سال دوم
صفحه ۲

نمره ٦٠
ساخته است ؛ بلی ، قوت است که حق را محافظه میکند ، قوت است که درین زمان حقوق را پامال کرده میگذرد؟ قوت (عسکر) است و عسکر (قوت) است . شرافت سامانت ملت ، محافظات ناموس و حیثیت ملت، نگربانی وطینت ملت، عزت و سعادت ملت به (قوت) موقوف است، قوت (شکر) است، عسکر: پیاده، رساله، توپخانه، سفربر است ! ....

**************************************************
فهرست مندرجات
نمایش عسکری ادبیات
غزل طوب و عنك سینان هر رقم
تاریخ بنای مسجد علیا ناموران زنان جهان
حوادث خارجیه علم ثروت ملل
مقاله مخصوصه فاجه‌های باریس
ابناً حوادث خارجیه اعلان
**************************************************

—( نمایش هیئت نمای عسکری )—
عسکر ! چه ذیشان عنوان ! بلی ، عنوان جلیل (عسکر) چنان با عنوان مؤثر هیجان انگیزیست که گرفتن نام آن و شنیدن عنوان آن انسانرا پی چیزهای علوی بسیار مقدسی را بیادی آورده، او رفیقترین حسیات را تحریک میکند . بمجردیکه عسکر گفته شود هماندم يك جسمه هيئت ، و شوکت، در نظر تجسم میکند، و يك هيئت مجتمعه مسلمه در پیشگاه دیده جلوه گر میشود که محافظ شرافت ملت و پادشاه ملت، و هستی و حاکمیت قومیت و مدافع ناموس وطن مقدس از پامال نشدن بدست دشمن دین و دولت همه را معلق بنوك پرچه ها و نیزه ها و تیغهای آنها می بیند . بأس شدید جدید را دران جلوه گرمی یابد . شکل هیئت بیان مرصوص را عیاناً آشکار میسازد . خلاصه ، و جوهر هر ملت عسکر آن است ! ملت جوهرها و زنده ها و خلاصه های خود را به تحلیلات کیمیاویهٔ غیرت و حمیت تطهیر و تقطیر نموده صنف عسکریهٔ خود را بوجود می آورد آن جوهر پادزهر و دافع سم افعیها ، و از درها و عقربهای دشمنان خانه مقدس وطن است که بهمان جوهر و پاد زهر از زهرهای آتشین آن افعیها و اژدرها وطن رهائی می یابد . پادشاه ملت را، پادشاه پادشاهان جهان و جهانیان یعنی ذات اقدس خالق یگانهٔ کون و مکان یکی از مدیران عظیمهٔ ملك و ملت و وطن مقرر میفرماید . و بتائیدات خویش مؤید میسازد . پادشاه هر ملت و هر قوم و مملکت غیر از صفت پادشاهی صفت سرافسری عمومی همه صنوف عسکر دولت خود موصوف میباشد . پادشاه بر رعیت خود حق اولوا الامری و پدری را دارد . حالانکه بر صنف عسکری ، ما فوق این دو حق، حق سرافسری کل را هم دارد که اطاعت پادشاه بر صنف جلیل عسکر به حق فرض عین میباشد . عسکر ! چه هیئت نما عنوان ! بلی ، عنوان مهیب (عسکر) يك زنجیر آهنین سنگین آتشین دهشت انگیزی را در تصور خانهٔ دماغ ملت مصور میسازد که بر دورا دور حدود وطن مقدس آویخته، و آرزوهای خائنانهٔ غدارانهٔ دشمنان بداندیش وطن را زنجیر بند یأس و نا امیدی، و محبوس قلعهٔ بند حرمان و حسرت مندی میسازد.

§

ساعت هفت صبح روز سه شنبه گذشت . اگر بوسیلهٔ سرك بزرگ فراخ و پهنای مستقیم که یکسر بسوی (چین نظامیه) محدود شده رفته است یک سیرو سیاحتی اجرا میکردید بيك منظره های بسیار نظر ربای برمیخوردید که همه معانی (عسکر) را با تمام موجودیتی که در بر دارد عیاناً مشاهده میکردید؟ جهت دست چپ سرک وسیع مذکور را تا به جایکه نظر کار میکند بايك خط مستقیم عسکری ، وجهت راست آنرا بايك گروه جماعتهای افراد رعیتی پوشیده میدیدید . پیاده، رساله، طوبچی ، بيك انتظام تمام قدم متوسط رفتا داشتند . درخشنده گی اسلحه شان، خوش زبی البسه شان ، نغمه های لطیف موزیکهٔ شان دلها را قوت، نظرها را لذت، گوشها را مسرت می بخشید . محرر، در يك گوشهٔ عرابهٔ فیتن لته خود خزیده، و در بالا پوش زنده خود پیچیده، آهسته آهسته این سیلاب خروشان بر هیئت برابر عظمت را تعقیب میکند، و مشاهدات خود را یگان یگان بدرجه که دیده توانسته است تصویری مینماید اما احساسات قلبیهٔ خود را تصویر کرده نمیتواند، زیرا احساساتش از بالیده گی بسیار ، ويك جوش و خروش بیشماری که حاصل کرده غیر قابل تصویر است ! ... سرك با روندگان آن به (چین نظامیه) واصل شد . چین نظامیه تقریباً بمسافهٔ دوسه کیلومتر بجهت شمال شرق شهر واقع شده است . این چین در اول به (چین خوجه رواش) معروف بود . ذات اعلحضرت پادشاه مقدس معظم ما ، و سرافسر اعظم اکرم ما این میدان صاف و هموار بسیار واسع و پهنا را برای (مانوره) یعنی تعلیمها و قواعدها و پریتهای بزرگی عسکری، و علی الخصوص تعلیم طوب، و نشان اندازی آماج، و تجربه های فیوز ، و بارود کار دید و دیگر آلات ناریه تخصیص فرموده نام آرا (چین نظامیه) نهادند . و از چند سال باینطرف در هفته يك روز بهمه حال تشریف سعادت ردیف همایونی در قصر عالی که درین میدان شرافت نشان بنیان یافته بوقوع می آید، و در امورات معظمات عسکری میپردازد که از نتیجهٔ این نشستات و اشتغالات همایونی ترقیات بس عظیمی در انتظامات عسکری بروی کار آمد، و مانند (دیپو) يك اثر گرانبهای حرب به تجربه های عدیده و تشویقات عسکر پرورانهٔ شاهانه از طرف خود طویجیان افغانستان بوجود آمد، و مانند بارود بیدود و غیره آلات ناریه ایجاد گردید .


سال دوم
شماره ٦
حالا ما باز بر سیاحت خود دوام نموده بتصوير و تحرير مشهودات بوقوع می آمدیک غرو مهیب و لوله انگیزی از آوازهای موزیکه های
خود کوشش ورزيم : اهالی و شکر میدان واسع و فراخ حین سلامی طرب دمساز ، وصداهای شادی ادای ( زنده باد بادشاه ها )
نظامیه را که بقدرسه چهار كيلو متريك زمین میز همواری را از صفوف عساکر تباعت و دلاوری موصوف شاهانه بلند میگردید .
در بردار دیر و مملو ساختند سلسله کوهها و تپه های متسلسل (ده میز ) بعد از انکه از آغاز صفوف تا به انجام دور فرمودند در مقام مرکزیت
و غیره از جهت شمال ناحیت شرقي ميدان بشكل يك دایره میدانرا عمومی که با بیرق مخصوص خودذات اعلی حضرت شاهانه شناخته میشد.
احاطه نموده ، بازی آن اقسام صنوف عسكر نظاميه بصف نظام عودت نموده توقف فرمودند. و فرمان شاهانه در خصوص ( رسم
حرب صف کشیده، دیگر جهات و اطراف را اهالی تماشایین برو کچید یعنی مرور عساکر شاهانه از پیشگاه ملوکانه شرف صدور یافت
مملو ساخته، در یک طرف خیمه ها و سرا پرده های محفوظ و مستور اولا اصناف عساکر سواری معیت شاهانه مانند سر اوس ، وركابي .
حریم حرم محترم سلطنت مقدسه ما موضوع دیده میشد . مكرما و میراسپور، وخان اسپور ، و بعد از ان نمندهای عساکر خاصه اردلی .
در شفقت ما تر مهربان عسكر وملك ذات عالية سراج الحوانين واردل ، و عندهای کوتوالی دار السلطنه بكمال انتظام ، وهمه ترتيب
علیا حضرت ) با همه بانوهای سراپرده عفت و عصمت معیت خود و احتشام به سه طرز وأصول قواعد عسکری مرور نمودند . و تا به
برای تماشای این نمایش عسکری تشریف آورده اند ... در یکسوی ه بچه روز این مراسم نمایش و رسم مرور دوام ورزیده و عساكر
دیگر يك خیمه عالی سایبانی دیده میشد که مقام مرکز عمومی شاهانه شاهانه جمالاً باز تر از اول بذل حرب درآمده و سلام بزرگ شاهانه
را نشان میداد . در انجا بك يبرق بزرگ بسیار سفیدی که بران را ادا کرده این نمایش هیت نمای عسکری به انجام رسید .
از تماش سرخ شكل يك ( محراب احمر ) منقوش شده بود یکمال این بود دیدنیهای ما که با همه هموطنان عزیز خود آنرا دیده
شوكت وحشمت بر افراشته شده بود که تفصیلات آنرا در ثانی و بقدر طاقتی که در قلم مجز رقم بود برای معلومات دیگر هموطنان
دستیاب شده درج خواهیم نمود. در نجا تنها از مشاهدات ظاهر دار بیده خود تحرير نمودیم. حالا با همه عسكر و همه ملت همدل
خود که در زیر دیدگان همه کان نمایان افتاده بیان مینمائیم : و همزمان کشته از صمیم دل : و زنده بادباد شاه ها ، زنده باد عسکر .
شهزادگان عظام و بسیاری از ارباب مناسب ملکی و عسکری زنده باد ملت زنده باد افغان و افغانستان ! . گفته ختم کلام
را با دریشهای مکمل فرا خورد رتبه و منصب خود ما بس دیده مینمائیم .
میشدند ..

دفعة بالكشور و حركتي در همه موجودین و حاضرین پیداشد.
صداهای طرفهای ) پارسی ( یعنی حاضر شوید از هر هر طرف
کره نسیمی را به اهتزاز آورد ؛ عالم كويايك جد خوا برفته
افسرده بود که روح تازه به آن دمیده باشد ! این پولی تیارسی
از افسران بزرگ بر افسران كوچك و از آنها بر همه افراد عسکری
مانند يك سياله برقی تاثیر بخشیده همه را بر سلام گرفتن شاهانه
حاضر و بیدار ساخت .

ذات شوكت ماب بإنشاء معظم ، ويدر اشفق وارحم ، وسر
افر اعظم عموم اردوهای سلطنت پر شوکت وحشم با اونیفورم
بزرگ رسمی سلطنتی خودشان در حالیکه ذات عالی اقصی ( نائب السلطنه
سردار نصر الله خان ) و مصاحبان و ياوران شاهانه بهمرکابی شان
موجود بود اسب سوار تشریف فرما شدند. بولی ( سلامی )
از طرف شهزاده جوانبخت معظم ( معين السلطنه سردار عنایت الله
خان ) که بصفت ناظر عمومی حربه ممتاز میباشند عطا شده از طرف
عموم مراسم سلام اینها گردید . وذات اعا حضرت شهریاری بر صفوف
عساكر ظفر ما تو شاهانه شان اس تاخته از اول صف گرفته تا به
آخر شت و گذار فرمودند و پدیدار سعادت آثار علویت نشار
شاهانه. وتلطيفات و نوازشات ملوکانه عساکر ظاهر ما گر شاهانه را
مسرور و تیر فرمودند و بر هر فرقه ، و هر صنف که مرور شاهانه

غزل
طوب وتفنك

صلاح وصلح عمومی بودز طوب و تفتك
امان و راحت و آسودگی زطوب وتفنك
اگرچه بهره رور است و جنگ و قتل و قتال
ولى نقيبة صلح آمده زطوب وتتنك
ز ترس قوت همدیگراند بسته دهان
ببین که صلاح عمومی شده ز طوب و تفتك
اگر تو خواهی که جانی بری زحرص بشر
بعهد نامه مبین ساز شوز طوب وتفنك
جودید قوت و زورت که هست افزون تر
يصلح وترمى والفت رود زطوب وتفتك
اگر زطوب و تفنكت بدید بی بهره
همان در آوردت صد بلازطوب وتفنك
اگر بصلح بودار زووت ای (محمود)
يجنك حاضر و آماده : وزه وب وتقلك


سال دوم شماره ٦

( عيناً مكتوب )
تاريخ بناى مسجد عليا
جناب کمالات انتساب محترم مهربان والامقام محمود بيك خالصاحب مدروسر محرر صاحب سراج الاخبار افغانيه زاد لطفه - انشاء الله تعالى آنجناب را اطلاع خواهد بود که جناب مخدومهٔ معظمهٔ مکرمهٔ محترمه ام المومنين عليا حضرت صاحبه سراج الخواتين زاد سترها و طهارتها از آثار خير خود مسجد سابقهٔ عالمگير را که واقع شود بازار دار السلطنه کابل بود و بالكل خراب و منهدم شده بود در سنه ۱۳۲۸ بنای تعمير گذاشته مصارف کثير بران کردند و از مرحمت باری تعالی و عين توجه آنمخدومهٔ مقدسه به بسيار طرز خوب و وسعت تمام در سنهٔ ۱۳۳۰ اتمام پذيرفت و مسجد عالی و جامع است که نماز آدينه را مردم کثير درو ميگذارند و نجوقت ادای صلوة و آذان درو جاری است و دکاکين اوقف هم بيشتر دارد اين جاكر درگاه شهرياری بحق نمک خواری و طرز يادگاری قطعهٔ تاريخ تمام آنرا ساخته بود و نقل آن برای آنجناب ارسال شد اگر لازم شمردند قطعه را درج سراج الاخبار خواهيد نمود که مومنان دور دست از اعمال حسنه وخير جاريه صاحبهٔ مقدسهٔ ما مرور خاطر گرديده و در دعوات خير مشغول شوند فقط امضا

( ميرزا شير احمد مجلسى تخلص )

(قطعهٔ تاريخ مسجد عصمت مآب)
مخدومهٔ جهان عليا حضرت صاحبه سراج الخواتين زاد طهارتها
بود اين مسجد ز عالمگير در سابق زمان
کو ازين دنيای دون عمر بست کرده رحلت است
مسجد او منهدم کر ديده بود و بس خراب
لا جرم غمخواری مسجد بمومن سنت است
اين زمان تعمير او را کرد با تقوی که او
گوهر شهوار در دریای حيا و عصمت است
در حريم شهر با زی بر همه اهل حرم
رتبهٔ او نزد سلطان در کمال رفعت است
کيت آن سلطان حبيب الله شاه نامدار
در لقب او را سراج ملت و دين شهرت است
در سرای دو لنگش اين گوهر درج عفاف
نيك خلق و پار سا قياس و عالی همت است
مومنان او را ز طرز صدق مادر گفته اند
زان سبب بر مومنانش همچو مادر شفقت است
در شبستان خوانين است دانش چون سراج
وز جناب شه خطاب او را بعليا حضرت است
از پی تعمير اين فرخنده مسجد عزم کرد
کاينچنين خيرات جاری در جهان خوش قسمت است

شاه با اشراف کامل ماند بنیادش بخیر
واضع سنک و اساس او سراج الملت است
مبلغ بسیار در آبادی او صرف کرد
هر که صرف زر کند آنجا ز اهل جنت است
چون زعلیا حقت این مسید یکی ماند یاد
مسید علیاش نامو جای فیض و رحمت است
سال تاریخش چو مخلص از خرد پرسید گفت
مسجد علیا محال بنده کی و طاعت است
١٣٣٠

جواد خارجيه

احوال سياسيا
محاربه دوام میورزد، يك جمعيت عظيمه بشر ديگر خود شانرا با شهای مدهشهٔ طوب و تفنگ و ديناميت و بومبه ميو زانند، بارجه، وحربه، وشمشير، وخنجر، و نيزه يکديگر خود شانرا ميکنند و ميدرند. اگر بشريت صحيحاً اعضای همديگر باشند هيئت جمعيتهای مدنی بيك شخص ديوانه بدمستی ميماند که بر وجود خود تيغ کشيده است! هی بقدر خبرهای که از منابع هوا خواهان با تقانها ترشح ميکنند از فتوحات پی در پی بلغار ها ، وصربها ، ويونانها ، و کوه يا بحث ميراند. و افکارهای هوا خواهان اسلاميه را زيرو و زبر ميسازند. و چون درين صحيفه ها خبرهای اخبار های اورپا يگان يگان صحيفه از ممالک عثمانيه ميرسد باز دلها را بيك تازگی و خرمی می بخشد. حال دولت عليهٔ عثمانيه درينوقت بيك شير پرهيبت ژوليده حالی ميماند که پنج شش نفر شکار بان يك كلهٔ نيگر را بران سر داده باشند! کبار ميبينيم که از طرف غرب يك كلهٔ نيگر بروی هجوم ميکنند تا ميخواهد که آنها را پاره پاره کند از دو طرف ديگر دو کلهٔ نيگر ديگر حمله ميکنند. و باز تا بدفع آن ميخواهد بگوشد از عقبش يك کلهٔ نيگر تازه دم ديگر ميرسد! و يا آنکه رستمها ، وعنترها ، و امير حمزه ها وغيره پهلوانهای اساطير الاولين را بياد می آورد که تنها پسر خود با لشکرها جنگيدن شان را ميشنيديم و مبالغه ميبنداشتيم! باز هم اگر همه شا باشها، وهور با كشكشها، ويکان طعمه انداختهای شکاريان کلان از عقب نيگران نميبود باز پنجه و دندان شير از دريدن همه آنها عاجز نميماند. با رسها و بيرقهای نصارا صليب های بزرگ بزرگی بدست گرفته در هر هر طرف و هر هر سو گردش کردند. و مردمان نصارا را بر اسلام برانگيختند. عادتاً يك محاربهٔ صليب! جهان تمدن


سال دوم
شماره ٦

ا تر از ینگونه معامله خیالت مرگ شرمساری گردند با دارد. برای مدافعه آماده شده اند. و در هر هر طرف دنیا هر انقدر مسلمانانی که هستند همه برای ایمانه و جمع آوری مال صرف همت مینمایند. ( فردیناند ) پادشاه بلغار در بیاننامه رسمی خود اعلان محاربه صليبيه را علناً بیان نمود. بر سر اینهمه عیسویان دایما مسلمانا را به از درگاه رب متعال جل سبحانه انجام این ملحمة كبرا را ندانستن عیده گیهای سیاست اوروبا منهم ساخته تخونریزی مشهر بفتح و ظاهر مسلمانان نتیجه پذیر میخواهيم ، وبر ملل وحشية میسازند ، لازم است که بعد از يشكونه حركات على خود نام بالغانها نظرين و لعنت میخوانیم . عیده گهای سیاست را بمیان نیارند. و اعتراف کنند که یکانه سیاست ، يكانه مقصد پیروی احکام پا دربهای صلیب دسته است. ويس !

