شماره ١٦
سال چهارم
صفحه ۱۰

و جهالت اینچنین زار و زبون مانده بود . از طرف دیگر اراضی خشك و خالی آتشین حجاز ، برای يك انقلاب بسیار واسعی حاضری میدید . تا آنکه در سنهٔ ٥٧١ میلادی از يك بقعۀ بلند سکستان حجاز نیر درخشان اسلامیت طلوع کرده در ظرف سی و سه سال ریگستان بیابان عربستان را بنور عدالت و معرفت غرق نمود . و بعربهای بدوی يك روح معالی ، ويك حيات عرفان و کار گذاری بخشید ، سر ازین تاریخ سیاهی و تیرگی جهالت که جهان انسانیت را فرا گرفته بود تدریجاً از عربستان گرفته تا ماورای افقهای شرق و غرب در زیر پرده ها محجوب مستور ماند . اساسات عالیه و متین قرآن مبین يك قدم بزرك به آسیا و افریقا و بعضی اقسام اوروپا را به انوار عدل و علم و عرفان منور ساخت . خرابه ها را به معموره ها ، بدویها را به مدینها جهان وحشت را بگلزار معرفت تحویل داد . نتيجة حكمت ، و خلاصهٔ عبرتی که ازین بیانات حاصل میشود این است که اگرچه آن ذوات قدسی صفاتی که این اساسات متینه را بنای نشر کردند در گذشته اند ولی هزار شکر که فرمان حمید تا ابد باقیست . هرگاه انوار حیات نثار اتحاد وعدالت و معرفت و سعی و کوشش و غیرت و شرف و غیره که قرآن بران آمر است در هر حرك گرفته شود — با وجودیکه در يك بقعهٔ محدودی باشد و اطراف، باهزار گونه حیوانات وحشیه مانند خرسها و غیرها و دیوها و ددها و بلاها و بترها فرا گرفته شده باشد . باز هم سلاح مدونهٔ اتحاد و اخوت اسلامی که مسله بان شرق و غرب را يك وجود ساخته ، و اخلاق حسنهٔ عالی که جوشن صبر و اقدام و استقامت را به آنها پوشانیده ، و غیرت و شجاعت که همه دنیا را در پیش جرأت و جسارت آن سر فرو کرده تسلیم نموده بردهٔ آنها غالب می آورد ، علی الخصوص در وقتیکه ظلمها و بیداد ها و بی اتفاقیها چنان كاواك و متعفن و پوسیده شان کرده باشد که درجهٔ حیوانات مفترسهٔ درنده شان رسانیده باشد . حتی قوهٔ افتراس شان نیز بدرجهٔ هیئت شیرهای قالی و تصویر خرس ها و اژدها های خیالی تنزل یافته باشد ! .

حوادث خارجيه
( اجمال )

این جنگ خونریزی آهنگ را هیچ تاریخی بیاد ندارد . به بینید که در چند جاها کدام ها جنگ دارند :
(۱) — محاربة دولت المان با بلژيك در خاك بلژيك كه بمحو و منقرض شدن دولت بلژيك به انجام رسید . (۲) — محاربة دولت المان با فرانس در خاك خود فرانس، (۳) نیز محاربهٔ دولت المان با فرانس و انگلیز در سواحل غربی خاك فرانس . (٤) — محاربهٔ دولت المان با روس در پروسیای شرقی . (٥) محاربهٔ دولت المان با روس در لهستان . (٦) محاربهٔ دولت المان با دولتین فرانس و انگلیز در جاهای مختلف افریقا . (۷) محاربة دولت المان با استرالیا و نیوزیلندیها در اوقیانوس کبیر (۸) محاربة بحری دولت المان با دولتین فرانس و انگلیز در بحر شمال و مانش . (۹) محاربة بحری دولت المان با انگلیز در بحرهای امریکا . (۱۰) — محاربة بحرى دولت المان با انگلیز در بحر محیط هندی . (۱۱) — محاربة دولت المان با دولتین ژاپن و انگلیز در اقصای شرق . (۱۲) — کار زار دولت اوستریا با دولت روس در غالیچیا . (۱۳) — کارزار دولت اوستریا با دولت روس در لهستان (١٤) کارزار دولت اوستریا با دولت صرب در خاك صرب . (١٥) — کارزار دولت اوستریا با قره طاغ — یعنی مانتینیگرو در خاك آن . (١٦) — کارزار دولت اوستریا با صرب و قره طاغ در بوسنه و هرسك که بفتح اوستریا و خرابی آن دو حکومت منجر شده . (۱۷) کارزار بحری دولت اوستریا با دولتین فرانس و انگلیز در سواحل بحر ادرياتيك . (۱۸) — محاربهٔ دولت عثمانی با دولت انگلیز در حدود مصر (۱۹) — محاربهٔ دولت عثمانی با دولت انگلیز در حدود عدن . - (۲۰) — محاربة دولت عثمانی با دولت انگلیز در سواحل خلیج فارس . (۲۱) — محاربهٔ دولت عثمانی با دولت روس در قفقاز ، (۲۲) — محاربة دولت عثمانی با دولت روس در ایران ، (۲۳) — محاربة دولت عثمانی با دولت روس در بحر سیاه ، (٢٤) — محاربهٔ دولت عثمانی با دولت انگلیز و فرانس در درهٔ دانیال . (٢٥) — و نیز محاربة بحرى دولت المان با دولت روس در بحر بالتيك . (٢٦) و نیز محاربهٔ مجاهدین مراکو با دولت فرانس در سرزمین مغرب .

به انحساب اکثر نقاط کرهٔ زمین از تأثیر این جنك متاثر دیده میشود . و يك هرج و مرج خونریزی در تمام عالم احکام اجرا میکند . متمدنترین انسانها مانند سباع و حشیهٔ درنده یکدیگر خود شانرا بکمال بیرحمی میدرد . پاره پاره میکنند . محو مینماید ! محیر اشک در این زمان دانشمندان شان بجان میکوشند که قباحت و مسئولیت این فتنهٔ عالم آشوب را بيك پردیگر انداخته خود را معصوم و بری الذمه برقم دهند ! مثلاً اوستریا میگوید که ولیعهد شانرا صربها بقتل رسانید و بر همه جهان ظاهر و اشکار کردید که این نبود مگر بتحريك خود دولت صرب ، بناءً علیه باید هر کس بمن حق بدهد که او را يك كوشمالی بدهم . اول کسیکه این حق او را تسلیم کرد المان بود . حالا آنکه در عین زمان روس خود را به بسی دلایل و براهین حامی و معین صرب نشان داد که المان نیز مجبور شده هزارها دلیل برای كمك معاهد و متفق خود اوستریا بیان نمود . از انطرف فرانس دلایل معاونت خود را به روس ، و از طرف دیگر انگلیز در باب حمایت بلژيك دلایل و براهین بمیان آورده هر يك ازینها خود را بر حق و صواب ، و طرف مقابل خود را متعدی و مورد عتاب نشاندادند که چون انسان


تحفه ۱۱ سال چهارم شمارۀ ١٦٠

یکان یکان اوراق کتابهای آبی و تاریخی و سرخ و سفید و زرد شانرا مطالعه کند در پیش جبهه های منطقیه شان حیران میماند و متردد میشود که آیا كدام يك راحق بطرف و كدام شانرا از حق منحرف برقم دهد !

چیزی که اظهر من الشمس و ابهر من الامس است همین است که سبب یگانه این جنایت خوارگی عمومی بجز حس رقابت تجارتی دو دولت که انكليز والمنان باشند دیگر هیچ چیزی نیست. انگلیزها بقوت صنایع و تجارت توانگر ترین و قوتمند ترین دنیا بودند. و در وسعت اراضی و نفوس یگانه عصر خود شمرده میشدند. حالانکه از چند گاهی به اینطرف دولت المنان در صنایع و تجارت بدرجه رسیدند که تقریباً خود شانرا با انگلیز ها یکسر و کردن هم دوش ساختند. و در حالی که قوة بحریه دولت انگلیز برهمية دولتها برتری داشت.

از منظره های هندستان
( تاج محل ) نام بنای بسیار عالی و مصفع درا کره از بنای پادشاهان اسلام

دولت المنان قوای بحریه خود را نیز قریب به آن رسانید که اینچیزها دولت انگلیز را جداً به اندیشه و هراس عظیمی در انداخت. و تنور حسد و رقابتش را شعله افروز حرارت نمود. حال آنکه قوای بریه و انتظامات عسکریه المنان هم نمونه امتثال عالم عسکری جهان شده بود. و بسبب اتفاق مثلث بودن المنان با اوستریا و ایتالیا متفوق قوای عظیمه را بانی شده بود.

دولت انگلیز که تنها يك رقیب در دنیا داشت. و آنهم عبارت از دولت روس بود که آن رقابت هم تنها در رقابت جهانگیری و توسع اراضی منحصر مانده بود. وقتیکه این دهشت مدهشه رقیب جدید خود – یعنی المان – را دید فکر توسع اراضی و حتی


صحیفه ۱۲ سال چهارم شماره ١٦

تفوق جهانگیری از یادش رفته با رقیب جهانگیر هندستان آرزوی تا یک درجه جلوگیری کرده توانست . ولی از راه فارس و شهر آمو خود — یعنی روسی — عقد ائتلاف و رفع اختلاف را مناسبتر و چترال و غیره بريك سد ممانعت متین و مشیدی چندان اعتماد ولاره تر دانست ، ذاتاً دیگر چاره هم بجز ائتلاف و موافقت واطمئنانی نداشت ، لاجرم مجبور گردید که با رقیب جهانگیر خود در مقابل آن رقیب مدهش جهانگیر خود در خود نمیدید. زیرا طرح مواخات و مماشات انداخته ممالک آسیای وسطای باقیمانده اگرچه از جهت اقصای قفقاز پیشرفت آنرا واسطهٔ دولت واران جنك استيلا كرانه رقيب جهانگير خود را برادر وار در مابین

از منظره های هندستان
(لاهوری در واژه) قلعه دهنی از بناهای پادشاهان اسلام

خود و او تقسیم کند. تا ازین رهگذر خاطر جمعی کامل حاصل مظهر حسن توجه و اعتماد دولت فرانس هم خواهد گردید ، و چون کرده، و رقیب دهشتناک قدیم خود را حبیب منافع اشتراك در مسئله مرا کو بدولت فرانس برضد دولت المان مظاهرت جدید خود ساخته دهشت و مصیبت ملحوظهٔ دشمن جانستان و مساعدت نمودار کرد آن حسن توجه و اعتماد را از هرجهت تازه دم خود — یعنی المان — را به آن دفع کنند. و چون تأمین و تأیید نمود، و نیز در هنگامهٔ طرابلس غرب چون در خیلی به اینهم میدانست که اگر باروس عرض و داد و اتحاد نماید ، لابد چیزها باری و دمسازی ایتالیا را باروس یکجا بعمل آورد به این

خود


صحيفه ۱۳ سال چهارم شماره ١٦

عمليات دولت ایتالیا را نیز از متفقینش کمتری دلزده و به ائتلاف ثلاثه اش مایل ساخت که در عین زمان هنگامهٔ بلقان را نیز بر پا کردند. هیچ شبهه نیست که آتش افروزندهٔ خونریزی بلقان بجز دها و باد زنهای ائتلافیون ذکر هیچ عامل و مؤثری نداشت. حالا دیده میشود که این هنگامهٔ حرب موجوده یک چیز نا گهانی و دفعةً نبوده، بلکه از سالهای بسیار درازی اسباب آن تهیه و آماده گردیده بوده است. حتی از وقتیکه در محاربهٔ روس و ژاپن، ژاپن ضمناً مدد کوریها میشد نیز برای این محاربه وقت حاضر یک تهیه و حاضری بود. حال آنکه دولت آلمان هم از ان غافلها ولی اندیشه های نبود که از تدارکات حال و مآل خود چشم پوشی کنند. او هم شب و روز در تزیید قوای بری و بحری و اختراعات و ایجادات حربیهٔ ناری خود کوشش ورزیده بدرجهٔ خود را حاضر و توانا ساخت که امروزه روز با وجودی که در مقابل بزرگترین و قویترین دولتهای دنیا تنها مانده است باز هم بغیر از غلبه و فتوحات متواتره شان دیگر چیزی شنیده نمیشود. اما این را هم بگوئیم که دولت آلمان در انتریکه های سیاسی یکبک رقیب خود رسیده توانسته است، و هر چه که کرده است اعتماد بر نفس خود کرده رفته است. از اتحاد ثلاثه تنها یک اوستریا برایش ماند که باقی جزو مهم آن که ایتالیا بود به انتریکه های سیاسی رقیبانش پیوسته به طرفی را پیشه گرفت. حال آنکه از جهت مقابل مانند دولت فرانس یک دولت معظمه که بصنعت و ثروت و دلاوری و نظام و انتظام و قوهٔ بریه و بحریه شهرهٔ آفاق شمرده میشود، و مانند روس یک دولت جسیمهٔ قوی الشکیمه که تقریباً نصف کرهٔ شمالی زمین را بو سمت اراضی مالک، و تقریباً دو صد ملیون نفوس بنی آدم را صاحب میباشد، و مانند انگلیز یک دولت محتشمه که در هر یک از پنج قطعهٔ روی زمین بهزارها کیلومتر اراضی و بصدها ملیون نفوس انسانی را مالک و حاکم است، و مانند ژاپن یک دولتی که روس را چون موشی بغار نموده بود، و دیگر دولتهای خورد و ریزه که با وجود کوچکی مانند یک یک آتش پاره شمرده میشوند به انتریکها و نیرنگهای رقیبش چنان با هم یک وجود گردیدند و چنان کورانه و نادانسته بر رقیب و محمود دولت انگلیز حمله آور شدند که عالمی را انگشت بر دهان حیرت ساختند. همین المان است که در مقابل اینهمه بلاها سینه کشای همت و استقامت کردیده توانسته است.

دولت المان، دولت علیهٔ عثمانیه را بهر نیرنگ و افسون و آهنگی که بود با خود متفق و شریک جنگ ساخت، و چنان گمان میکرد که به این وسیله سه صد ملیون نفوس اسلام را بهیجان آرد و محرک اتحاد شان گردد. زیرا در وقت محاربهٔ طرابلس غرب و محاربهٔ بلقان هیچ فردی از مسلمانها در هیچ ملکی از ملکها نبود که اظهار همدردی و به اعانه دستگیری دولت عثمانیه را نکرده باشند. جم غفیر و مقدار کثیر جمعیت اسلامیه در هندستان، و ماوراءالنهر است که این هر دو کتبهٔ عظیمه اسلامیه اسیرانی هستند که دست و پا و چشم و زبان شان بسته شکسته کور گنگ شده مانده اند. در وقت محاربهٔ طرابلس وبلقان هیجانها و فغانهای مدد کارانه که از هندستان بر میخاست طنین انداز آذان عالمیان میکردید. چرا؟ چونکه از اقتضای پولیتیک حکومت متبوعهٔ شان بود! در پندار با وجودیکه مسئله بحیات و ممات دولت عثمانیه - بلکه بحیات و ممات تمام عالم اسلامیه - تعلق میگیرد کسی چال کرده نمیتواند و بعضی ارباب وجدان و ایمان که کمی غیرت دارند: چه دیدنی شدند. با درجه محو شدن مجرم گرفتار آمدند، چرا چونکه دولت عثمانیه با حکومت متبوعهٔ شان می جنگد، او از روی محو کردن آرا پیشنهاد خاطر استبداد مظاهر فرموده است. چیزیکه بسیار شایان تأسف و حسرت دیده میشود همین است که درین جنگ محو و اضمحلال جرمی بالمره و اضمحلال دولت علیه عثمانیه و مقام خلافت عظمی اسلامیه مربوط گردیده است که به این سبب هیچ فرد مسلمانی در دنیا تصور نخواهد شد که به این محو و اضمحلال دلش مایل و وجدانش قابل گردد. و اگر از دست و پا و زبانش چیزی نیاید، هیچ شبهه نیست که در خواستش بدرگاه الهی و تضرع و نیاز پرسوز و گداز، نیست و نابود شدن محو و اضمحلال طلبان عالم اسلام را آرزو نکند.

نقل از اخبارهای ایران
در آذر بایجان که از ماه ربیع الاول تاریخ دارند.

ورود قوای امدادیه عثمانی

اینها خبر خصوصی
نظر یک خبر خصوصی که در موقع طبع روز نامه باداره رسیده هیجده هزار قشون عثمانی اخیرا وارد آذر بایجان شده اند یک عده از این قشون بریاست نصر الله خان موردجی بسمت اردبیل اعزام گشته که شاهسونها را بر علیه قشون روس وادار نمایند و يك عده هم بسمت تبریز عازم شده اند.

عثمانی ها در گروس
عده از عساکر عثمانی با یکنفر صاحبمنصب باروس وارد شده آنچه معلوم است در این دو روزه ها کردی زیادی از عثمانی از خاک کردستان وارد گروس میشوند که بسمت تبریز حرکت نمایند.

از جراید انگلیس

دلایل آلمان در صحت اعمال خویش
جراید انگلیس مقاله مفصلی را که کارت دوکانی (روزنامه تایم رسمی آلمان) اخیرا انتشار داده نقل می نمایند و جریده مزبور چنین می نگارد.
بواسطه پیش آمد و اوضاعی که اکنون در معرض نمایش است دولت آلمان آزاد است که از تمام معهدات بین المللی جنگی یعنی قرار داد های که عملیات متخاصمین را در موقع جنگ محدود می نماید صرف نظر کنند.


صحيفه ١٤ سال چهارم شماره ١٦

اولا بواسطه آنکه دولت انگلیس خودش درا زمنه گذشته بقدری معاهدات و قرار دادهای بین الملل را نقض کرده که امروزه دیگر حق ندارد که مطالبه در خواست کردن و تقاضای ایفای آنها را بنماید
ثانيا بعلت آنکه مفاد معاهده کنفرانس ، لاهه ، راجع به عبارتمان شهرها و مسائل راجعه به جنك مشعر بر این است که در صورتیکه تمام دول متخاصمه امضای آن معاهده را کرده باشند بایستی مقررات آن را مراعات نمایند .
نظر باینکه دولت عثمانی و هم چنین سربستان آن قرار داد را امضا نکرده و آلمان هم فعلا دوست متحد عثمانی می باشد بر حسب مفهوم قرارداد مزبور حق دارد که مواد آن را مورد ملاحظه قرار ندهد .

عید را در آلمان چگونه باید گذراند ...
در موقع عبدو نوبل، یکی از جراید بران به تمام رجال بزرك و اشخاص معروف آلمان مراسلات متعدد المالی نوشته و از آنها تقاضا نموده است که هر يك عقیده خود را بروز نامه او بنویسند که برای گذراندن عید نوبل چه حال خوبست و بهترین حالت ها کدام است که انسان عید خود را بگذراند .

