صفحه ۱

نگران
ایشیك آقاسی ملکی حضور اعلیحضرت همایونی
مدیر و محرر مجرد
محمود طرزی
اداره و مطبعه
در ماشین خانه دارالسلطنه کابل
جمیع امورات تحریریه به اداره اخبار خانه
بنام مدیر فرستاده میشود
تاریخ عربی یکم ذی الحجه ۱۳۲۹

سراج الاخبار
۱۳۲۹

سال یکم
نمبر ۴
قیمت سالیانه
در دارالسلطنه کابل ۸ روپیه کابلی
در اطراف داخله مملکت با پوسته خرچ ۱۲ روپیه کابلی
در خارج مملکت با انفاق ڈاک نیم پوند انگریزی
قیمت یک نسخه آن در کابل یک عباسی
بهر پانزده روز یکبار نشر میشود
تاریخ شمسی ۳۰ عقرب ۱۲۹۰

درین اخبار از حوادث داخلیه و خارجیه و بسی مقالات مفیده درج میشود

دارالایتاما
سبحان الله ! چیزهائی میشنویم که گوشهای ما را با یک سرود خسروانی خوشش آهنگی به اهتزاز لطافت پروازی آورده دلهای ما را بوجد و نشاط با انبساطی همدم میسازد.

(دارالایتاما) یعنی (یتیم خانه) اینچه کلمه عجیب و غریبیست ؟

آیا بخیال و خاطر کسی میگذشت که در افغانستان شفاخانه ها ، یتیم خانه ها ، مکتب ها ، تلفون ها ، برقی ها ، بروی کار آید ؟ راههای متین ، پلهای آهنین ساخته شود ؟ عرابه ها ، بایسکلها ، موترها بران براه افتد ؟ در افغانستان میگویم نه در دیگر جا ! اگر پیش از ده سال این سخنان را کسی میگفت که (در افغانستان این چیزها شدنیست) بر عقل او میخندیدند.

ولی چون اراده ازلی حضرت خالق لم یزلی بر یک چیزی رفته باشد هیچ قوتی از قوتهای کائنات مانع آن شده نمیتواند.

بلی ! حضرت پروردگار بی همتای ما خاک پاک وطن مقدس ما (افغانستان) را منور کردن میخواست ، لهذا در پانزدهم ماه جمادی الثانی سنه ۱۳۱۹ هجری یک سراجی برافروخت ، دین ، ملت ، وطن را به آن روشن ساخت !

بلی ! عصر سعادت سرا اعلیحضرت سراج الملة والدین امیر حبیب الله خان ) ادام الله دولته ( عصر ترقی ، عصر تمدن ، عصر عدالت ، عصر مرحمت ، عصر علم ، عصر کمال ، عصر آبادی ، عصر سرور و شادمانی وطن است.

از جمله اما بر خیرات و مبراتی که درین عصر سراجیه بظهور آمد و نیکی تدارک رفع و زایل ساختن بی پدر ، و بیکس و پریشان ماندن اولاد وطن است.

پادشه بزرگ خردمند ما بسیار با کمال یک پادشاه معارف آگاهیست. در اکثر علوم و فنون با خبری و آگاهی دارند ، حتی در بسی صنایع نفیسه معلومات کامله را مالک اند. از جمله فن فوتوگرافی ،


صفحه ۲
نمبر ۳

یعنی عکاسی را به درجه کمال بسیار عال العالی رسانده اند. حتی اگر بگویم که این فن عالی را که از مهمترین صنایع نفیسه عصر حاضر شمرده میشود در افغانستان اول بار ذات اعلیونت پادشاه معظم ما بنفس نفیس مٹانان خود ایجاد و احیا فرمود و اند هیچ مبالغه نگفته خواهیم بود. لوحه های بدیعه نیکه از (استودور) مبارک همایونی بروی کار میبرآید الحق که از انفس ترین لوحه های فوتوگرافی عصر حاضر شمرده میشود. این است که چند ماه مقدم در باغ ارگ مبارک یک نمایش گاهی بر پا نموده شد و بهزار ها لوحه های بسیار بدیعه و لطیفه فوتوگرافی چوکات شده و بی چوکات شده بهزار بار رقم عکس های عجیب و غریب لطیفه بدیعه تشهیر و نمایش داده شد. همه اعزه و اشراف بلد در ان نمایشگاه بسیار بزیب و زینت دعوت فرموده شد. ذات اعلیحضرت شاهانه یک نطق بسیار پر تاثیر عالی در کیفیت صنعت فوتوگرافی، و مقصد خیر مرصد شان از بر پا ساختن این نمایش گاه بیان فرموده نمایش گاه را باز فرمودند. مال نطق همایونی این بود که مبالغیکه از خرید و فروش این لوحه های عکس بها حاصل آید در راه تربیت و پرورش اطفال یتیم فقرا و غربای اهالی صرف میشود، و یک (دارالیتاما) یعنی یتیم خانه البسیار مکملی به آن ساخته میشود که همه مایحتاج مادی و معنوی اطفال مذکوره را در بر گیرد. پس هر شخصی از ذوات حاضره که بخریداری عکس های مذکوره بحسن رضای خود میل و رغبت نمایند هم مالک لوحه های بسیار بدیعه لطیفه میشوند و هم داخل ثوابهای اعمال انسانیت کارانه میگردند. این نطق خیر اندیشانه شاهانه یک تأثیر عظیمی بر دلهای حاضرین نموده هر کس بقدر حال استطاعت مالی خود در ان عمل خیر با صواب اشتراک ورزیدند. مبالغی که ازین راه در جمع آمده و هنوز در آمدنست در یک صندوق مخصوصی جمع می آید و در امورات پر حسنات (دار الیتاما) بخرج میرسد. حقیقتاً که این تأسیس خیریه مهبط اعلیحضرت شاهانه یکی از تاسیسات بسیار خیرخواهانه دین دارانه پدرانه ایست که برای ملک و ملت شاهانه شان یک فال خیر سعادت و مدنیت شمرده میشود. ازینگونه اعمال انسانیت کارانه در ممالک متمدنه که برای اولاد فقرای ملت بروی کار میآید حد و حساب ندارد. ولی وا اسفا که اهالی وطن عزیز ما با وجودیکه خیرات و مبرات را فطرتاً خیلی دوست دارند، ولی راه صرف کردن آن را باعمال پسندیده فایده آور هنوز بلد نشده اند. این است که اعلیحضرت پادشاه خیراندیش مراحم آگاه ما درینباب بتأسیس (دارالیتاما) یک باب مرحمت، و یک شاهراه مدنیت باز فرمودند. از درگاه احدیت افزونی عمر و اقبال شاه شاهانه ایشان را نیاز میکنیم تا از برکت بسی ازینگونه اعمال حسنه شاهانه شان وطن وقت بهر دیاب فیوضات بلانهایات گردند آمین فقط.

بحر الفوائد جواد حاجیه
۱۲۴۶
شوال

نقل از اخبار شرقیون مورخه ۱۹ و ۲۱ اکتوبر ۱۹۲۸ مطابق ۲۵ و ۲۶ قوس ۱۳۰۷
اکنون بعد از تحقیقات معلوم شده است که جماعه قزاقان که چند یوم قبل ازین بر قریه عیسی خیل حمله کرده بودند از مردم خوست میباشند این مردم در تحت سرکار برطانیه را آزار بسیار داده بودند و بقرار معا


صفحه ۳
مبرم

که با العجوزت مرحب کرده شده است لازم بود که آنها به علاقه یلقان فرستاده می شد گر چنان معلوم میشود که حرکات آنها خیلی است و کمزور بوده وگرنه آنها جرات نمیکردند که به سرحد آمده و با این قدر فاصله دراز در علاقه انگریزی داخل می شدند یقینا کار داران افغانی از حرکات آنها ناخبر بوده باشند و اگر آنها خواهش میداشتند قبل از رسیدن قراقان به علاقه یاغستان کل نفری به معاش مذکور را با خود می نمودند البته چون یکمرتبه آنها به یاغستان برسند این امر خیلی آسان میگردد که بر عیسی خیل حمله کرده شود مگر حمله آنها این وقته لا حاصل بوده است چرا که آنها مال و اسباب هیچ قسم را برده نتوانسته اند فقط

( سراج الاخبار )

اگر چه حقیقت این خبر هنوز به اداره روزنامه ما نرسیده ولی اینقدر گفته میشود که اینگونه تجاوزات بد معاشان سرحدی در اکثر ممالک بوقوع می آید مثلاً در سرحد های ( بالقان ) که در قطعه یوروپ است هیچ گاه اینگونه تجاوزات و منازعات کم نمیشود ، مع ذالک از قرار مسموعاتیکه از بعضی اشخاص معتبر گرفته ایم در علاقه خوست یک جماعه بزرگی از دزدان شقاوت پیشه را حکومت سنیه افغانیه گرفتار نموده مجبورت بدار السلطنه کابل آورده و باقی مجازات لازمه گرفتار آمده اند فقط .

نقل از اخباره پایونیر مورخه ۲۳ ماه اکتوبر مطابق ۲۹ شوال

نامه نگار اخباره پدا از مصر مینویسد که ترکی از برطانیه درخواست نموده است که براه مصر افواج را بطریق امین فرستاده بتواند و چونکہ شہنشا مصر فی الواقع اعلیحضرت سلطان المعظم میباشد و حق دارد که نه صرف افواج خود را از علاقه ریاست با جنگذار خود بکند را نه بلکه از ان ریاست استمدا و مالی و عسکری هم بنماید پس لازم است که برطانیه آن درخواست را قبول کند مگر از منظوری آن درخواست احتمال بسی پیچیدگی ها میباشد حل مشکلات صرف باین طریق ممکن است که بیرق عثمانی و مصری را در قاهره پایان نموده و بجای آن بیرق برطانیه بلند کرده شود چرا که خود اهل مصر هم از دل میخواهند
رما

که مصر به علاقه برطانیه کاملا ملحق گردد فقط
***
١٣٣٥ سلطان نقل از اخبار علم آمدنی قاهره مسیر مورخا یوم جمعه ۲۲ رمضان مطابق ۲۵

( خطا به حضرت رئیس گروه وطنی )

ا برادران عزیز من ! )
مایان امشب جمع شدیم نه برای عید دستور آزادی و حکومت شورائی و نه برای بیان تاریخ بر آمدن انگریز از مصر و نه برای یادداشت کار نیکی که از دست است مصری بر آمده باشد و لاکن بتنگینی سخت میگویم که اجتماع امشب ما برای یاد دهی شوم ترین ایام است مصریت آنروزیکه شیر برطانیه چنگل خود را در دل این بلاد در آورد -

آن روز سیاهی که بر امت مصری واجب است
که در آنروز لباس سیاه بپوشد و بیرقها را سرنگون
بر در خانه های خود ایستاد و کند -
آن روز که به هر شخص مصری واجب است که آن
بیاد داشته باشد و بفرزندان خود از مدت
شیر خواری آن را نشان بدهد - روز هم استمبر
سنه ۱۸۸۲ است کاش آن روز موجود نمی شد و کاش
آفتاب آن روز نمی بر آمد .

یاد وہی برا است با یام منحوسه آن از جمله مقصود ترین واجبات ماست

پس بر ما واجب است که پرده فراموش شدن
و فراموش ساختن آنروزهای سیاه را بر آنها
نیاویزیم

سراج الاخبار

در ما بین فقره آخرین نامه نگار ( در یوتر ) و این مقاله بسیار دور و دراز یکه در روزنامه ( علم ) نوشته شده و ما تنها بمقدمه آن اکتفا در زیدیم و در آن قدر یک بعد و تضادی مشاهده میشود که بعد مسافه شهر ( لندن ) و ( مصر را در پیش آن هیچ است !! ....


صفحه ۴۳
نمبر ۴

نقل اخبار پایو نیز مورخه ۱۵ ماه اکتوبر سنه ۱۹۱۱ مطابق ۱۴ ماه ذی القعده ۱۳۲۹
ریو تر از چین خبر تلغراف میدهد که دیشب افواج قشونباشی قریبا دوازده ساعت کامل با افواج باغی جنگ نمودند و از طرف آنها چهل نفر مقتول و یک صد و پنجاه مجروح گردیدند و از طرف باغیان قریب چهارصد نفر مقتول و مجروح شدند و سی عراده توپ باخیان نیز در قبضه افواج شهنشاهی افتاده و شهر مان کاو بدست افواج شهنشاهی افتاده است و در شهر صوب ستری جوان هم فتح شده اند و در همین ایام افتتاح پارلیمنٹ چین میشود که وزیر اعظم آن یوان شکای خواهد بود

ازمانی خبر تلغراف آمده است که اکنون تعداد عربان مسلح که در قریب شهر طرابلس برای جنگ افواج اطالیه جمع شده اند به شصت هزار رسیده است و آنها سامان حرب و خوراک و غیره بمقدار کثیر فراهم نموده اند و استحکامات خود را خیلی مضبوط ساخته اند و مردم از علاقه جات دور و دراز طرابلس برای امداد ترکان رسیده میروند و افواج اطالیه قبضه خندق ها را ترک کرده اند و برای این حرکت این دلیل را بیان میکنند که در خندق های مذکور این قدر لاش ها موجود می باشند که از بد بوئی آن خطره مرض و خراب شدن آب میباشد فقط

سفیر ترکی مقیم لندن بیان میکند که در جنگ ۲۳ ماه اکتوبر از افواج اطالیه سه صد نفر مقتول و هفت صد نفر مجروح شدند و برای اخبار لوٹ ایک از مصر خبر رسیده است که انور بی به تبدیل لباس از مصر عبور نموده و در علاقه طرابلس داخل شده است و با شیخ سنوسی ملاقات نموده است و عربان جمیع علاقه طرابلس را برای جهاد مستعد کرده است

تقریب میله شهنشاهی انگلستان دو غباره (بیلون) از عصر پرواز نموده بودند و روز دوم از نمک برینی یافته شده و بردند – خباره های مذکور سفر به میله طی نموده بر زمین فرود آمده اند فقط

نامه نگار اخبار (نان) که از پیرس شایع میشود و با علی فتح بی مهتمم جنگ طرابلس ملاقات نموده است

و ترک مذکور در اثنای مکالمه بیان کرده است که تجویز مقابله اطالیه که افسران عثمانی مرتب نموده اند خیلی عام فهم میباشد – ترکان بر ساحل مقابل افواج اطالیه را نخواهند کرد و در کوه های گرد و نواح و در صحرا استحکامات خود را خواهند ساخت و اگر افسران نظامی ترکی در طرابلس بر هدایات وزیر جنگ کار بند شده باشند اسلحه و سامان حرب و خوراک و غیره همراه افواج عثمانی بکوه های مذکور بمقدار کثیر فراهم شده باشد دور خود طرابلس از مال و اسباب مملوکه ترکیه چیزی باقی نمانده باشد و چون ده هزار ترک و بیست و پنجهزار عرب مسلح در مقام جبل جمع خواهند شد

فی الواقع ابتدای جنگ از ان وقت خواهد شد و در میدان ترکان هرگز نخواهند جنگید چرا که تعداد آنها قلیل است البته بر وقت و هر زمان برای پلتن های اطالی آزار داده خواهد شد تا اینکه خود اطالیه از جنگ بیزار گردد و خواهش مهلت تنفس و آرام را بکنند و چون ترکان دیدند که افواج اطالیه حوصله خود را باخته اند محاصره طرابلس کرده میشود و در آن وقت شجاعت و مردانگی و حمیت اسلامی برای مردم یوروپ نشان داده خواهد شد و هیچ پروا نیست که فتح حاصل شود و یا شکست لاکن ترکی رعب و اقتدار خود را در نظر یوروپ هی ذلیل نخواهد کرد فقط

اخبار هایزاف لندن مینویسد اولین مشکلات برای فتح طرابلس حمل و نقل سامان حرب و خوراک میباشد چرا که اگر اشتر ها از مصر یا تیونس به بارگیری و غیره نرسیدند نقل و حرکت افواج اطالیه محال میباشد و چنانکه از بیانات افسران نظامی ترکی ظاهر میشود که در میدان با اطالیه جنگ نخواهد کرد و در کوهستان برای افواج اطالیه آزار داده خواهد رفت و دران صورت مشکلات فتح طرابلس برای اطالیه آشکارا خواهند گردید فقط

بعد از جنگ ۲۳ ماه دسمبر افسران طالبه با عربانی سلوک خیلی بی رحمانه کرده اند و سه روز کامل تلاشی جمیع خانه ها گرفته شده بود و مردم مشتبه را خواه معصوم باشند یا گنهگار بهانه ماری کرده شده است و مردم جوان و معمر و زنان و غیره را بلا تمیز قتل کرده شده است فقط


نمبر ۱۴
صفحهٔ ۵

کسانیکه بدون کافه و بی همه تدارکات بر راه روان شوند
و به بعضی دزدان سر دچار شوند آنچنان دردناک
و سری تنها در راه است
ما بین وکه و کابل نمی بلکه
در کوچه ها و سرک های شهرهای بزرگ
پاریس و لندن و غیره نیز موجود خواهد بود که
( یا کیسه ات را بده یا جانت را ) گفته بر انسان
هجوم مینمایند ۰

✒ از اخبار باتن فرانسوی ✒
نقل میشود
یک نامه نگار اخبار جرمنی مینویسد که حکومت ما غلط کرده که از یک طرف با حکومت فرانس سلوک نالایق را پیشه گرفت ، و از دیگر طرف ایطالیا نیها را مانع حملهٔ طرابلس نشد . ایطالیا نیها عجب است که از مدنیت و تهذیب بحث نکنند و بجای ساختن و تهذیب دادن طرابلس را به بهانه گرفته بر طرابلس حمله بکنند ! چرا این بد نیت و دو رنگی را در خاک خود نشته نمیکنند که در صدی پنجاه آن ناخوان و نانویس میباشند . و بسیار به جاهای آن هنوز در حال وحشت است . دولت مشفق ما یعنی ایطالیا بر دولت دوست با عثمانی حمله کرده بنا حق یک ملک او را گرفت ضرور است که یاری به دولت عثمانی را بکنیم زیرا برای تجارت ما در مصر و هند فایده های کلی دارد ۰

✒ از نسخهٔ آخرین اخبار ( اقدام ) استانبول ) ✒
نقل میشود
( بشارت مهم )
مخابر مخصوص ما از طرابلس غرب مینویسد که در ( دجیحات ) نام موقع عساکر عثمانی برایطالیا نیها شبیخون برده اند ، و مقدار ( هفت صد ) نفر از عساکر ایطالی را تلف نموده اند و از عساکر ما دو شهید افتاده است . قوهٔ معنویهٔ عساکر برجاست . بمقابل دشمن پایداری میکنیم . امید واریم که غالب شویم .

