سال چهارم
شماره ۲۱

بیان نمود. بعد از ختم این حضار مجلس ملاحظه الواح بديعه رسم و نقشه کسی که مرکب از کلنهای کوناکون و ظروف بوقلمون و خریطه های جغرافی ساخته طلبا بود نمودند و پس ازین ملاحظه طلبه اعداد یه دوم و اول بود که تجربه های حکمت و کیمیا را برمیزها اجرا می کردند در انجا نمونه های سیمی که روسها در محار به پورت آرشهر در مقابله جاپانیها استعمال کرده بودند و نمونه زنك برقى وزينه برق آلوده که کپتان نمو برای دفع شر وحشی ها در کشتی خارق العاده نوتيلوس انو ابرق آلود ساخته بود موجود بودند که حاضرین از ان حظ وافری بردند.

[ ولی اگر میخواهند که ازینهم زیاده تر حظ برند و تاثیرات و خاصیات محير العقول الكثير يك يعنی برق را بشنوند کتاب مطبوعه مطبعه عنایت را که بنام سیاحت در زیر بحر موسوم است و کیفیت همین زينه برقی بتفصیل در ان مندرج است خریده مطالعه کنند . ع . ه .]

پس از اجرای تجربه ها و تقرير يك طالب العلم در باب اختراعات جديدة جرمنی مانند گیس و غیره که برکت همین علوم هست ، انور علی نام از جماعة اعدا دیه سوم پیش آمده يك قصيده غرائى تخلص ( ندیم ) خواند که حضرت عالی افخمی توصیف طبع روان ندیم را بیان کردند.

[ سراج الاخبار افغانیه هر چند سبب عدم گنجایش از درج این تقریر و تحریر های طلبا و قصاید غرا في الفور با افسوس صرفنظر نموده ولی در آتی انشاء الله شياً فشياً درج خواهد نمود .]

چون قصیده ختم شد طلبای مدرسه مبارکه حبیبیه که کامیاب و در مضامین خوانده خود از اقران گوی سبقت برده بودند یعنی در مجموع مضامین نیز (۱) و نمبر (۲) و غیر (۳) بودند و یا در یک مضمون نمبر (۱) برآمده بودند یا حاضری شان بسیار درست می بود یا در اخلاق نمبر (۱) می بودند لایق مکافات شده، بحصول آن مفتخر می شدند.

طرز انعام دادن آن بود که حضرت عالی افخمی نظارت جلیله معارف شهزاده جوانبخت معظم حضرت معين السلطنه صاحب افخم انعامات را بدست مبارک خود گرفته و نام طالب العلم مذکور را بزبان مبارک خود خوانده بدستش میداد [ ازین زیاده چه سعادت ؟ ]

تفصیل اسامی که باين انعامات و اينعمت علم پرور خود سرافراز شده اند چون از دفتر مدرسه مبارکه حبیبیه باداره برسد در آن درج خواهد شد و نیز اسامی کسانیکه شهادتنامه ها یافته اند نیز بوقت آمدن فهرست شان درج اخبار میشوند.

پس از اتمام توزیع مکافات مذکوره و شهادتنامه های موصوفه که همه با دست خط خوش نمط على افخمی مزین شده بودند همه اطفال بجاهای خود ایستاده شده حضرت عالی افخمی برخاسته و همه اکابر حاضر هم برپا خاستند .

( نطق ثاني )

حضرت عالی خطاب بهمه مجلس کرده فرمودند:
شما معلوم است که امروزه روز ترقی جمیع ملل وابسته به علوم و فنون است و بس، امکان ندارد که هیچ دولتی از دست دشمن های خود تخلیص کرده آن بتواند مگر بسبب علوم وفنون من اگرچه بالذات چیزی نیستم ولی چون در حق پادشاه معظم و دولت قوی خود صادق هستم و می خواهم که دولت ما از دشمن های خود تخلیص گربیان کنند و ترقی بیاید و بواسطه ترقی دولت ما اسلام از خطرات آینده محفوظ بماند ، و باز علم اسلامی برزمین های دنیا ایستاده نام اسلام سر بفلک کشد، لهذا در خدمات محوله خود که معارف و عسکر است بر وفق رضای قبله و کعبه اقدس اعظمم که اینهمه خیالات ما بازاده های سنیه شاهانه خیر خواهانه ملك وملت در شان نسبت بيك فلك هم ندارد صداقت كامل میگویم و چون معلوم است که نتایج صداقت ضرور مفید است و منهم الحمد لله صادق هستم . لهذا اميد دارم که دولت ما بالآخر به ترقی نایل شده نقطه وحيده مطلب خود را که اعلای كلمة الله و نگهداشتن اوطان مقدسه دینی و اصلی خود ماست از دست دشمنان کامیاب کردیم.

ما همه را لازم است که وظایف خود را بصداقت اجرا کنیم . بخدا معلوم است که من همه شما را با خود یك می بینم زیرا همه ما خدمتکاران يك بادار بیدار دیندار اقدس اعظم خود میباشیم و من بسبب صداقت خود همه خدمت گذاران صادق شانرا دوست دارم ، من علما و فضلارا از خود بارها بهتر میدانم و ایشانرا احترام میکنم هر چند من وضع سپاهیانه و نظامی را آنقدر دوست دارم که امروز هم بلباس نظامی آمده ام و لباسی که برای طلبای مدرسه مبارکه حبیبیه مقرر کرده ام هم نظامی است و خودم هم وضع سپاهیانه دارم ولی مناصب علما را بجهت تقدس آن احترام میکنم و وجود شما را برای دولت و ملت خود نافع می دانم .

دیگر در حق انجمن معارف هر کس هر چه بگوید غلط است انجمن معارف یک انجمنی است که آنرا برای توسیع و ترقی معارف و تعمیم آن در دولت خود ما تاسیس داده ام و کارهای که انجمن مذکور اجرا و تجویز کرده است همه را پادشاه متبوع مقدس ما برضای معالی ارتقای خود مطابق یافته بدست خط مبارك خود مزین ساخته است .

روز پیشتر کارها و تجاویز انجمن را بحضور مولای مقدس خود برده منظوری آنرا حاصل نمودم که آن از قرار ذیل است :
(۱) تقسیم تعلیم درجه رشدیه است برای داخله و خارجه
(۲) تاسیس مدرسه قضا و فتوى و محرري محکمه جات
(۳) تاسیس مکتب میرزائی، مكتوب نویسی ، رقوم و سیاق
(٤) تاسیس مکتب قواعد حکومت از روی کتب فقهیه و کتابچه های حکومتی

انشاء الله چون مکاتب مذکوره جاری شوند تحصيل يافته گان آنجا خدمات دولت خود را صداقت و امانت کرده دولت خود را از تنزل و ادبار نجات خواهند داد.

نفری که بخارجه میروند در رشد به تعلیم آنها تغیر یافته برای استعداد و كتب كدام فن تعلیم مناسب می یابند ، این نفری البته از نفری که در داخل ملك تعلیم می یابند کمتر میباشند، لهذا خرج آنها هم غیر از مخارجی است که برای مدرسه مقرر شده است که پادشاه نکته سنج دقیقه رس خیرخواه ما روز پیشتر همچنین فرمودند. بعد ازان ذات شان امیدهای خوشگواری از انجام و عاقبت مكاتب سه گانه فوق الذکر بیان فرموده و تا یکچندی مردم ملک خود را از ترقیات جدیده بیان کرده قصه جناب قاضی ملا محمد رفیق آخند زاده را که در باب ( ناموران زنان جهان ) با سراج الاخبار افغانیه بود ذکر نموده


۹۱۲
شماره ۲۱
سال چهارم

وبواسطة
علم اسلامی
ر خدمات
اس اعظم
ملك ومات
علوم است
لهذا العيد
ست از دست
نیم، خدا
ند شکاران
یب صداقت
ما و فضلارا
سپاهیا نور
و لباسی که
ت و خودم
حترام میکنم
یمن معارف
ن در دولت
خود مطابق
با خود برده
سياق
د و کتابچه
انجا خدمات
ادبار نجات
ی استعداد
که در داخل
ارجی است
خیرخواه
و شکواری
بلک خود را
مندزاده را
د ذکر نموده

در باب فواید مکتب اناث بحث راندند و باز عنان سخن را و نهایی و بیکسی عالم اسلامی دور داده حضرات مجلس را بصداقت و انا ت و اتفاق برای ترقی دین و دولت امر فرموده وفتح اسلامیرا درین جنك عالم سوريا دار بسيار مؤثر جوش دار از خدا خواسته ؟ فرمودند: - اقوام بهادر غيور افغانستا را چه شده است که از شجاعت و بری و غيرت نسلی و دلاوری سرشتی خودها استفاده نکرده همچنین بیکار بمانند . امروز در شجاعت و بسالت بینظیر اند همچنین کر در تدارک تحصیل علوم وفنون بر این که مدت بعد یکی از ملل یگانه روی زمین بود. ملجاء عالم اسلامی شده می توانند . درین اثنا یکبار باز صدای داریهای یک قرائت قرآن شریف که از دهان يك طالب العلم نور محمد نامی که پهلوی حضرت عالی افخمی معين السلطنه صاحب بر کرسی نشته بود سواهم حضار مجلس را محفوظ آیات جنات پر دلالات قرآن عظمت نشان ساخت ، هوا فضا زمین، در دیوار مسجد را سرا يك كوس باهوتي یافتم که این لا کی عالی را مانند جان در دال جا میدادند. دل های حضار رابك وجد دست داده بود آیات با اشارات كريمة السائر امتحیر ساخته برحق بودنش هزار بار گواهی بر زبان می آمد و چنانچه افتتاح مجلس قرائت

دین ، دولت ، ملت ، وطن
در شماره سابق خود در زیر سرلوحه ) اخلاقیات ) ازین کلمات جارکانه قدسیت آشیانه بعضی بیانات نموده وعده کرده بودیم که در شماره آینده از هر يك كلمه مقدسة أن جدا جدا بحث خواهیم راند. این است که . ایفای وعده خود مسارعت میورزیم ، اما قبل از انکه بمقصد شروع کنیم لازم دیدیم که یکقدری از حقیقت كلمة سر لوحة ( اخلاقيات ) تحت برايم :

اخلاقیات ، مباحث و مطالعاتی را گویند که به اخلاق تعلق داشته باشد. و اخلاق جمع ، خلق . است . حلق خوی طبیعت ، خصات شمایل انسانست که در نفس انسان را کرو راسخ شده میباشد. و افعال انسان تابع همان خلق و خوی بوده خود نخود از انسان سرمیروند. اخلاقی حسنه خوبهای خوب و اخلاق

(ذات عالی معین السلطان سردار عنایت الله خان افخم)
در باشگاه مبایعة مباركة عنایت

اختتام آن هم همچنان بعدها ملای حضور جناب مستطاب مولوی عبد الرؤف صاحب دست در پای ترقی دولت اسلامیه و سلطنت انه سیدالا برده، حاضرین همه بانهای صمیمیت و جوش و خروش این کته با دلهای خالی از رنج پاس و کوشهای پر از نصایح دین پرورانه شدند و خود حضرت عالی افخمی همه تشریف بودند

سینه ، خوبهای بدوه اخلاق عمومیه ... اخلاق ملیه ، خوبهای تمام مردمان يك قوم ومات را گویند ، بعضی مردمان ، خوش خوبی باید خوبی را تنها برخنده رویی، و جنکره کی منحصر میدانند که اگرچه خنده رویی نیز یکی از جمله اخلاق حسنه و جنکره کی هم یکی از اخلاق سینه شمرده میشود، ولی خوش خوبی و بدخویی را تنها و همین امر منحصر نباید پنداشت. حکمای اخلاقیون ، اخلاق حسنه را یعنی خوبهای خوب را یکان یکان بیان کرده اند، و کتاب ها در ان خصوص تأليف و تدوین نموده اند و در باب آموختن آن اصولها و قاعده های واقع و مفیدی وضع کرده اند و از اخلاق سینه - یعنی خوبهای بد اجتناب ورزیدن و دوری جستن را نیز به املیات بسیار پسندیده رهنمایی کرده اند . پس اگر چه خلق ، به تغییر دیگر خوبی با طبيعت يك چيزيست کم نظری و خلقتی در نفس انسانی مرکود شده میباشد ، و اگر آن

( عبدالهادی )


سال چهارم
شماره ۲۱

خوی خوب باشد کارهای خوب و اگر آن خوی بد باشد کارهای بد از انسان سر میزند، اما تعلیم ، تربیه ، تحصیل ، تأدیب ، مجاهده نفس چیزیست که خوبهای بد را بخوبهای خوب تبدیل داده میتواند .

وجود مسعود حضرت فخر کائنات و مفخر موجودات ، هادی ورهنمای ما ، پیغمبر ذیشان ما صل الله علیه وسلم عظیمترین همه اخلاق حسنه را فطرتاً و خلقتاً جامع بودند . بدرجهٔ که ذات اقدس خلاق عظیم الشان جل جلاله خلق آنحضرت صلی الله علیه وسلم را به لفظ عظیم تعریف فرموده اند . و خود رسول الله صلی الله علیه وسلم حدیث منیف شریف خودشان بما امت ناحیه خود بشارت داده فرموده اند که : « انما بعثت لاتمم صالح الأخلاق » یعنی من برای اتمام کردن اخلاق خوب و صالح بعث شده ام – ازین بك بخوبی معلوم میشود که اخلاق حسنهٔ صالحه تا چه درجه اهمیت دارد . علی الخصوص که ما به امی چنان يك پيغمبر ذیشانی که برای اتمام کردن اخلاق حسنه مبعث فرموده شده باشند سرفراز باشیم چسان میشود که برای اكتساب اخلاق خوب بجان کوشش نورزیم .

اخلاق حسنه کدام کدام چیزهاست ؟ به تعبیر دیگر انسان چه کند که صاحب اخلاق حسنه شود ؟ این است که کتابهای معتبرهٔ اخلاقیه که علمای معروف و مشهور اخلاقیون رحمهم الله تألیف و تدوین فرموده اند به تفصیل از ان بحث رانده اند ، و اصول و قواعد مکملی در انخصوص نشان داده اند . ولی ما چون کتاب اخلاق نمینویسیم بلکه مراد ما اینست که از بعضی فضایل اهم و الزم اخلاقیه براخوان وطنی خود عرض نمائیم تا در وقت و زمان حاضر برای محافظهٔ هستی و وجود ما بکار آمد .

( يك جنتلمن افغاني )
محمد علم خان خروتی از تجار مشهور ملیه میمنه مکتوبش در صحیفهٔ ( ۷ ) همین شماره

بنابرین به او از بلند فریاد میکنیم که بهترین فضایل اخلاقیه ، ومقد سترين خصایل انسانیه همین است که دین ، دولت ، ملت ، وطن خود را انسان از جان ، مال ، اولاد خود ، بلکه از تمام جهان زیاده تر دوست باید بدارد .

( دین ) چیست ؟ و دوست داشتن آن چسانست ؟ – دین ما دین همین مقدس اسلام است . دین يك زنجير طلائی مرصعیست که ما را از معاصی منع میکند ، و بر اوامر خالق ما ، و احکام پیغمبر ما ، ورهنمای قرآن ما پابند میدارد . از عقاید و احکام دینیه یکان یکان تحت این در نجا بيلزوم و اعلام معلوم شمرده میشود . زیرا آن چیزیست که الحمدلله از صغیر و کبیر ، همه برادران ما میدانند . ما تنها از سیاست دینیه و يك مختصری بیان میرایم :

اولا باید به این بدانیم ، و اعتقاد کنیم ، و اعتماد ورزیم که دین مقدس اسلام از همه دینهایی که در دنیاست خوبتر و بهتر و اقدس تر است . ثانیاً بنا بر همان اعتقاد و اعتماد ، برين يك بجان وسر ومال و همه وجود و هستی خود در هردم و هر لحظه و هر دقیقه حاضر و آماده و مهیا باشیم که نگذاریم دیگر ادیان بردین مقدس ما در وطن ما حاکم ، و دین مقدس مادر وطن ما محکوم دیگر دین شود . ثالثاً همه مسلمانانی را که همدین ما هستند از در شرق باشند اگر در غرب ، اگر در جنوب باشند اگر در شمال باید برادر خود بدانیم و بغم و شادی شان خود را شريك بشماریم و اگر از دست ما معاونی برسد در حقشان دریغ نکنیم ، باهم برادران مسلمان دور و نزدیک خود رابطهٔ قلبی و اتحاد معنوی داشته باشیم . رابعاً : بردین خود ثابت قدم ، و مستقیم باشیم ، و غیرت دینیه و شجاعت ، و عزت دینیه را از دست نداده بمقابل دیگر دینی که بردین ما تجاوز و حمله کند بد و جان ومال فدایی و از مدافعه نمائیم تا حق محبت دین را بجا آورده باشیم .

دولت چیست ؟ و صداقت دولت چگونه است ؟ – دولت ما دولت خداداد افغانستان ، است که متبوع ملت ، وملت تابع آنست . دولت ، و ملت جسم و وجود واحد شمرده میشود . یعنی دولت از ملت است و ملت از دولت ، در میان این جسم و وجود که آنرا دولت و ملت گفتیم : دولت ، بمثابهٔ اعضای رئیسه – مانند قلب و دماغ – شمرده میشود . و ملت بمثابهٔ دیگر اعضای بدن ، البته که این جسم و وجود را يك روح یعنی جان هم لابد و لازم است . این است که جان وجود دولت وملت ، پادشاه ، آن دولت و ملت میباشد .

پادشاه ما ، اعلیحضرت سراج الملة والدین امیر حبیب الله خان ابن اعلیحضرت مغفور امیر عبد الرحمن خان ، است که از دین ما و حامی دین ما ، از ملت ما و حامی ملت ما ، و از وطن ما و حامی وطن ما میباشد .

شرط اعظم دولت برای يك ملت همین است که دولت و پادشاه شان از دین خودشان ، از ملت خودشان ، از وطن خودشان باشد . اگر خدا ناخواسته از دیگر دین ، از دیگر ملت ، از دیگر وطن باشد ، آن ملت ووطن را مرده باید پنداشت . لهذا چون دولت غیر دین ، وغیر ملت بخواهد بر محو و پامالی دولت خود آن ملت ، قدم تجاوز و حمله را بردارد ، دولت برای محافظهٔ دین و ملت و وطن ، و ملت نیز برای محافظهٔ دین و دولت و وطن باتمام هستی وجود خود بمدافعهٔ دلیرانهٔ شیرانه تا به نفس واپسین سعی و کوشش ورزند تا دولت وظیفهٔ دولتی وفرض منصبی خود را ، وما حقوق صداقت و محبت و شرافت خود را بجا آورده باشند .