بعضی از جوابهائی که از اشخاص بزرگ آلمان بوی رسیده ازین قرار است. مارشال دون در کولتز نوشته است « با شرف ترو عالی ، تبرای گرفتن عید نوبل چیزی به از این نیست که در مقابل خصم در خندق جنك زير يك باران هولناك گوله ها مانده وعيد را بسر برد »
ه اعضاء مارشال ون در کولتر .

جواب پروفسور ، ون هارناك ، بدین مضمون است. عقیده مرا در خصوص بهترین وضع گذراندن عيد ، نوبل . استفسار کرده اید باعتقاد من عالی ترین شکلی که این عید را می توان گرفت این است که قسم یاد نماییم که جنگ خواهیم کرد و اینقدر جنك وفدا كارى نمائيم تا آنكه بتوانيم بك صلح باشرف و افتخار و يك نوع صلح قابل دوامی برای مملکت خويش تحصیل نمائيم )
امضای پروفسور ، ون هارناك .

دکتر ژوهانی کامیف، رئیس ، ریخشتاك ، مجلس ملی آلمان اینطور جواب داده « عظمت و افتخار این روزهای تاریخی را بایستی باطفال خویش که زیر درخت ( میوه بندان ) نوئل جمع می نمایم کاملا القاء کرده و در مزرعه قلوب آنها مانند تخم بنشانم زیرا که اطفال و اعقاب ما هستند که از نتیجه ثمرات این جنگ عظيم هولناک بهره مند شده و در آتیه میوه آن را خواهند چشید»
امضاء دكتر ، کامف .

مسيو ، ارتورون كويتر ، مدير كل بانك مملكني آلمان چنين نوشته است « بیشتر از پیشتر در عملیات و مشق محبت و انسانیت باید کوشید »
امضاء ون كويتر .

د کره ون جا کو ، رئیس پلیس برای عقیده خود را چنین اظهار کرده است ، « بگذاریم که قلوب ما متوجه و اعتماد به پروردگار و مشتهای ما در اجسام دشمنان خود مشغول زدن و کار خود باشند »
امضاء ، رئيس نظمیه بران .

در مراکش
از مراکش خبر میرسد که دایره جهاد وسعت یافته مجاهدين بسر کردگی امیر عبد المالك قصبة ( فضل الله ) و ( يوزنيكا ) را که در ساحل و شهر ( دار اولاد هادی ) را که در داخله مراکش واقع است تحت تصرف آورده اند .

عزیمت پادشاه انگلیس
اخیراً خبر داده میشود که پادشاه انگلیس عازم است از لندن با خانواده خود بطرف ایالت شمالي حركت نمايد زيرا يك تلكرافي از یکنفر آسمان پیماهای آلمانی دریافت کرده است که محض ورود بلندن اون بمب قصر سلطنتی فکنده خواهد شد .

در مصر
از مصر خبر رسیده است که ده نفر صاحب منصب انگلیسی برای تفتیش وارد اداره روزنامه ( الشعب ) گردیده اند پنجاه نفر کارگرانی که در اداره مزبوره بوده اند صاحب منصبان را گرفته و حبس کرده اند انگلیسان جمعی باداره میفرستند بعد از ورود می بینند متجاوز از هزار نفر جوانان مصری در اداره مجتمع هستند ناچار انگلیسان بستای ملایمت گذاشته و زحمت صاحب منصبان را مستخلص می نمایند - مصریان صدا را بزنده باد قشون عثمانی وزنده باد ملت اسلامی و زنده باد سلطان ما خليفه مسلمين بلند کرده اند .

بیرق عثمانی در مصر
امراء وأغلب اهالی مصر بیرقهای عثمانی را بالای عمارات خود نصب کرده اند من جمله اداره روزنامه ( الشعب ) يك بيرق از حریر بارتفاع ١٥ متر برافراشته و پهلوی آن يك علم سبز ديگرى نصب کرده که بسیاری از ايات قراني من جمله ايه ( هو الذي انزل السكينة في قلوب المؤمنين ) بر آن نقش است .

شورش در تونس
روز نامه صدای مادرید مینویسد. اهالی تونس از امضای فرمانی که فرانسویها دایر بر تجمع آوری و اعزام بجنك با تونسیها در ( وادای ) نوشته بودند امتناع ورزیده و باین واسطه فرانسویها او را حبس کرده اند .


صفحه ١٥ سال چهارم شماره ١٦

تلگرافی از میلان خبر میدهد که تونی ها رقشون فرانسه مقیم تونس غالب شده و تمام را اسیر کرده اند کشتی های جنگی فرانسه تهدید کرده اند که فرانسه و پها را مستخلص نمایند والا سواحل تونس را خراب خواهند نمود ولی شورشها اعتنائی باین تهدیده نکرده اند .

للمة ورك اسلامى
با شهادت یکی از علمای بزرگ عرب خبر تأسف آور ذیل از منابع مختلفه رسیده و تفصیل آنرا بآتيه وعده میدهیم شهید مظلوم ، آقاسید مهدی آل حیدر که یکی از علماء صمیمی با حرارت و از کبار پیشوایان عرب و عجم ساكن کاظمین بودند در جنك ( كرنه ) بدرجه رفیعه شهادت رسیدند ! این شهید رشید و این پیرمرد غیور پس از اشتهار حرب در عراق عرب و حمله انكليسهار ) بصره ) و ( كرته ) تاب شکیبائی نیاورده و بنفس شریف با ضعف پیری حرکت فرموده و بعزم دفاع مقدس و تهيج اعراب بطرف گرنه روان میشوند . ومع التأسف در یکی از مقابله های اخیر ، تیر دشمن اصابه نموده و آن وجود بزرگوار و عالم ربانی را بدرجه رفیعه شهادت میرساند . جنازه مطهر ایشانرا وارد بغداد نموده و باهیجان شدیدی بكاظمين حمل مینمایند . آری این است حقیقت مردی و مردانگی - این چنین است نتيجه علم و فقاهت و پیشوائی، باين قسم بايد نام خویشرا عالم و مقدس و پیشرو مسلمین گذاشت . وبالاخره بصرف حرف نمیتوان روح دیانت اسلامیه را از خود خوشنود ساخت رحمه الله و من معه و نسئل الله التوفيق ( تو بهار )

دزدی در مشهد
روسها در مشهد دزدی میکنند : در لیله غره شهر ربیع الاول شش نفر دزد ( ! ) یکساعت و نیم از شب گذشته میروند درب خانه کربلای رضای علاق ساکن محله عیدگاه ، و در زده یکی از دزدها میگوید که من كميسر محلم وبإدارة تحديد ترياك را پورت داده اند که در این خانه ترياك قاچاق است . بموجب حكم اداره من با چند نفر مفتش اداره برای تفتیش آمده ایم . صاحب خانه بیچاره در را باز کرده آقایان مصنوعی را بجهة تفتيش بمنزل دعوت نموده آقایان پس از ورود بمنزل وارد اطاق شده مشغول تفتیش میشوند - صاحب خانه میبیند که حضرات اموال مرغوب از قبیل قالی و قالیچه را تفتیش مینمایند نه ترياك را با کمال سادگی میگوید گمان نمیکنم شماها كميسر و مفتش باشید ( آقایان تا آن زمان فارسی شکسته است صحبت میکردند و بیکی که کمیسر و مفتش خطاب مینمودند پس از اظهار صاحب خانه فارسی را مبدل بروسی می نمایند ! و پس از انکه میفهمند که صاحب خانه از مسئله مطلع شده فوری دستهای او را بسته و با اسلحه تهدیدش مينمايند - ومطالبة اشياء نفیسه از او میکنند بیچاره هم حاصل زحمات مدت عمر خود را که عبارت از سیصد و کسری اسکناس و سی و چند تومان پول سفید و قریب هزار و پانصد تومان النكوى طلا وانكشتر ياقوت و زمرد وغيره که از دیگران در نزد او رهینه بوده در طبق اخلاص گذارده تقدیم میدارد : کمیسر مصنوعی باتفاق همراهانش دست کربلائی رضا و عیالش را بسته خدا حافظی کرده تشریف میبرند ! ( نو بهار )

تنقید انگلیسها از بحریه خود
اهمیت دخول عثماني در جنك
مخفی داشتن عده تلفات
روز نامه تيمس یومیه در مقاله اساسی خود از وضع بحریه تنقیدات سخت نموده و معلوم مینماید که داخل شدن عثمانی در جنگ عمومی اروپا چه قدر اهمیت دارد و شاید موجب مخاطرات بزرگ گردد . از انجمله می نویسد در عصر جمعه گذشته صورت مفصلی از بقیه تلفات دیویزیون بحری انگلیس که در انورس واقع شده باداره مارسید که تقریبا از سه ستون و نیم روزنامه تیمس با حروف خیلی ریزه تجاوز نمود چندین نکته در این صورت بنظر ما رسید که بهیچ وجه بنظر ما رضایت بخش نیست . ما میفهمیم که چرا در روز جمعه بان دیری منتشر شد که تنقید و ایراد بان ممکن نمیشد و همچنین نمیفهمیم چرا بدون توضیحات لازمه ارباب المطبوعات داده اند يك عده معدودی را از آنهمه اسامی مفقودین علامت گذاشته اند یعنی صاحبان این اسامی بطور غیر رسمی فرض شده است که جزو اسرای جنگ در المان می باشند . پس انهمه اسامی که علامت روی آنها گذاشته نشده چه شدند ) آیا اداره بحریه نمیداند که بر سر آنها چه آمده است و اگر میدانند چرا باطلاع عموم نمیرسانند ) انورس در ۱۷ کشور از قشون متحدين تخلیه شد و چندين هفته است که تقریبا تمام مملکت بلزيك بدست دشمن افتاده دیویزیون بحری ما یعنی انچه که از آنها باقی مانده بود فوراً بانگلستان برگشته ممکن بود که در يك هفته عده آن ( دیویزیون که از انگلستان خارج شده و عده که بر گردیده وعده تخمینی تلفات و سببهای مختلفه که باعث گردیده تماما ذکر شود تا امروز هیچ ثبت و رقمی منتشر نشد ما بدون تحقيقات عميق اطمینان رسمی که از طرف بحریه داده شده بود قبول کردیم لکن این سکوت اداره بحريه در باب تلفات و دزدانه انشا کردن بعضی از انها توليد يك نوع حتی در ما می نماید که کلیه در این امر عدم صمیمیت موجود بوده باید بخاطر آورد که اعزام قوای بحرى باستاد مقدمة الجيش میباشد


١٦٠
مخاطرة انورس بود و مستقیماً باعث تلف شدن به کشتی شد این مقاله خود میگوید نظری هم بقشون در میدان جنگ افكنده
ناجعه نیز با سکوت پذیرفته شد ولی این سکوت بايك سوء ظن بدی و در صورتیکه از وضع فرانسه و بلژيك چيزي بملت گفته نمیشود
آلوده بود که آیا اگر اداره بحربه این احترام به بازيک را بایک دیگر نباید تقصیر را با قشون دانست و هم چنین قشون نباید در میدان
دسته صاحب منصب کافی شایسته تکمیل کرد. بود هیچگاه همچو از ملت وستی در سر باز گیری و عدم امتنان ملت از زحمات
فاجعه روی میدادیانه و در کران که بنظر ما میاید که اداره و صدمات آنان در میدان و شدت احتیاج كه بكمك دارند که داشته
جره بيك راهی در اخفا میکوشد که یکلی بالحسن حکایت باشند اگر تقصیری هست تقصیر در خانه ملت نیست - لا يتقطع
کاغذ از میدان جنگ برای ما میرسد و کاهی انها را بنظر عموم
ه میگوید مخالف است.
فراد کشتی کو این از مسینا یک مساله خیلی و خیمی بود و انقدر میرسانیم که مرام شکایت از سنتی ملت مخصوص در امر سرباز
وخیم بود که حالا و خامت آن کم کم بروز میکند هیچ چیز قدر گیری است - در کادی که در نمره گذشته بطبع رسانیدیم
ورود کشتی کوان به دار داخل ہوگی جان را در خانه عثمانی تحریک با نهایت سلامت و توبیخ میگوید گويا عوض سرباز در وطن برای
وكمك تكرد و تنها همین نکته باعث اعلان جنگ دولت عثمانی کردید ما ریکار صندلی نشین تهیه میشود و هیچ در نظر نمیاورند که
داخل شدن دولت عثمالی صحنه جنك ميدان این جنگ را خیلی در بعضی جاها صفوف خاکی های خیلی لاغر ( یعنی قشون هندوستان )
توسعه دار و شاید منتج اثرائی بشود که اکنون ما بسختی میتوانیم در سنگرها نشسته جنگ میکنند که انگلستان را از صدماتی که
پاش بینی کنیم - دو نفر امیر البحر که در مسئله جلو گیری فراست و و بلژيك دوجار شده اند برهاند - این سرزنش ها
از کو این مهم شدند بعد از تفتیشات رها شدند و ملامتی بر آنها و ملامت ها درست نیست البته وقتی که نمیگذارند ملت بفهمد انوقت
وارد نیامد بس که را باید ملامت کرد ، تقصیر با کیست ما نمیگویم چه میداند تکلیفش چیست
که تقصير با اداره بحريه جنك است انجرا که ما فعلا اظهار می کنیم

آخر ترین خبرها از اخبارهای اردو

لندن - اپریل - دیروز به بچه در وقتی که حسین کامل
خدیو جدید مصر از جای خود میرآمد یکی از اختلال جویان مصر
به تفنگچه برو خبر نمود . نتیجه هنوز معلوم نیست . میگویند که
مشار اليه رهایی یافت .

کلکته ه اپريل : - در میادین غربی نسبتا خاموشی پیش آمده
و چون خبرا همی نیست سپهسالار کل قشون انگلیس را پورتهای
پیدربی نمیفرستد.

ايضاً : - جهاز ( فلاور ) نام انگلیزی را که ۱۷۰۰ تن
وزن داشت و یکصد و چهل جهاز نشین دران بود و یکصد و بیست
نفر عمله آن بود يك كشتى تحت البحر المانی آنرا ده دقیقه مهلت
داده بعد از ان باتار پیدو فرق نمود .

پترو کراد ۳ مارچ : --- رسما در پتر و کراد اشاعه یافته که
جهازات المان در بحر بالتيك بندر و لیبی ، روس را در زیر
کلوله باری گرفته نقصانهای زیادی رسانیده اند.

لندن - اپریل : - کشتهای جنگی عثمانی با کشتهای جنگی
روس در عمر سپاه محاربه شدیدی نموده است. وزره پوشهای
کوین و بر سلاو عثمانی برگشتهای دریدنا وت روس آتشباری
زیادی نموده در تاریکی شب پنهان کردیدند .

ایمتر دام ۶ اپریل : - فاندر گولتز از راه و بنا به استانبول
رسیده است از محاربه دره دانیال هیچ نتیجه برای منها النین
نا محال حاصل نشده است.

آن است که چون وقایع تشکه مسینا ريلي بتدابير بحريه عاليه
ندارد باید بی پرده ملت را آگاه نمود که چگونه این دو نفر صاحب
حسب إلى تقصیر گذاشتند که کشتی ( کراین) فرار نماید و سبب
خوادت عظیمی بشود که عاقبت ابراهیچکس نمیتواند پیش بینی نماید
وميكر ديم مجنك تجربه (شیلی) و می بینیم همین كونه مطالب موجود
است اگر بخواهیم رجوع به شجاعت امیر البحری که رئیس آن دسته
جهازات ما بود نموده خود را راضی کنیم مطلب ختم نمیشود زیرا
که مقصود ما این مثله نیست ما میخواهیم بدانیم که چرا او را
با کشتی هائی که برای این قصد صلاحیت و مناسبت نداشته و اهل
ان کشتی ها همه سربازان جدید و تازه کار بودند باین ماموریت
فرستادند و چرایک کشتی کهنه کند روی که مثل سایرین برای
این مقصود هیچ فایده نداشت همراه او کردند ؟ ایا اداره بحريه
توضیحی میتواند بدهد که چه باعث شد که امیرال ( کرادك )
داخل جنگ شد و میتواند توضیحی بدهد که وقتی که کشتی
( کانونوس ) را لازم داشتند چرا در انجا حاضر نبود بالاتر از همه
میتوانند نما بگویند که چرا این امر مخصوص را باین کشتی ها
نبودند و ایا در نامزد کردن این کشتی ها برای این امر کسی مقصر
خت بانه :

اولا باید دانست که این مطالب بتكاليف عمده که اداره
تجربه ما من حيث المجموع دارد ربطی ندارد و ما بطور کلی از اداره
تجربه تنقيد نمیکنیم بلکه مصر میدانیم ولی در ضمن هم تواثر
قاعده های مذکوره نشان میدهد که در کار کوتاهی شده است.
و این کوتاهی را مربوط به عموم بحربه باید تصور نمود و از جمله
فی نامی صاحب منصب و عدم کنترل مرکز باید دانست و نیز در آخر

در چهاپ خانه حروفی دار السلطنة كابل طبع کردید.
همه مقاله هائیکه دستخط ندارد از طرف مدیر و سر محرر تحر یافته
محمود طرزی


شرایط خریداری

دارالسلطنه | ولایت داخل افغانستان
قیمت سالیانه | هشت روپیه کابلی | سالیانه | دوازده روپیه کابل
قیمت ششماهه | پنج روپیه کابلی | ششماهه | هشت روپیه کابل

در خارج افغانستان
هر جائیکه باشند با اجرت پوست
قیمت سالیانه | ده روپیه انگلیزی | قیمت ششماهه | شش روپیه انگلیزی
سه ماهه اشتراک قبول نمیشود
يك طلای پوند انگلیزی یازده روپیه گلدار است . از همین قرار حساب کنند

یاد آوری

بر همه کار داران نظامی وملکی وجمله خریداران سراج الاخبار افغانیه اعلان وخبر داده میشود: اگر از يك جا بديگر جا بروند و بیایند میباید که بيك رقعه مدیر وسر محرر را خبر بدهند که من در فلان جا بودم وحال در فلان جا میروم اخبار مرا در انجا بفرستید ـ هر گاه همچنين يك رقعه شان برای ما نیاید واخبار شان برای شان نرسد حق شکایت را ندارند .

( شرایط درج کردن اعلانها )

سوداگرانی که مال تجارتی . وصنعتگرانی که صنعت خود شانرا در سراج الاخبار افغانیه اعلان واشهار کردن میخواهند . و با دیگر هر رقم اعلان واشهاریکه باشد از قرار شرایط ذیل درج وشایع میشود : اعلانیکه در متن اخبار از یکبار تا به پنج بار نشر وشایع شود بر سر هر سطر ۱ يك روپیه کابلی واگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند فی سطر يك قران یعنی نیم روپیه کابلی اجرت گرفته میشود اعلانیکه درین ورق وقایه درج شود از یکبار تا به پنج بار فی سطر يك قران یعنی نیم روپیه کابلی واگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند فی سطر سه شاهی اجرت گرفته میشود . طول سطريك ستون اخبار ما ( ٣ ـ اینچ ـ ٤ ـ سوت ) میباشد هر گاه شخصی اعلان خود را متمادیاً تايك سال نشر کردن خواهد ووجه يك ساله را پیشکی ادا نماید در ورق پشتی بهر سطری ستار اجرت گرفته میشود


اعلان

عموم مشترکین کرام خود را
یاد آوری میکنیم

هر قدر سعی و کوشش کردیم که از شکایت نرسیدن اخبار مشترکین کرام دارالسلطنه کابل خودرهائی یابیم ممکن نشد لهذا با داکخانهٔ مرکزی دارالسلطنهٔ کابل يك مقاوله نموده داکخانه مشار اليه تقسيم و توزيع اخبار ما را که بهمه مشترکین کرام ما برساند در عهدهٔ حمیت خود قبول نمود. مشترکین کرام دارالسلطنهٔ خود را تبشیر و یاد آوری میکنیم که بعد ازین اخبار های شان بدون واسطهٔ غیر فردا فردا بواسطهٔ آدمهای داکخانهٔ نزد خود شان میرسد.