✒ نقل از اخبار ✒
از پایونیر مورخهٔ ۲۱ اکتوبر شده مطابق ۲۰ شوال
اگر چه اعلیحضرت امیر صاحب از وکه الی کابل سرک موتر ساخته اند لاکن آن سرک برای تاجران مطلقاً محفوظ نمیباشد - علی الخصوص سرک مذکور از جلال آباد الی جگه لک پر از رهزنان میباشد و چنان معلوم میشود که جماعه دزدان اقوام مختلف پروای حاکمان مقامی را ندارند عرصهٔ چند یوم میشود که اطلاع این امر شایع شده بود که سپاهیان نظام برای حفاظت آن دره فرستاده میشوند لاکن چنان معلوم میشود که تعمیل آن حکام نشده است بهر حال واردات های قزاقی بکثرت به وقوع می آیند و برای تاجران و غیره خطره بسیار است و بدیهی است که چون اعلیحضرت امیر صاحب حسب معمول بجلال آباد بروند صورت معاملات بهتر شود و از لا پروائی و بی انتظامی که در کابل ظاهر است که انتظام تمام کل ملک چندان خوب و زیر دست نیست چنانچه میگویند که بتاريخ ۱۲ اکتوبر چند تن از قوم زه کا خیل بر علاقه وکه حمله آوردند و یک سپاهی را مجروح کرده بودند و اکنون برای رهائی شان مطالبه مبلغ مینمایند فقط

✒ سراج الاخبار ✒
این خبر مافوق را که رفیق ما اخبار پایونیه در نسخهٔ ۱۶۶۵۰ مورخهٔ ۲۱ اکتوبر نوشته است که ترجمهٔ آن لفظ بلفظ کرده شده است در باب ملک ماست
سرک ما باین وکه و کابل بلکه در همه ملک یک شهر هم نیست که خبر مذکور هیچ اصل و اساس ندارد . سرک های پخته که ساخته شده اسرایان کامل را مالک است . نظام و انتظام همه ملک بر محور لایق خود در جریان است و در هر هر طرف ملک راههای منتظم و عمارات و پل ها و نهر ها و بسی آثار ترقی و تمدن بپایهٔ اعلی پادشاهی جاری و در کار است . اما اگر یکنفر


صفحهٔ ۴۷
نمبر ۴۲

مقالات طبيه
بعضی قاعده های حفظ صحت در باب معده

١ – تا میتوانید ساعت های منظم و وقتهای معین طعام بخورید یعنی چنین نکنید که یک روز نان چاشت را بده بجه بخورید و دیگر روز بدویجه نی بلکه هر ساعتی را که برای نان چاشت و یا نان شام خود مقرر کنید بهمان وقت و ساعت هر روز طعام بخورید.
٢ – اگر معده تان ضعیف باشد، و بی اشتهائی هم داشته باشید وقتیکه گرسنه شوید همان دم طعام بخورید ولی کم بخورید و بهلی هم بخورید.
٣ – طعام را که میخورید خوب بجوید، و بعد انوان فرو برید.
۴ – وقتیکه طعام گرم میخورید آب و دیگر مشروبات بسیار سرد نخورید.
۵ – وقتیکه طعام به انجام رسد، و میخواهید که از سفره برخیزید یک لقمه نان خشک بخورید، چونکه این عادت هم هضم را آسان میکند، و هم برای پاک کردن دندانها مدد میرساند.
۶ – اگر بسیار قهر و غضب تان آمده باشد، و یا آنکه بسیار مانده شده باشید اصلا بسفرهٔ طعام نزدیک نشوید. زیرا طعامیکه بعد از قهر و غضب بسیار، و یا بعد از مانده گی و تعب بسیار خورده شود معده را درهم و برهم میکند.
٧ – وقتیکه بر سفرهٔ طعام بنشینید هیچ گاه، بخواندن کتاب و یا مطالعه اخبار و یا نوشتن مشغول نشوید که معدهٔ تان را خراب میکند.
٨ – با مردمان خوش طبع و خوش حال باشید بر سفره بنشینید، و از چیزهائیکه خوش تان می آید و دل تانرا خوش میسازد گفتگو و اختلاط کنید. زیرا طعامیکه بخوشی و فرحت خورده شود به آسانی هضم میشود.
٩ – بعد از آنکه از سفرهٔ طعام برخیزید زنهار همچنان در کاریکه شما را مانده کند مشغول نشوید. بعد از آنکه خوب یک قدری آرام و راحت کردید باز بهر کاریکه دارید مشغول شوید.
١٠ – از سفرهٔ طعام که هنوز اشتها بخوردن داشته باشید برخیزید. زنهار که معدهٔ تان را تا به آخر درجه پر نکنید.
١١ – از چیزیکه نفرت تان آمد زنهار آنرا نخورید.
١٢ – پیش از طعام و بعد از طعام، و در وقت خوردن طعام اصلا قهر آگین و غضب ناک نشوید. زیرا هر لقمه اینکه بقهر و غضب بخورید آن لقمه طعام نی بلکه یک سوزن دانی ایست که میخورید.

ده نصیحت برای صحت

اول برای صحت عمومیه: — وقت برخیز، وقت بخواب.
دوم برای صحت تنفس: — آب پاک، و نان گندم مدار زنده گیست، اما هوای صاف، و ضیای آفتاب نیز برای صحت بهمان درجه الزم شمرده میشود.
سوم برای صحت هضم: — اکسیر اعظم و رازینی عمر طعام را قناعت کارانه یعنی بدرجهٔ کفایت خوردنست.
چهارم برای صحت پوست: — پاکی و شست و شوی بدن انسان را از زنگ گرفتن محافظه میکند، ماشین با اینکه خوب پاک شوند و بخوبی چرب و نگهبان شوند تا بسیار سالها کار میدهند، علاج یگانهٔ پاکی بدن آب و صابونست.
پنجم برای صحت خواب: — خوابیکه بدرجهٔ کفایت باشد بدن و ذهن را قوت میدهد. استراحتی که از درجهٔ لزوم بیشتر گردد وجود را ضعیف


صفحه ۴۲ نمبر ۴۲

و ناتوان می سازد .
ششم برای صحت پوشاک : – بهترین پوشاک همان است که مانع حرکت بدن انسان نشود ، و گرمی لازمی که برای وجود بخار است حاصل کند ، و از هر گونه تبدلات ناگه ظهور هوائیه وجود انسان را محافظه کند .
هفتم برای صحت نشیمن گاه : – خانه نشیمن گاهی که پاک ، و ستره ، و روشن و فرحت ناک باشد ، عائله اقامت گزین آنرا نیز محبوب و مقبول می سازد .
هشتم برای صحت فکر : – فکر باعث تیزی مستریح میشود ، اما اگر در ساعت تیزی افراط شود و بد استعمالی در ان پیش آید انسانرا بهوسات می اندازد ، هوسات نیز به سیئات کشیده میبرد .
نهم برای صحت روح : – چستی و چالاکی و خوشی و فرحت زندگانی را به انسان شیرین میکند که محبت نیم صحت است . حزن و مایوسیت زود انسان را پیر میکند .
دهم صحت مسلک : – تنها مغزت ترا نمی پروراند . بر بیکار نماندن بند های دست و پایت نیز وقت بلن .

از الما ناق عسکری ترجمه شده

نصيحت

ای همشهریان عزیز
نعمتهای گوناگون حضرت خالق بیچون در باره ما بندگان غفلت رهنمون از حد حساب افزون است . ذات پاک اقدس پروردگار بیهمتایی را در کلام قدیم واجب التعظیم خود میفرماید که : ( فان تعدوا نعمة الله فلا تحصوها ) یعنی اگر بخواهید که نعمتهای خدا را بشمارید

هیچگاه شعرده نخواهید توانست . الحق که این کلام رب کلیم بینا یکهای ما برای بیداری و آگاهی ما از خواب غفلت یک تازه شوق و غیرت مشمرده میشود که تا نعمتهای جلیله لا یعد و لایحصی سبحانه رایگان یگان در پیش نظر عبرت آورده بطاعت و عبادت و تحصیل کمالات انسانی سعی و غیرت ورزیم و لایق نام و عنوان جلیل الشان (انسان) گردیم . (انسان) چه جوهر بدیعیت که نه در شکل و صورت ، و نه در وضع و حرکت ، و نه در طرز معیشت ، و نه در کسب فضیلت بدیگر مخلوقات خدا هیچ مشابهت نمیرساند . بلی اگر چه در خوردن ، و آشامیدن ، و خسپیدن ، و دویدن و غضب و شهوت و توالد و تناسل یعنی ذریت و نسل پیدا کردن با دیگر حیوانات چهار پا مناسبت و مشارکت داریم ولی خوردن ما و خوابیدن ما و نسل و ذریت ما در دایره قاعده و قانونهای بسیار منظمی اجرا میشود که با حیوانات دیگر هیچ مشابهت نمیرساند . صرف نظر از دیگران تنها در یک (توالد و تناسل) یعنی اولاد آوردن و نسل پیدا کردن غور کنیم : حیوانات دیگر در غیاب جفت خویش میله ذات انثی و معامله نموده و در باب افزونی نسل خودشان و اندیشه استقبال نوعیت خود هیچ اندیشه ، و هیچ صنعت و پیشه ندارند حال آنکه توالد و تناسل انسانی به بسی حکمهای ربانی ، و قواعد و وظایف انسانی انتظام پذیرفته بیک ترتیب و اصول مقننه اجرا میشود .

حیوانات بعد از انکه اولاد های شان از سن شیر خواره گی گذشت هیچ شناسائی و حقوقی در میان شان باقی نمانده هر یک پی کار خودشان میروند . حال آنکه انسان اینچنین نیست ، بلکه انسان ذریتی که تشکیل میکند در ان باب بسی چیز ها می اندیشد ، و اسباب استقبال وطن خود را از ان امید میکند .
ای همشهریان عزیز ! میخواهیم یک قدری از اولاد یعنی ثمره های زنده گانی خود را بحث و بیان نمائیم : اولاد ، نهالان تر و تازه چمنستان وطن است که اگر خوب تربیت شوند . و خوب نگهبانی شوند . میوه های بسیار شیرینی برای وطن بار میدهند . و اگر در وظیفه تربیت و آب یاری شان دقت و اعتنا ورزیده نشود


نمبر ۲
لمبتهای ابتدائی طرز جدید انشاد بنیا و داده خواهیم تو است دل هزار افسوس که ما هنوز قدر هم و معرفت و قیمت هنر و صنعت را بشناسیم! ای همشهریان عزیز ! آیا در وقتیکه براد میروید بکدام جمعیت بچه ما در یک کوچه یا کدام میدانی که مجوز بازی مشغول باشند برخورده باشید یا نه بالفعل بر خورده باشید زیرا در هیچ گوشه و کناری نباشد که از جوز بازی نژاد ما یک جمعیتی دیده نشود ، حالا یک قدری گوش و بینیم و یک کمی توقف کنیم ببینیم که چه میکنند و چه میگویند ! ... نی نی : بهتر این است که بگذریم، و نشنویم ! درست است والله ! چه کلمات رذیلانه ، چه بخشیشات ناشکنانه ، چه سخنان قبیحا نه که آن را از شنیدن آن ارزش میگیرد ! آفات ناموس بیچاره و آلوده و به هزار زحمت البسه اش را ساخته ، پاره و پاره کالایش را دوخته ، پدر به هزار عرق جبین آن کالا را تدارک کرده هزار افسوس که بچه بسبب معرفتی و بی هنری یک جوز بازی که در حقیقت یک نوعی از قمار است برای کالا را در خاک با ولایتها آلوده ساخته ، و سبب چگونه فحش آلودی که با دیگر امثال خود کرده کالا را پاره پاره کرده! چه قدر حسرت آمیز یک حال !! ... ای همشهریان عزیز! هیچ نباشد. نباشد بیائید که بیچاره در باب رفع و زایل ساختن این کلمات ناشایسته اینکه اولاد های ما در ما بین خودشان صرف مینمایند بیندیشیم. من میگویم که بیاید به اتفاق بعد دیگر زبان خود ما را از اینگونه الفاظ رکیکه فحشیه رذیله بیم نداریم تا اولاد ما ما را تقلید کنند ! ....

ادبیات
علم و معرفت

ای همشهریان عزیز ! اگر چه علم و ہنر یعنی مکتب های ابتدائی و غیر ہ وطن عزیر از حد زیادہ محتاج است ، و دولت متبوعه مستعد سد ها در باب افزونی آن صرف همت میفرماید ولی این کا هم فراموش نباید کرد که تنها جهت دولت در میناب کافی نمیآید . بلکه ما افراد اهالی نیز در خیاب اگر سے و کوشش و عزیم، و بیرونی نیست و مقصد خیر خوانا نه پدرا شفق ارحم نمیخوار خودمان را کرده است اتفاق بهم بدهیم و گر بهت بر بندیم و تنها مبلغی را که شرع شریف برز کوه دادن مال خود ما بود امر قطعی فرموده، و عطا زکوه را بدرجه ادای صلاه بر ما فرض ساخته و اینجا گیرد آریم و به اخلاص دل و صفانی نیست انرا بوجه احسن در راه تربیت و تعلیم اولاد وطن خود صرف نمائیم ہے در عالم مراتب راهیچ چیزی بدرجه علم و معرفت و درجه علم و معرفت است و تربیت بخشید، و برای پیدا میاید و برای پیدا کردن اسباب و حوایجیکه

بخر چوب خشک و گر هیچ ثمره از آنها حاصل نمیشود و که در آن حال و بال آنها تنها بر مبنای یکی از نتیجه مضرت آنها دولت، نعمت وطن نیز زیان دید و میشوند . تعلیم علمی ، آموختن هنر صنعت تربیه اخلاق ، و تادیب آداب اولاد های ما بر ما از تدارک پوشاک و خوراک کشان اهمتر و از هر شمرده میشود. زیرا اگر علم و هنر بیاموزند، و اخلاق و آداب شان مکمل شود غیر از انکه حوایج ضرور یه خود و عائله و ابوین خود را تدارک بتوانند از شرف و علم و هنر شان دولت ، ملت ، وطن نیز مستفید میشود و اگر ما جمع آوری مال و اندوختن زر و دیناره را در اساس برای استقبال یعنی آینده اولاد خود مدار نعمت بشماریم غلط کرده و خواهیم بود . چونکه اصل خمیره نیست و توامری کمال است زیان ! مال سبب دیده ام و ادب، و فقدان هنر و صنعت به اندک به اندک مدت تلف میشود. حال آنکه علم و هنر چنان سر ما یه ایست که هیچ گاه تمامی ندارد.

ای همشهریان عزیز ! وظیفه تعلیم و تربیه اولاده خود ما را باید که از همه چیز لازمتر بدانیم باید مراقب پیرایه معرفت آیا بادشاہ خیر اندیش عدالت کیش محمود القلوب حضرت ( سراج الله والدین ) الحمد لله در هر بر ملا از محلات شهر با مکتب های ابتدائیه صبیانه بازگردیده پس تا میتوانیم بیایید که افعال خود را خواندن و نوشتن ابتدائی بیاموزانیم،


صفحه ۹
غبار سم

غزل
بگذشت و رفت

وقت شعر و شاعری بگذشت در رفت
وقت سحر و ساحری بگذشت در رفت

وقت اقدام است و سعی و جد و جهد
غفلت و تن پروری بگذشت در رفت

عصر عصر موتر و ریل است برق)
گامهای اشتری بگذشت در رفت

کیمیا از جمله اشیا بر کشد
وقت اکسیر آوری بگذشت در رفت

فن عفریت سپید، صنعت پری
قصه دیو و پری بگذشت وقت

تلگراف آرد خبر را از شرق و غرب
قاصد و نامه بری بگذشت در رفت

سیم آهن در سخن آمد ز برق
تیلفون بشنو، کری بگذشت در رفت

کوہها سوراخ و بحر آبگیر شد
جانشینی را گبری بگذشت و رفت

شد ہوا جولانگه نوع بشر
رشک بیبال و پری بگذشت در رفت

گفت (محمود) این سخن را در رفت
سستی کن تنبلی گری بگذشت و رفت

انسان به آن محتاج است بجز توسل به تحصیل معارف و صنایع دگر هیچ چاره نیامد. در هیچ وقت، و هیچ جا برای هیچ قوم، و هیچ ملت بجز سلوک طریقهٔ علم و معرفت، و بدست آوردن جوهر گران بهای هنر و صنعت ترقی ابرتری و عزت و توانگری حاصل نشده و نخواهد شد. اینهمه ترقیات و انتظاماتیکه در عالم مدنیت بروی کار آمده، و اینهمه اختراعات محیر العقولی که کرهٔ زمین را به رخشیدن آورده آیا بجز نور نير درخشان آفتاب عالمتاب علم و عرفان دگر چه چیز است؟

هنر و صنعت، نيرو است، اتحاد و پیوستگیست که در پیش بروبروی آن هیچ چیزی مقاومت و توانائی نتواند. و چنان یک قوت (مثبت) و (منفی) الکتريکی یعنی (برقی) ایست که در پیش پرقوت خارق العادة او کلمهٔ (غیر ممکن) از صفحهٔ دیوانچهٔ کائنات پاک و محو میشود! علم و عرفانست که انسانرا بر بحر و بر بر خشک و تر، بر انسان و حیوان بر جنگل و کان حاکم و مسلط می سازد، فقد علم و معرفت، جهل و غباوت است که انسان را ذلیل، حقیر، سفیل فقیر میگرداند.

— علم چیست؟
— دانائی!
— معرفت چیست؟
— شناسائی!
تا دانا نشوی نه خود را می شناسی نه خدا را!
تا شناسا نشوی نه خیر خود را می اندیشی و نه شر را!


صفحهٔ ۱۰۱

بوسهٔ مبارک
یک شب بسیار با صفائی که بعد از یک روز دلکش آمده باشد . و یک آسمانی را که با ستاره های زرنگار ضیا نثاری شعشعه دار شده باشد ، و یک مهتاب نقره رنگی را که انوار بی جلای صفا نثار خود را بر کائنات خواب آلود به نشر کردن آغاز کرده باشد دوست دارم . دگر چه را دوست دارم : رواج لطف نسیم جان افزائی را که بوقت صبح جسته میوزد ، و مشام جان را به بو های گلهای رنگارنگی معطر میسازه ، و نهالان شگفته و رفته وقت اول بهار را که با سرشک شبنم تر شده باشد . و زمزمه های عاشقانه را که مرغگان خوش الحان رنگارنگ در بیشه زارهای پر از ناله رنگین بر پا نموده باشند دوست دارم . و در یک شب حزن انگیزی صدای سادی لاهوتی شوق انگیز هزار نغمه کار را نیز دوست دارم .

فاجعه های پاریس
بعد از نمبر سوم
مادام آنغو
زنانی را که میزایند به اجرت میزایاند ، و به بسیار دقت و انتظام پرستاری آنها را میکند ، در نگهداشتن اسرار بسیار اعتنا میورزد در اجرت خود هم بسیار آسانی عرض میکند .

