذا عبور سفائن ايطاليا از خوف تحت البحرى مزبور بغایت مشکل خواهد بود در صور تیکه حبشه همسایه آن نقاط است و بسهولت میتواند قشون و آذوقه بدان ساها وارد کنند و شاید از آنجا هم تجاوز کرده وارد مصر و سودان شود

ظلم روسی
از طهران :
شخصی چند روز قبل سر خود را بریده از قرار مسموع از ساکنین مسلمان ترکستان روسیه و خیلی متمول بوده در جنگ حاضر با مصارف مختلفه برای قشون گیری و اعانه و بدل عسکری پسرهایش و سرمایه خود را از دست داده و بالاخره پسر هایش را هم بجنگ فرستاده اند تا بایران آمده و چندی در طهران بوده بالاخره از زندگانی خود سیر شده و سر خود را بدست خود بریده است

کاریکاتور
رجز خوانی جاپان به امریکا – جاپان پهلوان روس و چین را از پا در انداخته به امریکا میگوید : – آپاچسان ! عبرت میگیری ؟ – امریکا میگوید : – هوش کن هشیار باش ! ( دولتهای دیگر تماشا میکنند )

هرون در نيورك در سوئد
میوهرون در نبورك وزير مستعمرات آلمان که عملیات غرابت آمیز او را در اتازونی تا درجه اطلاع داریم اخیراً وارد آلمان گردیده و از قرار باره انتشارات خیال مسافرت بممالك سوئد و نروز دارد و استماع این خبر خیلی موجب اندیشه متفقین گشته است چرا که کفایت و استعداد این شخص بدرجه ایست که نمیشود مسافرت وی را بی اثر پنداشت خصوصاً در این موقع که با وجود تکذیبی که در جراید راجع بگرانی روابط روس و سوئد دیده میشود معلوم می نماید که مطلبی در بین است و اگر کدورتی هم نباشد لا اقل صفا و مودتی در بین نیست

در دار دانیل
عملیات متفقین در دردانل بمشکلات بزرگ بر خورده از يك طرف واسکت های تحت البحرى های عثمانی حمایت سفائن برای قشون کاشته شده. و از طرفی دیگر هر چه قشون پیش بیاید از سفائن دور تر شده بحدی که بناچار میرسد که عثمانیها تدابیر زیاد در انجاها بکار برده چاه های مخفی و فلج کننده اند. گاهی میشود که از عقب اردوى متفقين تك تخنك ؟


شماره ۳
سال پنجم
صفحه ۱۳

در مقابل این عملیات خطير بقدری زبون و ضعیف است که هیچ نتیجه مناسبی نمیتوان از آن انتظار داشت .

کشیشان جاسوس
از بندر ( بازی ) به ( رم ) اشعار میدارند که جاسوسان نظامی الطريش و آلمان جدا عملیات خویش را تعقیب مینمایند و عده از کشیشان داخل این خدمت هستند و شب در موقعی که شهر تاریک بود با علائم نور الوان بادشمن مشغول مخابرات رمزی بودند و پنج نفر از کشیشان دستگیر شده اند . در انبار کالیسای ایشان یک ماشین که با علامت نور در شب حرف میزند بدست آمده و نوشتجات چندی نیز راجع بقشون اطریش و آلمان و اوضاع سرحدی در آنجا بوده است . از قراری که معلوم میشود کشیشان مزبور مدتها است که روابط خصوصی با کشیشان وین داشته اند .

تحت البحرى کشتی ها را اسیر میکنند
تحت البحري های آلمانی نه فقط عملیات خویش را برای فرق کردن جهازات جنکی تجارتی صرف مینمایند و از قراريكه اخيراً معين شده است تحت البحری های مزبور هر قدر از کشتی های تجارتی انگلیس را نزديك بحر شمال مشاهده نمایند و کشتی جنگی مزاحم نباشد جهازات را اسیر کرده و با محمولات سالما به بنادر آلمان می آورند مطابق اخباری که به امستر دام رسیده است در هفته گذشته تحت البحرى ها چهار فروند کشتی تجارتی که مملو از بنزين والاستيك و مس و آهن وینه بود در بحر شمال اسیر کرده و همراه خود به بندرها مبورك آورده و بارهای آنها را مامورین دولت تصرف نمودند

امریکا در این جنگ تجارت میکنند
امریکا برای ترویج تجارت خود موقع نیکوئی بدست آورده است. دو مملکت بزرگ تجارتی اروپا یعنی آلمان و انگلستان اولا در تحت تهدید مجاد مره بحری ثانیاً بخود مشغول هستند. از این دو مملکت به کشورهای بیطرف مال تجاره قابل ذکری حمل نمی شود. در ین موقع امریکانی ها تمام مال التجاره را که آن دو مملکت بعمل میاوردند خود ساخته بممالک بی طرف میفرستند . این تجارت مشروع است زیرا هم احتیاجات ممالک دیگر رفع میشود. و هم خود آنها منافع بزرگ میبرند . لیکن علاوه بر این امریکا موقع را مغتنم شمرده يك تجارت دیگری را هم اختیار کرده اند که در صفحه تاریخ آن استقلال و آزادی خواه متمدن اینکه بشمار میرود و آن تجارت اسلحه میباشد . هر وقت هم ازین حریص ها پرسید که چرا به مردم این اسلحه می فروشید جواب می گویند هر چه اسلحه بیشتر بفروشیم سرباز ها زیاد از کشته میشوند و بالطبع جنگ زودتر تمام می شود . از اسلحه آمریکا فقط متفقین میتوانند استفاده کنند زیرا راه بر آلمان مسدود می باشد. این مساله باعث چند پروتست از طرف دولت آلمان شده و مکرر در جراید آمریکا میخوانیم که آمازونی های آلمانی زمزمه شکایت آمیز مینمایند و دولت خود را تحریک می کنند که از حمل اسلحه بخارج ممانعت کنند

می کنند بالاخره معلوم میشود در نقب هائیکه علف روی آنها رو شانیده مخفی بوده اند و اذوقه تا بیست روز را هم در ان نقب ها داشته اند. سنگر های ساختگی هم زیاد دیده شده که متفقین سنگر حقیقی تصور کرده با هجوم در آنها ریخته بفتنا در حفره ها میریزند که خلاصی از آنها مشکل است جاه هائیکه سیخ آهن و میخهای برنده در آنها نصب شده است نیز زیاد هستند و بعلاوه کبیر کوه ها را کنده توپهای سنگین مخفی کرده اند که تا آنها کشف شوند چندین کشتی باید قربان گردد نتیجه تدابیر جنگی بوده کثرت تلفات متفقین است كه يك قسمت از مجروحین انها تمام مریض خانه ها و مدارس و عمارات نظامی و کشوری مصر را پر کرده ابلاغیه عثمانی از روی تلگراف جمال پاشا در يك روز شش کشتی حامل مجروح وارد مصر شده است که یکی از آنها حامل ۵۵۰ نفر زخمی بوده است .

