صفحه ۱۱ نمبر ۲۲

و در با به چشمه سلطانپور این حرف هم موجب دفع نزاع سر رشته بقرار صلاح و تجویز خیراندیشی شده اینکه چشمه های سلطانپور را مردم مسلمانان قریه سلطانپور سفلی و علیا و غیره بحضو را علیحضرت همایونی عرض کردند که این چشمه با جای ماست و آب این از راعت ما یان تعلق دارد و مردم اہل هنود غیر حق میگویند که از ماست و این دعوای مایان از زمان اعلیحضرت امیر کبیر مرحوم و وزیر مرحوم وزیر محمد اکبر خان و امیر شیر علیخان مرحوم تا این زمان پاک نشده ۱ علیحضرت سر کار و الا مایان را بحضور طلب فرمودند که شما مردم درین سند یا ثبوتے و دست اویز و قباله دارید مایان عرض کردیم که دست آویز و قباله نیست همه هجمه و سمع بسمع از کلان خود با در گفتن آمده که یعنی بابا نانک جهانی فقیر کامل گذشته و در فقر درین بلیا درآمده در قریه سلطا نپور شده بود که تخمیناً چهارصد چهل سال میشود و مشهور این چشمه ها می از قدیم در ما مردم اہل ہنود به چشمه با بانا نا دیہات کبیر میباشد و بروزهای یاد دنیا کے اہل ہنود اطراف و شہر جلال آباد و کا غسل نموده میله و زیارت خود میدانیم. اما مردم مسلمانان هم دعوا دارند بلکہ در پینے بادت ہی های گذشته دعوا کرد و نمیگذاشتند تا حال انفصال این نشده و در حقیقت اگر چه در جهان داری و زمانه دنیوی گفت و شنید دعوا در مابین ما یان بوده و بر رای سرکب و معرفت و کر دار دا فعال فقرا و عارفان که جهان و کار جهان را نیست بیست نما داشته بر رای فقر اشتغال داشتند ثبوت تظاہر یا هر نیست که این چشمه ها بچه قرار بظهور رسید آنچه هست از قدرت کا بله ایز و تعالی است فقط چون منظور بادشاه ظل اسید ما از اتفاق بنده و مسلمان و در آرامی و آسودہ چاہے رعایا و فقرا می دولت افغانستان بوده و میدان و در همان سال سنه (۱۳۲۵) ہجری ، یان همه اہل هنود عرضه داشت بحضور معلی نمودیم که بنده و مسلمان بلاد هند دستتان بذریعہ بادشاہ

در سنه حال مسموع شدیم که کسل و بی جهت شده اند رعایای دولت خداداد مالک محروسه افغانستان هم میخواهند که یکدل و یکجهت بوده به لبهای صادق و یا اتفاق خود موافق بود و بروز کار جهانداری و دنیوی مشغول و مسرور باشند ما مردم این خود بنا به دفع نفاق و نزاع چشمه های سلطانپور و احاطه آنرا برای باد شاه واگذار شدیم که جای آبادی کنند و جای بادیث هی تیار کنند، چنا نه خانه و جایی با و شاه ظل الله بمثل زیادت از بنده و مسلمان بهدل است همان بود که این فقره بنا به خیر اندیشی سرکار والا در بین پنجال نزاع و دعوی که از سبب چشمه در ما بین بوده بر طرف شده و همه کی با خاطر جامی بادشاہ خود سر دریم فقط در باب وهرم لیے گذاشتن و تکیه کامه که خراب و منهدم شده چون بند و تا قریہ کا مہ بی بضاعت بودند و استعداد ندارند که آباد کنند و شکست و ریخت اور اسال قبال گرفته و بگیرند و بحضور پادشاه با عرض و کیفیت احوال خود ر اہم نکرد نه این بن سبب فہدم شده هرگاه عارض می شدند زمان شکست و ریخت و گاه گلکاری و آبادی اور اسے کیا چنا نچا بداء التقاطه کابل و بعد خانه های ماست بسیار و هرم سال و بعد خانه های ما که سال بان گاه کانکاری و شکست و ریخت با خبری آبادی اور امیکنیم و در باب در ترال قریہ کو مسالهای گذشته چودری او بوده وغیره مردم معتبرین دکاندارو بزانه و غیره بود چو دری زبان فوت شده و از اولاده انھی لاین نمانده که پرداخت قوم وهرم سال را نماید بعضی خانہ دارشان بکابل و بے در جلالی آباداند البته یک پهلوی او خواهد شد آنچه است هندو هایی که در قریه مذکور است عبادت خود ما را بقرار طریقه که دارند میکنند داخلی برای آنها ممانعت ندارد چنانچه پارسال شده چند نفر از قریه مذکور در جلال آباد بحضر سر کار والا در آبادی افتادهی پهلوی و وشکست در ان


صفحه ۱۲
نمبر ۲۲

اطلاع دهی حضور عرض کردند اسمی فوجدار و حاکم فرمان داده شد که آباد کنند پس غور شود که نوشته جات اختیار عام بنا بر غرض آلودگی نیست چیست اعلیحضرت امیر صاحب با گماشتگان هر احدی روادار نیستند که از طرف حاکم و غیره جبر و ستم در حق رعایا شان شود و همواره خیال شان این است که همگی رعایا باتفاق بوده بدولت قوی شوکت آسوده حال و بغریبی و کسب خود را اشتغال داشته باشند چنانچه برای مسلمانان و هندو که تجارت پیشه باشند و کم مایه شوند وجه نقد بعینه نقدی از خزانه جات عامره خود برای تجارت بهزار ها روپیه میدهند چه از برای بل هنود دار السلطنه کابل و جلال آباد و قندهار و غیره بنا بر کار روائی که از دولت نفع برای شان بطریق معاونت برسد جای هزاران شکر گذاری بدرگاه ایزد جلت شانه بیاد شاه مهربان خود داریم فقط و هم این نوشته است که اگر کدام مسلمان از راه عداوت ذاتی علانیه بگوید که فلان هندو با فلان زن مسلمان تعلق ناجایز دارد همان وقت آن هندو را گرفتار کرده جبراً او را در اسلام داخل کرده میشود و اگر ملزم نشود از ارتکاب این حرکات تو انکار کند بجهت بیرحمی قتل نموده میشود و اگر یک مسلمان با کدام زن هندو تعلقات ناجایز داشته باشد ازو هیچ باز خواست کرده نمیشود بعضی اوقات به این حیله و تزویر دیده شده که فلان زن هندو در دام عشق فلان مسلمان مبتلا شده میخواهد که مشرف به اسلام شده با شخص مذکور ازدواج کند خواه آن زن خیال هم نداشته باشد بمسلمان سپرده میشود و یک زن قریه شهر کهنه تقریر و تحصیل فوق گذرانده است — جواب اینکه این فقره مذکور هم چندان صحت ندارد زیرا که اعلیحضرت سرکار امیر صاحب بسیار عدالت پروری درین باب دارند

و این را در نظر دارند که فتق و فتور و بے اتفاقی وجودی و دست و درازی غیر حق از خلایق افغانستان دور شود اما چون نیز نوع انسان و هر دیار و هر محال بیک قرار نیستند چنانچه در یکدست پنج انگشت برادراند و برابر نه خیال و نیت بادشاه ما بسیار بسیار خوب و رعایا پرور و در طریقه عدالت جبر و ستم را گاهی رواداری ندارند و همواره در نصایح که پدر بفرزندان بحکمت دارند چنانچه در این زمان اعلیحضرت سرکار والای ما یک ضعیفه بیوه کوبنده و بی نام از محال کتر شیوه را شخصی مسلمان و مزدور او دعوا کرد که مسلمان شده و مرا بشوهری خود قبول کرده پدر ضعیفه مذکور جیون سنگه و برادر شوهر او امر سنگه از محال کتر بعرض حضور سر کار والا حاضر شدند و همان مسلمان که دعوا کرده بود و در نزد قاضی محال شاه باهم گذرانیده بود قاضی صورت حال هم به او داده بود از قرار عرض پشته های مذکور که میگفتند بالای ما تهمت کرده فرمان مبارک از حضور به محال کتر اسمی حاکم و قاضی فرستاده زن بیوه مذکور را با پسر او و مرد مسلمان دعوا کننده را با شاهدان او طلب حضور کرده و تحقیقات زیادی در عدالت خانه پادشاهی نموده چنان غور رسی نموده ضعیفه عاجزه هندو را بقراره عدالت پادشاهی رها کردند و شخص مسلمان که دعوای غیر حق کرده بود او را بجریمه حکم کردند و شانه های او را سه ساله بندی حکم فرمودند و ضعیفه هندو را برای دیوان نه بخشید پس کرنیل ملکی که کلان ما اهل هنود بدولت خداداد است تسلیم نمودند و مال و ملک و اسباب میراث او را گرفته به او تسلیم کردند و حکم فرمودند که بهمان قریه شیوه محال کتر


صفحه ۱۳
کی دارام بود و سکونت و زیرات ما هم مردم میشود پس چاره چیست گزین باست که احمد من تا امروز به او تعلقی کدائی کریں ۔ اہم اعلحضرت سرکار امیر صاحب کر کہ سرحد دولت از افغانستان موانع فرموده اند که باید که است اموات کدامی در شهربانی شد و کدائی کی نکنند بر شخصی محتاج تعلقات است کسب و مزدوری کرده طعام خوراکه و پوشان حمد معیوب و نابکاری و مزدوری سرکار شہریار والا رونق افرا شکار در می و شده برای ده بود میاب دعا ان ت ان ن ۸ و د ی او بهینه بخشش پروری نموده رخصت کردند پس فکر و خور باید نمود که اعلیحضرت امیر صاحب با چند رحم دلی و هر دل عزیزی در حق اولی ترین ملت رس بسیار تحقیقات خود رسی بیشتر الندبات احیاء عام که از گفته شخصی بطریق تهمت و غرض باشه درج اخبار شود جای افسوس است - یازدهم نوشته است برای بر همین تو سم مبلغ هفت صد و پیو برای چتری نو مسلم مبلغ هشت صد برای ولیس نو مسلم مبلغ مخصوصه شو در نو مسلم مبلغ چهار صد اند جواب اینکه این حرفی نیست میخواهد کلانتران و کاداره میرا خواسته از سان افتاده باشد بقدر حال هر کدام را میکنند و در بعضی پوستیچه د حال تمیز کنند ضای خود مسلمان بان یک دفع مسلمان و جد شا که خود را نشود و گدائی ین حرف چه جای اعتراض است جامی کا در رعیت پروری نیست چیست و در این حرف شخصی که اعتراض این دسرهای از غوص دیهو دو سرائی دیگر د گفته ان دوازدهم اینکه نوشته است بود بنا کہ پولٹیکه‌ی اعلیحضرت امیر صاحب نسبت از پولٹیکه‌ی اینکه هند وی که به زور و جبر و ستم و زیادتی و بدون فسق و فجور به های خود و در عهد حکومت اعلیحضرت امیر صاحب از جامه هند و کی به رسم نو مسلم اختیار اهل هنود بیز حمت هر وقت و هر جانے کند چون ما مردم اهل هنود هندو بے رفته میتوانستند اما در این زمانه جان موجود که مسلمان شود اور اور آئین خود میدانیم آنها به دن محافظت تا دو میل راه رفته که از آئین ما رفت کلیم علم او را می اندازیم نمیتوانند نیکه به معاش اند خیلی تقویت کہ یعنی از جامه و قالب هند و کرمی بر آمد یافته اند و روزی نمیکند به دل یک نظر دو دقیقه و همراه او نشست و برخواست و هم خانه و هم بند و در کدام ده قتل نشوند یا مال اسباب اطاق داری نکرده برای او چیزی نمیدهیم شان بغارت برده نشود

نمره ۲۲
میکرد هم میشود و پس حال و او چیست اعلیحضرت سرکار امیر صاحب میشود و کثرت از افغانستان ن تن سوانح فرموده اند که باید شد و کدائی نکنند بر شخصی محتاج و می کرده طعام خوراکه و پوشان بر گدا، و نه معیوب و نابکاری کسب و کار و مزدوری بود و در سال یک و نیم می خدا خود و بهیتر از هر دو شریف و هر چه خدا هم صحیفہ کو می خواسته از و سان و از پا افتاده باشد از خصوص بقدر حال هر کدام را میکنند و در صود و برای بعضی پوستیچه میرا صاحب حال تمیز کنند که برضای خود مسلمان و از جهان یک دفع مسلمان و جد شا که خود را نشود و گدائی ین حرف چه جای اعتراض است جامی رعیت پروری چیست و در این حرف شخصی که اعتراض از غرض دیهو و سرائی دیگر بود بنا که پولٹیکه‌ی اعلیحضرت امیر صاحب اینکه هند و ی که به زور و جبر و ستم و زیادتی و بدون فسق و فجور به های خود از جامه هند و کی به رسم نو مسلم اختیار کند چون ما مردم اهل هنود هندو بے که مسلمان شود اور اور آئین خود میدانیم که از آئین ما رفت کلیم علم او را می اندازیم کہ یعنی از جامه و قالب هند و کرمی بر آمد و همراه او نشست و برخواست و هم خانه اطاق داری نکرده برای او چیزی نمیدهیم


صفحه ۱۴
نمبر ۲۲

جواب اینکه این فقره را در خیال با فعل خود اختراع بیجا و دروغ محض افترا کرده چون پولینکے علیحضرت امیر صاحب مرحوم جنت مکان خلد آشیان هم خوب بوده پولینکے علیحضرت امیر صاحب سر کار شهریار سراج الملة والدین هم بسیار خوب و مرغوب است و اهل هنود در سابق سوارئ اسپ یا پیاده رو کرده و نفری کرا همش در هر محال و هر ولایت رفت و آمد میکردند حال درین زمان که سرک و راها پخته و پاکیزه بهر طرف شده هر بنده و کسبه کار و ملک دار و غیره بالا می کی عهده و دو اسپ و یک اسپه با یک نفرکیوان هندوستانی که بعضی نیکی کرایه و بعضی ملی خویش از کابل الی محال جلال آباد و دکه که سرمه است و محال لمقان و محال چهاریکار و محال لهوگرد برای ملک داری و تجارتی بمعه مال و اسباب خود میروند و یک نفر دو نفر هندو با یکنفر از خویش خواه یک نفر دو نفر ملازم خود بقرار سابق تا قندهار و ترکستان تا غزنین و کردیز برای فروش مال و خرید مال میروند و می آیند و در هر منزل جای رباطها آباد و بحفاظت تمام شب گذرانیده و آسوده حالی رفت و آمد دارند و یک شبانه روزی نمیگذرد که یک دو نفر

بند و در کدام دو قتل شوند یا مال و اسباب شان بغارت برده نشود این حرف محض غلط و بیهوده گوئی است هر بنده به آسایش تمام در تجارت و ملک داری و کسبه کاری خود در پی شهر و دهات و محالات وولایات دولت خدا داد افغانستان مشغول و مسرور بوده دعای دولت بادشاه خود را داریم هرگاه یک نفر بندی کا قتل شود بادشاه ما خون او را برابر از قاتل میگیرد که در فقره ششم سابق در باب خون دیوان چند مل مفصل به تحریر آمده – افسوس است که اخبار نویس عام چنین حرف های خود سرائی و بیهوده را چگونه بگفته یک شخص اهل غرض و خلاف گو نا تحقیق کرده درج اخبار خود میکند جای افسوس است فقط

امضا

دیوان نند عمل
سررشته دار
دفتر سنجش
پسند اس
کلانتر اهل هنود

دیوان نوشته است
کرنیل سکهـ
با با جیت سنگه اولاده
با نانک

فاجعه ها پاریس
، بعد از نمبر ۲۱

از میزان ضربه یک شانه پرتوت قفل دروازه در باز شده ژوبر پولیس با چند نفر خفیه های پولیس، و صاحب خانه بابا وینیو و بعده ده دوازده نفر عسکر با نام بدرون اوتاق بر آمدند در دست خفیه های پولیس فانوس موجود بود، کومیسر پولیس را از دست خفیه گرفته و در پیش چند خونتران که بر پشت بر زمین افتاده و کاسه خانه سرش پارچه پارچه شده و

و چشمانش از کاسه خانه های چشمش بر آمده ، و مغز و خونش جاری بود تقرب نموده بگفته او بابا وینیو گفت: — به سینیداوی! این آدم خودش باله است (قونت دوران دال) است! وینیو — بلی، همین شخص است که این اوراق را در اکرا به گرفته است. ولی در دفترها نام او تنها (موسیو خونتران) با قید و ثبت گردیده و چون در دستش بعضی اوراقی که در آن ایجن نام دیگر موجود بود بنا برین با او موافق نظام و قانون


صفحه ۱۵
نمبر ۲۲

بہائی صوبه سنگ      سفرکیشوداسس      مصر بنده      برکت ایشر داس      ایشرو اس ایشر داس قوم
تجار      بر همن      بر همن      چودرے پر      شکار پوری
      در چی می خطار قوم
      د کنی

بہائی و نی چند چوری      فقیر چند تجار      دیوانی شنکر باش      بہکو ان سنگہ      چاچه کشن
قوم ملطان      پسر لاله نند و من      ولد صفی جواهر لال      قوم شو در      چودری
      تجار      قوم ملطان      دیالو
      دلال

کیتل لعل دکشن      بہکت دیوان تندلعل      دیوان      بہکت ایشر داس      ہری چپ چودری
تجار قوم ملطان      قوم مستان      بیریل      نگر      قوم به همن

چودری رام چند      رام چند کوجر      دیوان چوچه      دیوان رام چند
قوم چتری      قوم دکنی قوم      و ارجن      سین چتری
      ویش      قوم بر همین

بیگوان داس      دیوان بال کند مصر
ولد دیوان ایشر      برهمن
داس

شنگر ملی تجار      لیب سنگہ      شکر د اس کوالی
قوم کو کران      تجار      چودری
کهتری

اجرا شد ۱۰ ست.
— یکی از خفیه ما — بلی بلی ، تو میرا فندی بہن جد حد قونت ( دور ندال ) است . ما از بسیار زمان هاست که عقب گیری او را داشتیم امروز این چنین گرفتار آمدن او از احوال بسیار عجیبی است؟ این چنین نوجوان بچه یهودی مرد . ازین فاجعه الم انگیزی که در ظرف یکه و دقیقه جو قوع آمد قلو تیلد را یک حیرت و بهله گی عظیمه وستدا ده هیچ چیز می نمیدید، و هیچ چیزی نمی شنید در حال قلو تیلد یک سکته عارض شده بود.