اعلان
از اداره
کتاب سال اول سراج الاخبار افغانيه مجلد
کتاب سال دوم ۰۰ و مصور مجلد
کتاب سال سوم ۰۰۰ و مصور مجلد
عز و اسلامیت
آیا چه باید کرد؟
ادب در فن
توحید
این کتابهای فوق در اداره موجود است. هر کس که آرزوی خریداری آنرا داشته باشند به اداره مراجعت کنند.

اعلان
از مطبعهٔ عنایت
سیاحت پر دورا دور زمین بهشاد روز مجلد
سیاحت در جو هوا مجلد
سیاحت در زیر بحر مصور مجلد
از هر دهن سخنی و از هر چمن سمنی مجلد
روضة حکم مجلد
هر کس که آرزوی خریداری این کتابهای ما فوق را داشته باشند از خود مطبعهٔ عنایت در ده افغانان از نزد عبدالرءوف خان هر مرتب و از دکان باز محمد کتابفروش در بازار ارک بقیمتهای معینی که در پشت هر کتاب نوشته است خریداری کرده میتوانند. و اگر از خارج افغانستان آرزوی خریداری کتابهای ما فوق را داشته باشند با مدیر سراج الاخبار افغانیه مخابره کنند.


سراج الاخبار افغانستان
۱۳۲۹

شماره ۱۷
سال چهارم

فهرست مندرجات

مرحمت و شفقت روزیهای اعلیحضرت همایونی ۱

حوادث داخليه
( در بار مصالحه بارچوم شبه - يك وقات دلخراش - مرقومه از کوتوالی ترکستان -

ادبیات
( ابیات افغانی کلام غلام محى الدینخان افغان - اشعار فارسی - کلام جناب مستقی - کلام مذنب -

عالم عسکری
}

حوادث خارجیه
اجمال - نقل از جریده حبل المتین وضعیت روس در جنك موجوده - خبرها براه ایران - نامه نگار از مشهد نگاشته - نقل از جریده رعد طهران - اثرات حیرت آمیز يك كاوله - اعلامیه عباس حلمی خدیو مصر - غرق تحت البحری فرانسه توسط اطریش - غرق کشتی زره پوش فرانسه توسط اطریش - علت فتوحات فوق العاده المان - المان فوق همه كان - وضعیت شهر لودز - حوادث جنك - تلگراف از المان - آخرترین خبرها از اخبار های انگریزی

تصاویر
( از مناظر هندوستان منظره عمومی شهر اجمیر شریف - مقبره مبارك حضرت سلطان نظام الدین اولیا در دهلی - مقبره شیخ سلیم چشتی و اسلام خان در آگره - دیوان خاص - در قلعه آکره - ( از بناهای باد شاهان اسلام - -


از صنایع پروریهای ذات ستوده صفات اعلیحضرت سراج الملة والدین پادشاه ترقیخواه دولت علیه افغانیه و سعی و همت جناب جرنیل کار خانه جات ، ماشین خانهٔ مبارکه دارالسلطنه کابل علاوه بر ایفای حوایج دولتی و عسکری مانند آلات حربه دفاعیه و اوینفورمه های عسکر شاهانه وغیره ، بعضی دیگر مصنوعات داخلی که ازان اهل وطن استفاده میتوانند نیز ساخته شده است که از حضور اعلیحضرت همایون حکم فروش آن صادر گردیده است : محل فروش این چیزهای ذیل ( دکان عبدالله خان در بازار ارک ) میباشد .

(۱) سنج های پشمینه با رنگهای مختلف که قیمت آن از قرار گز انگلیزی ۳ قوله مشخص شده در ستاده و قبا خانه جنسی هم بفروش میرسند.

اقسام | قسم دوم | قسم اول
درجه ها | درجه اول | درجه دوم | درجه سوم | درجه اول | درجه دوم | درجه سوم قدری کلفت
رقم | ۱ سال ساخته نشده | قیمت آن ۱۰ پیسه زیاده شد
قیمت | ۷ روپیه و ۱۱ پیسه | ۶ روپیه و ٤٢ پیسه | ٤ روپیه و ٤٥ پیسه | ۹ روپیه و ۱۸ پیسه | ۸ روپیه و ۱۰ پیسه | ۷ روپیه و ٢٥ پیسه
رنکه | خودرنك | رنكه | خودرنگ | رنكه | خودران | رنكه | خودرنك | رنكه | خودرنگ

کشمیره های قسم اول درجه دوم از قرار گز انگریزی کشمیره چه از خانه ۷ روپیه ۳۵ پیسه کشمیره رهدار هر رقم به ۲ روپیه بیست پیسه

(۲) جراب ها
تکمه های چرمی محراب و منبردار

رقم | نکهبانکه زوج | راهدار زوج | معمولی زوج | کلان فی درجن | میانه فی درجن | خورد فی درجن
قیمت | ۱ روپیه ٥٢ پیسه | ٤٥ پیسه | ٣٦ پیسه | ۱ روپیه ٤٠ پیسه | ۱ روپیه ۱۰ پیسه | ٥٥ پیسه

(٤) کروره های جدید ساخت

رقم | زه باف کتاب دو قره دو ناره | زه باف يك اسپه دو کره سه تاره | چرم باف يك اسپه | يك اسپه سیار تارهٔ نخی
قیمت | ۸ روپیه و ۳۳۳ پیسه | ۹ روپیه و ٢٤ پیسه | ۸ روپیه و ٤٢ پیسه | ٦ روپیه و ۱۱ پیسه
رقم | چرم باف دسته بادامی دو اسپه | چرم باف دسته دولانه يك اسپه | دسته دولانه یکی بار اسپه | چرم باف همرکابی
قیمت | ٤ روپیه و ٤٨٩ پیسه | ٤ روپیه و ٤٦٩ پیسه | ٤ روپیه و ۲۳ پیسه | ٤ روپیه و ۱۳ پیسه
رقم | قبضه برنجی کلیت قمره او بخانه | قبضه کلیت نقره از چرم سه لایه توپخانه | زه باف رقم سواری سامی کلیت | زه باف در تاره رکابی
قیمت | ۳ روپیه و ٥٥٥ پیسه | ٤ روپیه و ٥٧١ پیسه | ٥ روپیه و ۹ پیسه | ٥ روپیه و ٥٤ پیسه
رقم | رکاب از نخ | چرم باف میانه چوب پت زنانه | ارزین سواری تیغ چرمی | زنانه ابریشمی خیاطه
قیمت | ٤ روپیه و ٤٥١ پیسه | ٥ روپیه و ۸۱ پیسه | ٤ روپیه و ٥٨ پیسه | ٥ روپیه و ۸ پیسه
رقم | دسته بادامی تیغ پیری | دسته دولانه سامی برنجی کلیت نقره | از زین سواری دولایه تیغ جری کجك دار | چرم باف ما بین پیت يك اسپه
قیمت | ٤ روپیه و ٤٤١ پیسه | ٤ روپیه و ٤٥١ پیسه | ٤ روپیه و ٥٩ پیسه | ۸ روپیه و ۱۲ پیسه

(٥) اقسام گلهای مصنوعی سر

قسم | گل جیرین | گل برینه | گل نافرمان
قیمت | ٥ روپیه و ٣٦ پیسه | ٦ روپیه و ۳ پیسه | ٦ روپیه و ۷ پیسه
قسم | شکوفهٔ نارنج | گل یاسمن | گل لستون
قیمت | ۷ روپیه و ٤٥ پیسه | ٦ روپیه و ٥٨ پیسه | ٥ روپیه و ۳۸ پیسه
قسم | شکوفهٔ سیب | گل گلاب | گل سوسن
قیمت | ۹ روپیه و ٣٥ پیسه | ۷ روپیه و ۱۲ پیسه | ۹ روپیه و ٥٤ پیسه

◈ المشتهر ◈
( میر محمد هاشم دفتری کار خانه جات )
( نگران نظامی )


شماره (۱۷)
سال چهارم
صحیفه (۱)

سراج الاخبار افغانیه
۱۳۲۹

در دار السلطنه کابل ۸ روپیه کالی
در اطراف داخله مملکت
با ۱۰ روپیه کالی
در خارج ملک
باخراجات داک ۱۰ روپیه انگلیزی
هر پانزده روز یکبار نشر میشود
قیمت یک نسخه آن در کابل یکسانی است
(اوراقی که درج نشود اعاده نمیشود)

مدير و محرر
محمود طرزی
اداره تحریر و مطبعه
در ماشینخانه دار السلطنة (کابل)
همه امورات تحریریه به اداره خانه
بنام مدیر فرستاده میشود

تاریخ ۱۵ جمادی الثانی ۱۳۳۳
تاریخ انگریزی ۳۰ اپریل
تاریخ شمسی ۱۰ ثور ۱۲۹۴

(مرحمت و شفقت و مهربانیهای ذات اعلیحضرت همایونی)
در خصوص پرورش و حمایت اطفال و اولاد یتیمان و یکسان وطن

سبحان الله ! شکر و سپاس این نعمت عظما و دولت اعلا را بکدام زبان ادا توانیم کرد که خلاق عظیم الشان منزه عن الزوال والنقصان ما - سنية اسلامية افغانستان را بوجود مسعود چنان يك بادشاه بالالطاف واحسان مانند ذات اعلیحضرت ( سراج الملة والدین امیر حبیب الله خان ) ادام الله دولته الى آخر الزمان سر فراز فرموده است ! وجود مراحم آمود این بادشاه مقدس محبوب القلوب ما يك حيات نمایان و يك روح روانی بجسم ملك و ملت در دمیده است . از هنگام جلوس مبارک مأنوس شاهانه شان بجز آبادی و عمارت ، بجز رحمت و عدالت ، بجز سعادت ملت ، واعمار مملکت ذکر چیزی دیده و شنیده نشده است . راه ها ، پلها ، رباطها ، نهرها ، بندها ، فابريكها ، ماشينها ، مسأله آنها تأسيس مكتبها و بسی آثار نافعه و مدنيه بر گزیده بسایه عمر ابوابه این پادشاه مقدس ما در وطن عزیز ما اساس و بنیاد یافته است . رأفت ، مرحمت ، شفقتی که بر حال واحوال رعایا و برایا و افراد ملت ، و ابنای مملکت ازین پادشاه ملك خصال تكوين آمال معظم مشاهده میشود از هیچ یکی از پادشاهان سالف مشاهده نشده است . حسن خلق ، عدل ، احسان از صفات ممتازه ایست که وجود مسعود همایونی شان با آن تزئین یافته . بدون اعدام قاتلان ، و قطاع الطریقان و خیانت پیشه گان راه بغاوت و ضلالت از قتل و اتلاف في بدرجه نهایت اجتناب ورزیده اند . همیشه در پی اصلاح و نجاح و فلاح ملت کوشیده اند . و ازین است که محبت و صداقت و اطاعت این پادشاه مقدس در قلوب و جوارح افراد ملت بدرجۀ راسخ و جایگیر شده است که ذات ملکون صفات همایونی شان را مانند پدر شفیق مهربان و مربی محبوب القلوب قدسیت نشان خود عنوان داده شب و روز شکران خالق الى وجان رطب اللسان میباشند .

درینجا میخواهیم يك شمه از مرایم بی پایان اعلیحضرت پادشاه بسیار مهربان خود را که درباره جمع آوری و حمایت و نوازش و پرورش یتیمان بیکس ، و در ماندگان بی فریادرس وطن ابراز فرموده اند تمثیلاً تذکار نمائیم :

چهار سال قبل ازین نظر خیرات و حسنات پرور ذات اعلیحضرت پادشاه مقدس محبوب القلوب ما را احوال سفالت اشتمال اولاد و اطفال یتیم و وامانده و در مانده که در کوچه ها و بازارها به انواع پریشانی و سر گردانی بگدایی و بینوائی بسر می آوردند جلب نموده عدالت و مرحمت شاهانه چنان اقتضا نمود که آنها را ازین سفالت و پریشانی وارهانند . بناءً علیه چنانچه در شماره (٤) سال نخستین سراج الاخبار افغانیه - مذکور گردیده بود در سنه ۱۳۲۹ بتأسیس و بنیاد دارالیتاما - یعنی خانه تربیت و پرورش اولاد یتیم - امر و ارادۀ سنیۀ اعلیحضرت شهریاری شرفصدور یافت .

ذات شوکتسمات اعلیحضرت پادشاه مقدس ما بسی وسایل و ذرایع برای درآمد مداخلات یتیم خانه احداث و ایجاد فرمودند مثلاً واردات و مداخلات عکاسخانه شاهی ، و مداخلات عصریه حین حضوری ، و مداخلات بعضی تماشگاهها و بسی چیزهای دیگر را برای یتیمخانه تخصیص فرمودند . بر سر آنهم سالیانه مبلغ هجده هزار روپیه کابلی از خزانه عین المال شخصی شاهانه شان برای یتیمخانه مقرر داشتند ، و غیر ازینها دفترها و طومارهای ابوابه یعنی چنده باز شده همه اعیان و بزرگان و توانگران و سوداگران و خانزادگان مملکت هر کس بقدر استطاعت و قدرت


شماره ۱۷
مجلد ۲
سال چهارم
ثروت و بسیار خودشان با عطای اعانه مسارعت و همه ساله بتأدیه آن تکفل باشد که انداخته شوند - خورندکان مال یتیم - در آتش افرخته شده ورزیدند این است که ذات مراهم صفات اعلیحضرت بادشاء محبوب اگرچه در بخصوص بسی آیات کریمه موجود است ولی بهمین القلوب مقدس ما با این مراحم و مکارم خیر خواهانه دین پرورانه دو آیه قدسیه اکتفا ورزیده شد . . در خانه اگر کست یک پدرانه شاهانه که در حق اولاد یتیم و در مانده ملت صادقة ملوكانه حرف بست . پس اگر سوء استعمالات، و غدروغين و اختلاسات در واردات و مداخلات این مؤسسه حسنات بنياد اعلیحضرت بادشاه بارحم و داد مقدس ما راه نباید، و محور لايق واصول موافق به تدویر چرخ خرج اداره آن از روی حقانیت و دینت کوشش وسعی ورزیده شود و خیانت در امانت پیدا نشود هیچ شبهه نیست که ازین نیم خانه آنچنان اولادهای فرزانه بسر برسد که در راه دین و دولت ووطن وملت بسی خدمات نمایان و فواید شایگان از دست شان بظهور رسد ۱۰ گرچه این یک در داخل وظایف نامه نکاری ما نیست که بعضی معلومات غین ها و اختلاسهای و نا گفته به را که در خصوص مال یتیم خانه شهیده و تحقیق کرده ایم درج محايف سازیم، ولی بنار منطوق حدیث شریف حضرت پیغمبر صادق مصدوق ما صلى الله عليه و آله وسلم که فرموده اند : من رأى منكم مذكراً فليغيره بيده، فأن لم يستطع فبلسانه . فأن لم يستطع فيقلبه وذالك اضعف الإيمان ] - يعنى الكريكي عام از شما یک چیز ناگواری به بند آنرا بدست خود دفع و رفع کنند، واکر بدست خود یعنی فعلاً - نتواند زبان ارامنع کند، و اگر زبان هم نتواند بدل از ان انکار سند که این درجه سوم ضعیفترین ایمان شمرده میشود . لهذا برای متنبه ساختن وا گاه کردن غابتین و مختلسین این امر بر خبرات و محسنات اعلیحضرت ( سراج المسلة والدين ( که اگر براستی ایران جرأت و جسارت ورزیده باشند بعضی آیات بینات قرآن عظيم الشان . و احادیث شریفه حضرت هادی ایمان را داخل وظایف نامه شکاری خود دیده تذکار و بیان مینمائیم . و شاید ازین میانه یکی کار کرد شود :

احادیث شریفه
در ( جامع الصغير ) از حضرت رسول اكرم صلى الله عليه
وسلم منقول است : أتحب أن يلين قلبك وتدرك حاجتك
ارحم اليتيم واصبح رأسه واطعمه من طعامك يلن قلبك وتدرك حاجتك ... یمنی ایا میخواهید که نرم دل شوید . و مراد خود
هم رسید و پس رحم اريد ریتیم، و پرورش دست بکشید .
و از طعام خود اور اسیر کنید که به این معامله دلتان نرمی پیدا
میکنند. و بمراد خود میرسید.
ونیز منقولات : و احب بيوتكم إلى الله بيت فيه يقيم
مکرم :: یعنی خداوند ارحم از اهمین همان خانه شما را بیشتر
دوست و دارد که یتیمی در ان گرم و عاطفت به بند .
و نيز منقولسته الى احرم عليكم حق الضعيفين، اليتيم والمرأة:
یعنی بدرستیکه من حرام میکنم بر شما حق دو ایوان را که یکی یتیم
باشد، و دیگری زن .
از درگاه خالق ارض و سما جل و علا نیاز میکنیم که ذات مراحم
صفات اعلحضرت بادشاء مقدس محبوب القلوب ما را که مرحمت
شاهانه شان رحمه افراد ملت افغانیه از صغير تا كبير ، و از فقیر
تاورير، واز یتیم تا اسیر مانند بر تو افتاب جهانتاب یکسان میتابد .
تسالهای بیشمار اریکه پیرای سلطنت سنه اسلامیه بدارد تا از
این مرحمتها و عاطفتهای جهان احتوای شاهانه شان ملت ووطن
برخوردار کردد و اعمال و اخلاق ما را اصلاح و مستقیم سازد
تاورهای مالی از اعضای شاهانه شان تطبیق حرکت کرده بتوانیم. آمین

آیات بینات
در سوره شريفه نما میفرماید : . و آنوا البنامی اموالهم
ولا تبدلوا الحبيث بالطيب ولاتأكلوا اموالهم إلى أموالكم انه كان
حوباً كبيرا ... یعنی بدهید مریتما ترا مالهای شانرا، وتبديل
مكنيد. مال نابك يتيم را بمال يك خودتان، و مخورید اموال ایشانرا
با میخته کردن با اموال خودتان تحقیق بدانید که این کار گناه
بسیار بزرگ است.
و نیز در سوره مذکوره میفرماید : - و ان الذين يأكلون
أموال اليتامي ظلماً التماياً كلون في بطونهم ناراً ، وسيصلون سعيرا ...
. یعنی بدرستی آنانکه میخورند مالهای پیمان را به پیدا دوستم
جز این نیست که میخورند در شکمهای خودشان اتشى وزود