پس معلوم شد که در طبقهٔ دوم این خانه (مادام آنفو) نام دایه‌ای ایستاده اقامت دارد، و درین خصوص به اجرت خدمت و پرستاری میکند. اگر چه در پیوست

نمبر ۱۰۲

عبرت
سیمای یک طفل دارای پر شطارت زرد رنگی را که موهای چون ابریشم زردش موج موج شده باشد . و چشمهای براقش که گاه اثر خوف و گاه اثر مسرت ، و گاه غضب ، و گاه خنده و گاه گریه در ایشان پدید دوست دارم . اما از همه زیاده تر صدای شب شب بوسه های شیرین کودکی را که از رخساره های مخملک نو بزبان آمده، و آواز ساعد نواز معصومانهٔ طفلانهٔ او را که بیک شیرینی و شکسته زبانی با مادر خود سخن میگوید دوست دارم .
از اشعار فرانسواز معار ترجمه

❊

علم ثروت ملك
ما بعد از نمبر سوم
در بیان قیمت
و این هم معلوم شد که اگر چیزی که فایده آن عالم باشد

در باب اصل و نسب این ( مادام آنفو ) معلومات نداریم اما در کوچه ( با تینیول ) این زن در معامله داری و پیمانداری خود بسیار راست و درست یکت زنی بوده طبقهٔ دوم خانهٔ موسیو و نیو نیز همه گی در زیر اجارهٔ خود اوست . و بسبب درست معامله گی و ادا کردن کرایهٔ خانه را بصورت منظم نظیر احترام و خشنودی موسیو و نیو را نیز حاصل کرده است .
در برابر این قطعه تصویر اعلان مادام آنغو بر جبین طبقهٔ سوم خانهٔ مذکور یک قطعه اعلان نامهٔ دیگری آویخته شده بود که بران قطعه نیز همچنانین یک اعلان نامه نوشته شده بود : « یک هفته گی ، پانزده روزه ، یک ماهه گی اوتاقها فرش شده به کرایه موجود است » عهده برابر این اوتاقها نیز خود موسیو و نیو بود .


صفحه ۱۱
نمبر ۴

و قیمت نداشته و بصورت مبادله با آن داد و ستد نشود از جمله ثروت و توانگری شمرده نمیشود . مثلا با وجودیکه از هوا و فضا نافعتر و فایده مند تر چیزی برای حیات انسان تصور نمیشود باز هم سببی که به تصرف و ملکیت کسی نمی آید، و بصورت مبادله با آن داد و ستد نمیشود از ( ثروت ) معدود نمیشوند . اگر چه اینها نیز تا یکدرجه بقراریکه پیش ازین ذکر شد قابل قیمت میشوند ولی چون آنچنان قیمت شاذ و نادر است و قابل مبادله و داد و ستد نمیباشد ازان رو در دایره تدقیقات ( علم ثروت ملل ) داخل نمیشود . اما آب چنانچه مذکور گردید مستثنا میباشد زیرا قابل مبادله و داد و ستد است . اگر چه بعضی ارباب این علم معنای ( ثروت ) را بسیار واسع و فراخ گرفته چیز هائیکه از قبیل معنویات و روحانیات باشد مانند علوم عقلیه، و فضایل اخلاقیه را نیز از جمله ثروت شمرده اند . ولی رای اکثر علمای ( علم ثروت ) برین است که ثروت بر همان چیزهائی اطلاق میشود که مادی یعنی جسمانی باشد و بدست گرفته شود ، و بچشم دیده شود . اما این را هم بگویم
( باقی دارد )

نیز که علوم عقلیه ، و فضایل اخلاقیه اگر چه از چیز های معنوی سیراب میشود ولی چون مدار کلی ترقیات مدنیه و سبب یگانه افزونی ثروت، دید یعنی توانگری جسمانی میباشد از اسباب اصلی ثروت شمرده میشود . اما چون اینها اساساً ( به علم اخلاق ) و ( علم حکمت ) تعلق میگیرد از صدد بحث ( علم ثروت ) خارج افتاده است . اگر چه اینها را ثروت نام داده شود، و به علوم ادبیه و علوم حکمیه و اخلاقیه و عقلیه را داخل ( علم ثروت ) باید شود . حال آنکه ( علم ثروت ) یک علمیست که مخصوص اشیای مادی و جسمانی که فایده و قیمت را حائز است میباشد .
از متأخرین ارباب این علم (جون استوارت میل) و ( آدام اسمیت ) که هر دو انگلیس میباشند درینباب چنین میگویند :
این یک را همه کس میداند که توانگر شدن دیگر است، و عالم و فاضل شدن دیگر . این را هم هر کس تسلیم میکند که جستجو کردن اسباب فضایل اخلاقیه

از یک زمینه بسیار چتل و پر گلی که در آخر یک رهرو تنگ و تاریک بد بوئی موجود بود اول به دایره ما در آمد، و از انجا به او تاقهای کرائی بالائی رفته می شد ما حالا با قارئین کرام خود به او تاق نمبر (۴) او تاقهای کرائی مذکور داخل می شویم .
این اوتاق آنقدر فلاکت زده و بد فرشی بود که بدتر و عادتی تر از ان هیچ یک او تاقی تصور نمی شد . از سامان بسیار چرکین و پر لکه سرخ رنگ پرده ها بر پنجره های آن آویخته شده بود، بر زمین خانه بجز تخته های خود خانه دیگر هیچ فرشی گسترده نبود، بر یک تخته کلفت و چهار تراشی یک نهالین بوریائی کاه پر شده، و بر روی آن از قماش چینی چرکین یک خواب گاهی موجود بود که پرده آن چرکین این خواب گاه، و پوشش هنگامی آن نیز

از قماش پرده های پنجره ها بود . یک الماری کلفت، و یک میز چوبین چرب و چتل و چارچوکی بوریائی پاره پاره جمله مفروشات این اتاق را تشکیل میداد .
در زیر بر آمده گی نجاری که در دیوار بود یک منقل آهنین ، و یک سماوار چودنی ، یک تیغ ، یک دو سه بشقاب آهن قلعی ، دو صراحی غلیظ آب ، یک دو کارد دسته شاخی و دو پنجه و قاشق زنگ زده ظروف و اوانی این اوتاق بود .
در باب مفروشات و اوانی اوتاق مذکور همین قدر بود که بیان کردیم حالا به اشخاصی که درین اوتاق موجود هستند نظر کنیم :
( باقی دارد )


صفحه ۱۲
نمبر ۳

صنايع

صنعت ( ليتوگرافى ) يعنى چاپ سنگى

اول کسیکه صنعت ( ليتوگراف) يعنى چاپ سنگى را اختراع کرده (سنه فلدر) نام جرمنى ميباشد (سنه فلدر) در تاريخ ١٧٧١ ميلادى بشهر (پراغ) تولد يافته و در تاريخ ١٨٢۴ بشهر (مونيخ) فوت شده است . پدرش در تياتر (قوميدين) يعنى مسخره کار بود . خود او هم با فن صنعت داخل شد . ولى پدرش ميخواست که پسرش تحصيل علم حقوق کرده وکيل و عوا بشود . اما (سنه فلدر) در ان علم هيچ شوقى نداشت از ان رو بناول نويسى و تيا تر نگارى سلوک ورزيد و بعضى اثر ها تاليف نموده بود . اگر چه (گوتمبرگ) نام جرمنى قبل ازان اصول چاپ کردن حروف قابى اختراع کرده بود ولى چون در انوقت مخارج چاپ کردن بسيار قيمت بود کتابهاى (ناول) و تيا تر (سنه فلدر) را هيچ کتاب فروشى ذمه دار چاپ شدن ميگرديد . لهذا خودش مجبور شد که کتابها خود را خود چاپد پس تجربه ها آغاز نمود . اولا بر سر يک کارى مسى انداخته با قلمها آهنى بصورت معکوس سينچه نوشتن گرفت تا در وقت چاپ راست خوانده شود . اما درين تجربه خود کامياب نيامد . بعد از ان خواست که اين تجربه خود را بر سنگ جراند . در شهر (مونيخ) يک سنکى موجود بود که آنرا در بنا عمارتها استعمال ميکردند که آن سنگها از رقم بهار سنگها چاپ بود . لهذا همان تجربه را که بر روى مس کرده بود بروى همان سنگها کار برد و باز هم کامياب نه شد . تا انکه يکروزى بصورت تصادفى يعنى خود بخود (سنه فلدر) حکايت ميکند که يکروزى بود که من مصاف کردن سنگها و انداختن و ارنش بر آنها بتجربه مشغول بودم که والده من آمد و گفت : فرزند ! دو پلى ميخواهد برد و حساب کالاى هشت آنى او را بر يک چيز بنويس که در حساب با او غلط نشويم . من هر قدر جستجو کردم کاغذ نيافتم لهذا با مرکبکه براى بکر کار ساخته بودم که آنهم از موم و صابون و دوده مرکب بود بر گوشه يک سنگى از سنگهاى چاپ حساب کالا را نوشتم . بعد از ان خيال کردم که آيا برين نوشته اگر تيزآب بريزانم تيزآب سنگ خورده و حرفها بالا بر آمده خواهد توانست يانى ؟ لهذا نوشته را بسيار پر نوشتم و ديدم که تيزآب نوشته را خورده نتوانست . براى اين تجربه يک حصه تيزآب را در ده حصه آب حل کرده بودم محلول مذکورا برسنگ نوشته ريختم و پنج دقيقه صبر کردم . بعد از ان ديدم که نوشته بقدر يک ورق کاغذ کلفتى پيدا کرد . از اين تجربه اميدم زياده شد باز تجربه را تکرار کردم ، در اينبار نوشته را بسيار جلى نوشتم و بعد از ريختن تيزاب سنگ اسيابنى ادم ديدم که نوشته ها بسيار خوب سياهى گرفتند . باز با خود گفتم که آيا اگر کاغذ را برين نوشته بفشارم چه خواهد شد چون اين نوشته معکوس بر کاغذ ثبت گرديد ، فکر کردم که اين نوشته مانند حروفهاى (تايپ کو تيرگ) ساخته بلند برآيد و به آن صورت چاپ شود حال آنکه از اين تجربه تفکر ديگرى برايم پيدا شد . با خود گفتم که از نوشته بر کاغذ رساله دار نوشته و بر سنگ چسپانده به بينم که چه ميشود ؟ چون تجربه کردم ديدم که نوشته بصورت محسوس بر کاغذ راست و درست برآمد . لهذا بمقصد خود از يکراه ديگرى کامياب شدم که هيچ بخيال خاطرم هم نبود . بعد از ان آهسته آهسته در پى اصلاح مساله سنگ و کاغذ و اقلام موثره اينست که در ابتدا (سنه فلدر) صنعت ليتوگرافى يعنى چاپ سنگ را با نفرت تمام کشف کرد و بر آن پاشاشين ديسکى نيز علاوه نمود . و صنعت (ليتوگرافى) از انوقت در فن طباعت يک شعبه بسيار مهمى است . م . فضلى

تاريخ تاسيس روزنامه مبارکه سراج الاخبار زاده طبع ميرزا محمد زکريا خان دارالرحمه کابل
اندرين عصر پادشاه زمان عادل مهربان حبيب يزدان
حضرت شه سراج ملت دين شهريار رحيم و با احسان
رشته مردم ز لطف و بخشش چون صراتى به بزم گى تى شان
بسکه او مهربان وجود بود مشفق دهم خليق با خلقان
خواست تا جمله قوم و ملت و گوى سبقت برند از اعيان
امر شد از حضور حضرت شاه بهر طبع جريد و شايان
طبع شد اين جريده نيلو چون صدف پر ز در و لالا
چونکا نامش سراج الاخبار است با دو ر امن حق نما و خوانا
ايشيک آقا سى حضور امير على احمد بخت سر نگران
سر محرر جريده اخبار است نيک محضر بشکر افغان
گر تو تاريخ سال طبع و را از ره صدق و بجو جوانان
سنه يکهزار و سه صد و بيست نه دگر بکن زياده برهان
سيد به سال طبع او تزئين علم و اداب دقت افغان

همه مقاله باينکه دستخط ندارد از طرف سرمحرر تحرير يافته
مدير و سرمحرر سراج الاخبار محمد حسين
بسعى و اهتمام الحاج عبد الخالق پسر طرزى مهتمم چاپخانه دارالسلطنه کابل
بقلم مرزا محمد جعفر قندهارى


صفحهٔ ۱
نمبر ۵
سال یکم

قیمت سالیانه
در دارالسلطنه کابل ۸ روپیه کابلی
در اطراف داخلهٔ مملکت با اخراجات ڈاک ۱۳ روپیه کابلی
در خارج مملکت با اخراجات ڈاک نیم پوند انگریزی
قیمت یک نسخهٔ آن در کابل یک عباسی است
بهر پانزده روز یکبار نشر میشود
تاریخ شمسی ۱۴ قوس ۱۲۹۰

سراج الاخبار
۱۳۲۹

نگهبان
ایشیک اقاسی ملکی حضور اعلیحضرت بهادر
علی احمد
مدیر و سر محرر
محمود طرزی
ادارهٔ کتابت و مطبعه
در ماشین خانهٔ دارالسلطنهٔ کابل
همه امور راجعه به ادارهٔ جریده بنام
مدیر فرستاده میشود
تاریخ عربی ۱۵ ذی حجه ۱۳۲۹

درین اخبار از حوادث داخلیه و خارجیه و بسی مقالات مفیده درج میشود

منظورهٔ عالی
صورتِ رجوعِ باطن

بر ضمیر خمیره یافت تخمیر بهر یک از اعزه و اشراف ، و بر اتبعه و رعایای صداقت اوصاف از هر گروه و اصناف سکنهٔ مملکت محروسهٔ شاهانهٔ ما ( افغانستان ) پوشیده مباد . برانیکه درین جهان فانی معیشت و زنده گانی میورزد در هر کار و همه اعمال خود دو منظور در نظر دارد: یکی مادی یعنی جسمانی ، دوم معنوی یعنی روحانی در هر دو حال برای هر کار خود انسان بسی وظیفه موظف، و به اجرای بسی کار ها مکلف میباشد که بنا بر مقتضای محرمیت و شرافت نوعی که ذات اقدس حضرت ( احسن الخالقین ) جل و علا انسانرا عطا فرموده در بجا آوردن آنوظیفه ها و ایفا نمودن آن کار ها هم به رفع و زایل ساختن احتیاجات و ضروریات جهانی خود کامیاب می آید، و هم از ثوابات روحانی اخروی خود بهره یاب میگردد . چنانچه طاعت و عبادت رب معبود انسانرا بمقامات عالیات روحانی سرفراز میسازد چنان معاونت نوعی انسانها با یکدیگرشان بر رفع احتیاجات نوعی شان ممتاز میگرداند .
درینجا یک روشانی بیان میکنیم : هرگاه یک شهری فرض کنیم که مالک سه لک مردم باشد، و آب صاف و پاکی که برای نوشیدن ، و بکار بردن شان لازمست در آن شهر موجود نباشد ولی همسایه اش کرده و دور تر یک آب با صفات خوشگواری موجود باشد که صالح و نافع صحت شان باشد البته مردم آن شهر مجبور میگردد که کوزه های آب خودشان را بدوش گرفته شش کروه مسافه را طی کنند، و کوزهٔ خود را از آن آب پر کرده بیارد. درین حال دو نقصان وارد میشود که یکی تعب و مشقت وجود است و دوم ضایع شدن و بیهوده رفتن ( وقت ) حال آنکه ضایع شدن وقت تدارک کردن بسیار از حوایج ضروریهٔ انسان نیز معطل و بیکار میماند، زیرا انسان تنها بیک نوشیدن آب نی بلکه به بسی چیز های دیگر نیز برای زنده گانی خود محتاج است، پس اگر در روز چهار پنج ساعت خود را یک انسان تنها به تدارک کردن آب خود ضایع کند آیا برای دیگر حوایج ضروریهٔ خود کجا وقت خواهد یافت ؟


صفحه ۲
ماده ٥

بنا برین اگر مردم آنشهر وظیفه ( مدنی طبعی ) خودشان را بجا آورده و معاونت همدیگر دست یک کرده و هر شخصی
دو دو روپیه انداز کنند مبلغ شش یک روپیه میجا میشود که برای آوردن آب مذکور را بشهر ، و جاری ساختن آب شاره ها، در نهر
بنگال سهولت موفق و کامیاب می آیند. حال آنکه به اینگونه معاونت نقد می بی آنکه بیجار به تکلیف و زحمتی بر ساکنان آن شهر بیشعور
از یک احتیاج کلی خودشان رمانی میابند. مثلاً اکثر مردمان آن شهر کم از کم و در سال هفت هشت در پی خود شما را مصرف میوه خور مورد شما
بیان او تنها بهین میوه خوری را یک قدری تخفیف داد و یک سالن پنجرو په میوه خوردن قناعت کنند و مبلغ گرد آمده آن
در راه دفع احتیاجات عمومی خودشان صرف نمایند بسی کارهای ناخلی د پسندیده بروی کار خواهند آورد
آن را
مثال دیگر اینکه نوع بنی بشد به اراده اند کی خالق بحر و بر از یک با درد یک پدر بوجود و آمده و بر اجناس و اقوام مختلف
تقسیم گردیده اند که من حیث المجموع یک وجود گفته میشوند . علی الخصوص که علاقه جنسیت ، و رابطه مذهب و عیت همر در ما همین
موجود باشد . پس در انحال هر فردی از افراد ان جنس و مذهب یکینک عضوی از اعضا یک وجود می شمرده میشود که به خطر ان
و آله یکی از ان اعضا دیگر به عضوا مضطرب بیقرار میگیرد. مثلا هرگاه در یکی از حواس خمسه انسان درد و ایمی عارض
گروه چارجنین دیگر را جمله مناسم و متناثر مینماید. چشم اگر درد کند قوه استماع نغمه ها می هزار را چون نوکرها علی کنید اند که
به پرده گوش میبخند ، مشام از بوی گلهای رایج نشار آزاد میکشد، ذوق از ذایقه شیرینی تلخی می بیند ، اسب چند
و حریر به عضو بدر و اسیر سونان کاری ائم اجرا میکند ، تنها در حواس خمسه نی بلکه در همه اعضا می وجود سبین احکام جارے
میباشد

ای رعایای باد یانت صادقه و ای مست خوش عقیدت افغانیه با مقصد و مراد شامانه کا از این مهد تمهیدات این است که شما را
در باب یک عمل صالح بسیار پر خیر و منطقه یاد آوری کنم دو بر یک کاربسیار با صواب انسانیت کاران ردانه تشویق و ترغیب نمایم
که معنا و ماده از بهر شما خیر دنیا و آخرت باشد ، داتا از فضل و مرحمت خداوندی شکر گذارم که تا بحال همیشه در راه ملت صادق
با دیانت خود بجز خوبی ها و نیگونیهای روحانی و جهانی شان دار چیزی بیندیشیده ام و نخواهم اندیشید

ای است ! آگاه باشید که در نوقت دولت علیه همانند دولت علیه شما نیز که هم جنس اہم غریب زیان میباشد بیک تعرض نا گہا
نے
احی با روان مرد دچار شده ای فلاکت و دهشت الم و اضطراب آن ما را از مضطرب و الناک ساخته است. مهارات و ہمدردی آن برادران دینی ما دنیا و یا بر ما واجب و لانا برما واجب و لازم است. دوری راه بلدنا و فعلا ما را از معاونت
آنها محروم داشته با رمی معاونت نقدی با آنها دستگیری کردن ما لازم است . چون شما هنوز لذتی را که فایده ای
اینگونه معاونت ها و پدر و بها حاصل میشود جشن نکرده اید لاجرم این اول با راست که شما را برین عمل صالح پر منافع
بالذات دلالت و رهبری میکنیم و دفتر اور میری میکنم و دفتر ( اعانه ( یعنی چنده آن را بدست همایونی خود با زمیکنم و اول مبلغ (بیست هزار)
روپیه کابلی از عین المال شخصی شامانه خود در ان دفتر قید و ثبت میکنم و از غیرت دینی و جوان مردی تامیه شما رعایا کے
صاد قدرات ما نه خود امیدوارم که پرس بقدر استعداد حال و احوال و اندازه مال و منال خود درین عمل خیر کو تا ہے
نمنند