در ین باره همینقدر گنجایش داشت انشاء الله در شمارهٔ آینده بیشتر ازین تفصیلات بر اولاد وطن عزیز و مطالعه کنندگان با تمیز خود مان


شماره ۲۱
سال چهارم

عرض داشتیم از زندگی شدم بیزار
پس از فراق کجا زندگی کجا مردن
محنت زد که بعد از من گذاشت اگر
فی منفی میکنند جدا مردن
علاج درد تو میکرد آن مستقی
ره کار اگر داشتی رو امرون
بتاریخ سوم پنجشنبه ۱۲ شهر حال در چشمه شفاه عمل یازده نجه روز بود.
گیا

اعطا خواهيم نمود . ومن الله التوفيق

خواد داخليه
(از محکمه کوتوالی ترکستان مینویسند )
و اجتماع بک جماعه غفیر و کثیری بود حاجی احمد علی نام مشهور محاجی زنبور ولد فضایل آگاه ملا رمضانخان مرحوم نیز دران مجمع حاضر بود به شب شنبه ۲۳ ماه مذکور از تیره سیاه و شمال سخت و گرد و باد از جانب قبله پیداشده رعد و برق در خریدن ورق زدن شده از شدت شمال نامبرده باختیار خود بدون تکلیف از خانه که بالای چشمه میباشد برخاسته شاخه های درخت ها شکسته در شب مذکور اشخاص های زیرت چی ها در پایان چشمه آب در یاب آمده که آب بازی کنند محمد اسحق نام متولی چشمه مذکور و بروکری او را مانع شده که این در یب نهایت سان دارد آب از طرف مزار شریف براه می آمدند. از شدت شمال و سیاهی شب پریشان شده بعد قدری باران بارید شمال از شدت خود مانده هوا بعد از اصف بازی مکنید نامبرده اظهار کرده که من بدریاب انك و جلال آباد غسل کرده ام این چه دریاب است که من غسل میکنم این را گفته لک زده بدریاب اندرون شده مجرد رفتن در آب نامبرده را آب فرو برده در ان انشاء که پسر هفت ساله روزی محمد خان صدباشی تاشقرغانی از نزد اشخاصی که با او همراه او را آب مجایده غلقه و آواز بلند شد که حاجی زنبور بدریاب آب بازی بودند مفقود گردیده و در شب مذکور پیدا نشده فردا درک اور ادر حدود میکنند جماعتی که در بین خانه بالاتر چشمه نشسته بودند همه یکباره برای مذکور کرده مرده محدود کو د را بوم یکشنبه ۲۰ از بین آب کن زراعت تماشای آب بازی ماجی مذکور برخواسته هنوز در اب پرنده خانه مذکور پیدا نموده اند که بچه مزبور در این ار یقه آب کی بند شده فوت کردید. فقط رسیده بودند که آب ماجی مذکور را میبرد مگر ساجی مذکور بعنوان آب بازی به مغروری زید میرفت او را کمان کامل نبود که یعنی آش میبرد بمدت چند دقیقه مسافت هزار قدم از تحت انظار مردم غایب شده معلوم نکردید اشخاصی که در پایان و لب در باب بودند عقب او رفته هر قدر سعی کردند. توانستند قرار بیان محمد اسحق متولی چشمه مذکوره که هر قدر حاجی مذکور گفتم که دست خود ر ایده دست. خود انداده آب او را میبرد خلص ماجی مذکور با رباب غایب گردیده نقش آن را فردای آن که بوم جمعه ۱۳ باشد نماز عصر از دریاب موضع نچه مردم که آنجا که از توابعات نهر جمتال است بر آورده بقربه سید میر قاسم آقا تعلقه شهر مذكور متصل مقبره سید میر قاسم آقا مدفون ساخته اند فقط

مكتوب
( از مینه )
جناب فضایل مآب سری و مدیر روش ضمیر جریده محترمه مبارکه سراج الاخبار افغانیه را الله تبارك وتعالى هنوز قوت قلب و عمر زياد عطا فرماید که ملت تجيبه افغانیه خود را پومیه از ترقیات جهان باخبر بازید ، سراج الاخبار افغانيه فيض بخش تمام اسلام علی الخصوص از خود مات افغانستان شده که از احوال تمام روی زمین و از ترقیات علم وادبیات مارا با خبر ساخته و میسازد این چند فقره را برای مات و برادران عزیز وطن خود عرض میدارم اگر منظور شود. درج نمائید - از وقتیکه شهریار همایونی پادشاه با دیانت مهربان ملت افغانستان اعلی حضرت سراج الملة والدين که تحت سامنة اسلاميه جلوس فرموده اند مملکت افغانستان جان ترقیات نمایان نموده که به تمام روی زمین بتال آفتاب نمایان میباشد - چون که به مملکت ماها سابق يك پيچ تفنك كه تلف میشد ساخته نمیتوانست حال الحمد لله کار خانه های توپهای آتش رش و دنباله رو تفنگ های جاغور دار کرج وزين و بوت وغيره لوازمات که دار السلطنه کابل تیار می شود از هیچ دولت کم نیست بلکه توپهای مایان از دولت های که من دیدم بهتر است اگر دلیل آن را بگویم مریضه هذای من کشال می شود در نوقت سایه بادشاه مانه هي علاقه و قلعه آهنگران مایان تفنگ های اولی و جاغور دار تیار میکنند و شکست ساعت و بايسكل و موثر را بخوبی میسازد انشاء الله تعالى بعد از مدن اندك ان اسبابها را کامل خود ما صاحب خواهیم شد که از خارج
ريه بمران الكلام الى خد الريان ماكلمه با مایع ام ادامه میتونم تو نگاه مهرانه مبار شنیا د شاه مهربان

ت. ثانياً
دوهی
انگذاریم
ادر وطن ما
ان در شرق
باید برادر
از دست ما
لمان دور
دین خود
دینیه را
و جان
احق محبت
ت بدوان
ت خداداد
ومات
سم و وجود
لت از ملت
این جسم
گفتیم :
ماند
و مات
ته که این
یعنی جان
که جان
آن دولت
عربية جناب مستفی در حق متوفی را درش
جان عمر بلا گردت آشنا مردن
بچشم دیده کی از چشمه شما مردن
چه های چشمه شوم شفا که روز اجل
برای حضر شود چشمه ها مردن
گیت وقوف که مرد است آشنائی بحر
کرا خبر که کیم باشد و کجا مردن
باب رفتی و حاکم بر تكره ذلك
جرا تو مردی و بود است حق ما مردن
برادری چو نور عنار شیدو را دو غیور
که داشت اینکه نمود از منت جدا مردن
غم تو کاش که پیش از اجل مرا بکشد.
سلامی نگذارد بگوی نامردن
زمن دکر پس ازین زند گی چه میخواهد
چر از کشت غم مرگ این جوان مركم
چرا که هست چنین زندگی مرا مردن


صفحه ۲۱
سال چهارم

بیدار مغز مابان کارخانه کشمیره مانی تیار کرده از کشمیرهای خارج دعا کوبان پادشاه اسلام اینست که اینگونه عریضه و گفت و گوی نکردم
به اندک مدت فارغ می شویم. ما مردمان ملت افغانستان کامل خلاف گفته چنانچه حرف خلاف آن ظاهر معلوم دار است اولا الحمد لله
به خیر و صحرایی بودیم که از لذت زندگانی خود مطلق بی خبر بودیم یعنی شخصی مسلمان صادق و عادل نائب الحکومه در قندهار است - که در عدل
به هزار خانه یک نفر خواننده یافت نمیشد حال الحمد لله تمام آنها صاحب خود پایانی ندارد چگونه شخصی زبردستی خواهد کرد و میکنند - ثانیاً
خط و سواد ضروری خود میباشد و لباس های پوشا که بسیار غلیظ اینکه یک لک باریده نوشت فی بار يتم یکصد روپیه محصول آن میباشد.
کلان برجرك میپوشیدیم حال به این لباس های خوب که تماش آن از از یک لک بار مبلغ یک کرور روپیه محصول میشود البته در تمامی افغانستان اگر
ملک خود ماست رسیدیم که عکس خود را محض برای نمونه برای تان یک لک بار پشم موجود شود - ثالثاً آنکه این چگونه گفت و گوی
فرستادم - خود این بنده بعد از شانزده ساله کی به خواندن عی شروع دعوی خواهد باشد که فیصله آن در یک پیاله شیر جای شود - چنانچه
کردم حال الحمد لله خط هذای فارسی و اندک خط روسی را تعلیم یافتم کار تجارت کا اعتبار و آب است کار بی اعتباری ولیه کی نیست اضافه
توجه بانشاء محبوب القلوب مبارک مایان به ترقی ملت خود فرموده ما مردم بر آن این دعا کوبان تجار قندهار خود را صادق خدمتکار دولت جان
ملت افغان از برکت و شرافت آن کامل ادم و از زندگی خود با خبر شدیم فدا میدانیم و هستیم اگر یک شخصی درم، آنها را قرار فرمان مبارک
درین هفت سال خود تجارت کردم چنان ترقی کردم که بقرار فرمایش و احکام از طرف پادشاهی بالای غلامان مقرر شود اینفدویان همان شخص
خود بکارخانه های روسی به شهر مسکو مانهای باب مملکت خود شیاد را مد نظر نداریم حکم و احکام پادشاهی را بصد دل و جان قبول داشته معمول
کردم بر سر هر توب آن نام و نشان مبارک دولت افغانستان را بفرمایش میداریم خلاف قاعده نمیکنیم و نخواهد کردیم انشاء الله تعالی - چونکه
چاپ کردم و به هر سال تخمیناً هشتاد هزار تابک لک روپیه بخزانه مبارک عالیجاه عبد الرحمن من بسیار شخص مسلمان و آدم درست با صلاح آراسته
دولت خود مختار مقدس خود محصول از مال تجارتی خود تحویل میدارم خوش گذران میباشد زیاده بعزت باشید خط هذا محض برای استحضار
اینهم کامل از ترقی پروری های پادشاه ماست بهر دوکان و شهر رومی آن مشفق مهربان صادق خدمت کار دولت اسلام تحر ریافته که آسوده
برتوب ها نام و نشان دولت ما میباشد ای برادران ملت افغانستان از خاطر باشند و مهربانی کرده درج اخبار مبارک کنند که تردید قول الشخص
برای خدا بگوئید به بینید که از جهان صنعت های گوناگون می پراید که درست کوئی نکرده بشود فقط والسلام

و آخر شرم نیست که مایان محتاج به غیر دین از سال ها و اسبابها باشیم
افغانستان وطن ما هاست افغانستان یجان از جان ما بهتر است پس
لازم است که شب و روز بدعای پادشاه مهربان خود باشیم اگر بدیگر تجارهای طایفه مسلمین
قسم داشته تان نمی شود همین جریده وطن خود را خوب ملاحظه کنید الشاهد میر علم نجار پشم و دلال صحیح است - امیر محمد تجار صحیح است.
انشاء الله تعالی یک نسخه آن برای انسان کافی است دیگر های ها برای شمین الدین عالیجاه باز محمد خان فوفلزائی صحیح است - عبد المجید قوفلزائی
هیچ شخص به بسیار زحمت میسر نمی شود اگر شود به بسیار ملاحظه افغان الشاهد - جی گل محمد تجار قندهاری صحیح است -
تمام آن را ملاحظه میکنند.
خان - عبد الحمید جدران تجار - حاجی محمد رسول خان تجار صحیح
زیاده الله تبارک و تعالی سایه ما را به بادشاه مهربان اعلی حضرت محبوب القلوب است. محمد ایاز صحیح است - محبوب خان اچکزائی صحیح است -
مادراج الملة والدین را از سر ملت افغان و حمله مسلمانان کم و کوتاه نگرداند عالیجاه شهباز خان بار گرائی صحیح است - مجنون خان اچکزائی
تحق جميع انيا آمین فقط دستخط محمد علم پسر محمد کل خان خرونی ساکن صحیح است. ملك محمد خان صحیح است نیاز محمد خان قوم قوفلزائی
غزنین مقیم میمنه صحیح است تحریر یوم شنبه ۱۰ ماه رجب المرجب صحیح است - محمد عمر خان ترکی تجار صحیح است.
سنه ۱۳۳۳
تجارها صحیح است. حاجی محمد حسین قوم خروئی صحیح است -
ملا صدیق کلان
عبد الغفور خان صحیح است ... محمد یعقوب خان فوفلزائی صحیح است -
مکتوب از قندهار
عطا محمد نجار صحیح است - خواجه محمد دلال ملا نور تجار ساکن
جناب مشفق محترم کرام مهربان محمود بیک خان سرم در محکمه اخبار ده خوجه صحیح است ملا فیض محمد ترکی تجار صحیح است -
سراحیه دولت خداداد اسلامیه افغانستان همواره بدولت اسلام معزز و میرزا غلام جیلان تاجکی صحیح است ولی محمد نجار صحیح است.
دارین باشند بعد از دعای دعا گویی دوام دولت پادشاه اسلام پناه غلام حیدر قوم اچکزائی صحیح است. محمد حسین خان فوفلزاتی صحیح
مشهود میدارم اینکه در اخبار سال چهارم تاریخ ۱۵ شهر جمادی الأول است. شابابا خان فوفلزائی صحیح است. محمد طاهر خان نورزانی
سنه ۱۳۳۳ شخصی در محکمه اخبار اطلاع دهی کرده در می شکایت از دست صحیح است - عبد الشکور صحیح است - عبد الغفور بار کرائی صحیح
اجاره دارهای قندهار تحریر داشته مضمون اینکه اضافه ستانی میکند است - عبد الخالق الکورانی صحیح است - غلام حیدر صحیح است -
یک لک باریشم روانه هندوستان شده فی باریک و نیمر و بیه یک لک و نجاه هزار عبد القادر صحیح است. محمد حسن صحیح است. میرزا عبد الرشید صحیح
روپیه گرفته و حرف های نامشروع به گفته یعنی اضافه ستانی بی آبی است - خداداد صحیح است - عبد المجید صحیح است ... سید محمد
میکنند از دست جاره دارها صادر شده شرح طویل داده اکنون عرض حسن خان پسر سید تاجمیر آقا نجار غلجی صحیح است. علی محمد صحیح


٢١٠
سال چهارم
حرفه ۹
است - غلام محمد خان نورزائی صحیح است - ميرزا محمد اكرم صحيح
است - مرزا عبدالرحمن صحیح است فضل احمد صحیح است ...
ميرزا على اكبر صحیح است قنبر على صحيح است - محمد عالم
صحیح است .

دستخط تجارهای طایفه اهل هنود طریق شهادت
دیوان دهره تجار دیوان مهر چند ولد يرتم داس شکار پوری
دیوان شیوه مل دلال - دیوان پنا شاه بنك نجار دیوان كوبال دلال
را در امیر چند دیوان منگاه - امیر چند و حکم چند سرای را جاه
دیوان تاشو - دیوان بو ردلال دیوان جنتامل - دیوان فقیر چند
دیوان دوار که مل تجار ديوان موتى سنك
دیوان
تجار دیوان کشن ولد رام سنك ديوان سيوك دلال
الجمند اس دیوان مومل دیوان ستکامل - دیوان کیمه دلال
ے تو مل بزاز - تتوصل بزاز صاحب چند - شیوه مال خورد دلال ...
دیوان شیوه مل ولد مول چند دیوان نند او الكومل - دیوان پوکر
مل بزاز ديوان فقير سنك دیوان کشن مل بزاز - دیوان گری
دلال - دیوان اونم و تکامل دیوان کرد امل ولد پرتم دیوان
لكو ولد الشومل - ديوان العمل وحيون - ديوان موله سنك دلال
دیوان دیره من دلال - دیوان رعومل دلال - دیوان دونی چند برادر
سوك - دیوان جه مال خورد . دیوان لکومل - دیوان کندن مل -
دیوان مرومل ولد اوجل - دیوان بوله سنك - دیوان نا رومل ويد
جنگل - دیوان ليكومل دلال - دیوان الكامل ولا تومل - دیوان
رامجی عطار - دیوان نيك چند

شماره ۲۱

جواد عارجية

(مسجد اسلامیه افغایه)
(دربار تهه وستن استر بایا)

باز شود شهر است بزرگ که از اهل فرنك و غیره آباد است، از بندر فردار باندازه ( ۱۲ ) میل از دریا فاصله دارد و عمارات عالی مصنع آن حیرت انگیز است و تمام بازارها و سرك و عمارات در صفائی مانند سنگ مرمر است و در زمین و ستن استریلیا این شهر با تخت است که نائب الحکومه اکثر اوقات همین جا سکونت میدارد و بازار کلان آن ولیم سیریت نام دارد. هر دو طرف بازار تمام بآینه و چراغهای برقی و عمارات شیشه افغانیه بنا شده است.
و مرمر است در میان همین بازار بجانب دست راست مغربی مسجد اسلامیه افغانان از گور نمنت استریلیا استد با کرده بودند که ما میخواهیم در میان شهر مسجد تعمیر کنیم ، کور تمنت مذکور بلا تردد اجازه داد این مسجدی است عظیم و عالی از خشت پخته و گیج تعمیر شده و دیوار های درون وبیرون بسیار منقش است در صحن مسجد حوضی است عظیم و کردا کرد. حوض بانچه كل وسليل كونا كون وحوض از سنگ بخت و گچ تعمیر شده و کردا کرد مسجد باغی است مدور که تا کهای انگور آن بسیار نظر ریاست گردا گردباغ دیواری بقدر قد آدم ساخته شده است.
این مسجد در شهر آستریلیا شهرت نامی دارد، رونق این قابل تعریف است. صنعت کاران این پورو بین بودند به دو طبقه مدور ساخته شده است و طبقه (۲) آن سه دروازه بلند از شیشه بلور ساخته شده است. که بعضی شیشه ها سرخ و سبز و زرد و سفید و به نقوش غریبه منقش می باشند. در داخل مسجد چهار دریچه بلوری باز شده و محراب مسجد به تکلف بسیار آراسته شده است که نقشه های غنچه گل بر دیوار ها کشیده شده آن هم از ورق طلای مصنوعی و الاشده و سه چراغ های جلی که از کار خانه مشین برقی والا سیم آورده شده است که درون مسجد بشب روشن میباشد و دو چراغ برقی در من مسجد یکی بو کناره حوض در صحن مسجد و دیگر آن به سر دروازه طبقه دویم که بر دروازه میانه و کنار مسقف مسجد آویزان است که مسافه دوری را بشب منور میسازد از منظره آن اهل اسلام سیر نمیشوند و تمامی توربین ها متحیر و انگشت در دهان میباشند. و بسیاری از مردان و زنان بورویی برای دیدن مسجد می آیند و یونهای خود را از پا کشیده بطور مؤديانه و صفائی سیر کرده و این میروند از چهار هزار پوند زیاده درین مسجد خرج شده است هنوز برای مدرسه سراحه که تویتا مانده شده است مبلغ دو سه هزار پوند ضرور است.

سراج الاخبا را فغانية

تحجب هنگامه ها شخصی که برای ما آن فقره را نوشته بود که در نسخه مورخه ۱۵ جمادی الاول همین سال درج کرده بودیم یک شخصی بود که به تاجر بود و به کار دار ، بلكه يك سياح رهم و لا غرضی بود که از جمله شيدتها و دیدنیهای او شایدیکی هم آن فریادها بوده باشد. اخبار چون يك مجموعة خبر است، و غرض را دران رهگذری نیست . لهذا چنانچه خیران فریاد را عیناً درج ایف نموده بود خبر این استمداد را نیز (العهدة على الراويان ) گفته عیناً درج میکنند. اما نکته شایان دقت اینست که در ان فریاد نامه چیزی که موجب عدم عدل و انصاف جناب نائب الحكوم صاحب باشد بنظر و نمیخورد. زیرا تائب الحكومة صاحب اول مصالحه را امر نموده اند که عین عدل و انصاف در اول دعواهمین است و اگر صلح نمیشد هیچ شبه نیست که بازخواست هم میکردند آقایان صاحبان امضای این نامه هم حق بدست دارند که اگر گفتگو و دعوا خود رحق وصواب میبود آیا چسان بيك پیاله شیر جای حل و فصل میکردید والحاصل سراج الاخبار بشاير وظيفة مجموعه بودن اخبار خبر را بدون کم و کاست درج نمود باقي العهدة على الراويان .