جواد داخلية
دربار معالی باریوم شنبه
روز شنبه گذشته ۲ جمادی الثانی در دالان شرکت نشان سلامخانه
عام ارك مبارك، مراسم در بار معالی بار شاها به شرف العقاد
پذیرفت و بموجب رقعه ها و طومارهای خبری که یکروز پیش از طرف
ایشیک آقاسیان دربار حضور انور والا توزیع و تقسیم شده بود.
جمله شهزاد کان عظام و سر داران گرام، و ارباب مناصب نظامی
و اصحاب مراتب ملکی و جمله درباریان ملیس بلباسهای رسمی درباری
خودشان در دالان سلامخانه جمع آمده هر کس فرا خورد جاه
و مقام خودشان جابجا شدند .
تقریباً یازده بچه بود که آواز سلامی موزیکه های عسکری
از خارج سلامخانه، تشریف شوکت رديف ذات شوكقسمات بادشاه
مقدس محبوب القلوب ما اعلی حضرت ، سراج الملت والدین ، را
ادام الله دولته بر حاضرین دربار معالی بار اعلان نموده همه حاضرین


شماره ۱۷ سال چهارم صفحه ۳

قيام، و وضعیت سلام و احترام را گرفتند. ذات اعلیحضرت پادشاهی از دروازه سمت غربی بقدوم میمنت ملزوم همایونی مجلس دربار را شرف سعادت و شوکت بخشیده بر سر و سلطنت عروج و بر کرسی شوکت جلوس فرمودند. و حاضرین دربار معالی بار را به التفات جهاندرجات و احوال پرسی و خاطر نوازی مکارم غايات مظهر تلطیفات و عواطفات همایونی شاهانه شان نموده از کلامهای حکمت پیام فنی که در خصوص بعضی مسائل حکمیه طبیعیه متعلق حرارت و برودت هوا و بارومیتر و ترمومیتر، و بعد ازان از بعضی حکمیات دینیه و شرعیه بیانهای و حکمت و معرفت فرموده موجب استفاده و استفاضه عمومی گردید. درین دربار از اوضاع حالات حرب حاضره نیز بعضی بیانات مناسبه میان آورده از مقدرات خداوند بیچون، و از تجا نبات نیرنگهای دهر بوقلمون، و خوبیهای اخلاق حسنه دوستی و اتحاد، و بدیهای دشمنی و بیداد، و فواید کنار جویی ازین طوفان سفاکی بنی بشر، و اولی بودن انتظار به نتیجه هر خیر و شر و بسی کلمات حکمتی و سیاسی فواید مظهر بیان فرمودند. بعد از ان سفره میزهای نان و نعمت شاهانه گسترده شده اهل میز حضور در وسط دالان و دیگر درباریان بر جاها و مقامهای خودشان بطعام دعوت شده بعد از فراغ طعام دربار معالی بار رسیده حد ختام گردید.

يك وفات دلخراش
سراج الاخبار افغانيه خبر كدورت اثر الم انگیز وفات حسرت آیات فرزند دلبند ارجمند جناب مستطاب فخامت ماب سردار اکرم حضرت عالى نائب السلطنه صاحب افخم را که تقر یباً ۸ ماهه یکمدت قلیله در هوای عالم زندگانی بهره یاب حیات گردیده و مانند يك غنچه نهال سعادت که هنوز نو بشگفتن آغاز نهاده باشد در سلخ ماه جمادی الثانی گرفتار باد خزان آباد اجل گردیده اند بكمال حسرت و تمام اسف درج صحایف حزن و اندوه مینماید، و مراسم تعزیت را بکمال فروتنی عرض میدارد، حی لايزال جل وعلا وجود عالی را سلامت دارد. و روح پرفتوح ان نوباوه کاشف سرای لاهوتی را شفیع اخروی شان گرداند.

از کوتوالی ترکستان مینویسند.
درین آوان سعادت افتران دو کیفیت عجیبه بظهور رسیده فقره اول اینکه خواجه مير جمال الدینخان کوتوال محال سريل مرقوم داشته که ارباب پایه گذر بلوچ در رباط مستمری یومیه کوتوالی مرقوم نموده که در لیل یکشنبه ۵ شهر حال در خانه ملا آستان ولد شاه مردا نقل دو پسر و یکدختر تولد یافته جناب قاضی

صاحب اسم پسران مذکور را محمد حسن و محمد حسين واسم دختر را فاطمه گذاشته که هر سه نفر آنها تا حال در قید حیاتند — فقره دوم اینکه یکنفر آدم محمد رحیم نام ولد دانيار باشنده قشلاق شاه توت محال سریل علاقه بلخ را که درین روزها بمزار شریف آمده تخمیناً بعمر ۲۵ ساله کی میباشد بدربار معدلت دار حکومتی ترکستان و بلخ بحضور جناب جلالت مآب نائب الحكومة صاحب حاضر آوردند که هر دو دست او مادر زاد از حد شانه نبود و در هر شانه آن مثل يك انگشت سبابه یک چیزی از گوشت و استخوان بود بعد جناب نایب الحكومة صاحب از و استفسار فرمودند که روی شستن و نان خوردن شما بچه قرار خواهد بود عرض کرد که همرای پای خود روی خود را می شویم و اکل و شرب هم مینمایم نائب الحكومه صاحب برای او چای خواستند دسته پیاله چای را در مابین دو نچه پای خود گرفته و یکپای خود را بالای زانوی دیگر پای خود گذاشته به بسیار درستی در شرب چای مشغول کردیده تا پیاله چای را کامل خورد بعد جناب نائب الحکومه صاحب فرمودند که در پیاله بی دسته باو چای بدهید چون به پیاله بی دسته چای انداختند پیاله را به احتیاط تمام همراه دو نچه پای خود گرفته بر زیر چغلك پای دیگر خود گذاشته چای را کامل خورد و خود او بیان نمود که بدوکان سماوار چی به يك پای خود از دسته چاينك گرفته بپیاله ریخته بعد پیاله را بقانونیکه ملاحظه میفرمائید برداشته میخورم و نیز دستار را از سر خود برداشته باز کرده کلاه را زانوی خود گذاشته همرای یکپای و بمعاونت آب و دهن دستار خود را به بسیار صفائی بسته نمود و در همان مجلس جناب نائب الحکومه صاحب مبلغ سی روپیه هم محض الله برای او داده نامبرده را امر رخصت فرمودند حال بروضه رضویه مرتضویه کرم الله وجهه شخص مذکور حاضر است.
( دستخط محمداکبر کوتوال مزار شریف )

ادبيات
اتفاقی
هو الغفور الرحيم ۞
( حب الوطن من الأيمان )
زړه تمادک دی له مبنى د وطن
خپل وطن ما ته عزیز دی تر خپل تن
هر يو ګل م د وطن په مادر ګران دی
او کشمیر تر پاریس تر لندن —
شیرین ځان م په شیرین وطن فدا دی
زه خو دارنګه فرهاد بم کوهکن
ګلستان م د وطن له در کنار دی
خارستان دی د وطن راته ګلشن
د وطن په حمایت کی ځان مباح دی
په دامنی که لازم دی سر باختن


شماره ۱۷
سال چهارم

صحیفه
د جاپه سر کی چه سودا دوطن وی
سرد ده دی مستحق د بریدن
جا په زړه کی چه جنون دوطن که وی
د هغه زړه د خدای همیش اری غمجن
ساکنان دخیل وطن چه حوك غیر بولی
هغه غدار د زمانی دی هم دشمن
که دیر دی په جهان کی می تونه
دیر عزت دی په خدمت کی د وطن
د ملت و دین سراج اعلیحضرت دی
په جهان کی لکه نمردی دی روشن
حسی شان ترقی شوی د ده په عهد که
چه به کاروی دولی دیاره حوز من
مدرسی او مکتبون اوس جاری دی
د هر علم د هر کسب د هر فن
شه توپونه اوس جو ریزی په کابل کی
استفا مو شوه له کروپ د جرمن
هم اخبار موشایع گیری په وطن کی
دیر مرغوب لکه محبوب شبه حزين
یو مدیر نی چه جامع دکمالات دی
خدای دی دی سالم ساتی له هر حزن
واقعات مو چشم دید شوه د هر شهر
که پیکن دی که لندن دی که برلن
اخر دعا دافغان داده ای صاحبه
چه اسلام صاحب دجاه کری ذوالمان

من کلام حقیر غلام محی الدین افغان

و کلام جناب مستغنی
(کنون بخرمن به میرسد شراره او)
(بلند ساخته این جنگ آقدر آتش)
(شود سمندر ازین انقلاب هر ماهی)
(که بحر نیز نشست از سرنگ بر آتش)
(هوا بلندی هر زبان چه می پرسی)
(زغال جانب گردون کشیده سر آتش)
(کی نداشت ازین جنگ خانه سوز خبر)
(یلی بد است جو افتاد بی خبر آتش)
(درین بهار زد این جنك انشى تجهان)
(که همچو لاله زهرنو کشید سر آتش)
(کنون مجان و بدل کوشش ای مسلمانان)
(که کرده است زهر گوشه سر پدر آتش)
(بین بچشم خود آتش فشانی دشمن)
(چرا نباشدت اندوست در جگر آتش)
(مشو زگرمی بازار علم و فن غافل)
(که زد نجمله جهان جرمن از هنر آتش)
(مشو مشو دگر آتش زبان تو (مستغنی))
(مرد مزن جهان پیش ازین دگر آتش)
(درین بهار که باران شده است طوق نجوش)
(بگو بگو از کجا کردی اینقدر آتش)

(فغان که جنك يورب زد به بحرو بر آتش)
(نگنده است در آفاق سر بسر آتش)
(فتاد در همه آفاق شورش از جرمن)
(توان تجمله جهان زد بيك نفر آتش)
(کسی چه چاره تواند که در گرفت جهان)
(که میکنند زطرف دار و بیطرف پرستن)
(چوشد بلند نپرسد زخشک و تر آتش)
(آب چاره گرت دسترس بود دریاب)
(حدر چه سود چو گردید شعله ور آتش)
(توان نشست بجنگی چنین قرار کسی)
(اگر سیسند نشیند قراد در آتش)
(مگر زخانه گردون بدر رویم برون)
(گرفته است مر این خانه بام و در آتش)

و کلام مذنب
(چرا سرما نخیزد از بر کل بهار آمد كنون بالشكر كل)
(بخوبی قطع شد. های زمستان که باید بار دیگر بر سر کل)
(زخشکیهای سرمائی خنک روی مگو غیر از رخ گرم تر کل)
(زمان باده نوشی به ازین نیست. چمن بگرفته بر کف ساغر کل)
(از کل در های کل نالم بطرزی که گردد بلبلان گرد سر کل)
(خبر قمری شاخ تر و میگفت یکپا ایستاده جاکر کل)
(باین لطف و تراکتها چه لازم چرا در خار باشد بستر کل)
(چراغانیست کوه و باغ و صحرا زرنك لاله حسن احمر کل)
(معطر آن دماغ خویشتن را که تو الیافت صبح دیگر کل)
(نمیدانی بشور عدلییان که میخوانند و صف برتر کل)
(میاد آزرده گردد از لطاقت ندارد زور شبستم پیکر کل)
(ز تکلیف هواهای مخالف همیشه فضل ایزد باور کل)
(عجب نبود اگر از خودروم من به مستی ها از بوی ششدر کل)
(سواد اعظم كابل منور شد از خورشید و ماه و اختر کل)
(الهی سبزه فرش زیر پایش شکوفه سایه انداز مرکل)
(زهیگر میکه در حساش تمام است دل (مذہب) سپند مجمر کال)


شماره ۱۷
سال چهارم
صفحه ۵

میشود ، چندی پیش ازین دولت روس مینوشی را قدغن نمود . از خبرهای این هفته معلوم میشود که دولت بریتانیا نیز برای ترک مینوشی بعضی تشبثات بکار میبرد زیرا مضرتهای بی انتهای باده نوشی درین حرب اخیره بر آنها بعد از بیست عصر حالا اشکار گردید . بنازم دين پاك حضرت پیغمبر برگزیده خود را که پیش از سیزده عصر ام الخبايث گفته است ناحيه اسلامیه را از آن منع فرموده است . نه تنها از شراب خانمان خراب، بلکه از همه اعمال سیئه و اخلاق ردیه که مستوجب ضرر و نقصان عالم انسانیت است به اجتناب و پرهیز کردن امت خود را مأمور نموده است . مثلا، حرص و طمع ، و بغض و حقد ، را نیز شنیعتر از شرب ام الخبايث شناختانده است را بشدت از آن منع فرموده اند . اگرچه روس

[ باده نوشی و حرب = مثال از تاریخ حرب ]
درین وقتها در اخبارات از ترک مینوشی بحث ها و بیانها رانده

از منظره های هندستان
منظره عمومی شهر اجمیر شریف


شماره ۱۷ سال چهارم صحيفة ٦

و انگلستان مضرت ترابتوشی را احساس کرده بر منع و قید آن آن اقدام ورزیدند و این را برای زود به انجام رسیدن محاربه حاضره وفوز وفلاح خودشان يك جاره مفيده دانستند ، اما شایان حیرت و اسف این است که از عامل یگانه و مؤثر حقیقی این محاربه حاضره چشم پوشی و تجاهل عارف ورزیدند : باید دانست که عامل و مؤثر بکنه این حرب بجز زهر قاتل « حرص وطمع ،، و سم مهلاك « حسد و بغض ، دیگر هیچ چیزی نیست ، همان حرص و رقابت جهانگیری - علی الخصوص هندستان خوری - بود که امکایر و روس را دشمن بی امان جان همدیگر شان ساخته بود. حتی بما وعده قطعی میداد که اگر روس از راه افغانستان خیال حمله هندستان را بکنند همه دولتها را در بحروبر بر او خواهد برانگیخت. و چون مانند المان يك مبغوض ومحسود مدهش دیگری در نفس اور و پا برایش ظهور نمود ، و مرکز شوک و عظمت و ثروت و تجارت خود را که انکلاند باشد در زیر تهدید آن محسود مبغوض دهشت آمود خود در لرزه و تهلکه دید . هندستان از یادش رفته جاره عاجل دفع آنرا اولی و ضرور تر دانست. همانند. یعنی از هنگام آن تهدید تجارت - با رقیب دیوقوت هندستان طمع خود طرح نيرنگ ائتلاف را در انداخت . و يتقاسمه برادرانه

از مناظر هندستان
مقبرة مبارك حضرت سلطان نظام الدین اولیا در دهلی

ائتلاف پرورانه اراضی آسیای صغرا و عراق، وفارس وغيره رقيب خود را اطماع و تحریص نموده و رقیبش را نیز حرص و طمع این تقید ، از حرص و طمع آن نسبه دردم حاضر گوارا اثر و موافقتر آمده این است که اینهمه هنگامه های بالا اندوز، و اینهمه آتشهای جهانسوز را شعله افروز عالم انسانیت و مدنيت نمودند الهذا بی پروا باید گفت که اگر زود به انجام رسیدن این حربی را که مخرب عالم انسانیت و از پا در افکننده جهان مدنیت است براستی و حقیقت آرزومندند میباید که از حرص وطمع، وحسد وبغض دست بکشند، و برای پوره کردن آن مقاصد دنیه عالم مدنيه عالیه را متضرر نسازند . خير : بهر صورت، حالا از نویزها صرفنظر کرده يك كمكی از مضرات و خسارات آن آب شرارت مآب که مینوشانش بادهٔ ناب و نوشداروی اولی الالبابش میخوانند بحث میرانیم : - در لسان شرع شریف محمدی ( ص ) شراب را به « ام الخبایث » : - یعنی مادر بدیها و خيانتها - تعبیر کرده اند که الحق تعبیر بسیار با مسمی و برجا نیست. سر منشاء همه قبایح و رذایل شرابست ، و سر چشمه جمله فضایح و فجایع باز هم شراب است . غیر از ضررهای شرعی و اخروی آن، از نقطه نظر صحت و طبابت نیز معايب و مضرات


صحيفه ۷
سال چهارم
شماره ۱۷

آن در نظر فن جليل طب بدرجة ثبوت رسيده است . بهترين و گرانبها ترین چیزها عقل است که به واسطهٔ این جوهر مقدس انسان از حیوان تفریق یافته است . حالا آنکه اهم ضررهای این مایع زهر آلود اول بر عقل تأثیر خرابی خود را اجرا میکند . انواع امراض مهلکهٔ مزمنه از یاده نوشی بوجود بشری مسئولی میگردد . آلات مهمهٔ حیاتیهٔ داخلی وجود مانند شش و جگر و قلب و روده ها و معده وغیره بدوام و افراط باده نوشی از اجرای کار گذاری خود در میماند . اگرچه يك گرمی و جرأت موقتی حاصل میکند ولی بعد از کمی بسردی و رخاوت عظیمه تبدیل مییابد . و چون از نقطهٔ نظر عسکری دیده شود . زهر قاتل عسكر شرایتوشی و مغلوبیت کلی فن حرب را از بد مستی باید شمرد . فن حرب از نازکترین فنون است که بعقل و حواس کامل اجرای حرکات و عملیات آن موقوف و منوط میباشد . و چون شرایتوشی و بدمستی زایل کنندهٔ عقل و حواس است لاجرم در فن حرب بدمستی حرام قطعی شمرده میشود .

درخصوص انشاءالله در آینده يك مقالهٔ مستقلهٔ مفصله خواهیم نکاشت . در اینجا همینقدر میگوئیم که در پتروزها در بعضی اخبارها دیده شد که هر مجلسی باد شاه انگلستان در دوایر عالیهٔ باد شاهی خود شان شرابتوشی را منع و قدغن نموده تا دیگر گروه ها نیز شاید پیروی این عمل او را بکنند . لارد کیتچنر وزیر حربیهٔ انگلیز نیز در يك محفلی بجای شراب آب زلال را قائمهٔ تمام جام صحت پادشاهی گفته نوشیده است . اما ازین هم خود داری نمیتوانیم که بگوئیم باین شرف و فضیلت آب زلال نوشی را بجای میکنی « باشیرو » نام کپتان ژاپانی ده سال پیشتر ازین در محاربهٔ روس گوی مسابقه را درده بوده است که بنا بر اثبات مدعا یکدو صحیفه از تاریخ حرب روس و ژاپان ، را در زیر این سرلوحهٔ « عالم عسکری » خود بنظر برادران صنف نظامی وطن مقدس خود عرض مینمائیم : (۱)

§

( یکدو صحیفه از تاریخ حرب روس و ژاپان )
( تثبیت نخستین وسد کردن مدخل )

پور آر تور

هجومهای اول و دومی که از طرف دستهٔ کشتیهای جنگی ژاپون وقوع آمده بود اگرچه قوای معنویهٔ روسها را منکسر و قسم مهم سفاین حربیه شانرا مأیوس و متضرر ساخته بود ولی با وجود آنهم کشتیهای جنگی روس هنوز محالیکه بر حرکت کردن غیر مقدر باشد نرسیده بود . بناءً علیه در جوار « شه مولیو » که زابونها سوقیات عسکریه را اجرا میکردند - یعنی باواپورهای نقلیه از سواحل ژاپان به اراضی مانجوری عسکر میاوردند احتمال اجرای تعرض از طرف کشتهای جنگی روس در هر آن و هر زمان موجود بود و چون سفائن روس که در محاربه های اول از طرف کشتیهای جنگی ژاپان خسارت زده شده بودند آهسته آهسته تعمیر میشدند احتمال تعرض را بیشتر میکردانید . دیگر اینکه بمناسبت شدت طوفانهای برف مدخل « پور آرتور » را همیشه در زیر ترصد داشتن برای ژاپان ها کیفیت بسیار مشکلی بود . لهذا وبس امیرال « توغو » اندیشید که یکچند سفینه های تجارتی را در مدخل پور آرتور غرق کرده دسته های کشتی جنگی روس را در انجا حبس نماید .