اما سخن آخر می خفیه باعث بخود آمدنش شده، مانند بیمارانی که بعلت سیر فی الهام گرفتار آمده باشند مدہوتا نه گفت : — از مرده سخن میرا بند ها ! اما که مرده ؟ بعد از آنکه این سخن را گفت هر دو دست خود را بر جبین خود گذرانیده موهای پریشان زر تا بر خودش را که مانند یک چادر گاچ زرین کار بر شانه هایش به یک وضع پریشانی پردہ پوشی داشت با پنجه های خود بنچه نیچه کندن گرفت .

[ باقی دارد ]


صفحهٔ ۱۶۸ نمبر ۲۲

ناموران جهان
ما بعد از نمبر ۲۱

و چنانچہ والدۂ موسیٰ نبی علیه السلام طفل خود را در صندوق انداخته به نهر نیل القا نمود، والدۂ موسیٰ سامری نیز طفل نوزاد خود را برده بیک مغازه در کوهستان گذاشت حضرت جبرئیل علیه السلام بنا بر ارادهٔ ربانی او را در ان مغازه پرورش و تربیه فرموده است. به این مضمون یکی از شعرای عرب چنین یک رباعی انشا کرده است که نقل و ترجمهٔ آنرا از فایده خالی نیافتیم :

رباعی
(۱) إِذَا الْمَرْءُ لَمْ يُخْلَقْ سَعِيْدًا مِنَ الْاَزَلْ فَمُوْسَى الَّذِيْ رَبَّاهُ جِبْرِيْلُ كَافِرُ
(۲) فَخَابَ مُرَبِّيْهِ وَخَابَ مُؤَمِّلْ وَمُوْسَى الَّذِيْ رَبَّاهُ فِرْعَوْنُ مُرْسَلُ

مضمون آن این است که هر گاه شخصی از ازل سعید نباشد، سعی و کوشش مربی او هیچ ثمره نمی بخشد آن موسی که جبرئیل او را تربیت و پرورش کرد کافر بر آمد. و آن موسی که فرعون او را پرورش داد نبی مرسل گردید.
اگر چه این حکایه از صدد بحث ما خارج است ولی چون بحث سامری بمیان آمد تذکار آنرا بر وجه ذیل از فایده خالی نیافتیم :
۱ در زمان خلافت حضرت علی کرم الله وجهه یک روزی که حضرت شان خطبه میخواندند یکے از یهودیان عرب گفت : (ای مسلمانان) شما را که هنوز از وفات پیغمبر تان (۱۵) سال نگذشته که شما یک بدیگر در آویختید و خونهای همدیگر تان را ریختید ؟) حضرت علی کرم الله وجهه حالا بجواب شان فرمود :
[ باقی دارد ]

علم و ملک
ما بعد از نمبر ۲۱

بلکه موجب ضرر هم میشود. مثلاً میگویند که فلان وزیر، یا فلان توانگر برای آنکه خیر و منفعتش بکار یگران برسد یک عمارت خود را چند بار غلط بیده و باز سر از نو آباد کرد، حال آنکه اینچنین فکر سرا سر خطاست. به بینید که چسان خطاست اگر چه صاحب آن عمارت بخراب کردن و سر از نو آباد کردن عمارت خود عمله و مزدور کار را نان داده پرورانیده، ولی اگر عمارت را خراب نیکرده همان مبلغی را که برای خراب کردن و سر از نو آباد ساختن آن صرف مینمود بر دیگر احتیاجات خود صرف میکرد باز هم بسی عمله و کار یگران ازان فایده مند شده، و کماکان که بعضی از عمله و مزدور کارا نکرده بودند، دیگر بعضی از انها ان کمائی را میکرد هر گونه سعی و عملی که در راه تلف شدن و اسراف شدن مصروف شود موجب ضیاع وقت میگردد. مثلاً یک دهقانی که اراضی کشت زارش بدو گاو و دو آدم آباد کرده میتواند هر گاه چهار گاو و چاره آدم بکار اندازد و مخارج و مصارف دو گاو و دو آدم زاید را تلف کرده میباشد، کذالک اگر یک صنعت کاری مواد اصلیه و اشیای خامی را که در صنعت خود آنرا استعمال میکند به درجه کفایت متانت و خوبی نباشد [ باقی دارد ]

ہمہ مقالہ ہائیکہ دستخط ندارد از طرف سر محرر تحریر یافتہ
مدیر و سر محرر سراج الاخبار افغانیہ
باهتمام الحاج عبد الخالق پسر طرزی مہتمم چاپہ خانہ دارالسلطنت کابل
بقلم میرزا محمد جعفر قندهاری


صفحه ۱
سال کیم
نمبر ۲۳

نگران نے
ایشیک آقاسی علی حضور اعلیحضرت همایونی
علی احمد
قیمت سالیانه
در دارالسلطنه کابل ۸ روپیه کابلی
و افراد مملکت باقزها یک ۱۲ روپیه
در خارج مملکت باقزها یک نیم پوند انگریز
قیمت یک نسخه آن در کابل یک عباسی است
تاریخ عربی ۱۵ رمضان ۱۳۳۰

سراج الاخبار الافغانیه
۱۳۲۹

مدیر و سر محرر
محمود طرزی
اداره بخار و مطبعه
و در ماشین خانه دار السلطنه کابل
همه امورات تحریریه به اداره هذا
بنام مدیر فرستاده میشود
بهر پانزده روز یکبار نشر میشود
تاریخ شمسی ۵ سنبله ۱۲۹۱
تاریخ انگریزی ۲۸ اگست

درین اخبار از حوادث داخلیه و خارجیه و بسی مقالات مفیده درج میشود

فهرست مندرجات
استقبال الهلال غره رمضان فیض سان و مراسم ختم قرآن عظیم الشان — حوادث داخلیه
افغان — مقاله مخصوصه — حوادث خارجیه
سخنان پر رقم — لیلی با صاحبش یا عابده و زاهده یا فداکار — ادبیات
ناموران زنان جهان — علم ثروت ملل — قاچاقهای پس

استقبال الهلال غُرّهٔ مَا رَمَضَانَ فَيْضِ سَانِ وَمَراسمِ خَتْمِ قُرآنِ عَظِيمِ
بساعت پنج یوم شنبه گذشته که ۲۹ شعبان المعظم بود اگر در طرفهای چمن حضوری برای قدم زدن و تماشا می برآمدید در پیش یک منظره علویه دینیه مقدست بسیار با شکوهی که بردمان حیرت میماندید . از دو سه روز پیش ازان همه تدارکات و حاضر یهای مهیا در همین مسترت پیرا من موضع دیده می شد . در پنج بچه مذکور صحن چمن را از حال هر روزه آن بیک رونق و شکوه پر شعشعه افزونتری میدیدیم . در قریب قصر گاه نصریه هر وقته یک سایبان عالیشان بسیار بزرگی بر پا شده بود که آن سایبان با فرشها و چوکیها و بستر های مترتبی آراسته شده و در دیگر طرف نیز خیمه ها بسیار بعمل و اعلامی منظمی بیک ترتیب خوبی وضع شده بود دایر ما دار احاطه موضع عصر نه چمن با دیوار سیمی فرا گرفته شده و از هر طرف دروازه نامی مصنوعی طلاق نقره آسانی که با قماش های کنار و سفید مزین شده بود خدمت دخل این احاطه را ایفا می نمود . احاطه صحن همین صفت پیرا من با سجا و از ذوات معتبره ارباب مناصب ملکی و نظامی و علما و اشراف و اعزه که جمله با لباسها رسمی فراک کیت بیک رنگ و یک قیافت ملبس بودند یک رونق عالی و یک منظره علوی اکتساب نموده بود . در حالیکه تماشا بین یک مراق و اندیشه ! آیا چیست ؟ چه میشود ؟ در همه کس یک سوال و جواب ! حالا اگر ما بهادره یک پدر و پسر کوچکش گوش بنهیم مسئله بر ما حل میشود :

پسر بیک شوق و شطارت طفلانه معصومانه بسوانین آئین با درختها دیده میگوید :
— بابا ! این همه تدارکات ، و جوش و شوق برای چیست ؟
پدر — اولادم ! پادشاه اسلام با همه ارکان و اعیان دولت و همه رعایا با صداقت خود برای استقبال و انتظار جمال غره ماه مبارک رمضان که اطاعت فرمان پادشاه پادشاهان و خالق کون مکان است در اینجا جمع آمده اند .


نمبر ۲۳ صفحه ۲

که در نظر ارباب عرفان چون شمس تا بان عیان است . حالا ما یک قدری از ترتیبات و انتظامات مرعيه اين مراسم مقدس بيان ميکنيم : اولا در تصویر موقع مذکور میگریم تقریباً بقه پنج شش جریب زمین از همین صفا ها ممن را در یک احاطه دیوار سیمی که آدم از ان گذر کرده نتواند و هیچ حایل هم نباشد گرفته شده و در بین احاطه از سه دروازه طاق ظفر آسائیکه مذکور گردید از جهت جنوب شمال و شرق داخل شدن ممکن است . جهت شمالی احاطه را با یک تخته دیوار مانند مستقیم گرفته شده که در پیش روی آن خیمه های بسیار مزین و عالی آراسته و پیراسته برای خوش گرفتن و استراحت کردن مدعوین بیک ترتیب منظم استقیمی بر پا شده است.

ذات اعلیحضرت با دشاه مهربان ما از کمال مرحمت و شفقتی که درباره خادمان معیشت شاهانه نشان دارند همه چیز تا اینکه به احتیاجات مدعوین کرام بکار باشد امر فرمودند تا هر خیمه بفرش ها و چوکی ها و میز ها و لامیه ها و سیگریت برای راحت مدعوین مزین و مهیا باشد . حجره توالت و آبدار خانه نیز برای هر خیمه حاضر شده است . خیمه استراحت ذات ملک صفات پادشاهی در وسط صف خیمه ها بر پا شده است ، و از طرف یمین و شمال آن خیمه های شهزادگان عظام و بعد از ان بترتیب تمام دیگر خیمه های ذوات کرام بر پا میباشد.

چون درینجا نه کار خیمه بیان آمد . از بیان اوصاف این خیمه های مخترعه ذات اعلیحضرت پادشاه خود دار خواهیم بود . دل آگاه محبوب القلوب ما چون در با تفتیش و ته و برا حوال ممالک شاهانه شان شبانه نظر مایون دارند . و اکثر اوقات بحال سفر میباشند لهذا لازم دیدند که خیمه های اسفار خیریت آثار همایونی بیک طرز انتظامی باشد که به احتیاجات استراحت از همه جهت مستوفی الشرایط باشند . لاجرم چند قسم خیمه های خیلی ظریف و خوشنما را بنفس نفیس خود نقشه و تعریف فرموده و در ماشین خانه مبارکه دار السلطنه کابل ساخته شدن انرا فرمان نموده اند.

اما چنانچه از بعضی روایتها شنیده ایم که فلان پادشاه چقدر از زریها و قماشهایش از ابریشمها و ریشه هایش از مرواریدها و قبه اش از طلا ها و نقره ها بود این انچنان خیمه ای از تار مرداری کاری نیست . بلکه از قماش پنبه بسیار محکم متینی که پرده باران و باد و توانائی بتواند ساخته شده و هم از پنبه سبکی بار بردار آن ملاحظه شده است بعضی ازین خیمه ها بسبک سایبان ساده و رشید یا که تنها و بزرگیهای مختلفه ساخته شد .

بلی بلی ! این محاوره در حقیقت این حرکات را در نظر آنانکه وجه خشم داده، نگر اینهمه زیب و زینت، نگر اینهمه شوق و شهادت، نگر اینهمه خیمه ها و سفره ها، نگر اینهمه نورها و صفا ها برای استقبال رویت هلال یک ماه سعادت شایست که خلاق مهربان ذو الجلال به امر فرمودن روزه گرفتن مسلمانان را سعادات و فیوضات عظیمی در پنجاه فیفرسان می بخشد. با دشاه بزرگ دیانت منش عدالت روشن مسلمانان افغانستان همه رجال دولت و اعیان مملکت و تبعه خوش عقیدت و عساکر فدائی الطینت خود را به اطاعت آن امر جلیل پر بیعت حضرت رب العزت رسماً دعوت میکند !

پارسال در پسین قول سراج الاخبار افغانیه که نخستین آغاز انتشار آن بود از مراسم ختم قرآن مجید در ده روزه اول ماه مبارک رمضان تفصیلات عرض نموده بودیم . درین سال فرخنده فال سراج الاخبار افغانیه بهزاران شکر و ثنا بر سلامتی ذات اعلیحضرت پادشاه معظم مقدس خود گفته باز اوراق این نسخه خود که آخر ترین نسخه سال اول عمر این نامه گرامی میباشد به کیفیت آن مراسم پر مکارم تزئین میدهد :

ذات دیانت سمات اعلیحضرت پادشاه دلاگاه معظم ما به این دعوت و ضیافت شاهانه که خود شان قائد و عظمت احکام فرضیت روزه را در نظر ملت دیندار احکام شناسی افغان اعلان میفرمایند . این دعوت سنیه ملوکانه بسی فضایل حسنات را در بر دارد . اولاً اطاعت فرمان الهی را بیک ذوق و سرور عظیمی با همه تبعه شاهانه خود استقبال کردن ؛ ثانیاً کلام قدسیت پیام حضرت ملک العلام را در سنت تراویح حضرت خیر الانام علیه افضل الصلوة والسلام بیک جماعت عظیم اهل اسلام در دو شب اول ماه رمضان مغفرت انجام ختم نمودن ثالثاً از طرف ترین الشرف یک با دشاه بزرگی با شوکت و شان اسلامیان برای عموم تبعه صداقت نشان شان یک ضیافت بسیار پر جود و احسانی گستردن . رابعاً با رعایا ، وعساکر ، و اعیان ، و ارکانین عموماً در یک احاطه افطار کردن ، و باز مجتمعاً بجامع مبارک عید گاه رفته بجماعت بسیار عظیمی صلواة سنت تراویح را با تلاوت قرآن عظیم الشان ادا کردن غیر ازین قدسیتهای معنوی یک نکته باریک سیاسی و اجتماعی را نیز شامل است مثلاً سایبان بسیار بزرگی که برای افطار این ماه مبارک


صفحه ۳
نمبر ۲۳

در وسط احاطه بر پا میباشد تقریبا گنجایش دو صد و پنجاه تا سه صد چوکی را دارد، این خیمه های دور دو صفت دارد که هم صیفی هم مشتری میشود مثلاً هر گاه بی تحیر باشد صیفی و چون بر دو را دور آن یک تبخیری کشیده شود عبارت از یک دالان بسیار بزرگی مشتونی میشود. دیگر سه رقم خیمه ساخته شده که چون در آن داخل شویم هیچگاه خود را در خیمه تصور نکرده عادتاً یک دالان مربع مستطیل بسیار با زینتی می یابیم که بهمه اسباب راحت آنرا منتظم می بینیم. و الحاصل در بین احاطه مراسم افطاریة رمضان المبارک در پنج موضع سفره های خوان الوان نعمت بادشاهی گسترده شده است. موضع اول در زیر سایبان بزرگی که در وسط بر پاشده میباشد صف بصف میزها و چوکیها گذاشته شده است که صدر و وسط مجلس با سفره خاصه بها یونی مزین و مشرف میباشد. موضع دوم و سوم خیمه گاه درجه اول و درجه دوم شرکت (عصریه) است که در یمین و شمال سایبان بزرگ همایونی موضوع بوده با سفره میزها و چوکیها حاضر شده است. موضع چهارم و پنجم بر چمن زار صفا نشان با فرشها و سفره ها بر زمین حاضر شده است که موضع اول برای رعایا عام ، و موضع دوم برای عساکر و عابرین سبیل تخصیص گردیده است. غیر ازین پنج موضع که در داخل احاطه میباشد یک موضع بسیار واسع دیگری نیز برای غربا و مساکین و ابناء السبیل در خارج احاطه مذکور تخصیص شده که در آنجا بر آن دل گرسنگان خواست با دست و عمیم الاحسان طعام فراوان احسان فرموده میشوند. از ابتدای شام مسلخ شعبان همه صحن چمن و سرکها و هر کوی و برزن آن با هزاران مردمان شهر و اطراف پر و مالا مال بود. اربابان مناصب ملکی، و عسکری و علما و اعزہ و خوانین در باریابی با لباسهای رسمی فراک کیت خودشان صحن احاطه چمن را رشک گلشن نموده بودند. به نماز شام ده دقیقه مانده، خرما و پیاز یا نان فطار به مدعوین تقسیم میگردید. همه مردمان عام و خاص در نمازگاه که در خارج احاطه در میان چمن تخصیص شده است جمع می آمدند صفها صفها جماعت مسلمین نمونه بنیان مرصوصی را بوجود می آوردند. بمجرد نواخته شدن طوب افطار و گفته شدن اذان محمدی صلعم هر کس بیک چیزی روزه خود را میشکستاند و بیک جماعت عظیمه که از هزاران افراد مسلمان و بندگان خالق عظیم الشان مرکب بود نماز مغرب ادا میگردید. بعد از صلوة مغرب فرقه اهالی از طرف دروازه جهت شرقی، و صنف ارباب مناصب اشراف و اعیان از دروازه جنوبی در احاطه داخل شده بر سر در موضعها مخصوص خود بر سفره میز های خوان تمامی الطاف و احسان بادشاه منظم مهربان و ولیعمت نمی شفقت مراحم بنیان خود به تناول طعام آنها ز میکردند. حقیقتاً که در وقت برگشتن از صلوة مغرب منظر و جریان این در سیلاب انسان که یکی از سمت جنوب و یکی از سمت شرق به احاطه موصوفه داخل می شدند این نرا در بحر حیرت و شوکت و جلال این احوال سعادت آمال مستغرق شکران بیپایان نعما ذات اقدس خلاق ذو الجلال مینمود که از رحمتهایه درباره افغان و افغانستان دارد چنان یک بادشاه دیانت پناه عدالت خواه ملت پرور می عطا فرموده که با همت صادقه خود یکجا به استقبال امرالهی می برآید با ملت خود یکجا روزه میگیرد و با ملت خود یکجا نماز میخواند با ملت خود یکجا افطار میکند و خود همیشه ملت خود را برای بجا آوردن امر الهی خود مهمان میکند. زهی سعادت ! زهی نعمت ! والحاصل بعد از فراغت طعام هر کس بر وضو کرده رفتن و حاضر شدن بصلوة تراویح قیام مینمودند، و بعد از آن فوج فوج انبوه انبوه اهالی در جامع شریف بزرگ عیدگاه که با چراغهای بسیار بزرگ و درخشان گیس - یعنی استالین روشن شده بود جمع آمده صفها ترتیب میافت. نظاره این هزاران مردمان مسلمان پر اعبادت یزد این عظیم الشان با یک بادشاه اسلام با شوکت و شان دل هر فرد مسلمانرا بیک جشن قدسی ایمانی و درخشان مینمود. خوبی دین پر عظمت ! خوبی بادشاه اوست خوش عقیدت ! این است که این مراسم پر مکارم ختم قرآن عظیم الشان حضرت خالق کون و مکان در ده روزه قبل به مبارک رمضان پر غفران بصورت انشاء الله به انجام میرسد. ما سیمیی که این مقاله عاجزانه خود را بنا بر محبوبیت محمد شاهی وقت نوشتن و طبع کردن اخبار خود پیش از ختم شریف تحریر نموده ایم انشا الله کیفیت مراسم شب ختم شریف را با دیگر تفرعات این مراسم بسیار مقدس در شماره بیست و چهارم خود درج خواهیم نمود، حالا به این سه فرد دعائیه ختم مقال مینمائیم :