( خبرهای محاربه )
( ترجمه از اخبارهای ترکی )

خطابة ناظر حربيه ووكيل در افسر كل اردو جناب ناظم باشا توب امر و فرمان همایون متبوع العظام و افخم پادشاه خود که سرافر) اد گروه و تجربه میباشند بنا ، یعنی به اردوی شیوع عشاق ) ای افسران و افراد ! از بسیار عصر هاست که اینچنین يك ساعت بسیار مهمی برای به اینصورت توجیه خطاب میکنم )
وطن ما پیش نیامده
بود حکم حکومتهای
بلغارستان صربستان
یونانتان و قره طاغ .
که ما با آنها مجز دوستانه
زیستن دگر چیزی
تینو استیم هر گونه
خود شان مظفراً
و منصور داخل شوند
در انوقت دفعه بکار
مداخلت نمایند .
گفته و خاطر بمیان

( مدیر و سر محرر سراج الاخبار افغانیه )
( محمودطرزی )

چنانچه مثال مجسم آنرا در محاربه یونان و عثمان که در زمان سلطان عبد الحميد خان بوقوع آمد عياناً مشاهده کردیم . ( فردیناند ) بلغاری و پادریهای نصرانی چون رسماً وعلناً محاربة مذهبی خود شان را اعلان کردند شیخ الاسلام استانبول نیز بجهاد امر نمود. زن و مرد پیر برنا همه محرب بانه ر شدند. خود اعلحضرت سلطان المعظم نیز آرزوی رفی عاریه را فرمودند معنی لغوی (جهاد) بزرگترین زحمتها و مشقتها است . کدام مصیت و کدام مشقت بزرگتر از تجاوز و تعرس بردین خواهد بود ! لهذا جهاد همین جهاد است. بر همه افراد مسلمین ممالك عثماني جهاد فرض گردید، و بر مسلمینی که رسیدن شان بدار الحرب محال وغير ممكن باشد بمال ونقد معاونت - مجاهدين فرض است. و ازین است که همه مردمان مما ما حتی زنان

انداخته ملك هم مذهبان و هم کیشان خود شانرا رهای دادند . ۰ که در باب محافظه صالح و مسالمت بکار میبریم بی حکم بگذارنده گستاخانه بما میدان خواندند . همه ملت این وضع جراً . تکارانه آنها را بکمال نفرت و حقارت تاقی کرده و کار زدن . این جرأت گستاخانه شانرا بروی خودشان بشما سپرده است .. ای افسران و افراد ! انتقام این حقارت را گرفتن، وشرق وناموس دولت . و ما را و حقوق مقدسه آنرا مدافعه کردن بشما مانده است پس . شما راست که بر کائنات اثبات نمایید که هنوز بمزیتهای اخلاف . و عثمانیان شاندار خلال ترسیده، و هنوز از فدا کاریهای بی حدود و پایان خودشان در راه سلامت وطن بازنه ایستاده ، و همچنان و شجاعت و بسالت شان پابرجا مانده است . از اجداد شمایان یک. و مشت شیعان در یکوقتی از جهت اناطولی ، بجهت روم ایلی ،

قاعدة عدالت وحمة
حقوق را در زیرها .
انداخته و به نصایع
واخطارات واقعة.
دول معظمه اوروه
با اهمیت نداده برای
آنکه همه سها ،
ه و کوششهای ما را .


سال دوم شماره ٦

( خلاصه خبرهای محاربه )

ه گذشته این اقلیم عظیم را فتح کردند ، و اولاد های شاندار .
ه آنها نیز از انوقت تاحال در هر محاربه دلاورانه و قهرمانانه .
ه حرکت کرده تحسین و حیرت همه جهانرا بخود جلب کرده اند .
ه دشمنان مقابل شما در فضایل عسکره برابر شما نیست . بعون .
ه و عنایت پرودکار دادن يك درس بسیار خوبی به آنها از وظیفه .
ه های حمیت و مردانگی شما بااست . وطن بشما امید دارد .
ه شمار است که برحیات خود نیندیشید ، و ناموس دولت ووطن .
ه خود تانرا مدافعه بکنید . مقصد و وظیفه بسیار محق و مقدس .
ه است . اما این را هم از خاطر نکشید که بمقابل انسانیت از .
ه نظام و انتظام جدا نشوید . و به آمر های خود تان اطاعت .
ه مطلقه نمائید .
ه بدون موجب بصورت غدارانه خونریزی مکنید . بر معصومان .
ه و عاجزان و نسوان و صبیان ، و اسیران ظلم و تعدی روا مدارید .
ه مال و جان افراد اهالی که سلاح ندارند ، و معبدهای روحانی .
ه که در نزدهی قوم محترم شمرده میشود محافظه باید بکنید . بران .
ه مردمان بیچاره که بازی خورده با شما حرب میکنند ، و در دل برین .
ه محاربه لعنت میخوانند ، و شما دراز کردن دست دوستی را بایشان .
ه منت میدانند مرحمت باید بکنید .
ه ای مدافعهای بسیار جنگاور وطنی !
ه در مقابل تهلکهٔ عمومی از هر وقت زیاده متحد گردیده .
ه و وظیفهٔ خود تانرا دانسته پیش بروید !
ه مارش ایلری ! — یعنی پریخ زاد !
ه محقق بدانید که مدد پرور دگار ، و روح همهٔ ملت با شماست .
ه در عقب شما از چنان دلهای صادق و مرحمتکاری موجود است .
ه که به اجرا کردن مکافات جراءت و مردانگی تان ، و دفع .
ه کردن احتیاجات تان ، و مداوا کردن زخمهای تان هر گونه .
ه فداکاری اجرا بکنند .
ه مارش ایلری ! — یعنی پریخ زاد !
ه با مفاخر ظفر ، و با بسر رسانیدن و بجا آوردن يك وظيفهٔ .
ه بسیار بزرگ همهٔ بایانه و اقربا ، و جملهٔ هموطنان خود تانرا مسرور .
ه و منتدار بسازد . حضرت باریتعالی جل و علا توفیق خود را .
ه بجملهٔ مایان رفیق بگرداند .
امضا
ناظر حربيه و وكيل سر كوماندان
اردوی همایونی
فریق اول
ناظم

از اخبارهای ترکی و عربی که جدیداً بادارهٔ ما رسیده چنان معلوم میشود که ، سستان مبالغه آمیزی که در اخبارهای انگریزی نوشته شده است چندان اعتباری ندارد . خلاصهٔ آن اخبارها در باب محاربهٔ ترکی و بالکانها ازینقرار است : سبب بعضی پیشنهاد های که دول اربعهٔ مدخله با بالکانها حاصل کردند ازین بود که بسبب اتصال ممالك دشمنان بدیگر و راههای متنام شان باین یکدیگر زود عسکر خود شانرا بعدد کافی یکدیگر رسانیده توانستند . حالا که دولت علیه عسکر جرار بسیارش در اناطول برد که رسانیدن آنها را بدارالحرب به بسیار زمان متوقف بود . ولی درینوقت که با ایتالیا صلح شد و راه بحر باز کردند از هر هر طرف عسکر در جمع شدند ، و محاربه های قطعی و لازمی هنوز بعد ازین بظهور خواهد انجامید . هر انقدر عسکری که از عثمانیان تسلیم شده اند و اسیر دست بلغارها گشته اند و بصوفیه آورده شده اند اکثر آنها از عساکری هستند که بعد از متمرد وطیت دولت عثمانیه از برای انصارای خود گرفته اند . امیرهای مذکور در صوفیه اعتراف کرده اند که ما در جنك هيچ گلوله بروی برادران دینی بلغاری خود نینداخته ایم ، و چون به برادران بلغاری خود نزديك شدیم هماندم خود را تسلیم کردیم . اینهم یکی از کارهای غلط حکومت مشروطه بود که اردوی صاف و خالص خود را با اینگونه عناصر مضره مخلوط ساختند . عساکری که بدست یونانیها و صربها افتاده اند نیز همچنان گفته اند .

تلگراف خصوصی ❧
( از پایتخت بلغاریا )
۲ نومبر — بعد از اینکه در ( پینار حصار ) يك مظفریت عظیمهٔ بسلامیه حاصل شد عسکر بسوی شمال هجوم برده جناح چپ دشمن را پامال کردند و خسارتهای عظیمی بدشمن رسانیدند . و اسلحه و ذخیرهٔ بسیاری بدست اردوی عثمانی درآمد و دایماً عسکر به پیش میرود .
غیر از انکه اردوی عثمانی بر موقع های خود قایم و استوارند حمله های متواتره نیز بردشمن میکنند .
فرقهٔ عسکریهٔ ( محمود مختار پاشا ) يك فرقهٔ بلغار را سراسر شکست فاحش داده طوب و اسلحه و زخایر بسیاری بدست آورده است .
همه عساکر عثمانی اوامر قطعی گرفته اند که سر دوباره بهجوم آغاز نمایند . عساکر عثمانی تدریجاً از چار طرف عسکر بلغار را احاطه میکنند .


شماره ٦ سال دوم صحیفه ۷

محاربه های دیروز و امروز آندر خونریزانه و دهشتناک بود که تصور آن افسارا بلرزه می آورد. اغوش به اغوش گلو بگلو محاربه کرده اند. ولی نجاح و فوز بطرف عثمانی بود. شدت این محاربه را ازین تصور باید کرد که دوازده هزار مجروح به استانبول آورده شده است .

( عيناً مكتوب )
۱۹ اکتوبر سنه ۱۹۱۲ میلادی
جناب من
بسیار ممنون خواهم شد اگر مذکوره ذیل را در جریده خود شائع کنید: مجلس مستشرقین در دارالعلوم او کفورد بيوم شنبه دوازدهم اکتوبر سنه ۱۹۱۲ ع منعقد شد. سید رضا

صاحب آرچیزی کالیج ( یکی از مدارس عالیه ) صدارت اجلاس نمود و بر تجاویز مرسومۀ زیر متفقاً امضا شد : -

۱
اینکه این مجلس مستشرقین درا کفورد بشدت تمام اعلام ناراضگی می کنند و اظهار غضب صعب ترین مینماید برین محاربۀ پیدا دانۀ دویم که بوجوده محض غیر منصفانه دولت ترکیه را در آن افکنده اند وقتیکه آن هنوز در بلادگر جنك وحشيانۀ مقابل از انسانیت مبتلا میباشد. مجلس ازین هم سخت از صدمه و حیرت خورده است بر دول عظمی و اقوام کبری که آنها حمایت اینچنین حمله های ظالمانه می ورزند برعلاوۀ يك واحد و تنها ملت متمدنه ومن ذلك ظاهر میشود که برای مقاسمۀ مملکت عثمانیه اورپا سعی متحد، واتفاقی خفیه بدست گرفته است

( از مناظر نمایش عسکری : مرور عساکر پیاده بقدم ( دواگری ) )

دیگر رائی مجلس این هم دست و آرا بزور اظهار میدهد که نظر برفاهیت کافۀ بنی آدم چنین محاربات و مقابلات گاه جواز داده نشود.

ب
اینکه این مجلس مراتب اتم و اکمل بخدمت سلطان المعظم و سلطنت عثمانیه عظمی میرساند در ابتلا حاضره شان که مقابله مخاصمات اعدا رو داده. مجلس اعتماد کامل خود را اعلان مینماید در عساکر ظفر ماثر عثمانیه و برای مبارزان ترکیه هر قسم فوز و مرام و فتوحات بالاحتشام را خواهان است مجلس نیز به پیروان صادق رسول اقدس و ملل شرقیه التجا مینماید که دولت ترکی را حتی الوسع بوجه احسن تعاون نمایند .

ج
اینکه این آرای مزبوره بدار الاشاعت تمام اقوام فرستاده شود . و بحکام ترکیه مرسول گردد .

مخلص جناب
جوزی کالج ( از مدرسة عالية عيسوى ) | سید آل عمران
از کشوره - انگلستان | ناظر افرازی


صفحه ۸
سال دوم
شماره ٦

اخبار مار تنك پوست مؤرخه ۱۳ نومبر مطابق ۱۰ شهر ذي الحجه الحرام سنه ۱۳۳۰
-(کوایف افغانستان)-
از مخابر خودما
(افغانستان مورخه یکم نومبر) بند جدید غزنین یکی از خوبرین صنایع مهندسی در افغانستان می باشد . - كدام يك پلانی یعنی (نقشه) یا عکسی بند بدستم نرسیده وازان رو فرستاده نمی توانم - این امر بلا اشتباه موجب دلچسپی شما خواهد بود که بند جدید بر جای سابقه و تاریخی تعمیر نموده شده است - قرار يك روایتی عمر بن لیس در ازمنه سابقه درینجا يك بند بنا و آباد نمود و قرار دیگر سلطان محمود بن سبکتگین بانی آن بند بوده لاکن در وقت حاضر چند آثارات معدوده بند سابقه نمایان می باشد اگر چه شک نیست که اگر بند مذکور معمور نموده نمی شد دیگر آیینه رفیع الشان که در عهد سلطنت سلطان محمود باعث رونق و تزئین ولایت غزنین گردیده بود قطعاً بنا نموده نمی شد. ازین واضح ولاین است که همه عظمت سابقه غزنین بر معموری بند مذکور انحصار داشت و چون بند نازل پذیرفت آب و تاب شهر غزنین و عمارات نیز محو و مفقود شده رفت و الحال تنها بجهت انضباط عظمت گذشته غزنین بود که تاجدار فیاض و بیدار مغز کار مهم معموری بند مذکور را بعهده خود گرفت - مصارف و مخارج این کار (مهمة عظيمة) مبلغ سه لك رويه تخمیناً گشته شده است که از انجمله ۱- حصه از اعانه عمومی فراهم و باقیمانده از سرکار افغانستان عطا نموده شده است عوام الناس آبادی نشده مذکور را خیر مقدمش نموده خیلی ممنون گردیده - چیف انجنیر (مهندس کلان) عبد الاحمد خان می باشد فقط (مترجم خالد سید الف شاه بیانی ترجمان اخبارات (انگریزی)

(سراج الاخبار افغانيه)
همعصر ما اخبار مارتينك پوست انجنیر بند سراج غزنين را جناب عبد الاحمد خان گفته است حالا آنکه عبد الاحمد خان بوظيفة انجنيري بند مذكور تعلق ندارد. بلکه مهندس کلان فن معماری آن (مستر میلر) نام يك مهندس اسکاتلندی میباشد که در دولت علیه خداداد افغانستان مستخدم و موظف میباشد. لهذا بهمینقدر تصحيح قول مخابر همه خود مجبور شدیم .

از رفیق معزز ما اخبار چهره نمايماً نقل میشود

قوای جنى مجتمعه دول بالکان و عثمانی

قوای مجتمعه ایکه اکنون (۱۸ ذیقعده) در مراکز متعدده جنگی از عثمانی و دول چهار گانه بالكان جمع گردیده بقرار ذیل

است ولی مخبر جنگی تیمس لندن تلگرافاً خبر داد که عثمانی تا آخر اکتوبر - ۲۱ ذیقعده ۱۳۳۰ هفتصد هزار قشون در ساحات قتال تحت السلاح موجود خواهد کرد چنانچه شبانه روز از اسلامبول یازده هزار نفر حرکت میکنند و هر قدر از قوای دول بالکان کاسته گردد بر خلاف بر قوای عثمانی افزوده میگردد بواسطه نزديك بودن باسلامبول بشرط انکه این قوه را تا آخر ماه بتواند برساند والا مشکل است .

اسم دولت شماره سپاهی
عثمانی ٥٠٠٠٠٠
بلغارستان ٤٠٠٠٠٠
صربستان ٢٥٠٠٠٠
یونانستان ١٢٥٠٠٠
قره داغ ٣٠٠٠٠
جمع كل يكمليون سيصد و پنجهزار نفر

فاصلهٔ تختهای دول بالکان تا اسلامبول
از آتنه پای تخت یونان تا اسلامبول پانصد و هشتاد کیلومتر است. و از استنبه پای تخت قره داغ تا اسلامبول ۸۹۰ کیلو متر و از بالغراد پای تخت سرب تا اسلامبول ٨٦٥ کیلو متر و از صوفیه پای تخت بلغار تا اسلامبول ۵۲۰ کیلو متر است و نزدیکترین حدود دول چهار گانه سرحدات بلغار است تا اسلامبول که یکصد و هفتاد و ده كيلو متر است (يك كيلو متر مطابق است) با (٩٥٧ ذرع شاه)

همدردی و معاونت روسها بدول بالكان
از آغاز این جنگ ملت روسیه خصوصاً صلیب احمر روس بمناسبت هم مذهبی با دول محاربه بالکان مالاً نزديك بيكصد و پنجاه هزار لیره اعانه فرستاده اند و هفتاد هزار داو طلب از روسها بعدد بالكانها از روسیه حرکت و خود را بهادین جنگ رسانیده اند و قرب دویست تخت خواب و البسه و اسباب جراحی و چندین نفر حکیم و زن و مرد پرستار و صلیب احمر روسها بشهرهای بالکان فرستاده اند این است معنی همدردی و ملتخواهی .

مقاله مخصوصه
علم را محدود بگوئيم يا غير محدود ؟
نمیدانیم که چه گوئیم؛ زیرا آرا دانه چیزی گفته نمیتوانم ! اگر بگویم به بعضی جاهایی میرسیم که خود را هم گم میکنیم . مثلا اگر بگویم که (علم) بمعنی دانستن است آیا دانستن عبارت از دانستن چه چیز خواهد بود؟ اگر دانستن اشیای کائنات مراد باشد یکی از جمله اشیای کائنات فضای کبود قایمست که بر سر ما


سال دوم
٩

سایبان دارد. و ما آنرا (آسمان) میگویم، حالانکه غیر محدود بودن آن، و غیر قابل بودن شمار کواکب درخشان آن فنا ثابت است. در باب وسعت غیر محدودهٔ این فضای بلا انتها، از ابعاد یعنی دو بعدیهای سیاراتی که در (عالم شمسی) پردورا دور همین آفتاب که ما را و کرهٔ زمین ما را به ضیا و حرارت خود جماعتی میکند بحث نمیرانم. چونکه دور ترین سیارات عالم شمسی (پنتون) نام سیاره ایست که بقدر يك مليار فرسخ «۱۰۰۰۰۰۰۰۰۰» از کرهٔ زمین مادور میباشد که ما هنوز این وسعت حدود را در باب وسعت سماك بعد بعیدی نمیشماریم؛ بلکه از انهم یکقدری دور تر رفته، از انجا یکنظری بر محدود بودن و غیر محدود بودن فضای بلا انتها می اندازیم تا ببینیم که بکجاها میرسیم: فن هیئت، میگوید: هر کوکب درخشان ثابته که در جولانگاه بی پناهی بنظر ما بر میخورد يكيك خورشیدیست که باشیای ذاتی خود لمعه، نثار است یعنی غیر از ستاره های سیار دیگر همه ستارگان ثابته که دورشان دیده نمیشود هر كدام يكيك آفتابیست مانند همین آفتاب درخشان معلومی که آنرا می بینیم. از قرار تحقیقاتی که ذهناً بعمل آمده همین شمس ما با همهٔ عالم خود یعنی سیارات خود دائماً بسوی یکی از ان انتها بهائیکه جو سما را فرا گرفته و تعداد آن غیر محدود است رفتار دارد. و آن شمس یعنی ستارهٔ ثابته که در اصطلاح فن هیئت آنرا (رجل القنطورس) نام نهاده اند نزدیکترین ثوابت یعنی آفتابه است به آفتاب ما که از بعد مسافهٔ هشت هزار مليار «۸۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰» فرسخ بر ما شعاعات لمعه از خود را بشکل يك ميخچهٔ زرینی میرساند. شمار هشت هزار ملیار فرسخ بزبان بسیار آسان می آید ولی حقیقت آن بجز بیان کردن يك عدد معلوم نمیشود. مثلاً اگر يك قطار ریل بسیار سریع باشد که در هر ساعت ۹۰ کیلومتر مسافه را طی کند، و بی آنکه هیچ کندی کند، و توقف نماید بر يك خط مستقیم سرعت بسوی نزديك ترین ثابته ها یعنی (قنطورس) نام آفتاب بيك رفتار تیز پروازانه داعی افتد، بعد از شصت ملیون «۶۰۰۰۰۰۰۰» سال به آن رسیدنش ممکن میشود ...... شصت ملیون - یعنی شش کرور سال - چه قدر يك عمر كوتاه! بقول مشهور مؤرخین از زمان هبوط حضرت ابونا آدم علیه السلام تا به حال از هشت ناده هزار سال یکزمانی مرور نموده است پس تامل کنیم که شصت ملیون سال تا بکجاها توسیع دامان دارد!.... يك مثال دیگر نیز در باب بعد مسافهٔ نزدیکترین آفتابها را به آفتاب خود ما بیان نماییم: سرعت يك گلولهٔ بسیار تیز روی که بقدر دو مثل سرعت صدا باشد، یعنی در يك ثانیه (۶۸۰) متر مسافه را قطع کند، و به این سرعت به آسمان اوردی آغاز شود، به این میخچهٔ کنگ زرین كوچك