در این باب بر شما امر و جیر نیست. زیرا این یک کاریست که بوجدان و انسانیت تعلق دارد ، همه صاحبان
و جدان و هر انسان با ایمان هر مقداری که از مال زاید از نفقه اهل و عیال خوده رین راه به بد و اسم خود را در بر دفتر
قید نماید دو کار کرده خوابه بود: یکی اینکه بال خود در راه رضای خداوند تعالی جید و سعی کرده خواهد بود که امر الهی را
با اور دشت و لذا ید روحانی را از ان بردن در دوم اینکه بعد روی و دستگیری هم نوعان هم دین خود را بجا آورده
خواهند بود که شینه انسانیت را ادا کر دنست و شرف غیرت نمیه را به آن بر جا داشتن
کیا آوردن

اپنی رعایای صادقه ! نام این کتابچه ۱۵ کتابچه اعانه تیمهای شهید او زخمیهای میار به طرابلس غرب ) میباشد.
کیسه های بیست تا را باز کنید و لهای تا مرا با آب شفقت برادری آبیاری نمائید . برای اولاد های تیم و یوهای نیم
شهدا می سغد در بدین تان که در را و محافظه وطن و شرف معیشت خود جان باخته اند بقدر امکان یک سانتی کنید ، برای
زخمهای مجرد حین شان یک زخم چی تدارک نمایند. در پی کم و بیش نگر وی بهر قدر که دسترسی داشته باشید


صفحه ۳
شماره ۵

کوشش در زیده نام تا ترا قید این دفتر امانه نمایند، هر کس که نوشتن یاد دارد نام خود را و عدد و مبلغی را که برای وجدانی و رغبت بایا خود میدهد و خدمت و منصب خود را و محل اقامت خود را واضح و مختصر بخط خود بنویسد، و به سخط خود امضا کند. و هر کس که نوشتن یاد ندارد بدیگری بنویسد، و اگر دستخط میتوانست دستخط کند، و اگر نمیتوانست مهر کند، و اگر مهر ندارد شست خود را بسیاهی زده عوض مهر در زیر نوشته مذکور بچسپاند. باقی در هر باب برای خود و شاه و جمله اخوان دین بلکه همه بنی نوع انسان خوبی و نیکوئی و خیر و صلاح میطلبم فقط

کیفیت

یوم شنبه چهارم ماه ذی الحجة الحرام برای حاضر شدن ارباب مناصب ملکی و عسکری را خواهین در باریابی در سلام خانه عام خبر داده شده بود. در وقت مذکور جمعی مردمان درباری و معتبرین شهر از علمای کرام و سادات عظام، و ارباب مناصب ملکی و عسکری و از صنوف تجار از مسلمان، و هندو در سلام خانه خاص دربار بلباس معمولی غیر رسمی حاضر آمده بودند. حاضرین دربار صف بصف بصورت خطوط افقی در پی یکدیگر اخذ موقع کرده هر چوکیها نشستند که در میان یک راهی گذاشته شده بوده. ده دقیقه از دو بجه روز گذشته ذات اعلیحضرت همایونی شاهانه بدربار معالی با تشریف فرمائی شوکت و اجلال گردیدند. اعلیحضرت همایونی در حالیکه بدست مبارک شاهانه شان یک کتابچه داشتند، از دروازه جهت شمالی سلام خانه داخل طلوع شمس جهان آسا داخل دربار معلا شده همه حاضرین قیام نمودند. کرسی نشیمن ذات شاهانه بر تخت عالی ایکه در اوقات دربارهای رسمی گذاشته می شد نبود. بلکه در سطح دالان در پیش روی تخت عالی بکفیت سلطنت گذاشته شده بود. بعد از آنکه ذات اعلیحضرت همایونی بر چوکی شاهانه شان جلوس، و حاضرین را بنشستن امر، و به احوال پرسی لطیف از همه جوینده بر پا نخواستن حاضرین را اراده و فرمان فرموده خودشان به پا خواستند. و بیک آواز حیات همرازی نطقی بسیار مؤثری را که صورت آنی در بالا مذکور گردید بیک طلاقت و بلاغت بسیار رسا، و یک وضعیت صبورانه شاهانه فصاحت ادا بر حاضرین دربار معالی استوار اثر فرمودند.

بیک آداب و سکوت عمیق نطق های همایونی را می شنیدند، و حسنات حمیت اسلامی و غیرت ملی در دلهای شان بجوش و خروش می آمد، و بهر کلمه کلام دربار و پادشاه محبوب القلوب خود شانرا مانند پیام سروش لاهوتی خوشی میدادستند. تا آنکه ذات اعلیحضرت شاهانه نطق همایونی را بانجام رسانیده و علاوه از رابطه مذهبی و دینی افغانیان با برادران عثمانی خودش محبت و هیجان فرموده، و در مجموعی همه افراد بنی بشر که جمله از یک پدر و مادر بوجود آمده اند بدین و یک مذهبی را دارند رابطه اخوت و یگانگی نوعی ثابت ساخته فضیلت ها و ثوابهای این معاونت و همدردی برادران دینی عثمانی را بیک طرز بسیار دلنشین رفته آور می بیان و بعد از فرمودند. علی الخصوص هنگامیکه این کلام در شیت پیام را که فرمودند: «پیران مستاصل های دولت ایطالیا برای پرستاری مجروحین خود از ملک خود شان به دارالحرب آمده اند. آیا ما از زنان هم کمتر هستیم که به امداد مجروحین و یتیمان شهدای برادران دینی خود شتابان نشویم؟ باز میگویم که موانع راه مانع معاونت پولی و نقدی ما گردیده باری به اعانه مالی کوشش ورزیم.»

که گریه قابل روی دوست
فقا نزار سانم بیا نیکه اوست

ای حاضرین مجلس! این است که پادشاه شما برای خیر و نیکی تان شما را بدین عمل انسانیت کارانه دعوت میکنند. حتی فقیرانه کاسه گدائی گرفته طلب معاونت مینماید.»

این کلام ملکوتی پیام شاهانه چنان یک طرز دیندارانه مردانه و چنان یک شیوه غیورانه رقت آورانه بیان گردید که از تاثیر حرارت آن در دلها یک طوفان وحشت نشان بپریشانی ظهور آورده، ابرهای تیره غیرت قومی سوای دانشها را استیلا نموده قطرات باران سرشک صداقت و رقت از دیده ها بارید. در اثنای نطق فرمودن جای بی پروای حاضرین مجلس گرفت | هر چند که هندی که مانند بید به نظر آمد، صحرا و جملات


صفحه ۴۴

مراسم در بقیه رای آورده مجلس ختام یافت .

صورت عراضۀ شکريه
باین که در حمایه مرحمت آیه اعلیحضرت پادشاه نامی شوکت نشان دولت مستقله علیه افغانستان ابخدمتگذاری مفتخر میباشیم ازان الطاف شاهانه ئیکه در باب اعانه شهدا و مجروحین مسلمین محاربه طرابلس غرب اجرا بوده حقیقی ترین و صمیمیترین تشکرات عبودیت مندانه خود مانرا بکمال سرور عرض تقدیم حضور شاهانه نشان مینمایم . و بکمال صداقت و تمام حقیقت عرض میکنیم که به این مراحم انسانیت کارانه شاهانه خودشان بعثمانیان را که از زمانهای بسیار به برادران دینی افغانی خود یک حسن احترام و مروت می پرورانند ، و بلکه بنده عالم اسلامی را که ازین ظلم و غدر ایطالیها دل پردرد و مایوس بودند سرور و شادان فرموده اند . هیچ شبهه نیست که این نطق همایون شاهانه که هر کلمه آن موجب افتخار اسلامیانست در لوحه های افکار همه عالم اسلامیت تا به ابد منقوش خواهد ماند ، و فخر افتخار اسلامیان جهان خواهد گردید . باقی بار بار عرض شکران و عبودیت کردن خود را از واجبات بشماریم . از طرف عثمانیانی که بخدمت دولت علیه افغانستان سرافراز اند بنام محمد عثمانی

افریقا مانند طوماری در زیر پا با چیدن گرفت . از علمای بنام دیانت اتمام جناب مولوی عبدالروف خان و ملا عبدالرازق قول اعلیحضرت پادشاهی را به آیات بینات قرآن عظیم الشان تایید فرمودند و دیوان نرنجن داس که از طایفه هنود و رعایای دولت خداداد افغانستان است و برتبه کرنیل ملکی سرفراز از طرف خود و بنام جمله طایفه مذکور عرض حاضر بودن خودشان را بهر و مال و جان در راه رضای پادشاه مهربان خودشان بیان نمود . جناب ایشیک آقاسی دوست محمد خان ناظم از پیرامون چهل ملیون برادر دینی برای افغانستان بحث نموده و ذات اعلیحضرت همایونی را به این عمل صالح و نافع شاهانه شان تبریک نمود . چند نفر عثمانیانی که در دولت خداداد افغانستان در بعضی خدمات مانند داکتری ، دستکاری ، و انجنیری ، و معلمی و زنکوگرافی و دواسازی میباشند از طرف خودشان بنام همه عثمانیان عریضه شکرانه تقدیم نمودند . بعد ازان برادر عالی گهر و شهریار نشان حضرت نائب السلطنه سردار ( نصر الله خان ) که مقام عالی صدارت عظمی را حائز اند از طرف خودشان بنام عموم نهضت افغانستان در حالیکه به احترام دربار در پیش شان بپا ایستاده بودند ، در مواجهه اعلیحضرت با یک نطق بسیار بلیغ و پر جوشی بیان نمودند که دران نطق خود از اطاعت و صداقت نسبت به ذات اعلیحضرت پادشاه با شوکت و شان شان و از حاضر بودن همه بجهت صادقانه شان بهر گونه اوامر و جان فدا کردن پادشاه محبوب القلوب مهربان خودشان بیان فرمود و منافع و خوبیهای این راهبر و خیر اندیشی بسیار پر فواید را بیک زبان بسیار مناسب و پروجد و بی تزلزل کار دادند که اشکهای شوق و غیرت دینداری عمیقی ، و صداقت پادشاه دوستی از دیده ها باریدن گرفت . در عقب این مطالعات عالی ذات اعلیحضرت پادشاه حقایق آگاه مقدس دولت مستقله خداداد افغانستان با جمع شهزادگان و ارکان عظام و همه حاضرین صداقت اتمام رو بمجلس آورده و از درگاه خالق یگانه مهیمن بیک خضوع و خشوعی بسیار موثری در باب فتح و نصرت اهل اسلام دعا و نیاز و تمنا کردند که فرشته گان و کمانداران ارواح قدسیان عالم بالا نیز اگر امین خوان این دعا شده باشند بیجای شک و شبهه خواهد بود . بعد ازان نماز عصر به امامت اعلیحضرت پادشاه ولی آگاه و جماعت ادا گردیده و دامت اعلیحضرت باصحاب و فراوان این روز فیروز سعادت از سفر عزیمت اثر جلال آباد تشریف فرمای شوکت و اجلالی میشدند از پغمان بتعجیلترین دربار عالی آثار .

فقرۀ عرضداشت دیوان نرنجنداس
خادم سرکار دیوان نرنجنداس کرنیل ملکی که از قدیم نمک پرورده دولت خداداد افغانستان بوده و میباشم و کلان و وکیل طایفه جات قوم هنود که در دولت خداداد و در محالات و ولایات ممالک محروسه افغانستان بود و باش دارند هستیم از طرف قوم خود و از عوض حضور پادشاه ظل الله کردم که ما مردم اهل هنود دولت افغانستان همواره با سر و مال و جان بسته گی به پادشاه اسلام دولت فخام خود در غم و شادی بودیم و هستیم و با دوست دولت خداداد دوست و با دشمن دشمن بدانیم چون امر و قضای الهی که از خیراندیشی بر رعایا با دولت خداداد فرمودند ما مردم اقوام اهل هنود افغانستان که در شادی شاد و در غم غم شریک پادشاه همایونی معظم محجوب القلوب خود هستیم بنابر رضای الهی و خوشنودی حضرت رستا پناهی ما یان نیز آنچه لازمه معاونت باشد جان و دل بجا می آوریم و همواره سرفرازی و سلامتی وجود مبارک فیض آمود اعلیحضرت پادشاه خود را از درگاه ایزد بی مثل میخواهیم فقط

عریض شکران مراجع الاخبار
از این نطق همایون که هر کلمه آن یک شوق بی پایان باعث است

از این نطق


صفحه ۵
نابر ۵

در دل هر صاحب وجدان برمی انگیزد، و بر صرف آن بنیات انسانیت بر ازد، با این بیانیه وجدانی که جدا می دارد ( سراج الاخبار ) که ترجمان وطن است با جمله هر انسان عزیز خود یک صدائی ہوئی اداری بسیار جا نظرائے

( پاینده باد پادشاه ها )

هوای کابل
درین هفته فال زمستان در پایتخت استان شهر شهیر لیڈیز یا (کابل) چابکدستی چالاکی طبعی نموده و دو زحمت مورد خود اجرا نمود. یاد آسمانی و بهار بیز (پشته کوه) بشدت تمام در وزیدن بوده با ابر آفش انگیز پرده تار آلود خود روی سارا تیره گون ساخت کوه ها کوه تا اجرا شهر را یک ایضا مجلا جلوه گر گردید. برگهای درختان پیش از انکه رنگ جام طلا کی رنگ خزان را بینند در حال سر سبز خود از شدت قهرمان تا افشار و منجمد شده و حرارت غریزی رگها و پی نانشان بدان جنگ گردیده، و برگ خشک سوخته مانند کشته بر خاک رو فرو ریختند. زردی برگهای درختان چنار و سبز درختان توت و انار، و سرخی گل بعضی درختان میوه دار در میان کوه ها پر پرف سیم شاه شهر صفا تخمیر زیر بار منتظر یک لوحه تصویر دلپذیر میبختند که گویا قلم معجز رقم رسام طبیعت بیک کارت انرا رسم کرده و در یک چوکات نقره ای خوش ترکیبی وضع کرده باشد. اول برف که در شهر باریده شب جمعه گذشته ۲۵ ماه ذیقعده الحرام بود (که این برف خفیف باریده و لکه لکه بود ولی کوه های اطراف کابل را بیشتر از ان سفید شد و آنها این زغالان را به تب موزه مرد و الجوز گرفتار آورده بود).

سفر خوب اثر همایونی
ذات عالیحضرت شاهانه بر طبق مشی چهارم ماه ذی الحجه الحرام از پایتخت بصبح سواری موتر با افسر الاقبال لازم سمت (جلال آباد) گردید در روز مذکور هوا خیلی صاف و دلپذیر بود. شهر جهان را اشعه شمس با پرتو لطیفی داشت، جیسے که ذات اعلیحضرت شاهانه دیروز نه با مردمان با حضور خودشان مراسم وداخلیه شان را اجرا فرموده بودند، اشخاص بسیار محدود در گلخانه مبارک بجا تو حاضر شده بودند. شهزاده معظم معین السلطنه سردار (عنایت الله) خان، و مصاحب خاص اعلیحضرت با یو سردار (محمد یوسف) خان و کاسب الحلوفه دارالسلطنه جناب (الوی ناب) صاحب و دیگر نفری همرکاب همایو

با سر قطعه موتور براین باره صبح در موتر سواری ذات اعلیحضرت شهریار عالی شهزاده اکرم حسین الله و دو سردار (امان الله) خان و مصاحب خاص علمیت مآب ہوئے سردار (محمد یوسف خان) و جناب (عبدالامدان) حاکم نیز حضور با موتر شرقی همرکابی داشتند و یک موتر دیگر نیز پشت با نه حرکت نمود که بعضی همرکابان جان نثار شان بود و از برای ذات عالیحضرت ابن السلطنه سردار (نصرالله خان) اسباب انجم و پیشکش از دایره هائی خود شان بسواری موتر حرکت فرمودند. ذات عالیه (علیا حضرت سراج الخواتین) صاحبه معظمه تقریبا پنج روز قبل از حرکت همایونی بود که در موتر ها منزل (باریک آب) تشریف فرما شده و الان بودند و از انجا در روز دیگر قبل از حرکت همایونی بسوار شده و حرکت کرده و بمنظر تشریف فرما و در قریه فرخنده کوکه ها به مسکن شان بودند معیت ایشان همراه سوار شده بر سر جلال آباد حرکت فرموده بودند که به این حساب ذات اعلیحضرت همایونی از کابل وارد و شاهانه که همراه با علیا حضرت معظم له از منزل (باولی) حرکت کرده بود دیگر روز بالخیر والعافیه بجلال آباد داخل شده اند.

( سراج الاخبار ) با جمله هم وطنان عزیز خود یعنی رعایا صادق و با وفا دل از دربار الهی نیاز میکند که سفر خیریت اثر پادشاه دل آگاه محبوب القلوب با صحتها و سعادتها و خیر های کامله نتیجه پذیرین اقبال شود. آمین.

خبر تلفون
جلال آباد
از طرف سد المران
اعلیحضرت والا، و شهزادگان والا، و برخی از خدام خاص حضور روز یکشنبه ۲۴ ذی الحجه مطابق ۲۳ قوس موافق (۲۶) نومبر سوار آتش عراده و موتر همروزه وارد جلال آباد تشریف آوردند، ساعت سوار از کابل ما ساعت دوم و ۲۴ دقیقه صبح، توقعات منتظر ما این راه ۶ دقیقه، فاصل او ۶ ساعت و ۵۶ دقیقه، یعنی در ساعت ۹ و ۲۰ دقیقه بعد از ظهر بسلامتی بجلال آباد تشریف فرما شدند. در کمر تشریف آوری اعلیحضرت در سالها سابق که اعلیحضرت والا در جلال آباد تشریف می آوردند همه بار خانه همرکابی با بوردشت بود اما امسال از وقتی که حضرت والا کمر سفر به راه جلال آباد به اصول آباد تکمیل قسمتی بارخانه در (کراچی) تمام همراه با اینکه برخی از هندوستان خریداری و و بعضی در کابل سازی شده و به تفریق بهمراه اردو ها داخل جلال آباد گردید.

( سراج الاخبار )
سراج الاخبار با همه همشهریان عزیز خود مواصلت موکب همایون ملیحه پادشاه عقد مجمع الفخر است اسلامیان است. بجلال آباد گردید در دو زبان صداقت و عبودیت می سازد.