توپهای تازه کار خانه گروپه
خبرها یکه از جزاید هلند تحصیل کرده ایم حاکی است که از طرف کمپانی کروپ در شهر « نه سین » يك باب کارخانه بزر کی تاسیس شده است. کارخانه مزبور در اول ماه ایون روحی افتتاح یافته است که برای کارخانها عمله های ماهر و کامل آورده اند که قابل توجه مدیر های کارخانه نیز میباشند از قرار مسموع در این کارخانه توپهای بزرگ و سريع الاطلاق خواهند ساخت . لایحه این گونه تو پها را چند ماه قبل بر این در اداره ارکان حرب آلمان انشاء نموده اند . کمان میکنند که المانها در این کار بيك نوع توپهایی خواهند ساخت که نشانه را خیلی مسافت دور انداخته و بواسطه فشار هوا خواهد بود بعلاوه مسافت دور هم محترقه میاندازد كه يك ميدان بزر کرا مشتمل خواهد نمود .
( نوویه ورمیا )

عملیات آلمان در رومانی
بواسطه نتایج عملیات آلمان در رومانی هیچ جای شبهه باقی نمانده است که اگر رومان داخل جنگ شود حكماً بما عدت متفقين ملحق خواهد بود. و نطق اخیر بسیار انوف که راجع برومانی نمی توانم چیزی اظهار بدارم جای شبهه باقی نگذار ده است که طرفداری رومانی بطرف دول متفقه است . آلمان در دو ماه اخیر پیشرفت کلی نموده است . فعالیت آلمان در بالكان بطوری شگفت آمیز است که نظیر آن در دنیا دیده نشده است و مسئله ذیل کشف می نماید که آلمانها با چه درجه جدیت بوظیفه خود از هیچ گونه مساعی خود داری ندارند . با آنکه ورود به مطبوعاتی که بزبان مملکت نشر میشوند در ممالک دنیا تعدادش کم و غالبا معاف است آلمان ها در دو ماه گذشته مبلغ ۸۰۰۰۰ لیره برای حق الورود مجلات وسط و عالی که بزبان رومانی در برلن نوشته شده است بابت يكمرك رومان پرداخته اند از همین مبلغ هنگفت میتوان قیاس کرد تاجه اندازه رومانی در زیر فشار و عملیات آنان غرق کردیده و چگونه متدر جا احساسات تابع آنان گشته است و اگر بخاطر آوریم که از اوایلی جنك به بعد سفیر آلمان در رومانی چه مبلغ های گزافی برای انتشار احساسات آلمان در میان طبقات اشراف خویش صرف کرده است مطالب بهتر مکشوف میشود. بلغارستان و یونان نیز مطلب تقریباً از همین قرار هستند و هیچ قوه و فعالیتی نمیتواند جلو گیری کند و مساعی فرانسه و روس را خنثی نماید.


صفحه ١٤ سال پنجم شماره ۳

مراجعت اردوی عثمانی از کرما نشاء
پسر حد خودشان
نظر باطلاعاتی که این دو روزه بوزارت داخله رسیده است حسین رئوف بيك فرمانده قشون عثمانی با عسا کر عثمانی از گرند چند روز قبل حرکت نموده بسمت سرحد رفته اند و الحالتا در صفحات کرمانشاهان اتفاق تازه رخ نداده است
( رعد )

ترجمۀ اخبارهای انگریزی و اردو
۱۰ ماه اگست سنه ۱۹۱۵ خبر لندن يك دسته جهازات هوائی دولت جرمن در شب گذشته بوقت ۸ بجه و ٤٥ دقيقه برساحل شرقی ملک انگلستان حمله نموده الى ١٢ بجه و ٤٠ دقیقه صبح در گرده بودند ـ و بم ها می انداختند ـ ازین بم ها بسیاری از مقامات آتش گرفته و نقصان بسیار رسیده ـ از باعث تاریکی شب و ابر و غبار پرواز جهازات هوائی دولت برطانیه دشوار گردیده ـ با وجود آنهم بعضى جهازات هوائی دولت برطانیه برای مقابلهٔ جهازات جرمنی پرواز نمودند ـ درین دار و كيريك يك افسر کلان راه نمائي جهازات هوائی دولت برطانیه بهزار مشقت بك طيارهٔ خود را بهوا کرد ولی به بسیار زودی افتاده ره بهای بادیهٔ عدم گردید.

۱۰ ماه ۱ گست خبر لندن ـ محکمه بحری دولت برطانیه اعلان کرده ـ كه يك جهاز جنگی قسم تباه کن دولت برطانیه در بحر شمال همراه کدام مركب بحری تصادم کرده غرق گردید ـ از عمله و نفری آن چهار نفر افسر و ۲۲۶ نفر ملاح نجات یافته باقی غرق گردیدند ـ

۱۰ ماه ۱ گست خبر پترو گراد ـ بتاريخ ۸ ماه حال یعنی اگست ۹ لشکر جهازات جنگی و ۱۲ لشکر جهازات قسم کروو ازور و بی شمار جهازات تباه کن دولت جرمن در بحر بالتك بجبهة بدست آوردن خلیج ریکا حمله نمودند ـ در بین جهازات جرمنی و روسی جنگ بسیار بشدت جاری شد که این قسم جنگ بحری تا حال پیش نیامده بود ـ

۱۱ ماه ۱ گست محکمه بحری دولت برطانیه اعلان نموده ـ که يك جهاز خورد ـ گزمهٔ ـ دولت برطانیه را که در حالت تردد بود ـ يك جهاز کروریز دولت جرمن در بحر شمال غرق کرده ـ