که نزدیکترین آفتابه است به آفتاب مادر مدت يك و نيم مليون (۱۵۰۰۰۰۰) سال رسیدن لازم می آید، و چون در انجا رسیدن ممکن شود، و از انجا بسوی آفتاب ما یکنظری انداخته شود این آفتاب به این جسامت و روشنی تجزيك ميخچهٔ كوچك زردی ذکر چیزی دیده نخواهد شد، و سیارات این آفتاب ما ماننده تارهٔ ارض، زهره، مریخ، مشتری زحل، اورانوس، پنتون بسبب بعدیت مناظر با خود آفتاب چسپیده و در میان شعاعات آن بدرجهٔ غیر مرئی غایب شده رفته اند. حالا می بینیم که بيك ذره از ذرات کائنات که آنهم بقدر يك میخچهٔ کک كوچك درخشانی بنظر بر میخورد و عبارت از (زحل القنطورس) نام ثابته ایست که از ستاره های ثابتهٔ (قنطورس) نام برجیست از بروج فلك. و نزديك ترين شمسی ست بشمس ما از شمسه ای لا یعد و لا تحصایی که در جو فضای بی انتها جولان دارند به این قدر غیر محدود بنا بر میخوریم. حالا نکه تعداد این آفتابهای عظیمه که هريك منابع، ضیا، وحرارت، والكتريك، وجاذبه میباشند غیر محدود است. پس هر گاه علم مراد از دانستن و علم آوردن بر اشیای کائنات باشد این است اشیا بیایند. تحدید نمایند ..... که نه خواهد شد که (علم) مراد از آسمان تازی نیست چرا که گفته اند: «تو کار زمین را نکو ساختی: که با آسمان نیز پرداختی» ما را بعلم آوری و دانستن این قدر مسافات بعیده چه ضرور، علم همین است که بر اشیای موجودهٔ همین زمین خود علم بیاریم و بدانیم. بلی، بسیار صحیح است. زیرا هجم و مساحهٔ سطحیهٔ کرهٔ زمین محدود است، و مانند فضای لایتناهی که مانند سیارهٔ زمین ما به کرورها کرور ملیار کره ها را در جیب دارد غیر محدود گفته نمیشود. ولی و اسفا که در بن كرهٔ كك محدودك خود نیز چنان چیزهایی بر میخوریم که علم ما را الى غير النهایه با خود کشیده میبرد، و چنانچه علم مادر جولان تناهی کم و غایب میگردد، در بعضی اشیای زمینی نیز همچنان غیر محدود میماند! اگر چه علم هنوز ما را بر داشتن حدود کرهٔ ما از قطب به قطب طولاً نیز موفق نساخته، ولی ما از ان هم صرف نظر کرده، و بيك فرازی مانند ذروه های بلند کوهای (همالایا) که یعنی از ان ذروه ها تا به نه هزار متر از سطح بحر بلندی دارد، بيك نشیبی مانند خاکها و ریگهای قعرهای بعضی جاهای بحر محیط که بنا بر بعضی روایتها تا به بیست و پنجهزار متر عمق دارد بالا و پایان نمیشویم، و در پی احوال روحیه، و تخلفات لونیه، ولسانیه واخلاق و عادات و اطوار و طرز معیشت جمعیتهای مختلفه و اقوام و اجناس و ادیان متنوعهٔ يك و نيم مليار (۱۵۰۰۰۰۰۰۰) نفوس فی بشر نیز علی دوانی نمیکنیم، از ملیارها حیوانات درنده و پستان دار و از ملیارها مرغان پرنده، و از ملیارها ملیار حشرات و هوام پرنده و خزنده، و از ملیارها ملیار حیوانات بحریه این بحث نمیرانیم! و در اجزای فردیهٔ ذرات مترکبهٔ اجسام غير معدودة زمين


مينه ۱۰ سال دوم شماره ٦

و حركات ميكانيكيه، وتركبات وتحللات كيميويه وحكميه اجزای فرديه اشیای این کره نیز تعمیق فکر و اندیشه نمی کنیم . بلكتها اگر بسوى ( ميكروب ) ناميك چيز بسيار كوچك و حقیری که از کوچکی بسیار بچشم نمیآید و بواسطة آلات خورده بينيه ( ميكروسكوپ ) دیده میشود يك توجهی نمائیم خود را سراسر گم و صنایع می بينم : در یک قطره آب صاف اگر با ( ميكرو سكوب ) نام آله فنی نظر کرده شود به اقسام و اشکال مختلفه هزاران حیوانات جاندار غریبه مشاهده میشود که آنرا (میکروپ ) میگویند. اين يك عالم ديگر است كه اگر درين عالم در آئيم آنرا نيز بقدر جولانگاه بی‌پایانی وسيع و فراخ می يابيم كه علم الى غير النهايه دران سيران و جولان ميتواند . بعضی از عالی نظران حقایق بینان این چیزها را خارج دایره حدود علم پنداشته حقیقت (علم) را عبارت از پی بردن به ذات اقدس خلاق عظيم الشان جمله كاينات ، و دانستن حقیقت آن واجب الوجود همه موجودات را علت العلل ميدانند و بس ! سبحان الله ! از غير محدود بودن اعضای لایتناهی بیان کردیم علم نیز در میان آن بحر محیط بی پایان وجوديم و اكر آنرا رفته رفته غير محدود كرديد ! حال آنکه این مجموعه بی‌پایان ، و این وسعت و فراخی عظیم الشان که علم حساب ، و علم هندسه و همه علوم رياضيه در تعداد و ابعاد این محیط نجوم درخشنده عاجز و صلت علم ماند نسبت به آن ابدیت وازلیت محيط المحيط ذات القدس الوهيت بجز يك نقطه كوچك موهوم ديگر هيچ نسبتی نميگيرد ! بس کدام فكر و قوا را يارا و کدام عقل و ذهن را توانا که به تحدید حدود آن عظمت و کبریا و ترمید غیر محدود آن جلالت و اعتلا جرأت تواند ، و به تعداد و شمار آن جنود غير معدود رب عظيم و ودود جسارت ورزد ! .... حالا خود بينديشيم که آیا علم را محدود بگویم یا غیر محدود ؟ و در علمی که زنجیر بند گرداب تحیر گردد ، و برای دانستن حقایق اشیای ثابت هيچ يك مقياس تحديد و تعدادی بدست نداشته باشد آیا جهان غير محدود گفته شود ؟ اما درينجا يك نكته ( عكس العمل ) بظهور می آید که آن باز به نوشتن يك مقاله مخصوص دیگری موقوفست، چون وقت نداریم آن مبحث را بوقت آخر تعليق نموده تنها بر همين قطعهٔ عارف دانای راز حضرت سعدی شيراز مقالهٔ خود ما را خاتمه ميكنيم :

قطعه
ای بر تر از قياس و خيال و گمان و وهم
وز هر چه گفته ايم و شنيديم و خوانده ايم
دفتر تمام گشت و بآخر رسيد عمر
ما همچنان در اول وصف تو مانده ايم

( ايضا حوادث خارجيه )
( آخرترین خبرهای محاربه )

— ( خبر های حرب ) —
از همعصر معزز وطن برای اخبار تایمز از مقام چا پيغام رسيد که :
ترکان بروز یکشنبه (۱۷) نومبر) بوقت نیم شب پیشقدمی کرده بر موضع بابا برغاس متصرف شدند ، بلغار سنگرها را بحالت سراسیمگی حال کرده رو به گریز نهادند . از حالت موجوده معلوم می شود که از پیشقدمی کردن بر فوج میسره ترکی ( بر لب بحیرهٔ مارمودا ) بالکل عاجز شده اند . چرا که توپخانه ترکی با کمالی تمام بلغارها را از پیشقدمی مانع می آید – بنابرین بلغاریان از جای خود يك قدم هم پیش رفته نمی توانند .

— ( تأئيد مطالبۀ استريا ) —
بالغراد ۱۹ نومبر سفرای جرمنی و ایطالیه به وزیر اعظم رویه کرده اند که سلطنت های ما در باب مطالبۀ توسیع قلمی و سرویه تائید خیالات استریا میکنند وزیر اعظم مذکور بجواب شان گفت که قبل از اختتام جنگ جواب قطعی داده نمی شود .

( گفتگوی مصالحت مفروضه )
قسطنطينيه ۲۰ نومبر — باب عالی برای گفتگوی با وكلای بلغاری تاريخ ۲۱ نومبر و کلای خود را مقرر خواهد کرد ( خواهش مصالحت هميشه از جانب مغلوب بظهور ميرسد ) .

( راز گفتگوی مصالحت مفروضه فاش گرديد )
قسطنطينيه ۲۱ نومبر — باب عالی شرائط بلغار را نا منظور کرده برای ناظم پاشا حکم داده است که کار روائی جنگ جاری داشته باشد .

صوفيا ۲۱ نومبر — حکومت بلغار برای باب عالی اطلاع داده است که شرائط ما هر گز قطعی نمی باشد، نه بطريق پيغام آخری است که باب عالی بر آن مجبور کرده بلکه باب عالی اختيار کلی دارد که اگر شرائط بلغاری ناپسند خاطر باشند بالمقابل آن شرائط خود را تجويز نمايد .


صحیفه ۱۱
سال دوم شماره ٦

ادبیات

غزل

امروز که ظاهر بود آثار ترقی
عاقل منشين يكنفس از کار ترقی
در دهر نبیند بجز آثار منزل
هر کس که نباشد پی کردار ترقی
چون نقش قدم خانه نشین گشت درین راه
هر کس که نگردید هوا دار ترقی
سرمایهٔ علم و هنر اندوز که شاید
حاصل شودت سود ببازار ترقی
بی علم مجو رتبهٔ عالی که نمودند
رفعت طلبان از هنر اظهار ترقی
شاهنشه آفاق جهاندار جوان بخت
گر فکر ببند آمده معیار ترقی
چون او دگری نیست هوادار تمدن
چون او دگری نیست خریدار ترقی
در عهد تو ای خسرو و آفاق گرفته است
آفاق جهان سربسر اخبار ترقی
در فکر صنایع بودت روز و شبان صرف
تا کشف شدت اینهمه اسرار ترقی
شعر من و عدل تو گرفتند جهان را
در وصف تو گفتم زین اشعار ترقی
خوش باد دل و طبع تو مستغنی بیدل
ای طبع بلند تو سزاوار ترقی

هر متاعی که ترا هست هوس در عالم
میتوان یافت ببازار سراج الاخبار
چون گل از باد صبا غنچه دلهای کسان
میشود تازه زگفتار سراج الاخبار
زربانوان جهان خواهش گلچین داری
رو به نظارهٔ گلزار سراج الاخبار
آفرین و نگران و به مدیرش که چه خوش
بدل و جان شده غمخوار سراج الاخبار
بی سفر در محضر خویش به کلی آفاق
میکنی سیر ز آثار سراج الاخبار
خبر روم و ری و روس و همه دولتها
میرسد با تو ز اخبار سراج الاخبار
پیش ازین چشم دل مردم افغانستان
بود بی بهره زدیدار سراج الاخبار
از عنایات شهنشاه سراج الملت
شد باقبال اظهار سراج الاخبار
شاه دین پرور خوش نیت فرخنده خصال
فخر اسلام و مددکار سراج الاخبار
خسروی ناموری انکه زعکس رویش
رشك مشعل شده انوار سراج الاخبار
ملت دولت اسلام ترقی ها کرد
در زمان شه مدار سراج الاخبار
بس کمالات و صنایع که بخیر دولت
کرد ایجاد جو تذکار سراج الاخبار
مطلب از کنج معالی بودت مقصد دل
جمع کن گوهر شهوار سراج الاخبار
( سنان هر رقم )

(بتعريف سراج الاخبار)
هر که شد واقف اسرار سراج الاخبار او بجان است خریدار سراج الاخبار
دل باز بود از حسن و جمال خوبان خط و خال لب و رخسار سراج الاخبار
میل صبا نکند انکه بکامش برسد جرعهٔ ساغر سرشار سراج الاخبار
گل یاقوت و در و لعل خجالت دارد از مضامین گهر بار سراج الاخبار

حبس خانه های اميريكا
معلوم جميع عالمست: که قطعهٔ جديده (اميريكا) باوجوديکه زآثار مدنيت، و اصول معيشت انسانيت سراسر محروم و بی بهره بود از مدت چند عمر بدينطرف از پردهٔ وحشت و بدويت آنسرزمين چنان تمدن و ترقی تبدل ورزیده که حقيقتاً انظار را واله و حيران می سازد. درينوقت حاضر اکثر اختراعات عجيبه و کشفيات غريبه ازان - زمين روی کار می آيد. از جمله ترقيات عجيبه، و اختراعات غريبهٔ آنسرزمين يکی نيز اصول محبس و محبوسين آنقطعهٔ ترقی گزين است. در شهر (نيورك) که مرکز ادارهٔ ممالك متحدهٔ امريکای شمالی و شهر معمور بسيار عاليست محبس کبير بسيار جسيمی موجود است که به اسم (آلميرا) تسميه ميکنندش. اين محبس به استيعاب سه هزار محبوس جسامت دارد که در نظم و نسق نيز بر محابس جميع دنيا


٦٠٤

صحیفه ۱۲
سال دوم

فوقیت بهم میرساند ، محبوسینی که درین محبس ادخال میشوند البته از روی قباعات وجنایاتکه مخالف آداب و اخلاق هیئت اجتماعیه باشند گرفتار قید قهر و تنكيل مجازات قانونيه گرديده بدين محبس التجا ميشوند . حالانكه چون در درون اين محبس داخل کردند بعد از چندی هر يك از ايشان معلمان علوم وفنون متنوعه ، وصاحبان اخلاق حسنه گرديده بيرون ميرابند .
در حبس خانه مذکوره از طرف حکومت در خصوص هر علم ، وهر فن و هر صنعت معلمان متعددۀ مخصوصه مستخدمند كه هر يك از محبوسين را باستعداد جبلی و فطریش دیده در آن علم و عمل تعليم مينمايند كه ازين سبب هم مردمان بد اخلاق قبيح الاطوار نائل سعادت اخلاق و آداب ميگردند، وهم ملك و ملت از ثمرۀ تحصيلات علوم، وفنون ايشان بهره ور و كامياب ميشوند .
محبوسين مذكوره مدخولۀ محبس آلميرا از قرار مدت جزائيه خودشان بر صنوف مختلفة متعددة تقسيم ميشوند و در آنجا هر صنف بفنون وصنايع متنوعة مختصه مشغول تحصيل و تعلم ميگردند .
وهريك ازين محبوسين احوال سنويه خويشتن را با علم و هنر محصلۀ خودشان که در درون محبس اجرا داشته اند على وجه الصحه بيكم و کاست در قید تحریر در آورده مکمل يك يك جلد كتابي نيز بميدان ميزارند .
محبوسين محبس آلميرا خودشانرا بنام محكوم و محبوس ياد نميكنند بلكه به اسم ( پنسيونير ) يعنى شاگردان مكتب داخلى توسيم مينمايند كه اگر بنظر انصاف نظر كنيم سزاوار اين اسم هستند. درسته گذشته از روى ايستانستيق كه در محبوسين محبس الميرا اجرا نموده اند چنان معلوم ميشود كه از جملۀ هزار و پنچصد محبوس موجوده هزار و دو صد نفر در بيست و شش نوع صنايع ابراز مهارت كرده اند .
محبوسين مدخولۀ محبس الميرا برتنيس مدت جزائيه خودشان موفق هم ميتوانند شد . مثلاً اگر يكى از محبوسين بجزاى حبس شش ساله محكوم باشد هرگاه اصلاح نفس و صنعت و مهارت خود شرا ملاً وعملاً به اثبات برساند ميتواند كه حبس شش ساله اش را بدو سال يا يك سال و يا سراسر از وی تنقيص و تنزيل بدهد.
هر گاهيكه يكى از محبوسين بوجه اتم و صورت احسن هنر و معرفت خود را ثابت ميكند آنگاه از طرف مدير مجلس چند كلمه از ديانت و اخلاق را بر او تلقين نموده و شهادتنامه بدستش داده آزادش ميكنند.
حكومت اكثر مالزمه عسكريه ، وسائر اشياى مقتضيه را نيز بواسطۀ صنعت و مهارت محبوسين مذكور بعمل مى آرد كه ازين رو هر سال يك صد و بيست هزار فرانك در خزينۀ دولتى تصرف حاصل ميشود .
( انتها )

ايشيك آقاسی ملكی حضور اعلحضرت همایونی ( علی احمد خان )

ناموران زنان جهان

( ما بعد از شماره ٥ سال دوم )

والحاصل از هر نقطۀ نظر که دیده شود جناب ملكه (الكساندره) يك ملكۀ بزرگیست که جداً لایق بزرگی انگلستان بزرگ میباشند . [ اقتباساً ترجمه از (محاسن) نام اخبار زنانه ]
آلنوال – يك دايه قابله بود که در تاريخ ۱۷۰۰ ميلادی در خطۀ ( شارتره ) فرانس تولد، و در سنۀ ١٧٥٣ در پاريس وفات کرده است. محرره يك زن بود که بعضی فاجعه های خوبی نوشته است .
اليكس – ملكۀ فرانس بود. در اصل دختر قونت يعنی خان ايالت ( شامپانيا ) بود. در سنۀ ١١٦٠ ميلادی با (اولی هفتم) پادشاه فرانس ازدواج کرده ملكۀ فرانس شده است . و چون شوهرش بمداريۀ اهل صليب ميرفت اليكس را وكيلۀ حكومت خود نموده بود. نحو بصورت ادارۀ ملك را كرده بود . در سنۀ ١٢٠٩ ميلادی وفات يافته است .
آمازون – در تواريخ يونان قديم مذكور است كه در طرفهاى شرق جنوبى بحر سياه يعنى در جوار ( لازستان ) آمازون نام يك قومى بود كه صرف از طائفۀ زنان مركب بودند. در باب


سال دوم شماره ٦ صفحه ۱۳

این طایفه امازون روایتها و حکایتهای عجیب و غربی روایت میشود مویا در زمان پیشین در همین نواحی لازستان يك حكومت مستقله از زنان بر پا بود که سطوت و شوکت آن دولت زن شرقاً تا بممالك ( آثور ) وغرباً تا به بحر جزیره ها محدود شده بود . هیچ یک فردی از افراد مرد درین طایفه موجود نبود . برای باقی ماندن ذریت و نسل خودشان در هر سال زنان جوان و توانای آنها یک اردوی مکملی تشکیل داده بر ممالک همجواری خود میرفتند ، و در جوار آن مملکت از دوگاه خودشان را زده با مردان آنجا معاشرت میکردند. و چون آثار حمل را در خود مشاهده میکردند بر میگشتند، و بعد از انکه میزائیدند اگر نرینه میبود آرا در بحر می انداختند، و اگر دختر میبود بپرورش و تربیه میدادند. تربیه حقیقی دختران این بود که آنها را با لشکری و سیا هیگری تعلیم و تربیه داده تمام عسکر میساختند، حتی برای اینکه مانع تیراندازی شان نشود از طفلی پستان راست دختر آرا داغ میکردند که پستان نبراید. آمازون ها چنان يك دولت همه عسکر جنگ آوری بودند که محاربه خونریزانه شدیده آنها با دولت یونان سرمایه بسیار بزرگ مورخ ها و شاعر ها و مصورهای یونانی گردیده است . بيك روایت شهرهای ازمیر یعنی سمرنا ، و مغنيا وافس از بناهای آمازو نهاست. از ملکه های آمازون نامهای بعضی نیز در کتب تاریخیه مذکور است که یکی از انها ( بين تسيليه ) نام ملکه آمازون است که باسی هزار سوار جنگ آورزن بمددگاری حکومت (روا) آمده با حکومت یونان محاربه کرده است . دیگر ( نا الستریس) نام ملکه آمازون است که با اسكندر ذو القرنین ملاقات کرده است. غیر ازین آمازونهای آسیا در افریقا نیز همچنین یک حکومت آمازون که سراسر از زن مركب بود موجود بود که هر طرف افریقای شمالی را ضبط و استیلا نموده بودند . و باسیای صغری نیز درآمده از طرف بوتانیها مغلوب شده بودند .