خدایا تو این شاه بیدار ماها
که رهبر بود بهر ملت بهر کار
بدین میکند خدمت و هم بدنیا
ملت چو یک آب شفق بودیار
نگهدار ز آفات او را و مکش
سر دشمنان وطن کن نگونسار
آئین


صفحهٔ ۲۴
نمبر ۲۳

جواد داخله
هم قال هم تماشا

آیا بر دید و با دید های خود با دید گنیم تا بخیر یا نیک ور شیم ترقیه اعلیحضرت بادشاه حقایق آگاه دریافت همراه خود به سر در وطن عزیز خودش به و میکنیم هر یک چنان یک اثرات می شد و با نهای ترقی و سعادت ، و مرتب های فضایل و موقعیت شمرده میشود . پلے کا بیچ حقیقت آن پی نمی بریم و و مزایا می مقاصد آنرا درک میکنیم شما یک روزی نشسته میباشیم : دفعةً مانند غیر طوبها که در ما نوره میشود صدا ها میشنویم آیا چیست گفته بر تحقیق آن میپردازیم . در بغل کوه آسمائی در یک نقطه که بر همه شهر حاکم و ناظر است بعضی علیه می بینیم ! بقوت باروت سنگهای کوه را میکاوند آیا چه میشود گفته از یکدیگر خود میپرسیم . یکی میگوید چون امسال گرمی بسیار شدت کرده اعلیحضرت امر فرموده اند که یک دالان بسیار فراخ و بزرگی که خدمت سر دابه زیر زمینی را به پسند در درون این کوه بکنند تا مردم در بار در روز در بار را از گرمی اذیت نکشند . دیگر میگوید نی اینچنین نیست درینجا پنج درک کرده اند برای پیدا کردن آن میکاوند . یکی دیگر که مبالغه گوئی را بیشتر دوست دارد میگوید نی اینچنین نیست ، از زیر این کوه برای موترا علیحضرت یک سرک می سازند . تا آنکه یک حقیقت با خبری پیدا شده بحقیقت رهبر کرده میگوید : – برادران ! بادشاه مرحمت شیم پر از شفق و ارحم ما اعلیحضرت سراج الملة والدین چون دید که شهر عزیز ما آب خوشگوار صاف و براقی را مالک نیست از اثر و بر تشنگی ما دل تشنگان رحم آورده آب صاف و درخشان خوشگوار ( پغمان ) را از مسافهٔ بسیار بعیدی بواسطه نل های آهنین می آورد . این خیریه برای مخزن نیست که آن آب را در اینجا خزینه کرده بهر طرف شهر تقسیم میکنند . باز یک روزی می بینیم که میدان ( قومی باغ ) دائراً ما راء باخیر با دخیمه های بسیاری احاطه شده است

بعضے اعلانها هم در هر مصرف دیده میشود، در امانی یک شوق و سروری پدیدار است . یک بر دیگری آن خیمه با سبقت میکوشد و پرس یک مراق ، یک هوس، یک ذوق ، یک شاد مانی دیده میشود . آیا چه خبر است گفته در پیش یکی از اعلانها نزدیک شده میخوانیم و بر حقیقت کیفیت مطلع میگردیم ، حالا قارئین کرام خود را بخواندن این اعلان با خود دعوت میکنیم تا بر حقیقت کیفیت با ما یکجا آگاه گردند :

صورت اعلان

نقل و صورت استد عامی عساکر ظفر تأثرت باز چون همواره منظور نظر عدالت گستر اعلیحضرت والا در صدد ترقی و بهبود و آرامی و آسوده حالی رعایای دولت خدا داد بوده و میباشد علی الخصوص در این اوقات که توجه شاهانه داراده سینه اعلیحضرت جهت سر رشته و انتظام و بهبودی و غمخوار گیان رعایای صادق نشان بدرجهٔ الکمل مبذول و مصروف است لهذا مایان ملازمین خنداول و اردا حضور مقدسات یک تجویز را بخاطر خود ما مصمم ساخته متوقع آنیم که از طرف مایان از حضور اعلیحضرت درخواست داشته شود که یکجائی در صحن حضوری یا دیگر جا برای مایان منتخب و سر رشته فرموده شود که مایان کارهای تعلیمی خود ما را از قسم جمناستک و قواعد و غیره که درین بیات از توجه کامله اعلیحضرت شهریاری آموخته ایم در موقع مذکور از برای تماشا می را در این ملتی خود ظهور برسانیم و یا اسم است هم از حضور مبارک هدایت فرموده بشود هر کس خیال تماشای جناستک در سر داشته باشد درین صورت از طرف ما خادمانه نگاران برایشان اوستا یک کمک و معاونت میرسد هرگاه رای سعادت اتکای اعلیحضرت والا بر این تجویز با موافقت کنند شمول اجر جزیل و ثواب جمیل میشویم باقی اعلیحضرت والا مالک و مختاراند فقط اعلیحضرت والا درخواست نفر جمناستک را منظور فرموده چنین سر رشته از حضور هدایت گردیده است — تماشا های جمناستک میدان قومی باغ مقرر فرموده شد — روز تماشا — یوم جمعه ۱۸ شهر شعبان ۱۳۳۰ وقت حاضر شدن در تماشا گاه از چهار الی چهار نیم بجه عصر — وقت شروع تماشا چهار بجه چهل دقیقه عصر — در باب


نمبر ۲۳
صفحه ۵

گرفتن تکت در بیرون احاطه تماشا گاه شخصی از برای دادن تکت و گرفتن وجه آن مقرر است و قیمت تکت با قرار نوشته است مجلس خاص حضور والا — فی چوکی — پنجروپیه کابلے چوکیهائیکه بزیر خیمه میباشد — فی چوکی — سه روپیه کابلے در خیمه پیش روی چوکی هر زمان نشسته — فی نفری — دوروپیه در خیمه پشت چوکی بر زمین ایستاده — فی نفری — یک و سه گانه بیرون خیمه بالای پنج یا بکس نشسته — فی نفری — یکقران بیرون خیمه بالا بکس نشسته — فی نفری — یکفران بر زمین پیش روی پنج یا بکس نشسته — فی نفری کیباسی بر زمین پشت پنج یا بکس ایستاده — فی نفری — یکسنا سر رشته چای و کچه و شیریخ و فالوده و میوه هم از طرف شرکای عصر یه میباشد لاکن بخرید و بهای نفری هر شرکا هم از برای مصارف یتیم خانه میباشد فقط حالا چون این اعلانرا بخوانیم بجز اینکه قیمت گرفته بداخل احاطه تماشا در آئیم اگر چه خواهیم کرد ! در یمین و شمال مدخل احاطه تماشا گاه دو خیمه کوچک درین دو خیمه مامورین تکت والا تکت میفروشند پنجروپیه، دوروپیه، سه روپیه چیست ؟ تنها قیمت بهای یک پرزه کاغذ که تقریباً بقدر دو انج مربع میباشد و بروی آن در میان یک چوکات گلکاری چاپی سه سطر نوشته شده که سطر اول آن (تکت تماشای جناستیک)، سطر دوم آن (مجلس خاص حضور والا) سطر سوم آن (فی چوکی پنج روپیه کابلے) نوشته میباشد در نزد قدر شناسان هیئت علیه افغانیه بمقدار خزینه های عالم قیمت دارد ! این اول تماشا گاهیست که به اجرت معینه رسم و دخولیّه در افغانستان وضع شده و این اول تکتی است که برای رسم و دخولیّه آن گرفته میشود، هم چه تماشا ؟ تماشای بازیهای فنون صنف جلیل عسکریه ! برای چه مقصد ؟ برای مقصد اعانه اولاد های یتیم و بیکس وطن ! حالا می بینیم که این پرزه کاغذ مطبوعه چه فریضتها و چها تیار و پر اهمیتها را در بر دارد، حسنات خیر پروری و شفقت قلبیهٔ صنف عسکری نظامی افغانستان به اولاد یتیم و بیکس افغانستان بطرز واضحی آشکار میکرداند، شوق و ذوق عظیم اهالی را در اشتراک به آن کاستانی پر شوبات هویدا می سازد و مسرتها

و بهبودی طلبیهایی با دشاه مقدس محبوب القلوب ما را در باب تربیه و تعلیم عسکری و اندیشه های منافع و فواید رعیت پروری نمودار می سازد، پس اگر ما قیمت آن ورقباره را با زمین حقیقتها بخزینه های دنیا برای خود بگوئیم هیچ مبالغه نگفته خواهیم بود. و الحاصل تکت گرفته از مدخل حاطه میدر آئیم. تکت ما را در ان طرف مدخل مامورین مخصوص آن معاینه کرده علامه میکنند — هر کس بجای و موقع خود بقرار قیمت تکت خود می نشیند، بازیها شروع میشود، خدمات تخت و غیره را خدمه خاص حضور همایونی ایفا مینمودند. اول — یک تولی — یعنی یک بلوک — عسکر خورد سالی که از اولاد های مردمان جدید الاسلام از مدت دو سال است که تشکیل یافته بدریشی اکسیلنت و انتظام تام عسکری با موزیکه از مدخل جهت مقابل مدخل اول بقدم متوسط عسکری در میدان عالمه در آمدند، دور مواجه حضور اعلیحضرت بهایونی توقف نموده اسلام ذات اعلیحضرت پادشاهی را ادا و بعد از ان انواع تعلیم قواعد عسکری را بقدم و تفنگ اجرا نمودند، بعد از ان پس بصف حرب در آمده یکی از نفر بهای خورد سال ترین آنها از صف جدا شده تا پیشگاه حضور همایونی آمده بزبان طفلانهٔ معصومانهٔ خود یک تقریر بلیغی در معرض تشکرات از طرف همه رفقای سلاح خود بر خواند که صورت آنرا بدست آورده نتوانستیم، بعد از ان به قوماند یعنی بولی خود همان نفری صغیر السن کبیر المعنی سلام شاهانه را گرفته و بقدم ) و روزا و سلورشی از است حضورت گذشته گذر نموده برای پوشیدن دریشی جنناستک از احاطه بر آمدند. بعد از رفتن تولی مذکور تولی جمناستک وارد دل بدریشی جمناستیک خودشان و بقدم جمناستیک در صفوف با موزیک در اوردند، و همه انواع بازیهای جناستیک بسیار عجیب و غریبی که بسبب عدم گنجایش موقع از تفصیلات یگان یگان بازیها آن صرف نظر شد اجرا نمودند، نماز عصر و مغرب به امامت خود اعلیحضرت همایونی بجماعت بزرگی ادا گردید، بعد از نماز مغرب این تماشا گاه علویت انتظامی عالی عسکری پر خیر و صواب به انجام رسید.

صورت تقریر طفلانه عسکر خورد سال
رفتن تولی جمناستیک به دریشی خود شان
آمدن تولی جمناستیک به دریشی جمناستیک
بازی های جمناستیک
نماز عصر و مغرب
ختم تماشا


نمبر ۲۳
صفحهٔ ۶

درگاه حضرت رب العالمین جل شانه
ازدیاد عمر و عافیت پادشاه معظم خود را نیازمندیم تا بمرتبهٔ ترقی پیرایهٔ ذات اعلیحضرت شان باین ابواب ترقی و تعالی بر روی ملک و ملت شاهانه شان باز شود و دولت و شوکت قبلهٔ معظمهٔ ما در تمام قرنها و ترقبها و شرفها و سعادتها در عالم ممتاز گردد آمین

غزل
دانش و فضلش شکر میتوان گفت لبش قند مکرر میتوان گفت
ملازمانش سبک میتوان گفت خادمانش جانان و بهتر میتوان گفت
کسی که بی وی تن و جان بے در آید مر او را مرغ بی پر میتوان گفت
سراج دین و ملت اہل او را سراج هفت کشور میتوان گفت
دل و دستش که رنگ و بو و دانش ز دل لعل و گهر میتوان گفت
برای این فقرهٔ بیخود این خواند که از صد جان شیرین تر میتوان گفت
منظم تو مستی درین عصر بغیر از جام شکر میتوان گفت

اعلان

( سراج الاخبار افغانیه ) بکمال مسرت و افتخار به مشترکین کرام خود اعلان می نماید که سال نخستین ما از نمبر یک تا به نمبر ۲۴ که در غره ماه شوال المکرم می براید دوازده ماهه یکسال خود را به انجام میرساند . لهذا هر کس که تجدید اشتراک خود را با اخبار خودش رضا آرزو دارند از حالا وجه قیمت سالیانهٔ آنرا در داخل مملکت تحویل خزانهٔ عامره کرده و رسید خزانه را گرفته به اداره ارسال دارند تا بعوض آن رسید اداره به آنها داده شد، و نامهای شان قید و ثبت دفتر اداره گردد و از نمبر اول سال دوم بالخير والعافيه بنام شان اخبار جاری شود . و در خارج مملکت وجه قیمت سالیانه آنرا بوکلاء ما که در خارج هستند تسلیم مینمایند .

وکیل یا ورشا در جناب میرزا غلام حیدر خان سر رشته دار داکخانهٔ پست خداداد افغانستان میباشد .

نسخه های سابقه سال اول اخبار افغانیه چون در اداره کم مانده ازین پس اگر کسی از نسخه های سابقه طلب کند بدون قیمتی که اداره برای آن تعیین میکند داده نمیشود .

ذوات گرامی که تمام نسخه های سال یکم سراج الاخبار افغانیه را با جلد اعلی بلورکتاب آرزو داشته باشند مبلغ - ۲۵ - روپیه کابلی تحویل خزانه نموده و سند آن را به اداره آورده کتاب سراج الاخبار افغانیه را با دو کتابچه هدیه آن میگیرند در اطراف داخل ملکت و خارج ملکت اجرت داک بر قیمت کتاب افزوده میشود .


صفحه ۷ نمبر ۲۳

مقالهٔ مخصوصه
معارف — مکتبها

دو نهادیکه مشکل حکومت باین بسته شده، و بر دوایر (بقرار قاعدهٔ تقسیم اعمال) تقسیم گردیده و هر یک شان که در زیر نظارت یک وزیر مستقل است یکی از ارکان مهمهٔ دولت شان شمرده میشود. مثلاً چنانچه وزیر دایرهٔ امور داخلی بر همه امور داخلیهٔ مملکت دیده بانی و نگرانی میکند و بر امورات جزوی و کلیه بموجب نظامات و قوانین موضوعه اش اجراءات بکار می برده و از جمله امور داخلیه مسئول میباشد همچنان وزیر امور معارف نیز بر همه امورات که تعلم و معرفت دولت و تعمیم آن بر اهالی مملکت متعلق باشد دیده بانی و نگرانی مینماید و مکتبهای دولتی و اهلیه را تأسیس و بنیاد می بدهد. همه مطبوعات و مطبعه ها ئیکه در مملکت بنیاد می یابد، و همه آثار ملی یا شیکه از ان بعرض انتشار در می آید در تحت نظارت ادارهٔ معارف میباشد. مجلس بزرگ عمومی معارف در نفس پایتختها بوده و در تمام ولایتها اداره ها و شعبه ها و پروگرام های مکتبها که به اصطلاح هندوستان نصاب میگویند از طرف مجلس معارف پایتخت نظر بحال و احوال هر ولایت ساخته میشود. هیچ مکتب یا مطبعه، یا تالیفات بغیر از اجازهٔ رسمی ادارهٔ معارف باز و بنیاد و نشر نمیشود. حتی در بعضی مملکتها بیا تر تا و او په را ما نیز در زیر نظارت معارف میباشد. مجلس معارف بر ضرورت و جهتها ی سیاسی دولت و احتیاجات اساسی مملکت دانائی مملکت را دیده از روی انها نقرار پروگرامها برای مکتبهای عمومی خود وضع میکند. مثلاً مجلس معارف دولت فخیمه (بریتانیا) پروگرام که برای مکتبهای مستعمرات سه قطعه (اوسترالیا) و یا (کنا دا) و یا (افریقای جنوبی) خود وضع کرده است هیچگاه با پروگرام مکتبهای لندن آنها تطبیق نمی شود. زیرا در مستعمرات و مشتملات خود پولتیک دولت شان

هوگا، چنین اقتضا میکند که اهالی اینچنین حریت و حاکمیت و ملکیت، دمیت خود شانرا بیاموزند بلکه به آنها قطعی باید بیاموزند که عدم آزادی و تابعیت و محکومیت را به آنها گوارا ساخته تعلیم یافته بسازند.
از زبان یک سیاح فرانسوی در یک کتابی دیدم که نوشته بود: «او را دسترالیا سیاحت میکردم، از قریه براه جنگل بیک قریه میرفتم، در اثنای همان راه در پای یک درختی یک بچه مردمان بومی خود استرالیا را دیدم که بخواب رفته بود، از مجلسی که پیشش بوده و تختهٔ مشق سلیتی که در پیشش بود معلوم شد که از شاگردان مکتب است. در دل خود با چنین تقدیر و تحسینی در حق انگلیز ها پروا میدادم که آثار علم و معرفت به اینچنین جاها وحشی و دهشت انگیزی انتشار داده اند. برای این اندیشه افتادم، صبر و تأنی کردم تا بچه بیدار شود و بدانم که در کجا چه سبق میخواند. بعد از اندکی به این آرزوی خود نایل شدم. طفل از خواب برخواست. و زود بر پا خواسته میخواست براه بیفتد که به او نزدیک شده بر زبان ملفوظ پرسیدم که:»
— آیا شما شاگردان این مکتب هستید؟
— بلی !
— سبق شما چیست؟
— جغرافیا.
— ماشاءالله! آخرین! آیا دنیا چند قطعه است؟ شاگرد — از پنج قطعه بودن و بنیاد نامها آنها مکمل بحث راند. بسیار خشنود شدم، و چون پرسیدیم که: «آیا در اوروپا چند حکومت موجود است؟» شاگرد بسوی من حیران حیران نظر کرده گفت: «ازین سوال شما چیزی نفهمیدم، من در دنیا یک حکومت می شناسم که آنهم حکومت انگلیس است.»
گفتم — آیا فرانسه، جرمن، روسی غیره را نمی شناسید؟
گفت — چرا نمی شناسم، آنها هر یک بیک ایالتیست از دولت انگلیز.
پس ازین محاوره دانستم که سخن در کجاست، و مقصد شان چه ها و چهاست !..»
این است یک مثالی در باب پروگرامهای مکتبهائی که از طرف پی بلیک انسترکشن بنے