بر کناره راست دروازه مسجد در سنگ مرمر بخط خوش واضح
این مضمون کننده شده است.


صحیفه ۱۰
سال چهارم
شماره ۲۱

سراج الاخبار

الله خیرا
در شماره (۹) همین سال جازم خود شمه از ترجمه احوال سیادت و قضیات پناه جناب سید جلال شاه صاحب كه يك سيد عالى نسب ، و يك عالم روحانی با حسب میباشند نوشته بودیم این است که در پندار این مکتوب عالی شما را نیز درج نمودیم . حقیقتاً تشویقات و ارشادات این ذات ستوده سیرت ، و سعی و غیرت برادران افغانی ملت ما که در اوسترالیا مقیم اند در چنین اعمال خیریه شایان شکران فراوان شمرده میشود . جزاهم الله خیرا .

تحریر یوم شنبه ۱۰ شهر رجب المرجب از محال میمنه سنه ۱۳۳۳
( احوال ماوراء النهر )
نامه نگار ما از کرکی و مرو مینویسد :
کیفیت داخله مملکت روس از مردم ترکمن از اول جنگ تا حال چهار کشت اسب جمع آوری نموده که کویا اسب سواری برایش کمانده - به غره ربیع الثانی کو برناثر تا شکنند آمده بود مردم ترکمن را از حد خیوه نامه و از چهار اطراف آن را بحضور خود خواسته بود که شما مردم سابق از دولت روی چند خانه و نفری و سالهای مواشی و نقدی داشتید و حال چه قدر دارید سیاهه آن را بدهید چرا که دولت روس چون حزب داشت از شما مردم نهایت اسپهای زیاد میخواهد عوض اسپ ها و صداقت شماها بقرار احوال نان خواه مقرر میشود و نشانهای صداقت از طرف دولت به هر کدام شما ها داده میشود مردم ترکمن عوام بودند هر کدام آن ها سیاهه خود را اضافه از جایداد خود داد بعد از سیاهه برای نامبرد ها گفت که شما مردم از سابق یکی بیست غری و سال شماها زیاد شده حال دولت ماها جنگ دارد از شما مردم كمك وجه نقدی را میخواهم مردم لاجواب شدند درجه اول از نخبه مئات نادرجه اخیر الی غر ١٤ مثالی وجه نقد جمع آوری نمود بعضی بعضی که وجه نقد و سال نداشت فی ١٤ تغريك نذر عسكر گرفت تخمیناً یکهزار نفر شد بجای حرب خود فرستاده بود میگویند که آنها کامل بدست دولت معظمه عثمان زاده افتاد ماند به غره ماه جمادی الاول عکس امپراطور روس معه عکس عیال آن به يك قطعه از تاشکند تا مرو انچه شهرهای بزرگ و كوچك كه بود به بازار ها گشتاندند و مکفت که بحق پادشاه خود دغا نکنید که حق سبحانه تعالی دعای اهل اسلام را مستجاب میگرداند از لاعلاجی از دهن هر شخص چیزی می راند بادهای خوب و بادهای بد بعد از آن برای این مردمان گفت که عکس پادشاه شماها معه عکس عیالان آورده ام لازم است که چری كمك کو پاداده شود چهار در جه کرد درجه اول فی دو کان دوصد منات درجه ۲ یکصد و پنجاه منات درجه ۳ یکصد منات درجه ٤ بمثل قال و با و ارجی پنجاه مثالی وجه نقد جمع آوری نمود - طلاچه روسی یک قلم یافت ندارد به شهر های حکومتی خود حکم نمود که تا پنج یوم هر شخص که طلاچه روسی داشته باشند تحویل خزانه و بنک های سرکاری بکنند عوض آن کاغذ صد مناتی بگیرید بعد از پنج یوم از نزد هر شخص اگر طلاچه رو سی یافت شود فی منات شش منات جریمه و شش ماه محبوس می شود - نرخ کاغذ صد حقاق دولت مذکور به مرود و صد و ده روپیه میباشد - دو این او ستریا

الحمد لله پایه بنای این مسجد اسلامیه روز دوشنبه تاریخ ۱۵ ماه رمضان المبارك ۱۳۲۳ هجری نهاده شد ، الله تبارك وتعالى بر جمله مسلمانان مبارك و باعث بر کشاد رحمت کناد .
روز محشر که جان گداز بود
او این پرسش نماز بود
و در کناره چپ دروازه مسجد همین مضمون به انگلیزی ترجمه شده در سنگ مرمر بخط خوش واضح تر تحریر و کنده شده است الحمد لله رب العلمین انتظام مدرسه برا جیه بخوبی شده است . افغانان مشورت این بنده را بوجه احسن و محبت قبول فرمودند . قانون وقائده مدرسه چنان قرار یافت که هر چه مسلمان زادهای که درین جاهستند ، دو وقت برای درس بیایند ، بعد نماز صبح و بعد نماز ظهر و مدرسن جناب مولوی ملا یار محمد صاحب پسر مولوی محمد غوث قند هاری است . که برای امامت و درس مقرر شده اند که مولوی موصوف در عربی ، فارسی ، انگریزی تعلیم یافته شده است . ممبران مسجد هشت نفر افغانان می باشند که در سر کار برطانیه استر پلیا در کور تمنت برجسته شده است . اگر چه ملایار محمد خان ریسیدنت افغان است لاکن امامت و درس را هم او اجرا می کنند زیرا مدعی خواهیم که هر که امام و مدرس ما باشد باید افغان باشد .

دیگر
( مسجد اسلامیه افغانیه )
( در شهر آدلید سوتهه استریلیا در وسط شهر )
( در کلیت ستریت )
ادلید یک شهریست در سوتهه استریلیا ( استر پلیای جنوبی ) و از کناره دریا فاصله ۹ میل واقع است . شهریست عظیم و مصفی اهالی آن اهل یورپ اند . بازارهای آن وسیع و همه آینه و سنگ مرمی فرش شده بکناره دست چپ در وسط شهر در کایت ستریت مسجد اسلامیه افغانیه واقع و بنا شده است این مسجد از سنگ تخته و گچ ساخته و زمین مسجد و دیوارهای آن بکمال هنر صنعت کاران مصنع و مزین شده است و برنگ های مختلف منقش و ملون ، در صحن مسجد حوضی است وسیع برای وضو و تمام کناره حوض گل و سبیل کاشته شده است . دو مناره بلند و عظیم و پر رونق متصل دروازه ساخته شده است که فاصله یکمیل دور از او نط شهر مخون جلوه می دهد که از منظره آن اهل اسلام سیر نمی شود و نور بین ها متحیر میشوند در صحن این مسجد درختان انجیر و تاك های انگور غرس شده اند . يك زمین مرغزار برای محفل جلسه و وعظ مهیا گردیده است . درین مسجد تخمیناً زاید از سه هزار پوند خرج شده هنوز یکنیم هزار پوند برای مدرسه مواجه ضرورت هست . ممبران مسجد اهل افغانند که در سر کار برطانیه کور تمنت استریلیا رجستری شده اند مسجد بریز بند کنج لیند آستریلیا زیر تعمیر است .
( از شهریت و ستن آسٹریلیا ) امضا ( [ILL] )
( الطالب السيد جلاله شاه )

شش هزار نفر عسکر خود را به ملك براهوت ...


صحیفه ۱۱ سال چهارم نمرهٔ ۲۱

بندر خود می برد براخوت مذکور در بین آب طوفانی شد از بندر گاه خود دور افتاده نفری مذکور که در بین براخوت و دلك و اسلحه حربه نداشت تقدیری بدست روس اسیر شده آن شش هزار نفر را تمام شهرهای حکومتی خود گردش داد نصف از ادرین روزها به مرو آورده بود میگفت که چنان عسکرهای اوستریا را گرفتم و نمیگوید که دست بسته بدستم افتاد و نمیگوید که هزارها مثل این ها از عساکر من قتل رسیده و اسیر بدست مذکوران میباشد معلوم میشود که سابق ازین هیچ دست گیر مذکور نشده اگر نه مثل این ها به بازار ها میکشانیدند.
از مملکت داخله خود روسی کامل مسلمانان بخارا و ترکمن و یهودی که دران جا تجارت میکرد کشیده اند از تاشکند به اطراف نمیماند که رود به ۱۹ ماه جمادی الاول از طرف حکومت روس به مرو حکم رسید که فی هشت نفر يك نفر عسکر از مردم ترکمن جمع آوری نماید و امروز های ها و کلان شود های سرده ترکمن را حکومت به مرو خواسته معلوم شود که چه جواب بدهد و از دیگر علاقه ها بمثل تاشکند و علاقه بخارای شریف نمیدانم که بقرار مرو حکم شده باشند یا نه در ثانی خلص عرض میکنم - خزانه قديمه بخارای شریف را بچند دفعه به بهانه قرض روس برد که چیزی برای شان نمانده و حالا به واسطه داخل شدن به مملکت مذکور پریشانی زیادی میباشد.

از منظره خرابه ای سیلاب پغمان

لندن ۲۰ مى ۱۱ رجب المرجب
مستر اسکویث در تلگراف خود اسمی سکتور سفید را بیان نموده که از شرکت ایطالیه در جنگ در انگلستان مسرت زیاد رخ نموده است و دوستی قدیم ایطالیه و برطانیه ازین شرکت مبدل به اتحاد کامل گردیده است.

روما – ه می کرنیل ویانی اطالوی دو هزار نفر اطالوی و چهار هزار نفر افریقوی را با خود گرفته به مقام صدرا واقع طرابلس روانه گردید که بر بعضی اقوام باغی حمله نماید – چون مسافت ده میل رسید فوج افریقوی تفاوت نمود و مابين فوج اطالوی و فوج افريقه جنگ شدید واقع شد.

قبضه زمین بذريعه غاز ها
فيلد مارشال فرينچ میگوید که آن جبهه های میدان که در مشرق ایپر بسبب استعمال غازها از دست ما رفته بودند تا حال ما بر آنها متصرف نشده ایم و می گوید که مقدار غازها استقدر زیاد بود که قبل از آن گاهی دیده نشده بود - غازها از انبوبها تا چار و نیم ساعت متواتر می پر آمد و در پنج میل منتشر بود و در این اثنا گلوله های کلوخ گیر بر ممثل باران باریدند و ابر غاز در بعض مقامات چهل فوت بلندی داشت و ازین سبب اکثر حصه فوج ما بالکل از کار افتاد.

لندن ۲۷ می ۱۲ رجب المرجب
به اخبار تایمز از مقام آئیون کورود اطلاع رسیده که تاریخ ۲۴ و ۲۵ می حمله جرمن بر قلب فوج روسی در گلیشیا در تواريخ جنگ بی نظیر بود غنیم از توپخانه های کثیر طوفان آتشباری قلب فوج روسی را ویران نمود و آنرا بر هم ساخته اراده داشت که به یمین و یسار فوج روسی رجوع نماید لیکن افواج روسی به ترتیب درست و منتظم پسپا شدند -

* دروازه باغ شاهی جلال آباد *

از ترجمه اخبار های انگلیسی
که ترجمان انگریزی ترجمه کرده

لندن ۲۷ می ۱۲ رجب المرجب
مستر بونارلا در تقریر خود بیان نموده است که جنگ به کامیابی جاری داشته نمیشود اگر وکلای فرق مختلفه انگلستان در وزارت داخل نباشند .


جريده ۱۲
سال چهارم
شماره ۲۱

بشناسید. هنوز من از اوثاق خودم نیرآمده بودم که صدا های توپ و تفكها بگوشم رسید مهم به تعجیل بوت هایم را پوشیده و خود را بسرك برتاب کرده بدقت کردن اطراف و جوانب خود مشغول شدم که درین موقع بعضی آدمها و زنها مرا از برآمدن منع کردند ولی من سخن هیچکدام آنها را اهمیت نداده بدیدن نظاره دوام ورزیدم ، شب تاريك بود . و توپخانه فرانسوی بر زیبان از هر طرف کله بازی میکرد ولی همه آن بی فایده ثابت شد. در حالیکه ایستاده بودم از طاقی که حکمفرما بود هیچ چیزی بنظرم نمی آمد از ارو و واپس به او تاق خود عودت کردم تا از انجا به مرتبه بالائی او تل رفته چیزی استفاده کنم ، در اینوقت صدای ماشین زیبان متصل بگوشم میرسید که نا که ببعد ۱۰۰ گز از اویل بکمال شدت يك آواد مهیبی را حس کردم و با خود قرار دادم که باید ضرور ازین واقعه معلومات بدست آورم هر چند که در راهیم هلاکت به و ظه است و لهذا دوباره از بالا زیر فرو آمده بطرف سرك رفتم که باز به آواز هولناك متواثر دیگری که از ضربه آن تمام محلات اوتل لرزیدند قوه سامعه ام را پرا گنده ساخت، شب بسیار سیاه و تاریک بود که انسان پردیدن هیچ چیز مقتدر نبود و هر چند که زیبان را در فضا تفتیش کردند نیافتند ولی کله بازی هنوز هم دوام داشت . بعد از کمی دیر چنان معلوم شد که حالا زیبان بر پلی نیست و از السیب کاوله باری توقف نمود مکر د هتا باز به نهایت شدت بك آوازی برامد که متصل آن صداهای توپ و تفنك هم دوباره بالا شد. من هم درین اثنا برای تحقیق نقصانات روانه شدم و بعد از انکه به استاسیون رسیدم معلوم شد که چند مسافریکه در خانه های ریل خواب رفته بودند و عده ئی منهم هلاك شده اند. و کمی دورتر رفته دیدم که از اثر بك بم ديگر يكجند کادی ریل را آتش گرفته، شعله های آن بلند شده است که پس از کوشش و تکلیف بسیار منمانی کردید .

يك منظره از سرحدهاى بلوچستان

شماه ۲۹ می ١٤ رجب المرجب
خبر دیل از انگاستان به شمله رسیده است — به استعمال توپهای کلان و به خرج کثیر سامان جنگ و به نقصان تعداد كثير فوج جرمنها دریای سان را عبور کرده اند — حمله جرمی و آستریا بطرف جنوب و مشرق رز عمل نهایت شدید میباشد و فوج کثیر مصروف پیکار است و مرکز ظاهر نمیشود آن به سبب جنك ايطاليه قوت استريا و جرمن در رزمگاه مشرقی کمزور شده باشد .

لندن ۲۸ می ۱۲ رجب —
اعلان سرکاری مظهر است که چون جهاز جنكى مجستك مقام كيلي پولی در جنك مصروف بوديك كشتی زیر آب دشمن آرا غرق کرد — و قريباً كل افسران و سپاهیان محفوظ ماندند .

لندن ۲۷ می ۱۲ رجب المرجب
جهاز پرنسس ازین در بندر گاه شیر اس اتفاقاً بريده — وصرف يك نفر از اهل جهاز سلامت مانده — و قریب دو صد نفر کشته شده است . این حادثه بوقت یازده بجه روز بوقوع آمد و يك شعله بزرك پيداند و جهاز غائب کردید .

حكايتهاى محاربه
نامه نکار اخبار دیلی میل از فرانس اطلاع میدهند که بوقت شب بتاریخ ۱۸ ماه مارچ زیان بار دوم بر کیلی حمله کرد . و در نقاط مختلف شهر يقدر يكدر جن بم انداخت ، و چون مدعای این هجوم هوای آن بود که استاسیون مشهور ریل میری تائیم ، کیلی تباه کرده شود از آرو در نزدیکی همین موقع بیشتر بم افکنده شد و از انجمله یکدانه آن بر یکی از او تاقهای ایستگاه افتاد که ۱۰ نفرر اهلان و هما القدر را مجروح ساخت . زبیان قریب نیم ساعت بر شهر پرواز داشت و در همین اثنا از هر طرف بران غیر کرده شد ولی با اینهمه بکمال کامیابی مراجعت نمود در هو تلی که من اقامت داشتم عين رساء ۱۲ و نیم شب خادم او تل به سراسیمگی در اوثاق من داخل شده مرا مخاطب ساخت كه يك ژيان بر شهر دوره میکنند و شما زودی به بیرون

يك اسكول در كراچى


شماره ۲۰
سال چهارم
حيفة ١٣

برك
درین
یکدام
مانو
کردم
ندای
لكمال
شرور
تفتيش
ای دیر
بداری
بل آن
برای
علات
کرادی
وشش