امیرال توغو برای اجرای اینکار پنج عدد سفینهٔ بزرگ و کهنهٔ تجارتی بدست آورد عمله و مرتبات سفاین مذکوره عبارت از (۱۰) افسر و (۶۹) نفر عسکر بود . این نفریها از میان صدها دلاوران داو طلب انتخاب شده بود ، و همه گی آنها در زیر کوماندانی « باشیرو » نام کپتان کشتی در « هبوش و میقازا » که سفینهٔ امیرالست داده شده بود .

تنگترین جائیکه در مدخل بندرگاه پور آرتور است تقریباً ۳۰۰۰ مترو میآید اما خط آب سفاین جسیمهٔ حربیه به بلندی ۱۷۰ مترو میباشد لهذا قسمی که در مدخل یعنی راه درآمد بندر مذکور مساعد و موافق برای سیر سفائین باشد زیاده از صد مترو پهنائی ندارد .

امیرال « توغو » این پنج کشتی که برای غرق گردانیدن تدارك نموده بود به سنگ و چیم و دیگر مواد ثقیله و بعضی مواد مشتعله مانند پترول و نفت وغیره رو مالامال نمود . و برای در دادن این مواد مشتعله ترتیبات الکتریك نیز ساخته بود که به این صورت در يك زمان واحد هم کشتیها آتش میگرفتند . و هم فوت پر شدن آب در کشتی بسرعت تمام در قعر دریا فرو می رفتند .

با این همه ۱۲۰ ، عدد کشتیهای جنگی مخربهٔ طورپیدو نیز یکجا میرفت وظیفهٔ این طور پیدو ها آن بود که اولاً کشتی جنگی « ره توان » روسی را که خسار زده شده و در مدخل بندر مانده است سراسر از کار انداخته ضرر آن را مانع آیند . ثانیاً بعد از انکه کشتی های خود را در محل مقصود غرق سازند مرتبات آنها را تخلیص و رهایی بدهند .

پیش از انکه این پنج کشتی بصوب مقصود حرکت کنند . افسران دلاوران داوطلب کشتیهای غرق شدنی با دیگر رفقای خود مراسم وداعیه را ایفاء کردند ، و برای حسن موفقیت و کامیابی آنها دعاها و نیازها کردند . بعد از اتمام یافتن همه حاضریهای این سفر حربیۀ بسیار مهلکه و مدهشه که در صدی نود و نه نجات یافتن افسرها و عسکرهای مقرر شدهٔ آن محال مینمود « باشیرو »

(۱) « تاریخ حرب روس و ژاپان » در پنج جلدیت تاریخ حریت که قبل از پنج سال بموجب امر و فرمان اعلیحضرت « سراج الملة والدین » این حقیر و سر محمود عاجز از زبان ترکی عثمانی بفارسی ترجمه کرده ام . يك اثر بسیار نافع و مفید است . افسوس که هنوز زیور طبع آراسته نشده و از مراحم عرفان پروری ذات اعلیحضرت مأمون امید است که طبع و نشر آنرا در مطبعهٔ حروفات دارالسلطنهٔ کابل امر و فرمان نمایند .


شماره ۱۷ سال چهارم صحیفه ۸

نام کپتان کشتیٔ زرهپوش « آساما » يك قدح نقره نینی را که یکی از شهزادگان ژاپان یکوقتی به او بخشیده بود از آب صاف زلال پر ساخته ، و دلاوران داو طلب فدایی را که بکشتی های غرق شدنی سوار میشدند خطاب نموده این نطق ذیل را بر انها بر خواند:
( صورت نطق )

ه ای فدائیان شرف و ناموس ملت و وطن !

ه شما را بيك موقع بسیار نهلك ناکی که در زیر آتش طوبهای دشمن معروض میباشد میفرستم ، سلامت باز گشتن ازین معرکه در هزار يك احتمال ندارد . شما را که به اینچنین موقع تهلك ناك میفرستم ، چنان میندارم که از فرزندهای جگرپارهٔ حقیقی خودم جدا میشوم ولیکن بدانید که اگر صد فرزند میداشتم که از صلب خودم میبود همه را در راه این شرف و سعادت عظیمی که خدا امروز شما را نصیب کرده فدا میساختم ، و سر های آنها را در گذر گاه دشمن که به این خاك مقدس ما پای تعرض دراز کرده می انداختم ! نه تنها صد فرزند ، بلكه اگر تنها مالك يك فرزند صلبی خودم میبودم باز هم آنرا ازین شرف و سعادت امروزیهٔ شما محروم نمیساختم .

ه بروید فرزندان من ، روید ! جرأت و شجاعت اولادهای ملیک « شمس طالع » را بر دشمن آن مملکت مقدس اثبات نمائید ! در اثنای بجا آوردن وظیفه تان اگر دست راست خود تانرا ضایع کنید ، بدست چپ خویش ، و اگر هر دو دست خود تانرا غایب کنید ، بازوهای خویش کوشش ورزید و شاید پایهای شما هم برود ، با همهٔ بدن خود تان در باب بجا آوردن امر آمر و کوماندان خود تان سعی و غیرت نمائید !

ه اما این را هم بخوبی بیاد دارید که بر هر یکی از شما وظیفهٔ بسیار عظیم ، و مسئولیت بسیار جسیمی باز کرده شده است . هر کسیکه در خود برای بجا آوردن اینچنین وظیفهٔ عالی مثانت و پایداریٔ کافی و کامل نمی بیند ، از حالا بگوید . زیرا نرفتن عیب نیست ، اما در وقتیکه بالش قدر ذره اثر خوف و تردد باشد ، و به جرأت دروغی ، و شجاعت ساخته گی بمیدان جنك و وغا برود ، بد تر از ان عیب و بر تر از ان عار برای او دیگر هیچ چیزی نیست .

در اینجا سخن کیتا را صداها و هایهو های بسیار پر هیجان « زنده باد میکادو ، زنده باد ملت و وطن ! لعنت باد بر کسانیکه در فدا کردن جان خود در راه شان بترسد و بزدلی کند » برید . بعد از انکه اضطوفان جوش و خروش پر هیجان فدائیان فرو نشست ، کپتان باز بر نطق خود دوام کرده گفت:

« پس چون چنینست شما را وصیت و سفارش میکنم که بمیرید ! همه تان بلا استثنا بمیرید ! ولکن حیات خود را مفت و رایگان ندهید . مرگ را حقیر بشمارید ، ولی نه تنها مقصد حاصل کردن نام و شهرت خشکه و خالی ! نی ، نی ! من میخواهم که مرگ هیچ یکی از شما بی ثمره و بیفایده نباید بود . تا دشمن تانرا مسرور و شادان نسازد ! هر يك از شما میباید که اول بر همین سعی و کوشش باشد که کشتیهای غرق شدنی را به نقطهٔ مطلوبهٔ غرق شدنش برساند . و در اینجا غرق کند ، بعد از ان که این وظیفه را بخوبی ایفا نمود ، مرگ را به بسیار مسرت و افتخار در آغوش باید کشید !

ه ای فدائیان قهرمان ! از پشت پردهٔ استقبال ، يك سيمای بسیار منوری می بینم و به تجلیٔ يك روز بسیار مسعودی منتظر میباشم که آنروز فیروز سعادت اندوز همانست که بسایهٔ غیرت و حمیت و فدا کاری مانند شما اولادهای وطن ، دسته های کشتی های جنگی دشمن در بندرهٔ پور آرتور « محبوس » بماند و بشنیدن این خبر مسرت اثر تمام ژاپان بوجود شما افتخار بکنند .

ه درین هنگامیکه از شما مفارقت ابدی میکنم ، لازمهٔ مراسم وداع را [ ماننده عادت اوروپا ] - بانكيت و شامپين ، بجا نخواهم آورد ، چونکه این وظیفهٔ مقدسه که برشما باز شده است رونق و صفائیت فکر و روح را زایل میکند ! فکر و وضوح قلب بکار دارد ، ولی تأمل یکه چیزیست که باشید ای عسکرهای فدا کار ، و اولادهای حکمدار ظفر قدار ! بیائید ای نونهالان همین وطن ! وای بهادران شهادت کفن ! بیائید که همه ما يكيك قدح آب صاف درخشان که حیات همه اشیایران موقوفست نوش کنیم ! آری ، آری ! بنوشید ، و بسفینه های خود تان که مقبرهٔ ابدی تان خواهد شد سوار شوید ! زنده باد میکادو ! زنده باد ژاپان !!! ...
( انها )

حوادث خارجيه
( اجمال )

مهمترین حوادثیکه در اينروزها جلب انظار عمومی را بسوی خود نموده هجوم دسته های کشتی جنگی دولتین فرانس و انکلیز است بر آبنای « داردنیل » . لهذا خواستیم که در خصوص احوال این آبنای بسیار مهم تايك درجه معلوماتی به پیشگاه انظار قارئین کرام خود عرض نمائیم:
این آبنا ، بسببی که دو بحر ذخار مشهور و معروف را بایکدیگر ربط و آمیزش میدهد ، و بجز همین آبنا برای گذشتن از یکی ازین دو بحر بدیگری راه دخول و مرور مفقود است خیلی مهم شمرده میشود ازین دو بحر یکی آن بحریست که قدما آنرا « بحر ايجه » میگفتند ، و در کتابهای جغرافیای ترکی « اطه لرد کری » یعنی « دریای جزیره ها » مینویسند ، و يك شعبه از « بحر سفید » میباشد که آنرا « بحر متوسطه » نیز میگویند ، دوم « بحر مرمره » است که در اطلسهای اردو و انگریزی آنرا « مارمورا » تحریر میکنند . این است که آبنای داردنیل ممر و معبر جملهٔ کشتیها نیست که از بحر ايجه به بحر مارمورا ، یا از بحر مارمورا به بحر ايجه سیر و سفر میکنند .


صفحه ٩
سال چهارم
شماره ١٧

شهر شهر و استانبول ، بنام دیگر و قسطنطنیه . ، بنام دیگر . دار الخلافة العليه ، در آخر بحر مرمره ، با مارمورا ، و در اول اینای بوسفوره بنام دیگر، بوغاز استانبول و واقع شده است که این آبنای بوسفور بحر مرمره را با و بحر سیاه ، ربط و الحاق میکنند . . بحر سياه ، بك بحر داخلی بسیار مهمی میباشد که بجز همین آینای بوسفور از هیچ طرف هیچ عمر و معبری با دیگر بحر های دنیا ندارد . - یعنی اگر آبنای بوسفور باز باشد . يک کشتی که از بحر سیاه لنگر بردارد میتواند که از آبنای بوسفور گذر کرده به بحر مرمره ، و از بحر مرمره - بشرطیکه آبنای دارد نیل هم باز باشد - از آبنای دارد نیل گذر کرده به بحر ايجه و از تحر ايجه به تحر سفید و از انجا به تمام شهر های دنیا سیرو سفر بتواند . اما بالعکس اگر انبای بوسفور، و ابنای دار دنیل بند بود ، بحر سياه بيك خانه میماند که یک دروازه داشته باشد . ویران دروازه هم قفل انداخته شود . در خبر سیاه، دولتهای روس، رومانیه، بلغاريه، عمانيه بندر ها و شهر ها را مالک هستند که قسم اعظم آن بروس متعلق است . حالا چون این کیفیت ها نظر کرده شود تا یک درجه اهمیت آبنای دار دنیل، و آیدی بوسفور. وعلى الخصوص اهميت موقعية استانبول بنظر جلوه کر میگردد. حالانکه ساحلهای یمین و یسار این دو آبنا دو قطعه جسيمه زمین را که عبارت دار تمام اور و پا و و قطعة آسيا . باشد نيز دريك نقطه بر گرفته است . لاجرم عنوان سلطان البرين والبحرین که بر پادشاهان ذیشان قسطنطنیه گذاشته شده است یک عنوان بمعنای شمرده نمیشود . بحر سیاه و سحر سفیدش بود به یورب هم آسیاست بيك نقطه جلوه کر بر مدخل - یعنی دروازه درآمد گاه آبهای و دار دانیل و از طرف بحر ايجه استحكامات بسیار متین و جسیمی با در زرین اصول جدیده ساخته شده است که یکی را وقلعة سلطانيه ، سنام ديگر در چناق قلعه ، میگویند، و دیگرش را و كليد البحر ، بنام دیگر هد البحره میخوانند. قامة سلطاني برساحل آسيا ، وكليد البحر بر ساحل اوروبا واقع شده است . درازی مسافه این آینا از حد این مدخل مذکور تا به حد موقعیکه آرا و کلی بولی ، میگویند و منهای آینا شمرده میشود، هفتاد کیلومتر - با آنکه هفتاد هزار متر - است . [ هي و متر و تقريباً يك كر شاه است . ] عرض این آینا در بعضی جاها هزار و در بعضی جاها تا به هفت هزار متر پهنایی دارد، و عمق - یعنی چقوری - آب آن از شصت تا پنجاه متر است، تئکترین جاهای آن در مدخل مابین قلعه سلطاني وكليد البحر میباشد که بقدر هفتصد متر پهنایی دارد از مدخل آینا تا به آخر آن در همه نقاط مهمه استحکامات بسیار متین ورصينى به آخر ترین اصول جدیده ساخته شده و با اسلحة تارية مدهشة تجهیز یافته است که دخول کشتیهای جنگی دشمن درین آبینا خیلی دشوار دیده میشود. اما باز هم محال شمرده نمیشود. مثلا اگر صد کشتی جنگی زره پوش هجوم کنند تا هشتاد دانه آن فرق نشود گذشته نمیتواند. و اگر در بعضی نقاط تنك آن دوسه کشتی غرق شود برای گذشتن دیگر کشتیها راه را بند میکنند و کیرم که از صد کشتی بیست کشتی آن بگذشتن کامیاب هم آید. آیا آن بیست کشتی چه خواهد کرد؟ البته بر استانبول کلوله باری خواهد کرد اما تا یکی ؟ تا بوقتی که کله شان تمام شود! بعد ازان چه خواهد شد ۲ بسیار جاهای استانبول خراب و تلفات نفوس بوقوع خواهد آمد که بعد از تمام شدن چیه خانه کشتیهای جنگی آن کشتیهای بی چیه خانه اسیر دست قایق جهان استانبول خواهند شد و نسبت به ضر رو نقصانی که آن کشتیها به استانبول برسانند سه چهار مثل آنرا خودشان هم خواهد کشید !! ....

عيناً نقل از جریده گرامی حبل المتين

>> وضعیت روس در جنگ موجوده <<
خاک روس مملكتى وسيع وحصة زرگی از کره ارض است. و عمده این وسعت بواسطة خالت غیر معمور سپیریا است و این دولت نصف بیشتزار و بارا که غیر معمور است در بردارد. از این رورون طبیعی خانه روس بی اندازه و می توان گفت مالاً متمول ترین قطعات زمین است ولی سرمایه های هنگفت می خواهد که این ترونهای طبیعی را بکار اندازد روسیه آنچه قبلا از زرخیزی ممالک خود فایده می گیرد از برکت ذراعت است مملکت روس از غالب اشیاء محتاج بخارجه میباشد خصوصاً در ادوات جنگی وقور خانه، و امثال آن جا خالی تمام این احتیاجات روس را دو چیز برمی نمود اول کندم روسیه که سالی ملیارها فرنگستان میرفت، دوم کار خانجات صناعتی او در شهر ( لادر ) پولند که ملیارها صناعت وی حمل به آسیا می کردید. در موقع صلح دولت روس چند طریقه حمل و نقل داشت یکی از دریای بالتیک به بحر شمال دوم از دریای سیاه طریق دارد ناز به مدیترانه سوم بواسطه راه های آهن آستریا و آلمان به بر اعظم اروپ چهارم از طریق بسیار طولانی از دریای متحمد به بحر ( باسفك ) ولی از آنجا خیلی که آمد و شد می شود از آغاز جنگ راه های آهن بر اروپ بروی روس بسته آمد و دریای بالتيك هم بواسطة جهازات جنگی آلمان مسدود شد از وقتی که عثمانی هم شمولیت به این جنگ نمود دریای سیاه و بغاز دارد از هم مسدود گردید شهر (لادز ) هم که در روسیه حکم ) بر متشکرم ) انگلستا را داشت و مرکز صناعت و کارخانجات روسیه بود قبضه آلمانیان در آمد در حقیقت یکدفعه قلع تجارت و صناعت و مراودات روس از اروپا کردید. دولت روس منتهای احتیاج را به قورخانه و ادوات جنگی داشته و در این موقع هم هيچيك از متفقین وی انگلیس و فرانس