۱۲ ماه ۱ گست خبر لندن ـ يك جهاز معاون ـ یعنی بدرقۀ جهازات تجار ـ مسلح یعنی جنگی ایدیا نام دولت برطانیه که در بحر شمال نگرانی جهازات تجارتی را می نمود ـ کدام کشتی تحت البحر دولت جرمن او را بذریعۀ تارپیدو غرق نمود ـ ۲۲ نفر افسر ـ ۱۱۹ نفر سپاهی نجات یافته اسیر شدند باقی چند نفر غرق گردیدند ـ

۱۶ ماه ۱ گست خبر پیرس در میدان جنگ فرانس جنگ بدستور سابق جاری است ولیعهد جرمنی به سالاری فوج های جرمنی را در میدان فرانس می نماید ـ در مقامات میری تهریسی ـ و میرونتن ـ و کرکس ـ و چار خبر ـ سپاه جرمن حمله های بسیاری سخت نمودند ـ و در تمام پریری جنگ بسیار شدید جاری است و در مقام دو سنجر هم سپاه دشمن حمله بسیار بشدت نمودند ـ

۱۹ اگست خبر کلکته از خبرهای آمد کی یورپ ظاهر میشود ـ که دولت جرمن نقشۀ حرکت فوج های خود ـ و دولت استریا را در میدان جنگ مشرقی یعنی مقابل دولت روس ازین قرار تجویز کرده ـ که جمله فوج های دولت جرمن که در نوقت در میدان شرقی زیاده از چهل لك نفر دانسته میشود ـ در دو حصه تقسیم یافته يك حصه بما تحتی جرنیل میکنسن بطرف مادکو ـ و يك حصه ـ بما تحتی جرنیل وان هندن برك بطرف پترو گراد ـ وجمله سپاه دولت استريا بطرف كيف وساحلات بحر اسود ـ حمله نموده پیش قدمی نمایند ـ

۱۱ ماه اگست خبر لندن کشتی های تحت البحر دولت جرمن دو لشکر جهازات خورد و کلان دولت برطانیه و يك جهاز روسی را در بحر شمال بذریعۀ تار پیدو غرق کرده ـ حمله و نفری جهازات نجات داده شدند ـ

۱۱ ماه اگست خبر پترو کراد ـ سپاه دولت جرمن ـ بقامۀ شش میل ـ شهر کودنو رسیده اند ـ شهر کودنو را دولت روس خالی نموده و پیشقدمی سپاه جرمن بدستور سابق جاریست

يك خبر چپ و لب
۱۹ ماه اکست سنه ۱۹۱۵ خبر لندن ـ جرئیل هملتن کماندان سپاه انگریزی از کیلی پولی ربوت فرستاده ـ که سپاه منیان بر سنگرهای شمالی و جنوبی ترکان حمله نمودند ـ و نيز قريب خليج سوالا يك جمعيت بسیار بزرك تازه دم ـ جديد از جهازات فرود آوردیم ـ از بیان امیرالبحر ترکی معلوم شده ـ که درین مقام سپاه ترك به تعداد بسیار آمده و میخواستند که بر سپاه مایان حمله نمایند ـ مکرمایان ٢٤ ساعت قبل از وقت حمله آنها برایشان حمله نمودیم ـ و در بين سپاه فريقين يك جنگ باره بسیار وحشت ناک خون ریز جاری شد ـ و نقصان بسیار را برداشت نموديم ـ تجویز فرود آوردن سپاه در خلیج سوالا بسیار معقول و بسیار خوبی سر انجام یافت مگر ازین سبب که ترکان قبل از وقت از اخبار و حرکت مایان خبر دار شدند ـ چندان فوائدی حاصل نشد ـ زیرا که دشمن رنج و زمان وقوف یافته ـ حمله افواج خود را از قسم مستحکمه و غیر آن در آنجا جمع نموده ـ ابواب ترقی را برمایان مسدود ساختی مکرمایان خود را دوباره مستحکم نمودیم ـ و حوصله و همت سپاه محاربین خوب است ـ

۲۰ ماه اکست خبر پتروگراد ـ دولت روس اعلان نمود ـ که در آخر کار جمعیت عظیم جهازات جنگی دولت جرمن جهازات روسی را مرافقت پس پا نموده در خلیج ریکا داخل شدند ـ مگر جنگ بحری تا حال جاریست و در اعلان رسمی دولت روس ظاهر میکنند ـ که جهازات محافظ تماماً خلیج ریکا از زیادتی جهازات جرمنی مجبور آمده عقب نشستند ـ یعنی و چونکه طاقت جهازات دشمن از حد زیاده بود ـ در خلیج مذکور، قدم داخل شدند ـ و نیز در آنوقت جهازات جنگی کلان روسی موجود بودند ـ و چند لنگر جهازات خورد محافظت می نمودند ـ

۲۰ اكمت خبر لندن يك جهاز نيويارك استين نام دولت برطانيه از بندر گاه برستل بطرف نيويارك ميرفت وبك جهاز سيورك نام دولت فرمانروای ناروی را کشتی های تحت البحر دولت جرمن غرق کرده ـ

۱۸ اگست خبر اپهنز ـ پای تخت دولت یونان ـ سفیر دولت جرمن در مقسیم یونان دولت یونان را مطلع نموده ـ که چونکه در بحر ایجین احتمال حمله جهازات تحت البحر جرمنى ممكن است لهذا جهازات دولت هندوستان را مطلع کرده شود ـ که بیرق های بسیار بزرگ علامت دولت يونانرا نشان که از دور دیده شود ـ بر جهازات خود بطور حفظ ما تقدم نصب نمايند تا كه بر غلطى كدام تحت البحر بر جهازات يونان حمله نه نمایند ـ