حکایت دیگر
( بیان يك سياح امريكاني )
پیشتر به خریدن تکت ها آغاز کردند و به این قسم جرمنيها از اهالی شهريك
مبلغ جه یمی را جمع کرد. شبی که برای نما شام مین بود. رسید و درین
در اخبار ، دینی میله لندن يك سياح امريكائی که در حال از سیاحت شب جرمن ها دروازه نیا رو را بسته کرده و به اطراف آن پولیس ها را
جر من فراغت یافته و این به مملکت خود مراجعت کرده است مینویسد که : مقرر نمودند مرد ما نیکه شرکت ها را خریده بودند روقت معلوم کرده کرد.
من از مدتها آرزو داشتم که به جر من رفته و حالت عمومی آنجا را به نیاتر و رسیدند ولی همه شان دروازه تیاتر و را بسته و بهره پولیسها را
دریافت نموده عوام الناس را از آن خبر دهم ، غرض من در وسط ماه دسمبر بران دیده پس گردن خود را خاریده و اپس بخانه های خود شان
به جر من رسیدم و حالا از انجا واپس آمده ام. در اثنای سفر روزی مراجعت کردند.
در مایین هوتل ریل و بکرش و بودا پست و بستان خوردن مشغول بودم و بفردای آن جرمنها این اعلان را شایع کردند که ماه بهم و اونان
كه يك نفر اجنبی آمده نزدم نشسته بپرسید که آیا ! شما انگلیزی مزاج کرده بودیم ...
هستید ؟ و من در جوابش گفتم که و نی من بك امريكائی هستم . وبعد
ما بين من واو بك مكانه خوبی واقع شد. او گفت امروزه روز ما که
حکایت دیگر
ه حمله در داستان .
بی از چهازهای انگلیزی را بذریعه کشتهای تحت البحر خود غرق از قار يك جرمنی که برای اخبار کولون كرت جرمنی نوشته و تایمز
کرده ایم سب اصلی آن اینست که به هیچ صورت غله و خورا که به به لندن از ان نقل نموده است .
انگلستان نرسد و در پنوقت هر چیز در انجا گران است و اگر ما هم نگذاشتیم يك افسر جرمنی مقرر قلعه ، حميديه ، كيفيت حمله جهازات متحدين
که غسله به آن برسد انگلیزان هیچگاه انتظام خوراک خود را کرده را بردره دانیال بدین صورت نگاشته است .
نمیتوانند . تا کنون نزد ما ٤٠٠٠٠ سپاهی و ۵۰۰ افسرانکلیزی
اسیرند و علاوه وان حالا حصه بزرك يولاند روسی و شمالی فرانسی على الصباح يكابك ده جهاز برطانوی و چهار جهاز فرانسوی بنظر
و بلجیم در تحت تصرف ما است . در آمد که بسیار جهازهای نباه کی دیگر هم با خود داشتند این چه از ها
وقتيكه به محروسة جر من داخل شدم در انجا حالت عجیبی مشاهده آهسته آهسته در دره داخل می شدند ، يك جهاز كه كوين الزينه
کرده ، نیاتروها و رقصخانه ها همه بند شده اند و هر کس میخواهد که و بران توپ های ۱۹۰۱۵ آنچه نیز غیر نصب بودند ۱۱ میل دور تر
بمیدان جنگ رفته بادشمن بجنگد . بچه های کم سن که هیچ قابلیت برقی از ساحل ایستاده شده کوله باری شروع کرد. از کوله باری او که
شدن عسکر را نداشتند برای خواهش رفتن به جنگ در خواست ها می در مقابل آن هیچ نمی توانستیم من آدمهای خود را جاهای محفوظ
کردند ولی اداره حربیه در خواست شانرا بنابر صغر سن شان نامنظور فرستادم و خود بايك لفتنت کر تپل از ستیشن توپخانه بسیر آشیاری
مینمود زمانیکه در اداره حربه رفته خدمت فوجی را آرزو کرده اند جهازها مشغول شديم، من آنوقت بكمل شوق انتظار می کشیدم که
الا وظیفه پولیسها را نجامی آورند. زنان فاحشه کارهای گذشته خود ما هم کوله باری شروع کنیم .
ها را گذاشته در تلگرافخانه ها و دا کخانه ها به جای مردها کار میکنند در مقامات محفوظ بیکار نشستن بسیار بد معلوم می شود من باطمینان
مختصراً هر جایی را که دیدم در انجا زنها بنظرم بر میخوردند که بکارها در توپخانه میکشم و با مردم مزاح کرده بآنها سیکار تقسیم می کردم.
مشغول میبودند و هر شخص درین جنك عیش و عشرت را بر خود حراء درین اثنا توپخانهای ما که به جهازات نزدیکتر بودند آتشباری
کرده بود لهذا اگر همین حالت جرمنی ها که من در دسمبر و جنوری شروع کردند ازین سبب جهازات به پس شدن مجبور شدند که تاثیر کوله
دیدم تا به حال برقرار باشد تا به حدیثه من میدانم از اقوام دیگر دنیا بیشتر باری شان هم کمتر شد .
ترقی میتوانند کرد. و این یك هم بدیهی است که در دل هر مردوزن پس از ان که دو سه ساعت در کوله بازی شدید ماندیم ما را هم به
و طفلی که چنین خیال وجود داشته باشد آن قوم هیچگاه از روی دنیا درست کردن توپ ها حکم شد مردمان طوبخانه بخوشی برخاسته برلاین
محو نمیشود . اول بريك جهاز فرانسیسی کوله انداختند. پرتویخانه ما جهازات دشمن
سخت کوله بازی میکردند کاهی گاهی ما را به مقامات محفوظ مراجعت
می افتاد ولی آخر ما جهاز بیوت را صدمه رساندیم ما خوب میدیدیم
حکایت دیگر که کلوله های ماچمان بران جهاز میخورد. مردم ما عرق عرق میشدند
( مزاح جرمنی ها ) ولی بعزم جزم کار میکردند. به بسیار زودی وقت آخری حیات جهاز
رسیده در گرفت چون یک کله دیگر ما بر پهلوی او خورد بعد از سه دقیقه
در حال جرمنيها بر باز یکی ها يك مزاح ظریفانه کرده اند: جر من ها مانند سنگ پشت در آب رفت بعد از آن مانجهاز های نزدیکتر
اعلانی شایع کردند که، در تیا تروی بزرگ بر ملز جرمنيها يك تماشای
جدید بسیار اعلانی نشان میدهند لهذا کسانیکه آرزوی دیدن
این نماشا را داشته باشند میباید دو روز بیشتر شکت های خود را بخرند،
عرض چون باز یکیها این خبر را شنیدند بسیار مردم جار جار ، پنج نجروز


شماره ۲۱
سال چهارم
۱۲
رطانوی، ارزر سپیتال و اوشن، نام ها متوجه شدیم ارزر سپیتل اول باروت و قور خانه را
می بردند وه چه بود از توپ و ذخیره و غیره
و به ۹ تیم نوه اوشن نیز غرق گردید.
دست آلمان ها افتاد
از صدا های رعد نمای توپ های قلعه های ما و جهازهای دشمن یکی از ساکنین و لانکوی، شرح جدایی در خصوص محاصره آن
گوش ها گرمی شدند. پس از هنگامه مذکوره احوال توپخانه ما شهر می دهد قسمت مستحکم شهر مزبور قلعه
خیلی عجیب بود، بعضی سوراخ شده بودند. و منتشر افتاده بودند. استحکامات معروفه قرن ۱۷ از آن حراست می نمود در اواسط
نفر ما قتل و ١٤ زخمی شد نقصان قلعه های دیگر هم که بود.
ماه اوت آلمان ها قشون ساخلوی انجارا به تسلیم دعوت کردند ولی به علت
ما توپخانه را . از او درست کردیم غیر اکتوب که کامل بیکار استنکاف فرمانده فرانسوی از قبول این معنی فوراً سپاهیان آلمان انرا
شده بود. از اکشباری متصله ماعلاوه و سه چهار جنکی بك كشتي
ساء كن و سرنك جین نیز غرق شد، پنج کله توپ بزرگ رو کوین اللزینه محاصره نمودند صبح ۲۱ اوت در ساعت چهار بمبار دمان انجا شروع شد.
افتاد، بسیار نفری دشمن تلف شدند بوقت شام اسب ها و سیاهی های عمارات کوه و سن بارتين ، يكمرتبه مشتعل گردید در سایه شعله های
خود را دفن کردیم و بر قبرهای آنها کانها و تکه های کله ها فشاندیم. آتش سربازان فرانسوی قشون المان را می دیدند که ترانه ( واخت آم
این نشان داده میشود دشمن حالا زود پس نخواهد آمد و اگر آمد مارا
مثل اول قوی خواهند یافت .

آهسته برك كل عشان و مزار ما
پس ناز کست شیشه دل در کنار ما

ر این ، ) را می سرودند
خلاصه این نقطه هم شش شبانه روز هدف ببار دمان سپاهیان آلمان
دیروز جنرال جاو پدیشاه خود بر سینه من نشان بهادری ترکی چسباند واقع شده در ۲۹ اوت این نقطه با عظمت يك توده خاک و خاکستر گردید
و برای من سفارش صلیب آهنی هم شده است و ۲۵ سپاهیهای جرمنی را و دیگر طاقت مقاومت در خود ندیده کماندار حکم به تسلیم داد -

حکایت دیگر

( حکایت دیگر )
( ملاقات قیصر حرمی باشهنشاه فرانسو از وزف )
اخبار تایمز در اشاعت کنونی خود مینویسد که قیصر و بلها برای
ملاقات شهنشاه قراب | ژوزف امیرا طور اوستريا مجارستان بفرض
يك مذاکره در باب شركت جنت ايطالي نظر قداری اتفاق ثلث
اواخر شهر اوت که آلمان بسمت ( مارن ) پیش می آمدند ابلاغیه های به د ویانا، رفته بود. در اثنای گفتگو شهنشاه ژوزف قیصر را ازین
فرانسه بطور اختصار از پیشرفت دشمن خود سخن میراندند و غالب اوقات يك بخون معلمين ساخت که اگر در حرب حاضر ايطالى بمعاونت شان شرکت
نظر بسرعت جریان حوادث یا بعد دیگر بسیاری از مطالب نا گفته هم نکنند میتواند که یکمالی جدید باروس، فرانس ، و انگلستان مقابله
میماند از جمله سوانحی که چیزی از آن نشنیدیم و ذکرش را ندیدیم کند. روسی این یک را در زیر نظر دقت گرفته بود که اول عثمانی را
گذشت بلاد مستحکمه حدی بود که دشمن قوی عداتها چگونه شکست داده و بر قسطنطنیه قابض گردیده باز از راه در دانیال و فرانس
معامله کرد لانکوی - یکی از شهرهای بود که سقوط آن را وانكليز مربوط شود ولی هنوز نمایند. او در این اراده قانده خود با کام
فهمیدیم در دست مهاجمین افتاده اما حالیه از بیانات اسرانی که از آلمان مانده است . کاوله باری كقوة عربية متفقين و در دانیال کرده و هنوز
فرار کرده بارهایی یافته اند مشر وحانی دلکش راجع مورود آلمانها در نقاط دوام دارد تاکنون از ان بك نتيجه برای متحدين حاصل نشده است.
مزبور می شنویم ( موتمری ) را سیاه فرانسه که م حفاظتش مامون بودند مگر در حقیقت اگر فرانس و الکلیز بر در دانیال قابض شدند در ان
بدون مقاومت به دشمن تخلیه کردند و فاتحین مغرور در ۲۸ اوت وقت خبر جرمی و ا و او ستریا را در ان می بینیم که اولتر عمانی را
وارد آن شدند ولی اما کن مستحکمه و ذخیره های جنگی را قبلاً امداد کنیم. بجواب این فقره قیصر چرمی فرمود که بلی مهم همین
قشون ساخلوی مثلاثی و محترق ساخته بودند
خیالات را حس کرده بود. و در دل من نیز مجله همین تخيلاتيكه نها
اما نقب راه آهنی را که از والانیکویان ، به مغزیزیز ، ممتد است و تقریباً آنرا ظاهر کردید موجزن بود. من ترکانرا تا به وقت اخیر امداد
به مسافت هم میل از زیر شهر ، لانگویان ، میرود نیز خراب کردند - خواهم کرد. غیر ایران میں ابا ترکان لك محبت مخصوصی است و این محبت
آلمان ها این خط را خیلی لازم داشته بنابر این خودشان در قائمه کوهی از امروزی بلکه از چند سال به انتطرف متداول آمده است از کارخانه
که ، لانگویان، روی آن ساخته شده به راه آهن جدیدی بنا نمودند.
مشهور کرپ مایسی سامان حرب به قسطنطنیه رفته است و ملت من برای
در ۲۹ اوت هدف حملات خود قرار دادند و به روز کاوله روش خانه را در ان عثمانی خود یک مبلغ جسیمی نیز فراهم نموده است.
کردند توپهای که برای بار دمان این نامه بکار رفت عبارت بود از ترکان سلب شجاعت و متافی کار در دانیال در مقابله قوه خربه
توپ های بزرگ اطریشی که از هفت میل و نیم مسافت قلعه کلوله می انداخت متحده فرانس و انگلیز نشان داد ماند سزاوار آفرین و تحسین بلیغی
ولی گلوله نوبهای قلعه آن اندازه راه میرفت از این رو در عرض یک میباشند. انگلیز و فرانس تا به حال و در دانیال محاصره دواه ورزیده انده
چشم برهم زدن قلعه قوی پیکر در زیر خمپاره های منها حمین زیر وزیر و عجب نیست که عنقریب بذریعه فوج از راه خشکه وان هجوم اورند
کشت و سا خلوی هایش در غره ستمبر تسلیم شدند -
ولی باز هم به خیال من آن حمله کامياب ثات میتوان شد. می اراده کرد.
اما بد بختانه ساحلوبهای این نقطه مثل مستحفظين، منتری و انبارهای بودم که به قسطنطنیه بروم ایکن حالا خود را به حاضر شدن در میدان

يك فصل تا گفته تاريخ جنك
قلاع سرحد فرانسه

باقی
15
قطم
15
ووط
بکنم
صور


شماره ۲۱
سال چهارم
صحیفه ۱۵
غیره
ره آن
به عان
به های
ت ام
ن آلمان
fer
برای
مرض
ثلث
ازین
ری
بان را
كام
هنود
دران
امداد
محبت
رای
مانده
رزمگاه مغربی بیشتر مجبور می بینم چرا که من قصد کرده ام که نا ممکن علیه با استره نیز خود کلوی خود را خود می دم و می فینا در ظرف ۱۰
باشد بزودی برو کیلی ، قابض شوم و اگرچه در راه تسخیر آن فدا ۱۵ دقیقه را هر ملک عدم خواهم شد. پس اگر اهالی بریتانیا بالاعشی
ساختن اسی جانها لازم می افتد مگر با آن من هیچ به آن باك نخواهم من باز هم يك محمدردی میخواهند بکنند آن بدست طریق ممکن است که
آورد چرا که این جنگها شبکه ما کرده ایم در ان خود غرضی شخصی نعش مرا به يك شفا خانه جرمنی بفرستند که در آنجا طالب العلم های
خود ما مضر نیست بلکه برای آزاد کردن ملک و ملت این همه هنگامه ها جرمنی جسم مرا تکه تکه کرده از ان يك معلومات في بدست آورده
ر روی کار آمده اند.
هیچ نباشد در فن جراسی کامیاب بشوند و من نیز پس از مرگ فجر کنم
بعد ازین زنك طعام زده شد و هر دو تاجدار به خانه طعام رفته که من بد نصیب هم به اندام کار وطن خود آمده توانستم
به ان خوردن مشغول کشتند .
حکایت دیگر
( ملاقات يك نامه نكار بايك الفسر مجروح جرمی )
زیپان قسم جدید
اخبار و دیلی میل، رقمطر از است که حزنها در همین وقتها لك نامه نگار اخبار و دیلی ایکسپرس از صدر مقام فوجی انگلیری اطلاع
ریلی قسم جدید را ساخته اند ، در وقتی که زیان پرواز میکنداران
میدهد که مرا بابک افسر مجروح جرمی که اسیر شده بود ملاقات اتفاق
یک آواز عجیبی می راید که از دور و حرکت چار عدد انمی آن که دو
افتاد و پیش ازین چون در بر این با او تصادف کرده بودم از ا رو می شناخته
عدد آن در پیش و دو عدد آن در دنبال زیبان می باشند و هر کدام
و نام گرفته آواز داده نزد خود طلبید که در بغلش خورده بود و به حد
آنها قوت ۲۰۰ اسب را مالک هستند حاصل میشود هر چند که ما هران
کمرش يكرهم بسيار بزرك وستكبى کشاده بود. در میان من و او تادیر
فی الجنيري جرمن در نه برامدن این آواز کوشش دارند که بهمراه
گفتگو دوام ورزید. من از وی پرسیدم که در خصوص جنك خيال
ابن انجن ها آنچنان يك آله را بچسبانند که همان آواز را محو و زایل
شما چنان است جواب داد که اگر پایه ۹ سال محاربه را طول داده
گرداند ولی تا کنون در این نشبت خودشان هنوز بدرجة انم کامیاب
شود ملك ما بخونی و کمال اطمینان از مقابله روس، فرانس ، و انکار
نشده اند . و ژییان هر قدر ارتفاعی که پرواز بکنند باز هم صدای مهیب
رآمده میتواند و هر فرد ملت ما همین آرزو دارد که در عسکر داخل
آن خفته کان را هنوز بیدار می سازد و زمانی که ربیلی برای پرواز بسوی
شده با دشمن در میدان حرب مجکد .
فضا روانه میشود چنان می نماید که در جو هوا يك قوة جازيه بسيار
حب وطن در دل زنان به این درجه بجوش و خروش آمده است که
شدیدی موجود است که بدریمه آن این آله هيتناك بكمال سرعت
زنان پیریکه هیچ دار از دست شان پوره نیست برای سپاهها و مجروحین
بطرف منها در خیران میشود در وقت طوفان ها و كر ديا ها حال آنهم
فی میدوزند و یا کار پیده و باده را کرده اصف واردات خودشان را
به حال بك جهاز بحری که طوفانی شده باشد تحویل می باشد .
که از ان عمر بدست می آورند در اعانه جنگ داخل میکنند. نیاروها
جومها در وقت حاضر دو طرز زیبان را طیار کرده اند که یکی
و قهوه خانه ها شد شده اند در هوتلها و غیره همان رونق و جم و جوش
مجری و دیگری بری است نیر قسم اول آن ، ل ٦، و نير قسم دوم آن
باقی نمانده است و دل هر كس بمیدان جنك رفتن میخواهد و هر قدر
۵۵۰ میباشد. زیبانهای قسم ۱۹۵۰ درین وقتها اکثر برنجر شمال
کاشتکار ان نوجوانی که بودند همی میدان جنگ آمده اند. در نجا مجروح
در پرواز مشغولند و قوه تجربه انگلیزی را تعاقب میکنند که طول
قطع کلام خود کرده به سبب ضعف و ناتوانی که از زخم به او رسیده بود
آن ٥٢٥ فوت و حجمش ۵۰ فوت و شکل آن نام با یک جروت منشا به
از زیاده سخن گفتن معافی خواسته خاموش ماند .
است در ژیان
مقدار ۱۰ لك مكعب فوت کيس موجود میباشد و موجمد آن کاونت
حکایت دیگر
ربیان بیان میکنند که این کیس را از کنفیدن و آتش گرفتن هیچ اندیشه
( خود کشی یک داکتر جرمنی )
نیست زیرا در ان پکچان آله نصب کردید. که اگر کیس مقدار كثير
در ان جمع شود آنرا اخراج می نماید . قسم اعظم زیان از آهن ایلو
اخبار، دیلی میل، در اشاعت جدیدترین خود مینویسند ، که و مستر
مونیوم و چوب چار مغز ترکیب می اید و در ان يكا له دیگری هم
در بر اینبول هند ، یک فیلسوف جرمنی که در يك دار العلوم مشهود
بدينغرض وضع شده که از پیلن را به بسیار سرعت در طقبات بلند هوا پرواز
لندن پروفیسر بود خود کشی کرده است و چند ساعت پس از خود کنی
داده و همچنان بهمان صفت آرا فرو آورده میتواند. برز بیلن نوبهای
اولات کاغذیکه پیشتر ایران در وقتیکه حیات بود نوشته است و سر میزش
کادار ويك ذخيره بزرك بم ، وكله ، و بارود موجود میباشد و نهای
یافته شد که در آن سبب این فعل خود را که عبارت از خود کشی باشد
من که از تبیان انداخته میشوند دروزن قریباً ۵۰ سیر میباشند و بیکه
بدينغرض وضع شده که از پیلن را به بسیار سرعت در طقبات بلند هوا پرواز
برشاه بلجیم در اینتو رب انداخته شده بود وزن مجموعی آن قریب ۱۰
چنین نوشته بود :
اسمر کابل تخمین شده است .
چون در توقت وطن من برخلاف انكليزها و فرانسوی ها بر سر
( عبد الرحمن )
پیکار است لهذا در دل من بعضی خواهشها بود كه به يك قسمی بوطن
خود برسم و بکار و طی خود بیایم مگر هر چند کوشیدم از تجار فان من
هیچ ممکن نشد. آن شخص بدرجها از من بهتر و برتر است كمثل و انك
باشد ولی خدمت ملک و ملت را کرده تواند. خداوند بمن دست و پاو گوش
وینی را عطا فرموده است مگر افسوس که من آنها را در خدمت قوم
مترجم این سه فقره فوق ( عبد الرحمن )
ووطن بکار آورده نمیتوانم برای من مناسب آنست که خود کنی
یکنم . در اول امر اراده کردم که خود را از کلو پیاویزم لیکن درین
( خلاصة آخر اين خبرها )
صورت چون در برآمدن جان خودم بسیار زحمت را حس میکردم پناه
ایطالیائی ها بر نا کامی خودشان وقوت استرا اعتراف کرده ماند


صفحه ١٦
سال چهارم

وزیر هند برای وایسرای تار داده که جرمنها و استریانی ها در کایشیا قرار سابق در پیشقدمی هستند و عنقریب است که روسی ها شکرهای آخری خود شانرا گذاشته در علاقه خود روس پسپا شوند . در شمال پولیند هم روسها بر شکست خودشان معترف شده اند و میگویند که جنك بسيار بشدت جاریست و جرمنی ها در میدان روس درین وقتها فوج خود را چار چند از اول افزونتر کرده و چندی پیش از این ۹۳ رویزیون که هر دو یزیون تخميناً ۱۰۰۰۰۰ نفر میشود بودند و حالا همه تعداد دویزیون ها به ١٤١ رویزیون رسیده است. جرمن ها در رزمگاه مغربی بر رایمین، در علاقه فرانس با توپهای بسیار دور زد جديد الاختراعی گوله بازی کرده اند که قطار شانرا نزده و نیم انج بیان می کنند. برطانیه ۲۵ کرور پوند برای اخراجات جنك منظوری کرده

۹ جون - خبر لندن - در ویانا بطريق رسمی اشاعت یافته كه يك جهاز آبی هوای دولت استريا بريك جهاز هوائی دولت ایتالیه حمله نموده جهاز ایطالیه را تباه نمود و هفت نفر عمله آن را گرفتار کرده -

۱۰ جون - خبرساه از لندن برای ویسرای هند خبر رسیده - که در كايشيا جنك بسیار شدید جاری است افواج جرمن واستريا بطرف مشرق برزچمل پیش قدمی نموده اند و افواج روسی برکناره غربی دریا قابض می باشند . مگر از طرف جنوب فوج های دشمن دریای نیستر را عبور نمودند .