(حضرت آمنه)
والدة محترمة حضرت مفخر موجودات صلى الله عليه وسلم آمنه - دختر وهب بن عبد مناف بن زهره ، بن كلاب . بن مره ، بن كعب بن لوی بن غالب میباشند که سلسله نسب شان به بطن بسلسله مبارکه پیغمبری یکجا میشود . از طرف والده شان که ( بره ) نام دارد، ودختر عبد العزى ، بن عثمان عبد الدار بن قصی بن کلاب ، میباشد این چهار بطن بالنسب شریف حضرت پیغمبر صلی الله علیه و سلم می آمیزد . بنابرین حضرت ( عبد المطلب ) حضرت ( آمنه) را برای پسر خودشان جناب ( عبد الله ) ، و (هاله) بنت وهیب را که همزاده حضرت آمنه بود برای نفس خود تزویج کردند . از ( هاله ) حضرت (حمزه) رضی الله تعالى عنه و از جناب (آمنه) حضرت فخر كائنات ومفخر موجودات ( محمد مصطفى ) صلى الله عليه وسلم بدنيا آمد ، جناب عبد الله ابن عبد المطالب با وجودیکه شرافت حسب و نسب را مالك بوديك مقبول و خصلتهای نیز داشتند. و بسبب نور شریفی که علامات تشریف آوری حضرت خاتم النبين عليه صلوات الملك المعين بود و در جبهة جناب عبد الله می آیید جمال بر جمالشان افزوده بود . لهذا در میان زنان قریش بسیاری از زنان آرزو و اشتیاق شرف یابی ازدواج شارا در دل میپرورانیدند تا باشد که بشرف آن نور محمدی نایل و سر افراز کردند. حتی باین امید بسیار از زنان عرض نفس هم کردند. ولی چون تقدیر الهی این شرف را برای حضرت آنه مقرر نموده بود بدیگری نرسید . بعد از وقوع زفاف همان نوری که در جبهه حضرت عبدالله میتایید در چین حضرت آمنه انتقال نمود. در آنشب دختران قریش از رشك بنات و در اضطراب شدند. یکی از زنانی که برای شرفیابی آن نور بحضرت عبدالله

فاجعه های پاریس
ما بعد از شماره ٥ سال دوم

نوجوان ، مادام آنغورا يك خدمتكار فونتس قلوتيلد گمان کرده پرسید که :
- آیا لطفاً گفته میتوانید که مادام لاقونس دوراندال در کجا میباشند ؟
- در نجابت، موسیو آیا زحمت اختیار فرموده به اوتاق من تشریف می آرید ؟ مادام در پیش من مهمان هستند . در حق شان بدرجۀ ممکنه باشد آثار دقت و اهتمام روا میدارم. آیا ذات عالی شما جناب قوتی که امروز صبح برایشان مکتوب فرستاده بودند میباشند ؟
- بلی همان آدم منم .
- چون چنین است بفرمائید که شما را در نزدش ببرم زیرا

شما را به بسیار انباء انتظار میکشد . چابك شوید موسیو .
شما در اول امر اینرا بگوئید که آیا براستی حیات فونتس در تهلکه است ؟
- بی گمان قوی دارم که در تهلکه است . بیچاره زن !... میترسم که پیش از شام حیاتش به انجام برسد. خود شما تصور بکنید، يك وجود ضعیفی که غمها و المهای دنیا آنرا باینهایند درجه ناتوانی رسانیده باشد و باز بر سر آنهمه از تأثیر چنان واقعهٔ مدهشه که وجود های بسیار سالمی نیز به آن مقاومت نتواند وضع حمل کنند. آیا چه خواهد شد؟ البته خواهید دانست که از کدام واقعه مدهشه بحث میرانم ؟
- بلی من از هیچ واقعه خبر ندارم ....
بنابرین مادام آنغو همه وقوعات را نقل و بیان نمود . و ویقونت نیز ازین واقعه مدهشه حیرت کرده خیلی متأثر گردید . مادام آنفو باز بر سخن خود دوام نموده گفت :
- طفلکش خوبست . اما حیات والده اش جداً در تهلکه


سال دوم شماره ٦

عرض نفس کرده است ( رقیق ) نام خاتون عربیست که همشیره ( ورقة بن نوفل ) میباشد . ورقة، يك كسى از مردان عاقل و كاهن خورده سال عرب بود که همشیره اش رقیقه بار بار از زبان او شنیده بود که در ین نزد یکها پیغمبر آخر زمان تشریف خواهد آورد، و از صلب هر کس که آمدنی باشد در جبین آن شخص يك نور درخشانی لمعان و تابان میباشد . لهذا رقیقه مسافرت اختیار کرد، قبایل را گشت و گذار میکرد تا آنکه بحضرت عبدالله برخورده از ناحیه اش آن نور را نمایان یافت . لهذا برای محمل شدن آن نور مکرم به عبدالله اگرچه عرض جمال و بسی وعده های مال و منال نمود . ولى عبد الله بنابر ناكامی كه داشت ابا ورزیده تکلیفش را به این دو فرد عربی رد نمود :

اما الحرام فالحمام دونه والحل لاحل فأسقيينه
فكيف بالأمر الذي تبغينه يحمى الكريم عرضه ودينه

معنی اجمالی آن این است که در نزد اهل عرض و شرف هر شی نسبت به حرام اسانتر است . خواهیم مرد، ولی حرام را ارتكاب نخواهم کرد .

چه شرف ، و چه سعادت برای حضرت سیده ( آمنه ) که محمل آن نور بدیع در خشان ، و حامله فخر هر دو جهان گردید
[TRUNCATED—MAX_TOKENS]


شماره ٦

سال دوم

علم ثروت مل
(ما بعد از شماره ۵ سال دوم)

و دستور العملها ليكه از طرف انسانها وضع شده است كه آنهم از اثر اخلاقها و عادات و افکار مرعبه اهالی پیش آمده میباشد. يك قسم احوال استنائية مخصوصة نیز هست كه آنرا ( انحصار ) با (امتیاز) میگویند و آنهم از مواقع طبيعيه ، ومواقع موضوعه بوجود آمده است. مثلا هر مستحصل یعنی هر فروشنده که بسبب اسباب طبیعیه و یا مو ضوعه به استحصال منافع كثير. وتتعات فوق العاده مقتدر شود خود بخود به انحصار و امتیاز نایل و سزاوار است . لهذا اینگونه امتیازاتی که از موالا طبیعیه و از چیزها تولد باید اساساً زایل نمیشود . مثلا كسيكه در يك صنعتی مهارت دارد. و دیگری آن مهارت را ندارد طبعاً امتیاز و انحصار آن صنعت را مالك است و یا شخص که قوه عقلبه و ذهين خارق العاده را مالك باشد و اختراعات بدينه و غربیه بروی کار آرد البته که امتیاز و انحصار آنرا داشته باشد . لذا جيزيك عبارت از استعداد و در طبعی باشد، و با عاید بچیزهایی که ثمره قوای عقلیه مانند ایجاد و اختراع باشد استعمال و تصرف انجزها مستند بر وعده های حریت و ملکیت میباشد که از طرف حکومت قانوناً حمايه شدنش لازم است . كذلك امتياز هانیکه از تصرف جنگل و معادن اراضی تولد بکنند چون بر قاعده ملکیت مینی نمیباشد ربات آنها نيز واجب است . نامه انها جز که گفته شد در باب امتیازات و انحصار طبیعی بود اما امتیازات موضوعه بینی که اثر صنعت المسان وتمرة قوانين و نظامات روپانیدن پدر است هروقت و هر زمان که واهند تعدیل وتبديل والفو كرده میتوانند . حیکی از مقاصدی که علم ثروت خیلی لازم میداند مسئله انو کردن اینگونه امتیاز است. بعضی از مواقع موضوع آنست که برای منفعت يك شخص نوقت میدانست کانتیجه کار همچنین خواهد شد ، و می گفته بود. و او مرا رهایی دادن میخواست. غفلت منو ناده من این بلا را بر سرم آورد. دنیا را بچشم تاریک ساخت . پدرم بین گفت که اگر سخن مرا نشنوی بعد ازین دختر من نخواهی بود ، من سخن او را نشنیدم. بنا برین در نظر او وجود وعدم يكسانت. از شیب کا حق دارد که او را ملامت کند ؟ در پنجاب اگر چه مارگی حق دارد . ولی این حق خود را بصورت مفرط سوء استعمال کردن يك حركت بیرحمانه شمرده میشود .

اگر يك دوسه ماهی دوام هم نماید ، ولی ممکن است که آخر الامر آن حیله مردمان معلوم نشود و امنیت و اعتماد مشتری از و برداشته نگردد. حالانکه راستی و استقامت در تجارت مداریکانه ثروت و منفعت است . ارباب صنایع و تجاری که براستی و در سنی معامله کنند اعتبار و شهرت شان معروف انام گردیده بیشتر مشتری جلب میکنند و تنود راغب میسازند. بنابرین یگانه استاد گناهی تجارت ناموس و حیثیت و استقامت تجار می باشد احوال ملت های متمدنه على الخصوص ملت انكليز که در راه آزادی اعمال و علم ثروت از همه ملل پیشتو رفته اند همین سمنان ما را تصدیق میکنند .

— ( فصل ششم ) —

در بیان موالی که به آزادی اعمال بارش میشود،
قاعده سرّیّتی اعمال به بسیاری از موانع و میمورد كیك قسم آنرا (مواقع طبیعی) میگویند. مانند متفاوت بودن ذکاوت استعداد انسانها که بعضی ذکی و مستعد بوده از اندیگری که نسبت به او کمتر ذکی و مستعد میباشد بهتر و خوبتر فایده میدارد و قوه روپانیدن زمینها که بعضی از بعضی بیشتر میباشد. و بعد و مسافت و کانیها و سنگها و غیره که اینها از مواقع طبیعیه شمرده میشوند . یك قسم دیگر آنها مواقع موضوعه ( میگویند . مانند قوانين ونظامات.
نهاده گفت :
— تلونيلك ، فلوتيل امن آیا ترا به این حال بینم ها و مجاره بديرت قونتس ! ترا چون به اینحال می بینم بگرم پاره پاره میشود ير من دل سوزانيد. من به انتحال مستأصل : معادیکه او را یکسوئی خود بخود بی توجه نموده برد بصورت مجنونانه آزارد کردم. این است که مالا جزای آن خدای خود را میکشم. مع هذا باز خود را اختیار میشمارم، چونکه در میان این گونه مصیبت مدهشه مانند شما يك محب صادقی را مالکیم ، آه آرمان در دنیا عجز تو دگر کسی برای من نمانده است .
— قلوتيد : ناحقی میکنید. آیا پدر را فراموش میکنید؟
— پدرم مارگی دو موقوب هنوز دیروز می گفت که در دنیا او را فلوتین نام دختری نیست .
— ( بيك طور فرنانه ) آن ، چقدر سنگدلی !
درین خصوص حق بدست اوست. چونکه او درها

— می او را به بد صورت تحقیر کرده بودم .....
— معلوم میشود که از خود شما او را مدافعه و طرفداری میکنید .
— یلی خود را مهم و او را برى الدمه ميدانم .
— بعد از نستنان یک قدری در اتاق يك سکونت حاصل شد. بعد از ان باز مادام دور اندال بسخن آغاز کرده گفت :
باقی دارد


تحفه ١٦ سال دوم شماره ٦

و یا برای منفعت بسیار اشخاص وضع شده میباشد ، یا آنکه برای نظم و نسق حمليات صناعيه، ووقايه ومحافظة منابع بوجود آورده میشود .. و بعضی از مواقع بنابر مقصد محافظة هيئت عمومیه از طرف حکومت وضع میشود . موانعی که برای منفعت اشخاص وضع میشود ، و امتیازانی که ازان بوجود می آید عبارت ازین چند مواد است : يك كاری كه بطريق الحصار بيك شخص ، ويا بيك شركت داده شود، و برای اجرای بعضی صنایع بعضی اشخاص را مأذون دارند . و تحدید عدد ، وتعیین معاملات آنهاست . موانی که برای اجرا نشدن صنایع بدون اجازه و رخصت وضع شده است بسیبی که اساساً به ( وقابت ) و ( آزادی اعمال ) مخالف است از ارو در نزد علم ثروت مضر شمرده میشود . قبل ازین در ممالک متمدنه صنایع اصناف صنعتکاران در زیر نظام و قانون گرفته شده بود. و هر گونه اعمالی که به اجرای آن هر صنفی از ارباب صنایع مأذون میبود با قوانین و نظامات مخصوصة تعیین میگردید. و هر صنعت از پدر به اولاد انتقال می یافت . هر کس تا یکمدتی شاگردی نمیکرد ، و استاده ای آن صنعت تصدیق نمیکردند آن کس اجرای صنعت نمیتوانست . و آن تصدیق را بدست آوردن بر خوش کردن خاطر استادها متوقف بود که آن نیز به بعضی مصارفات وزحمات موقوف بود. هر صنعت از خود يك دايره بنى محكمة مخصوصی داشت که آن هم از خود باشيها و سرپرستهای جداگانه را مالک بود . و نيزيك هيئت اداره داشت که نظام و قانون آن صنعت را اجرا میکردند که انتخاب صنایع را به تکلیفها و زحمتهای بسیار گرفتار می آوردند. از دیگر طرف برای اجرای هر صنعت جاهای معین و محدودی بود که به اینصورت از صنایع محدود شده بود . حتی نانیایی و قسابی و بقالی که از صنعتهای احتیاجات ضروریه شمرده میشود نیز در زیر دست یکچند نفری به انحصار در آمده بود . تا آنکه رفته رفته این نظامنامه اصناف و ارباب صنایع لغو و بر طرف گردید. کسانیکه از لغو شدن نظامات و قوانين اصناف صنعتکاران افسوس میکنند یکبار احوال سابقه اوروبا وعلى الخصوص احوال سابقه ملا، فرانس را با احوال حالایی آن یکقدری مقیسه و مطالعه نمایند در قرون وسطا در شهر (میلان با تخت ایطالیا) آزادی صنایع کاملا جاری و در دیگر جاهای اوروپا جاری نبود . به این سبب منسوجات یعنی صنعت بافنده گی این شهر در انوقتها به نفاست و متانت مشهور عالم شده بود، و در هر طرف بکلی اموال بیرون براورده میشد ، وشهر ( میلان ) از انرو خیلی کسب ثروت و قدرت کرده بود . اما رفته رفته خواه در ایتالیا و خواه در دیگر ممالک اوروپا اصناف ارباب صنایع به نظام و قانون ربط گردیده و رفته رفته
باقی دارد.

اعلان

سياحتِ دورا دور كرهٔ زمين
چندر فایده ها و شيرينيها دارد ! على الخصوص
که آن سیاحت با آن بزرگی و وسعت
به هشتاد روز ✍
اجرا شود ! آرزو کننده گان این سیاحت خارق العاده هرگاه برای خریداری کتاب ( سیاحت پردورا دور کره زمین )
بهشتاد روز
قدر دوربیه کابل بك مبلغ کمکی را صرف نمایند این سیاحت را گوبابا ( فلباس فوق ) سیاح و رفقایش یکجا اجرا کرده خواهند بود ! محل خریداری این کتاب دکان ( ملا غلام محمد ) تاجر كتب متصل مدرسه شاهی میباشد .
مؤلف این کتاب ( ژول ورن ) فرانسوی است که در نوشتن ناولهای فی مشهور آفاقت. از فرانسوی به ترکی و از ترکی فارسی ترجمه شده است. کتاب مذکور تنها ناولاتی بلکه در ناول فن جغرافیا و جغرافیای ریاضی را نیز بطرزا فسانه نشان میدهد .
در (مطبعهٔ عنایت) که از مؤسسات شهزاده جوانبخت معظم دولت علیه افغانستان جناب عالی (معين السلطنه ـ ردار عنایت الله خان) است بزیور طبع آراسته شده است. این کتاب نایاب را زود بدست آرید و فرصت را فوت مکنید که نسخهای آن زود تمام خواهد شد. و افسوس فایده نخواهد بخشید .