صفحه ۸
نمبر ۲۳

نظارت معارف عمومیت و تنها به نسبت حال و احوال و اساسات ملکتهای خودشان ساخته میشود، و ازین مثالی سیاح فرانسوی هیچگونه ایراد و اعتراض بر دولت انگلیز وارد نمی آید، بلکه دولت مشار الیها عین کمالات سیاست و کاردانی خود را اینجا رسانیده است. چنانچه در هندوستان نیز همین قاعده و اصول را مرعی داشته. مثلاً برای مسلمانان یا هند و کمپیهای حربیه عالیه که افسران و ارکانهای حرب قابل بدرجه خود انگیزان بیرون آرد موجود نیست. آیا چرا؟ زیرا سیاست شان همچنین اقتضا میکند که که افسر کلان دایماً انگلیز باشد. کذالک در پروگرام مکتب پنجاب از نظیر فلسفه سیاسیه دینیه و علوم تربیته عقلیه و کان شناسی و انجنیری اعلیٰ و غیره چیزهائیکه برای خود منحصر داشته اند دیده نمیشود. بنابر علیه معارف بر دولت بنابر سیاست او احوال طبیعت مملکت شان پروگرام یعنی نصاب مکتبهای مملکت خود را وضع میکنند که از اثر و تطبیق پروگرام مکتبها ئیکه دست را دیگر دولت علینا قبول کرده نمیتواند و اگر بکنند چنان می نماید که یک لباس عاریتی که گاه بسیار تنگ و گاهی بسیار فراخ آید پوشیده، باشد که وجود ازان بجلی استفاده نتواند. در وطن عزیز ما افغانستان قبل از زمان جلوس میامن مأنوس اعلیحضرت پادشاه با دانش و عرفان مهربان ما از مکتبهای فنی اصول جدیده اثری موجود نبود. بیمن معاریف پیرایه سلطنته سفیه شامانه مکتبها به اصول و قواعد جدیده انشا گردید. مکتبهای ابتدائیه در هر سر طرف تأسیس و انتظام یافت که این یک فال خیر عظیم سعادتها و ترقیهای ملک شمرده میشود. و لایتهای اطراف داخل ممالک محروسه نیز تعمیم علم و معرفت احتیاج کلی دارد. ولی هزار افسوس که در اکثر هموطنان عزیز ما هنوز هوس و ذوق تحصیل و تعلم فنون جدیده پیدا نشده و هنوز قدر و قیمت تعلیم و تربیه ثمره های حیات خودشان یعنی اولاد شانرا باموها استدراک ننموده اند. اهالی هر چیز را از حکومت امید و آرزو میکنند حال آنکه یکقدری دست و پا زدن و جهد و زیان خودشان نیز لازم است. مثلاً اگر اهالی قندهار و هرات و بلخ، غزنین، جلال آباد، فایده ها و منفعتهائی که از علم آن دولت را ضمن میرسد بی پرده نمی بینند.

و استقبال اولاد خود را می اندیشیدند هر ولایت مصارف و مخارج یک دو باب مکتب را بر ذمه خودشان گرفته در باب سررشته اساس و بنیاد، و ترتیب و انتظام و اصول و پروگرام این از دولت متبوعه مقدسه خود استمداد و دستور العمل استدعا میکردند هیچ شبهه نیست که دولت در انسباب تجویزات بسیار نافعی اندیشیده میتوانست. قواعد تعمیم معارف و مکاتب تنها بدولت نی بلکه بخود اهالی بیشتر میرسد. هر صاحب اولاد اول چیزیکه در اندیشه بهاناسه ماه تعلیم و تربیه اولاد شان است. هرگاه همین اندیشه خودشانرا بیک صورت مستحسن و منظمی از روی فن بکار آرند و بهمان مخارجی را که در هر سال در راه تربیه و تعلیم اولاد خودشان از پوشاک و تنخواه آخند و خوراک و غیره صرف میکنند، بمعاونت و اتفاق همدیگر جمع آورده برشته و دستور العمل دولتی بر کمیتهای فنی عمل ابتدائی و رشدی صرف نمایند البته که نتیجه های بسیار عالی بهتری خواهد بخشید.

جوارح خارجيه

اجمال سياسی

عالم سیاسی مانند موی زنگی بهم چیده، گویا کره زمین به حرارت مرکزیه خود در اب کنان خود جوش و عطا فرموده، که خونهای شانرا بجوش آورده و حرارت غریزی شانرا چنان قوت و توانائی داده که بمقابل قوت طبیعی جاذبه مرکز یه با وجودیکه احکام ثابته متینه در باب عدم انفکاک موجودات زمین را از زمین وضع نموده، ولی بشریت بدرجه طغیان مینموده که به آن احکام گوش ننهد! با وجودیکه یک پاره آهن یک پارچه چوب، یکمقدار اسرب و غیره چیزهای زمینی اگرچه بمقدار یکنخود و ثقلت هم داشته باشد باز هم بقدر یک لحظه از زمین انفکاک کرده نمیتوانند. حال آنکه بشنو از سیره اجسام معدنیه و نباتیه که ازین الماسی


صفحه ۹
نمبر ۲۳

پرواز ساخته یک مهم تقبیل بزرگی را بقدر دو هزار ستر و بلکه بیشتر از ان با خودشان یکجا از زمین انفکاکی و دوری میدهند ! اگر چه توانین طبیعته بار بار به انشان از دو هزار متر و یا بیشتر کمتر ازان محکوم نموده و نباید دریغ نمایند ولی کجا ! طغیان و تمرد بشر بهر جا رسیده که ازین محکومیت باد گو شمالیها پر داکنند ! یکی چون محکوم شود ده دیر برخیزد .

و رقیب دیو سیرت بخدا همی پناہم
گر آن شهاب ثاقب مدد کی نه سها را

ازین هم به تر که قطعه اسیا و افریقا را اوروپا و اوروپا را اسیا کرده است چقدر جرأت چقدر تجاوز ! ... هیچ شبهه نیست که طبیعت بنا بر بعضی قوانینی که وضع شود و آنرا اوروپا و دیگری را اسیا ساخته مثلا چنانچه در اسیا خرما و میل و دارچین و میوه ها ، و فیل و کرگدن و شتر مرغ پیدا میشود و در اوروپا بلگرنگان دانه در بعضی باغچه ها نمونه خانه امیر امات یا نباتات دیده شده دیگر هیچ اثری پیدا نیست . کذالک چیزیکه در اوروپا و آب و هوای بیچاره آنرا بخواب هم دیده نمیشود در حالیکه در اسیا فراوان است مثلا در حالیکه در اسیا مردمان سبب عادت و روایات بر اسیا کیان خود را با ملک خودشان یک مردمی که تونست و ثروت داشت با همه با یک میون زن معاشرت کرده میتواند ، در حالیکه شوهر یک زانی مرد نامحرم را بنز و یک شان گوشه چادر خیال خود روی رضایت نشان نمیدهد اوروپائیان در مجلس های بال عیالهای خود شانرا سینه و بازو و پشت و سر برهنه بیکدیگر خودشان برای (فادر پل) نام رقص سینه بسینه و آغوش به آغوش عرض و تقدیم میکنند . در حالیکه در بعضی شهرهای آسیا (الکنول) – یعنی شراب نام مایع زهر آلود منحوس برای دوا پیدا نمیشود در کوچه های اوروپا ماست تیری جاری می باشد ! در حالیکه اگر یک سیاه خیمه بیابانهای اسیا یک مرد گرسنه باشند وارد شود صاحب خیمه به حسب هستی خود و اره نمیکند اگر در کوچه های اوروپایک شخصی از تشنه گی یا گرسنگی بحالت نزع بیفتد فن و اندیشه این که : باش به بینیم انسان از تشنگی جان میدهد ؟ " افتاده بی آنکه بیک لب نانی یا یک کاسه آبی به او دستگیری کنند مجال مراق و هوس تماشای جان دادن او را میکنند !

این است که اوروپا از تمرد و عصبانی که بمقابل طبایع برداشته اند به اینگونه آسیا را اوروپا کردن میخواهند . از اینهم بدتر که راه اوروپاساختن اسیا را نیز از قندهار و هرات و کوشک مشهد و طهران و بغداد انتخاب میکنند .

نہی تصور یا مل رہی خیال محال !

این به آن میماند که یک همسایه به همسایه خود بگوید : « من میخواهم و الانها و پس خانه های شما را شکافته برای رفتن خود یگانه راست ولی جبراً یگانه همسایه به این خانه خرابی خود راضی نخواهد شد . ولی اگر خود صاحب خانه پیمان یک راهی را برای منفعت خانه خود سفید و لازم بیند خود صاحب خانه آن راه را بقواعد و اصولی که برای آبادی خانه اش میزان شود نه خرابی خودش خواهد ساخت . اتاق جان داشته باشد راه دیگر برای در خانه خود باز نخواهد کرد .


نمار ۲۳ صفحہ ۱۰

ترجمه نطق

۱ در چنین مملکتها نمی مانند افغانستان بزرگترین اعمال شقت آور ترین کار ها ساختن راه آهن ریل است زیرا بسیار موانع
۲ طبیع، و صعوبتهای بسیار اقتصادی بسیاری سد راه ما افتاده است
۳ ولیکن اگر هر قدر صعوبتهای بزرگ باشد و آن صعوبتها هم بالاتر از طاقت و قوت باشد بازهم بهر صورتی که باشد لایق و ضرور است که بر همه آنها غالب بیائیم تا نتیجه آن برای مصلحت ما خوب شود.
۴ ما در محاربهٔ روس دیدیم که روسی بقدر نیم ملیون عسکر خود را بانجیز کرده بواسطهٔ راه آهن ریل خود بمیدان قتال فرستاده توانست. حال آنکه آن راه آهن ریل یک خط بود.
۵ پس چون در حدود شمال و غرب دو خط راه آهن دارد
۶ بر ما لازم است که این حساب را بدقت غور کنیم:
۷ این دو خط آهنین که هر کدام جداگانه استقلال دارند به اینصورت است که یک خط از بحر (خزر) (غازه ده کوشک) نام موقع منتهی شده است که موقع مذکور از (شهر هرات)
۸ بیشتر از صد میل دوری ندارد. خط دوم از (اورنبورغ) و (تاشکند) گذشته به شهر (آمو) منتهی میشود که آنهم از (کابل) چهار صد میل بعد مسافه دارد.
۹ بناءً علیه اگر در ما بین ما و روس نائرهٔ قتال در مملکت افغان در گیرد لازم و لا بد است که از قوت روس بزرگتر و قویتر قوت بمقابل آن تجهیز نمائیم. و این قوت ما میباید که غیر از قوت عسکری وطنی باشد که بمیدان قتال برآورده شوند زیرا این قوت عرضه جدا برای ما لازم است تا با آن دیگر
۱۰ قبایل را بزنیم. چونکه افغانانی که در یک مرکز غیر مفهومی باشند بالطبع بر طرفی را که غالب دیدند مساعده و تائید بطرف التجا میورزند. و درین کار مصلحت و فائده خود را مینمایند
۱۱ پس در اینحال حاضر تعبیهٔ خود ما بهیچصورت نمیتوانیم که بیشتر از دو صد هزار عسکر بمقابل خصم خود بیرون برآورده بتوانیم. چون چنین است سه صد هزار عسکر باقی را چنان تهیه خواهیم کرد؟ و در هر ماه عدد لازمی را که بعوض کشتگان بمیدان حرب برسانیم چنان تدارک خواهیم توانست ))
مقصد ما از نوشتن این نطق آن را هی بزرگ حرب و آن بهنگ دریای و غنا این است که هیئت ارکان حربیه دولت علیه افغانستان نیز نقشه و پلان جنگ را بیک صورتی شایسته تر نفع آن بدولت خود افغانستان عاید و راجع باشد. زیرا جناب فیلد مارشال موصوف هر انقدر نقشه و پلانی که بکشد برای منافع خود خواهد کشید نه برای نفع غیر.

جناب لارد رابرتس گه در نسخهٔ ۱۹۰ در دمانشان روسها بیان کرده
۱ فیله مارشال لارد رابرتس، جهان را بنام جنریل انگیز که در محاربه های (موشکی) (میدان) و (چهار آسیا) از دست وطن پرستان با ایمان افغان شکست فاحش خورده در شهر کابل محصور گردید، و در شهر کابل نیز مهاجمه شدیده طاقت براندازانه غازیان وطن پرور را آور مقاومت نشده و از استحکامات متینه که بر زرده های کوههای بلند (آسامائی) و (شیر دروازه) تعبیه کرده بود فرو آورده شده در (شیر پور) نام
۲ قلعه معسکر افغانی بشدت محصور گردیده بود. و اگر فیوضات سیاست شناسی و افکارات عالمانه دیشی عالی اعلیحضرت خاقان جنت مکین ضیاء المله والدین مرحوم بفر
۳ یادیش نرسید فلاکتها و مصیبت های بی اندازه بر سرش می آمد ذات العلیحضرت سیاسی اعظم مشرق زمین اعلیحضرت
۴ ضیاء الله والدین مرحوم مدت مدیدی در ممالک روسیه اقامت نموده از افکار استیلا جویانه روسها واقف شده بود و در خور کردن اردوی انگلیزی چندان منافع وطنی را ندیده و یک سیاهه بسیار منفعت آور تری اردو انگیز را از افغانستان اخراج نموده استقلال و استیبال دولت اسلامیه شانرا تامین فرمودند. حال آنکه اگر فیله مارشال مذکور دره وزیری که بکمال خضوع و خشوع در موقع (زرمه) نام اردوگاه همایونی برای عقد معاهده آمده این افکار خود که در نطق ذیل خود بیان نموده چیزی میگفت گمان نمیشود که برین ناطقه پرداز کامیاب می آمد ....!
فیلد مارشال موصوف در نطق خود میگوید :
۱) با هیچگاه یکدولت مرتبه برتر نخواهیم شد مگر بسبب مرکز ما در شرق که همه مسئولیتهای آنرا بگردن گرفته ایم.
۲) چون یکی روسها را بر ملت افغانستان در زیر نظر غور و تدقیق بگیریم میباید که با در اصلاحات حریفه و استعدادات
۳) بمرتبه خود نیز فایض و خورم باشیم.
۱) ملکت افغانستان و طبیعت چنان ساخته که عبور هرگونه سپاهی را که از طرف شمال غالباً بما مستحیل مینماید و راههای آهنین ریلی نیز در آن کشیدن مشکل است. و همچنان برای مدافعه این جهت جنوب شرقی نیز با راه آهن مستحیل کرده و راه


نمبر ۲۳
حوت
صفحهٔ ۱۱

تارپیدوسی ایطالی در مدخل ابنای و به دلیل که مشهور بخناق قلعه میباشد مانند اژدران به بیرون در آمدند. ولی از طرف استحکامات دیده شد و به آتش بسیار تند به توپخانه گرفتار آمدند. دو قطعه تارپید و می دشمن که بیشتر از همه بود غرق و به سبب مدد آن خسارت زده شده فرار نمودند.

استخبارات تخصیصی سراج الاخبار افغان
نامه نگار مخصوص ما از لندن مینویسد: انگلیزانی که برای شناختن کانها به افغانستان رفته بودند یک خریطه یعنی نقشه کانهای افغانستان را با تعیین موقعها، و منطقه عمومی آنها بغیر از نقشه که بخود حکومت افغانستان داده اند بصورت صحیح درست کرد و قبل از خروج خودشان بغاون اخیرش استاد بودند چون صورت آن در لندن رسید برای درست کنندگان آنها مبلغ ۳۶ هزار پوند انعام عطا گردید.

دیگر — نامه نگار مخصوص ما از مصر مینویسد: با شخصی که از رئیس جاسوسها حکومت هندیه برای این مطلب از هند روانه شده به استانبول است که بداند آیا در بین افغانستان و هندوستان چه راز مخفیت، و اینهم از یک و هم و اندیشه پیش آمده است نام این شخص محمد دلیجان پسر سید محمود داستان است، و این سید محمود نه سید محمود پاشاست این یک سید محمودیت که طلب دریای نمک در یاغستان میباشد. وقتی که خبر آمدن اینچنین یک افغانی را گرفتم به استیشین رفتم بعد از کمی از انتظار قطار ریل آمده مردمان فرود آمدند شخص مذکور را در میان آنها به نشانیهایی که خبر گرفته بودم شناختم پیش رفته با او گفتگو و خوش آمد می کردم. کلاه فرنگی بر سر داشت و به بروهی و بزبان اردو با من گفتگو کرد. فارسی و افغانی و انگریزی و عربی نحوی را نیز میدانست. هر چه کوشش کردم چیزی از مطلب حاصل کرده نتوانستم. مجبوراً در عقب او به اسکندریه رفتم در آنجا مدت بیست و چهار ساعت بخدمت او بودم دیگر بصورت چاره ندیدم الا بذریعه یکدست خود او را سر گرم آب انگور کردم که آن ام الخبائث ام المطالب گردید و آنگاه نامه اعمالش را بدستم داد. معلوم شد که در خارج از وطن زیر دست، میک ماهن، سکرتری کار میکند. و این شخص از جمیع احوال افغانستان واقف است، و از احوال حمله موجود افغانان در هند از سفیر صاحب گرفته تا بخورد و بزرگ کلاته آگاهی دارد. پولی وافری به او داده شده است.

چندی پیش درین ساعت سه نیم شب هفدهم کشتی

اقتباسات
رفیق محترم ما ماه ترجمان حقیقت مینویسد
«از طرف اعلیحضرت امیر افغانستان، مکتوبی که بنام محمد اعظم پاشا فرستاده شده بود، و با مطبوعات ثانیه نشر گردید چنان معلوم میشود که بر تمام افکار عمومیه و محافل سیاسیه دولت انگلیز یک تاثیر عمیق و عظیمی اجرا بخشه، افغانستانی امروز و روز محافظه و مدافع شمال هندوستان است. اگر خدا و مربوطیت افغانستان به انگلستان نمیبود روس تا بحال صد بار بر هندوستان حمله مینمود. اما افغانستان با کومه های شامخه بلند و دره های مخوف تنگ، و شجاعت غیر قابل انکسار افغانان با ناموس تنگ یک سپر و آهنین بسیار مهیب است در مقابل روس شمرده میشود. البته که این حسیات و افکار بالاتر امیر عالی ضمیر افغانستان را که علناً اظهار فرموده اند، عقل انگلیز از پیش نظر وقت دور نخواهد داشت. البته که اینچنین یکه دلت دوست و متفق خود را از دست نخواهد گذاشت. و ما با همه موجودیت خود مان به این حسیات عالیه اسلامیه اعلیحضرت امیر حمیت پرور کفهای تحسین هم میزنیم و مبارکباد میگوئیم. هفت هزار لیره که بنام عالی خودشان و بنام اهالی افغانستان در سال فرموده اند چندان اهمیتی ندارد. بلکه برای ما همین حسیات شامخه شان آنقدر گرانبها و قیمت بهاست که بدنیا با متقابل است.