این تشریف کرتا اعلیحضرت همایونی سوار موتر همروزه بجلال آباد رسید احوال و صحت شاهانه بواسطه تلفون از چنان ترقیات درخشنده به نیت شهر و رعیت چشمان ایشان پروانه وار بر شاهراه هر درخت و هر یک شعشعه شماری نگران کی، و گوشهای دور و ارزوی است و دشمن به تمنای تصویر دیده و مدنیت گستر پادشاه بزرگ است الله خان خداداد افغانستان پرده الامان می سازد.

بنا برای خلاف بودن قول بعضی خورده گیران بخیر که عدم انتظام و


صفحۀ ۵

که باین حرکت بیدلانه خود درین عصر بیستم مدنیت حاضره خاطره های ناگوار باشی ایل صلیب عصرهای بسیار مقدم را یاد آور می شود. ازین بود که هر مسلمانان را یک دهشت و هیجان عظیمی استیلا کرد. برادر های مصری، دینی، و هندی، و ایرانی ما نطقها، و نامه ها، و پیغامها فرستادند. البته برادران افغانی شان نیز سکوت فرو نگذارند و دانسته شد، چنانچه بر خطه های منور و بلیغ که صحیفه های نخستین نبرد (ه) سراج الاخبار از تزئین فرمودند مسطور است برادران افغانی ما بیک زبان و یک قلب بردگی، پارستگی و محرومیت مردم (مسلمان) میراز برگ میبرند، و برای این همت افغانان و این برادری و یگانگی یک لوز و نجاح علنی داشته بودند و در جشن بسیار پر شانی که فقط بیاد و نسبت برادران مبتلای خود شاعرانه گرفته شد و اگر کدام پروگرام تحت پیام روح ملت، و جشن محرم، و طلب دعا بقبولیت حوایج امت و صلاح انفذ و الدین امیر حبیب الله خان) مجموع مقدس ما، و در روز ملی راه و بقا، و خطه و ارتقا منزلت ابتهاج فروم را داشته، باز بجهت اتفاق و متحدی که این بلاد را لازم است (۱) مسلمین جهان عمومی را سعی کرد حقیقت برادران افغانی خود را بیک امر قوماندان و یک امر قوماندان تمام خود را یک امر قوماندان تمام خود را یک امر قومی کالی و متفق گردانیده و نشان بیرق گونه در این کار می خاطر مسلمین مغرب القلوب خود را در راه مؤمنین و مسلمین بذل و نثار کرده و افتخار ابدی را به درجه نسبت جعبه الحال برای خود حاصل کردند. افغانان را هم مرتبه است که باین همت و سعادت ابدی دست بیارند، و در دریای رحمت الهی شناور گردند. چند مشوره، و رعایت اوامر مرکزی را بعد چند کلمه اظهار نمایم، فقط اینقدر میگویم که نطق همایونی در باب عید میدان شهدا و مجروحین فرانس غرب
ن از این بود که نطق همایونی در باب عید میدان شهدا و مجروحین فرانس غرب یک تاثیر عظیمی بر قلوب استا بخشید، و به او و برادران دینی خودشان به بدل و مال خودشان شناختند. و در آخر نطق همایونی تنها در همان مجلس مبلغ بیش از ده هزار روپیه کابلی جمع آمد و هنوز در جمع آمدن است. مسئولیت اینهمه هیجانها، و جوشها، و خروشها، و تفرشها، و اسلامیان به ایتالیا راجع است. خرافات پرستی آنها در چنین عصر منور مدنیت حسن ائتلاف شرق و غرب را به تهزل در آورد، و همه دول معظمه مدنیت پرور و علم الخصوص دولت منظمه بریتانیا که همه عالم او را قوی شناسی و عدالت پرور و عدم تجاوز بر حقوق غیر معروف می پنداریم می باید که فضل خود سر ایتالیا را که بر خلاف قوانین کتب حقوق مدنیت حرکت نموده از دستش گرفته بیک سکه تادیب محکمی برویش بزنند، و از تجاوزات حقوق شکن منعش باز آرد.

مقامِ وکالت
در دار السلطنت کابل جناب شهزاده والا جاه تا الحكومة الفن و البدن سردار (حیات خان) وکالت به اداره امور مامور فرموده شده داند.

منصب و نشان
جناب (محمد اکبرخان) که سابقا حاکم (خوست) بود بنا بر حسن خدماتی که در قلع و قمع شگفتی بجا آورده مظهر عواطف مراهم سنیه شاهانه شد و بلقب سردار درجه سوم
نص و منصب برگدی ترفیع و ممتاز، و بقطعه
لطیف نشان خون افگنی و چهار سر اسپ از اصطبل خاصه سرفراز فرموده آمد و به منصب جلیل حاکم کلان سمت جنوبی نیز نصب گردیده و قراریکه شایع است شاهنشاه ما درج مصاحبت اختیار خود خواهیم کرد.

ايضاً نشان و معاش
امیرک خان، کرنیل جریدان و در مصنف عساکر خاصه دار در فوج احمدی در بار محافظه محدود است بنابر ابراز خدمتی که در باب گرفتاری اشقیا بکار برده و صداقت که در کارهای می تواند خود اجرا نموده بقرار تصدیق سردار محمد اکبر خان حاکم کلان سمت جنوبی از مراهم و عواطف شاهانه بیک قطعه نشان طلای خدمت، نایل و سزاوار گردیده و مبلغ یکصد روپیه بخواهش فرودگاه است و بیک خلعت فاخره سرفراز گردیده و ده روپیه نقدی نیز بصیرت بخشش به پسران ایشان مذکور احسان و عطا فرموده شده است.

مقاله
حرب حاضر
بعد از محاربه روس و جاپان گوشهای ما هیچ صدای طوب و تفنگ نشنیده بود. بشریت در یکهالم آرامی و سکوتی بسر می آورد. دفعتاً از طرف (طرابلس غرب) ولوله حرب و دو غا ظهور نموده، آیا چه حرب ! یک حربیکه بغیر از روایات قدیمه ایام دهشت انتهای در چنین عصر های ترقی و تمدین استثناً شنیده نشده است. آیا این چه سان حرب است؟ یک شخص برخیزد بدیگر یک شخصی بگوید که زمین تنگ است و گنجایش نفوس ما و اعوان مرا ندارد، من خانه ترا بزور از تو میستانم تا برای نفوس و منابع خود مخرجی بیابم، و چون پرسی که چرا؟ بگوید: زیرا از تو زور آور ترم! بله! اگر چه (حق تقدم) داده اند ولی وای انصاف که این حکم را نیز قوت شمشیر داده اند و زور آوران با قوت حربه هم حکم خود را گوش زد عالم کرده اند! خیال خام! این حرکت ناشایسته اطالیان موجب بد نامی بسیار بزرگی برای این عالم مدنیت گردید، بلکه یک ضربه مهلکی بود که بر جگرگاه عالم بسیار مهیم (حقوق) که دار و بنای همه محکمه های عدالت عالم شمرده میشود حواله نمود، و یک قطعه معصومیت مانند یوروپ که در یک مردم حقوق شناس مهذبی مانند یوروپ این ناموجود بودن اینچنین یک همت حق ناشناسی خود سری مانند اطالویها حقیقتاً یک لکه کراهت آوری شمرده میشود. اطالیا، به این حرکت ناشایسته و وحشیانه خود نفرت و لعنت همه عیون نفوس نوع سلام و در هر کجا که در روی زمین موجود میباشند بر خود جلب نمود. باری اگر مسئله را یک رنگ مذهبی و دینی میدادند هر چه که بود بوده ولی این شیخ بناپاپ را بر دگلهای کشتیهای جنگی خودشان آویختن، وضعیت دهشت و عدم تهذیب را بجا بنا کردن، و بسبب بر افراشته شدن بیرقهای صلیب بر قربانی اسلامی تنیس دادن و سبایا همدیگر خود را مباح دانستن و قتل عام زن و مرد و اطفال مسلمانان را روا داشتن حرب حاضر را یک رنگ دینی داده.

***

حوادث خارجیه
نقل از اخبار پایونیر مورخه ۶ ماه نومبر سنه ۱۹۱۱
مطابق ۱۴ ماه ذی القعده ۱۳۲۹

لندن ۴ نومبر — در شهر برلن خبر نم رسمی مشایع شده که معاهده جدید فرانس و جرمنی جمیع تنازعات ما بین را رفع میکند و امید است که در آینده جرمنی و فرانس بموقعه کشمکش نخواهند یافت و این امر خیلی قابل مسرت میباشد که برطانیه در مرتب ساختن مسوده ها مذکور هرگز مداخلت ننموده است — شرایط بزرگ معاهده مذکور بقرار ذیل میباشند فرانس (۱) در ملک مراکو اختیار کامل دارد و جرمنی در معاملات ملک مذکور آینده هرگز دخل نخواهد داد.


نمبر ۵ صفحه ۵

(۲) جرمنی معوض شانزده هزار مربع میل علاقهٔ افریقوی بیک مربع میل از فرانس خواهد گرفت چنانکه تعیین حدود علاقه جات مذکور در خود معاهده کرده شده است فقط

یقین است که اطالیه اراده حصول قبضهٔ مجمع الجزایر ترکی را فسخ نموده است و بالفعل غالباً بر ساحل شام حمله خواهد آورد از روی آن آمده است که سپاهیان ردیف عثمانیها را برای خدمت نظام خواسته شده است و یک لشکر دیگر را مع سپه سالار آن حکم شده که بطرف طرابلس روانه شوند فقط

برای مارکومس تیهودلی که در مجلس منتظر قرض دولتی میباشد از ملک ترکی حکم اخراج داده شده است و باب عالی بدول یوروپ مراسلات اعتراض به این حیث فرستاده است که اهل اطالیه بدون سبب قتل عام عربان نموده و آن بر خلاف معاهدهٔ بین الاقوام شده میباشد فقط

کرنیل خدارسولخان ایجنٹ افغانی مقیم بمبئی در شهر پشاور رسیده و از آنجا عیال و اطفال خود را بکابل خواهد فرستاد فقط

یک جاسوس جرمنی را که تاریخ ۲۸ ماه اگست بمقام سلے واقع النخلستان ماخوذ شده بود سزای قید ۲۱ ماه داده شده است

( سراج الاخبار )

جاسوس و جاسوسی چند رقم است یکی بهمین گونه جاسوسیها که دولتها رقیب همدیگر در باب قوهٔ عسکریه و استحکامات و اسلحه و راه ها و انبار رسد و غیره در ملک بهمدیگر اجرا میکنند که این گونه جاسوسیها و جاسوسها مقبول و برای دولتها ضرور است . دیگر یک قسم جاسوسی طعونه ایست که برای رسانیدن شر و ضرر افراد بنی نوع خود بسته و فسادها را این بی وجهان اجرا میکنند که اینگونه جاسوسی و جاسوسها شایان لعنت و نفرین میباشند .

فرای اعتبار با جاسوس حلقه نمیشوند ( مخبر ) گفته میشوند زیرا خبرهائی را که میگیرند برای فایدهٔ کار نشر و اشاعت میکنند .

کیفیت ستارهٔ دمدار که در چند ایام گذشته بوقت صحیح دیده می شد بیشتر با همران علم الافلاک معلوم نبود لهذا نام آن ستارهٔ بی نام نهاده اند فقط

سراج الاخبار

سیارات ثابته در ( عالم شمس ) بر اطراف مرکز خودی

دور و حرکت دارند بر سه قسمست، یکی (ستاره) دوم (پیک) سوم (سیارات ذوالاذناب) یعنی ستاره های دمدار .

(ستاره) همان ستاره های معلوم و معروفست که عطارد، زهره، مریخ و غیره میباشند . (پیک) ستاره ها ایست که بر اطراف خود (ستاره) دور میکنند، چنانچه (کرهٔ قمر) را پیک کرهٔ ارض میگویند، ستاره های دمدار نیز سیاراتیست معروف که بر اطراف شمس بدور و حرکت میباشند .

(مدار) راه موهومی ایست که سیارات بران راه بر دور شمسی دور و حرکت دارند مدارها یعنی راههائیکه سیارات بران حرکت دارند گرد و نامیده میباشد . اما مدارهای ستاره های دمدار بیضوی و ممتد میباشد . بعضی ازین ستاره های دمدار در بیست سال، و بعضی در هفتاد و بعضی بعصرها یک دور خود را بر اطراف آفتاب کامل میکنند . و گاهی بشمس بسیار نزدیک میشوند و گاهی یکباره با فرسخ دور می افتند . لهذا این یک دور و حرکت کیفیت که از ابتدا خلقت کائنات بعلت ارادهٔ خلاق موجود است بر پا بنا خلق فرموده شده و یک نظام لایتغیر یست که هیچ تبدل ندارد . پس اعتقاد و افکاریکه در عالم برای ستاره های دمدار زبانزد شده آمده است سراسر وهم و غلط میباشد . ستاره های دمدار هیچ تاثیر سعد و نحس و جنگ و غیره در کرهٔ زمین نمی بخشد .

از ملک مصر چهار هزار نفر مسلمانان راسخ الاعتقاد بطرابلس رفته اند که بر خلاف کفار جهاد نمایند و چون که اطالیه ملک مفلس میباشد و اخراجات جنگ یومیه برایش بقدر ده لک پونڈ میشود و تا حال ملک مذکور سه کرور پونڈ برجا خرچ کرده لهذا سیاستدانان ملک بجهتین مسأله اند که فی الفور سر رشتهٔ صلح کرده شود علاوه بران جوانان اهل اطالیه که در ابتدا بر آهنگ داشتند نیز فسرده شده و اکنون قدام منظوری اخراجات جنگ به پارلیمنت پیش خواهند شد قریباً جمیع اراکین بر اصلح اصرار خواهند کرد .

( سراج الاخبار )

از یکی از قطاعی روزگار پرسیدند که :
برای مجاربه اول چیزیکه بکار است چه چیز است ؟
گفت — پیه !
باز پرسیدند که : — دوم چه بکار است ؟
گفت — پیه !
باز پرسیدند که : — سوم چه بکار است ؟
گفت — پیه


صفحه ۸
نمبر ۵

مستر شنید اخبار نویس مشهور انگلستان سفیر ترکی و دیگر ممالک یوروپ را به این مدعا اختیار نموده است که مردم را بر خلاف اطالیه اشتغال به بد و سر رشته نماید که تصفیه تنازعه اطالیه و ترکی در عدالت سالشان بیگ کرده شود و برای حرکت نا شایسته اطالیه آنرا سزا داده شود ظاهر است که ترکان مستر مذکور را خیلی دوست داشته باشند و برای امداد مش سر رشته بر قسم برا خوده باشند فقط

قبل از انکه ترکان از بندرگاه بانی طرابلس بر آمده بودند انتها جميع اشتر با و دیگر جانوران بار برداری را همرا و خود برده بودند و اکنون اطالیه برای حمل و نقل سامان خورا که و غیره مشکلات سیما محسوس میکند علاوه بر ان نشست بی که سالاد افواج عمان برای جنگ طرابلس مقرر شده است خیلی شجاع میباشد و عزم مصمم کرده است که تا آخر با اطالیه جنگ خواهد نمود

نقل از اخبار سول اینڈ ملتر می گرت مورنه ما ماه نو به انشاء مطابق ۱۵ مارذی القعده ۱۳۲۹ھ

لندن ۵ نومبر - وکیل - یوتر از شهر هر ابلس به شهره تا رسید و بیان میکند که بر خلاف بیانات سرکا ر ا طالبه تعدا د ترکان و عربها که تاریخ ۲۳ ماه اکتوبر با افواج اطالیه جنگ نموده بود زیاده از دو هزار نفر مستعد جنگ بوده و آنها به این سرعت و شجاعت حمله کرده بودند که افواج اطالیہ متحیر شدند و از یک هزار نفر زیاده را مقتول و مجروح ساختند و اکثر حصه نواحی طرابلس اجرا از قبضه الطالبه واپس گرفتند و اکنون وسعت علاقه اطالیه در طرابلس بجای پانزده میل تصرف ۸ میل میباشد و ترکان اعلان فتوحات خود را به این طریق کردند که از توپ خانه خود گلوله های شار تیل بر کل افواج الطالبه فیر کردند تا اینکه بلکه شمار نیل بین در کمپ سیگار مطالبه انتقاد ده فواج الطالبه تا این حد سپس با شدند که از آنجا سوار شدن بهشتی با صرف باقیمانده است و لهذا اراده این شده افواج اور علاقہ صحرا قطعاً موقوت گردیده است و تا زمانیکه وادی فرا ہمس بوسعت پانند و میل بست ترکان می باشد فی الواقع خود شهر طرابلس مقام محصور خیال کرد و میشود و تمام جنرال اطالویان در اینجا اگر او اراده خود را ندارد سرا سر اتصال است و بنا بر سخنان معلوم می شود که او گاهی به ترکان حمله خواب آورد فقط

بشدت تمام سرایت کرده است و اگر چه اطالیه تردید خبر قتل عام عربان را کرده است عمر و قایع نگار دیو تر بیان میکند که خود قتل عام عربان را بچشم خود در تریپولی و احوال مذکور را بدستخط سفیر برطانیہ مقیم طرابلس دستخط نخودیده ام و کل وقایع نگاری تصدیق میکنند که پس از انکه اطالبیانی برای قتل جمیع عربان مشتبه حکم داده بود مگر سپاهیان انها حکم قتل عام خیال کردند و لهذا در زیر بازخواست این حرکات وحشیانہ جرنیل کا نہو اس پالاد اطالیانی میباشد فقط

لندن د نومبر بیست هزار سپاهی نظام اطالیه مع توپخانه و جهازات بحری به مقام نیپلر جمع شده اند که برای کمک افواج طرابلیس روانه شوند فقط

تاریخ ۳ ماه اکتوبر یک شخص روسی برای سنگه از جلال آباد پیش در میرفت و در قافله سرای همرو و توقف کرده بود و چون خوابید دو هزار و نهصد روپیه کابلی او را دزدید و اگر چه تلاشی اکثر مردم گرفته شد لاکن سراغ ازو مطلقا یافته نشد فقط

( سراج الاخبار )

هرگاه جمرود در علاقه افغانستان میبود بوقوع این واقعه آیا چه واقعه خونها می شنیدیم؟ ...