١٠ جون - خبر لندن - يك جهاز هوائى دولت استریا بر شهر وینس ملک ایطالیه حمله نموده بمها انداخت از ان صرف يك نفر هلاك و چند نفر زخمی شدند و چند باب عمارات را قدری نقصان رسیده - دیگر از هر باب خیریت است.

۱۱ جون - خبر لندن - يك جهاز قسم زیپلان دولت جرمن در بحر شمال دو انکر جهازات ماهی گیری دولت برطانیه را غرق نموده از عمله آنها هشت نفر نجات يافته باقی غرق کرديدند .

٨ جون - خبر لندن - مستر ایسکوتهه - در دیوان عام بیان نمود که قضایکه - از باعث حمله جهازات هوائی دول دشمن برای باشندگان ملك انگلستان رسیده یا برسد - معاوضه آن را دولت برطانیه ادا خواهد نمود

۱۱- جون خبرلندن - از مقام نمودن خبر رسیده که جهاز دخانی اینی نام انگلیز - قریب داكرنيك غرق گرديد و جمله نفری که در جهاز سوار بودند غرق گردیده فنافی الماء شدند .

۱۰ جون خبرلندن - محكمة اخبارات دولت برطانیه اعلان نموده که دو لنگر کشتی های تارپیدوی نمبر ۱۰ و نمبر ۱۲ دولت برطانیه را در ساحل شرقی انگلستان - کدام کشتی آبدوز دولت جرمن - بذریعه تارپیدو غرق نمود چهل و یکنفر از عمله کشتی های مذکور نجات یافته بر ساحل رسیدند

۱۰ جون - خبر لندن - امروز موازی شش لنگر جهازات قسم توالو دولت برطانیه را کشتی های آبدوز دولت جرمن غرق نمودند. و نیز يك جهاز دولت جرمن که قبل ازین در همین جنك موجوده بدست

مایان آمده بود . او را به يك جهاز كوچک خود مایان - کشتی های تحت البحر دولت جرمن غرق نمود

۱۰ جون - خبر لندن - در شهر لندن در مقام و بست ایند آتش گرفته سه صد عراده موتر کارهای جنگی سوخته خانه سیاه شدند.

اخبار تاثميز لندن نقل از اخبارات جرمنی می نویسد خلاصه مضمون اینکه در موقعه جشن تاجپوشی اعلیحضرت سلطان المعظم انور باشا اعلان فتوحات کیلی پولی را نمودند - وسفير دولت جرمن قطعه نار مبارك باد فتح جنك كيلى بولى منجانب قيصر جرمن را بحضور مبارك سلطان المعظم تقديم نمود که در ان بسیار به گرم جوشی - اظهار خورسندی کرده شده بود و از خیالات مردم ترك و جرمن چنان ظاهر می شود که معامله دره دانیال فیصله شد و این دویم ناکامی است که برای دول متحده - در دره دانیال حاصل شده - چنانچه ظاهر میشود که دول متحده - از حالات دره دانیال بی خبر محض بودند - و يك بی روانی و تدبیر درست در دره مذکور از دست ایشان نیامده - و نه ایشان اینقدر همت دارند که این قسم معاملات را بدرستی انجام نمایند و نه جهازات جنگی شان در دره مذکور کدام کاری نمایان و سودمند برای شان کرده بلکه اکثر خود غرق و تباه شده اند و این حمله دویمی بکیلی پولی مدهوشانه افواج متحده برای بهادران ترک امتحان موزون ثابت شده که گویا دول متحده - اینادر فوج را باین مدعا در کیل پولی آوردند که افواج ترك بالای شان مشق چاند ماری کرده دست خود را صاف نمایند.

و هر قدر جهازات دول متحده - که در بحر روم غرق شوند همانقدر جهازات و طاقت بحری دول متحده در بحر شمال برای استعمال جنك کم خواهد شد و هر قدر سپاه دول متحده که در کیلی پولی هلاک شود همان قدر کم سپاه در میدان فرانس برای مقابله جرمنیان خواهد ماند و این فوج های ناتربیت یافته و با دریشی های رنگ برنك كه دولت فرانس و برطانیه از مصر و استریلیا و كنادا - وغيره يك جا کرده - بالای آنها آزاده فتح - کیلی پولی را نموده - در میدان جنگ آوردند البته اگر دول متحده - آنها را برای رسانیدن زنهای پیر - و لوت کردن زنهای بیر مقرر می نمودند بهتر بود - نه اینکه بیچاره گان را در مقابل افواج سنجيده و بهادر ترک بیاورند - همان بود که از حمله بحری کرده نقصان بسیار در این حمله بری برای شان رسید - و اینقدر تعریف ها که میشنویم جمله هیچ ثابت شد - از ساحل ایشیائی دره دانیال نام و نشان دشمن کم شده و از تمام ساحل یورپى یعنی کیلی بولی وغیره - هم فوج دشمن را کشیدیم - صرف در يك مقام كياپ تپه نام چیزی فوج دول متحده بر لب دریای سمندر - به تحت حفاظت توپهای جهازات جنگی خود باقی مانده اند - فقط

در چهاپ خانهٔ حروفی دارالسلطنة کابل طبع گردید

همه مقاله هائیکه دستخط ندارد از طرف مدیر و محرر تحریر یافته
محمود طرزی


( اعلان )

پراگنده
از آثار مطبوعۀ تازۀ مطبعۀ مبارکۀ عنایت ، و عبارت از يك مجموعۀ اشعار ابدار تجدد آثاری میباشد که بر کاغذ اعلا ، و خوش طبع داريا ، با تصاویر بسیار زیبا جلوه گر بازار عرفان گردیده است . اگرچه از بحث خط وخال بعید است ولی مضامین وخیالاتش سراسر بیکطرز جدید است . نسبت بخوبیها ظاهری ومعنویش قیمتش خیلی ارزان ، یعنی مقابل (۲) دو روپیه کابلی در خود مطبعه عنایت از نزد عبد الرؤف خان سر مرتب ، و در بازار ارك از دكان از محمد، و در متصل مدرسه شاهی از دکان غلام محمد هر کس خریده میتواند .

شرایط خریداری
دارالسلطنة | ولایت داخل افغانستان
قیمت سالیانه | هشت روپیه کابلی | سالیانه | چارده روپیه کابل
قیمت ششماهه | پنج روپیه کابلی | ششماهه | هشت روپیه کابلی

در خارج افغانستان
هر جائیکه باشد با اجرت پوست
قیمت سالیانه | دو روپیه انگلیزی | قیمت ششماهه | شش روپیه انگلیزی
سه ماهه اشتراك قبول میشود
يك طلای پوند انگلیزی پانزده روپیه کلدار است . از همین قرار حساب کنند

یاد آوری
بر همه کار داران نظامی وملكي وجملهٔ خريداران سراج الاخبار افغانیه اعلان و خبر داده میشود:
اگر از يك جابديگر جا بروند و بیایند میباید كه بيك رقعه مدیر و سر محرر را خبر بدهند که من در فلان جا بودم و حال در فلان جا میروم اخبار مرا در انجا بفرستید . هر گاه همچنين بك رقعه شان برای ما نیاید و اخبار شان برای شان نرسد حق شکایت را ندارند .

( شرایط درج کردن اعلانها )
سوداگرانی که مال تجارتی، وصنعتگرانی که صنعت خود شانرا در سراج الاخبار افغانیه اعلان واشهار کردن میخواهند، و یا دیگر هر رقم اعلان واشهاریکه باشد از قرار شرایط ذیل درج وشایع میشود:
اعلانیکه در متن اخبار از یکبار تا به پنج بار نشر وشایع شود بر سر هر سطر ١ يك روپيه کابلی واگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند فی سطريك قرآن يعنى نيم روپيه کابلی اجرت گرفته میشود اعلانیکه درین ورق وقایع درج شود از یکبار تا به پنج بار فی سطريك قرآن يعنى نيم روپيه کابلی واگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند فی سطر سه شاهی اجرت گرفته میشود. طول سطريك ستون اخبار ما ( ٣ — اينچ — ٤ — سوت ) میباشد هرگاه شخصی اعلان خود را متمادياً تا بيك سال نشر کردن خواهد ووجه يك ساله را پیشگی ادا نماید در ورق پشتی تر در سطری سنار اجرت گرفته میشود...


اعلان
عموم مشترکین کرام خود را یاد آوری میکنیم
هر قدر سعی و کوشش کردیم که از شکایت نرسیدن اخبار مشترکین کرام دارالسلطنه کابل خود رها بیابیم ممکن نشد لهذا با داکخانهٔ مرکزی دارالسلطنة کابل يك مقاوله نموده دا کخانه مشار الیه تقسیم و توزیع اخبار ما را که بهمه مشترکین کرام ما رساند در عهدهٔ حمیت خود قبول نمود. مشترکین کرام دارالسلطنه خود را تبشیر و یاد آوری میکنیم که بعد ازین اخبارهای شان بدون واسطهٔ غیر فرداً فرداً بواسطهٔ آدمهای دا کخانه بخود شان میرسد.

اعلان
از اداره
کتاب سال اول سراج الاخبار افغانیه مجلد
کتاب سال دوم ۰۰۰ مصور مجلد
کتاب سال سوم ۰۰۰ مصور مجلد
علم و اسلامیت
آنچه باید کرد؟
ادب در من
توحید
این کتابهای فوق در اداره موجود است. هر کس که آرزوی خریداری آرا داشته باشد به اداره مراجعت کنند.

اعلان
هوسکاران مطالعه آثار ادبیه را مژده و ازین ثمرهٔ نوبر رسیدهٔ کارزار و مطبعهٔ عنایت، کام جا را شیرین نمائید! «جزیرهٔ پنهان» يك ناولیست که قوت علم و معرفت وسعی و غیرت را برای اساس زندگانی نوع بنی بشر بنظر ثابت و جلوه گر میسازد. هم حکایت، هم عبرت هم فن، هم فضیلت! خوبی چاپ، خوبی کاغذ، خوبی تصویرش علاوه، قیمتش نظر بخوبیهای باطنی و ظاهریش بسیار ارزان! تنها (٦) شش روپیه محل فروخت نفس مطبعهٔ عنایت در ده افغانان، دکان باز محمد در بازار ارك و دکان غلام محمد متصل در مدرسهٔ شاهی.

اعلان
از مطبعهٔ عنایت
قیمت روپیه کالی
سیاحت پردورا دور زمین بهشتاد روز مجلد ۲
سیاحت در جو هوا مجلد ۲
سیاحت در زیر بحر مصور مجلد ۲
از هر دهن سخنی و از هر چمن سمنی مجلد ۲
روضة حکم مجلد ۲
هر کس که آرزوی خریداری این کتابهای مافوق را داشته باشد از خود مطبعهٔ عنایت در ده افغانان از نزد عبد الروؤف سر مرتب و از دکان باز محمد کتابفروش در بازار ارك و از دکان غلام محمد کتاب فروش متصل مدرسه شاهی بقیمتهای معینش خریداری کرده میتوانند.
و اگر از خارج افغانستان آرزوی خریداری کتابهای مافوق را بکنند باید بر سراج الاخبار افغانیه مخابره کنند.


امان افغان
۱۳۲۹

شماره ۲۲ سال چهارم

فهرست مندرجات

تشریف حلول ماه مبارك رمضان ()
صنایع پروریهای ذات اعلیحضرت همایونی ()
علوم وفنون ( ما بعد از شمارهٔ (۲۱) )
اخلاقیات ( دین ، دولت ، ملت ، وطن )
مقاله مخصوصه ( تذکار شرف و تقدس رمضان )
حوادث داخلیه ( پشت رود )
حوادث خارجیه گفتگوهای عمارتيه نقل از اخبار نوبهار منطبعه طهران – یادداشت دوک ایران – سوزانیدن دهات شمالی آذر بایجان – خبرهای مختلفه – مكتوبات عجیب – گرانی ارزاق در روسیه – تجاوز قزاقان روسی بناموس – ملحق شدن باعراب – آخرترین خبرها ترجمه اخبار های انکلیزی وغیره – قوت دشمن – پس پائی روسیه – خبر مهم – يك نظرية فلسفيه از جریده حبل المتين –
تصاویر مسجد مبارك عليا در دار السلطنة كابل – قصر پادشاهی در قلعة السراج الامان – نظارة عمليات نهر سراج قندهار – قوس ایوان قلعه بست از آثار عتیقه قندهار –


اعلان

از صنایع پروزیهای ذات ستوده صفات اعلیحضرت سراج الملة والدین بادشاه ترقیخواه دولت علیه افغانیه و سعی و همت جناب جرنیل کارخانه جات، ماشین خانه مبارکه دارالسلطنه کابل علاوه بر ایفای حوائج دولتی و عسکری مانند آلات حربه دفاعیه و اونیفورمه های عساکر شاهانه وغیره، بعضی دیگر مصنوعات داخلی که ازان اهل وطن استفاده میتوانند نیز ساخته شده است که از حضور اعلیحضرت همایونی حکم فروش آن صادر گردیده است : محل فروش این چیزهای، ذیل ( دكان عبدالله خان در بازار ارك ) میباشد.

(۱) سرج های پشمینه باقی برنگهای مختلف که قیمت آن از قرار گز انکلیزی ۳ فوته مشخص شده در صند و قخانه جنسی هم بفروش میرسند

قسم اول | قسم دوم
درجه ها | درجه اول | درجه دوم | درجه سوم | درجه اول | درجه دوم | درجه دو و قدری کلفت قیمت آن ۱۰ پیسه زیاده شد
رقم | خودرنگ | رنگه | خودرنگ | رنگه | خودرنگ | رنگه
قیمت | تا سال ساخته نشده | ٧ روپیه | ٦ روپیه | ٦ روپیه | ٦ روپیه | ٥ روپیه | ٥ روپیه
| | ۱۸ پیسه | ۱۲ پیسه | ٤٢ پیسه | ۱۸ پیسه | ۱۰ پیسه | ٢٥ پیسه

کشمیره های قسم اول درجه دوم از قرار گز انگریزی | کشمیره چهار خانه ۷ روپیه ۳۵ پیسه، کشمیره رهدار هر رقم ۷ روپیه بیست پیسه

(۲) جراب ها | تکمه های جرمی محراب و منبردار
رقم | شکل بانکه زوج | راهدار زوج | معمولی زوج | کلان فی درجن | میانه فی درجن | خورد فی درجن
قیمت | ۱ روپیه ٥٢ پیسه | ٤٥ پیسه | ٣٦ پیسه | ۱ روپیه ۱۰ پیسه | ۱ روپیه ۰۰ پیسه | ٥٥ پیسه

(٤) گروه های جدید ساخت
رقم | زرباف یکتابه دوکره دوناره | زه باف يك اسپه دو کره سه تاره | چرم باف يك اسپه | يك اسپه چار تاره تقى
قیمت | ۸ روپیه و ۳۳ پیسه | ۹ روپیه و ٢٤ پیسه | ۸ روپیه و ۱۲ پیسه | ۹ روپیه و ۱۱ پیسه
رقم | چرم باف دسته بادامی دولایه | چرم باف دسته دولانه يك اسپه | دست دولانه یکی چار اسپه | چرم باف هم رکاب
قیمت | ٤ روپیه و ٤٨ پیسه | ٤ روپیه و ٤٦ پیسه | ٤ روپیه و ٢٣ پیسه | ٤ روپیه و ۱۳ پیسه
رقم | قبضه برنجی کلیت قمره نویخانه | قبضه کلیت نقره از چرم سه لایه توپخانه | زه باف رقم سواری سامی کلیت | زه باف دو تاره رکان
قیمت | ۳ روپیه و ٥٥ پیسه | ٤ روپیه و ٥٧ پیسه | ٥ روپیه و ۹ پیسه | ٥ روپیه و ٥٤ پیسه
رقم | رکاب از نخ | چرم باف میانه چوب بست زنانه | ارزین سواری تیغ چرمی | زنانه ابریشمی خیاطه
قیمت | ٤ روپیه و ٤٥ پیسه | ٥ روپیه و ۸ پیسه | ٤ روپیه و ٥٨ پیسه | ٥ روپیه و ۸ پیسه
رقم | دسته بادامی تیغ چرمی | دسته دولانه سامی برنجی کلیت نقره | از زین سواری دولایه تیغ چرمی کجك دار | چرم باف ما بین بست يك اسپه
قیمت | ٤ روپیه و ٤٩ پیسه | ٤ روپیه و ٤٥ پیسه | ٨ روپیه و ٥٩ پیسه | ۸ روپیه و ۱۲ پیسه

(٥) اقسام گلهای مصنوعی سر
رقم | گل جریین | گل نافرمان | گل بربینه | گل شبو
قیمت | ٥ روپیه و ٣٦ پیسه | ٦ روپیه و ٦ پیسه | ٦ روپیه و ۷ پیسه | ٦ روپیه و ۳ پیسه
رقم | شکوفه نارج | گل یاسمن | گل نسترن | چنبیلی
قیمت | ۷ روپیه و ٤٥ پیسه | ٦ روپیه و ٥٨ پیسه | ٥ روپیه و ۳۸ پیسه | ٦ روپیه و ۸ پیسه
رقم | شکوفه سیب | گل گلاب | گل سوسن | گل گندمی
قیمت | ٦ روپیه و ٣٥ پیسه | ۷ روپیه و ۱۲ پیسه | ٦ روپیه و ٥٤ پیسه | ٦ روپیه و ٥٤ پیسه

( المشتهر )
( میر محمد هاشم دفتری کارخانه جات )
( کمیدان نظامی )


صحیفه (۱)
سال چهارم
شماره: (۲۲)

قيمت ساليانه
در دار السلطنهٔ كابل ۸ روپيه كابلى
در اطراف داخلهٔ مملكت باخراجات داك ۱۵ روپيه كابلى
در خارج مملكت باخراجات داك ۱۰ روپيه انگليزی
بهر پانزده روز يكبار نشر ميشود
قيمت يك نسخه آن در كابل يكسانى است
(اوراق كه درج نشود اعاده نميشود)

سراج الاخبار افغانستان
۱۳۲۹

مدير و محرر
محمود طرزى
ادارة سراج الاخبار و مطبعة
در ماشينخانهٔ دار السلطنة (كابل)
همه امورات تحريريه به ادارهٔ خانه بنام مدير فرستاده ميشود

تاريخ يكم رمضان ۱۳۳۳
تاريخ انگریزی ١٤ جولائی
تاريخ شمسى ۲۲ سرطان ۱۲۹٤

تشريف حلول ماه مبارك رمضان غفران نشان را سراج الاخبار افغانيه برجملهٔ مومنين و مؤمنات مباركباد ميگويد، و دعاى ترقى و تعالى دين مبين اسلام را ورد زبان صداقت مينمايد.