صحیفه ۱۰
سال چهارم
شماره ۱۷

نمی توانند از هیچ رهگذر تأیید، به روس نمایند ناچار کمیک اسلحه در کار دارد برعکس اگر دول متفقه با دولت عثمانی از در سازش
و قورخانه پروسیه باید از ژاپون داده شود اولا ژاپون تا اندازه و آشتی در آیند کامیابی شان سهلتر و نقصانات شان کمتر خواهد بود.
که کافی از مهمات جنگی امروزه روس باشد ندارد و ثانیاً بقدری و چنانچه از تلکرافات مستفاد می شود عمده رجال عثمانی مائل بجنك
بعد مسافت در پیش است که بموقع خود بروس نمی تواند رسانید به بوده و حال هم نیستند نهایت در نجه آلمان و آلمان پرستان دوجار
و از طرف دیگر بواسطه گران وارد شدن قورخانه و اسلحه آمده فعلاً امکان ندارند که منفرداً از در صلح در آیند پس اگر
خسارات بزرگ بدولت روسی وارد می آید دولت روس در این دول متفقه با عثمانی سازش نموده و به او اطمینان بخشيد، كمك جدى
جنك بیشتر از فرانس و انگلیس از طریق تجارت نقصان یافته داده تا بتواند خود را از چنگال آلمان بدر آرد پیشرفت مقصود که
و اگر چندی به این منوال بگذرد فقر الدم این سر تا آن سر روس را مراوده روس با اروپ است بدو نقصان حاصل تواند آمد علاوه
احاطه خواهد نمود به تجارت صناعتی او بواسطه بند شدن کارخانجات براین در صورتی هم که دول متفقه با طول زمان و تحمل خسارات
یکدفعه فلج شده و تجارت زراعتيش هم بواسطه انسداد بغاز بزرگ بغاز دارد ناز و باسفورس را کشاده قبضه بر اسلامبول نمایند
دارد ناز و دریای بالتیک و راههای آهن بالکلیه از جریان افتاده زرد چون این نکته بیان شده که اسلامبول را بقبضه روسیان خواهند سپرد
ترین مال التجاره که از روسیه به خارجه حمل میشد کندم بود دو چار مشکلات عظیمتر توانند كرديد يعنى كاية امارات بالکان
که اینک در سواحل دریای سیاه می پوسد و فرانس و انگلیس این خیال را به پسندیده ممکن است به ضد این مصوبه برخیزاند
محتاج بدویند و بهمین مناسبت است که کندم در تمام کره ارض چه مسلماً قبضه روس بر اسلامبول محویت کلیه امارات بالتکاثرا
ترقی نموده کندم خبر دنیا اول روسیه است که امساله یک دانه تهدید می کنند و نمی توان گفت امرای بالکانیه به عاقبت و خیم خود
از کندنش به اروپ وارد نکردیده دویم امریکا است که بواسطه بی نبوده در چنین موقع به فدا کاری و جنگجوئی بر نخیزند عمده سکوت
کثرت خروج مورث ضیق معاش اهالی آن مملکت شده و مصمم ایمالی و کنار کشی یونان در شمولیت به دول اتفاق ثلاثه در همین
شده اند که در آینده پیش از مقدار معینی اجازه خروج ندهند شکسته است و ممکن است که اگر ضدیت در این موضوع شود بیشتر
از میادین شرق و غرب دون اتفاق ثلاثه در شرق قربه مبتلای سم هندوستان است که آن هم بواسطه کثرت نفوس خود محتاج
به او است و جز مقدار کمی خارج نمی تواند شد و اگر زیاده به جنگ کردند و این نکته سبب کردد که قوت آنان در شرق و غرب کم
شده و خصم بر آنان چیره شود از این روسیاست صرفه دول متفقه
خارج شود اهالیش مبتلا نجوع میکردند چهارم استرالیا است. نیست که با قوه بغاز دارد ناز و باسفورس را مفتوح دارند پس
که آنهم امساله زراعت کندمش خراب شده است از طرف دیگر اسهل شقوق آن است که با عثمانی سازش نموده ایمان به
ار و با خیلی محتاج بکنندم است. فرانس هم بواسطه اشتغال بجنك استقلال آینده او داده بغاز را بروی روس یکشایند ورنه خوف
ولكد كو في ممالك وی مقتدر زراعت نیامده او هم کمتر از انگلستان آن است که در این جدوجهد بجای نفع نقصان تولید شود درست
محتاج به کندم نیست این نکات دول روس فرانس و انگلیس را باید غمور نمود عثمانی امروزه علاوه و بصیرت چند صد ساله که
مصمم داشته که ولو به تحمل هر گونه نقصان باشد بغاز دارد ناز ر اسلامبول و بغاز دارد نلز دارد دارای یکملیون قشون جرار
را باز نموده مراودات روس را با اروپا بکشانند چه کشایش بحر است و تا آخرین نقطه فداکاری را در حفظ استقلال خود و بقای
بالتیک بواسطه جهازات آلمان دشوار و راه های آهن هم بدون قبضه بر اسلامبول و دارد ناز خواهند نمود
تسخير مالف آلمان و آستر یا غیر میسور است پس اسهل طریق برای
مراودات دول متفقه ها تا افتتاح بغاز دارد ناز میباشد و این مسئله
قدری اهمیت پیدا کرده که حکم حیات و ممات دول متفقه روس
فرانس انگلیس را پیدا نموده است و می گویند اگر بغاز
دارد از غیر مفتوح ماند نه روسی از محاصره بیرون آمده مراوده
به اروپ پیدا می نماید و به ضیق معاش در فرانس و انگلیس رفع
خواهد شد و نيز مليارها كمك مالی بروس از خروج کندمش بوی
نخواهد رسید و نيز مراودت بین فرانس و روس و انگلیس هم باز
اشد که بتوانند بيك ديكر كمك اسلحه و قورخانه و قشونی نمایند.
بدین مناسبات است که ما مکرر نکاشته ایم که فتح اسلام بول افتتاح
بغاز دارد ناز نصف جنگ را بر مرام دول متفقه خاتمه می دهد
با اینکه بعقیده ما کشادن دارد ناز وقیت پر اسلامبول غیر ممکن تصور
نمی شود ولی بدون شك تحمل خسارات عظيمه وطول زمان بسیار برایشان مجهول مانده است.

خبرها براه ایران

يك نامه نگار از مشهد مینکارد :
تونلهای روس و انگلیز در مشهد متفقاً بسیار کوشش و ترقب
دارند که بدانند در مابین دولتین علیه تین ایران و افغا نستان آیا کدام
مناسبات و مراودات و مخابرات و مکاتبات میشود و از آراه ترکها
بوی چه میکنند؟ ولی سعی و کوشش شان هیچ نمره نمیبخشد چونکه
چیزی نیست که بخشد .
در کوه سنگی در پشت کوه اول عمارتی که هنوز ساختمان انجا
و طرز عمارت و نقشه اش هیچ معلوم نیست و فقط جز دیوارش
چیزی مشهود نیست از طرف روسها بناشده کویا ایالت خراسان
برای تحقیق و تفتيش بان نقطه تشریف فرما شده ولی بواسطه مواقع
آن مجهول مانده است.


صحیفه ۱۱
سال چهارم
شماره ۱۷

نفوذ روسها در کلیه نواحی خراسان و باز هم بالخصوص بوظایف خود میرسد .
در مشهد اندك اندك رو بازدیاد رفته و شاید بالاخره باقطه دو سال
قبل تعالى يابد
قانون سانسور علماً از طرف قسول روس و انگلیس
نسبت مجراید جازی میشود کلیه دوائر مخصوص اداره حکومتی
و نظمیه در یک حالت خستگی وجودت باشند فقط اداره قشونی نسبتاً ایراد کرد :

يك نطق
نقل از اخبار ( رعد ) منطبعه تهران :
رئیس پارلمان سویزرلند در مقدمه افتتاح مجلس نطق ذیلر

از مناظر هندستان
مقبره شیخ سلیم چشتی ، و اسلام خان در اکر

ه دول صغيره دنیامات دول عظيمه حق حفظ حیات و بی طرفی و اعدام آنها را منتفی نمی داشت هانری چهارم بود و بعلاوه خود را دارند و فقط همان ممالك صغیره می توانند تعادل قوای دنیا و اوروپارا فراهم و تامین کرده مانند يك سدی خود را بین دول عظیمه رقیب قرار داده و به این وسیله موجبات تصادم مستقيمه انها را قدری مشکل سازند .. عقیده اش این بود که ابقای دول كوچك در دنیا و نوع جنگ های بزرگ را کم می کنند .
ه پادشاه عاقلی که فکر تاسیس دول صغیره در دماغش جای گرفت ه برای کتاب کوچک و متوسط شرط اصلی حفظ وجود و بقای مجاورت بیطرفی است و این اصل اساسی را معلمین حقوق خوب تشریح و توضیح نموده اند. .


صحیفه ۱۲ سال چهارم شماره ۱۷

يقول پروفسور معروف ( هيلدر برك ) کلمه بی طرفی مرادف مفهوم بی قيدی و لاابالی گری نيست بلكه ملتی نبايد مفهوم بی فكری و بی خيالی در جريان حوادث را تلقی نمايد .. ما بيطرفی را نگاه ميداريم ليكن اين حق را از دست نمی دهيم كه در جريان حوادث عصر غور و دقت نموده منافع حقيقی را تامين كرده و خويشتن را در زمينه عدالت كه فنا ناپذير و روح تاريخ و فلسفه تكامل ملل است قرار ميدهيم و در همين حال بايستی با يك درد و الم فوق العاده اين مطلب را تلقی نمائيم كه جنك فعلى يك لطمۀ عظيمی باصول بی طرقی وارد نموده است ..

از مناظر هندستان
دیوان خاص در قلعه آکره از بناهای پادشاهان اسلام

رعد ميكويد ..
گفتار خردمندانه فوق عبارت از احساسات يك ملتی است که در میان غوغای اروپا و هم جواری با صدها میدانهای قتال از زبان رئیس کنکاش خانه سویس تراوش نمود. بلى ، سویس یکی از ممالکی است که از بدو جنگ بیطرفی خود را اعلان و بواسطه تعقیب این دستور سیاست که با اعلان و حفظ بیطرفی هیچ ملتی نباید مفهوم بی فکری و بی خیالی در جریان حوادث را تلقی نماید . از عهده محافظه حقوق مملکت و منافع ملت برآمده باضعف قوای ملی و مفهوم حقيقی بیطرفی را کاملا مجری داشته حتی اگر


شماره ۱
سال چهارم

اینک مجلس . گویا بکلی خود را تماشا چی در مقابل حوادث قرار داده و در پرسش مصائب مملکت مثل انکه خود را مسئول نمیخواهد قرار دهد .
کلمه بیطرفي طور تولید مرغوبیت و خواموشی هولناکی در ما نموده که کوئيا محض رعايت يك مفهوم غیر منطقی حاضر برای و تمام اعتبارات و از دست دادن کل اقتدا رات خود کشته ایم .
بیطرفی که ایران شعار خود ساخته تحدی آزادی فکر و مختاریت در جلب منافع و دفع مضار مملکت را از ماساب کرده که حتی برای علاج دردهای بی درمان به اندیشه های بی اساس جسارت بیان عقاید خود را نداریم .
ما گفتیم برای مصالح مملکت بی طرف باشیم ولی آیا التزامهم و به همین جهت است که متعاقب اعلان بی طرفی از تیرهای سهم آمین نقض بی طرفی که برجسم شرافت مملکت وارد آمد هیچ داده ایم که آزادی خویش را محدود سازیم ؟
گونه تاثر عملی را از خود ظاهر نساختند !
راست است ما واسطه نسبت عنصری نمیتوانیم موجبات تصادم مستقیم دول متحارب را مشکل سازیم ولی آیا این درجه هم نمیتوانیم که از بسط دایره خرابی در داخله مملکت خود جلو گیری بنمائیم .
رفع تمام اشکالات وتهيه وسایل نیل به هر مرامی برای ما آسان خواهد بود در صورتیکه بیطرفی را مرادق مفهوم بی قیدی آورده با پیش آمد خودات سر تسلیم و تمکین را فرود آورند .
ولا ابالی گری به پنداشته حال که خود مقصد از این تصمیم را نمی بارم اقلا از دیگران اموخته گفتار سایرین را که بمراتب بصیر تر از ما هستند سر مشق زنده کانی سیاسی خود قرار داده از لاقیدی و بی اعتنائی به مقدرات مملکت تا کیدا اختر از نمانیم .

اثرات حیرت آمیز یک گلوله
در جنگ اخیر و اراس و در حینی که طرفین مشغول جنك و بمباردمان بودند. يك گلوله خمپاره که با دینامیت ماده محترقه جديد الاختراع ) ساخته شده بود از طرف ( آلمانها ) دریک عمارت و باغچه نزديك كوچه ، من موريس ، افتاد کاوله مزبور بهلوی یک درخت عظیم و کهنی به زمین رسیده طوی زمین را بايك عمق زیادی کند وزیر درخت رفته و اندرخت عظیم و تنومندارا باریشه ونته و شاخه نوعی از جابر کننده و بهوا پرانید که تمام درخت بدون آنکه یک شاخه آن کم شده باشد از پشت بام و دیواری که متجاوز از چهار مزار تفاع آن بود پریده و در یک فاصله دوری درست و بی عیب در خیابان مجاور افتاد .

اعلامیه عباس حلمی حدید مصر
عباس حلمى باشا خدیو ، مصر ، ( که انگلیس ها به جرم دوستی و طرفداری وی از عثمانی اعلان خلع مشاراليه واستقرار پرنس حسین را دادند اعلامیه خطاب به اتباع ، مصر ، ومملکت و سودان ، صادر نموده و پس از بیان مقدمات مبسوطی چنین اشعار میدارد
ه امروز مدت سی و دو سال است كه يك دولت ومات اجنبي

صحيفة ١٣
اتفاقا خیاره های آلمانی از آسمان سويس كذر نموده سخت مورد اعتراض سویس واقع گردیده .
مملکت ایران هم یکی از ممالکی است که بیطرفی خود را اعلان ولی بواسطه لاقیدی در جریان حوادث هر گونه تجاوز و تعدی را دو چار گردیده !
چرا برای چه؟
بعات آنکه سرویسهای معنی بیطرفی را فهمیده و محض محافظه شرافت علی وحیات سیاسی خود را برای هر گونه فدا کاری در مقابل تعدیات متجاوزین احتمالی حاضر ساختند .
ولی کار کشان ایران مفهوم بیطرفی را عبارت از پلیدی ولا اب البكرى بنداشته واقعات اسف آور را به خوبی اعتنائی تکریت که حتی برای علاج دردهای بی درمان به اندیشه های بی اساس جسارت بیان عقاید خود را نداریم .
ما گفتیم برای مصالح مملکت بی طرف باشیم ولی آیا التزامهم و به همین جهت است که متعاقب اعلان بی طرفی از تیرهای سهم آمین نقض بی طرفی که برجسم شرافت مملکت وارد آمد هیچ گونه تاثر عملی را از خود ظاهر نساختند !
راست است ما واسطه نسبت عنصری نمیتوانیم موجبات تصادم مستقیم دول متحارب را مشکل سازیم ولی آیا این درجه هم نمیتوانیم که از بسط دایره خرابی در داخله مملکت خود جلو گیری بنمائیم .
منافع حقیقی مملکت را فدا کارانه مدافعه نماید .
از کلمه بی طرفی مفهوم بی قیدی را چنانچه باید و شاید عمل کرده مثل اینکه از اعلان این مسلک می خواستند وسیله دست آور ده با پیش آمد خودات سر تسلیم و تمکین را فرود آورند .
این حس بی قیدی در مقابل تجاوز متعدیان نه تنها اختصاص به دولت داشت بلکه بیشتر از نماینده کان ملت و مظاهر اقتدارات جمعیت ماهویدا کردید .
چه امناء دولت در مقابل نقض بی طرفی اقلابه تنقیدات کشی و فرستادن پاداشت های رسمی تجاوز به حدود و حقوق ایران را طرف اعتراض خود قرار میدادند ولی کرسی نشینان مجلس شورای ملی به اظهار تاسف و نفرت هم نخواستند علاقه خود را به این رشته مصائب وارده بر مملکت آشکار نمایند.
با آنکه در خطابه که مجلس شورای ملی بجواب نطق افتتاحیه اعلی حضرت شهریاری تقدیم داشته نماینده کان برای نجا آوردن مراسم ظاهری موافقت خود را در اتخاذ مسلك بيطرف معروض حضور همایونی نموده اندولی ابدا لازم تشمردند که تاسفات خود را از مراعات نشدن این تصمیم دولت بوسیله تجاوزات خارجی خواطر نشان بنمایند .
در صورتیکه یکی از وظایف و تکالیف غیر قابل تاخیر نمایند کان همین مسئله میباشد.
این سکوت و خواموشی وکلا موجب آن میگردد که از فعالیت وزراء نیز قدری کاسته کرده
یلی : اگر در غیاب مجلس حوادث جنگ رخ داده و دیگران شرافت بی طرفی ما را به تجاوز خود جریحه دار میکردند عامه ایرانیان مترنم باین مقال میشدند که: اگر مجلس بود چنین و چنان میکرد .


صحيفة ١٤
سال چهارم
شماره ۱۷
عدو انا ملكت و وطن محبوب ما را اشغال کرده و موقع استخلاص و قطعی رسیده و ناقوس نجات وطن ما به صدا آمده است .
ای مصریها و سودانیها – فرزندان عزیزم موقع مناسب رسیده وقت را مقام شمرده و استفاده از حوادث بنمائید . بكانه منظور و كلمه واحده شما چنین باشد و استخلاص مصر از چنگال اجانب و احترام نفوس و اموال اتباع الجانب ، دشمنان حقيق استقلال ماقشون اشغال کننده انگلیس و کسانی هستند که با آنها مساعدت می نمایند خداوند قادر متعال ما را امداد خواهد کرد که به آمال خویش موفق شده و مقاصد حقه ما که اساس آن حقوق و عدالت و آزادی است تامین شده شاهد سعادت ملی را در آغوش گیریم .

غرق تحت البحرى فرانسه توسط اطریش
ابلاغیه رسمی ، اطریش، اشعار میدارد که یک فروند کشتی تحت البحری در فرانسه که بحر هاد. پاتیک و نزديك بندر اطریش آمده بود توسط جهازات کرمه و مستحفظ و باطریهای ساحلی بمبارده و غرق شد بدون آنکه بتواند نجاتی حمله نماید .
فرمانده کشتی و ۲۵ نفر عمله جات آن را اخلاص و امیر کردیم و فقط بك صاحب منصب درجه دوم مفقود الاثر است .
ر حسب اطلاعات این کشتی تحت البحری از سیستم ۳۹۸ تن که فرانسه عده از آن دارد می باشد .

فرق کشتی زره پوش فرانسه توسط اطریش
کشتی تحت البحرى اطریش موسوم به تاره ۱۲ در تحت فرماندهی بیان و گون ، بيك برگشتی زره پوش فرانسه در بحر ادرياتيك حمله ور شده و آن را با تر پیل غرق ساخت
این کشتی تحت البحرى اطریش که زره پوش فرانسه اغرق ساخت ۷۵۰ تن ظرفیت دارد و در کار خانجات آلمان ساخته شده و در ماه ژولیه گذشته که جنگ از و باشروع شد دولت آلمان تحت البحري مزبور را به اداره تجربه اطریش داد .