تبدیل هیئت وزرای عثمانیه
از غازی مختار پاشا، (که یکی از مشیران یعنی جنرالها بسیار مشهور و معروف عسکری عثمانیست و در محاربه های نمایانی از و بدولت متبوعه اش سر زده صدراعظم مقرر گردید و کابینه یعنی هیئت وزرا به اینصورت تشکیل نمود: کامل پاشا صدر اسبق و وزیر خارجه، ناظم پاشا والی سابق بغداد و وزیر جنگ، حسین حلمی پاشا صدر آتی وزیر داخلیه: مجد و آ باز تبدیل وزارت بوقوع آمده کامل پاشا رئیس شورای دولت و نورا دوغکیان افندی وزیر خارجه مقرر گردید، احتمال دارد که کامل پاشا رئیس کردد.

هجوم بر آنها شاید در داخل


صفحه ۱۲
نمبر ۲۳

سخنان هر رقم

بعضی معلومات در باب ( سورچین )
سورچین) که بعضی انرا ( استه چین ، وکسانی (سید سکندر) میگویند اگر یکی از عجایب سبعه عالم شمرده شود جا دارد . این دیوار قلعه عظیمه در جهت غربی چین که صحرای ( ثبت ) را از ممالک چین جدا میکند، و در سمت شرقی ترکستان بنا یافته است . درازی این دیوار (۱۷۲۸) میل است عرض پنچ دیوار هجده فوت و عرض سر دیوار پانزده فوت است بلندی دیوار بیست (۲۰) است . تهدا بها و بیجهای این دیوار عظمت آثار از سنگهای بسیار بزرگ سخت برداشته شده و خود دیوار از خشت بسیار پخته که با مصالحهای چینی آمیخته میباشد ساخته شده است . در هر دو صد یا سه صد ( پرده ) یاسانه بلیک برجی دارد که از بیست و پنج تا چهل شش فوت بلندی دارد و بقدر بیست و چهار قطر آنها ست . از دو لبه نه بلند می یک قد آدم سرتاسر کنگره دارد که این کنگره از یک نوع خشت بسیار سختی که مخصوص خود چین ساخته شده است . سور مذکور به پستیها و بلندیهای زمین نظر کرده از کو بها ، تپه ها و وادیها و دره ها و نهرها و جویها بر یک خط مستقیم بیک بلندی دراز شده رفته است حتی در بعضی جاها دره هایک بقدر (۱۰۰۰) فوت چقوری را رو فرد می اید . و باز بهمت متقابل خود بهمانقدر ارتفاع بالا میشود بر شهرهای بزرگی که در پیش رویش آمده باشد مانند پل گذر نموده، در جای اینکه از

که در چنده ما می بیند و لانه صرف نماید و خود را از دوستان اسلام در شمار و بدور از ما را بر خود مکشوف نماید . از در رشته های کلی و فوجی افغانی قسم قسم موجود داشت . چند صندوقهای چرمی پر از اسباب نیز با او بود . نامه نگار ما بعد از این نوشته خود این را نیز مینگارد که برای جلو گیری اینگونه ساخته کاریها و دغا بازیها الزم و ضرور است که حکومت قنوعه ما یک ادم مخصوص غیررسمی در استانبول داشته باشد .

اعلیحضرت میکادو
امپراطور غیور ژاپان
از چندیست که در اخبارها خبر بیماری بسیار سخت اعلیحضرت (میکادو) ایمپراطور ژاپان انتشار می یابد . این خبر بهمجمله اخوانان معالی است نیز یک تأثیر و دلخراشی حاصل کرده است ، از خبر های اخیره چنان معلوم میشود که حالا رو بصحت نهاده اند . این خبر نیز بی اختیار البته همه گانرا مسرور نمود . درینجا یک نکته باریکی جلب نظر وقت میکند : آیا چرا خبر بیماری یا صحت یک مرد ژاپانی بر هندی ، افغانی ، ایرانی ، عثمانی ، سمرقندی ، مصری ، مغربی ، انگلیزی ، فرانسوی ، امریکانی و غیره غیره تأثیر الم یا فرحت اجرا میکند ؟ زیرا این شخص همان ذات ستوده صفاتست که ملت ژاپان را از گم نامی و بینشانی کشیده و مانند شمس تابان در عالمیان علیان نمود . اینهمه ترقیها و توسعه های شرقیها و سعادتهایکه دولت ژاپان را حاصل شده همه بسا بهمت همین نیک مرد عالی نهاد است . لهذا در تمام دنیا یک موقع عظیمی دارد که این تأثیر ازینست .

خبر وفا ایمپراطور ژاپان
اعلیحضرت (موسو هیتو) ایمپراطور ژاپان از بیماری که به آن گرفتار بود رهائی نیافته عازم رحلت سرای آخرت گردید . امپراطور متوفای یکی از مشاهیر پادشاهان ذیشان دنیا شمرده میشد . انشا الله در شماره آینده خود چیزی از ترجمه حال ایشان درج صحایف اخبار خود مینمایم :


صفحه ۱۳ مابر ۲۳

شهر های بزرگ میگذارد و در دو طرفۀ شهر برجهای بسیار محکم و متین و پشتیبانهای خیلی قوی در صینی ساخته که هر دو دیوار را از ان گذرانده اند۰

چیستان

از عالم طفلی گوش انسان بچیستان گوئی و چیستان شنوی عادت گرفته، و این چیستان گوئی در هر قوم و هر ملت رواج دارد لهذا درینجا ایکچند مثالی از چیستانهای فرانسوی بیان میکنیم

۱ — آیا درمیان پاریس چه چیز است؟
۲ — آیا کلاه کدام پادشاه بزرگتر است؟
۳ — آیا زنان در کدام ماه کمتر حرف میزنند؟
۴ — در اردوگاه های عسکری بیرق را چرا بالا میکنند؟
۵ — چیزیکه از کابل بجلال آباد بی راه رفتن میرسه چیست؟
۶ — چیزیکه از نهری سایه میکند و تر چیست؟

این سوالها اگرچه در حقیقت بسیار ساده و آسانست ولی در اول آدم را بسیار بفکر می اندازد که آیا چه باشد! مثلا از یک آدم پرسیده شود که در میان پاریس چیست؟ میباید که آن آدم پاریس رفته باشد تا بداند که در میان پاریس چیست حال آنکه جواب این سوال هیچ حاجت برفتن پاریس و جستجو کردن عمارت یا دیگر بنائی که در وسط شهر باشد ندارد زیرا کسیکه طرز نوشتن (پاریس) را بداند میفهمد که درمیان پاریس (ر) میباشد۰

سوال دوم اگرچه نیز بسیار ساده و آسانست ولی باز ذهن را بتردد می اندازد که آیا کسیکه کلاه پادشاه را ندیده باشد و اندازهٔ آنها را نگرفته باشد چسان بداند که کلاه کدام پادشاه بزرگتر است۰ حال آنکه اگر بگوید که سر هر پادشاهی که بزرگتر باشد کلاهش نیز بزرگتر است سخن تمام میشود۰

سوال سوم از همه بیشتر مشکل بنظر می آید زیرا با وجودیکه همه ما از کوچک سالی با زنها نشست و برخواست کرده ایم باز هم بر هیچکدام ما نیامده که باورش کنیم که زنها در کدام ماه کمتر حرف میزنند؟ چیزیکه ما دیده و فهمیده ایم همین است که طایفهٔ محترمهٔ زنانرا همیشه بحرف زدن مشغول یافته ایم۰ حال آنکه اگر حساب ماههای شمسی را بدانیم سخن اسان میشود۰ زیرا ماه (حوت شمسی) ۲۸ روز است پس هیچ شبهه نیست که زنان در ماه بیست و هشت روزه نسبت بماههای سی و سی و یک روزه کمتر حرف میزنند۰

سوال چهارم نیز بسیار توجیها و خیلی مضمونهای معنوی بخاطر می آرد۰ یکی میگوید که بیرق شرف و نشان — همت است۰ دستۀ ثانی میگوید که حیات عسکری به آن قایم است۰ حال آنکه اگر گفته شود که (بیرق چون خود بخود بالا نمیشود از ان سبب او را بالا میکنند) سخن آسانتر میشود۰

سوال پنجم خیلی عجیب تر است۰ زیرا هیچ چیزی تصور نمیشود که راه نرود و بجلال آباد برسد۰ لهذا هر کس یک توجیهی و هر دسته یک تعبیری میکنند۰ و جای باز هم هیچ تغییری نمی یابند۰ حال آنکه آسان ترین و ساده ترین سوالها همین است۰ چونکه آنهم خود (سرک جلال آباد) است که خودش را نمیرود۰

سوال ششم از پنجم آسانتر است۰ که هر کس چون یک قدر می فکر کند پیدا می یابد۰ ولے باز هم بی توجیهات و تغییرات در ان میکنند۰ لهذا این سوال را براے تجربۀ فطانت خوانندگان گرام خود ترک میکنیم۰

[از ربیع معرفت ترجمه شده]


نمبر ۲۳ صفحه ۱۳

و از سعی و عمل دایمی که در سرشته های مختلف کارهای خانۀ خود بکار می برد و از آنروز زحمت و مشکلاتی که برایش پیش میشود شکایت نکند ، و در پیش روی اولاد و شوهر خود خود را شادان و خنده رو می نشان بدهد. این زن در عایله هر قدر در فلاکت و مفلسی و تنگی معیشت هم باشد در ارجحات و سعادت آن عایله شمرده میشود. خنده روئی و شیرین زبانی زن یک مرهم بسیار نافع و فایده مندیست برای عایله ، خوش خلقی و خوش طبعی زن همه غمها و المهای شوهر و اولاد و عایله را زایل میکند. ثروت و سامانی که شوهر بنا به یک قضای نا گهانی ضایع کرده باشد خوش خلقی و شیرین زبانی زن انرا در اندک مدتی پس پشته پیش کاری کرده میتواند. چونکه پاکیزه گی قناعت کار خوش خلقی ، شیرین زبانی زن شوهر را توانائی امید کوشش می بخشد. توانائی امید کوشش ثروت و سامان را حاصل میکند. یک تبسم شیرین زن مانند نفیس نسیم سحر گهی فصل بهار تاثیر دارد که گلهای امید و سعادت عایله را بار میآرد. زنان در عایله مانند یک تخمیست که در زیر زمین یک خانه افشانده میشود اگر آن تخم گندم بود گندم بار میدهد اگر خلق بود خلق میرویاند. زن خوش خلق شیرین زبان پسندیده اخلاق خانه را که در آن افتاده باشد آباد میکند. زن بد خلق بد زبان بد اطوار خانه را که در ان افتاده است خراب می سازد. خمیر مایۀ اصلی یک عایله زن است. زن در عایله از شوهر بار بار بیشتر حق و صلاحیت سر رشته ادارۀ خانه را مالکه می باشد. چنانچه در امور خارجی شوهر حق مالکیت تامه را دارد و زن نیز در امور داخل خانه مستقل یکتا که ایست رئیس عایله شوهر است چنانچه شوهر در افراد عایله یک حرمت و عزت مخصوصه را مالک است زن را نیز یک موقع قدر

رهنماے عایلهاے افغانے
قبل ازین در مقدمۀ ( ناموران زنان جهان ) وعده کرده بودیم که صفحه های ( سراج الاخبار افغانیه ) گاه گاه برای فایدۀ و برداشتن بیابی های وطن عزیز ما نیز بعضی نوشتنیها منفعت و عرض خواهد نمود این است که سر از این نسخه خود در باب بجا آوردن وعدۀ خود کوشش میورزیم. این را هم گفته بودیم که یک زن و یکمرد یک انسان گفته میشود، و تنها یک مرد یا یک زن یکسان شمرده نمیشود. چرا که بدون یک شدن یک مرد و یک زن (عایله) شکل و صورت نمیگیرد و چون عایله شکل و صورت نگرفت دیگر عایله با بوجود نمی آید. و چون عایله با بوجود دنیا نیامد قصرهای توجه و قبیله ها بر پا کند پیدا نمیشود. و چون قومها و قبیله تا پیدا نشود شیرازۀ جمعیت بشریه از هم گسیخته و پیو انچه کتاب نوعیت انسانی محدود و معدوم میشود.

( عایله ) جمع ( عیال ) است که ما آنرا ( عیال داره ) یا ( خانه داره ) میگوئیم. هر عایله از یک زن و یک شوهر و ثمرۀ حیات شان یعنی اولاد های شان مرکب است. حالا ما از بهرام اینها جدا جدا بحث میرانیم:

-( زن در عایله چیست ؟ )-
زن، اصل و اساس عایله است. زن ضامن باری خانه، و عهده برار صحت و سلامت اولاد و موجب عافیت دیگران بدنبال شوهر خود است، زنی که بکمال شوق و خوشی در امور خانه خود، و اجرا کردن کار ها که بران مامور است کوشش ورزد

فاجعه ها پایین
ما بعد از نمبر ۲۲
و از بستر خود را بپایان پرتاب کرده در نزد نعش شوهر خود بیامد و سرش را که خون از ان در جریان بود بدست گرفته گفت:
— بلی، عمر صحیح بوده است ! خونتران مرده است !...
بعد از ان حیران، حیران بسوی قومیسار علاطن و خفیه ما و عسکر ها دیده و واقعه هائله در نظرش یگان یگان مجسم نمود. قومیسار از صاحب خانه بابا ونیز

پرسید که:
— این زن کیست؟
دمنیو — این زن زوجه مرده است یا انکه زوجه اش نبوده ولی زوجه من است میگفته است. مقاوله نامه ازدواج و نکاح نامه شان را ندیده ام.
قومیسر، بیک وضع بسیار شفقتکارانه، و بیک طور احترام کارانه قلوتیلده را مخاطب نمود و گفت:
— آیا شما قونتیس دوراندال هستید مادام؟
قلوتیلده — بلی قونتیس دوراندالم.


صفحه ۱۵
نمبر ۲۳

و اعتبار مخصوصی موجود است. آبادی، سعادت، ثروت یک عایله بخت و امتزاج زن و شوهر مربوط است که آن محبت و حسن آمیزش را عقل، کمال، خوش خوئی شیرین زبانی زن بوجود اورده میتواند. حسن جمال درجه دوم است. زن عاقله مدبره هیچگاه چنان حرکتی نمیکند که بجن امتزاج و محبت ازدواج شوهر خود خلل رساند. برحق ریاست عایله و عزت و حرمت مخصوصه شوهر خود هیچگاه تجاوز نمیکند. بیخبر و اجازه شوهر خود بهیچ امورات کلی خانه داری عایله خود سرانه - سرکش نه پیش قدمی نمیکند. بحسن و لطافت و نزاکت مخصوصه خود دل شوهر خود را بدست آورده روز بروز در افزونی محبت و حرمت در حمایت شوهر خود را بسوی خود کوشش میورزد. عفت و ناموس، سررشته و اداره پاکیزه گی و خوش خلقی، قناعت و صبوری چیزهائیست که زن بواسطه این چیزها بر سعادت و رفاهیت خانه و آبادی کاشانه خود کامیاب می آید.

ادبیات
اغان
از بهر غرض غنیمت گر این نبود زنده کے نبود بر زمانه
معنی امانه مدد همه گر آمد
جز نیست امانه تو نه نان یابی زینها
محتاج و ضعیفان بنی نوع بشر را
دریاب و مدد کن که شوی مرد دانا
درجه اشیای جهان بخطر افکن
بنگر که ازین گشته جهان منتظمانه
گر ابر به باران ندهد روی زمین
آن روی زمین نیز دگر باره ندانند
از شمن بجذب پوشش دگر می و انوا
جان داد بسیاره شد او نیز روا
(محمود) چو انسان شد و شرف به نوع
باید به امانه نکند هیچ بهانه

تومیر — آیا دختر مادگی دو موقوف نی ؟
قلوتیلد — بلی ، دخترا ویم .
با با و بینیو، از این سخنان بحیرت افتاده خود بخود گفت: — اینچه بلاست ! همه یا قوت است . یا مارگی ، که در خانه ما اصیل زاده گان ساکن بوده اند و ما هیچ خبر نداشتیم .
تومیسر قلوتیله را خطاب نموده گفت : — ما دام برای تخفیف کردن این اضطراب البته اینکه از کمال اسف استعمال برای شما پیش آمد هر گونه خدمتی که لازم باشد اجرا خواهم کرد خاطر صحیح باشید، مأمورین عدالت در حق شوهر شما بر علاوه لازمه را بدست آورده . و همچنان در باب خود شما نیز معلومات کافی بدست دارند . این آدمیکه وفات یافته یک محترم بسیار بزرگی بود که چنانچه این مسئله با مأمورین عدلیه معلوم است اینهم از همچنان معلوم است که شما معصوم و بیگناه و بسیار عالیجناب یک زنی هستید ، لہذا ہمہ ما شما را مستحق هر گونه حرمت و توجه میدانیم . زن بیچارگی سر شوهرش را بر زانوی خود خمانده بود. بکمال احترام پس بر زمین نهاده بر پانتوا [ باقی دارد ]


صفحه ۱۷۱

ناموران این جهان
ما بعد از نمبر ۲۲

( آیا شما را چه شده بود که هنوز پایهای از گل سویس خشک نشده بود گفتید که ( يا موسى اجعل لنا الهاً كما لهم الهة ) یعنی ای موسی باز برای ما خدائی چنانچه خدا های آنهاست ؛ ازین جواب مسکت یهودی بجز خجالت چه گفته میتواند ؟

آسیه — نام همشیره ( ضیاء الدین النقد) میباشد که ضیاء الدین المقدسی از حافظ های مشهور حدیث است . و خود اسید نیز از محدثه های مشهور است .

آسیه — [ بنت جار الله بن صالح بن ابی المنصور ] است که در تاریخ ۷۹۷ هجری در مکه مکرمه تولد یافته است . از محدثه های مشهور میباشد . و از شیخهای جناب ( امام سیوطی ) است که امام مذکور از و اخذ حدیث کرده است . این اسید والده قاضی مکه مکرمه ( الجمال محمد بن الضيا ) بود .