همه مقاله هائیکه دستخط ندارد از طرف مدیر و سر محرر تحریر یافته
محمود طرزی
در چاپ خانه حروفی دار السلطنه کابل طبع گردید


صحیفه (۱)
سال دوم
شماره (۷)

سراج الاخبار افغانیه
۱۳۲۹

نگران
از بيك آقاسى ملكى حضور اعليحضرت همايونى على احمد

قیمت سالیانه
در دار السلطنة کابل ۸ روپیه کابلی
در اطراف داخله مملکت با اخراجات ذاك ١٤ روپیه کابلی
در خارج مملکت با اخراجات ذاك ١٠ روپیه انگلیزی
پهر پانزده روز یکبار نشر میشود
تاریخ عربی ۱۵ محرم ۱۳۳۱
تاریخ انگریزی ۲۵ دسمبر

مدير و محرر مسئول
محمود طرزی

اداره خانه و مطبعه
در ماشینخانه دار السلطنه (کابل)
همه امورات تحریریه به اداره خانه بنام مدیر فرستاده میشود
قيمت يك نسخه آن در کابل یکپایسی است
تاریخ شمسی ٤ جدی ۱۲۹۱

در ین اخبار از حوادث داخلیه وخارجیه و بسی مقالات مفیده درج میشود

تمثال جمال پادشاه معظم دولت علیه مستقله افغانستان شوکة رکاب اعلیحضرت سراج الملة والدین امیر حبیب الله خان


[Pers--  ( F. O. S. S. O.  S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. S. O. شماره ۷
الصحيفه ۴
سال دوم
فهرست مندرجات
کوهستان کابل
ادبیات
بیان هجرت
ناموران زنان جهان
علم ثروت ملل
حالات طرزی صاحب مرحوم
عالم عسکری
اعلان
(کوهستان کAI  ( کابل ) که مرکز دولت علیه افغانستان است، تنها عبارت از همین شهر شهیر معروف نی، بلکه بنام (کK. بلستان) يك خطه اختیار جسیمه را مالک است که مهمترین اراضی که این خطه را تشکیل داده اراضی سمت شمال کابل میباشد که آنرا (کوهستان) مینامند. غیر از سمت های جنوب غ-ربی افغانستان که یکدرجه دشت و هموار است دیگر همه این قطعه عبارت از يك شبکه کوهای متسلسل عظیمه میباشد که از غرب بشرق و از شمال بجنوب يك دیگر را تقاطع نموده اند. و آبادیها و شهرها و ولایتها در میان وادیها و دامانهای این شبکه جابجا واقع شده است. بلندترین و بزرگترین کوهای آسیای جبال متسلسله (هیالا) میباشد که این سلسلۀ عظیمه جهت جنوب شرقی قطعه آسیارا بر دو سطح م-ایل عظیمی تفریق نموده که سطح مایل جنوبی آن قطعه وسیعۀ هندوستان را و سطح مایل شمالی آن صحراها و دشتهای بلند ثبت و خطارا تشکیل داده است. بلندترین ذروه های کوهای (هیالا) (اوه رست) نام ذروه ایست که بیست و نه هزار و یکصد قدم یعنی (فوت) بلندی دارد. درین جهت غربی ثبت سلسلۀ کوههای عظیمه (قرونلین) و قره قروم، که از جهت شرق شمال می آید بالسلسلۀ جبال جسیمۀ (هیالایا) که از جهت شرق جنوب آمده است یکجا شده بنام (پامیر) يك رابطۀ جبال را تشکیل میدهند که این رابطه یعنی کرۀ سلسله ها را (بام دنیا) مینامند.
ازین رابطه (بام دنیا - یعنی - پامیر) يك سلسلۀ جسیمۀ دیگری که بنام (هندوکوه) معروف به (هندو کش) میباشد جدا شده یکسر بسوی غرب امتداد کرده میرود. این سلسلۀ (هندوکوه) در حدود ثبت از سلسلۀ (قره قورم) جدا گشته در جهت جنوبی مملکت (پامیر) اولاً در میان (واخان) و (واردستان)، و بعد ازان در میان (بدخشان) و (کافرستان) یکسر بسوی غرب جنوبی دراز شده رفته است. و حوضۀ نهر جیحون را از حوضۀ نهر کابل که در آخر بحوضۀ سند موسوم میشود تفریق میکنند. در جهت شمال ترین کابل باز دو سلسلۀ جسیمۀ دیگری جداشده یکی بنام (کوه بابا) یکسر بسوی غرب امتداد نموده بملک هزاره جات و خود را تا به هرات تعقیب میکنند. و يك سلسلۀ دیگر آن بنام (سفید کوه) یکسر بسوی شرق و شرق جنوبی محدود شده رفته است. بعضی از ذروه های سلسلۀ (هندو کوه) که افغانستان در میان منظومهٔ آن واقع شده تا به هفت هزار و ششصد متر ارتفاع را مالک است.
این منظره منظومهٔ جبال مسلسل افغانستان بسی دره های بسیار ژرف و مهیبی و بسی وادیها و حوضه های سبز و خرم مزروع و معمور لطیفی را در بردارد، مثلا چون یکبار از درهٔ تنك و مخوف (خیبر) به (دکه) نام موضع برانیم تا به درهٔ عجیب و غریب (تنك نارو) خود را در يك وادی بسیار پهنای خیلی دلنشین سبز و خرم می یابیم که از یکطرف با دیوارهای کوههای سرفلك کشیدۀ شلوار وغیره که از شعبه های سفید کوهست و از دیگر طرف با کوههای استوار و کافرستان محاط میباشد و شهر کابل در وسط این وادی مستطیل پهنا مار عیان جریان دارد که منظره های بدیعۀ ابنیه و مزروعات پنبه ویشکر، والفنون وغيره آنها نظرربا میباشند. باز چون از درۀ تنك نارو، و یا درۀ (خورد کابل) برانیم در يك دایرۀ بسیار واسع حوضۀ (کابل) میدرائیم که دار و مدار این حوضه را با کوهای پست و بلند زنجیر آسایی محاطه می بینیم که باز چون از درۀ (گذرگاه) آن برائیم حوضۀ نمونۀ فردوس (چاردهی) و اگر از جهت شمال از درۀ (کوتل خیرخانه) برون شویم خود را در حوضۀ (کوهستان) و (کوهدامن) زمین کابل می یابیم که اصل موضوع بحث ما درینجا عبارت از همین سر زمین دلنشین است.
§
ایالت (کوهدامن) و (کوهستان) کابل عبارت از يك زمین بسیار واسع و فراخ پرمیوه و پردرخت خیلی منبت و کثیر النفوسی میباشد که از جهت شمال بنهر بزرگ (نیلاب) از علاقۀ (ریزه کوهستان) و (تخمیر) تفریق می یابد. از طرف جنوب باز با همین نهر از علاقۀ (کتاب) و از طرف غرب بالسلسلۀ کوههای (هندوکش) و از جهت غرب با کوتلهای (خیرخانه) و (يك لنگه) از علاقۀ (کابل) محدود شده است. تقریباً قدر شصت هفتاد کیلو متر مربع يك زمین دلنشینی ست که آبهای براق و خوشگوار از تلاب سالنك، منك، غوربند و غیره این زمین واسع را آبیاری مینماید. همۀ نفوس کوهستان، و کوهدامن تخمیناً بيك مليون نفوس میرسد. اهالی این جهت بسیار جسور، و توانا، و جنك آور و نشان انداز میباشند. قریه ها و قصبه های بسیار معموری دارد. پنبه، گندم، جو، جواری و غیره از محصولات زمینی، توت، جوز، انواع آلو، سیب، ناك، انگور رقم رقم از محصولات سر


صحیفه ۳
سال دوم
شماره ۷

درختی آنت، علی الخصوص توت، و جوز آنقدر وافر و مبذول است که بک قسم کلی ارزاق مردمان این نواحی را دفع میکنند مثلا نوت را خشک میکنند. و بعد ازان با مغز جوز آنرا میکوبند، و ازان بقدر يك تاريخ با قدری بزرگتر گلوله ها میسازند. كه يك گلوله آن يك مرد مسافر یا محارب را بقدر ۲۴ ساعت بخوبی از غذا فارغ میسازد چنانچه در محار بانی که با انگلیان بوقوع آمد آزوقه مجاهدین کوهستان را همین غذا تشکیل داده بود.

از روایات موثوقه تاریخیه چنان معلوم میشود که در زمانهای قدیم اصل شهر (کابل) در همین موقع کوهستان در موضعی که آنرا (بگرام) مینامند بنا یافته بود که از بعضی علایم و آثار نیز صحت این روایت ظاهر و آشکار میگردد. در اثرهای مورخین زمان اسکندر رومی و جغرافیای (بطلمیوس) نیز از همین کابل بگرام بحث و بیان شده. و کابل را به تحریف (کابوره) ذکر کرده اند. فردوسی در شهنامه خود نیز از کابل و کابلستان که مقصود همین کابل (بگرام) است.

بعد ازان زمانه های قدیم در کوهستان زمین کابل هيچ يك شهر معتبر و مشهوری بنا نیافته بود. تا آنکه در زمان سعد اقتران بادشاء ذيشوكت وشان دولت عليه مستقله اسلامی افغانستان اعلحضرت سراج الملة والدين امير حبيب الله خان) در (پروان) نام موضع که به (جبل السراج) موسوم شده است بنای (سراج الا مصار) نام يك قلعه شهر نمای بسیار مستحکمی را اراده فرمودند، و به این سبب اهمیت رونق و شکوه کوهستان کابل را سر از نو زنده و تازه فرمودند.

§

ذات اعلحضرت پادشاه عمران پرور بزرك مادر اواخر سنه ١٣٢٤ هجری مملكت شمالی کابل - یعنی کوهدامن، و کوهستان را شاهانه شانرا دور و سیاحت فرموده بنا بر اهمیت موقع این ولایت يك موضع دولتی و عسکری را در ان خیلی لازم و ضروری یافتند و چون در (پروان) نام موقع موکب همایونی شرف مواصلت فرمود آنجا را برای اجرای افکار شاهانه شان خیلی موقع لایق و پسندیده یافتند. زیرا این موقع چنانچه از جهت بلندی بر همه کوهدامن زمین ناظر و حاکم افتاده همچنان بر سه چهار دره های بسیار مهمی که گذرگاههای یکانه سمت شمالی - یعنی ترکستان - شمرده میشود نیز حاکم میباشد.

مهمترین این راه ها راه (خاواك) است که از دره پنجشیر میگذرد ذات اعلحضرت شاهانه در وقت عودت از دوره سیاحت شاهانه شان، از ترکستان بر همین راه خاوان تشریف آورده اند. و دیگر راه دره (صالح اولنگ) معروف به (سالنگ) است که یکه به (خنجان) میراید. دو راه دیگری که یکی از دره (غور بند) و دیگر آن به (بامیان) میرود نیز خیلی گذرگاههای مهمی شمرده میشوند.

هیئت مجموعه این شهر مینو پهر دو گروه (۱) در سه گروه می آید ارک مبارک که در سراج الامصار است. و نزديك به اتمام رسیده در يك موقع مرتفع بسیار دلکشای بنا یافته که محتوى بريك قصر بسيار عالي بادشاهي، و يك دایره حرم سرای همایونی، و يك چونی عسکری که در وقت ضرورت تا دو هزار نفر عسکر را بمماحيه خانه و کدام بگنجاند و سی خانه های خصوصی دیگر برای نفری معیت شاهانه میباشد. دیوارها، بروج، چونی، خانه های خصوصی تحویلخانه ها، خزنيه، وميكزين وغيره این ارک مبارکه سراسر به انجام رسیده است. تنها نشیمنگاه ذات شاهانه هنوز اتمام نیافته.

دیگر چیزی که مدار افتخار (کوهستان) گردیده، و برای شرق استقبال آن يك شهراه بزرگی را تأمین نموده همانا تأسیس یافتن کارخانه بزرگ برقیست که در (سراج الامصار) انشا میشود. زمان، زمان صنعت | صنایع در وقت حاضر بدرجه ترقى نموده که مدار حیات و حرکت عالم گردیده است. در هر مملکتی که دود کشهای بلند فابریکها یعنی کارخانه ها بیشتر و دودود انشانی شان افزونتر است. تروت، قوت عزت شان نیز بسیار ترو اعلاتر میباشد. هر انقدر که چرخهای ماشین ها در يك ملكي زیاده تر بدور افتد. همان قدر در کثرت نفوس آن ملک می افزاید. زیرا چرخ های یک ماشین، قوت دستهای یک جمع کثیری از انسانها را دارد که به این سبب ماشینها، خدمت صنایع را بجا آورده قوت نفوس بسیاری را حاصل میکنند. مثلا: يك قصبة تصور کنیم که بیست هزار نفوس را مالک است. يك فابر يكسان باقی در ان قصبه تصور کنیم که بقوت سه صد اسب در شبانه روزی حرکت کرده در ماه شش هزار توپ سانرا، که هر توپش صد گز باشد بعمل می آرد. اینقدر توپ سان، غیر از انکه احتیاج اهالی قصبه را تمامها دفع کند بعوض سانی که بخارج بیرون میرارد، زر و دینار وافری نیز به آن قصبه داخل کرده مدار ثروت و توانگری آن قصبه میشود. حالانکه اگر خود آن اهالی بقوت دستهای خودشان این شش هزار توپ سانرا بسازند به بیست مثل نفوس خود ساخته نمیتوانند. پس معلوم شد که فابریکها نفوس را بیست چند افزونی میدهد!

یعنی اراضی کوهستان و کوهدامن، استعداد و قابلیت زیادی برای زراعت پنبه دارد. حتی اکثر پنبه کار آمد کابل را پنبه کوهستان مدارک میکند. وصنعت بافندگی بعضی چیزها نیز نایك درجه درین سرزمین ترقی دارد. مثلا: غیر از (کرباس) ناميك قماش كه پوشاك عمومی از ان ساخته میشود (کیش) ناميك قماشی که خدمت شانه پوشی شان را ایفا کنند نیز یافته میشود. برای مفروشات خانه ها که بعوض چندنی استعمال شود نیز بعضی قماشهای خوب و متینی

(۱) گروه به مقياس مساحة مروجه افغانستانست. هر گروه چار هزار جريب - يعنى گز زراعى - افغانى است هر گز جريب مساوى با ٭ اينچ انگليسى ميباشد ٭


شماره ۷
سال دوم

ساخته میشود. حالا نکه اگر فابريك ها باشد، و انجيزها خوت ماشين ها بکار افتد غیر از انکه در نفاست و خوبی آنها ترقیات بدیعی پیش شود — کثرت و سهولت وقیمت، ومبادله نیز بیشتر شده، مدار ثروت و توانگری اهالی، و ترقی و آبادی ملك میگردد.

ذات اعليحضرت پادشاه ترقی پرور ما که همه اوقات عزیز شاهانهٔ شانرا برای ترقی، و بهبودی ملك و ملت شان مصروف داشته اند هیچ یکی از نکات باريك اسباب ترقى و تعالى دولت علیه افغانستانرا از زیر نظر همایونی دور نداشته اند، فابريكها را اساس يگانه ترقی و توانگری ملك دانسته — غير از ماشين خانهٔ بزرگ دارالسلطنه بسی فابريكهای ديگری نيز برای پشمينه بافی و چرم گری و غيره در عصر فرخندهٔ حضور شاهانه بوجود آمده است. ولی چون مسئلهٔ حيات فابريكها به سوختی وابسته میباشد، و مادهٔ مهمهٔ سوختی زغال سنگ است که همان معدنهای غنی و توانگر آن دره درون آنوار نمون دور و حرکت ماشين های فابركها را بکار انداخته ميتواند. با وجودیکه سعیهای بلیغ در باب پیدا کردن معدن زغال سنگ بکار بردند يك معدن قابلی پیدا نشد. جنگلهای چوب بسيار غلو و توانگری در سمت جنوب و شرق شمال افغانستان اگرچه موجود است، ولی بسبب بعد مسافه، و لحاظ خراب و محو شدن جنگلها که آنهم يكی از مدار ثروت مملكت است چنانچه شايد و بايد از چوب استفاده نميشود.

لهذا ذات اعلیحضرت پادشاهی طریق استفاده را از قوت برقی اندیشیده، در همین موضع جبال سراج از آن که از درهٔ ( منابع النك سالنك ) می آيد، و بشدت و کثرت تمام از زیر تانهٔ ( سراج الامصار ) جریان دارد تأسيس يك كارخانهٔ برق را مصمم آرزوی شاهانه فرمودند.

عندالحساب معلوم گردید که قوت جریان آب این دره برای قوت ( ١٥٠٠ ) اسب يك فوت که بکابل بیاید کافی دیده میشود که این قوت غیر از انکه همهٔ فابريكهای موجودهٔ کابل را بدور و حرکت آرد مقدار بسیاری از قوت برای تحریرات شهر و تلفونها و دیگر فابريكهای که سر از نو تأسیس باید کافی و وافی میآید لهذا ارادهٔ سنيه همايونی بر عمليات جسيمهٔ انشای ديناموها، و توربينها، و ديگر آلات و ادوات لازمه آن بقيمت يك مليون يعنى ده لكروپيهٔ كلدار خريده شد که اشيای مذكوره پی هم در آمد است. امسال بکمال جوش و خروش کار در آن جاری بود، مشکل ترین عملیات آن تبدیل دادن برای شهر است که تفصیل آنرا انشاء الله بعد از اختتام عملیات آن بنظر قارئين عرضی خواهيم نمود. ما را راست که دعای عمر و اقبال و شوكت و اجلال اعلیحضرت پادشاه مقدس محبوب القلوب — خود ما را ورد زبان صداقت سازيم تا بسايهٔ عمران پايهٔ همايونی شان بنی آثار نافعهٔ عظيمه در ملك و ملت شاهانه بروی کار آید.

حوادث داخله
( هوای کابل )

زمستان مهيبت نشان شهر عزيز دلپذير ما با ديديه و دارات برودت آيات خويش بكمال تمكين و وقار تشريف فرمای انجماد نثار گرديد! اول باول، کوههای بلند شامخهٔ هندو کوه که از مسافه های دوری بمنظرهٔ هيئت نمای خود ( کابل ) را رونق متانت می بخشد، ردای بيضای خود را که بسبب گرمیهای تابستان بعضی شقها، و خاك آلودی بهم رسانيده بود، و از طرف دامان يقدری بر قامت بلند بالايش كوتاهی كرده بود سر از نو تازه و سفيدی بی اندازه بخشيده هوای جهت شمالی شهر ما را به بسيار شادی و سردی پوزش در آورد! حيوانات، حشرات نباتات: ترسيدند! خزیدند! لرزيدند!...

در گرفته مصادمه ها، و دست و گريبان شدن هوا های گرم جهت شرق جنوبی با هواهای برف آلود جهت شمال شرقی آغاز نموده، و بادهای تندی را بوجود آورده و بادها نيز كتله های جسيم ابرهای غليظ نما را در روی سما بجولان آورده همه موجودات عالم طبيعت را بورود قهرمان شتابدار و هشيار ساخت!

اول برفی که باريده يوم چارشنبه ٢٤ ذی الحجة الحرام مطابق ٤ دسمبر است که با باران مخلوط و ژاله های بزرگ بزرگی را حاوی بود. ولی بزودی آب شد. و در جاهای که از طرف مأمورين ريپورت درجهٔ هوای توقف سر دروازهٔ ارک مبارکه پيش داده است يك سوت بوده است.

( تشریف فرمائی علیاحضرت سراج الخواتین )
( بسوی جلال آباد )

يوم يكشنبه ٢٨ ذی الحجة الحرام بساعت هشت و نيم صبح ذات عاليهٔ مقدمهٔ معظمه ( عليا حضرت سراج الخواتين ) بسواری عرابهٔ موتر از ارک مبارکهٔ دارالسلطنهٔ کابل حركت فرموده بکمال عز و اجلال عازم سمت ( جلال آباد ) گرديدند. همهٔ خدمه و جاريه گان معيت حضرت عاليهٔ مقدسه قبل از سه روز يعنی يوم چار شنبه بسواری موتر بجلال آباد فرستاده شده بودند. خود ذات عاليه معظمه و جناب عالی حضرت سردار اكرم نائب السلطنه صاحب افخم، و شهزادهٔ جوانبخت معظم معين السلطنه و شهزاده محرم عين الدوله و شهزاد محمد كبيرخان، و ديگر همه پرنسها و بانو های معتبرهٔ سرا پردهٔ عصمت در ده قطعه موتر صبا رفتار و صوب منزل مقصود رهسپار گرديدند. از درگاه پرور دگار صحت و سلامت و عزت و سعادتها با ايشان رفيق و همراه ميخواهيم.