صفحه ١٥
سال نجم
شماره ۳
۲۰ اگست خبر لندن - کشتی زیر آب دولت جرمن يك لنگر جهاز اور پول روانه شده بود کدام کشتی زیر آب جرمنی جهاز مذکور
بیون ابر سکن نام ۵۰۰۰ تن وزن - ويك جهاز ايستارتر - نام ۲۰۰۰۰ را غرق نمود عمله و نفری آن نجات یافته -
تن وزنی دولت برطانیه را غرق نمودند -
۲۱ اگست خبر لندن - دو لشکر جهازات پیترن و ما را تامان جنکی سیوچ نام دولت روس را جهازان جنگی دولت جرمن قریب
سه هزار تن وزن - بار برداری دولت برطانیه را کشتی تحت البحر ریکا غرق نمود از جمله عمله و نفری آن که ۱۴۸ نفر بودند صرف پنج نفر
دولت جرمن غرق کرده عمله و نفری آنها نجات داده شده - نجات یافته باقی جمله نفری غرق دریا و هلاک گردیده اند گفته میشود که دو
۲۱ اگست خبر لندن از پیتر و گراد - خبر رسیده - که کشتی تحت البحر نفر افر و ۲۰ ملاح از جهاز مذکور بدست جرمنی ها زنده گرفتار
دولت روس يك جهاز بازرداری دولت ترند را که در بین آن هشت آمده اند -
هزار تن زوغال سنگ بار بود و طرف قسطنطنیه می برد - قریب ساحل
باطولیه غرق نمود -
۲۲ اگست خبر لندن - دولت اطالیه مخلاف دولت ترك اعلان جنك
خود در تمالك دول متحده بسیار اظهار پسندیده می شد -
۲۳ اگست کشتی تحت البحر دولت جرمن يك جهاز دکن نام
یک جهان کار ترسیده ل نام - ويك جهاز دوندر نام دولت برطانیه را غرق
نموده عمله و نفری آنها نجات داده شده -
۲۰ - و ۲۲ اگست خبر پتروگراد - فوج های دشمن بعد از سمی
سیار و جنك خون ریز شهر کود تو را قابض شده - و از آنجا پیش قدمی
نموده در این دریای من و دلنا سنگرهای خود را قائم نمودند در مقام نو
ار جوست سپاه دشمن سیار شدت حمله آور شدند و در این بین دریای
سجولا و تاریو هم بسیار جنك خون ریز ساری است چنانچه امداد
یار کشته های سپاهیان جرمن درسم های خاردار سنگرهای مایان
شده - و تو بخانه جرمن در آنجا آنقدر بشدت گلوله باری نمود
توپخانه مایان را به خاموشی مجبور ساخت و دیوارهای قلعه بات بین
پای - دا کر - و تار و رام هدم نموده اند. سپاه روسی با و جو دستی
عقب رفته مجبور گردیدند - يك جهاز هوای مایان از بار
اسك خبر آورده - که وقت شام ۲۰ ماه حال حالت قلعه جات جار
، وسك بسیار نازک بود و یقین است که سپاه قلعه جان آنجا بعد ازین
افت نمی توانند.
۲۳ اگست خبر لندن از پیری خبر رسیده که در میدان فرانسی
مقامات مختلف گلوله باری توپ های متخاصمین جاریست و گلوله های
دستی هم استعمال کرده می شود - گاهی سپاه دشمن و گاهی سپاه
قدمی مینمایند -
۲۳ ماه اگست سنه ۱۹۱۵ خبر لندن يك جهاز دیومند نام ٤٦٠٠ تن
ی مال دولت کمپنی انگلیس را کدام کشتی زیر آب دولت جرمن
می نموده از جمله عمله و نفری آن يك نفر كطان جهاز مذکور همراه
قر ملاح هلاک شده باقی نفری نجات یافته اند -
٢٤ ماه اگست خبر لندن از پیتر و گراد خبر رسیده - که بسبب اختلالهای
لى جمله ارکان و معتبرین دولت روس در يك مجلس عمومی جمع آمده -
از برپا نمودن يك مجلس وزراء جد بد را نمودند که اسم آن مجلس وزراء
ملکی خواهد بود و همراه وزراء موجوده در هر کار مداخلت
اهند ورزید - زیرا که برای اینای ملک محسوس شده که این
انات موجوده - از باعث عدم توجه وزراء موجوده رونما گردید.
ل باب بحث و مباحثه بسیار کرده شد -
۲۵ ماه اگست خبر لندن - يك جهاز سلویا نام انگریزی که از بندر گاه

ادبیات

غل از جریده بو کریده حبل المتین
( در نصیحت ابناء وطن )
بدندان آهن و فولاد سودن بمرگان زنک از آهن رد و دن
بروی آب جاری نقش کردن میان آتش سوزان عنودن
بدون اسلحه اندر پیستان شکار از چنگ شیر نور بودن
ز غفلت از گروه مستبدین تمنای و طنخواهی نمودن
نمودن ضرب واحد را واحد بمقدار عدد آنکه فزودن
بود مهدیار آسان تر که چون عبد مطبع دولت بیگانه بودن

خبرهای هندوستان
( يك قتل سیاسی در نواح تنکته )
در انگلشمین حالات يك قتل سیاسی در موضع ۱۰ کریاره و نواح
کلکته شایع شده است.
موضع اگر باره قریب ۸ میل از کلکته دور ترست و از بارکپور
۹ میل فاصله دارد، يك شخص مراری موهن سرا که عمر آن قریب
۵۰ سال بود و ملازم سرکاری بود. در خانه خود دختر نجساله خود را
نان میخورانید که یک آدم نوجوان که لباس خوب پوشیده بود .
او را برای یک کار ضروری بیرون طلبید، بایو دختر خود را در بغل
گرفته بیرون برامد چون قریب نوجوان مذکور آمد . نو جوان
به ریوالور خود شش فیر پر بانو کرده با و افتید ، و دخترک بیچاره
هم زخمی شد
قاتل پس از آن به سرک رفت که آنجا دو نفر دوست او و موثر
ایستاده بود ، خواستند که در موثر سوار شده بروند که دو نفر سیاهی ها
خواستند ایشانرا منع و معطل کنند، مگر بران مرد و هم غیر کردند
که هرود زمین افتادند. و قاتل ها بطرف كلكته روانه شدند بك
جماعت که تلاش و جسجتوی قاتل ها برآمدند سپاهی های مجروح را
بشفا خانه انجار سائیده حال مجروحین خراب است.
سبب قتل مقتول جبر اینكه مذكور بك كواه مهم بود چیزی معلوم
نمیشود او کواه مقدمه يك دا که بود که پرستیشن کرباره چند روز
بیشتر افتاده بود.