آسیه — [ بنت الفرج الجرهمية ] - یک خاتون نکته ئی ایست که از نسوان عصر سعادت میباشد .

آغاوه — دختر ( قاد موسس ) نام مرد فیتیکه یی ایست که درقیت را اول در یونان داخل کرده است و والدهٔ ( پانیوس ) نام حکیمیت از حکمای یونان قدیم که قبل از میلاد ( ۱۹۰ ) سال پیشتر در جزیره ( رودوس ) ولادت یافته است . و نود سال زندگانی کرده ، و سیاحت بسیاری کرده و به ( آتن ) پای تخت یونان برگشته و بجای استاد خود مقرر شده است .

[ باقی دارد ]

نمبر ۲۳

علم و ملک
ما بعد از نمبر ۲۲

اشیائی که از ان حاصل میشود بیکاره بوده در هیچ جا فروخته نمیشود . و نیز اگر آن اشیا بمزاج خریداران و صرف کنندگان آن موافقت کند باید یا آنکه اجرت مزدور کاران را بیشتر و افزود بدهد یا اینکه اشیای اصلیه بقیمت فاحش خریده شاید باشد، و از ان سببها با دیگر ارباب صنایع رقابت کرده نتوانسته اموال مستحصله خود را بی نقص و زیان فروخته نتواند حتی اگر بسیار اشیای نفیسی باشد و در بجائی که لزوم و احتیاج به آن نباشد، و یا قدر آنرا کسی نداند، و یا قدرت اشترای آنرا در انجا کسی نداشته باشد بیدان فروخت برارد، و یا آنکه اشیا نیکه را از دیگر جاها بقیمت ارزان تر بیاید، و انسان آنرا بمصارف و مخارج زیادی سر از خوب زد در همه اینگونه احوال سعیها و عملها ئیکه صرف شود مستلزم استحصال ثروت نمیکردد، بلکه موجب ضرر هم میشود . به اعمال صناعیه انسان به صفت اشتراک کرده میتواند اول کسانی میباشد که جهت تهیه آن کار و صنعت را مطالعه و ملاحظه میکنند که به چه مخترع ها، و مهندسها، و کیمیا گرها و استاد کارها این صنعت را دادند . اینها از باب فنون صناعه میباشند .

[ باقی دارد ]

همه مقاله هائیکه دستخط ندارد از طرف محترم مدیر و سر محرر سراج الاخبار افغانیه است و باهتمام الحاج عبد الخالق خان پسر محترم مهتمم چاپ خانه دارالسلطنه کابل بقلم میرزا محمد جعفر قندهاری


صفحة 1

نگران
ایشیک آقاسی ملی حضورا علحضرت ہما کو
علی احمد

سال یکم

نمبر ۲۴
مدیر و محرر
محمود مرزی

سِرَاجُ الْاَخْبَارِ اَفْغَانِیَّه
۱۳۲۹

ادار خانه و مطبعه
در ماشین خانه دارالسلطنه کابل
همدا مورات تحریریه به اداره خان
بنام مدیر فرستاد میشود
بهر پانزده روز یک بار شه میشود
تاریخ شمسی ۲۱ سنبله ۱۲۹۱

قیمت سالیانه
در دارالسلطنه کابل ۸ روپیه کانی
در داخل ملک با اخراج ادرک ۱۷ روپیه نگاه
در خارج مملکت با اخراج ڈاک نیم پوند انگریز
قیمت نسخه آن کا بل عباسی است
تاریخ عربی یکم شوال المکرم ۱۳۳۰
تاریخ انگریزی ۳ استمبر
درین اخبار از حوادث داخلیه و خارجیه و بسی مقالات مفیده درج میشود

فهرست مندرجات
تبریک
عید سعید فطر
ختام سال اول سراج الاخبار افغانیه
اعلان - استجلاب انتظار - مشترکین کرام را یادآور می -
حوادث اخلیه - حوادث خارجیه - ناموران نان جویان
علم ثروت حل ته فاجعه ای پاریس

سراج الاخبار افغانیه عید سعید میا من نظیر را تبریک
بر هم برادران اسلام و این نام خود مبارکباد گفته
رف مینماید

عید سعید فطر

شمرده می شد که جهان جهان عبادت ، و و عالم عالم عالم عالم فیض اورست هزاران حمد و ثنا سی لا یعد و لا یصی شاه بارگاه حضرت در ان درج و مرج شده بود بر فرحت وسرت واجب الوجود جل و علی باد که رمضان فیضی سان این سال افطار، و فرحت امیدواری تمامی ذات اقدسی فرخنده فال بجمال صحت و سرور و تمام فرحت و جبور مرور نمود آفریدگار یک فرحت و شوکت عظمت نشابه دیگری عید سعید میا من پدید فطر شرف ورود ارزانی فرموده نیز برای مارها یای صادقه افغانیه علاوه شده بود صد شکر برین آمد و صد حیف بران است که آنهم دیدار سعادت آثا به بادشاه دل آگاه نگوئی الحق که رمضان فیض رسان این سال فرخنده فال از چنان کردار مراحمد شعار مقدس ما بود که با همه اهالی پای تخت رمضا نهانی بود که هر شب آن بصورت یک عید پر ترد با فیض سلطنت سفینه خود یکجا افطاره و یکجا بطاعت پر در دگا به و برکتی مرور نمود. در شب اول آن وہ روز عید سعیدی خود عبودیت و بندگی اظهار فرمودند.


نمبر ۲۴

سیاسی و اجتماعی را نیز در خود مضمر دارد : مثلاً در روز پنج بار اهالی هر محله در جوامع و مساجد محله های خودشان اجتماع میکنند. خالق یگانه خود را بجماعت میپرستند ، ثوابهای عظیم آخرت را حاصل میکنند. در عین زمان این اجتماع نتیجه الفت و محبت و آشنائی را بار میدهد که کلمه مقدسه اخوت و اتحاد از ان حاصل میشود. در هفته یکبار اهالی چند چند محله در یک جامع بزرگ شهر جمع می آیند. نماز جمعه را یک جماعت عظیمه ادا میکنند. یک خطیب به وعظ و نصیحت آنها را به راه خیر رهنمائی میکند. به این عمل باصوب نعمتهای نعیم آخرت را مستحق میگردد. در عین زمان با یک مقیاس استری خانه اتحاد و اخوت نتیجه پذیر میشود. در سال یکبار همه اهالی شهر و قریه های متصل شهر در یک جامع بزرگ عیدگاه گرد می آیند. صدقه فطر رمضانرا به فقرا هر کس میدهد و یک دوگانه نماز خالق بینا زده ایک معشر عظیم اسلام بجماعت ادا میکنند، خطیب خطبه میخواند. از موجودیت سلطنت و امارت با استقلال اسلامی بیک هیئت و شوکتی تخت را یاد آوری میکند. مصافحه با معانقه را اجرا میشود طوپها فیر میشود. موزیکه ها و سکر سازهای نی از هر طرف نواخته میشود عساکر نظامی به رسم رژه بهاری بسیار با هیئت خودشان در جامع شریف بزرگ عیدگاه و اطراف آن صف بسته احترام میشود. ارباب مناصب ملکی و عسکری با اعیان و اشراف همگی با لباسهای تمام رسمی خودشان در جامع شهر جمع میشوند. پادشاه اسلام و مؤید دین مبین حضرت خیر الانام با چه شوکت و احتشام تشریف می آورند. تهلیلهای تکبیرهای مسلمین برفع بارگاه ذات اقدس ربّ العالمین میگردد. چه جوش، چه خروش ! چه هیئت، چه عظمت !

ای ملت نجیبه افغان، و ای قوم غیور با ایمان ! ما اینا دو روز های مقدس عید، و آن چند روز مبارک رمضان با نظیر ها و بی و بیغوری نه بینیم. تنها عبارت از یک عبادت پرستاری ندانیم، قدر و قیمت این نعمت عظامی الهی را که بما عطا فرموده نباشیم چرا که ما مالک آزادی وطن خود هستیم. و یک ملت عالیه آزادی میباشیم، همه حقوق دینیه و دنیویه، سیاسیه ما آزاد و آباد شاه مقدس عبد القلوب خیراندیش ما در محافظه آزادی و حاکمیت ما همان بلا نهایت همایون شانرا مصروف میفرماید در دربار الهی پیام برای آزادی ما دعا میکنند. چه نعمت، چه سعادت ! چه مسرت !

یکبار بحال برادران دینی همسایگان شما و شرقی جنوبی خود نظر کنیم : آنها در اجرای مراسم دینیه خودشان چنانچه ما آزادیم آزاد نباشند. مثلاً در ممالک اسلامی که تحت تسلط نام مسلمانان میشود مگر که مجبوراً زبان روسی را بداند. قرآن میخوانند، ولی آیات جهاد را

صفحه ۲

بمناسبه دیانت پیرایه اعلیحضرت امیر المسلمین و ظل رب العالمین اعلیحضرت ( سراج الملة والدین ) ، و صیام مظفرت ترین و وفور عبادات و طاعات خالق یگانه آسمان و زمین، و مسرتها و فرحتهای بی بسیاری از احکام شرع متین حضرت محمد الامین، صلوة الله علیه بملائکة السموات و الارضین که و عید سعید فطر آمد. مسلمانانرا این روز مبارک یک نعمت بسیار بزرگیست. و یکی از روزهای مقدس اسلام شمرده میشود.

یک حدیث شریف حضرت پیغمبر صلی الله علیه و آله وسلم از ابن مسعود رضی الله تعالی عنه روایت شده است که مضمر ضعیف آن بفارسی چنین است : « وقتیکه امت من در شهر رمضان صایم مانده و در روز عید بنماز میرایند حضرت حقتعا جل و علی ملائکه کرام خود را خطاب نموده میفرماید : ای ملائکهای من ! هر کار کننده که کار خود را بکند اجبران کار خود را میخواهد، بندگان من نیز که در شهر صیام روزه گرفته اند و نماز عید برآمدند، آجر خود را میخواهند شما شاهد باشید که من آنها را مغفرت کردم.»

این است که صوم صیام، و نماز عید مغفرت انجام اینگونه سعادتها و نعمتهای غفران پیام را در بر دارد. علی الخصوص که این عبادات حضرت رب الانام با یک پادشاه با دین و روشن اسلام در یک مملکت آزاد و مستقل اسلام با بیست سی هزار نفوس سلام، در یک موضع و یک مقام به انجام و ختام آید.

قدر این نعمت را بدانیم. شکر الهی بجا آریم. به یکدیگر در آغوش کشیم، بمصافحه و معانقه به یکدیگر شراره های جاذبه و دافع الکتریک محبت و اتحاد را به دلها و جگرهای یکدیگر خود مان مبادله نمائیم. همه بیکدل و یک زبان دوام آزادی وطن و استقلال خود مانرا از درگاه ذات اقدس احکم الحاکمین جل و علی از صمیم دل نیاز کنیم. حال ممالک و برادران اسلامی خود ما نه که از نعمت آزادی و میهن و استقلال خود محروم اند در زیر نظر عبرت در آریم. بر حال و احوال خود هزاران شادباش بگوئیم، دعای عمر و عافیت پادشاه مقدس خود ما را که مزیتهای نعمت آزادی وطن را مانند یک معلم با شفقت با نشان داده است ورد زبان صداقت نمائیم.

دین مقدسی که حضرت خلاق عالم ما را به آن حائز نشأتین فرموده، همه احکام مبین این چنین فواید و منافع اخروی را در بر دارد. هزاران نکته های پر سود و منفعت


نمبر ۲۴ صفحه ۳

و اجلال اعلیحضرت پادشاه مراحم خصال ترقی آمال معظم مقدس حبیب القلوب خود ما را در این روز فیروز عید سعید فطر که از بهترین ایام مقدس اسلامیت در و زبان عبودیت مینمائیم تا بسلامتی ذات شوکت سمات رحیمانه ملوکانه شان ملت و وطن ببسی ترقیات و تعالی و سعادات و کامیابی سریر العین افتخار گردد. آمین. از مراسم دربار این روز فیروزه انشاء الله تعالی در نمبر آینده بحث خواهیم راند.

میتوانید بخوانند. عسکر میشوند، ولی برای منافع غیر در سرکها کشته میشوند، ولی برای منافع غیر میمیرند، ولی برای منافع غیر و یا برای چادیا و یا آن برادران ما از او می دین و حاکمیت خود را مالک نیستند. محکوم و اسیر دیگر قوم و دیگر ملت میباشند که نه بجنسیت او، نه بدین او، نه بزبان و نه به ایوان او به آنها هیچ مشابهت و مناسبتی نمیرساند، چه فلاکت! چه مصیبت؟ بنا علیه ما هیچ یک لحظه بی شکر نباید باشیم، زیرا ما را نعمت آزادی و استقلال و حاکمیت میسر است. اگر نماز میخوانیم بخطبه اسم مبارک پادشاه اسلام خود ادا وانه میخوانیم، اگر عسکر میشویم برای منافع خود و وطن خود میشویم، اگر از صبح تا بشام کار میکنیم برای منافع خود و وطن خود میکنیم. بر ما لازم است که چنانچه شکران و تقدیر این نعمت را بنمائیم بر محافظه و صیانت این نعمت نیز بیدار و هوشیار، و از غفلت و پندار بر کنار بیائیم بر احکام قرآن عظیم الشان و دین و ایمان خود ثابت گردیم. پادشاه و وطن و ملت را یک چیز و یک وجود دانسته از جان خود زیادہ تر آنها را دوست داریم، و دخیل مقد سشان شماریم، و هر قسم اتحاد و اتفاقی را در دلها خود ما برای محافظه وطن و دوست و شره های ترقی و تعالی و آزادی را بر چینیم، از دروغ و نفاق و نااتفاقیکه پادشاه، و ملت و وطن را متضرر هر کند اجتناب نمائیم. پادشاه والا گاه مقدس بر دین و ناموس و شرف و سعادت، و ترقی و آزادی ما و وطن ما شهبال عاطفت و آغوش مرحمت پدرانه کریمانه مادرانه شانرا کشاده شب و روز در باب تهیه و تدارک اسباب محافظت و تقا آن همات شاهانه شانرا مصروف میفرمایند. ما نیز خود را مستعد و قابل آن الطاف و مراحم ساخته در صرف همت و غیرت و سعی پیرو پادشاه ترقیخواه مقدس محبوب القلوب خود ما نرا نمانیم، و در باب محافظه وطن و آزادی ملیت خود بمال و جان و دل و وجدان کوشش ورزیم و با پنجه های آهنین ما در چشمهای دشمنان خاک پاک مقدس وطن و آزادی خود ما که از هر طرف به بهانه اعمار دنیا، و وصل دادن اشیا با قوتهای صناعیه و مدینه خودشان نظر استیلا کارانه دوخته اند تیرهای باری ندامت بختانیم، و تیرهای آرزوهای شانرا بجای خسران ندانیم. بلی بلی، اگر ما به اسلحه علم و هنر و اعمارها و قوتها خود را آراسته و پیراسته نمائیم بهانه بهانه جویان و کاشته آمال حریصان خود را بسنگ مذلت می شکنیم. چون بعد از یک رمضان بسیار با فیض و احسان یک عید سعید نور افشان و درخشانی را نایل و مهنزا دار شدیم از راه تذکار نعمت و یادآور شکران نعمت: تبریک عید سعید فطر را وسیله حسنه اتخاذ کرده به اینچند سطر یک کلمه عاجزانه (سراج الاخبار افغانیه) عرض جرات ورزید، باقی دعای خالی از ریای عمر و اقبال و شوکت

ختام سال اول
سراج الاخبار افغانية

قلم عجز رقم (محمود طرزی) با صریر صداقت، و تقریر شکستگی صفت، و تحریر وجدانی پر صمیمیت بحال فوز و مسرت تمام شوق و صفوت از انجام یافتن سال اول روزنامه گرامی (سراج الاخبار افغانیه) با این نسخه شریفه خود اعلان مینماید.

وظیفه دار است. هر صاحب وظیفه که در بجا آوردن وظیفه خود علی قدر الامکان موفق و کامیاب آید بهترین و مسعود ترین سعادتها برای آن صاحب وظیفه در جهان و بیان است.

وظیفه مقدس است. وظیفه تنخواه، و قرائت ادعیه بر صاحب وظیفه که وظیفه خود را برای خود و جان و وظیفه اجرانه وظیفه شناس شمرده میشود. و چون بر دیگر اغراض مبنی گردد خارجی وظیفه شناخته میشود.

وظیفه مقدسه قلم عجز رقم این احقر با خاک برابر بجز خدمت عاجزانه قلمیه وطن، دگر چه خواهد بود؟ این است که به پیرایه حامی مقدس اعظم، و مربی محبوب القلوب مشفق و اکرم خود پادشاه با دانش و دین اعلیحضرت (سراج الملة و الدین) یک وظیفه تحریریه یک ورقه خود را بیمعاونت تحریریه غیر تنها بسر خود بکمال موفقیت به انجام رسانید.

ذات اعلیحضرت پادشاه ترقیخواه دیانت آگاه عرفان آگاه معظم ما از هنگام جلوس بیا من با نفوس همایونی شان چنانچه اسباب بسی ترقیات مدینه را تدارک فرموده اند جلوه گر شدن شاهد رعنای علم و عرفان را نیز در مملکت شانانه بشدت آرزو فرموده و بسی موفقیتها و کامیابیها در اینباب بروی کار آمده است، این عبد احقر با خاک برابر از این آرزوی عرفان پروریهای پادشاهی استفاده نموده


نمبر ۲۴
صفحۀ ۴

در پانزدهم ، و مبارک رمضان پارسال امتیاز انتشار یاد نامه وطنی را عرض و استدعا نموده به استحصال اجازه شاهانه موفقی شدم . و تبرکا با سیر نسخه نخستین نامه گرامی (سراج الاخبار افغانیه) در ۱۵ شوال المکرم سنه ۱۳۲۹ در معرض انتشار جلوه گرگردید

مطبوعات ترجمان حسیات وطن است . زبان ملت است جان ملت است ، اساس انسانیت است تلگراف بی سیم و باسیم و تلفون بر آشنا سائی اقوام و ملل را بیکدیگر درسا نیدن پیغام و خبر و مکالمه با نوع بشر هیچگاه با اخبار برابری کرده نمیتواند با آن وسایط بیک چند سطری با یکده آدمی مکالمه ممکن و میسر میشود . ولی اخبار چنان یک گنجینه اسرار است که بصحیفه ها سخن میگوید اگر اخبار نباشد اخبارات تلگرافها و تلفونها را که بر عالم اشاعه خواهد کرد؟

ملتی که اخبار ندارد هر کس در حق او هر چیز گفته میتواند ، ولی خود او نه در حق خود و نه در حق غیر هیچ چیزی گفته نمیتواند حتی کارانی که اخبار دارند همه حسیات افکار خود را در باب وطن و ملتی که اخبار ندارند حتی بر غرض خود بعالم نشر مینماید

اخبار است که بر غرض کاری غرض کاران را میدان بروند دولت و ملت و وطن خود را مدافعه میکند . اخبار است که از احوال عمومی خارج ، ملک تحت وطن را آگاه می سازد و بر احوال داخل وطن مردمان خارج را خبر میدهد و دشمنان وطن را گریان و دوستانش را شادان مینماید . گاه از علم سخن میگوید گاه از فن ، گاه از صنعت میگوید ، گاه از احوال زمین ! ( سراج الاخبار افغانیه ) نخستین اخباریست که در دولت مضبوطه مقدمه ما در سرابستان عالم مطبوعات نایل نشأه حیات گردیده است . اگر چه پیشتر میشنویم که در زمان (میر شیر علیخان ) مرحوم نیز یک اخباری نشر شده بود . ولی ما بدیدن بچگی از نسخه های آن موفق نشدیم . مقصد ما از نخستین بودن اخبار آنست که در وقت تجدد و تأمین استقلال دولت افغانستان اولین اخبار یست که نشر میشود .