آیا نامه نگار سرحدی اخبار پایونیر چه هنگامه ها بر پا میشود ؟

اگر چه خبر الحاق مصر با معروضات برطانیه غلط میباشد لکن با وجود آن در این باب هیچ شک نیست که تغییر در انتظام ملک مذکور کرده میشود و علی الخصوص عدالت های دول مختلفه یوروپ را موقوف کرده خواهد شد چرا که بعد از تصفیه معامله مراکش و جنگ اطالیه و ترکی باید که انگلستان هم در ملک مصر چیزی فایده حاصل کند فقط

خبر فرستادن بیست هزار نفر سپاهی دیگر به علاقه طرابلس تا درینجا خیمه ها استوار تر گردیده افواج اطالیه از ترکان درین میان قلیل الاعداد شکست سخت خورده اند و فعلاً این بیان غلط میباشد که در جنگ ۲۳ الی ۲۶ ماه اکتوبر چهار هزار عرب و ترک بقتل رسیدند چنانکه بقرا ر بیانات وقایع نگاران اخبارات مختلف یوروپ فی تعداد افواج عثمانی در جنگ مذکور از دو هزار نفر بیشی وارد بوده و دگریان مذکور بسیج با یقیناً اسپالا را مطالبه حکم قتل عام را داده باشت فقط

از شهر طرابلس


نمبر ۵
صفحه ۹

تاریخ هفتم ماه اکتوبر محسوب ذیل از شیر از امده بود - که مشیر خالص قنسل برطانیه مقیم شیراز برای تاجران مشوره داده است که آنها مال و اسباب تجارتی را به اصفهان روانه نکنند چرا که راه های مختلف خیلی غیر محفوظ میباشند - در همین ایام بر سرک های کلان راه زنی بکثرت بوقوع آمده اند و مال و اسباب گران بها بغارت برده شده است و تاجران انگلستان بمحل نقصان خیلی کثیر شده اند و یک زن انگلیس را وردان زدو کوب بسیار نموده اند پس لازم است که سر کار انگریزی استعداد این قسم خرابی را بنماید - علاء الدوله نائب الحکومه شیراز مقرر شده است و مردم کاشی یعنی از شهر بر آمده اند لاکن توقع امنیت کامل خیلی کم میباشد

اشتر بانان طرابلس مکتوبات و تفنگ و سامان حرب و غیره برای افواج عثمانی و عربان صحرا رساننده میروند و اکثر آن را افواج اطالیه ماخوذ هم نموده لیکن با وجود آن وفاداری شان متزلزل نشده است و هر وقت برای افواج عثمانی آب تازه میرسانند و بهمین سبب است که برچاهائی آب اکثر اوقات حمد کرده شده است - علاوه بر آن ترکان به بیرق سفید چند بار آب تازه را از کمپ اطالیه هم برده اند فقط

نقل از اخبار سول ایند ملٹری گزش مورخه ۸ ماه نومبر مطابق ۱ ماه ذی القعده

لندن دهم نومبر - اخوانا مشهور شده است که جرنیل کانوا سر عسکر اطالیه مقیم طرابلس موقوف شده است و بجای او جرنیل مروگونی سر عسکر مقرر گردیده است و جرنیل کانوا غالبا حاکم در آن مقرر خواهد شد و اخبار سینٹ پطرسبرغ امروز یک تلگراف را شایع میکنند که بروز سه شنبه و چهارشنبه گذشته ۸ هزار ترک و ۶ هزار عرب بر افواج اطالیه حمله آورده و فتح کامل حاصل نمودند و قریبا شش هزار سپاهی اطالیه را مقتول و مجروح ساختند و دو قلعه و توپ و سامان حرب را بعد از کثرت به تصرف خود آوردند فقط

اطالیه برای دول مختلفه اطلاع داده است که کل اهالی طرابلس و سایرین با علاقه اطالیه ملحق کرده شده است و با هر اکنون و دل پذیر رسمی این امر را بنماید که ترکی برای مصالحت ساخته مند شود و بر مشهد خود قانع باشد و خود نخوا باعث خون ریز نهایت خطر و و حشت

( سراج الاخبار )

آیا اطالیها چرا به قسمت دسته و خود راضی نشده پاست

خودشان را از موزه پیشتر دراز کردند آیا متقدمی بر خونریزی که شده ؟

خبر من بعد - سر رشته صفای شهر طرابلس خیلی ناقص میباشد و لاشهای پنجاه نفر که بهوارض میضه و گرسنگی و غیره مرده بودند از بازار ها یافته شده اند و وادی طرابلس پر از لاشش ها میباشد و تعفن و بد بوئی آن علاقه نا قابل برداشت است و در افواج اطالیه تقریبا چهل نفر یومیه بعارضه میضه می میرند فقط

در آبهای سرنٹ مونت از سطح بحر یک جزیره دفعتا پیدا و بوقت بر آمدن آن نظاره تموج دریا و دود و شعله ناقابل دیده بوده است فقط

بر آمدن اینگونه جزیره ها از زیر آب مکررا باین اول باریست که بوقوع می آید. بلکه بیشتر ما نیز در بحر یونان و غیره جاها بوقوع آمده حتی بعضی وقتها بعکس آنهم شده است که بعضی جزیره ها دفعة در آب فرو هم رفته است.

سبب اینگونه وقوعات همانا حرارت مرکزیه زمین یعنی آتش سیالست که در جوف زمین میباشد. آتش سیال همیشه جوش و خروش است که زلزله ها و آتش فشانی از باعث نشان، و اینگونه جزیره بر آوردنها، و فرو بردنها را غیره از مهارت خود بروی کار می آورد.

لندن دهم نومبر - بتاریخ ماه اکتوبر پنج نفر سیاحان سويس که از ایران از طرف شهر منتشر شده آنها هر یکه برای سیاحت رفته بودند و کایک روسی مراجعت شده بر آنها در آوانی ارزان شدید و بنابران سرکار ایران مراسله اعتراض را به سرکار روس فرستاده بود لاکن سفیر روس مقیم ایران مراسله مذکوره را نه معرفت بدون جواب واپس به سرکار ایران فرستاده است بلکه مطالبه نموده است که ایران از روس به این مطلب عذر خواهی کنند که در معامله مذکوره سیاحان ایرانی توهین افسران روسی کرده بودند و اگر ایران عذر خواهی نکرد روسی بر صوبه جات گیلان و مازندران تصرف خواهد نمود و گمرک ایران تصفیه نموده است که مطالبات روس را هرگز منظور کرده نمیشود و افسران پولیس بقرار قانون جایداد شعاع السلطنه را ضبط خواهند کرد فقط


صفحه ۱۰
نمره
فقره آخرین این اخبار (پایونیر) را (نطق جایون) اجرت جایونی که صفحه ای اول این نسخه ها را شرف و زینت بخشید و توضیح و تفسیر نیما یا

نقل از اخبار ترمیون مورخه ها و ۸ نو بر شاخ مطابق داده از ولی فاقد
رہوں ، نوبر مسلمانان معتبر رس یک مجلسے قایم کردند و تو کردند و تجویز نمودند که به شورمست برطانیه استند ها کرده شود که خورنست بیا سر خاطر مسلمانان که از رعا یا انگریزی میباشند در جنگ ترکی و اطالیه محبت اندا د طریقه های جابرانه که اطالیه در قتل زن و بچه های مسلمانان مظلوم طلر بنین خوان مرداد اس شده دخیل دهد و برایشان را دشمن گرداند که ان چنین بی مروتی و سرم مهری برای اقوام میله خو میله خود را شایست مورفیت میگویند عزادار تیبا شد و چون اشد و چون مسلمانان ہند وستا خنی بر میایند که وجود خوردن شکست ! اعلان الحاق ملک خوا لبش کرده میرد و فقط

نقل از اخبار سوال تیکه متری گفت مورد ۱۹ و بر انتشار مطالبی ، اما بازی
از قسطنطیب خیر خیر سر کاری آمده است که ترکان افواج اطالیه را شکست داده شهر دو نا قا بض شدند و فوج اطالیہ متحمل نقصان عظیم گشته پنجصد نفر را مقتول و هجده توب را در معرکہ کا روزار گذاشتند اطلاع نماید فقطه

بر از نظیر ندارد بر دولت به د ولی یوروپ استند ها میکنند که سر رشته مصالحت ، مین آنها کرده شود - ترکی مجبور بود که این درخواست را بکنند چرا که حسیب کزوری بجریه دوست داران و مقابله را محالی مقابله اطفایه را محال میدانست لاکن حالت اطالیہ مضحکه اجمیر است چرا که خود آن دولت بدون سبب پر علاقہ ترکی حمله شوده است و در ابتدا دانسته بود که کا ر فتح طرا لیں انسان است تراک تراکنون چون دیده است که کا برند کو را تقدر آسان نمی باشد که خیال کرده شده بود سپس دیگران را میگوید که برا از این جنگ نجات بدهید - فی الواقع الطالبه مک مفلس عباس تقل اخراجات کثیر جنگ شده نمی تواند و همین سبب است که برای مصالحت اند خواست مینماید لاکن دول بورده و لمت ترکی را منظور نکرده اند و هیچ وجه نیست که در خواست الطایر منظور شود علاوه بران این خبر مجابی مزید اطالبه را فی بمیابند که وجود خوردن شکست ! اعلان الحاق ملک و دیگر ممالک محروسه برطانیه رعا یا وفادار و قابل اعتماد می باشند لہندا گورننت را هم باید که آنها را جواب طمانیت بخش به بیند و خیالات عام شورش و بد امنی را بساسی جمیله تدارک و تدافع نماید تا مسلمانان را جمعیت خاطر حاصل باشد. — در انجمن مذکور دیگر تجاویز نیز پیش شدند مثلا انجمن برای امداد مظلومان طر المس مبلغ کثیر بطور چنده فراهم نماید و کلا بل اسلام برای کمک ترکی جمع شوند و به وزیرا عظم قبله طیبه درخواست کرده شود که از واقعات اصل جنگ بر امر است با فصل زکی مقیم بیٹے اطلاع نماید فقطه

نامه نگار اخبار پا بو نیز جنوبد که اعلیحضرت امیر صاحب خبرنا می جنگ ترکی و اطالیه را به اشتیاق تمام مطالعه مینمایید چنانچه باب جنگ اس د جاپان توجه مبن دلی میکردند بنا بر این چند مترجم اخبارات محکم علیزات امیر صاحب مقرر نموده شده ا که اختبارات مذکور را در فارسی ترجمه شود و مرده و نه برای مطالعه حضور روانه کنند در نیل غلام م رسول رسول خان ، جنت اور طلب اسی کالج نصارسے لاج لاہور نیز کا منہ کھوئی بدست گرفته اند بازار انار گلے مبلغ یکصد و چهل روپیہ کلدار امیر صاحب تقسیم بینی که حال دار دیتا ور شده است بروم براے عور غرض مذکورہ بالا چند فراهم آوردند افغانستان را تر نجیب میداد که خرید و فروخت جلد سامان محمد اطلاعیه برا موقوف کنند و از این ظاهر میشود که که میل موصوف از خیالات مسلمانان مینی که آنها در باب اطالیه دارند خیلی متاثر شده است اما هنوز هیچ معلوم نیست که اعلیحضرت امیر صاحب تقلید این خیالی را خواهند نمود یا نه فقط
) سراج الاخباء )
از ترجمه اختلالات انگریزی که دریاست السلام به که جمعه ترجمه شده نقل


صفحه ۱۱

نقطه میباشد .

مبر ۵
علی الخصوص فرستادن پاپ شیخ خود را برا او بخفتن برودکلها کشتیهای جنگی ایطالیا حقیقتاً موجب حیرت و دهشت شمرده میشود . و یا در بهانه و کینه های پاپ است خلا مینده شدن بیرقهای صلیب را بر دیوارهای قلعه طرابلس به پاپ مبارکباد گفته اند . به این هم اکتفا نشده و چندی پیشتر در سفارتخانهٔ ایطالیا در لندن یک جشنی بر پا شده و بسی سخنان حرارتناکی بیان کردند که از انجمله ترکانرا از قطعهٔ ( یوروپ ) بیرون راندن و مانند یهود و بها بدیگر طرفهای کره زمین پراکنده کردن بحث و بیان نموده اند که این سخنان بجز هزیان و دیوانگی دیگر چیزی نیست .
از کسانیکه منافع برطانیا را مقدس میدانند ، و مدافعه وی فقط آنرا یک وظیفه نظیفه برای خود می شناسند . به پرسیدن این سخن مجبور میشوم که : (( آیا انجام و نتیجه این احوال را برای برطانیه خوب و پرخیر میشمارند ؟ )) ! !
در حالیکه دولت برطانیه خود را یک دوست و خیرخواه حریت پرور به همه ممالک شرقیه شناسانده ، و در هر وقت خود را بحق و حقانیت مشهور کرده آیا چنان میشود که به این حال ناحق در ذیلانه اختیار سکوت بکند ؟ و اگر سوال شود که (( هرگاه سکوت بکند چه خواهد شد ؟ )) بجوابش میگویم که ساکت کردن برطانیا غیر ممکن است . زیرا دولت برطانیا حاکم بر ( ۴۰۰ ) ملیون نفوس بیشتر است که یک ربع آن مسلمانست . و این مسلمانها از بسیار سالها است که برای حاصل شدن یک رابطه محکم در ما بین شرق و غرب کوشش ورزیده اند ، و برای بدست آوردن افزونی وداد و محبت این دو عنصر سعی و غیرت کرده اند .
پس اگر دولت برطانیه که در نظر مسلمانها از همه دولتها عالی تر و حقانیت پرور تر شمرده میشود مقابل این حق ناشناسی ایطالیا چیزی نگوید حقوق خود را خود پامال مینماید . لهذا نظر به این دلیلهای واضحه که بیان شد میباید که دولت برطانیه بواسطه کشتیهای جنگی خود بصورت مردانه مداخلت کرده به این کار یک نهایتی بدهد . و به اینصورت ثابت سازد که نصارا را با حق و حقیقت التزام کرده و بفکر پامالی ضعیفان میباشند . وجدان و انصاف است .
همچنین اقتضا میکند .

از اخبارات ترکی
ترجمه و نقل متوهمیت که به امضای (سید امیری) در اخبار (تایمس) نوشته شده :

صاحبان !
خواه از نقطه نظر صلح و صلاح عمومی ، و خواه از جهت وضعیت متفاوت کارانه نیک ایطالیا در ممالک شرقیه پیش نهاد خود ساخته به این دو سبب میباید که برطانیه هیچ صورت ازین محاربه ممنون و خشنود نشود . زیرا هیچ فایده و منفعت مادی و معنوی برای برطانیه ندارد . بلکه محقق است که موجب بی مصر تنها میشود . در این مسئله دو نقطه مهم موجود است که حقیقتاً شایان بحث و بیان است :
اول : سبب این محاربه همه اهل اسلام بخروش و قهر و غضب آمد ، ظاهر و علانیه ایطالیه بنظر شقی و رهزن می بینند که در این باب همه مسلمانها حق صریح هم دارند ، زیرا با وجودیکه حکومت ایطالیه همه قواعد حقوق دول ، و جمله قوانین موضوعه مدینه را پا مال نموده بسیار شایان تعجب است که دولتهای اروپا در خصوص التزام حق و حقیقت بی قیدی و بی پروائی را پیشه گرفتند .
جمله مسلمانها اینکه در بمبئی ، لاهور ، کلکته ، لکنهو ، و همه خطه وسیعه هندوستان ، و مصر و دیگر بلاد اسلامیه زندگانی دارند ازین حرکات بیجای ایطالیا تنها علناً اعلان نفرت و توحش کردند که اینهم برای اثبات مدعای من که عبارت از عدم منفعت برطانیه است کافی میباشد ، و در همین جاهای مذکور گردید اجتماعات و مجلسهای عمومی منعقد شده به نطقها و خطابه های بسیار آتشین حسیات دل خودشان را بیان کرده و بیک زبان بسیار سوزناک و از غل و غش پاکی از دولت برطانیه استرحام درجا کردند که اطالیا را ازین کار ناحق و بی راه شان منع کند .
دوم : این است که ایطالیا نها بسبب اینگونه حرکت ناحق و نالایق خودشان این محاربه را بیک شکل و صورت دیگری دور داد و حسیات اسلامیت را بحرکت و هیجان در آوردند ، که آنهم محاربه را بطرز جنگ ( اسلامیت و نصرانیت ) بظهور آوردند ، حال آنکه اصل جای ترس و اندیشه هم باین


صفحه ۱۲
نمبر ۵

به اجازه دولت طبع و نشر میشود . و اینکه میگویند مقاله های آن دافع واقعات نیست ) بسیار دور سفت ، زیرا مقصد یگانه سراج الاخبار اعطای معلومات و با خبری اهل وطن آنست. و چون اول ظهور یافتن و انداز سخن گفتن دست از آنرو هم اوراقش محدود است و هم دست طبعه اش محدود. لهذا میخواهد که این نقصان خود را بتوزیع معلومات ، و در نگاه تنگی مضامین جبیره نماید.

اعلان
شرایط اشتراک سراج الاخبار در ممالک خارجیه
مشتریین گرامی که در ممالک یوروپ ، و عثمانی ، و مصر، و جمله بلاد و هندوستان آرزوی اشتراک و خریداری (سراج الاخبار) را داشته باشند قیمت سالیانه آنرا که نیم (پوند) استرلنگ است یکی برای جناب غلام نبي خان و از اینجا نه دولت علیه افغانستان در میشاور میفرستند . و نام و صفت و محل اقامت خود شانرا برای نامبرده مفصلاً مینویسند سر رشته دار مومی این امر و صنعت و محل اقامت مشتری را به اداره سراج الاخبار در ماشین خانه کابل بنام مدیر و سر محرر میفرستند که از رسیدن خبر مذکور به اداره اخبار بنام او جاری میشود . یا اینکه مبلغ جمع آمده گی اشتراک اخبار را یکباره بخزینه دار السلطنه کابل میفرستند در رسید حاصل کرده و مدیر را از ان آگاه میسازد و مبلغ مذکور در خزانه عامره در صندوق مخصوصی که بنام سراج الاخبار معین و مقرر شده ودیعه می آید و در آخر هر سال یکبار حساب آن دیده میشود.
جمله مخابرات و مکاتبات بنام خود مدیر در اداره خانه فرستاده شود. و در ممالک ایران و قفقاس و ترکستان روسی کسانیکه آرزوی اشتراک سراج الاخبار را داشته باشند قیمت سالیانه آنرا شش منات روسی برای جناب عبدالله خان کار پرداز دولت علیه افغانستان در مشهد مقدس میفرستند و نام و صفت و محل اقامت خودشانرا واضح و مفصل مینویسند . چنانچه یکا یک نیز مانند جناب غلام حیدرخان حرکت کرده اداره برای مشتری خود اخبار جاری میکند.
در مبادی باختیار ها اداره مختار است .