در کلیه چیزهائیکه محور ترقیات فکری يك ملت است آلمان بدر چه امکان تکمیل کرده است ! مخصوصا ميل مفرط و عشق نشر كتب در آلمان پدرجه افراط رسیده و هر گاه آن میل مفرط در مورد دیگر ظاهر میشد حتما حمل بمرض با جنون میکردید : صرف نظر از اینکه صنعت طبع و چاپ در آلمان بواسطه ( كوتنم برك ) اختراع گردیده و بعد بسایر نقاط عالم منتشر شده . اکسپوزیسیون انطباعات و شهر ( ليزيك ) در سنه گذشته مقام عالى ترقيات علمي وادي فكري آن ملت را بدنیا ثابت و مدلل داشت .
صورت احصائية كتب بخوبی ظاهر نمود که از کلیه کشیکه در اروپا منتشر میشود نه عشر آن در آلمان بطبع میرسد.
در صنایع و فنون ماشین سازی ملت آلمان بقدری جلو رفته که چند سال قبل ادوار دهفتم إنشاء انگلستان اعتراف و اقرار نمود که آلمان در عالم میکانیک مدتها است از انگلیس جلو افتاده برای اثبات این مدعا همین بس گفته شود که مسافرت شکلتون سیاح معروف چندی قبل بواسطه اینکه اشیاء و آلانیکه در آلمان سفارش داده بود و کار خانجات آلمان محمد ابا ملاحظه ساختن آلات مزبوره را تاخیر انداختند مسافرت آن سیاح و دانشمند مزبور بتعویق افتاد و چون ساختن آن آلات در انگلستان غير ممكن بود لهذا شكلتو سفارش خود را بکار خانجات آمريك رجوع نمود .
همه کس از ترتیب توپهای وزین ٤٨ سانتيمترى جديد الاختراع شنیده و از سرعت غیر سفاین و تکمیل زیبان و آیروپالنهای آلمانیکه در موقع جنگ کنونی یکی از عمده ترین عوامل پیشرفت عمليات جنگی است از جراید مطلع هستند
دانشمندان و احصائیون عالم درجات رقی و تمدن ملل را موسایل مختلفه مقیاس و اندازه گرفته اند بعضیها از مقدار طبع كتب بعضها کثرت جراید رخی مقدار صابونی که رفته مدت چند سال در يك مملکت استعمال میشود میزان گرفته بالآخره يك ميزان المدني هم در این اواخر یافته اند که درجه تمدن هر ماتی را تخمیناً تعیین می نماید و آن وسیله عبارت از صندوقهای پستی هر مملکت است که صورت آن از قرار ذیل است :

علت فتوحات فوق العاده آلمان
در عالم اقتصاد در بازار دنیا و عالم رزم
هرگاه سوال شود در کره ارض کدام ملت از حیث علم و تمدن و فنون و صنایع و ادبیات از ملت آلمان تفوق و امتیاز دارند کو یا جواب این سؤال موجب بی تفکر و تعمق شود زیرا هیچ یک از مان متمدنه عام از حیث تدبیر ایجاد و اختراعات از ملت آلمان امتیاز ندارد بر عکس مات آلمان تواسطه کولتور عظیمه خود در صف اولین ملل بزرگ عام ایستاده است !
بی مشکل است در عالم اختراعات و انکشافات وثیقه از علوم و صنایع ذکر کرد که ملت آلمان هنر و چیره دستی خود را در آن ظاهر ساخته باشد در ادبیات، موسیقی ، صنایع مستظرفه طبابت فلسفه

( احصائيه صندوقهای پستی ممالک )
اسم مملکت عده
در مملکت آلمان ۱۷۵۰۰۰۰
آمازون امریکا ١٤٤٠٠٠٠
انگلیس ٦٧٠٠٠٠
فرانسه ٧١٠٠٠٠
زابون ٧٠٠٠٠٠
العريش ٦٧٠٠٠٠
ايطاليا ٤٤٠٠٠٠
روسیه ٣٩٠٠٠٠
هنگری ٣١٠٠٠٠
١٥٠٠٠


١٠٥

سویس ١٣٠٤٠٠
دانمارك ١٢٠٠٠٠
بلژيك ١١٠٠٠٠ قبل از جنگ
اسپانیول ٩٠٠٠٠
پرتوقال ٦٠١٠٠
روز ٥٠٢٠٠
رومان ٤٠٨٠٠
بلغار ١٠٣٠٠
ایران ١٣
حبشستان ٦

مختصه ی هم از صفت و اخلاق ملت آلمان و استفاده که از علوم و صنایع نموده است ذکر کرده امید واریم که صفات پسندیده ملل درس عبرتی برای بیداری ماشده اوقات خودر افقط تحسین و تمجید این و آن نگذرانیم ! افراد ملت آلمان از سن طفولیت در روی نیمکت های مدارس همواره از معلمین خود عبارت ذیل را میشنوند و در کتابها و سرودهای ملی خود می خوانند :

آلمان فوق همه کان

آلمان فوق همه عالم

دولت و ملت آلمان علوم و صنایع و السنه را فقط برای ترقی و ارتقاء ملت و مملکت خود میخواهد و قسمی آن ملت مانند ماشین کوکی تربیت شده است که کاملا برین قانع کشته اند «منافع عموم نوع بشر فقط بسته بمنافع خصوصی آلمان است»

همینکه ملت آلمان در مدت قلیلی بدرجات عالية تمدن و ثروت و قدرت رسید و به کلیه شقوق آن کامیاب شد از موفقیت خویش نتیجهء ذیل را گرفت .

هر گاه قدرت موجب مزید جلال و ثروت و شوکت است پس قدرت همانا امری آسمانی است بنابر این ملتیکه سعی و کوشش میکنند که بواسطهء قدرت خود فرمان فرمانی کنند همچه ملتی ملت برگزیده ایست و سایر ملل باید مطیع وی باشند .

بعقيدة آلمانها آنچه در میدان و جولان گاه تصور ممکن الاجرا می باشد انسان در آن ماذون و مجاز خواهد بود. بعقيدة آلمانها حقوق بشری چیزی است که در معاهدات بین المللی قید شده و معاهدات بین المللی آن چیزیست که میل و اراده غالب و فاتح در ان مندرج و تصریح شده است بنابر این حقوق و قدرت دارای یک معنی می باشد که در مواقع مفید کاغذ پاره بیش نیست و همان کاغذ پاره در واقع مقتضيه ممکن است با کمال سهولت لكدمال و پاره پاره کردد :

ماطه وس ملك بانس

◈ وضعیت شهر لودز ◈

در این موقع که قوای آلمان باشدت و حرارتی فوق التصور از طرفی برای اشغال بای تخت «لهستان» روس پیش رفته و از طرف دیگر دومین شهر معتبر و معروف آن مملکت لودز مشغول اصلاح و تعمیر

١٠٤
سال چهارم شماره ۱۷

و بکار انداختن کارخانجات ایجاد کنند، لازم است که موفقیت و اهمیت اقتصادی و نظامی انجارا بکاریم .

مهم تر و بزرگترین شهر صنعتی روسی «لودز» مانچستر مملکت پالی روس یکی از مهم ترین شهرهای جدید صنعتی دنیا و یکی از ان مراکز عظیمه کارخانجات عالم است که در ممالک بزرگ دنیا این شهر در ردیف نمره اول مراکز مهمه تجارتی و صنعتی محسوب میگردد .

این نقطه از مراکز جدید الاحداثی است که بطرز جدید برای مرکزیت تجارت روس در قطعه اروپا ساخته و پرداخته شده است .

یکصد سال قبل «لودز» يك قصبه بود که چند صد نفر بیش اهالی نداشت و در وسط بیابان بایری واقع شده بود و امروز متجاوز از ششصد هزار نفر ساکنین انجاست که یکصد و پنجاه هزار نفر کارگر در کارخانه جات خود دارد که از این عده یکصد هزار نفر آنها آلمانی می باشند .)

شهر لودز از يك خيابان طويل دوازده كيلو متری تشکیل شده است که در طرفین آن از کارخانه جات نخ ریسی و ماهوت سازی و رنگ رزی و آب جو و فولادسازی وغيره وغيره و هزاران دوائر صنعتی و فابريك كه قسمت اعظم آنها بدست آلمانها است .

در ابتدای امر یعنی در سنه ۱۸۲۳ فقط دویست و سیصد نفر از نساجان آلمانی از اهالی ساکس و سیلزی در تحت ریاست بانک لهستان آنجا آمدند و از آن به بعد همین عده كوچك نقطه مركز دائره تجارت و صناعت و نفوذ آلمان شده و شروع به توسعه و عظمت کرده، و سکنه آنجا که فقط یازده هزار نفر بود در سال ۱۸۵۰ یکصد هزار نفر و در سنه ۱۸۷۸ سیصد و یازده هزار و در سنه ۱۸۹۵ به يك كرور و امروز متجاوز از ششصد هزار نفر جمعیت دارد.

کارخانه جات آنجا از يك فقره مال التجاره پارچه های پشمی و نخی سالى ٣٥٠ ميليون منات ( بالغ بر ٩٠٠ ميليون فرانك ) و عالی از این کارخانه جات هر يك ده الی دوازده هزار عمله و کارگر دارند و در عین فلاکت و بدبختی اهالی اطراف مکنت های گزافی برای صاحبان و اداره کنندگان کارخانجات حاصل شده است .

در اطراف « لودز » شهرهای دیگری مانند « ژرژ » ٣٤٠٠٠ سكنه و شهر « پابیانیتز » ( ٤٠٠٠٠ نفر ) و « لچیتز » و غیره نیز وجود دارند که تمام آنها صناعتی و یک دایره مهمه تجارت و صناعت در محیط آنجا تشکیل کرده است.

در حين جنك و تصرف آن ایالت توسط قشون آلمان وضعیت و فعاليت ساکنین و کارگران دوچار عسرت گردید ولیکن آلمانها بعد از اشغال جدا مشغول هستند که کما فی السابق زندگانی عادی اهالی تجدید شده و کارخانه جات مشغول کار باشند.

اسرای جنگی که تا اول سال ۱۹۱۵ در مملکت آلمان حبس میباشند. صورت عده اسرای جنگی که تا آخر سال ١٩١٤ یعنی اول ماه ژانویه این سال از قشون متفقین در مملکت آلمان به عنوان


صحیفه ١٦ سال چهارم تیاره ۱۷

محبوسين جنك تحت نظر و مراقبت مامورین نظامی اندولت هستند . سرباز ۵۷۷۸۷۵ (پانصد و هفتاد و هفت هزار و هشتصد و هفتاد و پنج نفر) صاحب منصب ۸۱۳۸ (هشت هزار و صدوسی هشت نفر) جمع سرباز و صاحب منصب ٥٨٦٠١٣ نفر عده مزبور باستثنای اشخاصی است که به عنوان گرو نگاه داشته با انکه در راه ها اسیر شده اند و بعلاوه این احصائیه تا اول سال است (یعنی يك ماه و نیم قبل) و اسرائى که در این مدت يك ماه و نیم دیگر گرفته شده بانها اضافه میگردد . صورت جزو اسرای فوق الذکر از قشون فرانسه روسیه انگلیس و بلزيك از قرار ذیل است .

اسرای قشون فرانسه
سرباز ٢١٥٩٠٥ نفر صاحب منصب ٣٠٤٥٩ نفر (هفت نفر ژنرال جزو آنها است)

اسرای قشون روس
سرباز ٣٠٦٠٢٩٤ صاحب منصب ٣٠٥٧٥ (هیجده نفر ژنرال روس جزو آنها است) (این عده اسرای روس باسلهای اسرائی است که در لهستان از روس ها اسیر شده اند)

اسرای قشون انگلیس
سرباز ١٨٠٨٢٤ صاحب منصب ٤٩٢

اسرای قشون بلزيك
سرباز ٣٦٠٨٥٢ صاحب منصب ٦١٢ (پنج نفر ژنرال بلزيكى جزو آنها است)

حوادت جنك
تلگراف مخصوص از وین نمره ۱۱۷۲ مورخه ١٤ فوریه اداره روزنامه رعد
حملات تعریضیه قشونهای مجتمعه اطریش والمان در جبال و كاربات و همچنین حمله های تعرضی قشون اطریش دره بو کوین ، مظهریت ها و مساعدا دوام دارد در همه جا اهالی از قشون اطریش با مهربانی و سرور پذیرائی مینمایند . در مدت سه ساعت (پاسه تلك) (عبارت تلگراف لاقره بود) دره بو کوین ، از وجود قشون روس تخلیه گردید . روسها در حال سر گردانی و فرار در همه جا نسبت بدهات و زنان و دختران مظالم شنیعه وارد میاورند . مجموع سربازانی که در جنگهای اخیر از قشون روس اسیر مانده بالغ بر بیست و نه هزار (۲۹۰۰۰) نفر میباشند .

تلگراف از آلمان
پیشرفت عظیم قوای آلمان در پروسی شرقی
و طبق تلگراف رسمی از برلن: قشون المان متعاقب جنگهای سخت اخیر در پروس شرقی نزديك و روزه بيست و شش هزار نفر (٢٦٠٠٠) از قشون روس اسیر گرفته و مقدار عظیمی مهمات جنگی به غنیمت برده اند عده مجروحين خصم هنوز مشخص نیست لکن در هر حال مقدار مجروحين عساكر روس خیلی زیاد است .

( آخر ترین خبرها )
از اخبار های انگریزی
خبر قسطنطنیه مارچ ۱۵ — بعد از آن که هفت عدد کشتیهای جنگی انگلیز و فرانس در حمله ابنای دانیال غرق و خسارت زده شدند دوباره جرأت بر حمله اینای مذکور با محال نشده است .
شمه ۱۵ — اپريل : — حمله روس بر يوزيمل این نتیجه بخشید که جر من و اوستريا از عقب روسها را در زیر محاصره گرفتند و بسبب رسیدن كمك بشماری که از استریا و جر من رسید ترقی روس مسدود شده است . قیصر جرمی بذات خود كان افواج را در کار چیقون گرفته است .
لندن ١٥ ابريل — جهازات متعدد هوائى جرمن برممالك انگلستان حمله اور شدند و بر بسیار شهرهای انگلستان گلوله باری کردند و نقصانات بسیاری رسانیدند .
کشتیهای تحت البحر جرمنی باز در ینروز ها چند کشتی دیگر را در بحر شمال غرق کرده اند .
از فراریکه اخبارات خبر میدهند معلوم میشود كه يك جنك بسیار بزرگ و مدهش بحری در بحرهای شمال پیش آمده است . ولی از نتیجه آن هیچ تفصیلات ننوشته اند .
لندن ١٥ اپریل — کشتى تحت البحر انگلیزی نمبر ۱۵ در ابنای در دانیل داخل شده و به نقب دریائی برخورده غرق گردید ۲۱ نفر عمله ان بدست فوج عثمانی اسیر شدند . طیاره های عثمانی نیز بر جهازات جنگی انگریزی بمبها انداختند .
شمله ۲۰ ماه اپریل : — دو کشتیهای تارپیدوی عثمانی در بحر اژه بر جهاز عليه انكليز که افواج انگریزی را بسوی در دانیل میبرد حمله نموده غرقابش کردند .
یملی ۱۹ ماه اپریل : — از عدن مینویسند که افواج عثمانیه بر مقام اورین که قریب عدن است حمله نموده ضبط کردند .
لندن ۲۰ ماه اپریل : — جرئیل وان در کولتز جرمی که از سالهای بسیار به تعلیم فوج عثمانی مقرر بود درین وقت کمان افسر فوج اردوی اول عثمانی مقرر گردیده است .
كذا : — خبر رسمی پترو کراد است که در قفقاز گلوله باری توپ و تفنك بسوى ساحل جاريست — شاید ساحل بحر خزر باشد .
شمله ۲۱ ماه اپريل : — در محاربة انكليز با قبایل مهمند که قریب پشاور بوقوع امده است ١٤ نفر افسر انگلیز مقتول ، و ٥٧ افسر مجروح شده است .

در چاپ خانه حروف دارالسلطنة کابل طبع گردید | همه مقاله ها ئیکه دستخط ندارد از طرف مدير و سر محرر تحریر یافته
محمود طرزی


شرایط خریداری

دارالسلطنه | ولایت داخل افغانستان
قیمت سالیانه هشت روپیه کابلی | سالیانه چارده روپیه کابل
قیمت ششماهه پنج روپیه کابلی | ششماهه هفت روپیه کابل

در خارج افغانستان
هر جائیکه باشد با اجرت پوست
قیمت سالیانه ده روپیه انگلیزی | قیمت ششماهه شش روپیه انگلیزی
سه ماهه اشتراك قبول نمیشود
يك طلای بوند انکلیزی پانزده روپيه کلدار است . از همین قرار حساب کنند

یاد آوری
بر همه کار داران نظامی وملکی وجملهٔ خریداران سراج الاخبار افغانیه اعلان و خبر داده میشود:
اگر از يك جاى ديگر جا بروند و بیایند میباید که بيك رقعه مدیر و سر محرر را خبر بدهند که من در فلان جا بودم و حال در فلان جا میروم اخبار مرا در انجا بفرستید . هر گاه همچنين يك رقعه شان برای ما نیاید و اخبار شان برای شان نرسد حق شکایت را ندارند .

( شرایط درج کردن اعلانها )
سوداگرانی که مال تجارتی، و صنعتگرانی که صنعت خود شانرا در سراج الاخبار افغانیه اعلان و اشهار کردن میخواهند، و یا دیگر هر رقم اعلان و اشهاریکه باشد از قرار شرایط ذیل درج و شایع میشود :
اعلانیکه در متن اخبار از یکبار تا به پنج بار نشر و شایع شود بر سر هر سطر ١ يك روپيه کابلی و اگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند في سطريك قرآن يعنى نيم روپيه کابلی اجرت گرفته میشود اعلانیکه درین ورق وقایه درج شود از یکبار تا به پنج بار في سطريك قرآن يعنى نيم روپيه کابلی و اگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند في سطر سه شاهی اجرت گرفته میشود. طول سطر یک ستون اخبار ما ( ٣ – اینچ – ٤ – سوت ) میباشد
هر گاه شخصی اعلان خود را متمادياً تا بك سال نشر کردن خواهد ووجه يك ساله را پیشکی ادا نماید در ورق پشتی بهر دو سطری سی آنه اجرت گرفته میشود.


اعلان
عموم مشترکین کرام خودرا
یاد آوری میکنیم
هر قدر سعی و کوشش کردیم که از شکایت نرسیدن اخبار مشترکین کرام دارالسلطنه کابل خود رهایی یابیم ممکن نشد لهذا با داکخانه مرکزی دارالسلطنه کابل يك مقاوله نموده داکخانه مشار الیه تقسیم و توزیع اخبار ما را که بهمه مشترکین کرام ما رساند در عهدۀ حیث خود قبول نمود. مشترکین کرام دارالسلطنه خود را تبشیر و یاد آوری میکنیم که بعد ازین اخبارهای شان بدون واسطۀ غیر فرداً فرداً بواسطة آدمهای داکخانه بخود شان میرسد.

اعلان
جزیرۀ پنهان
هوسکاران مطالعه آثار ادبیه را مژده ! ازین ثمرۀ نو بسر رسیده گلزار « مطبعۀ عنایت » کام جانرا شیرین نمائید ! « جزیرۀ پنهان » يك ناولیست که قوت علم و معرفت و سعی و غیرت را برای اساس زندگان نوع فی بشر منظر ثابت و جلوه گر میسازد. هم حکایت ، هم عبرت هم فن ، هم فضیلت ! خوبی چاپ ، خوبی کاغذ ، خوبی تصویرش علاوه ، قیمتش نظر بخوبیهای باطنی و ظاهریش بسیار ارزان : تنها (۶) شش روپیه محل فروخت نفس مطبعۀ عنایت در ده افغانان ، دکان باز محمد در بازار ارك ، دكان غلام محمد متصل در مدرسۀ شاهی .