صفحهٔ ۱۹
سال پنجم
شمارهٔ

در قتل بابوی مذکور ۱۰ نفر شرکا بودند مگر دو نفر آنها بقتل بایو آمده بودند. بابوی مذکور را تا بشفاخانه می بردند مرد. اما زخم دخترک خورد مهلت نیست. دو انگشت های دست او بریده و بريك ای از زخم رسیده است.
سیاهی های پولیس که در تلاش شان برآمده بودند موترکار را آهسته آهسته روان دیدند که پیش پیش آن دو جوان بنگالی پیاده میرفتند و يك جوان دو بایسکل در دست های خود داشت و يك جوان دیگر در يك دست يك بایسکل و در دست دیگر یک نفرکچه داشته گفت بموتر فرض نگیرید که بنگالی ها مسلح میباشند سپاهی ها نفر سیده گفتند اگر شما مسلح هستید ضرور دزد هم هستید.
و چوب را چنان ضرب پر سر بنگالی زد که او بر زمین افتید يك کاستیل که شوسا کریا بفک نام داشت بضرب گلوله زخمی و دو نفر دیگر پشت شخه های درخت پنهان شدند اینوقت بنگالی ها برابر قبرها می کردند. کوت یک سپاهی را سوراخ کرد، بجسمش ضرر نرسیده.
درین اثنا يك بنگالی رفیق بیهوش خود را در موترکار انداخته و دو بنگالی ها بایسکل سوار شده بطرف کلکته رفتند کمی دیر بعد یک سرکانستیل آمده و يك بایسکل بنگالی ها را که مانده بود گرفت هر چند دو نفر بنگالی بعد از ان آمدند ولی چون او را هم مسلح خیال کردند پس رفتند. در کانستیل جمعی هستند. برای مقدمهٔ مذکور عدالت مقرر میشود.

( نقل از جریدهٔ مبارکه حبل المتین )

( مسلمانان لیتوا )
روز نامهٔ ( وقت ) در ضمن يك مقاله وضع معیشت مسلمانان لیتوارا که یکی از شهرهای لهستان روسیه است ) چنین شرح میدهد:
در بعضی شهرهای لهستان مناره هایی که باسمان بلند شده دلالت پر سکونت مسلمانان زیاد در آن نواحی می نمایند لکن این مسلمانان مع التاسف لسان مادری خود را بکلی فراموش کرده و بزبان رومی و پولنی تکلم میکنند. تنها در شهر ( لیتوا ) متجاوز از بیست هزار نفر مسلمان میباشد که بیشتر آنها در ادارات دولتی مستخدمند و در میان آنها صاحب منصبان نظامی نیز زیاد است.
مسلمانان که در شهرهای ( مینسکی ) و ( ویلنا ) و ( کوونو ) وغیره ساکن هستند مساجد زیادی دارند ولی ابداً مکتب ملی ندارند و مسائل دینیه و شرعیهٔ خود را از کتاب ( شرایط الاسلام ) که بزبان روسی طبع شده یاد میگیرند. ملاهای آنها غیر از سوره ( فاتحه ) و ( توحید ) از زبان معمولی چیز دیگری نمیدانند، در مساجد نماز های یومیه ادا میشود و فقط نماز جمعه و عیدین را فراموش نه نموده اند دعاهای که در بین نماز میخوانند اکثر آنها بزبان ترکی است و این ادعیه را هم بتوسط حروف روسی یاد گرفته اند ( در ۱۹۰۸ که دولت روس در جنگ بازاوین شکست خورده و قدری ضعیف شده و بدین واسطه مسلمانان قفقاز جرأتی پیدا کرده از دولت بعضی اختیارات برای ترویج زبان ترکی که زبان مادری آنها میباشد درخواست میکردند روزی یکنفری که تقریباً ۴۵ الی ۵۰ سال داشت وارد مدرسه شده و بطرز اهل اسلام سلام داد ولی وقتی که خواست داخل صحبت شود معلوم شد از زبان های ترکی و عربی و فارسی که عمده ترین السنهٔ اسلام است هیچ نمی داند زبان روسی از او پرسیدم آقا مذهب و آئین شما چیست ؟ و بزبان ترکی با نهایت صعوبت جواب داد ( مسلمانم الحمدلله ) پرسیدم چه مسلمانی هستی که جز زبان روسی دیگری را نمیدانی ؟، فوراً آثار حزن و هیجان در بشرهٔ او ظاهر شد و با وضع اسفناکی در جوابم گفت، چندین عصر است در تحت فشار روس واقع شده ایم و بمرور زمان زبان مادری خود را از دست داده ایم و چون شنیده شد که در قفقاز معارف ملی رو بترقی گذاشته ما را از آن نواحی مرا که از علمای آنها هستم فرستاده اند که از مسلمانان این حدود استعداد جنه شاید بتوانیم ملیت خود را که جز اسمی از آن باقی نمانده زنده کنیم و نیز در اثنای مسافرت بيك نفر از مسلمانان قازان رسیدم که خواهش کرد (حمد و سوره) را برای او بخوانم منهم خواهش او را اجابت کرده ولی از اول حمد تا آخر سوره هر چه من قرأت کردم او غلط میگفت. مثلاً من خواندم (قل هو الله احد) و او میگفت تو غلط میخوانی این است (گول خو والا خو آخاد).
خوب است اشخاصی که قدر آزادی و استقلال راعی دانسته بگیرند. مترجم.

( اوضاع طرابلس )
ان اول ژویه از منابع موثقه خبر میدهند که در اسلامبولی شایع است که یکدسته از سر کرده های عشائر شیخ سنوسی با چند نفر از جوانان ترك ملاقات مینمایند نتیجهٔ ملاقات آنها این شده که از این به طریق دده آنجاج دو دسته صاحب منصب آلمان برای تنظیم قشون ایتالی روانه نموده اند.

فتح بروست لیتو وسك
ابلاغیهٔ آلمان دعوی میکنند که قشون جنرال ( وان ارز ) قلعهٔ سبخت دوقامه ( برست لیتووسک ) را فتح نموده اند وشیار پیش قراول و جنرال ( ارز ) بقلعهٔ داخله رسیده قشون ساخلوی روس منهزم شده اند.
در برلن بمناسبت تسخیر بزرگترین قلاع روسیه ( برست لیتوسک ) اظهار مسرت و شادمانی می نمایند.
در ابلاغیه برلن شام ۲۷ آگست جنبش قشون ( جنرال هاینزن ) را در ( میناو ) ذکر مینماید و چنین بیان میشود که روسیان آن حدود را تخلیه نموده اند ولی این عقب رفتن روس آنچه خبر رسیده منظم و با دیدیه بوده است.