شماره ۷
سال دوم

حکومت بلغار میباشند بشنوید که ما آنرا از جریدۀ المؤید الغرا ترجمه و نقل مینمائیم : « در مملکت بلغارستان شش لك و پنجاه هزار نفوس مسلمان از رعایای بلغار موجود است که در وقت حاضر کار همۀ آنها بان گریه و واویلا میباشد ، و بيك حالی هستند که هرکس هم برانها دلش میسوزد : علناً خونهای شانرا به بسیار آسان میریزند . زنهای شانرا بزور و جبر بی سیرت میکنند . ازالۀ بکارت دختران شان امروز عادت یگانه عسکر بلغار شده است . حتی تاکید رسید که امروزه روز در شهرهای سلیتره ، وقورت بیکار ، و بالیکا هیچ یکدختر بکری از مسلمانان باقی نمانده است . « چند روز پیش ازین در میان راه عام بلاسبب سه نفر مسلمان را در (براوادی) مقتل رسانیدند . و در (پلونه) هشت نفر مسلمان بیگناه را سر بریدند . و يك مسجد مسلمانان رعیت خودشان را تماماً آتش زدند . و بر سرسرك عرابه رو شهر « شمنی » بصدها جسدهای کشته شده مسلمانان یافت شده که محضی بگناه مسلمان بودن کشته شده اند . در يك کشتی که عسکر بلغار از نهر ( طوله ) میگذشتند سه نفر مسلمان هم در ان کشتی بود . محض بسبب تعصب نصرانیت آن سه نفر بیچاره را برداشته به نهر انداختند . و همه این کارها در پیش چشمهای حکومت بلغاریه اجرا میشود و هیچکسی بران اعتراض نمیکند . چسان اعتراض بکند که خود او بیاتنك بلند میگوید که این محاربه صلیب است و مقصد ازین محاربه این است که اهل اسلام را از همۀ اوروپا بیرون برانند . و اگر ممکن باشد از همۀ آسیا و اوروپا بیرون کشند . عجبتر اینکه خود حکومت اهالی را بر قتل مسلمین بر می انگیزاند و افسران عسکر بلغار خودشان برناموس و عرض اهالی مسلم تجاوز میکنند . و هم يك قانونی نشر کرده است که هر کس از مسلمانان که هجرت کنند ملك و مالشان غصب میشود . به اینسبب مسلمانان مضطر میشوند که بیرون نیایند و بلغاریان بوجه دلخواه خود شان بر عرض و جانشان مسلط گردد . « در یکی از جوامع یکی از قصبه ها عسکرهای بلغار درآمده همه مسلمانان نماز خوان را ضرب و جرح نموده کشیدند که در میان آنها مفتی آن قصبه نیز موجود بود . و چون به افسرشان عرضی شکایت نمودند گفت : « شما مستحق همین معامله ها میباشید چراکه مسلمان هستید . » « در یکی از قصبه های دیگر که در زیر تصرف شان است چند نفر افسران بلغاری در خانۀ اشرف افندی نام يك مفتی درآمده بر (فاطمه) و (افروزه) نام دو دختر نوجوان باعصمت او حمله بردند . دختران تا جان داشتند بمدافعۀ نفس خود کوشش ورزیدند ولی آخرالامر مغلوب گردیده افسران بلغار تابکار پردۀ عرض و ناموس شانرا دریده و دست بسته بخانه خود بردند . » حالا شنیدید که نصرانیت چها میکند ! لعنت بران اشخاصی

٥

( خبر تلفون )
از جلال آباد بذریعۀ تلفون خبر رسیده که ذات عالیۀ معظمه و جناب عالی و شهزاده گان عظام و همه افراد عایلۀ پادشاهی و معیت شان بکمال عزو اجلال و سلامتی و اقبال بساعت شش شام یوم یکشنبه ۲۸ ذی الحجة بجلال آباد مواصلت فرموده در باغ کوکب شرف نزول فرمودند .

( ذات اعلحضرت همایونی )
بنا بر بعضی کارهای مهمی که در دارالسلطنه موجود بود ذات اعلحضرت پادشاه مهربان ملت و رعیت پرور سفر خیریت اثر شاهانه را بصوب (جلال آباد) یکچند روزی بتعویق انداختند . از مدت یکنیم ماه هست که هر روزه در بار عرض و داد ، و اصلاحات مهمۀ مملکتداری میفرمایند . به حبسخانه های دارالسلطنه يك توجه خاص همایونی را صرف فرموده بس اصلاحات مهمه در ان اجرا فرمودند . بندیهای که از بسیار مدتها گوشه نشین محبسها بودند هر روزه دربار حضور همایونی حاضر شده ، و یکان یکان فقرات شان که از محکمۀ اجلاس محبوسین مرسیل شده بود بحضور قرائت شده احکام همایونی بموجب عدالت ، و قوانین سلطنت اجرا گردید . قاتلها و جنایتکارانی که جنایت شان ثابت شده بود اعدام . و کسانیکه بنا بر دعاوی مختلفه محبوس بودند و احکام آن به ارادۀ سنیۀ همایونی موقوف بود فیصلۀ دیاری و کسانیکه آزاد شدنی بودند آزاد و کسانیکه ماندنی بودند بمدتهای مختلفه محکوم بحبس شدند . از جملۀ احکام مراحم انجام اعلحضرت همایونی یکی از بیخ وبن برکندن ( سیاه چاه ) نام حبسخانۀ جهنم نشانۀ بود که محکوم شدن بحبس آن بار بار بدتر از اعدام بود ! انشاء الله تفصیلات آنرا بعد ازین بدست آورده سرمقالۀ افتخار خواهیم نمود .

حوادث خارجیه
( به بینید که نصرانیت چه میکند )
نصاری مسلمانها را بوحشت و خونریزی و عدم مدنیت همه دم و همه وقت میستانید . دولهای معظمه و غیر معظمه، تکلیفی که میکردند همین بود که در مکدونیا اصلاحات یعنی عدالت و مدنیت جاری گردد . یعنی حکومت نصرانیت برپا شود . به بینید که بمليونها رعیت عثمانی که از ملت نصارا است در چنین وقت محاربۀ صلیب نیز بکمال امن و آسایش در هر طرف ممالك عثمانی بکار و بار خود مشغول هستند ، و هیچ تعرض و آزاری به آنها نمیرسد . حالا
یکقدری از احوال مسلمانانیکه در مملکت بلغارستان و رعیت


٧٠ سال دوم صحیفه ٦

و بتوجب معاهده هجده هزار فوج برای امداد ترکی تیار کرده اند. اما لارد کچنر میگوید که اگر سلطنت مصر همراه یونان تعلقات سفارتی قطع نماید جهازات جنگی یونان بر بنادر مصری کلوله اندازی خواهد کرد و به تجارت مصر نقصان خواهد رسید اما حکومت مصر بجوابش میگوید که قوت بحری یونان نسبت قوت بحری ترکی کمزور است و ما بخوف جهازات یونان از سلطات شاهی خود هر گز دست بردار نخواهیم شد - لارد کچنر برین خیال دارد که اگر فوج مصری برای امداد ترکی فرستاده شود افسران اعلای آن که انگریز میباشند همراه فوج مذکور رفته نمی توانند و چون افسران اعلی همراهش نباشند فوج امدادی مذکور مفید و کار آمد نخواهد بود - این امر خالی از دلچسپی نیست که با تعالی حسب معاهده از مصر فوج طلب کرده است و حکم داده است اعلان قطع تعلقی بلقان و یونان در اخبار سرکاری مصر شایع نماید - و سفیر یونان را پروانه راهداری داده از مصر بدر کند مشیران انگریزی مصر به رونق افروزی خدیو المعظم در قسطنطينيه مشوش گشته اند و خیال کرده می شود که خدیو همی مصائب را بر خود گوارا خواهد کرد اما رفاقت سلطنت شاهی خود را ترك داده نمی تواند - الغرض بباعث احرار في التعلق لارد کچنر جوش عامۀ مصر ترقی پذیرفته است - و اگر مصر مجبوراً اعلان بی تعلقی نمود احتمال دارد که در مصر جوش مخالفت سخت بوقوع خواهد رسید بهر حال مسئله مصر صورت نازك اختیار کرده است امید که ارباب حل و عقد دولت بريطانيه تركان و مصریان را کشیده خاطر و بد ظن نخواهند ساخت.

از همعصر معزز پیسه اخبار - ١٤ نومبر

( اعانت مجروحين ترك )
اسلامیان هندوستان اهمیت موقع را دانسته از هر مقام امداد برای برادران مجروح ترك روانه میکنند - چنانچه يك لك و پنجاه هزار روپیه کاردار سرکریم بهائی از بمبئی ارسال نموده است و عنقریب دیگر مبلغ کثیر هم فرستاده میشود - از دهلی تا حال سی و شش هزار و نهصد روپیه و از مدراس بیست و پنج هزار و از کراچی سی هزار روپیه و از لکهنو سی هزار و از پشاور یازده هزار روپيه و يك رقم خطیر از کلکته فراهم شده است و از لاهور هم على هذا القياس انجمن های هلال احمر در هر جای قائم شده اند و بسر گرمی کار میکنند انگریزها نیز معاونت می نمایند چنانچه کمشنر لکهنو صدارت جلسۀ هلال احمر نمود و لفتنت گورنر ( حاکم کلان ) پیغام همدردی همراه اعانت مالی روانه کرد - علاوه بر این هنودان هم امداد مالی می نمایند. اهلیه وایسرای لیدی هاردنگ وعده کرده است که دهلی رفته وجه امدادی روانه خواهد کرد - يك غمخوار مخلص که نام خود را ظاهر ننموده است مبلغ یکهزار و نهصد روپیه عطا نموده و وعده کرده

که میگویند : - چه میشود که اجنبی برما تسلط بيابد ! زمينها و مزرعه ها ، و خانه های ما را خود به پشت کرده نمیروی .....

وطن يحب وطن قایم است هم محفوظ
کگفت حب وطن تيرسهمناك وطن
ز حق نیاز کند عاشق وطن ( محمود )
که دشمنان وطن با زير خاك وطن

( تبريك )
رفیق معزز و محترم ما اخبار گهر بار ( چهره نما ) به رفیق همزبان خود ( سراج الاخبار افغانیه ) به اینصورت تبريك ميگويد و تهانی خالصانه بدخول سال دوم گرامی نامه ( سراج الاخبار افغانيه ) منطبعۀ کابل که از او سراسر ثمر خامۀ مشكين ختامۀ یگانه فاضل از چند و فرزانه عالم برومند ( محمود بيك خان ) است میروده و طرفداران معارف و مطبوعات را بزرك بشارتی میدهیم که این روز نامه نامی از توجهات ذات ملکوتی صفات ( اعلیحضرت سراج الملة والدين امير حبيب الله خان ) پادشاه معارف خواه افغانستان و از الطاف عوارف المطاف شاهزاده معارف پرور ساده ( معین السلطنه سردار عنایت الله خان ) و مجاهدت خالصانه همعصر محترم ما ( محمود بيك خان ) شروع بسال دویم کرده با چندین مزایای فائقه که یکی حروف سربی بسیار قشنك ممتاز ( همچون حروف چهره نما ) چاپ شده و به تمثال بی مثال اعلیحضرت فلك رفعت ( سراج الملة و الدين امير حبيب الله خان ) و سایر خانواده سلطنتی دولت خدا داد مستقله اسلامیه افغانستان به نهجی بی پسندیده زینت یافته الحق ( این طفل یکشبه ره صد ساله میرود ) آری ( این همه آوازها از شه بود ) اعضاء ادارۀ چهره نما ترقی و تعالی آن همایون نامه اسلامیه را عاجزانه از در گاه حضرت باری خواهانند ..

از همعصر معزز اخبار ملت؟
يوم جمعه ٢٩ نومبر سنة ١٩١٢ ع مطابق ١٩ ذى الحجة الحرام سنة ١٣٣٠
ناظم باشا بذريعۀ تلگراف خبر میدهد که آن فوج بلغاريه که بطرف ميسرۀ مامور چل بسته جنگ میکرد در شب گذشته به پناه تاریکی مورچل های خود را خالی کرده فرار شد - بوقت صبح چون فوج ما برای تجسس غنیم میگشت نهصد نعش ها را بر زمین افتاده دید و از لباس لاش های مذکور معلوم شد که سپاهیان پلان نمبر اول صوفیه می باشند - آن بلغارها که گرفتار کرده آورده ایم بزبانی شان معلوم شده است که سپاه بلغار را از سه یوم خوراك میسر نشده.
در ملك مصر متعلق جنگ بلقان پیچیدگی ها پیدا شده اند - خدیو مصر ووزرای سلطنت بر امداد سلطنت عثمانیه آماده می باشند


سال دوم شماره ۷

است که اگر جنگ تا شش ماه باختتام نرسيد همين رقم بعد از هر شش ماه خواهم داد .

~*~ قتل وزير اعظم هسپانيه ~*~

چون وزير اعظم هسپانيه تنها براى صدارت مجلس ميرفت پيش دکان کتبفروش ايستاده شد - يك اناركت ( ابترى خواه ) چهار فير تفنگچه بر او سر کرد - و چون وزير مذکور مرد قاتل فى الفور خودکشى کرد !

در لشکر گاه شتاجه شورش جنگ برياست محمود مختار پاشا بر اهل بلغاريه حمله کرده ترتيب فوج شان را در هم بر هم ساخت و اگرچه خود هم نقصان برداشت اما بسيار توپهاى دشمن را بدست آورد. اهل بلغاريه بر قلعه حميديه حمله آور شده بودند با وجود گلوله بارى شديد شان فوج عثمانيه و کمک ديگر دشمن را پسپا نمود .

بلغرها بکنار ميدان جنگ خندق ها کنده اند و شبانگاهان با روشن کردن نارنجک هاى روشنى موقع آنرا به ترکان نشان داده و از آنجا بجانب جهاز عثمانى که اندازى شروع شد و کار گر گرديد جهاز حميديه خوب مقابله کرد - يك ملازم سفارت فوجى اين چنين اظهار راى کرده است که آتشبارى بلغران ناقص بود - قريب من آنها سه صد گلوله انداختند اما يك متنفس را هم صدمه نرسيد - در سراى محمود پاشا يك گلوله در آمده بود که در يك دار الشفاى جرمنى کشيده شد .

~*~ هديه به ترکى ~*~

جماعت جاى که بشرکت تجارت ميکنند يکنهزار پوند جاى به انجمن هاى صليب احمر و هلال احمر عطا کرده است که در جنگ بلقان کار نکنند . مسلمانان بريتوريا ( افريقه جنوبى ) ٥٥٠ پوند امانت بدى مجروحين ترك داده اند -

جهازات عثمانى بر بلغرها گله بازى کرده آنها را تا فاصله قريب هشت هزار ميتر پس با کرده اند -

جيل اسوديان بربنه هاى سقوطرى يورش کرده بودند و يکسد نفر خود را مقتول گذاشته پس گريختند -

( از اخبار مارننگ پوست )

دو نفر انگريز مسترانج و مستر جانى سوى کابل روانه شده اند تا در رشته تيار کردن صابون و شمع قائم نمايند -

تلگرافى به اخبار تايمز لندن رسيده که جنگ صعب در مواضع چاتالجه، واقع شده ترکان در مواقع توپخانه و خندقهاى خود از يورشهاى پى در پى مى باشد - پلان هاى بلفران دو بار پيش قدمى نمودند اما گلوله بارى

متاثر ترکان نشانه درست دريافته آنها را پس پا کردند - گلوله هاى بلگران بسيار بلند رفته به ترکان هيچ نقصان نميرسانند - آواز گلوله ها مثل رعد و برق زمين آسمان را پر کرده بود و مثل آن جنگ روس و جاپان بود که افواج محاصره نمايان بمقام لياو ينگ ، لشکر مؤخر جرنيل گرويكاف را ميده ميده ساخته بود - بعد ازان معرکه اين قسم گلوله بازى مهيب گاهى شنيده نشده -

دسته هاى فوج دول اوروپا در قسطنطنيه فرود آمده اند و آنها در مقامات خود براى حفاظت بانك خانه ها و سفارت خانه ها و ديگر عمارات خارجه تا وقت ضرورت مقيم خواهند بود اين حرکت بين الدولى باستعجاب ديده شده است .

يك وفد سرداران و عهده داران منگوليا در پيكن رسيده اعلان کرده است که منگوليا بواسطه روسيا خود مختارى نخواسته بلکه آن با چين بسته است .

ريوتر حالا خبر ميدهد که کيفيت نظامى ترکان يکمال استقلال براى بلگران معلوم شده اکنون پيش قدمى بلگران از بيم و هراس مسدود شده است .

در لشکر بلغار ياوباى هيضه سر کشيده است و شاه فرديناند داکتر را تهه جرمنى را طلبيده است .

~*~ مارننگ پوست — ٢٢ نومبر ~*~

خبر هاى جنگ شأنله بهادرى و شجاعت و خوش انتظامى ترکان را ظاهر ميکند - بلگران شکست خوردند - ترکان بر بعضى مقامات متصرف شدند - توپ خانه هاى بلغاريان بمقابله ترکان هيچ کار نميکند و توپهاى ترکان بهتر و دورتر ميزنند . جهاز حميديه دو کشتى تار پيدوى بلغار يا را که زير آب بر آن حمله کرده بودند غرق کرد - منصبداران ترکى در جهاز بشجاعت و استقلال کار بردند جرنيل شکرى براى شجاعت و حمايت خود که در ايدر با نويل ظاهر نموده بود و بلغاريان را بخوبى پس پا نموده بود . ايشان و خطاب غازى عطا کرده شده است .

جنگ ترکى و بلقان

~*~ همعصر معزز زمين دار مينويسد ~*~

لندن ٢٩ نومبر - طبقه آخرى فوج بلغاريا که بر اطفال هفده ساله مشتمل است بعد از قواعد آموزى سه هفته در ميدان جنگ فرستاده شد - تحقيق رسيده است که درين جنگ يك لك سپاه بلغارى کشته شد - و اين نقصان جان بلحاظ آبادى قابل بلغاريه و به وسائل انتظامى آن کمى انديشه ناک است -


صفحه ۸
سال دوم
شماره ۷

شکست بلغاریان و سرویان
نامه نگار دیلی نیوز در اشاعت ۲۵ اکتوبر تحریر می نماید: افواج بلغاریا و سرویا را که از جانب اجرای پلانکا کوشش رفتن مقام اسكب میکرد متصل کمانو دا شکست کامل رسید فوج ترکی که سرعت تمام بمقام کانو دا فرستاده شده بود بر معرکه آرائی مجبور ساخت و نتیجه اش چنان شد که فوج سروپا که ما تحت شهزاده اسکندر بود پسپا گردید و اتواب بسیار سر و پا بدست ترکان افتاد —
درج کرده خواهد شد اینست که چون ترکان از مصطفی پاشا میگردند چنان قصد نمودند كه يك جسريكه بر نهر مارتزا واقع بود برباد سازند. درین بربادی پل هلاکت انجام دهنده کار نیز قطعی بود و هنوز گفتگو جاری بود که کدام شخص است که خود را قربان کرده راه دشمن را مسدود سازد که قائم مقام و حاکم مصطفی پاشا خدمت مهلکه مذکوره پیشقدمی کرده غنیم را دفعه خود گرفت و چون فوج عثمانیه باطمینان تمام از پل گذشت. حاکم موصوف دائنامیت بدست خود گرفته در وسط جسر ایستاده شد و در آنوقت که فوج بلغاروی اراده عبور کردن پل داشت حاکم موصوف جسر را بذریعهٔ دائنامیت منهدم ساخت و خودش نیز جان بحق تسلیم نمود —

پیسه اخبار — یوم پنجشنبه ۲۸ نومبر مطابق ۱۸ ذی الحجة الحرام امداد عیسائیان و هنودان در اعانت هلال احمر
قاضی کبیرالدین از جلسه مسلمانان بمبئی خبر میدهد که یک دوست هندو مستر دامودر داس گوردهن داس سكين والا اعانت هلال احمر مبلغ یکهزار روپیه کلدار میدهد نیز وعده می نماید که اگر مسلمانان هند بفرض شراکت جنگ بطرف ترکی روند یک حصه اخراجات سفر آنها ادا خواهد کرد مسترسكين والاهندوی نيك دل است و یقین است که در هندوستان لکها هنودان دیگر هم خواهند بود اما آنها را تا حال بطرف کار همدردی بنی نوع انسان متوجه ساخته نشده — در ین شک نیست که ضروریات هر شخص و هر قوم جداگانه هم می باشند اما در ین ضروریات همدردی انسان همه اقوام بلالحاظ مذهب و قوم شریک شده می توانند —

جوش و خروش عربان
تلگراف های متعدد از طرابلس به آستانه علیه بد مضمون رسیده اند که عربان تا دم آخرین جنگ خواهند کرد و به حکومت عثمانیه درخواست دارند که آنها را بر صلح مجبور نسازه آنها نیز دولت عثمانیه را درین امر معذور میدانند و می فهمند که حکومت ترکیه مبتلای مصائب سخت گشته است ورنه هرگز با ایطالیه مصالحت نمیکرد — اما آنها تا که جان در تن دارند ایطالیان را در طرابلس نخواهند گذاشت

مثال نادرهٔ ایثار و حمیت ترکیه
نامه نگار اخبار مانان فرانسه از مقدونیه خبر میدهد که اگرچه ترکان در بهادری و قربان کردن جان در میدان جنگ شهرت دارند اما یک واقعه تازهٔ حیت و ایثار شان که در تاریخ عثمانی به افتخار تمام

حالت سنگینی یوروپ
خبر وحشت اثر فراهمی افواج جنگی که در اخبارات آستریا و جرمنی شایع شده بود در اطمینان یوروپ باین سبب خلل انداز نشد که جمله فریق با ع سرویا ملاطفت و نرمی ورزیده بودند نیز معلوم می شود که سرویه بجهت حصول یک بندرگاه بحیرهٔ ادریاتک از مطابعت آستریا منحرف نخواهد شد — با اینهمه از اخبار کونگی زینگ در ضمن سخنان اطمینان بخشی صدای خفیف شورش انگیز شنیده می شود.
شهزاده عزیز که از خاندان خدیو مصر است و مقابله بلغاریه از جانب ترکیه بطور متنوع جنگ میکنند روتر در خصوص شهزاده موصوف خبر داده بود که چونکه شهزاده عزیز از میدان فرار کرده بود او مجرم گریز از عدالت نظامی نشانه تفنگ ساخته شد اما بعد ازان تردید خبر مذکوره فوق نموده شد اکنون اخبارات مصری و سلامتی شهزاده مذکور اظهار تهنیت نموده بر خبرهای روتر مضحکه مینمایند و اهل مصر را مشورت میدهند که خبرهای روتر اعتبار و اعتماد نکنند —

قسطنطنیه ۳ نومبر — نامه نگار الموید بذریعهٔ تلگراف خبر میدهد که در فوج ظفر موج ما و بلغاریان جنگ متواتر جاریست و در معرکه های آخری فتح و نصرت شامل حال ماست.