اعلان
از اداره
کتاب سال اول سراج الاخبار افغانیه مجلد
کتاب سال دوم « » « » مصور مجلد
کتاب سال سوم « » « » مصور مجلد
علم و اسلامیت
آیا چه باید کرد؟
ادب در فن
توحید
این کتابهای فوق در اداره موجود است. هر کس که آرزوی خریداری آنرا داشته باشد به اداره مراجعت کند .

اعلان
از مطبعۀ عنایت
سیاحت پر دورا دور زمین بهشاد روز مجلد
سیاحت در جو هوا مجلد
سیاحت در زیر بحر مصور مجلد
از هر دهن سخنی و از هر چمن سمنی مجلد
روضۀ حکم مجلد
هر کس که آرزوی خریداری این کتابهای مافوق را داشته باشد از خود مطبعۀ عنایت در ده افغانان از نزد عبدالرووف خان سر مرتب و از دکان باز محمد کتابفروش در بازار ارك قیمتهای معینی که در پشت هر کتاب نوشته است خریداری کرده میتوانند .
و اگر از خارج افغانستان آرزوی خریداری کتابهای مافوق را بکنند با مدیر سراج الاخبار افغانیه مخابره کنند.


سراج الاخبار الافغانية
١٣٢٩

شماره ١٨ سال چهارم

فهرست مندرجات

غزل
( تعريف کوهدامان زمين کابل )

حوادث داخليه
احوال هوائيه – خبرهای اطراف متعلق بارندگی و ديگر حوادث از دفتر ايشيك آقاسی ملکی معلومات عارضه باران از محکمه اطلاعات ... از بهبود هزاره مرقوم داشته – از نساجی و چکنى نوشته – از هرات نگاشته اند –

حوادث خارجيه
المانها درجه عالی هستند – نقل و ترجمه اخبارهای مختلفه منطبعه طهران – فتح جديد المان – ابلاغيه المان – ميدان جنك فرانسه – جاسوس المان – جنگك در آرگون – اعجوبه های بينظير – مزرعه خراب شوم – انقلاب در سودان – اظهار غيرت بيان نامه والى بغداد – حکمت مملکت – مراکش – داوطلب – اعانه – تقبل اوراق – مايه جديد الاختراع – عقب نشستن فرانسويها – برای جهاد – اعانه برای جهاد – ترجمه اخبار های اردو – حرب در بحر – اخر ترين خبرها ترجمه اخبارات انگريزی – جنگ برای تسخير کيل – کر کدن حامی جرمن – غاز مهلك جرمنها –

تصاویر
از مناظر ترکستان افغانی – مزار فيوضات آثار حضرت شاه اوليا رضی الله عنه – منظرهٔ ميلهٔ گل سرخ در مزار شريف شاه اوليا – از باغهای دلارای باصفای شهر احمد شاهی قندهار – يك گروپ در يمنی –


اعلان
از صنایع پروریهای ذات ستوده صفات اعلیحضرت سراج الملة والدین بادشاه ترقیخواه دولت علیه افغانیه وسعى و همت جناب جرنیل کارخانه جات و ماشین خانه مبارکه دارالسلطنه کابل علاوه رایهای جوانی دولتی و عسکری مانند آلات حربه دفاعیه و اوین و رمه های عسکر شاهانه وغیره ، بعضی دیگر مصنوعات داخلی که از ان اهل وطن استفاده میتوانند نیز ساخته شده است که از حضور اعلیحضرت همایون حکم فروش آن صادر گردیده است : محل فروش این چیزهای ذیل ( دكان عبد الله خان در بازار ارك ) میباشد .

(۱) سرج های پشمینه بانی برنگهای مختلف که قیمت آن از قرار گزانگلیزی ۳ فونه مشخص شده در صند و قخانه جنسی هم بفروش میرسند
اقسام | قسم اول | قسم دوم
درجه ها | درجه اول | درجه دوم | درجه سوم | درجه سوم قدری کلفت قیمت آن ۱۰ پچه زیاده شد | درجه اول | درجه دوم
رقم | رنکه | خودرنگ | رنکه | خود رنگ | رنگ | خودرنگ | رنکه | خودرنگ | رنكه | خودرنك
تا سال ساخته نشده | | | | | | | | | |
قیمت | ۷ روپیه و ۱۱ پیسه | ٦ روپیه و ٤٢ پیسه | ٦ روپیه و ۱۸ پیسه | | ۹ روپیه و ٦٠ پیسه | ۹ روپیه و ۱۰ پیسه

کشمیره های قسم اول درجه دوم از قرار گز انگریزی کشمیره چهار خانه ۷ روپیه ۳۵ په کشمیره رهدار هر رقم ٤ روپیه بیست په

(۲) جراب ها
تکمه های جرمی محراب و منبر دار
رقم | نکه بانکه زوج | راهدار زوج | معمولی زوج | كلان في درجن | ميانه في درجن | خورد في درجن
قیمت | ۱ روپیه ۵۲ پیسه | ٤٥ پیسه | ٣٦ پیسه | ۱ روپیه ۴۰ پیسه | ۱ روپیه ۱۰ پیسه | ٥٥ پیسه

(٤) کروره های جدید ساخت
رقم | زبان کتاب دو قاره دو تاره | زه باف یک اسپه دو کره سه تاره | چرم باف يك اسپه | يك اسپه چار تاره نخی
قیمت | ۸ روپیه و ۳۳ پیسه | ٩ روپیه و ٢٤ پیسه | ٨ روپیه و ٤٢ پیسه | ٦ روپیه و ۱۱ پیسه
رقم | چرم باف دست بادامی دو اسپه | چرم باف دسته دولانه يك اسپه | دست دولانه یکی بار اسپه | چرم باف همرکابی
قیمت | ٤ روپیه و ۱۸ پیسه | ٤ روپیه و ٤٦ پیسه | ٨ روپیه و ۲۳ پیسه | ٤ روپیه و ۱۳ پیسه
رقم | قبضه برنجی کلیت نقره توپخانه | قبضه کلیت نقره از چرمه لایه توپخانه | زه باف رقم سواری سامی کلیت | زه باف دو تاره رکابی
قیمت | ۳ روپیه و ٥٥ پیسه | ٤ روپیه و ٥٧ پیسه | ٥ روپیه و ۹۰ پیسه | ٥ روپیه و ٥٤ پیسه
رقم | رکاب از نخ | چرم باف میانه چوب بست زنانه | ارزین سواری تیغ چرمی | زنانه ابریشمی خیاطه
قیمت | ٤ روپیه و ٥۱ پیسه | ٥ روپیه و ۸ پیسه | ٤ روپیه و ٥٨ پیسه | ٥ روپیه و ۸ پیسه
رقم | دست بادامی تیغ چرمی | دسته دولانه سامی برنجی کلیت نقره | از زین سواری دولایه تیغ چرمی کجک دار | چرم باف ما بين بست يك اسپه
قیمت | ٤ روپیه و ٤٩ پیسه | ٤ روپیه و ٤٥ پیسه | ٤ روپیه و ٥٩ پیسه | ۸ روپیه و ۱۲ پیسه

(٥) اقسام گلهای مصنوعی سر
قسم | كل جرين | گل نافرمان | گل برینه | كل شيو
قیمت | ٥ ریه و ۳۶ په | ٦ روپیه و ٦ پیسه | ٩ روپیه و ۷ پیسه | ٦ روپیه و ۳ پیسه
قسم | شكوفه نارنج | كل استرن | كل يا سمن | چنبیلی
قیمت | ۷ ربیه و ٤٥ په | ٥ روپیه و ۳۸ پیسه | ٦ روپیه و ٥٨ پیسه | ٦ روپیه و ۸ پیسه
قسم | شكوفه سيب | كل سوسن | گل گلاب | گل گندمی
قیمت | ٦ روپیه و ٣٥ په | ۷ روپیه و ۱۲ پیسه | ٦ روپیه و ٥٤ پیسه | ٦ روپیه و ٥٤ پیسه

﴿ المشتهر ﴾
( میر محمد هاشم دفتری کار خانه جات )


صحیفه (۱)
سال چهارم
شماره (۱۸)

قیمت سالیانه
در دار السلطنه کابل ۸ روپیه کابلی
در اطراف داخله مملکت
باخراجات داك ۱۵ روپیه کابلی
در خارج مملکت
باخراجات داك ۱۰ روپیه انگلیزی
بهر پانزده روز یکبار نشر میشود
قیمت یک نسخه آن در کابل یکپیسی است
(اوراقی که درج نشود اعاده نمیشود)

سراج الاخبار افغانیه
۱۳۲۹

مدير و مُحَرِّرِ مخصوصی
محمود طرزی
الادارة والمطبعة
در ماشينخانه دار السلطنة ( كابل )
همه امورات تحريريه به اداره خانه
بنام مدير فرستاده ميشود

تاریخ یکم رجب ۱۳۳۳
تاریخ انگریزی ۱۹ می
تاریخ شمسی ٢٦ ثور ١٢٩٤

غزل
( تعريف ، كوه دامان ، زمين كابل دلنشين كلام )
(حضرت طرزی صاحب مرحوم در اثنای كار كشت آنجا فرموده)
دامن كهسار كابل از تماشا كردنی ست
لاله زار و كوهسار و آبشارش ديدنی ست
در چنين گلشن كه شمشادش قمرى مائل است
رخت زير سايۀ سرو بلندش بردنی ست
چشمۀ آب روان از زير هر سنگش رود
تا بكی افسرده اين آب جاری خوردنی ست
ای رفيق سست عهد از خانه بيرون نه خرام
غنچۀ شاخ گلی زين باغ عشرت چيدنی ست
هر كه از سير چنين گلشن نماند گوشه گير
از كمان شاخ گل پيكان حسرت خوردنی ست
ای صبا بهر عذار نو عروسان چمن
نسخۀ رنگين سواد از روی باغش بردنی ست
هر كه شد مردود طبع باغبان اين چمن
بيگمان از نامراديهای حسرت مرد نيست
خامشی لطفی ندارد عندليبان چمن
همچو (طرزی) صد فغان در پای هر گل كردنی ست

حوادث داخليه

احوال هوائيه
هوای ملک عزیز ما بسیار تبدلات عجیب و غریبی بظهور آورده است، در موسم زمستان گذشته چنان بارندگیهایی که بدرجه شاید و باید باشد بوقوع نیامد. همین که نوروز شد در هر هر طرف مملکت بارانها و بارندگیهای طوفان نمایی ظهور نموده چنانچه از یکطرف در باب قوۀ انباتيۀ زمينها و كشتزار ها فيوضات حياتخشانی بکار برد، از یکطرف هم بعضی خرابیها بظهور آورد که تفصیلات آنرا از قرار را پورتهای نامه نگاران بقرار ذيل يكان يكان درج میکنیم :

دار السلطنة كابل
تمام ماه حمل و اوائل که هشتم ماه ثور است گاهی یکهفته متمادياً و گاهی بفاصلۀ بارانهای شدید باریده است و در بعضی خانهای شهر خرابی رسانیده، در نهر کابل سیلاب آب به بسیار جوش و خروش طغیانها نموده، ولی ولله الحمد از کنارهای سنگ بست آن به اطراف شهر سیلان ننموده است، در پغمان و توابعات و ملحقات آن نیز از حد زیاده بارانهای شدید باریده و بسیاری از خانه ها را خراب و بر هم ساخته است ولی از نفوس چیزی تلفاتی بوقوع نیامده است.

خبرهای اطراف متعلق بارندگی ودیگر حوادث از دفتر ايشيك آقاسی ملکی
محمد اسلم خان تعلقدار عبدالغنی خان حاکم میدان مرقوم داشته است که درین روزها باران و برف زیاد باریده در موضع درۀ نرخ و سرچشمه و سنگلاخ که سرحدات علاقۀ میدان است خانه‌های مردم اکثریه جاها خراب و برهم گردیده و یکنفر دختر در قریۀ سرچشمه زیر خانه شده – فقط مورخۀ ٤ ماه جمادی الثانی سنه ۱۳۳۳

كذا
عالیجاه امیر محمد خان حاکم غزنین مرقوم داشته است که از ابتدای ظهر روز شنبه ۱۸ الی ۲۷ ماه جمادی الاول که نه روز شود متصل باران میبارید مگر سه شب و سه روز تربرف باریده.


شماره ۱۸

( عجیب خلقت )
بتاريخ ١٧ ماه ربيع الثانى محمدابوخان حاکم جاغوری مرقوم داشته است که زوجه صفدر علی نام طایفه علیت و دسته پروری مدت نه شبانه روز بوضع حمل گرفتار شده بعد از آن پسر دومره از و تولد گردیده که دو کردن و دو سر و در هر سر دو چشم و دو گوش و يكيك بيني عليحده علیحده داشت و چهار دست که دو دست آن مخلقت اصلی و دو دست دیگران بسینه او ملصق بود و باقی جثه آن یکی بوده مدت یکروز بعد از تولد شدن حیات داشته فوت گردید و زوجه مذکوره نیز فوت شده

( كذا )
عاليجاء فتح الله خان حاكم پشت رود ارقام داشته است که بعمل (۱۰) ده بجه روز ۱۵ ماه مذكور الى نماز ظهر روز مزبور ملخ زیاد در هوا ظاهر شده بعمل سه بجه باد شدید جاری گردیده غریدن رعد و برق ظاهر گردیده آنقدر هوا تاريك گرديد که بعمل چهار بجه روز مذکور چراغها روشن شده تا مدت پانزده دقیقه چراغ افروخته بود بعد ازان هوا صاف و روشن گردید و اندك باران نیز شده — مورخه یوم چهار شنبه ۶ ماه جمادى الثاني سنه ۱۳۳۳

معلومات عارضه باران از محکمه اطلاعات
از سمت مشرقی دار السلطنه در جلال آباد شروع باران از ۱۹ جمادی الاول شده بود برای بعضی خانها و پلها به ١٤ روز مداومت خود ضرررسانی کرده است از شنواری احوال رسیده که حدوث باران بطریقی بود که هوا را کامل کرد و غبار گرفته افزونی غبار بحدی رسیده بود که بمفاصله سی قدم هیچ چیز ملاحظه نمیشد از کوهسارها سیلاب به نهی می آمد که کاهی بقیاس نرسیده بود غریدن رعد و درخشانی برق بحد افراط بود اکثر دیوارها و خانها خراب و منهدم گردید چنانچه از انجمله خانه نوروز نام در اچین شنواری لیل یکشنبه ٢٦ جمادى الأول دفعتاً فرو رفت اما جای تشکر است که بخود او و عيال و اطفال او قطعاً ضرری نرسیده خاص دو راس گوسفند او هلاك گردیدند — در موضع رود کوت صاعقه سماوی افتاده بدو نفر تصادف نموده است که یکنفر آن هلاك و دیگر آن بالکل سوخته است روز سه شنبه ۲۱ جمادی الاول دیوان پرمسته نام ساکن قریه اوغتی رود حصارک در قریه هزار ناورود مهمندره از انجا عیال خود را که بخانه پدرش رفته و ویساکی نام پسر ده ساله برم سنك نيز همراه مادر خود رفته بود ایشان را باسب مادیان سوار کرده بحصارک بجای خود می آمدند. بعد رود اراضی پینی کوت رسیده بودند که دفعتاً سیلاب از رود مهمندره شنواری رسیده خیال پرم سنگ و ویساکی پسر او را همراه اسب مذکور آب برداشته و بلعیده است. اگرچه بعداز یکشب و روز اسب سواری مغروقان را مسلمانان قری کوت از زيور آلات ها بر آورده اند که حیات است اما از عیال و پسر هندوی مذکور خبری و اثری پیدا نیست تا ۲۷ جمادی الاول

بیان چهارم
و باقی آن باران — بود عمرانات و عمارات حکومتي بالاحصار و شهر غزنین و رباط سراچه و خانه های رعیتی علاقه تاجکیه اکثر منهدم و خراب شده نقصان زیادی از مالی برای رعایا رسیده است .

كذا
عالیجاه سلطانعلی خان حاکم چهاریکار ارقام داشته است که از ۸ بجه شب یکشنبه ۱۹ ماه مذکور الی ٦ بجه روز چهارشنبه ۲۲ ماه جمادى الأول متواتر باران باریده و در و در حال برف زده سیلاب از شیله های کوه ها جاری گردیده خرابی زیاد بسرك و رباط های سراچه و آبادی دعا بار سائیده — ویکباب خانه نشیمن عطا محمد تونیدره علیاتی در ۲۱ ماه جمادی الاول بالای عطا محمد مذکور و عیال و دو پسر او افتاده نفری همسایه او واقف گردیده خود عطا محمد مذکور را از زیر خانه مذکور مجرح وعيال ودو پسر او که بقتل رسیده بودند مرده شانرا کشیدند و پسران مذکوریکی سن هفت سالگی و دیگر آن یکساله بود —

تحریریوم پنجشنبه ۲۳ جمادى الأول سنه ۱۳۳۳

كذا
واقعه نگارداپزشکی نوشته که در ۲۷ ماه ربیع الاول غلام نبی و یعقوب علی وعلی حسین نامان ساکنان ( گذر کند آب ) دایزنکی بجهة شکار آهو بکوه ( نایب ) همراه ده نفر رفته بودند . از قضا در روز مذکور برف زیاد باریده و برف سابقه بسرعت کوچ کرده بعضی از اسامیان مذکور را بقوت تمام بيك طرف انداخته که هیچ آسیب و ضرری برای شان نرسیده و سه نفر مذکور بزیر برف کوچ مانده که اثر شان معلوم نبود — همان نفریکه از زیر برف کوچ بيك طرف افتاده بودند بقشلاقهائی که قریب کوه مذکور بودند رفته تقریرا واقف ساختند — نفری زیاد آمده برفها را پاک کرده بعد از دو ساعت دو نفر حیات و یکنفر را مرده از زیر برف کشیده اند

بتاريخ سلخ ماه ربیع الاول از طرف محمد هاشم خان حاکم ارکون خبر رسیده که خط مورخه دهم ماه ربیع الاول دوجمدار یوسف خیل کنه و از رسیده مرقوم است که موازی دوازده نفر انشیه جهة آوردن گل در کلکته رفته بودند در حینکه در انجا رسیدند کلکته خراب و بالای شان افتاده مردم قریه که واقف گردیدند در آنجا رفته از زیر گل موازی یکنفر را حیات و یازده نفر مذکوره را مرده شان را کشیده اند —

واقعه نگار میغان و کهمره و یکه اولنك و بامیان نوشته که شداید سردی هوا درین محالات بسیار است چنانچه در کوه سارها برف زیاد باریده و در تکابها بقدر يك چهارك و نیم چهارک زرده برف میباشد — و در محال کهمرد باز مرض زرد نبی پیدا شده فی روز دو نفر و سه نفر فوت میشود و در محال سقیان و کهمرد و دو آب مرض سرخکان دفع نشده و كودك بسیار فوت میگردد فقط تحریر یوم چهار شنبه ۲۲ شهر جمادى الأول ۱۳۳۳