در چاپخانهٔ حروفی دارالسلطنه کابل طبع گردید
همه مقاله هائیکه دستخط ندارد از طرف مدیر و سر محرر تحریر یافته است
محمود طرزی


اعلان

عموم مشتركين كرام خودرا ياد آورى ميكنيم بقدرى سعى و كوشش كرديم كه از شكايت نرسيدن اخبار مشتركين كرام دارالسلطنه كابل خودرهائى يابيم ممكن نشد لهذا با كداخانه مركزى دارالسلطنه كابل يك مقاوله نموده تا كداخانه مشاراليه تقسيم و توزيع اخبار مارا كه بهمه مشتركين كرامها رساند در عهده هميت خود قبول نمود. مشتركين كرام دارالسلطنه خود را تبشير و ياد آورى ميكنيم كه بعد ازين اخبار هاى شان بدون واسطه غير فردا فردا بواسطه آدمهاى ذا كداخانه خود شان ميرسد.

شرایط خریداری
دار السلطنه | ولایت داخل افغانستان
قیمت سالیانه | هشت روپیه کابلی | سالیانه | چارده روپیه کابل
قیمت ششماهه | پنج روپیه کابلی | ششماهه | هشت روپیه کابل
در خارج افغانستان
هر جائیکه باشد با اجرت پوست
قیمت سالیانه | ده روپیه انگلیزی | قیمت ششماهه | شش روپیه انگلیزی
سه ماهه اشتراك قبول نمیشود
يك طلای پوند انگلیزی پانزده روپیه کلدار است . از همین قرار حساب کنند

یاد آوری

بر همه کار داران نظامی وملكي وجملهٔ خریداران سراج الاخبار افغانیه اعلان و خبر داده میشود: اگر ازيك جای دیگر جابرو بدو بیایند میباید که بيك رقعه مدر و سر محرر را خبر بدهند که من در فلان جا بودم و حال در فلان جا میروم اخبار مرا در انجا بفرستید. هر گاه همچنین يك رقعه شان برای ما نیاید و اخبار شان برای شان نرسد حق شکایت را ندارند.

( شرایط درج کردن اعلانها )

سوداگرانی که مال تجارتی، و صنعتگرانی که صنعت خود شانرا در سراج الاخبار افغانیه اعلان و اشهار کردن میخواهند، و یا دیگر هر رقم اعلان و اشهاریکه باشد از قرار شرایط ذیل درج و شایع میشود: اعلانیکه در متن اخبار از یکبار تا به پنج بار نشر و شایع شود بر سر هر سطر ١ يك روپيه کابلی و اگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند في سطريك قرآن يعنی نيم روپيه کابلی اجرت گرفته میشود اعلانیکه درين ورق وقایه درج شود از یکبار تا به پنج بار في سطريك قرآن يعنی نيم روپيه کابلی و اگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند في سطر سه شاهی اجرت گرفته میشود. طول سطريك ستون اخبار ما ( ٣ – اينچ – ٤ – سوت ) میباشد. هرگاه شخصی اعلان خود را متمادياً تايك سال نشر کردن خواهد و وجه يك ساله را پیشکی ادا نماید در ورق پشتی بر هر سطری ستار اجرت گرفته میشود.


اعلان
جَزِيرَةُ پِنْهان
هوسکاران مطالعه آثار ادبیه را مژده و ازین ثمره نو بر رسیدهٔ گلزار، مطبعهٔ عنایت، کام جانرا شیرین نمائید: جزیرهٔ پنهان، يك ناولیست که قوت علم و معرفت و سعی و غیرت را برای اساس زندگان نوع بشر منظر ثابت و جلوه گر میسازد. هم حکایت، هم عبرت هم فن، هم فضیلت: خوبی چاپ، خوبی کاغذ، خوبی تصورش علاوه، قیمتش نظر بخوبیهای باطنی و ظاهریش بسیار ارزان: تنها (٦) شش روپیه. محل فروخت نفس مطبعه عنایت در ده افغانان، دکان باز محمد در بازار ارك، و دكان حاجي غلام محمد خان تاجر كتب متصل در مدرسه شاهی.

اعلان
از مطبعه عنایت
قیمت روپیه کابلی
سیاحت و دورا دور زمین هشتاد روز مجلد ٢
سیاحت در جو هوا مجلد ٢
سیاحت در زیر بحر مصور مجلد ٤
از هر دهن سخنی و از هر چمن سمنی مجلد ٢
روضة حکم مجلد ٢
راه گشنده مصور مجلد ١
جزیره پنهان مصور مجلد ٦
هر کس که آرزوی خریداری این کتابهای مافوق را داشته باشد از خود مطبعه عنایت در ده افغانان از نزد عبد الرءوف سر مرتب و از دکان باز محمد کتابفروش در بازار ارک و از دکان حاجی غلام محمد خان تاجر کتب متصل مدرسه شاهی قیمتهای معینش خریداری کرده میتوانند. و اگر از خارج افغانستان ارزوی خریداری کتابهای مافوق را بکنند با مدیر سراج الاخبار افغانیه مخابره کنند.

( اعلان )
پَرَاكَنْدَلَا
از آثار مطبوعهٔ تازهٔ مطبعهٔ مبارکهٔ عنایت، و عبارت از يك مجموعه اشعار امداد مجدد آثاری میباشد که بر کاغذ اعلا، و خوبی طبع دلربا، بالتصویر بسیار زیبا جلوه کر بازار عرفان گردیده است. اگرچه از تحت خط و خال بعید است ولی مضامین و خیالاتش سراسر بیکطرز جدید است. نسبت بخوبیهای ظاهری و معنویش قیمتش خیلی ارزان، یعنی مقابل (۲) دو روپیه کابلی در خود مطبعه عنایت از نزد عبد الرؤف خان سر مرتب، و در بازار ارک از دکان باز محمد، و در متصل مدرسه شاهی از دکان غلام محمد هر کس خریده میتواند.

اعلان
از اداره
کتاب سال اول سراج الاخبار افغانیه مجلد
کتاب سال دوم ۰۰۰ مصور مجلد
کتاب سال سوم ۰۰۰ مصور مجلد
کتاب سال چهارم مصور مجلد
علم و اسلامیت
آیا چه باید کرد؟
ادب در فن
توحید
مختصر جغرافیای عمومی
این کتابهای فوق در اداره موجود است. هر کس که آرزوی خریداری آنرا داشته باشد به اداره مراجعت کند.