دعوی روس و ترکی در عدالت نجات
بقایای تاوان جنگ روس و روم سنه ۱۸۷۷ ع بعهدهٔ ترکی باقی است و حکومت ترکیه اکنون از ادا کردن بقایای تاوان جنگ انکار میکنند لهذا حکومت روسیه دعوی مذکور را در عدالت ثالثی هیگ پیش کرده است

درخوست بکلی امن است
نامه نگاری سرحدی تحریر کرده است که اعلحضرت امیر صاحب خوانین قوم منگل را که در کابل زیر حراست بودند اجازت


شماره ۷
سال دهم

رفتن خوست عطا نموده اند — خوانین مذکور به اعلحضرت ممدوح اقرار کرده اند که در خوست وته نفری برای نظام مهیا خواهند کرد اکنون حالت خوست نهایت بهتر است و در آنجا بهر طریق امن و امان است. کمترین عبدالرحمن بیک مترجم

رسیده اند این خبر خیلی خوشگوار و امید افزا میباشد که شیخ سنوسی در طرابلس اعلان خود مختاری نموده است و انوری را سپه سالار افواج طرابلس مقرر فرموده است. در قسطنطنیه خبر مذکوره بخور سندی و فراخ دلی شنیده شده است. اگر بدرگاه خداوند منظور باشد سلطنت قبایل سنوسی يك طاقت زیر دست اسلام ثابت خواهد شد و عجب نیست که دولت مذکوره فتوحات قرون تازه کرده عظمت ضایع شدهٔ اسلام را باز بدست آرد تاریخ ۱۷ نومبر در شتا به معرکهٔ خونریز بباشد ترکها فاتح اشتند و بلغا‌ران بتعداد هشت هزار اسیر گردیدند — اموال و امتعه شان بدست فاتحان افتاد و آنها پیش قدمی کرده میروند

قسطنطنیه یکم دسمبر — برای مصالحت عارضی گفت و شنید جاری است و این توقف محاربت تا يك هفته خواهد بود که درین عرصه برای مصالحت مستقله عهد و پیمان بسته گردد

قطعه تاریخ جنګ موجوده سلطانان روم با ریاستهای بلقان از منشی زین العابدین صاحب حاکم گنجوی عظیم آبادی متخلص بینیم

( المرکل ماشین خانه های دولت علیهٔ افغانستان جناب میجر محمد روزخان )

همعصر معزز اخبار وطن دیده شد.
خبر عجیب و اتفاق حیرت انگیز
لندن ۲۷ نومبر — متمقام صوفی نیز از استانبول خبر حیرت انگیز رسید که دولت ترکیه خواهشمند شمولیت اتحاد بلقان میباشد و او اطلاع اراده خود به بلقان داده است — اگر چه خبر مذکور بوجود اغلب غلط نخواهد بود لاکن این امر محض غلط است که خواهش اتحاد از جانب دولت ترکیه نموده شده است — مقتضای فطرت انسانی این است که فریق مغلوب فرد باشد با قوم فریق غالب را بر ماثل نمودن خطا بخشی مینه ماله حیل و تدابیر این التماس این کار میگیرد که من آینده دوست صادق و دست و بازوی شما خواهم بود — ریاستهای متحدة بلقان مدای مشکلات ترکیه و از عندیهٔ همسایهٔ طاقتورا و بی بهره نیست پس یقین است که بلغاریه وغیره برای کلون خلاصی خود چنین حیله نموده باشد و امکان دارد که مدیران ترکیه برای محفوظ داشتن مملکت خود از تجاویز طامعانه روسیه و آستریا وایطالیه اتحاد مذکوره را چندان فضول نخواهد دانست .

همعصر معزز زمین دار مورخه ٢٤ ذی الحجة الحرام سنه ۱۳۳۰
لندن ۲ دسمبر — بلغا‌ران در دری اناج سفاکی بسیار ظاهر کرده يك محله تركيه اميد میساختند و در کشت و خون بقصد نفر نصرانی هم ملت خود را نیز نه تیغ نمودند.
لندن ۲ دسمبر — دولت روس به استریا اطمینان داده است که او ارادهٔ تائید همه تجاویز سرویه را ندارد. باین روش روسیه قدری سکوت در آستریا پیدا شده است — آستریا هیچ اعتراض ندارد که البانیا دولت مستقل ساخته شود و دروپا ما تحت آن يك بندر بساحل ويدرياتك ( اوفيا نوس ) حاصل نماید — نیز آستریا امید دارد که او روپا آن مطالبات را که در ان از جانب آستریا گنجائش کمی ممکن نیست بوجه احسن باتمام خواهد رساند. مسلم گزت لکهنو مینویسد که در اخبارات هفتهٔ هذا که از مصر

—( قطعه )—
کرده کفار حمله بر اسلام دل مومن نه چون دو نیم بود
آتش شر فرو نخواهد شد تا نخون ریزی عظیم بود
حق بدا زاد استوار ترا بصراطیکه مستقیم بود
گوش کن این نصیحتم از دل گر ترا دانش سلیم بود
رحم کن بر جراحت ترکان تا بتو رحمت کریم بود
ده به امداد زخمیان و نا زیور و زر بود که سیم بود
در شهید دنا کن از خان که زبون لشکر ضیم بود
رحم اعدا شود زسنگ دنا منتشر کافر رجیم بود
فوج بلغاریه بقهر خدا غرق دریای خوف و بیم بود
فتح عثمانی شود یکسر شوکت و حشمت قدیم بود


محنه ۱۰
سال دوم
شماره ۷

بهر تاريخ جنگ در همبری کر ترا فکر ای تقسیم بود
چنین ابرهای مدعتی کثافت بیرا اظهار تعیب نموده غوطه خوان
در اعدا جدا کن و بنویس های با ماریا جحیم بود
گرداب تفکر و تخیر میگردد و سبب انهمه تغیرات ناگهانی را خود
بخود سوال میکند !

۱۳۳۰

از زمین دار

و بانه - ۳۰ نومبر - :
(هزار آفرین ای در تقسیم سراج الاخبار افغانیه ) دولت آمتر یا حکمی صادر نموده است که بر آمدن اسپان از ملک ممنوع شود - نیز فرمان دیگر شائع شده است که مردم ها نیکه زیاده از نجاه سال عمر نداشته باشند برای خدمت نظامی آماده باشند .

پس از زمانیکه الحال حيرت مال دوام نماید خطرات خاطر مطر، وتلمعات تحاول برق، وتحدثات تجادل رعد. وتتابعات تصادم ساعته ظهور و وقوع می یابد که وقوع این وقوعات خریده و حوادثات عجيبه بر تفکر و تحیر آن انسان متفکر مدقق میافزاید. پس باز خود بخود سوال میکنند که ایا ظهورات این ابرها و باریدن این بارانها، و تصادم این صاعقه ها از چه سبب و کدام حیثیت بعمل آمد ؟ اما حالا بیندیشیم که سوالهای این مرد سایل متفکر را که جواب میدهد ، وحل المسایل غامضه مشکله را که میتواند ؟ مگر انکه انسان در نجا ( هو فعال لما يريد ) گفته بوكمال عظمت و كبريائي ووحدانيت و يكتاني حضرت خلاق كائنات جل وعلى اقرار نموده بگوید که اثار غريبة خالق برحق وصنايع بديعة حكيم مطلق در حوصله و مدیر انسانی نمی کنید ، و انسان عاجز از درك انجنين اثار وحوادث بديعه عاجز است دگر چیزی نمیشاید . ول چون آن حکیم دانای یکتای باك ، قوه مفكره وادراك که موجبه عليم، وعليه جسیمی است مر این نوع شریف را مخصوص و مبذول فرموده، و بدین سبب او را از همه اشیا بر بر داشته است لاجرم آن مرد سایل متشکر به من ناقل قانع نگر دیده میگوید که عقل و فكر كه اعظم نعمای حکیم مطلقست ایا انسانرا نه برای آن اعطا گردیده که بواسطه آن درك حقايق مركب وبسایط اشیا را بوده بر مدارج معارج ( حکمت ) که مرتبة استحقاق (خلافت) بدانست عروج نماید، و بهدایت آن شمع نورانی کشف غطاء جهل و نادانی را نموده از حوادث، و تغیر و تبدل عالم ماديات درك قديميت وقيوميت او سیمانه را نماید و از نظم و نسق و تربيت مكونات حق حکیمیت، ومالكيت، وحاقيیت او را محقق شناسد ؟ . اس بجواب اینستن مرد سایل مدقق بجزانکه بگوییم که جواب استه ات را سرنامه مقاله ما يعني ( علم حکمت طبیعیه ) که نام دیگر آن حوادثات ماده ) میباشد جوابهای شافی و معلومات كافي اعطا میکنند دکر چیزی نیست !

لندن ۳۰ تومیر
نووی در پمیا از خیار روسیه مظهر است که فوج چين بدون جنك و مقدمه بر مقام كابد و قابض رديد و اهالی شهر و علاقه اسلحه های خود نهادند و برای فوج چین خیمه ها زدند و در خواطر و مدارات شان کوشیدند.

پیغامی به اخبار تاثیر لندن از سلانيك بد مضمون رسیده است که در مقدونیه کشت و خون جاریست و بسیار بیگناهان از دست یونانیان و بلغران مختل میرسند و مسلمانان هم در ین غارت عام شراکت دارند ...

لندن ۲ دسمبر
یونان در تمهید مصالحت عارضی بارکان و ریاست های بلقان خود را کنار ه ساخته است و بر بلغران اعتماد ندارد و بلغران از طرف جبل اسود و سرویا وکالت میکنند.

تصرف هوا
از برای ( با به تخت جرمنی ) خبر رسیده که در نجا تحريك برها شده است که دولت جرمنی يك دسته جهازات هوان ساخت زیلی تیار کند سرنا بر مملکت باد متصرف گشته انجام کار بر آب هم مسلط شود -

عبد الرحمن بيك مترجم

مقالات فقیه
(حکمت طبیعیه)
§
آیا در خصوص جلب انظار دقت بشریه، بزرگتر و مهمتر از حوادث غريبة عالم طبیعیت که لحظه بلحظه در وقوع و تجدد است دگر چه چیزی خواهد بود ؟ مثلا حالا این سهای باصفای نظر رهای فیروزه رنگی که بعضیای شمس تورانی بغایت خود رنگی ، و نهایت قشنگی جلوه میکند می بینم که بعد از لحظه بظهور ابرهای مظلم قسوت انگیزی تیره گی و تکدر کلی پیدا میکنند که هم انسان باريك بين مدقق از مشاهده چنین تبدل و تغیر ناگهان هوای لطافت اداء ودفعه ظهور آن از ماهیت کره هوا وانقلابات مختلفه وحوادثات متنوعه آن با خبر کرده و از کم و کیف این باز جام های مختلف الاوان عجیبه اورها ، و چگونگی نزول امطار ، وزاله و برف ، وظهور باد ورعد وبرق، وضاعت، كه هر يك از آن يك پديده قدر نیست آگاهی حاصل نماید آب تا چه در چه محظو ظا ر و تا چه انه مبسوط خواهد شد ؟ بناء عليه علم حکمت طبیعیه از علوم بسيار كرانها و فنون بغايت معتنابها نیست که منافع و فوائد آن ، و تحصل و تعلم آن مرشايقين حکمت و راغبين معرفت را از حد افزونست . اولا قائده ظاهر ومنفعت با هر آن اعطای جواب سوالهای سالف الذكر است . مثلا اگر


صحیفه ۱۱ سال دوم شماره ۷

اینست که علم حکمت طبیعیه ماهیت و کم و کیف این احوال غرایب اشتمالرا يكان یگان واضح و اشکار میگرداند . حالانکه این همه توضیحات مواد مذكوره تنها وظيفة شعبة ( كائنات الجو) من حكمت طبیعیه است . وگرنه بی شعبات دیگر نیز فن مذکور را شاملست که محیط بر توضيح وتعريف جميع احوالات وتكومات اجسام عضوی و غیر عضوى، وحوالات هوائيه ووقوعات الكتريقية، واحوال بصريه و خواص مقناطیسیه و ظهورات بركانيه وغير ذالك میباشد .

حالا مادر نجا بدينقدر تعریف و توضیحی که در خصوص موضوع علم حکمت طبیعیه عرض و بیان نموديم اكتفا ورزیده انشاء الله از مواد و مباحث سائره آن در نمرهای آتی معلومات کثیری بر قارئین گرام عرضه خواهیم داشت . این مبحث مذکور دینیاچه و مقدمه فن مذبور است که هر گاه بعد ازین در تحت عنوان ( حکمت طبیعیه) مقالات بنظر قارئین کرام تصادف کنند بدانند که حکمت طبيعيه عبارت از چه علم است . انها

شنیده ام که چون در شعر يك طرز نوی پیش گرفته اند از انسبب همین مخلص را انتخاب فرموده اند . در سنه ١٢٤٥ در شهر شهیر احمد شاهی قندهار از کتم عدم بعرصهٔ وجود گهواره پیرای عالم شهود شده اند . در اواخر سنه ۱۲۹۹ بنابر بعضی لزوم های سیاسی که از ایجابات زمان بود از راه قندهار بسوی کراچی و اخراج شده اند . در سنه ۱۳۰۲ از کراچی به بغداد شریف هجرت کرده اند . و بعد از ششماه به استانبول ، و از انجا با ارادهٔ سفيهه سلطان عبد الحميد خان با تنخواه و اعزاز در ولایت شام جنت مشام بعنوان ( مهمان خاص حضرت شهریاری) تا به آخر عمر شریف شان مقیم مانده اند که تاریخ رحلت شان شب جمعه ١٥ ماه شعبان المعظم ۱۳۱۸ میباشد . در مقبرهٔ حضرت ( دحداح) رضی الله عنه که بسمت جنوبی شهر شام شريف واقع وبسي اصحاب واهل بيت ومشاهير علما دران مدفونست دفين خاك عطر ناك میباشند . رحمة الله عليه رحمة واسعة .

اگر بخواهیم که از همه تفصیلات ترجمهٔ احوال حضرت (طرزی صاحب) مرحوم بتکاریم صحایف اوراق اخبار ما گنجایش آنرا ندارد . لهذا بمناسبت درج شدن تصویر عالی شان بهمینقدر يك مختصری از تاریخ های ولادت ، اخراج ، هجرت ، وفات شان اكتفا ورزیده میگویم که حضرت طرزی در کمالات علميه وادبيه، و صنایع طیبه مانند رسامی ، و تذهیب و در فضایل روحانی چون زهد و تقوا . وكرم و سخا از مشاهیر خاندان افغانستان شمرده میشوند . در همه اقسام شعر مانند قصیده ، غزل، مثنوی ، ترجیع بند ، ترکیب بند، تخمیس، رباعی، قطعه اشعار مهارت برگزیده خوبی انشاد فرموده اند که کلیات اشعار شان در کراچی به اهتمام برادر زاده شان محمد انورخان ، و خط خوش یک پسر بزرگ و هوشمند شان جناب خازن الكتب محمد زمان خان در ( فیض محمدی ) نام مطبعه بسليقهٔ بسیار خوبی زیور طبع آراسته گردیده است . غیر ازین کلیات مطبوعه شان دیگر بعضی آثار غیر مطبوعه شان نیز موجود است که از انجمله بنام ( نغمهٔ آهنگ حجاز ) یک اثر چون "گنجینه" و "رهبر" شانست که از نظم و نثر مرکب میباشد . ادبی، لسان شوق، حکمی بک او بسیار گرانبهای گنجینهٔ ادب شمرده میشود .