افغانستان از آغاز تشکیل خود سه دور تجربه ور تا کنون دیده است : یکی آغاز تاسیس آنست که از طرف احمد شاه درانی بر نوع آمده تا به انقراض یافتن دولت صدوزائی و استیلا کردن دولت انگریز افغانستانرا دوام نموده است . دوم دور تجدد ایست که اعلیحضرت امیر کبیر جنت مکان (امیر دوست محمد خان) دولت محمد زائی را در افغانستان تأسیس و انگریزانرا طرد و اخراج نموده است که آنهم تا بدفعه سوم استیلا نمودن انگریزان افغانستانرا دوام ورزیده است

سوم تاسیس دادن دولت ضیا پاش اعلیحضرت خاقان جنت مکین ( ضیاء الملة والدین ) است که انگریزان را اخراج و دفع کرده و دولت علیه خدا داد را تأسیس بنیاد نهاده اند که از درگاه ذات اقدس الهی جل و علی تا بقرنهای بیشمار پایه دار آنرا نیا ز میکنیم .

این است که سراج الاخبار افغانیه نخستین اخبار است که بعد از تأسیس دولت قومی شوکت خدا داد افغانستان و اکتساب ترقی و علوشان در عصر معارف نصیر یک پادشاه عظیم الاحسان مانند اعلیحضرت (سراج الملة والدنیا امیر حبیب الله خان ) ادام الله دولته الی اخرالدوران نخستین بار بنا بر مقصد مقدس خدمت دولت و ملت و وطن در پای تخت سلطنت سفینه معرض انتشار جلوه گر آمده است ، و این یک سال کامل است که بر نشریات خود بکمال موفقیت دوام میورزد .

با شماره ۱۲ سال گذشته خود یک دو ساله بعنوان ( علم و اسلامیت ) هدیه گفتار و تقدیم نظرگاه مطالعین کرام ذوی الاحترام خود نموده و وعده کرده بودیم که انشاء الله تعالی در هر شش ماه یکبار همچنین رساله ایکه مبنی بر ایقاظ و انتباه عالم اسلام باشد خدمت اقدس دین عرض خدمت و تقدیم خواهیم نمود . این است که در چهارم ماه بر انجاز وعده خود موفق و کامیاب آمده

بعنوان :
آیا چه باید کرد ؟

یک رساله حقیرانه با این شماره ۲۴ خود بعرض نظرگاه قارئین کرام خود میرسانیم . و این نیست مگر از اثر تشویقات معارف پروری و تفقدات ترقی گستری ، اعلیحضرت شاهانه شان که یک نظر خاص توجیه همایونی را در باره این نامه گرامی معطوف میفرمایند .

آیا برای ( سراج الاخبار افغانیه ) ازین بیشتر شرف ، و ازین برتر سعادت چه باشد که پشتیبان و مشتری آن ذات ستوده صفات همایون اعلیحضرت سراج الملة والدین است !

و بعد ازان همه ذوات کرام ، و معتبرین عظام و طبقه عزیز ما تا برتبه که سلسله از صنف نظامی و همان درجه از صنف ملکی رسماً به این نامه گرامی


صفحه ۵ نمبر ۲۴

اشتراک ورزیده اند. و قیمت اشتراک انرا راساً بر تنخواه خودشان حواله نموده اند که بدون تعب و تکلیف به اداره عاید میشود ولے بنظر بسیار تأسف می بینیم که از گروه اصناف و تجار و غیره هموطنان عزیز خود کمتر مشتری را نایل شده ایم و این نیست مگر از عدم استعداد لذا بذر علم و عرفان، و کیا لیے ہوس کاران علم آوری احوال جهان. حال انکه ما از هموطنان عزیز خود بیشتر ازین امید توجه را داشتیم و داریم، میرزا صائب اصفهانی میفرماید:
مستمع صاحب سخن را بر سر کار آورد
غنچه خاموش بلبل را بگفتار آورد
بلی این شبهه نیست که رغبت تأمین سامعین دو شهبال شوق و غیرت محررین و مؤلفین است که بواسطه آن برسی معارج علومی پرواز کرده میتواند مثلاً، اگر از صنف تجار وطن خود یکدست نایل می شدیم البته که از بسی مسایل نافعه تجاریه نیز بحث میراندیم. همچنان اگر زمین داران توانگر خود را راغب و مستمع اخبار خود میدیدیم از بحث زراعت و حراثت نیز بعضی چیز های پسندیده و مفیدی مینگاشتیم. مع ما فیه تا بوقتیکه جان در بدن و قلم درکف داریم در بیجا آوردن وظیفه خود را از کوشش میکنیم که انشا الله در اقرب اوقات سبب به توجهات عرفان آیات پرور (سراج الاخبار افغانیه) با بسی آثار مجدده که از حالا کیفیت آنرا بیان میکنیم در بازار علم و عرفان جلوه گر گردد. این یک را نیز بطریق اعتذار نه غرور و افتخار عرض حضور اولوالابصار کرده میگویم که مدت یک سال است که قلم عجز رقم (محمود طرزی)

به امور تحریریه این نامه گرامی از تصویر سر مقاله تا ادای اجمال سیاسیها، و ترجمه حوادثهای عالم را از اخبارها و مقالات موافقیه و وطنیه و مقاله های مخصوصه بمضامین غریبه، و مقالات علمیه و فقهیه و تالیفات بدیعه، و ترجمه بعضی سیاحات و امور عسکریه، و صحبه، و ترجمه سیرت ملل و فاجعه های پاریس، و تالیف ناموران زنان جهان، بسر آنهمه یک غزل هفت بیتی پر معانی عرفان را جمله در عهده گرفته بی یار و معاون تنها، بتنهائی، چون پیکان آهن خارقه، وظیفه سه محوری را ابراز نموده است. در عین زمان وظیفه مدیریت خود را نیز ما عاجزانه اداره نموده است که امور تحریریه یک اخبار ساده نزد صد صفحه ئی با یک قلم بجا آوردن از کارهای شاقه شمرده نمیشود. لهذا اگر قصور و نقصانی دران دیده شود عفو و سمح آنرا بنظر خطا پوشی ارباب کرم حواله نموده و دعای دوام عمر و عافیت حامی مقدس محترم مربی محبوب القلوب معظم خود را (سراج الاخبار افغانیتها) با همه موجودیت خود از صمیم دل از درگاه ذات اقدس خلاق عظیم الصفات کائنات نیاز میکند. و من الله التوفیق

نقاش باشی


صفحه ۶ نمبر ۲۴

اعلان

(سراج الاخبار افغانیه) بکمال مسرت و افتخار بمشترکین کرام خود اعلان نماید که سال نخستین را از نمبر یک تا به این نمبر ۲۴ دوازده ماه یکساله خود را به انجام میرساند. لہذا هر کس که تجدید اشتراک خود را بخواهش و رضا و آرزو دارند از حالا وجه قیمت سالیانه را در داخل مملکت تحویل خزانهٔ عامره کرده و رسید خزانه را گرفته به اداره ارسال دارند تا بعوض آن رسید اداره به آنها داده شده نامهای شان قید و ثبت دفتر اداره گردد، و از نمبر اول سال دوم بالخیر و العافیه بنام شان اخبار جاری شود. و در خارج مملکت وجه قیمت سالیانه آنرا به وکلای ما که در خارج هستند تسلیم مینمایند.

وکیل ما در پشاور جناب میرزا غلام حیدر خان سررشته دار واکخانهٔ دولت علیه خداداد افغانستان میباشد.

نسخه های سابقهٔ سال اول اخبار افغانیه چون در اداره کم مانده و از آنرو بعد ازین اگر کسی از نسخه های باقیه طلب کند بدون قیمتی که اداره برای آن تعیین میکند داده نمیشود.

و ذوات گرامی که تمام نسخه های سال یکم سراج الاخبار افغانیه را با جلد اعلی بطرز کتاب ارزو داشته باشند مبلغ - ۲۵ - روپیه کابلی تحویل خزانه نموده و سند آن را به اداره آورده کتاب سراج الاخبار افغانیه را با دو جلد کتابچه هدیه به آن میگیرند در اطراف داخل مملکت و خارج مملکت اجرت داک بر قیمت کتاب افزوده میشود.


نمبر ۳۳
صفحه ۷

مشترکین کرام را یاد آوری
هر یکی از مشترکین کرام کی که از تنخواه شان و نیست سالیانه اخبار وضع شده باشد و اخبارات شان نرسیده باشد و یا انکه بعضی نسخه های شان ضایع شده باشد بیک وقوفیه خود از نوع کیفیت باین مدیر عاجز خبر بدهند تا در انباب تحقیقات اجرا کرده در خصوص متضرر شدن مشترکین کرام خود عرض خدمت نماید هر کا پنسخه های اخبار از پیش شان ضایع شده باشد و آرزوی خریداری آنرا داشته باشند بقیمت معینی که از برای آنها وضع میشود خرید نموده والحرف مأمورین تقسیم کننده اخبار که از طرف آن صاحب مقرر میباشند به آنها نرسیده باشد بعد از تحقیق و اثبات آن نسخه از اداره به آنها تاوان داده خواهد شد .

استجلاب انظار
بهر رسمی از مشترکین گرام
دارالسلطنه از نرسیدن اخبار ها
بر وقت و زمان بینیش شکایت
میکنند . لهذا جلب
نظر وقت جناب نگران
صاحب راسوی سررشته
مؤثرین بے تقسیم
گمشده گان اخبار رجا
میکنیم

حوادث داخليۀ
مراسم شب جشن ختم قرآن عظیم الشان
در مشق سابقه خود وعده کرده بودیم که از کیفیت مراسم جشن شب ختم شریف در شماره آینده خود بعرض معلومات می پردازیم . ما این کیفیت سراسر سعادت را برای شهر یان عزیز خود نمی نگاریم ، زیرا هیچ یکی از برادران همشهری ما نخواهد بود که به این مراسم پر مکا رم ختم مقدس اشتراک زنده باشند . اما برادران ولایات بعیده که ما که بشرف اشتراک آن بنا بر معذرت بعد مکان شارفه و باشند البته از ( سراج الاخبار افغانیه ) تفصیل آن شب پر سعادت را آرزو خواهند کرد این است که در تصویر آن شب فیوضات خیر بدینصورت خامه کش تحریر میشویم :
در توضیح تعریف و توصیف احاطه چمن حضوری که برای ضیافت سینه پادشاهی از بهر ختم قرآن عظیم الشان ذات اقدس خالق کون و مکان تخصیص شده بود در شماره سابقه خود تا یک درجه معلومات عرض کرده بودیم . این است که در وقت شام روز جمعه دهم شهر رمضان المبارک در احاطه چمن کوه خود چمن و اطراف آن ، و میدان جانی نیوشا نشان بهزاران المنان مسلمان از رعایای صادقه بادشاه ذی من و احسان اسلامیان صبح آمده بودند خواست چمن صفا پیرا من یک منظره پر هیبت و شوکتی را نشان میداد بعد از ادای صلوة مغرب در یک مقیاس بسیار واسع ، طعام خوان نعمت پادشاه کثیر الانعام به مدعوین کرام در عایا و برایا و فقرا و مساکین ممدوح مصروف گردید . بعد از طعام مردمان در جامع شریف جمع آوری آغاز نهاوند ، صفها آراسته شده با یک با خیره بخش عقول نماز تراویح حضرت رسول بر حق مقبول ادا و جزء آخرین قرآن عظیم الشان ذات اقدس خالق کون و مکان که باقی مانده بود قرائت شد و ختم شریف مصحف قدیم منیف به انجام آمد .
امامت و قرائت این ختم شریف را جناب حافظ (دومن انشا) که بشرف امامت حضور اعلیحضرت همایونی سرفراز میباشند ادا نمودند . الحق که در عبادت قرائت و صحت قرائت حافظ بینظیری میباشند . بعد از انجام ختم شریف موکب همایونی


صفحه ۸ نمبر ۲۴

بحفظه الهی با شد چون شما تعداد نفری که در شب می ختم تراویح جهت انتظاری حاضر میشدند از اینجانب در خواست نموده اید بنابران تحریر شد که موازی چهار هزار و یکصد و شصت و یکنفر آدم هر شب از لیل غرهٔ رمضان المبارك الى ليل ۱۰ ماه موصوف نان افطاری به ایشان داده می شد و این نفری چهار تفریق بود یک حصه نظری مجلس خاص حضور انور و حصه دوم نفری درجه اول شهری مثل تجاران و کلان شونده ها و معتبرین بودند دیگر درجه دوم شهری مثل کا سب غیره بود و نفری درجه سوم نظر نظامی مقیمه دار السلطنه بودند و بعضی از نفری مساکین و غربای شهر که از برای نفری مذکور از همه گونه لوازمات دماکولات و مشروبات مشروعه موجود و معتین بود و در تمام تراویح لیل دهم ماه مذکور اتش بازیهای عجیب و غریب ساخت خود دار السلطنه روشن شد و بعد از ختم تراویح از برای وقیع شریف و جمع نظری و خدام خیمه گاه مذکور و خانه این معتبرین شرینی ختم تراویح تقسیم شده اینکه نماز تراویح ختم شد از قرار شمار موازی چهار هزار و شش صد و هفده نفر در مسجد موصوف حاضر بودند کل نفری و معتبرین و رعایا می مسکنه شهر کابل یک قطعه عریضه شکریه و دعا گوئی بحضور مبارک تقدیم نمودند که اصل عریضه مذکور را برای شما فرستاده شد که در اخبار بان نمبر ۲۴ عریضه مذکور را عیناً معه تعد او نفری درج روز نامه مبارک سراج الاخبار بدارید فقط تحریر ۲۰ ماه رمضان سنه [سے احمد]

باز به احاطه چین صفا ما من تشریف سعادت ردیف همایونی را در آورده فرموده همه اعیان و ارکان را بصور همایونی قبول فرمودند و شیرینی ختم شریف در دستمال های حریره به حاضرین تقسیم گردید برای تماشای اتش بازی که در جهت جنوبی خیمه در بار پولی ها بسیار گذاشته شده بود تشریف بردند انواع اتش بازیها بدیعه و غریبه که تا بحال دیده نشده افروخته گردید فشنگهای هوائی انوار الوان سبد علام ساوی را بنا بر تحسین سعاد تمامی این شب فیوضات خوب در پیش انظار ساکنان عالم ارضی بر زمین می افشاند ! انوار رنگا رنگ شعله های جواله است و فواره نادیده نان بیننده گان را همی درخشید . اکثر اهالی شهر و اطراف شهر یک شهر بر این تماشا و شب مسرت افزا در بهار نقطه شهر جمع آمده بودند . در همه دلها جهان جهان فرحت شادی و جبین ها عالم عالم سرور و گشاده پیشانی همی تابید ارواح لطیفه عالم علوی نیز این سعادت بخت نجیبه افغانی را تقدیس می نمود . آیا بهتر و خوشتر ازین سعادت یا لیتر و بر تر ازین مسرت چه باشد که باد شاه دیانت اکتفا معظم مسلمانان قطعه پاک افغانستان ، با بخت نجیبه صادقه با شجاعت دایمان افغان در وطن ازاد صفا ناک افغانستان بر خوان یک طاعت ذات اقدس خلاق کون و مکان ، و چنان یک ضیافت پر فیض و احسان موفق و کامیاب می آیند که عالیه تاریخ قدیمه و جدیده امثال آنرا نا در بخاطر می آورد در یک شب با بیست سی هزار نفر از رعا یای خود بعبادت رب عظیم الشان خود اشتراک ورزیدن ، و بیست سی هزار افراد رعا یای خود طعام دادن از چیز هائی نیست که هر وقت شنیده یا دیده شده باشد ! نظارت و سر پرستی و نگرانی این مراسم جشن پر مسرت و نگران ، جناب ( علی احمد خان ) ایشیک اقاسی ملکی حضور اعلیحضرت همایونی محول بود که حقیقتاً در باب سر رشته ها و انتظامات ، و اطعام طعام مدعوین و فقرا و رعایا و دلجوئی و خاطر بازی آنها بر وفق رضای معالی ارتضای همایو مکانی سعی و کوشش صرف همت نموده اند از قرار را پورتی که از دفتر مشارالیه به اداره رسیده است کیفیت تعداد نفری که از رعا یا و عساکر و فقرا و مساکین اطعام شده و بختم شریف اشتراک ورزیده اند به موجب ذیل است :
عيناً مكتوب
عالیجاه محبت همراه محمود بیک خان در خور مروج الاخبارات

صورت عریضه تشکریه اهالی
اعلیحضرت صاحب العد التنا فدایت شویم
عرض اخبار ما حاضرین بحضور مبارک اعلیحضرت سراج الملة و الدین بخوبیست که با غلامان و جان سپاران دین و دولت اسلام سرشار نشته شادمانی گردیده و سرهای بر بسته دعاگوی تقویت این حضرت سید المرسلین صلوة و سلامتی و وجود مسعود حارس و نگهبان دلسوز و غمخوار دولت و ملت را از در بار حضرت خداوند جل علی شانه مسئلت نموده بهزار زبان شکر گذار حضرت پروردگار خود میباشیم که درین اوان سعادت اقتران شبستان امال ما از شکوه مراحم شهریاری بیک جهان روشنی و درخشش است و بجایستان حال ما از نسیم مکارم ظل حضرت باری بیک عالم خوشی گلشن اینکه اعلیحضرت همایونی از کمال مهربانی درین ده روز سعادت اندوز اوائل ماه مبارک رمضان ما نلادان را در چمن حضوری بحضور مبارک مشرف ساخته و بوقت افطاری به خوان خواص باد شاهی که آماده صد اقسام انعام بوده است صلای عالی داده و بعد لذت اندوزی انتظار بزم کلام ملک العلام پرداخته و امشب را که شب دهم ماه موصوفه است و ختم کلام مجید میشود بجهت صرف کا شاسی ما خدایم دوست