همه مقاله اینکه دستخط ندارد از طرف سر محرر تحریر یافته
مدیر و سر محرر سراج الاخبار محمود طرزی
سببی که خبرهای زیادی درین نمبرها درج شده اینی بود. از آن بود که علم شروت و ناول نوشته
بمسعی و اهتمام الحاج عبد الخالق پسر طرزی مهتمم چاپه خانه دار السلطنه کابل بقلم میرزا محمد جعفر شد فارسی طبع شد

آخرین خبرهای اخبار

اطالیه
اطالیه از جنگ ترکان بقرار معلوم میشود چرا که آن اصرار میکند که دول یوروپ سر رشته مصالحت را بنمایند لاکن دول یوروپ میدانند که چگونه مصالحت کرده و شور اعمالیه تا حال بفتح هیچ قسم حاصل نکرده و با وجود آن میخواهد که ملک طرابلس با علاقه خود ملحق کند و ترکها بر آهنگ بهر نوع مستعد می نمایند پس با ید که این قضیه میان خود گذاشته شود تا اینکه خود آنها سر رشته صلح را بکنند

اخبار از جزیره مالتا
مستر ماندوین انگلیسی که وقایع نگار جنگ طرابلس بنا به جزیره مالتا بدین مدعا رسیده است که احوال مفصل و صحیح جنگ را در اخبارات شایع نماید چرا که افسران اطالیه خبرهای صحیح ترکان را خفیه نگه میکنند و وقایع نگاران را اجازه نمیدهند که احوال شکست اطالیه را به ممالک خود روانه کنند مستر مذکور بیان میکند که ترکان و عربان شب در زیر لحافها در راه استعداد اطالیه کار میکنند تا که صبح برسد و اطالیه را مقتول و مجروح ساخته و اکنون این اطالیه در جزایر بقدر خوف زده میباشند که در شبها دیدن ترکان میکنند و هرگز با عافیت خواب نمیکنند فقط

ملاقات با مدیر سراج الاخبار افغان
رفیق محترم ، اخبار (آبررو) در نمره ۳۸ و جلد ۱۳۳ خودش در باب (سراج الاخبار) نوشته و مطالعه خود را بصورت ستایشگرانه بیان نموده که از این حسن توجه رفیق خود بالخاصه عرض تشکر میکنیم، ولی این یک فقره شانرا که : (مدیر و سر محرر آن محمود طرزیست که غالبا ترک با) با تغییر صحیح کردن مجبور هستیم که محمود طرزی نسلاً مسلماً افغان و به خلقی افغانی خود مفتخر، عاشق وطن یک افغانیست. محمود طرزی پسر سردار غلام محمدخان معروف به طرزی افغانست که دیوان اشعار آبداریش در کراچی طبع گردیده. طرزی افغان پسر سردار احمد خان) پسر سردار (پاینده خان) علیهم الرحمة والغفران میباشد
دیگر به تفسیر و تصحیح این فقره دقیق خود مجبوریم که میگویند : (سراج الاخبار اگرچه در مطبع سرکاری طبع میشود و زیر نگرانی سرکاری میباشد لاکن مقاله های آن اختصاصی و واقعات نیست چرا که از احوال انقلاب پرتگال تا خیالات ادیسن و غیره را هم مینویسد و برق بر اخبار در اخبار مذکور مندرج میباشد ))
اولا این را میگویم که سراج الاخبار اخبار رسمی نیست که به اراده و فرمان سرکاری از طرف خود دولت نشر میشود نیست بلکه بعد الاستجازه


صفحه ۱
نمرهٔ ٤
سال نهم

نگران
ایشیک آقاسی ملکی حضور اعلیحضرت پادشاه
مدیر و محرر جریده
محمود طرزی
اداره و مطبعه
در ماشین خانه دارالسلطنه کابل
جمله امور تحریریه به اداره سراج الاخبار بنام
مدیر فرستاده میشود
تاریخ عربی یکم محرم الحرام ۱۳۳۰

سراج الاخبار
۱۳۲۹

قیمت سالیانه
در دارالسلطنه کابل سه روپیه کابلی
در اطراف و اکناف مملکت با اخراجات ڈاک ۱۲ روپیه کابلی
در خارج ممالک با اخراجات ڈاک یک نیم پوند انگریزی
قیمت یک نسخه آن در کابل یک عباسی است
بهر پانزده روز یکبار نشر میشود
تاریخ شمسی یکم جدی ۱۳۹۰

درین اخبار از حوادث داخلی و خارجیه و بسی مقالات مفیده درج میشود

فهرست مندرجات
داک ــــــــ حوادث خارجیه ــــــــ ادبیات ــــــــ ظرایف
ناجعه های پاریس ــــــــ معلومات در باب شرائط اقسام تجارت

داک
یکی از نعمتهای بسیار روشن و درخشانی که در سایه مدنیت عصر حاضر در عده شمار یست کلی ( ڈاک ) است . داک و داک خانه ها در وقت حاضر به درجه بسیار بلند از ترقیات بشریت خدمت میکند .
این چند فوائد ظاهره و آشکاره آن را بیان کرده میتوانیم که بگویم اگر داک نمیبود، و یا میبود و در زیر قواعد و نظامات منظم گرفته نمیشد، پولتیک یعنی سیاسیات دول بیک گرداب هرج و مرج بخیری گرفتار آمده مکالمات دوستانه مخابرات سیاسیه مذاکرات اقتصادیه و غیره یک تسلسل بهم میخورد .
عالم تجارت بچنان یک حال خرابی استثنائی دو چار میشد که اعلان افلاسش سوداگران عالم در هر هر طرف بازیچه دست اطفال میگردید . بلی ! زیرا اگر بواسطه داک

شریکهای تجارت بیچارگانرا از شهرهای دور از کیفیت اموال و اشیای تجارتی، و کمی و بیشی قیمت و غیره خبر نمیشدند، و ناچار یا به خرید و فروخت، و ارسال مرسول کنند نیز زیان و ضرر هیچ سودی نخواهند دید .
و الحاصل داک یکی از لوازمات آسایش و ثروت و سعادت مملکت مشمرده میشود، و کلمات شاعرانه نیز در جمله فایده های داک درج کرده بگوئیم که اگر داک نمیبود نامه هجران یک عاشق فرقت زده و الم کشیده از یار جدا مانده را کدام باد صبا، یا بال کبوتر بیار خنک برش میرسانید ؟ ...
اگرچه تلگراف در خصوص سرعت و تیز رویی بمراتب از داک فائده مند تر است، ولی مخابرات تلگراف نسبت بمخابرات داک کم گنجایش تر، و کم وسعت تر میباشد . درینجا چون موضوع بحث ما تلگراف نی بلکه داک است از آنرو از تلگراف بعد ازین بحث خواهیم کرد و از وسایط نقلیه یعنی چیزهای زود رو مانند ریل و موتر، ووابور که واسطه یگانه ارسال نامه برقی داک است نیز بعد ازین سخن خواهیم گفت . حالا ما یک قدر از احوال سابق و لاحق داک وطن عزیز خود بیان کرده میگوئیم که در وطن عزیز ما قبل از جلوس میامن مانوس اعلیحضرت شهریار مکارم آثار مجرب القلوب ما امور داک در زیر یک نظام و قواعد مخصوصی گرفته نشده بود .


صفحه ۴
وقایع کابل

انتظام و دالگ دولت علیه افغانستان نیز از ثمره های ترقیات بسیار نافع این (عصر سراجیه) شمرده میشود که در سابق نبوده و درین خصوص حسن خدمتیکه عزت مند (حسن علی قندهاری) طرابزونی در باب ساختن تکت ها و ترتیب نظام نامه و دیگر لوازمات دالگ خانه ها بنا بر فرمان همایونی ابراز نموده والحق که شایان تحسین و تقدیر است . اعلحضرت پادشاه ترقی پرور عدالت گستر ما درین وقت اصلاح سبکدوشی روسی و دیگر رایجه های دولت علیه شانرا شاهانه ابراز اراده و فرمان فرموده اند فی الفور مشار الیه را حاضر کردن این اسباب آن مأمور فرموده اند تا مردم افغانستان هم نظیر همسایگان زیر سایه مرحمت پاینده چنان پادشاه با داد و دانشمند ترقی پسندیده ئی آسوده نشین راحت و سعادت داشته که علاوه بر ترقی صرف با ایشان رشک فرمای اعصار سابق افغانستان است از روز بروز جلوس همایونی شاهنشاه سلاله جمال و جاه روز بروز یک اثر ترقی قومی و یک نمونه مدنیت جدیدی در ممالک محروسه شاهانه جلوه پرداز و بظهور رسیده و میشود که (سراج الاخبار) انشاء الله و ایا صحیفه حسنه خود را بزیور تذکار و یاد آوری آنها مزین ساخته اکتساب فخره شرف بنماید .

حوادث داخله
( از اخبار علم )

اخبار (علم) مطبوعه مصر و از (اخبار الحرمین) مطبوعه استانبول در باب ضد حرکت مسلمانان با ایطالی این فقرات ذیل را نوشته و میگوید که هر کس از خوانندگان کرام که فقرات مذکوره را می پسندد و قبول کند و نسخه خود را بر آن نوشته باین صحیفه را از اخبار مذکور پاره کرده و نزد مدیر جریده بفرستد (فقره اول) هرگز با هیچ ایطالی معامله نمی نمایم و داد و گرفت نمیکنم .

فنی تکت منظم نیز بوجود نبود اگر چه تکت و دالگ در زمان حکومت امیر مرحوم مغفور (امیر شیر علی خان) اول بار ایجاد شده، و در زمان سلطنت پر شوکت پادشاه غیور و خاقان مغفور (ضیاء الملة والدین امیر عبد الرحمن خان) بیک طرز دیگری اصلاح و توسیع یافته است ولی این طرز خوش نما و با انتظامی که در تکت های این عصر منقوش و اعلیحضرت پادشاه والا گاہ ترقی خواه آورده میشود و یکی از تکت های قدیمه دولت علیه ملغی و قسماً نابود شده و فکر و تکت های رمق رمق صنعتی که درین زمان سعادت اقتران همایونی بروی کار آمده و نه در نقش و نه در خط و نه در وضع ترکیب و نه در خوبی صورت از تکت های دیگر و ابداً منتج نتایج بالمرة نمی آرد .

در وقت حاضر در دالگ خانه های سلطنت هفت نوع تکت استعمال میشود: یکی تکت مکتوبهای مروجه ایست که در قطعه کوچک بر قسم سابق تر شده و یکی برای مکتوبهای یک مثقاله ایست که قیمت آن یک عباسی، و رنگ آن لاجوردی میباشد. دویم برای همان مکتوبهای دو مثقاله ها و قیمت آن دو عباسی و رنگ آن سبز است. سوم برای مکتوبهای سه مثقاله ها که قیمت آن یکروپیه و در رنگ آن قهوه ایست .

نوع دوم تکت های پارسل یعنی امانت ها است که در قطعه یک قدری بزرگتر از آنها بسفید رنگ ساخته شده. یکی برای پارسلها است که یک خورد وزن داشته باشد قیمت آن یکقران و رنگ آن زریر و الیست. دویم برای همانها قیمت که از یک خورد بالا تا به نیم پاو وزن داشته باشد. قیمت آن دو قران و در رنگ آن طلائی ناست. سوم برای همانها قیمت که یک پاو وزن داشته باشند. قیمت آن دو روپیه و در رنگ آن سرخ است .

غیر ازینها یک رقم تکت دیگر نیز ایجاد شده که مخصوص برای پاکت های گرامی دولتی میباشد .

یک نظام نامه مخصوصی نیز در باب دالگ به اراده سنیه اعلیحضرت همایونی طبع و نشر گردیده و معاملات دالگ و دالگ خانه ها را در زیر قانون بسیار منظمی در آورده است. لهذا گفته میشود که در مدت قلیله در خطه خدا داد افغانستان چنانچه پیش آباد و ترقی و تمدن در زمان سعادت اقتران اعلیحضرت دوست و محبوب القلوب ابروی کار آمده و امورات


صفحه ۳
خاطر سد

(۱) معروفات و آمدنی ایطالی را برگز استعمال میکنم و آنها را رواج میاریم.
(۲) درشتی ایطالی مرکز سواد نمی شوم.
(۳) هرگز بلغت ایطالی محکم میکنم.
(۴) هیچ یک از اون و خود را مکتب ایطالی داخل میکنم.
(۵) خط و خبر مرورا بواسطه نویسنده و راگ ایطالی نمیفرستم.
(۶) براز شخص وطن ایطالی و انوار نمیگیرم.
(۷) با هیچ شخص ایطالی بر علی و کاری مساعدت و یاری مینمایم
که مخالف و منافی اخلاق کریمه و است نیست حقه باشد.
(۸) و بقدر طاقت خود و بقدر تقاضای اخلاق قومیته اید اور بخش
بهر شخص ایطالی میرسانم.
(۹) اولاد خود را بغض و دشمنی ایط و دشمنی ایطالی ترجیت میکنم - داوران
ایشان را در هر زمان و مکان دبهر طریقیه مکن باشد اظهار نمایم
عالم اسلامی بنده این فقرات را قبول میکند و بسبب آنکه
تجارت ایشان بغیر ملک ما در جا دیگر رواج میگیرد با این حرکت
بینی ایشان خاک آلود میگردد و برگ اقتصادی میمیرند به دوست
اعتماد تمام دارم بر اینکه ثبات و اتحاد ما درین حرکت این فایده
می بخشد که دول غربیه انه ما مسلمانان حسابی بر میگیرند و باکی
از پایان می شمرند و از جور و شدت خود بر مسلمانان کو تا ہی
میکنند پس باین حرکت از ایطالیه انتقام میگیریم و خدمت خود را
از جانب دیگر میکنیم.

و از لوازم این محبت است که خود را در خدمت وطن خانی نیازیم
دفع او نیت و زحمت از ولهن خود فکر تا کنیم و نفس خود را و مال نفیس خود را
در میناب بدل خوش کنیم - شما همه سید ایند که بلا د شتر قید ما بعد از ارتفاع
رشته خود بهبوط دوستی یافتند و این نیز بر شما پوشیده نیست که سبب این
پستی راجع بود خود ماست - دولت علیه از حسن تاریخ مقام محمود
و ستوده داشت که هر مسلمان در هر شهر با آن افتخار مینیمود - و اینا
مقام ایشان بسبب سلاطین فاتح و دلیران حمله ور بود چنانچه در اکثر
اوقات پیش رو اهل یوروپ شده محکم و مانع قرمی بودند - مرا تا
یوروپ از طمعی که دولت علیه داشت مانع افتاد و املاک دایان
دولت علیه کجا رفت - جمعه را اهل یوروپ بغدر و غریب از
ایشان کم و نیست کردند . وند و یوروپ با مایان محبت انسانیت
و تمدن محاربه میکنند - و این نیست مگر رونمائی و ظاهر دارست
کا ذبیکه ما را با آن فریب مید بد و بلا دمار الملک خود می سازد
و خون ما را میکند این است ایطالیه که یکی از ممالک دو
غارت میکند و برای این غارت بغیر قطع در ملک ما سعی نیست
- ای خواهران من به میبینید که چه خانه های آباد را ویران میکنند
و چه نفوس بیگناه را از جان بیان جان بیجان میکنند که آنها مثل با دشها
و اطفال و عیال دارند و همه را قیمان دیده گان می سازند
خواهران من سخن را بود شما د را از ساختم و شما مبالغ بسیار برا
در لذتها و نعمتها و لباس فاخره صرف میکنند - کمی را از
اخراجات زیب و زینت خود بر زخمیان میدان جنگ مهربانی نمائید و ترن
عیاله ها و دودمانهای پلاک شده بعضی را از مبلغینک صرف زینت
با نقل میکنند با این مصرف برسانند
غربیان امید و آرزو دارند که مسلمانان پرا کنند و شوند.
آیا با من امید و آرزوی خود میرسند یانی ؟
مرا عزام خود را بر پراکند و ساختن مسلمانان از عالم هستی مهتم
نموده اند و از فتوحات و نفر هائیکه بر مسلمانان پی در پی یافته ها
دلیل قطعی برای خود یافته اند و بعضی از ایشان میخواهند که
اعصاب مسلمانان را تحدیر و خوابیدہ کی بدهند لذا میشا نیند
که طمع غربیان بلوک شرقیان از راه مطالب بسیاسی است
نه از رسانه اغراض دینی - و اینچنین هست دلیل قطعی
و هم در صفحه ۱۳۴ از کتاب (سندی شری) تالیف
( کلور کلارتی) که یکی از کشیشان سیاسی است و رجع علمی
فرانسوی در شهر و پیرسش این مضامین آیند و است - عمومات
این را گذاشته است که د پراکندگی مسان انسان چگونه خوا وان را است؟
بازیگری که من هرگاه چیز با خوبیم به آینه برای نسبیت عالم
مسیح خرابه بود آن عالی هیچ اسیدها را در وب شرقی تقوس

ايضاً
غیرت و حمیت زنان مصر

زنان کا خداست غیورات در مجمع زفات معتبر از معتبرت
مصر جمع شد و اسباب فرحت دیجئے کہ در عروسی معتا بو است
ایشان را از غیرت و خلوصیتی که با دولت علیه دارند با زنداشت
د هر یک ازایشان خطابه غرائی در باب تقویت دولت علیه
وقع واقعه طرا باشید خواندند.

(خطا به امید نمازی)
(امی با داران کشای خواهران من)
هر یکی را از پایان حقیت بر زننده بر یکی از مایان واجبی است
از خون طبیعه ها است که خورسندی و شادمانی کنیم خصوصیا
در این زفاف - ولیکن برا کار و است اینکه خورسند و شاد ما
واجی که بر ذمه ما هست آنرا فرا روشن سازیم
لهذا و درین فراست بعد از دعا بر اداماد و عروسی
باشد) از واجبات آنست که وطن خود را دوست بداریم و این
دوستی دشمن را رفتن را به پسران و دختران خود ایران بگذاریم

ايضاً
غیرت و حمیت زنان مصر

زنان کا خداست غیورات در مجمع زفات معتبر از معتبرت
مصر جمع شد و اسباب فرحت دیجئے کہ در عروسی معتا بو است
ایشان را از غیرت و خلوصیتی که با دولت علیه دارند با زنداشت
د هر یک ازایشان خطابه غرائی در باب تقویت دولت علیه
وقع واقعه طرا باشید خواندند.