صنایع پروزیهای ذات اعلیحضرت همایونی

در خصوص فواید و منافعی که (صنایع داخله) بدولت و ملت و وطن میرساند اگر هر چه بگویم، و هر چه بنویسیم، و کتابها تدوین نمائیم هنوز نسبت يك قطره را به بحر، و نسبت يك بشم را به نحمدهم بیان کرده نخواهیم توانست. هر ملتی که ترقی صنایع داخلیهٔ خود را مالك شوند اول از احتیاج خارج رهایی مییابند، و چون از احتیاج خارج رها شوند پیسه که بخارج برود در نفس مملکت میماند، و چون پیسهٔ مملکت در خود مملکت بماند اهالی آن مملکت ثروت و توانگری پیدا میکنند. اهالی که صاحب ثروت و توانگری شوند، وطنی را که دران مسکون اند معمور، آباد، روشن گلشن میسازند. دولتی که مالك ملك و ملت آباد و توانگر باشد، صاحب قوت، شوکت، عظمت میشود. هیچ ملتی در دنیا تصور نمیشود که سراسر از احتیاج دیگر ملت وارسته باشد. زیرا از خواص یگانهٔ جمعیت مدنیهٔ بشریه یکی همین است که ملتها یکی به دیگر خودشان محتاج باشند و بسبب آن احتیاج يك بدیگر معاونت برسانند تا مدنی بالطبعی انسان جلوه گر ظهور گردد. مثلا با وجود یکه اوروپا دارالصنایع تمام عالم شمرده میشود باز هم اگر اشیا و مواد خام ممالك شرقیه نباشد بسیاری از کارخانهای آنجا بسد باب صنعت مجبور میگردند. حتی در خود اوروپا بعضی ممالکی هست که بيك قسم صنعت، و بعضی بدیکر رقم حرفت امتیاز و اختصاص دارند که بصورت مبادله با یکدیگر معاونت میرسانند، و بدفع احتیاج همدیگر خدمت میکنند. لهذا مقصد از ترقی صنایع داخلیه این نیست که یکبارگی انسان از همه چیز های خارج استغنا حاصل کرده تواند. زیرا آن یک چیزیست که خارج دایرهٔ امکانست. اما مقصد از ترقی دادن صنایع داخلیه این است که تا بدرجه که ممکن باشد مملکت از اشد ترین حوایج ضروریه بواسطهٔ صنایع داخلیهٔ مملکت رهایی داده شود، و اهالی را بصنعت و حرفت تشویق و عادت داده از تنبلی و کاهلی و بیکاری که زهرهای مهلکهٔ اخلاق ملت شمرده میشود بر کنار دارد. و در عین زمان خزینهٔ دولت و کیسهٔ ملت بزرمینا نیز مملو گردد، و بر سران همه خزینه ها و دفینهای پر و معمور پنهان و مستور طبیعت که در زمین دلنشین وطن عزیز ودیعهٔ ذات اقدس کبریا جل و علا شده است بروی کار آمده موجب استفاده شود. از این است که ذات شوکتیاب پادشاه حقایق بین اعلیحضرت سراج الملة والدین، شهریار عدالت آئین مقدس محبوب القلوبس اين نکات دقیقه، و منافع عدیدهٔ صنایع داخلیه را در پیشگاه انظار مراحم نثار ملوکانه در آورده از هنگام سعادت انجام جلوس فیوضات مأنوس همایون بك توجه خاصی بسوی ترقی دادن و توسیع نمودن منابع ایراد فرموده اند. و امروزه روز ملك و ملت شاهانه شانرا از بسی احتیاجات مبرمه نجات بخش لطف و احسان گردیده اند. چنانچه بسایهٔ ترقیخواه این پادشاه معظم مقدس اسباب تدافعیهٔ وطن از آلات و اسلحهٔ ناریه و جارحه و همه لوازمات حربیه حاضر و آماده گردیده است، همچنان بسی حوایج ضروریهٔ وطنیه نیز رفع و دفع گردیده و همیگردد.


صحيفه ٢ چهارم سال شماره ۲۲

ذات اعلیحضرت باد شاه محبوب القلوب ما ادام الله دولته از هنگام شهزادگی همایونی شان تا به این وقت همه وقته ماشینخانه مبارکه را بنفس نفیس شاهانه شان در زیر توجهات ترقی آیات همایونی داشته اند که از فیض این توجهات جهاندرجات ملوکانه ترقی های نمایانی در کارها و تشویقات فراوانی در کارگرها پدید آمده است . حتی درین هفته گذشته يك مراسم احتفال و افتتاح بسیار با رونق و شکوهی در ماشینخانه مبارکه به تشریف شوکت ردیف شاهانه بوقوع آمده است. کوایف آنرا محرر و نامه نگار خصوصی ما عبدالهادی خان که مخصوصاً اعزام شده بود از قرار ذیل قرار دیدگی و شنیدگی خود در قید تحریر آورده است که سراج الاخبار افغانیه محض برای آگاهی قارئین کرام خود عرض انتظار اولی الابصار مینماید :

کیفیت تشریف آوری ذات اعلیحضرت همایونی به کار خانه پشمینه باقی

روز یکشنبه ٥ شهر شعبان المعظم در ماشین خانه مباركه يك صفائی ، يك رونق ، يك تازگی مشاهده می شد، عساکر لباس های مخصوص برداشتند و مرکبها آبپاشی و پاک بودند، در دل هر كس بی اختیار يك سوال آیا چیست ؟ پیدا می شد. آری امروز ذات شوکت والاصفات پدر مهربان رعیت، خیر خواه وطن وملت اعليحضرت سراج الملة والدين خلد الله ملکه رسماً تشریف می آرند، تفصیل این احوال آنکه : امروز اعلیحضرت همایونی روحنا فداء همه اعزه و اکابر دولت از ملکی و نظامی ، سر دفترها و غیره را بلباس غیر رسمی خواسته اند که به معاینه کارخانه پشمینه باقی تشریف می آرند را گرچه ذات خجسته صفات همایونی ذاتاً بارها دیده اند ولی این باری میخواهند که بدیگر اعیان و منصبداران نیز نمایند که نتیجه کوششهای کثیر و خرج مبالغ فراوان چه شده است و آیا خود مردم ما باینکار چقدر بلدیت پیدا کرده اند ؟ لهذا بك يك ورق چاپ کرده بسیار زیبا بهمه نفری که خواسته شده آمده بودند توزیع شد که دران فهرست ماشین های پشمینه باقی علی الترتیب درج است که برای کارهای مختلف متعدد خریده شده اند. چنانچه اعلیحضرت همایونی هم بهمان ترتیب بسير ومعاينه ماشين ها آغاز کردند :

اول بمعاينه انجن بزرك كه همه ماشینخانه را دور میدهد و از انجا در کارخانه رقم کردن پشم تشریف آوردند در ین کار خانه نفری بدست پشم را تفریق میدهند یعنی یک تن را یکطرف و دیگر را دیگر طرف می نمایند اینها را خود اعلیحضرت بدیگران هم نشان می دادند از انجا بيك خانه ديگر رفتند که ماشین های خاک تکانی پشم در انجا نصب بودند، این ماشین ها دو عدد بودند که از یکطرف پشم را دران می انداختند و از طرف دیگری خاک و گرد می راند و ازین ماشین ها به تل بیرون خانه زیر فرش خشتی خانه رفته است که گردهای پشم از راه بیرون می روند

بعد ازان بخانه دیگری که دو عدد ماشین شستن پشم در ان نصب است تشریف بردند که ماشین اول پشم را با سوده و صابون می شوید و ماشین دوم پشم را از سوده و صابون شستن پاک می کند .

و از انجا بيك خانه دیگر که پشم را بواسطه بخار خشک می کند. اینها هم دو عدد ماشین هستند

از انجا به کار خانه دیگر رفتند که اینجا پشم را تیل و صابون زده بماشین دباغی میشود و در همین خانه ۲ ماشین دیگر هم نصب می باشد . يك ماشین که جری تار را پشم می سازد، و يك ماشین که تکه های کهنه و برش خیاطی را پشم می سازد، و يك ماشين جديدی برای خاک تکانی و بازگشتی ماشینها میباشد که اختراع و ساخت خود اولاد های وطن مقدس افغانستان است و اسبابهای آن در ماشین خانه ساخته شده اینها همه را اعلیحضرت همایون فرداً فرداً دیده و بدیگران نشان میدادند و از این خانه نخاله دیگر تشریف بردند که در انجا ماشین های فتیله کردن قصب بود که قرار وزن پشم را در یکطرف آن هموار کرده می انداختند و از طرف دیگر فتیله شده بريك چوب مخصوص پیچیده میشد. که آنرا ( بیلن ) می گویند، در نجا شش ماشین بود حسب ذیل

ماشین درجه اول یعنی پشم فاین ۲ ماشین
ماشین درجه دوم یعنی میدیم ۲ ماشین
ماشین درجه سوم یعنی کورس ۲ ماشین

و در همین خانه چهار عدد ماشین تاب دادن پشم برای تار و پود موجود و نصب بود که در هر ماشین ۳۶۰ دول می باشند و همه مردم دربار بدیدن اینها متحیر می شدند و توصیف فکر و عقل یورپین ها را می نمودند و [ حال انکه اگر ایشیائی ها و افغانها در پی علم نگردند و آنرا تحصیل کنند، خود ایشان همچنین چیزها را ایجاد و اختراع می توانند. بلکه بهتر و خوبتر از اروپایی ها اولی هستند و نه ساحر که به داشتن چنین چیزها بقوت ولایت و یا سحر کامیاب آمده اند . محرز ]

از انجا بيك خانه دیگر كه يك ميزان معلوم کردن درجه قوت و وزن تار بود و کدام قوچک برای تفریق تار و پود بود رفتند و از آنجا بخانه دیگر رفته معاینه ماشین مفتله که تار را بران جهت ماشین و کارگاهای بافت می پیچانند نموده، از انجا بمعاینه کارگاه قالیچه گان و ماشين بجانيدن تافته بالای بیلن جهه كارگاهها تشریف بردند و از انجا بيك خانه فراخ که صداهای ترق ترق آن نمی گذاشت که کسی صدا و سخن کسی را بشنود تشریف بردند، در این خانه کار گاه های بافت تافته های سرج و کشمیره از قسم دستگی ۹۲ کارگاه و از قسم دیگر که به بخار و تسمه حرکت می کنند ۳ ماشین بودند که اینهمه بيك سرعت فوق العاده مشغول ( بافتن ) بودند و در همین خانه شطرنجی باف ها که بدست بر روی زمین کار میکنند کار می کردند ذات قدسی صفات همایونی تکه ها را دیده و به اهالی دربار و اکابر آمده گی نشان می دادند، اما از دست صداهای بلند کار گاه ها هیچ نشنیدم که ذات همایونی چه میفرمایند این وقت ساعت از ۱۲ و ۱۵ دقیقه گذشته بود که اعلیحضرت همایونی ازین خانه برآمده به خانه دیگر رفتند . ( راه بلدی این خانها را جناب جرنیل ( محمد سرور ) خان که سر افسر همه ماشینخانه هاست فرموده اعلیحضرت همایونی بر عهده گرفته بودند) در آن خانه ۲ عدد ماشین های شستن تافته که بهمراه سوده و صابون می شویند نصب بود. بعد از دیدن اینها اعلیحضرت پیش ماشین فشار دادن تافته ها رفته و خطاب به جناب اعتماد الدوله صاحب نموده فرمودند : ـ که شما را از اصول


شماره ۲۲
سال چهارم
این ماشین می خواهم خبر بسازم و بعد ازان اصول مذکور را بیان کرده بدین طریق :
وان ماشین خشک کردن تان است پدریمه فشار اما تنها بظاهر فشار و اور انمی بینید همین قدر می بینید که ماشین دور میخورد، ولی قاعده است که چون ماشین دور میخورد و در ما بین آن آان مذکور که افتاده است از مرکز ماشین قرار قاعده طبیعی دوری میورزد و چون از اطراف در عقب بنداست لهذا در یک فشار قوی می دراید ( مرکز ) قوت طبیعی و دور خوردن ماشین آرا به دیوارهای اطراف چنان می چسپاند که هیچ دستهای قوی چنین فشار داده نمی تواند و ازین فشار چیزی رطوبت که دارد از راه توله بیرون می براید چنانچه
و سر اور تحسین تکه ها بودند.
پس از ان یک تان را که بسیار تر بود آورده و در ماشین انداخته مامیل مرکزی ملحق ماندند ، چون ماشین بدور خودن آغاز کرد. نان مذکور از میل مرکزی دور دور شده رفته دیوارهای اطراف ماشین جسید و از توله بیرونی ماشین آب ریختن آغاز نمود ، و تشریح اعلیحضرت همایونی مخاطب ها و دیگر ارا بسبب فهمیدن خوب حظ بخشید .
ازان بعد معاینه چهار عدد ماشین ها که تانها را مالش می دهند فرموده و از آنجا بيك خانه دیگر که ماشین برش در ان بود رفتند. این ماشین برای بلند کردن بشم کمیل کار می دهد
و بعد از آن خانه رنگریزی که در حوضه ای چوبی بذریعه بخار هن قسم ثانها رنك داده میشوند تشریف فرما شده و دران خانه پنج عدد حوضهای چوبی موجود بودند که همکی را ملاحظه در مودند.
ازین خانه هم بخانه دیگر تشریف بردند که اینجا تانها پس از رنگ شدن و شسته شدن در اینجا برای قیچی کردن موهای آن آورده می شوند. آنرا هم اعلیحضرت بمردم نشانداد، جناب اعتماد الدوله صاحب گفتند : . آن پشم جرك پس از چقدر پیچ و تاب و تغییرات ویندرجه رسيد .. اعليحضرت في الصور نجواب فرمودند :- و ماهها باید که تابک پنبه دا نه زاب و کل .. شاهد بر احله کرد یا شهیدی را کفن
در اثنانیکه پیش این ماشین ایستاده بودند سخن از بشم افغانستان آمده پس از توصیف آن اعلیحضرت همایونی فرمودند که در هندوستان در یک کارخانه پشمینه باقی رفته بودم آنجا یک کمی بشم نشان دادند و گفتند بهترین پشم ها پشم افغانستان است چون دیدم گفتم انشاء الله بعد ازین این پشم نصیب تان نخواهد شد گفتند آیا تجارت آنرا منع می کنید. گفتم نی چون اراده دارم در افغانستان انشاء الله کار خانهای پشمینه باقی بنیاد می نهم ازینرو چون پشم ها در ملک خود ما بکار شوند بیرون جرا بیارند و دریت وقت حضرت علی افخمی معين الساطنه صاحب بعرض رسانیدند که :-
و الحمد لله والله که این اراده سنه اعلیحضرت بخوبی انجام یافته امروز ما مردم از نتایج امید برخورداری داریم و امید داریم که همه آرزوها و اراده های سنیه اعلیحضرت همچنین در ملت ما روز بروز
به انجام رسیده دولت و ملت ما از ان فایده برداشته بروند آمین .
بعد از ان عنان سخن و رنگ آمده جرنیل کارخانجات گفت : که انشاء الله عنقریب رنگها را هم ساخته محضور همایونی تقدیم می کنیم سبب ساختن رنك جنك موجوده است که رنگ از جرمنی پیدا میشد و حالا بواسطه جنك اینجا رسيده نميتواند لهذا در همین جا می خواهیم بسازیم. بعد از ان ملاحظه ماشین او تو کردن تانها که بذریعه بخار کرم می شود تشریف بردند و به اراکین نشان دادند به يك مجه دقیقه مانده بود که از انجا به تحويلخانه تانها تشريف بردند و بر چوکی نشسته میزها را خواسته و هر رنك تانرا خواسته تماشا میکردند. و آخر کتابچه های باین آنها را گرفته میدیدند که لایق
ان از ان اعلیحضرت همایونی امر فرمودند که یک خانه دیگر بطور مشهر و معرض ساخته شود که در ان از هر قسم ثان يك يك در ان نهاده شود. تا برای ملاحظه و معاینه باشد .
درین اثنا جناب جزئيل محمد اور خان جريل کارخانجات يكعريضه بحضور معدلت ظهور هما پولی تقدیم نمودند که نقل آنرا عیناً درج می کنیم :

( عريضه )
فدای حضور فیض ظهور اعلیحضرت سراج المسلة والدين بإنشاء ترقی خواه معارف پرور صنعت کستر پدر تاجدار ملت شمس تابان دولت خود کردیم. از انجا که خاطر مرحمت مظاهر اعلیحضرت پادشاهی را همواره متوج ترقی صنایع ملاحظه نموده و از حسن بیات خبر مرصد همایونی انواع انواع صنایع مختلفه در مملکت پر فیض و برکت خود در این زمان فیوضات اقتران جاری و ساری می بینم که همه کی آن برای رفاهیت ملت نجیبه افغانیه خودمان و فواید مایان اهل صنعت پیشه كان است هیچ زبان عرض شكريه بما كفان پايه سرير سلطنت ادا کرده می توانیم خصوصاً در یتروز فرخند کی فیروز که شمس طالع موكب سعادت كوكب قسم رسمی انوار تجلیات را در کارخانه جات دولتی لامع وساطع ساخته با خدمتکاران معیت ذات بابرکات شاهانه و خدمتگذاران صداقت کیش دولت این مدت بملاحظه کارخانه پشمینه باقی تشریف حضور ارزانی داشته اند. ماخد متکاران و غلامان که با وجود اطاعت اولی الامري حضور اعلیحضرت که شرعاً وديناً بالای مایان فرض و واجب الاداست خود را نمک خوار و خدمت کار دولت می دانیم و صد بار نه بلکه هزار بار در مقابل احسانات حضور مولای مسلمین سر و مال و جان خود را تمليك عبوديت حضور باهر النور نموده ایم نمیدانم که در مقابل این جان بخشی حضور مراحم نشود که بذات قدسیت صفات همایونی به ملاحظه کار کارخانه جات که وظیفه خدمت گذاری غلامان است تشریف می آورند چه تحده تقدیم حضور باهر النور نمائیم مگر اینکه این جان عاریت را فدا سازیم با آنکه دست دعا بدرگاه کبریا بلند نمائیم و سرهای فکننده و خجالت زده بضاعت مرجات خود را که تحفه دعا است محضور مبارك عرض و تقدیم نموده عرض بداریم که الله تبارك وتعالى وجود

کند.
ان زده
نکه های
ی خانه
که شده
میداد.
ي فيه
ه میشد
يل
محله .
مردم
ها را
دو آنرا
ی توانند
قوت
واز انا
ماشین
سته کان
نه کار
واز
اهمه
طرنجی
قدمی
نشان
که ذات
حضرت
مانهارا
هاست
به بود
خطاب
اصول


صفحه ٤
سال چهارم

ستوده صفات اعلیحضرت پادشاهی و خاندان عليه سلطنتي إلى مرور الزمان تخت عالى يخت دولت علیه نجیبه اسلام سربر آرای تمکين عزو اجلال داشته ما رعایای صادقه شاهانه را توفیق خدمت گذاری و متابعت زیاده بر زیاده نصیب گرداند همچنین که ما ملت نجیبه از فواید کارخانه مبارکه پشمینه بافی بهره ور گردیدیم امید بدرگاه حضرت واهب العطايا داريم که بدیگر آثار ترقی و تمدن که نیت خیر مرصد همایونی برای رعایای صادقه خود خیال دارند مستفیض کردیم بحضور مبارك عرض تبريك کارخانه مذکور را که در حقیقت فایده عامه جميع ملت نجیب افغانیه عموماً و فواید مایان خدمتکاران اهل فن و صنعت خصوصاً میباشد بحضور مبارك نموده امید قبولیت داریم .