( نغمهٔ آهنگ حجاز ) از محصولات تجلیات جلال و جمال مصلای بر تلالای شاهد بيرنك عالم قدس است که هر لحظه برنگی وهر لمحه به بیرنگی بر آینهٔ دل بیرنگی منزل شان در ظرف شبانهٔ اعتکافی که در حضور حضرت کعبهٔ معظمه ومدينهٔ منوره کشیده اند بر توافکنده است . درینجا يك نفثهٔ علوی ملکوتی آن آهنگ های حجازی را در صباح سماع اهل راز میرسانیم که از پرتو تجلی جلال عظمت مثال احرام بند شدن کعبه در حریم حرم قدس حکایت میکند :

( المشاهير سرداران افغانستان و شاعر مشهور سحر بیان مرحوم مغفور )
( سردار غلام محمد خان طرزی صاحب )

~*~ حضرت طرزی صاحب مرحوم ~*~
سردار غلام محمد خان ، این سردار رحمدل خان، این سردار پاینده خان الله دران میباشند که در فن شعر (طرزی) را مخلص اتخاذ کرده اند . و وجه تسمیه این تخلص را خود این فخر زمان شان از زبان مبارک شان چنین حکایت میکنند :


صحیفه ۱۲

(قطعه)
در معنی احرام بستن کعبه که در موسم حج برو میبندند
رفتم چو بهر طوف در خانهٔ خدا
دیدم که کعبه هم، چو من احرام بسته است

رفتم ز عجز پیش و نهادم جبین بخاك
زیرا که خاطرم ز غمش سخت خسته است

گفتم خدای را بمن ای کعبه راستگوی
زین سر سر نهفته که از طبع جسته است

عالم برای طوف تو احرام بسته اند
گرپای بسته است و ز از خویش رسته است

آخر بگو تو بهر که احرام بسته
با آنکه خاطرت زد و عالم گسسته است

گفتا خموش (طرزی) ازین سرسر نهفت
اسرار این رموز در باز بسته است

زان پس بر من گفت که طبع منم ز هجر
چون پسته سینه چاك و چو بادام خسته است

گویند مردمان که منم خانهٔ خدا
من خود ندیده ام، و نه با من نشسته است

آن یار بینشان که نکنم بهر دو کون
داری گمان مگر که برین تیغ دسته است

من خود ز هجر سوزم از ان یار بینشان
این تهمت وصال بمن خلق بسته است

من خود همیشه گرد درش میدوم پسر
ارکان من اگر چه تو بینی نشسته است

من کیستم که عرش به این عظمت و علو
با اشك حسرت از رخ او دست شسته است

از قوس چرخ و شست زمان وزه مکان
يك لا مكان چو تیر پر از تاب جسته است

گفتا که (طرزی) آن رب یکتای بینشان
حسش ز روی هر که بود چشم بسته است

—(عالم عسکری)—
( برادران صنف نظامی ما بخوانند )
( برنس بسمارك ) جرمنی که شهرتش مشهور آفاقت گفته است : « مظفریت را به المانها — یعنی جرمنی ها — تنها علم کمالی کرده است و بس » زنده گی بی علم چقدر يك بارگرانی است . جاهلانی که خواننده و نویسنده نباشند گویا هیچ یك سلاح مدافعه بدست ندارند .

سال دوم شماره ۷

در اردو های اوروپا افرادی که بقرعه — یعنی به پشك — جمع میشوند و نا خوان و نانویس هستند در کندکها و غندها نوشتن و خواندن می آموزانند. زیرا عصر، عصر علم است . هیچ کاری بهتر از آن پیشرفت ندارد . از اثر و در وقت حاضر برای علم هر کار و اسباب های بسیار گوناگونی تدارك شده است. با وجود آنهم باز از روی حساب چنان معلوم میشود که در لشکرهائی که داخل منصب عسکری شده بقرعه گرفته میشوند بسیار نفری ناخوان و نانویس میباشند. درین حساب ذیل نظر کنید حقیقت بودن قول ( پرنس بسمارك ) جرمنی را برأی العین تصدیق میکنید:
در اردوی روس در ۱۰۰۰ ٦١٥ ناخوان
در اردوی ایتالیه در ۱۰۰۰ ۳۸۰ ناخوان
در اردوی اوستریا در ۱۰۰۰ ۲۲۰ ناخوان
در اردوی بلجيك در ۱۰۰۰ ۱۳۰ ناخوان
در اردوی فرانس در ۱۰۰۰ ٥٠ ناخوان
در اردوی اسویجره در ۱۰۰۰ ۲۰ ناخوان
در اردوی جرمن در ۱۰۰۰ ۱ ناخوان

این است که ازین ایستاتیستيك یعنی حساب جدولی بخوبی معلوم میشود که سبب یکانهٔ مظفریت اردوی جرمن پایهٔ علم و دانائی بود. برای مظفر شدن ، در راه علم و معارف کوشیدن لازم است. کوشش کنیم. آن اولادهای وطن که به پشك عسکری درآمده در بلوکهای ما، در کندکهای ما، در غندهای ما می آیند آنها را بدرجه که ممکن باشد بخوانانیم ، بنویسانیم . تا جنگ را علماً به آنها بیا موزانیم. و از نتیجه آن ما هم مظفر شویم .

هر دولت برای نشر و تعمیم علم و معارف عمومی را در مملکت خود مخارج بسیاری صرف می کنند . حکومت اسویجره — یعنی سویزرلند — در هر سال از قرار بر هر يك نفوس مملکت خود ١٥ فرانك، حکومت جرمن ٨ فرانك ، انكليز ٦ فرانك، رومانيا ٥ فرانك، سويدن ٤ فرانك، اوستريا ٢ فرانك، ايتاليا ١ فرانك روس تنها يك ربع فرانك برای علم و معارف مملکت خود صرف و خرج میکنند. ازین حساب بخوبی معلوم میگردد که هر دولتیکه پیشتر مصرف برای علم نموده اند همانقدر در افراد عسکریه شان بیشتر خوانا و نویسنده بیشتر بوده است. چونکه عسکر از افراد رعیت گرفته میشود، و چون رعیت خواننده و نویسنده باشند، البته که افراد عسکری نیز بهمان نسبت خواننده و نویسنده خواهند بود. ازین مسئله معلوم میشود که تعمیم علم و معارف در ملك برای عالم عسکری چه فایده ها میرساند .

( از آلماناق عسکری ترجمه شده )


صحیفه ۱۳ سال دوم شماره ۷

ادبیات

این نشیده عاشقانه در دارالسلطنه کابل برای مدافعه نفس از ملامت خلق درباره آمدنم بوطن گفته شده و زیرا بعضی از رفقا رخصتم را بردیوانگی حمل نموده علامت میکردند.

( عشق وطن )

هر کی که دل بعشق وطن کرد مبتلا لطفت خاصه که خداوند لا يزال
ایمان وعقل ودین نشود هیچ ازو جدا فرق بشر نمود زحیوان باین کمال
قول رسول بر حق ما این چنین بود اول کلام چون زدهان می شود بیرون
حب وطن اساس به ایمان و دین بود نطق زبان اهل وطن گشته ره نمون
حب وطن بخاك وكل و چوب و سنك نيست اول مشام هم ز وطن بوی عشق یافت
زيرا بخاك وسنك قرار و درنك نيست ذوق از وطن بدایت لذات رزق یافت
حب وطن بجوه وگزار و باغ نیست اول قدم بمشی چو آغاز می کنند
حب وطن بكوه وبصحرا وراغ نیست از لمس خاك پاك وطن ناز می کنند
حب وطن بنهر و به انهار و مزرعه اول نفس که باعث مدحیات بود
نبود چرا که برشده دنیا باین همه از آن هو است کان وطنت را محاط بود
اینها عوارضست و محبت نه عارضیست پس گر مراجعت سوی وجدان کنی مجد
آن جو هریست خاص که از فیض معنویت وانگاه فکر این همه اسباب بیعدد
حب وطن معانی دیگر بود و را - یابی زبهر عشق وطن خویش را مطیع
کز حب خاك وسنك و درخت آمده جدا مجبور حب اوست شریفت گر وضیع
اینچند چیز باعث حب وطن بود ای خانه پاك عاشق افتادهٔ توام
گویم ترا که تجربۀ اهل فن بود یا جسم و جان فدائی دلدادهٔ توام
تشکیل جسم و جان پدر زاب نطفه شد مجبور حب تست حواس و قوای من
آن آب هم ز جوهر خون آب بسته شد عشقت زبهر هر مرض من دوای من
خون از غذا و آب و هوا حاصل آمده بشنو که عشق از چه به انسان شود بلا
از امتزاج این همه آن کامل آمده تا گویمت زقول حکیمان پردها
خاك وطن بود که پدید آورد غذا هر نقطه شبکه جمع در او شد حواس خمس
خاك وطن بود که شدش آب و هم هوا سمع وبصر مشام و دگر حس ذوق ولمس
خاك وطن بدايت تشکیل هر وجود معشوق نام مجمع این پنجگانه است
کردست با هزار جد و جهد و تار و پود عاشق همان که جمع حواسش بهانه است
خاك وطن به حکمت حی قدیم فرد معشوق من وطن بود از این سبب که او
از بدو جسم و جان بشر ابتدار کرد مجمع زبهر جمله حواسم شده است او
حس بصر که نعمت عظمای خالق است عاشق از ان منم که جمیع حواس را
اول بخاك پاك وطن در تعلق است کردم بخاك پاك وطن جمع و یکجا
سمعت قوتی که سميع عليم حي عشق وطن حواس و دل و جسم و جان من
احسان نموده است به انسان نيك پی مربوط کرده است بخود با هزار فن
اول صدا بكوش زحب وطن رسيد چون اصل و فطرت و نسب و قوم و ملتم
صوتيکه بشنو دهمه زاهل وطن شنید چون جسم و جان و رنگ و زبان شکل و هیئتم
چون آباء و جد و جده و مادر زهفت پشت
از تست و در تو بوده و در خاک تو نهفت
چون جملهٔ حواس من از جملهٔ وجود
کردست با تو رابطه از جمله تار و پود
پس عشق تو حسان ز سر می بدر شود
با شير اندرون شد و با جان بدر شود
شد سالها که داغ جدائی و فرقتت
میسوخت همچو شمع دل و جان عاشقت


سال دوم
شماره ۷
صحيفه ١٤

مسعود باش و شاد زی تا ابد بمان
در حفظ و در ترقی و معموری و امان
از شر دشمنان شریر قوی و بد
محفوظ باد خاك تو در حضرت احد
در مسالک تمدن و عمران و برتری
در علم و در صنایع و در هر هنروری
رشک آوری بلاد تمدن نشان شوی
در شرق همچو شمس درخشان عیان شوی
ابنا و اهل توز فیوضات اتفاق
کردند بهره یاب و برایند از نفاق
کردند يك وجود و نمایند دست يك
نبندند جمله گی کمر همت و كمك
از بهر دفع دشمن و جذب علوم و فن
از بهر اخذ صنعت و هم عسکری شدن
خلاق ذوالجلال عنایت کند ترا
انواع عزت و شرف و نعمت و بهنا
امنیت عمومی و حق و حقوق عدل
آسایش و رفاه و مساوات و علم و عقل
خیریت و سعادت و ثروت نظام و نظم
قانون حرب و نظم سیاسی و جندرزم
آزادی و تجارت و صنعت زراعت
مال کثیر و راه وسیع و عمارت
از این همه توانگر و هم بهره ور شوی
در کرهٔ زمین به ترقی صدر شوی
محمود بینوا بشب و روز این دعا
میکرده است و باد اجابت زکبریا
( در دارالسلطنه کابل ١٣٢٥ )

شبها بیاد وصل تو بخواب مانده ام
در روزها بفکر تو در تاب مانده ام
هر علم و فن که خوانده و تحصیل کرده ام
نیت برای خدمت و نفع تو بوده ام
نیت به از عمل جوی، حکیم گفت
امیدم آن بود که همان نیستم برقت
چه گناه وروسیه فی و بدی من
پوشد خطا و جمله صفات ردی من
الله ذوالجلال که علام غیبها است
داند که فکر و نیت من خالص و صفا است
باصد هوس هزار تصور زملك شام
آن شام کو ز صبح سعادت شده بکام
آن شام کو ز خلد برین میدهد نشان
قدسیتش ز روح بزرگان و قدسیان
هر گونه عیش و عشرت و راحت گذاشتم
از عشق تو دویده زیر پای ساختم
از جذب عشق بود که سویت پیامدم
فی بهر جاه و ثروت و حشمت بیامدم
گر صد هزار سنگ ملامت بسر خورم
گر صد هزار طعنه و توبیخ و قهر هم
گر صد هزار بار بدیوانه گی مرا
تهمت نهند و عقل بداشتند ز من جدا
من جمله را قبول کنم با همه که هست
این آرزو که شهره کنندم وطن پرست
ای خاك پاك ای وطن خوش زمین من
معشوق من حبیب من و دل نشین من

فاجعه ناپى پاريس
( ما بعد از شماره (٦) سال دوم )
بجز دقت و اعتناء و بدرستی پرستاری کردن دیگر چیزی بکار نیست. از من بهتر پرستار آیا برای شما خواهد بود ؟ شما روحاً و جسماً بسیار بسیار مضطرب شدید، لکن زمانهای اضطرابها گذشت. بعد ازین بلکه بختیارانه عمر خواهید گذرانید و احوال ماضی مدهش را فراموشی خواهید کرد. و این را هم بشما وعد میکنم که پدر شما نیز شما را قبول کرده محبت ضایع شده اش پس عودت کند. به این يك خبر شدم که بیوه مانده اید. بیوه کی شما ماضی شامت انگیز شما را بعدم آباد نیستی برد. من شما را چنانچه از اول دوست داشتم حالا هم همچنان دوست میدارم. و هم بعد ازین زیاده تر دوست خواهم داشت. و در خود این قوت را هم میبینم که چنان صداقها، و سعیها بکه که محبت شما را نیز بخود جلب کنم. تنها تنها همینقدر بگوئید که بسخن من موافقت میکنید یانی ؟ محاورهٔ ما و شما بسیار دراز خواهد شد. شما بسیار گفتها دارم حتی يك رجا و امید بسیار بزرگی نیز دارم که عرض کنم آبانك رجا ، اگرچه تا بحال هنوز نمیدانم که در جای شما چه خواهد بود اما باز هم از حالا سوگند میخورم که آنرا بدل و جان قبول کنم. منهم این سخن شما را سند برای خود داشته خاطر جمی تمام دارم که وعده خلافی نخواهید کرد. ایخادر پیش من بنشینید، نشوید. قسم بسیار خفیف است. و رفته رفته حقیقتر میشود. آیا میدانید که من میمیرم. چه میگوئید ؟ اینچنین چیز را بخیال و خواطر خود هم راه مدهید بسن تنها يك زن جان میمیرد؟ برای رهانیدن شما - آه ! که از کار گذشته است ... برای من امید بختیاری


شماره ۷ سال دوم صفحه ۱۵

( سخنان هر رقم )
( میکروب در شیر )
موسيو ميكل نام يك حكمت شناسی میکروب – یعنی حیوانات هوام كوچك كه بچشم نمی آید – شیر را بقرار ذیل حساب کرده است : در يك شیشه شیری که بر هم خورد، بعد از يك ساعت ۹ ملیون میکروب موجود میشود، بعد از سه ساعت ۳۰ ملیون و بعد از چار ساعت به ۱۳۰ ملیون، بعد از بیست و پنج ساعت به ۱۳ ملیار و ٥٠٠ ملیون میرسد ! [ اگر کی باور ندارد حساب کند!... سراج الاخبار افغانية]

فضاها و تهلکه های سیاحت
چون هر روز در اوراق حوادث از قضاهای ریلها خبرها میشنویم چنان میپنداریم که سیاحتهای این زمان خیلی تهلکه ناك يك كاریست . حالا آنکه الریحانی که ( قله رو ) نام يك شخص مدققی اجرا نموده چنان معلوم میشود که تهلکه و قضاهای سیاحتهای همان قدیم ازینزمان بیشتر بوده است . در سیاحتهای قدیم، در ۳۵۰۰۰۰ نفر آدم يك شخص مقتول، و در ۳۰۰۰۰ آدم يك نفر مجروح میگردیدند . حال آنکه در سیاحتهای است وقت که باریل ها و راپورها اجرا میشود در ٢٦٧٢٠٠٠٠ نفر آدم يك مقتول، و در ١٠٦٠٠٠٠ نفر آدم يك نفر آدم مجروح میگردد . نظر به اینحساب است زمانهای قدیم ۷۵ بار کر قتل و ۳۵ بار کمتر جرح در سیاحتها بوقوع می آید .

تاریخ ایجاد تکت داک
تکت داک اولا در ملك ( اسلوجيا ) در شهر ( دونده ) از طرف ( جيمس جلمر ) نام يك مطبعه والا این ایجاد گردیده است . در سنه ۱۸۳۹ نخستین بار در انگلستان با يك بیاننامه رسمی استعمال آن قبول شده است . و بعد از یکسال به استعمال آغاز نحو کردید .

کرده است . بعد از ان فایده و نفع آن در کم مدت در هر هر طرف ظاهر و آشکار شده بعد از انگلیس بيكسال جماهير متفقه امريكا، و بعد از ان سوئد، و بعد از ان باویر را، و بعد از ان بلجیم، و بعد از آن فراس، و بعد از ان دیگر دولتها استعمال و قبول کرده اند .

قوت همه ماشینهایی که در کره زمین است » قوت همه ماشینهایی که در انگلستان موجود است ۷۰۰۰۰۰۰۰ است . قوت ماشینهای جماهير متفقه امريكا ۷۵۰۰۰۰۰۰ است، قوت ماشینهای عملیات جرمی ٤٥۰۰۰۰۰۰ ، اسب، و از فرانس ۲۲۲۳۰۰۰۰، اسب است . اما در میان این تعداد قوت ( لو قوموتیفها ) – یعنی انجنهای ریلها داخل نیست . عدد همه لو قوموتیفهای دنیا تقریباً ، ۱۲۵ ، هزار می آید که قوت همه آنها بهفت مليون اسب بالغ میشود . و چون دیگر قوتهای ماشینها روی زمین را نیز با این عددهای مافوق ضم و علاوه کنیم قوت همه ماشینهای روی زمین به پنجاه ملیون اسب و اصل میشود . [ از يك رساله فی الحقایق ترجمه شده ]

ناموران جهان
( ما بعد از شماره (۶) سال دوم )
{ نظم }
بارك الله فيك من غلام يا ابن الذى من حومة الحمام
كجا بعون الملك المنام نژادى غداة الضرب بالسهام
مائة من ابل سوام ان صبح ما ابصرت في المنام
انت مبعوث الى الانام تبعت في الحل وفي الحرام

بی اگر زنده میماندم شما را بسیار دوست میداشتم . این قلب منکسر بیچاره که از شما اعراض کرده بود و بناحق و غفلت میل خوده بود بکمال خواهش و آرزو بجانب شما پرورده میشد . شما مرا يك دوره سعادت و بختیاری نشان میدهید اما هزار افسوس که دیدن آن مرا میسر نمیشود ... دو رشعادت و من غیر قابل مرور يك مانعه هست که آنهم (مزار) میباشد . حقيقة اصیل و نجيب يك آدم خوش شکل و خوش شمایلی بود . قدش بلند ، تاب و توانائیش برجا ، در گوشت خود پر ، اوضاع و اطوارش بر ظرافت و نزاکت بود . هر حال و طور او اصالت و نجابتش را در نظرها عياناً جلوه میداد . سرش يكان يكان تار سفیدی پیدا کرده بود و چنان یک وضعیتی که لایق مغفرها و خود های اجدادش که (شوالیه) ها باشد بنظر جلوه مینمود . شانه های پر قوت، و سینه فراخش این مستعد پوشیدن جوشنهای آنها بنظر و میخورد .

چنانچه هر شخصی که در طبیعت خود خیلی شدید و عالی همت باشد يك حلم طبیعی نیز داشته میباشد یقونت دوغرانایلو نیز حلیم الطبع يك آدمی بود . اما اين حلم مانع متانت عزم ، و شدت اراده اش نشده بود .

در حد ذات خود مالك يك زكاوت فوق العاده بود . و در تحصیل علم و فن نیز بر دیگر اقران و امثال خود فایق بود .

من میگویم که شما نمیمیرید ، زنده گان میکنید . الانکه پیش از شام میمیرم . و یقونت روی خود را در میان دستهای خود ستر کرده یک طرف زار زار بکریستن آغاز نهاد . و در اوتاق بجز فق فق گریه ذکر چیزی شنیده نشد . این ( آرمان روزه ) نام آدم که معروف به ( ویقونت دوغرانایلو ) میباشد و از اشخاص مهم این کتاب ما خواهد شد در وقتی که قارئین کرام ما او را دیده اند یعنی در ماه تشرین اول سنه ( ١٨٥٠ ) سن چهل و پنج ساله

باقی دارد