(خطا به امید نمازی)
(امی با داران کشای خواهران من)
هر یکی را از پایان حقیت بر زننده بر یکی از مایان واجبی است
از خون طبیعه ها است که خورسندی و شادمانی کنیم خصوصیا
در این زفاف - ولیکن برا کار و است اینکه خورسند و شاد ما
واجی که بر ذمه ما هست آنرا فرا روشن سازیم
لهذا و درین فراست بعد از دعا بر اداماد و عروسی
باشد) از واجبات آنست که وطن خود را دوست بداریم و این
دوستی دشمن را رفتن را به پسران و دختران خود ایران بگذاریم


صفحه ۲۴
منگی
شدن این در درساینده اند. و تهذیب عالم انسانی فورد نگه داشتند - آگاه باشید که این امر عظیمی است و مصیبت سخت است به عقل بر آن احاطه نمودن نمیتواند و فهم بخور آن نیر صده - و بر ما مسیحیان واجب است که صدمه این امر عظیم و مصیبت سخت را از خود دفع نمائیم - علاوه این است که اول کسیکه درین باب تعظیم نموده است نه تنها منم بلکه بسیاری از فلاسفه عظام درین باب متکلم نموده و عالم مسیحی را از نام و در بسیاری از اوقات بر میخوره نده با عربان و ترکان معار آن امر عظیم و مصیبت سخت را که گفتم دین اسلام است که باعث قوت اور سیلا ترقی مسلمانان و در راه تعلیمات سیجیان او تل سخت است - پس بر ما پراکنده نمودن و کور کردن محل ساختن آن لازم است و اگر برسید که اینها چگونه میتر میشوند میگویم که با تحا د قوتها و اجتماعی رابطه های مسیحیان میشود که چون شما متحد و مجتمع شوید در ظفر شما بر اعداد دین مسیحی شک دریجی نیست - د اسلام چیزی نیست که سبک شمرده شود نه فریب دادن مسلمانان امر میست سهل و آسان بلنک دینا اسلام و اہل اسلام برای جمیع یوروپ و و خطر مو بنا کنید و هرگاه مسلمانان قوت یافتند پراکند کی عالم مسیح بسیار برای ایشان آسانست - بیان این سخن این است که بر شما خیال نمیکنم که از وقایع سپانیول و غیره آگاه نباشید سبب در فیروزی و نصرت ایشان بخیر بود - و آن کتاب تغیر اب که آنرا شخص عظیمی که نام دی محمد سه بود آورده باز در باب چیزی نوشته است که قابل نقل نیست و بر شما خیال ندارم که این نمایند که هر گاه مسلمانان یکدیگر خود را محد دول دبلی نصر نمی ساختند و مسیحیان بضامنی یکدیگر نمی پرداختند حضرت مسیحیان ابران باغیان و سرکشان امر محالی بود - علاوه انست که اولا دو غیره ها می آنها تا این زمان ما را می ترسانند و سرزنش میدهند که شما را خراب میکنیم و عملکه های خود را اربا را پس میگیرم - پس اگر پہلاک نمودن مسلمانان غمخواری نکنیم بخدا سوگند است است که که بلاک بلاک میشویم - برمان ازم است که ایشان را ذره ذره بر باد بدهیم بر نا لازم است که اموال وبلاد ایشان استیلا و غلبه کنیم بعد از و غلبه کنیم بعد از آن در سرشان شدن همه ایشان بیکه وسعی و تلاش میکنیم - در محونمودن قرآن ایشان سعی و کوشش کنید که بخدا سوگند بند است که دو چشم من کتابی مثلا این کتاب ندیده است - زیر بروی دی هزاران هزا رفیع میشوند . و ند مانند سو رشته و تسلط این کتاب سر رشته و تسلط بست - تمام نمودن مسئلہ مشرقی بر شما لازم است - از ستی و سهل انگاری و تون استانی برسید - رایج دو نفر از بین فقره بخیر خواهند بود که اختراعت طوایف و اقوام راهی بسوی خدا بیت و اساس تفرقه است - و در دولت عثمانی اقوامی میباشند که رای های ایشان مختلف و مذاهب الشبان منفر قند - بعضی از ایشان دلی در بعضی عربی که دشمن ترکانند و بعضی ترکی و بعضی ایرانی و مفیان صنعت بردمان عرب در نزد د دولت مغرب توبه میکنند - پس زودی کنید - بانه زودی کنید بسوی نیست دانستن این فرصت و بر هر یک یک از شما لازم است که جانبی را از اسلام به آخود مسخر کند این است کنفرانس بر عک تونس و الجزایر استیلا نموده و مانو تو) گفته است که نقصاری ساختن این مسلمانان کار دشواری نیست - و این کاریست که ما مسیجان طالب آنیم و این است انگلیس که در بند انقدر از طوایف اسلا مرا بدست داره که از نفوس جزیره سکاتلند ایشان بسیار ترند و کاره گردم در خطابه اخیره که در لندن در مجلس شورا اشراف انرا خوانده تصریح نموده است که از تمشک و محکم مسلمانان بر دین خود چیزی دیده ام که مرا حیران دید هوش ساخته است - دریا دشوار است اینکه تا وقتیکه قرآن ایشان پیش روی ایشان است ما با ایشان مقابله نمائیم - وغیره و غیره بازیمان مؤلف گفته است که اگر من فرصت را میداشتم میانها می نفوس مسلمانان را که صلیب و چلیپا برایشان ما کمند به احیا شامی شهر ایج یات و افرا خوشش بیدارید این را که ما مسلمانان را از علاقه یوروپ کشیدیم - والحال در کشیدن ایشان از افریقه سی و گوشش داریم تا ایشان فقط سکونت در ایشیه مضطر د نا چار سازیم و در آنوقت اہل بلقان بر ایشان جوشش میکنند پس ایشان را از نقطه آخرین بلاد ایشان بیرون بید باشیم و بغیر تکه و مدینه برای ایشان شهری باقی نمی ماند . و من برین فقره دائق و معتقدم که زمانه برای ما با و معتقدم که زمانه برای ما با این مطلب معامن است که بر هر دو شهر مذکور ایشان نیز استیلا و غلبه کنیم و این سخن نیز از دل شما شما بیرون نشود که دولت عثمانی که الان بست خضر راکبر بیست که بخراب نمودن شما تهدید و سرزنش میکند - و پادشاهان وند سر گذشته ایشان را فراموش نکرده با شید که عادت ایشان پراکنده نمودن شما بود


صفحه ۵ نمبر ۶

از عالم مستی - پس بر شما لازم است که اولاد شیرخواره خود را بمعنی این مسیح بفهمانید — باز کرده است این قومی که هرگاه در روزی از روزها قوت یافتند نام شما را از صفحهٔ هستی محو و جلب میکنند در دل اطفال شیرخوار کشتکار می کنید و در اختتام قول خود آیه را از پطرس رسول پیدا میگویم که مضمون آن از طلا بهتر است — و آن اینکه :— مسیح آمده است برای اینکه تعلیمات خود را در میان مردمان بیندازد نه برای آنکه کوتلی را در راه تعلیمات خود بیابد . و معنی این قول آنست که بر ما واجب است که کار دین مسیح را لباس سیاسی پوشانیم تا عقلها با آن فریفته شوند . و زور است که نور صلیب و چلیپا بر روشنی دستگاه برسد و نور نشان هلالی آهسته آهسته خورد شده برود . خلاصه فصل مذکور کتاب مذکور همین بود . پس این همه اقرار و اعتراف صریح است که مطلب یوروپیان از اجراء دین مسیح است و مهیای لباس مطلب سیاسی — و اینکه شهرت میدهند که دستهای دینی ندارد و یا میگویند که ( جلوکش یوروپیان مصلحت عام است ) اینهمه گفت و زراند ودیست که ساده لوحان را با آن فریب میدهند — و این ساده لوحان از اقوال دانایان کار سیاست یوروپی ، ان ( گلا دستون ) و ( اسپری ) در باب حقیقت مسئلهٔ شرقیه غافل و ذاهلند .

( سراج الاخبار )

به این افکار مخزونانهٔ متعصبانه جواب ما ایست که بگویم
الحَقُّ يَعْلُو وَلَا يُعْلَى عَلَيْهِ

نقل از اخبار های ترکی

ترجمه تلگراف جناب امام یحیی بحضرت سلطان المعظم

بسم الله الرحمن الرحیم
در استانبول بحضور سلطانی :
خبر شدیم که بعضی از بیگانگان بر ممالک اسلامیه طرابلس و دور بحر احمر تعدی و تجاوز کرده اند . من با صد هزار نفر از مجاهدین برای حرب و قتال با آنها حاضر و مستعد میباشم ، تا آنکه کلمة الله عالی باشد . والله ناصر و المعین

فی ۱۲ شوال سنه ۱۳۲۹
امام اليمن المتوكل على الله
یحیی

ترجمه جواب تلگراف همایون

بسم الله الرحمن الرحیم
عزم و همتی که در تلگراف خود اظهار نموده اید سبب ازدیاد اعتقاد خالص ما که در حق شریعت شما برقرار بود گردید . دولت ما بدفع اسباب این غائله حرب مشغول است . به این نیتهای صفوت شما را به شما که مستحق تحسین خاصه بیان ممنونیت میکنم ، و من الله التوفیق
محمد رشاد

تخریب طیاره — دو طیاره نیکه ایطالیانها بر کشف مواقع عساکر خفیه به پرواز کرده بود به سبب باد شدیدی که میوزید به درجه ئیکه لازم بود بلند شده نتوانسته عربها فیرهای تفنگ بر آن کرده هر دو طیاره را خراب ساختند کپتان حسین افندی پارچهٔ فرو ریخته طیاره مذکوره را برای یادگار نگاه داشته است .

یک ذات منصف بیطرف که وقایع فجعهٔ قتل عام طرابلس را بچشم خود دیده از مانتا چنین مینویسد :
اطالیایها هر کس از عربها که یافته اند بی سوال و جواب {


صفحه ٧٦
ظاهر تو

گله باری نمود ولی هیچ تاثیری بخشید همه عربان بنیاد حاضر اند که اسلحه و ذخیره اینکه از دشمن گرفته ایم بسیار دقت کار را کفایت میکند

صورت تلگراف نامه دیگریست که از طرف انور بیک حضرت شیخ سنوسی رسیده است عساکر ثانیه بعنایت بار (وزنه) را از دست دشمن با شتر داد و ضبط کردند . از اردوی ایطالیان پنجصد نفر تلف ، و باقی همه اسیر حرب شدند . در جده قلعه طوب دشمن گرفته شده است . از عساکر عثمانی تنها هشتاد نفر شهید و هشتاد نفر مجروح افتاده است .

مقتنع در پاریسست

برای ( پروتست ) که دن یعنی اعتراضی و علامت بروانا ایطالیها در پاریس یک ( متینغ ) یعنی یک جمعیت نمایش شور بهار پرجوش و خروشی بر پا گردیده که مرکب از هشتاد هزار آدم بود . خطیب بسیار مشهور یکه نیس (شتیغ) بوده و (واندره ولد) نام داشت در خطابه خود پاپا را که در این مسئله حاضره اشتراک ورزیده تنقیح و تقدیر کرده است . بعد ازان از مبعوثان مجلس پارلیمنت فرانسه موسیو اسه کیا ، و موسیو (پره سانه) نیز نطقها بسیار حرارتناکی در باب حمایت طرف دار ترکان بیان نمودند و در حق پولیتیکه دولت های اروپا پیش گرفته اند بکمال شدت اعتراض کردند و تنقید در خطابت به موسیو ( شدروصن ) رسید از هر طرف مغیر سی تحسین و شاباشدهی دور و دراز می گردید این خطیب بزرگ فرانس بیک صدا بسیار بلندی به اینصورت سخن آغاز نهاد : آیا ما ازین اداره و سرشته خیر کارانه وحشیانه اورو پا باز نمی نخواهیم یافت ؟ از چند سال است که معاهدات بین الملل چاک چاک ، و پاره پاره شده است . این اضع وحشیانه و حرکت خدا ناتراشیده جبر کی ایطالیانها در این عصر هستم ورطه مجلس اجرا کرده اند ایطالیانها قاتل و خون خوار عصر پانزدهم را با طرحی آورد . (۲)

غیر این تحقیقی که در پاریس برپا گردیده و در دیگر شهر آن اداره نیز به این صورت مستبلغ با بر پا گردیده است .

در فرانسه هم اگر عثمانی و عربان شجاعت نشان سر از تو بر ندارند که نظامیان حمله آوردند ، و در داخل شهر ما بین فریقین بعد از دو سه ساعت زد و خورد و آواز بسیار خون ریزی بوقوع آمد . موقعها را که ایطالیانها سر از نو محکم بندی می کرده بودند به کله اندازی های طوبهای عثمانی خراب شده میروند .

نشست بیانیه قوماندان عساکر پیش از آنکه و بوسها رومان مینی گله اندازی بگیرد به اجمال کانوائی ایطالیانی هر فرصت و راست کریتیدیم شود ، ولی بنا بر جوابی از نظر

***

قتل کرده اند . بلال فوس میگویم که این کارها را مردمانی کرده اند ( که عباس رسمی عسکری یکدولت منتظر اورو با عبوس بودند که ازین مقابل پرانستان بدرجات مسئول میباشند . اگر جنرال (کانیوا) که قوماندان عمومی زمین الجیش عساکر ایطالی است به این عملی ناشایسته راضی نمی بود لشکرهای زیر دست او به اینگونه کاران ناروا جرأت و رزیده نمیتوانستند ، لهذا جنرال ( کانیوا) از هر چیز مسئواست . و توانان را سینه و دست و پا برید و قتل کردند پیش تصفیه جوان و اطفال را از زیر برچه تم بقتل رسانیدند . ایطالیان به این حرکت خودشان تنها شان و شرف خود شمرانی بلکه جوهر مرقیت ، و مدنیت را بر باد کرده اند از مخلوقی که آخر انسان میگویند اینقدر بدی با ظهور کردن آدم را بحیرت می اندازد . )

بواقعه های انگلیسه ی سیونها ایطالیا نها رحمت نخواندند . ایطالیا نها بعوض دیانت مدنیّت به شمشیر ظلم و وحشت را برکشیده عابران و ضعیفان تجاره و بیوایه فقرا را در شهر طرابلس از تیغ کشیده به ایجاد کردن یک دریای خون همت کرده اند !
لعنت الله برین بدعت کفرانه تو

نظر معلومات آخرینی که گرفته ایم در طرابلس غرب بسیار مهم یک مصادمه بوقوع آمده است . عساکر عثمانیه به معاونت عربها بومی از تاریکی شب استفاده کرده بر موقعهای مستحکم ایطالیا نیا که در جوار شهر بود یک هجوم و یورش ناگهانی بسیار شدید می اجرا کرده اند . این زد و خورد دو ساعت با دوام نمود و به سر نیزه و قمه و تیغ و خنجر گلو با هم در آویختند . ایطالیا نها موقع خود را ترک کرده به داخل شهر به التجا کردن مجبور مانده اند . ایطالیا نها در موقع محاربه خوب ها و مهمات حریقه ترک کرده شکست خورده اند . ضایعات طرفین بسیار است . ولی تلفات ایطالیا نها بمراتب بیشتر از عثما نیاست .

کانیانها در طرابلس

صورت تلگراف نامه ایست که از ( انوربیک ) بنظارت حربیه ارائه ( درنه ) با مجاهدین قبیله های ( برالخاصه ) ، و ( خاصه ) اولاد علی و ( عبیدان ) اتفاق نموده بر ( درت ) هجوم و یوریش بردند . از طرف ما ( ۸۰ ) شهید و از دشمن ( ۵۰۰ ) تلفات بوقوع آمد . ( ۱۸ ) پاره طوب دشمن ضبطه شده است . یک ( غانبوط ) ایطالی که یک نوعی از کشتی جنگی است و دو روز پیشتر به شهر طرابلس پیش از آنکه اعتماد یا بر تلگراف خانه و دکانهائی که در بندرگاه رفته بود در زیر

از


غایر ۶

دار و شهد نشست بیگ برای قونسلوس ما که دل ها پیچیده و رفته رفته رو نموده و آنها نیز مایوسانه به فیلوی خود برگشتند. که قونسلوس امی مذکور را از شهر بیرون برآیند.

کیفیت محاصرهٔ بنغازی

یکی از باشنده‌گان بنغازی که محاربه را برای سراج الدین کیفیت جنگ بنغازی، چنین حکایت میکنند:
میدان حمله با رمی کشتیهای جنگی ایکالیا بر طرابلس چند منظر بودیم که بر ما کی حمله باری خواهد شد. عسکر والی همگی برین قرار داده بودند که بآمدن دشمن بمجاربه ثبات و مقاومت اورده بر آمدن عسکر ایطالیا را حقیر ولی نتیجه بگذارند. از گرفتن شهر هیچ اندیشه و پروا ئی نداشتیم. زیرا به این یک قناعت حاصل کرده بودیم که نه چنان استحکاماتی داریم که مسلح به توپ مدافعه دشمن باشد، و نه بقوه مجریه خود یک امید می داشتیم که معاونت ما را بکند. مقصد یگانه ما همین بود که تا ممکن باشد برایگان نگذاریم که عسکر دشمن بداخل ملک در آمده بتواند. عسکر به محکم بند بهای ساحل مشغول بودند، (و یوسف شتوان) بیگ که از طرف اهالی بنغازی مبعوث است با آدمهای (شیخ سنوسی) افراد دوا و طلب قنتی را ترتیب و تشکیل داده جاهای بلند اطراف را گرفته بودند. در وقت شب از طرف قوماندان عسکری اتش افروختن عموماً منع شده بود، اما لی چون میدانستند که ایطالیها بیرحمانه بر شهر اتش خواهند کرد زنان و اطفال خود شانرا از شهر بیرون برآورده بودند. بعد از غروب آفتاب شهر مانند یک مزارستانی ساکن و صامت بود، لوای عثمانی بر برجهای عسکری و گمرک، و تحقیقی نه تورج می نمود، غیرا از صدای قدم زدن منتظم گزمه های عسکری و گر هیچ چیزی شنیده نمی شد. غازیان سنوسی به حرکات دشمن خبر گرفته با معلومات میدادند یوسف شتوان بیگ آهنگ مارتین خود را بدوش داشته افراد ملتی را تعلیم می نمود. تا آنکه بوقت صبح دسته کشتیهای جنگی دشمن در افق پدیدا گردید. هوا از پنج روز به اینطرف بارانی و خیلی معموم بود. هشت قلعه کشتی جنگی زره پوشش دشمن اهسته اهسته بساحل نزدیک می شد. از یکی از کشتیهای جنگی یک کشتی کوچکی فرد آورده شده دو نفر، افسر دران نشستند. افسران مذکور با یک بیرق سفیدی بساحل برآمدند، و قوماندان (حربی) بیگ را که در ظرف ۲۴ ساعت تسلیم شود تکلیف و دعوت کردند. قوماندان این دعوت و تکلیف آنها را

فرستاد هر جا نیز که چون شهر براجمه مال زیر طلوب خواهد گرفت باید روزه بگیرد و اسپ و اسپارای خود، محله های خوبی که بر سر آنها ترکیب شدت می نمود. طوریکه های ما سرکاری خیر می شد رفته رفته کسب شدت می نمود. طوریکه های ما توان مقابله کشتیهای دشمن را در خود ندیده ساکت بودند. منتظر این بودند که چه وقت ایطالیها عسکر خود را بخشکه بیرون بر آرند بعد از آنکه خیر آمد می شد بد هوپ های کشتیهای جنگی کار خود را به انجام رساندند فلوکه با وقایق بافراد آورده شده و سوق عساکر آغاز نهاد.
طویچی های ما منتظر نزدیک شدن قایق های دشمن بودند، میجر دیگه در مید ان الله رئیس توپهای ما شدند بنا بر یک امریکه قوماندان صبحی بیگ عطا نمود یک اتش بسیار شدت نامی طوبهای باز کردند. محله ای ما در فلوکه ها و قایق های دشمن می افتاد، یک ولوله و هنگامه رستاخیزی در عسکر دشمن بر پا می نمود. قایق ها پاره پاره می شد، جسد های بی روح و یا مجروح در دریا میریخت.
ازین واقعه دشمن ازین نقشه حرکت خود صرف نظر کرد پس جهت خود باز محله بارشی شدید تر از اول آغاز نهادند. اتش خوب مدت شش ساعت بلا انقطاع دوام ورزیده قسم اعظم شهر را خراب و پریشان ساخت. درین اثنا از طرف غازیهای عرب خبر رسید که عساکر دشمن از طرف (جسی پولیانا) برآمده می آیند لهذا مجبور شدیم که به استقبال محاربه آنها بشتابیم. ما چون به طرف توجه نمودیم ایطالیها نیز راه را ضبط نمودند. اول کاریکه کردند یک (استی مشین) با تلگراف بنا نهادند. طوبهای صحرا کمال در جاهای بلند نهادم (استی مشین) مذکور را خراب کردند و یک قسمی از عساکر دشمن را نیز تلف ساخت.
در نیوقت همه جاهای بلند
[TRUNCATED—MAX_TOKENS]