قیمت سالیانه
در دار السلطنة كابل ۸ روپيه كابلى
در اطراف داخله مملكت
با مراعات داك ٩ روپيه كابلى
در خارج مملكت
با مراعات داك ١٠ روپيه انگليزى
بهر پانزده روز يكبار نشر ميشود
قيمت يك نسخه آن در كابل يكسانى است
(اوراقی که درج نشود اعاده نمیشود)

تاريخ يكم ذى الحجه ١٣٣٣

سال پنجم
افغان
١٣٢٩
تاريخ انگریزی ۱۱ اکتوبر

شمارۀ ( ۹ )
مدير و سر محرر
محمود طرزی
الادارة و المطبعة
در ماشينخانۀ دار السلطنة ( كابل )
همه امورات تحريريه به اداره خانه
بنام مدير فرستاده ميشود

تاريخ شمسى ١٨ ميزان ١٢٩٤

منطقۀ زراعت
یعنی سرزمینهایی که قابل زراعت درخت پورتقال است. درخت پورتقال بسیار نافع و يك سر چشمه مداخلات كلى برای تجارت شمرده میشود . اما بهر اقلیم و هر اراضی امتزاج کرده نمیتواند . کاشت و پرورش یافتن درختهای لیمو و پورتقال و امثال آنها ، سراز منطقه ( خط استوا ) گرفته ، تا بدرجۀ چهل و سوم عرض كرۀ زمین امتداد مییابد ، اما درین درجۀ چهل و سوم عرض زمین یا ازان بالاتر عرضها درختهای لیمو و پورتقال در زمینهای باز و کشاده بسر نمیرسد ، بلکه در گلخانه ها و جاهای محفوظ بسر رسانیدن شان ممکن میشود . حال آنکه زمینهای ملک ننگرهار ما تقریباً در سی و چهارم و سی و سوم درجۀ عرض کره واقع شده است که تقریباً با اراضی ملکهای سواحل بحر سفید آسیای صغیر برابر میباشد . زمینهای سواحل بحر سفید از همه دنیا بهتر و خوبتر پورتقال بسر میرساند ، و يك تجارت و در آمد بسیار عظیمی از آن حاصل میشود . اینقدر هم هست که تنها درجۀ عرض بر گرمی و سردی منطقه ها تأثیرات اجرا نمیکند بلکه ارتفاع یعنی بلندیها و پستیهای موقعهای زمین نیز بر گرمی و سردی هواهای هر بقعه جدا گانه تأثیرات میبخشد . و چون مملکت عزیز ما نسبت به اراضی سواحل بحر سفید اگرچه در درجۀ عرض کمتر فرق دارند ولی از روی ارتفاع خیلی با هم فرق دارند . یعنی اراضی ننگرهار نسبت به اراضی سواحل بحر سفید خیلی بلند تر میباشد – لهذا اگر به این سبب پورتقال در زمینهای ننگرهار نشود احتمال دارد ، اما چون خود این سر محرر ناچیز هم اراضی سواحل بحر سفید و هم ارضی ننگرهار را دیده ام در گرمی اراضی ننگرهار را بر اراضی بحر سفید افزونتر میبینم . و نیز چون ناریج و نیشکر و افریقی در آنجاها بسر میرسد باین دو دلیل میتوانیم که بگوئیم در اراضی ننگرهار ما ممکنست که پورتقال و لیموی بسیار اعلای به برسد در اصلاح و علم نباتات و همه درختهای فصیلۀ ناریج خیلی را یعنی ناریج ، پورتقال ، کنه ، منده ، سنتره چکوتره و غیره را (ستروس) مینامند . درین جنس « ستروس » از همه بیشتر که به سردی طاقت آور تر میباشند

زراعت
( باغچه های ليمو ، و پورتقال )
مملكت عزيز ما خانيك ( افغانستان ) صانه الله عن شر العدوان چنان يك خاك حاصلخيز پر خير و برکتی میباشد که از هر نوع میوه و هر رقم میوه بسر میرساند . بقعه های مختلف الطبيعه دارد که همه میوها و مزروعات كرم سير ، و هم مرد سير را میپروراند . چنانکه در سر لوحۀ زراعت تحریر میخواهیم بیاریم محتوی بر مسایل زراعیه خواهد بود که در وطن عزیز ما نقصانی در آن باشد ، و با آنکه اراضی قابلیت و استعداد آن قسم زراعت را داشته باشد ولی بسبب بعضی موانع از زرع آن استفاده نشده باشد . مثلا اراضی ( ننگرهار ) با وجودیکه درختهای ناریج بسیاری را بسر می آرد ولی درخت لیمو و پورتقال که آنرا مالته میگویند در ان زمینها بسر نمیرسد . حالا آنکه لیمو و پورتقال نسبت به ناریج خیلی نافعتر و ، و تجارتش فایده مندتر میباشد . لیمو و پورتقال – یا – مالته اگرچه یکقدری از ناریج نازکتر – یعنی به هوای سرد ناتوانتر – است ، اما باز هم در بقعه که ناریج سر برسد بسر رسیدن آنها هم خارج امکان شمرده نمیشود . اینهم حکم قطعی کرده نمیتوانیم که لیمو و پورتقال در اراضی ننگرهار ضرور باید بشود . اما بسبب فایده مند بودن پورتقال نسبت به ناریج هر انقدر معلوماتی که در خصوص اصول زراعت و تربیۀ این میوۀ لطیفه بدست داریم عرض انتظار قارئین کرام ، علی الخصوص برای برادران باغ دار ملک ننگرهار نشین خود میداریم که اگر قابل تطبیق به بینند شاید فایده بران مرتب شود .


صفحه ۲
سال پنجم

همانا درختهای نارنج و پورتقال شیرین میباشند ، اما دیگر اجناس آن بسردی بسیار توانایی ندارند . حالا در خصوص منطقهٔ زراعت لیمو و پورتقال بهمینقدر نوشته اکتفا ورزیده به بحث نهال نشاندن و تربیه کردن و بر رسانیدن آن بقدری عطف نظر نمایم :

-۱-
مسئلهٔ آب و آبیاری

مهمترین مسایلی که در زراعت درخت پورتقال در زیر نظر دقت باید گرفته شود مسئلهٔ آبدادن درختان پورتقال است . اولا این را باید دانست که درختان پورتقال که آنرا در اصطلاح ملك ما مالته میگویند از درختان با برکتیست که میوهٔ بسیاری محصول میدهد . اما آب فراوان جان این محصول شمرده میشود . در جاهای کم آب درخت پورتقال بیچصورت پرورش نمی یابد و محصول نمیدهد . بهترین پورتقالهای دنیا پورتقال « یافه » است . یافه در ساحل بحر سفید ، بندر گاه « بیت المقدس » شریف میباشد . همینکه غورهٔ میوهٔ پورتقال در تابستان بقدر يك جوز بشود ، بهمه حال باید در هفته یکبار آب بسیار وافری به آنها داده شود . هر گاه آب جاری موجود نباشد . باید جاهها برای آبیاری باغچه های پورتقال کنده شود ، و بواسطه بمبه های متحرك آب جاه را کشیده در حوضه ای مخصوص پخته کاری که ساخته شده است پر کنند ، و به واسطهٔ جو بهای پخته کاری در هر هر طرف باغچه تقسیم شود .