امضا
(غلام فدوی محمد سرور جرئیل کارخانه جات )

بعد از خواندن عریضه اعلیحضرت همایونی آنرا در جیب بیعیب مبارك انداخته و فرمودند. بیایید که به ماشین خانه قدیمه که بعضی جاهای آنرا مانند و چاپ خانه ، وغیره ندیده ام برویم ولی بعد از مذاکره قرار دادند که بروز یکشنبه دیگر انشاء الله آنها را معاینه میکنیم . اگر بمعاینه آن تشریف بردند آنرا هم برای قارئین کرام تحریر می نماییم . پس از ان اعلیحضرت از تحویلخانه برآمده، بطرف کوئی جمعیت خدمت کاران رفته و خود برزینه آنجا ایستاده دیگران پایان زینه ایستادند ويك نطق بسیار مؤثر اعلیحضرت را گوش نهادند.

( تعلق همایونی )

من امروز شما را برای دیدن ماشین های پشمینه بافی ازین سبب آوردم که شما بدانید که من بعد انشاء الله مردم ما بی کفن و زنده ما بی چین نخواهد ماند. هر چند که تا حال هم الحمد لله بی کفن و بی چین مرده و زنده ها نمانده ولی چون ما آنرا از خارج میخریدیم و به پیکاشکان محتاج بودیم، ما خود را برهنه می شمردیم، علی الخصوص درین اوقات که بسبب محاربه دولت ها راه تجارت مسدود است و چیزها نمیرسند، اگر یکبار همین راه تنك بسته شود آیاما چه خواهیم کرد ایاست که شما را برای این آوردم که شما بدانید که ما انشاء الله بسعی و توسیع این فابريك تايك حدی از احتیاج غیر خود را خلاص میکنیم و نیز خدمتی که من برای قوم خود کرده ام بشما نشان بدهم .

این ماشین خانه قوت ۵۰۰ اسب دارد و فابريك تو برقی که عنقریب انشاء الله به تکمیل میرسد قوه ۱۵۰۰ اسب دارد که اگر آن برسد، بيك ذلك بسياري ميرساند، وشما قوه اسب را حقیقتاً خیال میکنیدی ۵٠٠ اسب قوه این معنی ندارد که قوه ۵۰۰ اسب را که یکجا کنید بلکه این اسبيك مقیاس میباشد. بعد ازان حضرت نائب السلطنه صاحب و اعتماد الدوله صاحب تشكر الطاف خسروانه ومراحم شاهانه شانرا که در حق قوم عاجز خود دارند بجا آورده و تقدس ذات والاصفات شانرا بیان کرده شکر خداوندی بجا آورده که ما ملت افغان تحت حراست و حمایت خارج نیستیم .

شماره ۲۲

ذات شوكت سمات شاهانه هم دعا کردند که خدا از زیر دستی خارجه ما را نجات بدهد. خدا ما را با آب رو داشته باشد . هر چند نان ما جوارین باشد ولی آبرو داشته باشیم و اینمصرع فرمودند
ه تانان خشك خویش بدین آب تر کنیم .

و باز نائب السلطنه صاحب تصديق قول اعلیحضرت همایونی نموده گفتند: « آری خدا ما را با آبرو داشته باشد ، وحیات حقیقی نصیب کند ، حيات حقیقی حیات را چکانی نیست که روپیه و معیشت شان بدرجهٔ نهایت اعلی است ولی مالک حیات ملی نیستند ، محکوم غیر می باشند، اگرچه برای شکارهای اعلی، معیشت از حد بالا وثروت بی انتها را مالك اند ولی هیچ زنده نیستند، بلکه از مرده هم بدترند ، که خداوند ما را ازین حال نجات بدهد که عدم وجود ما بهترست نه انتحال ، ما بوجود مسعود اعلیحضرت بادشاه مقدس خود شکر خداوندی بجا آورده و الطاف و مراحم شانرا در حق ملت تشکر میکنیم .

ما می دانیم که ذات اعلیحضرت يك پیچ این ماشین خانه را بايك نان این کشمیره ها را با خود نخواهند برد معلوم است که اینهمه را برای خدمت قوم و ملت خود می کنند و پس بايك نشان خدمت شان که در راه ملت کرده اند باقی باشد. لهذا اساس مطلب از خدمت قوم باید خدمت دین باشد تا « رضای خداوندی » حاصل شود که اصل مطلب اعلیحضرت همین است و بس .

* * *

بعد از ان اعلیحضرت همایونی جرنیل ( محمد سرور ) خان جريل کارخانه جات وكرئيل محمد عظیم خانرا خواسته و دست مبارک خود را پرشانه جناب جريل موصوف گذاشته و حضرت نائب السلطنة صاحب و حضرت معین السلطنة صاحب ودیگر نفری که بجمعیت شاهانه آمده بودند مخاطب ساخته بزبان مبارک فرمودند : « هر کار یگر در ماشین خانه بقدر كار و طاقت خود سعی کرده است و من از جرئیل ( محمد سرور ) خان خوش میباشم زیرا که جرئیل ( محمد سرور ) خان در خدمت مدام سعی و صداقت را بکار برده است چنانچه من در حیات اعلیحضرت ( ضياء الملة والدين ) مرحوم هم ناظر کار صنایع بودم و باز تا حال نظارت و نگرانی کارخانه ها را بذات خود رزمه گرفته ام و درین اوقات اخیر در هر هفته بما این خانه آمده انتظام و کارهای محوله جرئیل و حسن صداقت او را و کرنیل محمد عظیم خان را دیده ام در هیچ وقت هیچ تساهلی در کار شان معلوم نشده و همیشه خدمات شان در نزد من گواهی صداقت را داده است ازین سبب من او را در جمله خدمتکاران نقی بار که بدرجهٔ اولاد خود میدانم و اظهار این را هم برای آن میکنم که شمایان هم او را بهمین نظر عزت ببینید .»

و روی هر دو را بوسه داده شرف دست بوسی شاهانه را حاصل نمودند و جناب جرئيل (محمد سرور) خان بعد از شرف دست بوسی سر خود را برهنه نموده لوازم شکر گذاری را که شیوهٔ غلامان جان فشان است بجا آورد، بكمال عجز و انکسار عرض نمود : « که این جان عاریت را که از حضرت ایزدی جل علی بما سپرد، شده اگر در راه دین و دولت و پادشاه معظم خود فدا نسازیم چه قدر و مقداری خواهد داشت اما ادای


وادن
شوده
نے کی
الازین
مسعود
مرام
ان ان
ت قوم
رده اند.
باشد
جريل
خود را
صاحب
آمده
ن خاله
رور)
خدمت
حضرت
ظارت
اخير
مداقت
در کار
ت را
اولاد
ود را
است
ت را
دولت
با ادای

سال چهارم
شماره ۲۲

شکریه این نوازش شاهانه را بهیچ زبان کرده نمی توانم و از خداوند تعالی توفیق خدمت را زیاده بر زیاده و رضامندی مولای خود را خواهانم.
باز جناب نائب السلطنه صاحب فرمودند که ما این رضامندی صاحبی را برای این دو نفر تبريك ميكويم و این مرحمت صاحبی را بدیگر خدام نشان داده ایشان را هم بصداقت در خدمت دولت دعوت میکنم که هر کس بصداقت و سعی در خدمت دولت کوشش نموده بدینگونه نوازش ها مشرف خواهد شد و با که فرمودند که جناب جرئیل محمد سرور خان بمانند انجمن بزرگ است چنانچه در اول که انجن کلان در حرکت و کردش نبود دیگر ماشینها معطل بود وقتيكه انجن کلان در حرکت و کردش آمد دیگر ماشین ها را محرکت و کردش آورد کویا جرنیل کارخانه جات بمانند انجن بزرگ است که کارخانه ها را اجرا میدارد و صداقت خدمت میکنند. و حضرت معین السلطنه صاحب نیز نوازشات شاهانه را عجناب جرئیل مبارکباد گفته و دست مبارک خویش را بکردن جناب جرنیل انداخته و روی او را بوسه نموده زبان مبارک فرمودند که "ما جربیل را بیشتر در حمله خدمتکاران صادق میدانستیم و حال بمنزله را در خود میدانیم و جناب جرئیل لوازم دعا در بلجیم، کوئی را که شیوه صداقت پیشه کان است بجا آورده بدعای بهای عمر وجاء اعلیحضرت همایونی و شهزاده بلند اقبال مترنم شدند."

بعد از آن اعلیحضرت همایونی شاه ولیخان و کاپ بانی را برزینه خواسته و بعموم خطاب فرمودند:
"و چند روز بیشتر، شاه ولی از من بکه والی کرد که من جواب داده نتوانستم ولی او را گفتم که جواب شما را یکروز خواهم داد امروز که شما همه کی مردم حاضر هستید، امید می کنم که جواب شاه ولی را بگوئید. مايك هوتل براب كول حين حضوری بدی قصد ساخته ایم که هر کس در انجا آمده و هر چیز که می خواهد خورده باشد و نفعی که از ان می گیریم به مصرف یتیم خانه میدهیم، پارسال فقط عهزار روپیه حاصل هوتل شده بود امسال برای جاری داشتن این هوتل ما چند نفر يك جا شده نجاه پنجاه روپیه امانه کرده ایم که چون به کول می رویم آنجا در هوتل مخصوص نشسته اگر چیزی بخواهیم می خوریم و وجه آن بمصرف پایه خانه میرسد."

سوال شاه ولی این بود که آیا این مردم دیگر چرا نمی آیند و در هوتل چیزی نمیخورند؟
این فقره را جواب نیافتم الحال از شما می پرسم که این چه جواب دارد فرض کردم که شما در هوتل آمدید و چیزی که بین قرآن می ارزید به (۱۰) روپیه خریدید آیا این روپیه شما نقص می شود، نی بخدا اگر شود آیا آن تیم های بی پدر و مادر و بی خویش و اقربا ( آواز مرحمت همراز ذات ملکوتی صفات امیر صاحب تغیرا بافته گربه گرفتن شانرا فهمانید ) که سبب بی کسی در کوچه ها می گردند. به تانی دارند نه خان و مانی یتیم های کیستند ؟ و اولادهای که ...
اگر ماودها ایشا را تربیت نه کنیم، که خواهد کرد ، فردا اکر بی تربیانی او را بدزدی آموخته ساخت و گرفتار شد بایک برادر دینی خود را قتل کرده بود پايزنا و قمار گرفته شد اور الازم است که قصاص برسانیم. اما وجدان ماما چه خواهد گفت: آری گناه ماست که او را تربیت ندادیم .... و گناه آن سرقت و قتل هم بگردن ماست می کو بند يك آدم بسیار دارد رهزن فی تربینی بك وقت گرفتار شد امروز اکر اور اتلاش کنید بك متفضل بزرگی است.

مسجد مبارك عليا دردا و السلطنة كابل

میر یافته ديات دورى ذات قدسبت صفات سراج القوانين عليا حضرت صاحبة معظمه آیا چرا زیرا او را تربیت دادند و چنین ساختند، یعنی تربیت یک شخص بسیار شقی را هم بدر چه بسیار عالی رسانده میتواند. و در این شرکت کو جاننا کسی داخل شده نمیتواند مگر هر قدر روپیه که نفری شرکت از و خواستند و ادا کرد البته داخل شده می تواند، و بازی کولف را من محض برای صحت خود می کنم که برای من قدر دو است اگر نکنم مریض میشود. ما میخواستیم که چین را پر کنیم آیا خاک از کجا می آوردیم اینست که انجا را کنده کل آنرا در همین انداختیم انجا کول شد و اینجا برشد چون دولت مايك دولت بحرى نيست و هيچ منظره مجری ندارد و صاحب آنتی و جهاز نیست درین كول اكريك نمونه سفر خری در کشتی به بینید چه عیب دارد که فی تیمساعت يك تشكه داده در کشتی کردش کنیده. در بن اثنا حضرت افخمی معين السلطنه صاحب گفت : و پلی افسوس است که . دولت ما هیچ بندر تجری را مالک جست .. و اعلیحضرت همایونی هم جاه فرمودند : و که علی ضرور است که دولت مايك بندر بحری داشته باشد . ولى و خير ما امید می کنیم که این سر دفترهای ما که یکروز بهمن نیامده اند گاهی گاهی بیایند ..


شماره ۲۲
حال چهارم

جاکر زادگان اعلیحضرت شهریار زمان از دروس این مضمون هدایت مشحون حاصل نموده ایم در یکمقاله و يكروز ويك كتاب احصا و الحصار آن عدیم الامکان بوده از حضرت احدیت جل مجده نیاز می کنیم که این جوش اسلامی خود را بادای خدمات صادقانه دین و دولت بروجه كمال باثبات رسانیم .

ا کنون در حضور انور جناب عالی متعالی شهزاده دیندار با حمیت افغان خودما حضرت معين السلطنه صاحب افخم ادام الله اقباله که نظارت معارف عمومیه دولت عليه مستقله افغانستان یکی از امور مهمه متعلقه ذات عالى شان است بطور نمونه مشتی از خروار و کمی از بسیار این مضمون حکمت مشحون را بسمع حضرات فخام و سامعین کرام بعرض میرسانم و خلاصه یکی از دروس فلسفه اسلامیه را بیان میدارم وبالله التوفيق .

( درس )

( مسلمان عاقل مر حرکت و سکونرا برای خدمت دین می کنند ) .

مقصد عاجزانه ازین عنوان هدایت ترجمان اینست که مسلمان عاقل همیشه دست در کار و دل بایار بوده روی دل خود را چون سوزن قطب نما که همواره متوجه ستاره قطب است دوخته طاعت و رضای الهی داشته باشد چنانچه قطب نما را هر قدر کج و راست حرکت دهند سوزن آن لرزان لرزان باز بسمت قطب توجه میکنند و ازینرو که توجه او بنقطة واحده قطب است هادی رهروان دریا نوردان گردیده ذریعه آن در بحار بیایان راه مقصود یافته میشود. همچنین اگر دل مسلمان همواره متوجه اطاعت و رضای حضرت واحد حقیق و فرد صمدی جل جلاله و عم نواله بوده باشد در بحر ظلمات نفسانیت و بشریت راه هدایت و سعادت دارین را بسبب همان توجه یافته هر جا که باشد و به هر امری که اشتغال داشته باشد مقصد قلی و مراد دلی او همان يك بوده از سمت مقصود که حصول سعادت دارین است هیچ گونه منحرف نخواهد کشت . نتیجه قطعیه که برای مایان اولاد وطن مقدس افغان ازین عنوان هدایت ترجمان حاصل شده است اینکه : – ما را لازمست که جمله حرکات و سکنات خود را برای رضای حضرت ایزدمنان و اطاعت حضرت

الحال همه شما را بخود اسپردم. همه مجاهای معینه را نخورده هر کس بجای خود خواهد رفت و السلام . به دو بجه ۲۰ دقیقه مانده بود که همه نفری برای طعام رفتند و برای طعام دو جای ساخته شده بود. یکی در گوئی مذکور و دیگر پایان خیمه ایستاده کرده بودند بعضی نفری بالا بکولی رفتند و بعضی بایان بنانخوردن مشغول شدند و بعد از نانخوردن هر کسی بخانه خود رفت .

امنا
محرر اداره : عبدالهادی

علوم وفنون

( ما بعد از شماره ۲۱ )

تقرير ذيل يوم يكشنبه ١٤ رجب المرجب در جلسه سالانه مدرسه مبار که حبیبیه پیش از توزیع مکافات از طرف يك طالب العلم ار شد جماعة اعدادية سوم على محمد خان نام بمثابت نام خوانده شد . که اهل مجلس را غرق عرق جوش و خروش اسلامی ساخت و چون احوال مراسم احتفال مذکور در شماره ( ۲۱ ) سراج الاخبار افغانیه درج شده بود و برای اندراج تقریرهای طلبا در شماره های دیگر وعده شده بود اینست که تقریر اولی که در اینجا خوانده شد عرض انظار قارئین کرام گردید .