نمبر ۲۴
صفحه ۹

صورت نطق نفری عسکر خورد سال از بلوک
جدید الاسلام
از تماشای خیریت انتهای جمناستیک که مبنی بر افاده ( دارالفنون ) از طرف عساکر نصرت ماثر شاهانه ترتیب یافته بود تفصیلات عرض نموده بودیم . و از نطق مؤثر یک نفری خورد سال نیز اظهار کرده بودیم . چون در انوقت اصل صورت آن نطق را بدست اورده نتوانسته بودیم درج نشده بود . نطق مذکور چون ترجمان حسیات آمال همه بلوکرهای خورد سال جدید الاسلام شمرده میشود خیلی مؤثر بود صورت نقل یکعدد صورت آنرا از ایشیک آقاسی صاحب نظامی حضور همایون جناب ( محمد سلیمان خان ) طلب نموده این است که درین شماره خود بدرج و نشر آن تزئین صحایف مینمائیم : نفری مذکور که تقریباً بقدر نه تا ده سال عمر داشت مروار عسکریه از صنیف خود جدا شد و بقدمهای ثابت و استوار در حضور قوماندان مقدس اعظم، سرافسر کل اردوهای عساکر ظفر نشان منتظم دولت علیه افغانستان پر شوکت و حشیم پادشاه بزرگ مراحم اعلیحضرت سراج الملة و الدین پیش آمد و در مواجهه شان با طنطنه توقف نمود و این نطق آتی را فصیحانه و دلیرانه عرض نمود:

نطق
ای پدر و در این کمترین غلامان اعلیحضرت شهریار که از راه ضلالت براه هدایت رسیده کلاه فخر بکیوان می سائیم که از توجهات و آقای خود در جمع خوشبختان دین و دولت اسلام حساب گردیده بحضور چنین پادشاه و پدر ترقیخواه خود در این زمان مسعود که برای ملاحظه کارهای برادران نظامی با تشریف فرما شده اند حاضر میباشیم و این غلام کمینه که خورد ترین برادران خود میباشم از طرف همه آنها بهزاران عجز بموقف عرض میرسانم که غلامان عسکریه این نعمت عظمی را هیچ زبان بیان کرده نمیتوانیم که اعلیحضرت مولا و پدر مهربان ما با خاکساران را از حضیض مسکنت به اوج عزت رسانیده و ساعی میباشند که همگان علوم دینی و فنون دنیوی بهره یاب و فیض اندوز شویم . علی الخصوص درین اوقات که توجهات شاهانه و اراده سنیه اعلیحضرت جهت سر رشته و انتظام و بهبود و غمخواری عموم رعایای صادقه شاهانه نشان بدرجه عمل مبذول و مصروف است پس بر جمیع اهالی مسلمانان وطن عزیز ما فرض عین است که در ادای صلوة خمسه دعای ازدیاد عمر پادشاه خود و ترقی دولت و ملت خود را نموده جانهای خود را با بسیار شوق نثار رای چنین پدر مهربان نمائیم و خداوند تعالی ما را توفیق خدمت و صداقت بدهد آمین یا رب العالمین

دولت اسلام یک جشن محفل آتش بازی را برای مسرت افزای با حاضرین مهربانی فرموده اند .
از دست و زبان که برآید کز عهده شکرش بدر آید
امروزه در ربع مسکون هیچ فرد رعیت را برابر خود نمیداند و مشاور و دمساز خود میداند و ممنونیم و میدانیم که درین عصر سعادت حصر هر روز ما عید و هر شب ما برات سعید است – در این ایام که بحضور مبارک والا خود حاضر و هم کلام شده ایم و از انتظامات که بسی صادقانه جناب مستطاب ایشیک اقاسی صاحب ملکی زاد برکاته در تمهید اطعمه و اشربه و سر رشته جشن امشبه بهزاران نفری مشاهده نموده ایم جای بسی تشکر و تفخر برای مایان و سایر مسلمانان خواهد بود و اگر ازین طریقه مهربانیها پی بپی و بی واسطه و ختم کلام ربانی دیگر برادران دین مایان هم که در غم و شادی مایان سهیم و همقدم اند باطلاع آن از حضور مسرور و مشکور فرموده شوند موجب ازدیاد و یاد آوری کافه اسلامیان به نسبت استدعا بقا و ارتقای وجود مسعود اعلیحضرت والا و باقی خاندان جلیل الشان شاهی خواهد بود – زیاد و تائیدات ربانی را در قیام دولت و سلطنت اسلامی و سلامتی وجود با شوکت اعلیحضرت ظل سبحانی خواسته و خواهانیم فقط تحریر بتاریخ ۱ لیل رمضان المبارک سده ۱۳۳۰
( امضا )

محمد شریف کلانتر حاجی میرزا عبدالعزیز کلانتر بقوم میراثی
خواجه ناظر کلانتر محمد عظیم کلانتر های سکنه تخت
محمد عزیز کلانتر عبدالله کلانتر سلطان محمد کلانتر خواجه
تیمور کلانتر ولایت کلانتر امام الدین کلانتر شمشیر خان شجاع
جمال الدین کلانتر فقیر احمد کلانتر عبیدالله کلانتر نور محمد داد محمد
بهاالدین کلانتر نصیر محمد کلانتر غلام محمد کلانتر احمد جان بهاالدین
خواجه نجم الدین کلانتر عبدالکریم کلانتر ابوالفیض کلانتر جلال الدین عبدالرزاق
تاج محمد کلانتر مصدق کلانتر درویش محمد نجی

—o—

ازین حساب معلوم میشود که در این ضیافت بیشه همایونی در دو شب اول ماه رمضان (۱۶۰۰) نفر از افراد و رعایا اطعام فرموده شده است که چنین یک ضیافت کریمانه شاهانه حقیقتاً شایان افتخار بدوران می آرد.


نمبر ۲۷
صفحه ۱۰

جوار خارجيه
اجمال سیاسی

راه آهن ریل - و - افغانستان
چندیست که صحایف اخبار های عالم نقلاً از جراید انگلیزیه از اتصال راه آهن اوروپا و اسیا یعنی چسپانیدن هندوستانرا از راه خشکه به لندن کلها میرانند و نقشه ها میکشند، و افکار ها بیان میکنند. چه پیشرفت عظیم، چه اقدام نافع ! .. ازین بهتر چه ! علی الخصوص برای اینکه مرض دارالهجر یعنی سر چرخی را داشته باشند و به این سبب از دره بیانی لندن محروم مانده باشند ! اگر چه خود ما مرض سر چرخی را نداریم ولی باز هم برای سیاحت لندن ریل را به اپور مر جهتر می پنداریم . چونکه مردم بری میباشیم نه بحری ! اما اگر این خط راه آهن بر یک پل عظیم معلقه که یکپایه آن بر دهانه بمبئی و دیگر پایه آن بر وانا دیو افریقای جنوبی و دویم پایه آن در لیور پول بریطانیا میبود، و از آن راه به هندستان با لندن بواسطه ریل اتصال یافت بیشتر خوشحال می شدیم، زیرا هم محرر اقامت میکردیم و هم برطانیه به لندن میرسیدیم. ایا در پیش این مدیقیت پروریها و بهانه گیریهای انتشار آن مدیتها اینگونه راه های آهن معلق چه بعد و دوری داشت ...! دارد؟ .... کاح ! قاح ! قاح ! باز هم اگر نقشه آن خط راه آهن از کراچی بر کنار خلیج بصره بر ریل بغداد اتصال می یافت چیزی گفتگوئی نداشتیم. و از کابل بواسطه موتر بیک روز خود را بر ریل پشاور رسانیده - سر راست تخت لندن را میگرفتیم. ولی چون نقشه و پلان آن خط را بعضے غرضکارانی که غیر از مقصد اتصال دادن آسیا را به اوروپا دیگر مقاصد خائنانه استیلا کارانه - می پرورانند از راه پیشنگ، و قندهار، و هرات، و مشهد و طهران انتخاب کرده اند مسئله را یکرنگ دهشتناک دیگری می بخشد که آمد و شد و سیاحت لندن را بر ما نه فقط قاتل می سازد، زیرا اسلحه بحیات و سیاست و استقلال وطن مقدس ما تعلق میگیرد و وجود ملکیت ما را در زیر تهدید می آورد. ما چون یک اخبار والای افغان هستیم، و اخبار ما نیز اخبار افغانستان میباشد، و به تبع عرفان وایه اعلیحضرت متبوع مقدس خود در دافعه وطنیه آرا را به تصویر افکار در میتواند، درین باب از بیان افکار عاجزانه خود صرف نظر کرده

نتوانستیم. فکر یک چیز ایست که در زیر انحصار نمید راید. هر کس از فکر خودش مسئول است بدیگرانرا جهت تعلقے ندارد. سخن یک اخبار والا بیچون، دست آویز سخن دولتی شمرده نمیشود بلکه منحصر در اوراق خود او بنا بر عبارت از افکار عمومی نوشته میشود :

ریل و افغانستان
در فواید ریلی،،
منافع و فواید یکه ریلها در عالم انسانیت بر روی کار می آرد میکس آنرا انکار کرده نمیتواند. از جمله صرف نظر از تجارت و حال بهروان و مسافران را در زیر نلجره قت در آریم: یک مسافر رهسپار مردی که از کابل میخواهد به هرات برود بشرطیکه هر روزه قطع منازل کند در مدت سی و پنج روز با هزار مشقتها، زحمتها، و بیخوابیها دستگیریها و نا آرامیها به منزل مقصود میرسد، و چون بشهر در آید مردمان شهری از شکل و قیافت این رم میکنند، سر و روی او مستغرق گرد و غبار، به رنگ آفتابش آفتاب مانند مس، حیوانی که بران سوار است مانند عنکبوت است. حالا سفر یکروره می را با ریل تصور کنیم: بسا عت هفت شام چادر هوا خوری خود و یک بالا پوشی که بر ساعد انداخته، و یک کیسی که بدست دارد از خانه خود برای یکهفته وداع کرده و در یک عرابه نشسته به استیشن - یعنی ایستگاه ریل می آید. از عرابه فرود آمده در یک بنای خوشنمای بسیار روشنی پر جوش و خروش میپردازد تیکت شماره درجه دوم یعنی مسکن کلاس را گرفته در یک خانه اراسته و پیراسته که همه اسباب استراحت در آن یک داخل میشود بر یک پاره بلور آئینه و آورده و بر یکی از آرامچه کیها نشسته قطار ریل بحرکت می آید. وقتیکه خوابش بیاید خواب گهواره آسا بسیار براحتی میکند، و قتیکه وضو گرفتن و سیر ایج شستن لازم باشد در اطاق توالیت در آمده بکمال آسوده حاجت خود را ایفا میکند، و در هر وقت طعام قطار ریل در یک استیشن طعام خانه داری بقدری نیم ساعت توقف نموده رهروان در طعامخانه استیشن مذکور بسیاره آزادی و استراحت طعام میخورند. و الحاصل قطار به این نشین نفس به اینصورت در ظرف دو سه روز مسافران ریل نشین در مردان غربت گزین خود را به بسیار آسوده گی و آرامی چنانچه انسان برای یک هواخوری برآید از کابل به هرات میرساند، هم بشرط بسیار لطیف سیاحتی میرساند. هم در هر لحظه و هر دقیقه و هر ساعت مناظر بدیعه و عجیبه و غریبه اطراف و اکناف و بلاد و امصار را مانند یک پانورامای عالی بنظر جلوه داده میزند. صحرا ها، کوه ها، دشتها، وادیها نشیبها و فراز ها را چون برق خاطف گذشته میرساند


صفحه 11
۲۳

مضرتهاي ريل
«هیر ریل گفتی هر کس نیز بگوی» اولا این را بگویم مرکی
از حقوق موهته حکمرانی این است که هیچ دولتی بکارها می حکمرانی دیگر
دولت حق مداخله کردنرا ندارد. مثلا دولت افغانستان هیچگاه
حق این را ندارد که بدولت متفق ہمسایه خود بگوید که من چون یک
بارشی در این بوقوع آید خط و ناپدید ارشته امالی آن
پنجره دریچه ندارم که از آنجا خارج نظر کنم اینا میخواهم که یک این
راه آهن ریلی از راه گرم سیر و بلوچستان برج و کران
بحر عمان تمدید نمایم و در آنجا یک بندر گاهی بدست آورم تا از نظاره
داد وستد و اختلاط و معاشرت عالم استفاده کنم.
کذالک دولت متفق ہمسایه او نیز حق این را ندار و که بگوید
که این خواهش دارم که هندستانرا به یوروپ مربوط نمایم
از آخر و راه اهن خود را از راه قند داره و هرات بر مشهد تمدیه میدیم
و اگر اینگونہ تکالیف از طرفین بوقوع آید معلوم میشود که حقوق
حاکمیت و حکمرانی یکه بگرشان تجاوز میکنند که آنهم حق
مقابله بالمثل یعنی نشناختن حقوق حکمرانی به یگر شانرا نتیجه می بخشد. هرگاه
بالعرض التقدير حنان تخلیفی بر افغانستان بوقوع آید حقوقی
که بر یک حکومت حاجب ترتب میکند بماندم موافقط میشود. نذیرا
اندام دولت روس نیز اگر بگوید که من از (کلیف) براہ کا با
بدن تا به شا در یک خط راه آهنی نه یه میکنم کسی منع کرده نمیتواند ه چونکه
از قواعد حقوق و ولاست که از امتیاز یکه بیکه ولتی داده شود
و دیگر دولت نیز حتی استفاده را دارد. در عین زمان دیگر
حقوق نیز با مال میگردد. مثلاً افغانستان این حق را نیز مالک میشود
که با دیگر فارن سکرتریهای دولا جنبیه مخابرات و معاملات
سیاستیه خود را باز کند، زیرا این شرط به این مشروط است
هیے کہ دولت بہیتہ الت بهیته بریطانیه به امور داخلی افغانستان مداخله نکند.
و چون یکبار مانند این مقدم مداخلت را بند به شرایط و به در
به هم میزند.
یکی از دانشمندان انگلستان که (هر برت سپنسر)
نام دارد یکی از دانشمندان ژاپان که بارون (کانگو) با نام
دارد نصیحت نامه نگاشته است و در یکی از فقرات آن صحت نامه
بیان کرده که امتیاز راه آهن و یا دیگر ا میازات را غیر از تعهد
رعایا می خود بدیگر بیگانگان دادن و سپردن خیلی تها که پاک است.
علی الخصوص بدولتها شبکه تو تمند تر باشند. دور مخصوص دویت
عثمانیه و ایران و چین ، و مرا کوه و زنگبار و ماداگاسکار مونده ها
عمر قیست که سبب دن تھی امتیازات بدول جنبه چه ناحیها
و چه نا روا ئیها و چه ضرر با چه خسارتها در می کرد با دیدند.
این نصیحت سیاسی فاضل انگلیسی را کسیکه قدم بقدم پیرد دم می کردم
ه میکنند همانا دولت علیه افغانستان است. زیرا این نصیحت را
شرع

حالا از نقطه نظر زراعت و تجارت و صنایع منافع و فواید ریل
در زیر نظر خور و تدقیق در اریم : مثلاً دولت علیه خدا دا د افغانستان
چنانچه اراضی بانی را مالک است و طبیعت و فطرت خاک آن خیلی
مینت و صالح المزراعت است. همچنان راضیهها می کو دستی را
صاحب است که طبیعت و وضعیت اراضی آن استعداد و
قابلیت زراعت را ندارد به و چون یک سالی لا سمح الله
بارشی در این بوقوع آید خط و ناپدید ارشته امالی آن
بعد معرض تلف میگردند. سپس الرریلی باشد در اندک تونی
ارزان غله د افری انه ملک حاصل خیز بلاک کم حاصل آورده
اختیار تا ملک به طرف کی زد و هرگاه این اداره و انگورا اداره
که دارد بسیار دور بدال اباد کذالک
ونی مشکر و تاریخ دلیموی جلال با درا بکال سرعت بقند مار
اننده بادی علیه جریان میگیرد میوه های خش بین یان
قند مار را مانند کشمش و ایجوش الجوش، و انجیر وغیرہ ہر گاه در میا
نقلی های خوشنمای رنگینی بخوبی وضع و چیده شود، و بواسطه
ریل بخارج کشید و شود البته از پر کردن در جوالها ے
ہے : بر پشت مشتر بردن بیشتر فایده و قیمت حاصل
خواهد کرد.

حالا یکقدری از نقطه نظر عسکری بسوی فواید ریل
نظر کنیم : فواید ریل در محاره به اخیر حرمین و فرانس بدرجه
بدات اشکار و به دار گردید. زیرا یک هفته بعد از اعلان
حرب جرمن بقدر شش تک عسکر خود را بسبب خطوط کثیر
و نظام و انتظا ریلهای خود در ظرف پایز انزده روز تقاعد
ها تجمعات سوق الجيش ) کامل ساخته از سرحد تجاوز کردند.
حال انکه فرانسویان سبب بی انتظامی ریلهای شان در نظر
این نت که با دیگر فارن سکرتریهای دولا جنبیه مخابرات و معاملات
تند سیاستیه خود را باز کند، زیرا این شرط به این مشروط است
هیے کہ دولت بہیتہ الت بهیته بریطانیه به امور داخلی افغانستان مداخله نکند.
که به این سبب مغلوبیت شان نتیجه پذیر گردید . دیگر بلای بی دردی
دار با روس و مهمانی نیز یگان دشت بصورت بسیار
مجمعے میدان تجربه برآمد. در حالیکه روسها بواسطه ریل بقدر
دو یک تشکر خود را از سرحد تجاوزه دادند و دولت عثمانیه بغیر
از با مقدار شکری که در سر حد و نواحی ا ا نواحی آن است بسبب عدم
نقلیه مسیح عسکر رسانده نتوانسته مغلوب شدند . کیا مغلو
روسها در محاربه ژاپان باز چون نیک نظر شود ریل است
والحاصل مملکتهائیکه ریل اذان میگذرد در بروز
معمور میشوند ۱۰ الی شان کسب توانگری میکنند، نفوس شان
بیشتری میگیرد. اگر ریل نباشد ملکت خراب ، انانی
تخمیر، نفوس کم میشود ، بلی، اینها همه مسلم همه درست
ہر بر صحیح تا یک مثل مشهور است که میگویید :
کار دائر طلا شود کسی در مشکم خود نمیزند )