-۲-
انتخاب زمین برای نهال نشاندن

المسئلهٔ انتخاب زمین برای هر نوع زراعت خیلی مهم شمرده میشود که برای نهال نشانی پورتقال نیز از اهمیت خالی نیست . اما بدرجهٔ مسئلهٔ آب و آبیاری اهمیت ندارد . زیرا درخت پورتقال از جنس و طبیعت زمینهای مختلف خیلی متاثر نمیشود . در خصوص خاك خیلی نازك نیست . – یعنی در هر رقم خاکی که باشد نشو و نما میکنند – اما خاکی که نهالان پورتقال آن را دوست ندارد همان خاکها نیست که از جنس كل سرشوى سخت ولزوجناك ، و مانع نفوذ آب در ان باشد ، و نیز خاکهائیکه بسیار چونه دار ، و بسیار ریگزار باشد برای تربیت و پرورش آن فایده مند نیست . زمینهای کل سرشویی آنرا چون خوب جذب نمیکنند از انساب ریشه های نهال را گنده میسازد ، و زمینهای که چونهٔ بسیار در ان باشد نهال را زرد و ناتوان میسازد . و زمینهائیکه ريك بسیار داشته باشد زود زود آب دادن آن لازم میشود که به این سبب قوت بارو را کم میسازد .

-۳-
اصول کاشتن و فراوان ساختن درخت پورتقال

اصل جان مسئله درینجاست ، و چیزیکه ما را تا یکدرجه نا امید میسازد هم همین است که آیاچون درخت بورتقال نداریم آنرا چسان بکاریم؟ و چسان فراوان سازیم؟ هر گاه در اراضی جلال آباد ما درخت پورتقال موجود ، و کشتکاری آن معروف و معلوم میبود هیچ مشکلاتی در پیش نمیبود . مع ذالك چون این معلوماتی را که در ذیل بیان میکنیم قارئین کرام ما مطالعه فرمایند سراسر از وجود یافتن درخت پورتقال نا امید باید نشوند :

عمارة ٤

اولا این را بگویم که میوهٔ پورتقال از هندستان بکثرت در ملك ما می آید . لاجرم از تخم جنسهای اعلاترین آنها پسر رسانیدن نهال پورتقال يك كار غير ممكني شمرده نمیشود . اما اگر بگویم : - « تروماها » تا آن تخمها به ثمر برسد که مرده که زنده او » به اینچنین کندن و اندیشیدن چنانچه از هیچ کاری ثمره حاصل نمیشود . همچنان از میوهٔ پورتقال هم ثمره حاصل نخواهد شد . حالانکه همه کارهای دنیا به اندیشهٔ استقبال آمال پیش میرود . اگر ما بکاریم ، و بتوانیم كه يك كره نهال ازان بر برسانیم ممکنست که اولاد و احفاد ما ثمرهٔ آنرا بكمال لذت و حلاوت بخورند ، و در حق ما خدا بیامرزی بدهند .

لهذا أول أصول ما همین است که بطريق كاشتن تخم پورتقال ، نهال پورتقال را بسر برسانیم . اما بهترین اصولهایی که در نزد باغ دارهای پورتقال جاری و مرعی میباشد اصول ( پیوند ) است که به اصول پیوند میوهٔ پورتقال برقوت و کلان و مزه دارتر میشود . و نیز برای اصلاح جنس پورتقال خدمت میکند . اینهم به تجربه ثابت شده است که هم برای پیوند پورتقال ، و هم برای پیوند سنتره ، و هم برای پیوند مو در خنار ، نارنج و یا درختهای لیموی شیرین که آرامته میگوئیم خیلی نافع و مفید است . یعنی اگر يك قلمك از شاخچهٔ گلك درخت پورتقال بدرخت نارنج یا مو پیوند شود – یکسال دو سال بعد درخت پورتقال ثمر دار اعلای بدست میرسد . از درخت لیموی شیرین یعنی مته کرده درخت نارنج برای پیوند بهتر است .

حالا درینجا باز يك مشکلات عظیمی پیش آمدیم که باز ما را از زراعت پورتقال مأیوس میسازد . مثلا قلمك شاخچهٔ گلك درخت پورتقال را از کجا بدست بیاریم که پدرختهای نارنج خود پیوند کنیم؟ در خصوص همینقدر گفته میتوانیم که بر هر کاری که عزم و اقدام و همت استوار و جدی را سخ شود هیچ شبهه نیست که آخر نتیجهٔ مصرع « عاقبت جوینده یابنده بود » بظهور می پیوندد . مثلا آوردن يك چند نهال پورتقال از جنس اعلا ترین پورتقالهای هندستان غير ممكن يك چيزى نیست . ما اگر اضعاف مبلغی را که سالیانه برای آوردن میوهٔ پورتقال از هندستان صرف میکنیم برای آوردن يك چند نهال آن صرف کنیم چندان مالی را ندارد . نهالها را از زمینی که در ان کاشته شده اند بیکسوری که بیکاری ریشهٔ آن ضرری نرسد از بزرگی که خاک و پاروی لازمهٔ آن بدرجهٔ معرفت از پایش وضع شده باشد گذاشتن ، و آن پیها را بواسطهٔ ریل تا به جمرود رسانیدن دو سه لحظه از ریل برداشته در موترهای بار برداری گذاشته بجلال آباد آوردن غیر ممکن یک چیزی شمرده نمیشود . حال آنکه غیر ازین اصول ، اصول از تخم پورتقال را بر رسانیدن نیز موجود است . ( باقی دارد )

[ILLUSTRATION]
علوم و فنون

از اختراعات محیر العقول
تله سکوب — میکرو سکوپ
در شمارهٔ سابق از « ماشینهای دوار طبع » بحث رانده بودیم علی