قصر فرح افزای پادشاهی در قلعة السراج المقان به

بسم الله الرحمن الرحيم

( فلسفه اسلامیه چیست و از چه بحث میراند )

فلسفه اسلامیه مضمون دینی است که مجدداً در نصاب تعلیم مدرسه مبار که حبیبیه شامل شده است – مفاد و نتیجه آن تصحیح عقاید دينيه و دانستن اسرار وعبادات بدنيه واثبات حقانیت دین مبین اسلام در انحصار ترقی دین و دولت در پابندی احکام حضرت بي خير الانام عليه الصلوة والسلام است . فواید دینی وذوق وشوق ایمانی و جوش و خروش اسلامی که ما


۷
خدمیت منزلت پیغمبر انس و جان عليه علوه الرحيم الرحمان اگر در مدارس دولت بتعليم علوم وفنون جديده اشتغال ورزيم مقصد يكانه ما اين باشد که از راه حصول اين علوم و فنون ( در ظل عاطفت اعلیحضرت متبوع مقدس معظم خودا على الله قدره که آنهم بحكم دين متين فرض ولازم است ) محافظه دین و وطن را نموده از اغیار اشرار که بهمین وسایل دين ودولت مارا ( لا سمح الله ) نیست و نابود میخواهند سبقت بریم، واكر بخدمات دولت مشرف شویم منظور نظر ما این باشد که بوجود ضعیف خودها بقدر قدرت ناقصه بشريه خدمتی بجا آریم که ترقی دولت ما از ان حاصل شود . السنه خارجه غیر ملت را برای این یاد بگیریم که علوم و فنون ازان استفاده کنیم و از راه دانستن زبان بمكر و حيله ها و تزويرات على شان بدانیم و ازین رو محافظه دین و وطن را ردمه همت خود ثابت داریم منابع جدیده و حرفهای مدیده را برای این بیاموزیم که ثروت ملت و وطن دیانت مسكن ما با شجاعت و غیرت ذاتی که داریم یکجا شده موجب ترقیات مادی و معنوی دین وسلطات اسلامیه افغانیه ما گردد . هر قدر در السنه خارجيه وعلوم وفنون جدیده از راه دین انحراف ورزيم و مانند تعليم يافته كان محكوم ملت غیر از تعليم و تربيت ما افراد غير ملت استفاده ها نمایند. و این قدر غافل نباشیم که بنام تعلیم و تربیت و حفظ دين و ناموس از راه حقیقت باز کنند. عقاید دینیه ما متزلزل کرده و جوش و خروش ایمانی ضعیف کشته از راهم ندایان این خود که کفار ادرار را با وجود قوت و ثروت شان محلول و منکوب نموده بودند سنیل شده و محض ترقیات جدیده را تموجب کامیابی خود بدانیم که ایین کونه ترقیات از دشمنان دین و دولت مقاصد قليبه خودها واصل بلکه انجین تعلیم و تربیت حاصل داریم که حصول رضای حضرت ایزد متعال و رسول ركال و حفظ دین و حفظ ناموس و حفظ وطن دیانت مسکن افغان و مدافعه نيزات وغير قوم و اطاعت حضرت پادشاه اسلام بناء ثمره حقیقیه آن باشد و همه افراد خدمت دین و دولت و سر دادن و محو و نابود ساختن خود را در اطاعت و خدمت اعلیحضرت متبوع مقدس افخم خود مقصد قلبی خوده دانسته اعدای دین و دولت را در تدابیر وحیل شیطانیه خودها نا کام سازيم انشاء الله الكريم . و این را پیقین بدانیم که اگر توجه دلی ما بخدمت دین مبین بوده باشد امور ذیل را فرض همت خود دانسته سعادت دارین را ازان حاصل خواهیم کرد.

(۱) تصحیح عقاید اسلاميه و تحصیل اطمینان قلبی (۲) ادای عبادات بدنيه و ایجاد نور انیت باطنی (۳) محبت خدا و رسول و دین اسلام (۴) محبت قوم (۱) قوم اصلی یعنی افغان ، ب ، قوم دینی یعنی عامه مسلمانان روی زمین (۵) محبت وطن اول وطن اصلی یعنی افغانستان دوم وطن دینی یعنی مکه مکرمه و مدینه معظمه که یکی قبله و دیگری دارالنصرت اسلام است و صرف قدرت نامه افراد مسلمانان در حفظ

شماره ۲۲
سال چهارم
بنمائیم و بقای عزت این هر دو فرض عين وعين فرض است (۹) محبت و اطاعت اولی الامر که ترقی دین و دولت در ان منحصر واطاعت خدا ورسول بآن وابسته است (۷) قبح و ملعونیت محکومی غیر اول غیر دین دوم غیر قوم (۸) تخلق باخلاق فاضله صداقت ، امانت ، عفت ، شجاعت غیرت . و مقصد يكانه ما از تحصیل این ملکات فاضله خدمت و اطاعت فرد اول مسلمانان شهریار زمان — و متبوع مقدس اعظم افغان خود مان اعلیحضرت سراج الملة والدين خلد الله تعالى ملكه وسلطانه بوده باشد که در جمیع مساعی جمیله خود بر وفق خیالات رفیعه دینیه شان روان باشیم — نادرهان ارادهٔ قلبی خود که ( جميع حرکات و سکنات ما برای خدمت دین است ) صادق برانیم . آیات کریمه و احاديث نبويه و اقوال و افعال مجتهدین دین که در دروس فلسفه اسلامیه در لزوم اطاعت اولی الامر خوانده و بذوق دلی والحمده آنرا دانسته ایم زیاد از آن است که درین فرصت اظهار و بیان آرا کرده بتوانیم بلکه رساله علیحده در باب آن داریم .

ا كنون يك نکته مختصره را معروض میدارم که کسانیکه مسلمان و در امت حضرت سید الانام عليه الصلوة و السلام محسوبند و از شومی اعمال زیر تسلط ملت غیر در آمده و دین و ناموس شان در محل خطرات در اطاعت احکام غیر دین خود کوشش می ورزند و به بهانهای نفسانی و تسویلات شیطانی اطاعت ملت غیر را برای خود موجب نجات تصور کرده اند و كفر حقيقي وشرك ظاهری و نصرانیت بدیهی حکام ایشان موجب عدم اطاعت حکام غیر دین شان نمیگردد — ما مسلمانان افغان که بحمد الله والله دعوى غيرت دينى وقومى وفطرى را داشته و داریم و دل داده محبت و اطاعت حضرت رسول انام عليه الصلوة و السلام و خدام و چاکران صمیمی دین متین اسلام بوده و می باشیم وزیر دستی ملت غیر را مخالف وضد ایمان و اسلام خود دانسته بار بار قوم و ناموس خودها را از تسلط ملت غیر بحكم دين و ايمان بتوفيق از یزدان و نورانیت دین متین حضرت سیدا انس و جان محفوظ داشته ایم وصغير وكبير و برنا وبير ما بقنا نمودن روح وروان كفيل حفظ دين و ناموس بوده هستی خود را با محکومیت غیر ملت موجب خسران دین و دنیا و محرومیت از رضای حضرت محمد مصطفى صلى الله عليه وسلم و موجب نزول غضب الله تعالى داشته و میداند .

پس با وجود انصاف ما باین چنین صفات فاضله که خویش و بیگانه الحمد لله والمنه اقرار و اظهار آنرا کرده و می کنند چگونه در اطاعت و محبت و خدمت شهریار دیندار هدایت آئین اعلیحضرت سراج الملة والدین روحنا فداه که به بیت صادق و اعتقاد موافق و عبادات لایق منصف است وجود خود را محو و نابود نسازیم و رضای حضرت پادشاه خود وسعی در اطاعت و فرمانبر داری او را چرا برای حصول رضای صاحب دین متین و ترقی شرع مبین و ابطال ارادهٔ باطله اعدای دین ونا كامى تدابير مفسدين اخوان الشياطين باليقين حاصل نداريم .


نمرۀ ۲۳
سال چهارم
حيفۀ ۸

خدایا کریما پروردگارا توفیق و هدایت و ارشاد نصیب ما و پادشاه ما بدار تا بر طبق رضای تو و بر وفق اوامر رسول بر حقت در خدمت دین و دولت صرف همت و غیرت نمائیم و دولت علیه مستقله افغانیه ما در ظل عاطفت شهریار دیندار ما ترقی دی نموده جمیع حرکات و سکنات حاکم و محکوم و تابع و متبوع قوم و ملت ما برای خدمت دین متین حضرت سید المرسلین باشد .

این دعا از من و از فوج ملك آمين باد

احقر العباد علی محمد طالب العلم
درجه اعدادیه سوم
مدرسه مبارکه حبیبیه

این تقریر که در ذیل درج است ترجمۀ یک تقریر انگلیزی است که تقریر مذکور را علی محمد خان نام طالب العلم زبان انگلیسی خواند و ترجمۀ آنرا فیض محمد خان نام طالب العلم جماعۀ اعدادیه سوم بجرأت فوق العاده وعموم قرائت نمود. بقرار وعدۀ که در شمارۀ ما قبل گذشته است ، عیناً تقریر مذکور را درج می نمائیم

[ توجه تقریر انگلیسی ]

خلص ترجمۀ مضمون انگلیسی را که استاد محترم جناب مستطاب حافظ صاحب انشا فرموده اند و برادرم علی محمد خان آنرا هدیه حضور حاضرین نموده بزبان فارسی عرض و بیان می کنم .
نخست از همه فرایض منصبی که داریم درخواست مقصد و سلامتی ذات ستوده صفات اعلیحضرت ظل الاهی مدظله و شکریۀ حضور عالی حضرت شهزاده جوان بخت جناب معین السلطنة صاحب است
حاضرین عظام - منت خدا برا که ما و شما همه را پیروان دین متین اسلام آفرید

شکر الله که مسلمان زادیم وز عذاب ابدی آزادیم

وقتی بود که آفتاب فتوحات دین مبین اسلام یوروپ، ایشیا و افریقه را بنور ضیای خود منور ساخته ظلال سیوف اسلامیه بر ربع مسکون سایه افگن گردیده بود، لیکن درین زمان هر یکی از ما میداند که بچه مذلت و ادبار گرفتاریم و از ان شان و شوکت و اوج و رفعت که حامیان دین متین بزور بازوی خود حاصل کرده بودند بغاک ذلت افتادیم
سوالی دارم آیا چه باعث بود که آنها با آن عز و شان رسیدند و چه سبب شد که مایان باین مذلت و ادبار گرفتار گردیدیم ، بلی، هر گاه هر شخصی قدری بخیال خود توجه کند ضمیرش جواب میگوید که البته باعث ترقی و جهانگیری گذشتگان ما پیروی دین حق بود که فحوای ان الدین عند الله الاسلام دین پسندیده اسلام را گوهر گرانمایه جان پنداشته در ترقی پایه و تعالی مرتبۀ او لحظۀ غفلت نور زیده صاحب و مالك ترقیات دینی و دنیوی گردیدند و کسانیکه از روی بدبختی و شقاوت احکام مبارك کتاب مقدس را توجه کرده غافل شدند تمام وسایل ترقی از دست شان رفت و آسیب پذیر شد آری :

اسیر و ضع غفلت هر که شد از کار میماند جوانی خفت پای دیگر از رفتار میماند

درین زمانه جد و جهد زیادی است که اصلاح اوضاع اسلامیان نموده شود لاکن اصلاً کسی نمیداند که اصلاح چه معنی دارد ، اگر معنی اصلاح چنین باشد که بدعت های ظاهر و نمایان تهذیب یوروپ را اختیار کرده از خوبی های حقیقی دین اسلام یکنفر بخیر باشیم گاهی ترقی کرده نمی توانیم ، افضل ترین اصول ترقی که برای اهل اسلام باقی است و از مطالعۀ تاریخ عیان میگردد تصدیقاً متابعت دین متین اسلام است و بس. لهذا ای برادران دین و هموطنان عزیز بیائید تا کمر همت بسته اصول دینی خود را روشن سازیم و خود ها را از معنی حقیقی ترقی آگاه نموده در معیشت و تمدن خود قانون حق اسلام را تمسك گرفته زورق زندگی خود را که قبل ازین امواج سیلاب تغافل مدتها طوفانی بوده بسکان اصول دین متین به ساحل مراد برسانیم و شعله کینه و نفاق را از سینه های خود بیرون کرده متفقاً بیکدل و زبان ترقی دین و دولت و سلامتی ذات مرحمت آیات پادشاه معارف خواه عدالت پناه خود را از ایزد متعال در خواست و استدعا نمائیم باین زبان که :

خسروا عمر و ساعت افزون باد چهرۀ دولت تو گلگون باد
تاج و تخت و سریر سلطانی بجناب تو سعد و میمون باد
داوری سروری شهنشاهی بهمان ذات پاك موزون باد
لطف حق یار و یاورت دایم واجب و فرض عین و مسنون باد
سلطنت معدلت جلال و حشم در تزاید و روز افزون باد
شاه دوران سراج ملت و دین که فروغش بدور گردون باد
هم زما اهل علم این مکتب این دعا بر خدای بیچون باد
هر که سویت بچشم بد بیند ابد الدهر غرقه در خون باد

و این بحضور حاضرین معروض می دارم که مقصد ما از مطالعۀ زبان انگلیسی محض دانستن انگلیسی نیست بلکه مدعا از تعلم الکلیسی اینست تا اسرار و اعمال مردم غیر را دانسته اخذ علوم و فنون از دست رفته خود را که زبان و حکمت و غیره شایعت دوباره حاصل داشته وانشاء الله تعالی تردید اعراضات شان بزبان خودشان نموده بتوانیم فقط و من الله توفیق .

چون در شمارۀ گذشته از تفصیل و تقریر سلطان احمد نام طالب العلم اولین جماعۀ اعدادیه سوم که در باب يك آله اختراع کرد کی خودش بود وعده داده بودیم لهذا تقریر اورا عیناً درج می نمائیم:

( تقریر سلطان احمد خان )

عنوان مطلب را بنده بی بقای عمر و دولت و دوام سلطنت اعلیحضرت والا روحنا و جسمنا فداء و سلامتی وجود مسعود شهزاده جوانبخت علم پرور ترقی خواه مزین می سازم زیرا که تربیت از تو که خورشید جهان آرائی این يك نکته را به هموطنان عزیز و معززین کرام عرض میدارم که بر خاطر عاطر شریف شان معلوم و هویدا خواهد بود که قیاسات جزئیه علوم بسا اوقات باعث بر اختراعات کلیه و مجده میگردد چنانچه می گویند که اختراع طیارهای موجوده به اصول « کاغذ باد » میباشد و به نهایت کم توجه با امثال این را پیدا کرده می توانیم


سال چهارم شماره ۲۲

پس برای ما اولاد وطن و اهالی آن لازمست که از اهمیت تعلیم موجوده عاقل نبوده آنرا قرار اصول دین یاد گرفته فوائد دینی و دنیوی از ان اخذ نمایم و امید است که خداوند کريم ما يارا وحصول مطالب و ضروريات كليه و جزئیه خودها توفیق عطا فرموده کامیاب کرداند مقتضای اینها ( ومن طلب فقد وجد )

علم جوهری است که جوینده خود را از قعر ذلت باوج رفعت رسانیده بی نتیجه نمیگذارد، در حدیث شریف آمده است.

( الحكمة ضالة المؤمن حيث وجدها فهو احق بها )

اما بعد عرض میشود که این حقیر سراپا تقصیر در مطالعه ریاضیات باشد غبت خصوصی دارد مگر اکثر مردم که از فواید این علم غافل اند خیال می کنند که ریاضیات علمی است که دران محض از استدلالات قیاس و نظریه بحث می شود حالا که این علم علاوه از حصه قياسيه يك حصه وسیع عملی هم می دارد چنانچه ترقیات صنایع مغرب زمین که اساس آنها اصلاً مبنی بر علم ریاضیات است در این امر دلیلی است روشن و حجتی است مبرهن.

بناء عليه چون این حقیر تعلیم علم مثلثات را شروع کردم و باآن در سیکه نسبت های مثلثی یکزاویه بهر حاله خواه ضلع کلان باشد یا خورد مستقل می ماند رسیدم فکری بدماغم رسید که اگر جدولهای کافی مرتب نموده بك آله اختراع شود که بران جدول های مذکور را ترتیب بدهیم، ممکن خواهد بود که فاصله يك شي بعيد بقرار تناسب ياضلع ويكزاوية قائمه مقرره بدون زحمت مساحه آن معیار کرده بتوانیم از ان رو شوق حقیر افزونتر شده بسر گرمی تمام این آله موجوده را که اجزای آن کاملاً نا مکمل و بی ترتیب و تقسیمات آن کم و زیاد است از باعث اینکه برای تشریح خیالم از نظر اساتید گرام بگذرانم مخترع کردیدم مگر چون ایشان اینرا مشاهده کردند افکارم را تصدیق و بنده هیچ مدائح تحسین فرمودند. و گفتند که در درستی اصول این آله هیچ جای شك و مغالطه نیست اما این آله موجوده به ترتیب و تقسیمات درست ساخته نشده است. با اینهمه بعضی مسافات قلیل را با این آله تخمیناً نشان داده می توانیم. بعد از ان اشکال موصوفه موعوده را بر روی تخته سیاه تسوید و ترمیم کرده مهارت کامله خود را ثابت کرد.

پس از اتمام اینها يك طالب العلم انور على نامى بك قصيده غراى فارسى را به لهجه و جرأت تامى خواند که در آخر به مخلص (ندیم) قصیده شناخته شده مورد تحسین شد و حضرت عالى عين الساعة صاحب تعريف طبع روان شائرا فرمودند.

قصیده ندیم که در جلسه سالانه مدرسه حبيبه از طرف انور علی نام طالب العلم اعداد یه سوم خوانده شد.

بعالم ديده بگشاید جومرد عاقل دانا
نباید هیچ در چشمش بغير از علم الا يا

شد از تعلیم اسما جمله کار این جهان جاری شد از تعلیم انها جمله افراد نهان پیدا
نمیکردید اگر تعلیم آنها از ازل باعث جو عنقا بی نشان می ماند تخم آدم و حوا
همین علم است و عرفان امتیاز آدم و حیوان همین علامت فرق اندرمیان جاهل و دانا

غرض گردیده عبرت کشاید صاحب خبرت بغیر از علم و از حکمت نه بیند در جهان اصلا
بدست از علم می آید اگر جاه است و گر حشمت بدست از علم می آید اگر دین است اگر دنیا
نگردد بهروز جاهل، زنده در جهان هرگز که محروم از فروغ شمس باشد دیدهٔ اعمی

خوشا آن رهرو کامل خوشا آینده عاقل که روز و شب جان و دل بود پابند این سودا
خوش آن جو بنده ایمان خوش آن پوینده عرفان که از خمخانه دوران بود سرمست این صهبا
نباشد جرمن بی فکر صنعت در جهان امروز اگر مومن اگر کافر اگر گبرست و ترسا

پی تحصیل علم از جان و دل امروز می کوشد فرانسی جرمنی ژاپن و روم و روس و استریا
یکی آخر بچشم سر، بوضاع جهان بنگر که امروز از همه کشور چنان این شعله شد بالا
چه بود این آتش جرمن که عالم سوخت و خرمن که زد این شعله را دامن که کرد این فتنه را برپا

چرا جرمن بصد کشور براند لشکر وافر زند آخر چرا قیصر بیک عالم تن تنها
همان علم است و آن صنعت که بد باعث بری قدرت چه دید از زحمتش راحت چه خورد از خطاش حلوا
ز علم خود میان همکدان ممتاز شد آری از اقران میشود ممتاز مرد عالم دانا

غرض ما زمره افغان اگر از علم و از عرفان سخن را هم در دوران سفر کردیم در دنیا
بود از همت عالی بود از رافت والی که کرد از لطف خود حالی رموز کار ما بر ما
سراج الملت والدین شده با عزو بالتمكين امیر معدلت آئین خدیو مملکت پیرا
زهی حامی این ملت که کردید از ره همت