صحیفه ۹ سال دوم شماره ٤

نکردند شما نفری که بچه های خود را بر عمل داده اید و عذریه از من نمی شود وقتيكه من با وجود حرکات ناشایسته شماها همراه خود را دوباره عریضه کرده اید مانچه های شما را مثل اولادهای تان این قسم سلوک کردم و به پاداش بدی شماها نیکی کردم خود نگه میداریم و تعلیم دینی و دنیوی میدهیم چرا که این ها آیا کسانیکه درین راه خدمت کرده اند چقدر استحقاق دارند. از خیر و شر خود واقف شوند وطن خود و محبت وطن خود و من بآنها چه قسم رفتار خواهم کرد از برای نفری محبوسین که آورده و حقوق پادشاه خود را بشناسند بعد از مدت چهار سال وقتیکه شده جرئیل را سررشته داده ام که برای شان جیره و لباس پوشا که تعلیم یافتند و از علم دین ودنیا واقف شدند آنها در وطن مثل پیرهی وزیر جامه و پوستینچه و کلاه و غیره بدهد که گرسنه خود نزد شما می آیند و بازوی شما میشوند و در این مدت اگر و برهنه نباشند - اگر در ثانی که کوایف شان ملاحظه شد مادر و برادر و اقوام شان بدیدن شان بیاید منع نیست و مدت زیاد ولایق و گشتی بودند آنها را خواهم کشت مگر برهنه و لچ نمی خواهم که این بچه ها مقیمی باشند مگر چند نفر آنها نهایت و گرسنه نخواهم ماند بعد نقرى مذکور همه دعای سلامتی ذات خورد هستند که آنها مرخص می شوند و به عوض شان ابرادر شاهانه را نموده سرهای خود را برهنه کرده هر يك زبان معذرت و یا قوم شان برای تعلیم خواسته می شوند و در ماهى روپیه و عذر در در خواست عفو تقصیرات خودها را نمودند و بعد ازان پخته برای اخراجات و خورا که و پوشا که شان مقرر کردم دربار موصوف ختم شد . . و از برای هر ده نفر يك يك لاله از قوم خودشان مقرر می شود. و برای هر جماعه از روی سن و سال جای داده می شود که در شب ها بغیر از لاله شان دیگری که با عمر بآنها موافقت نداشته باشد اختیار ندارد که بدیدن شان برود و من از برای این آنها را تعلیم میدهم که بعد از مدت چهار سال در وطن خودها آمده به حرکات و کردار شماها خنده کنند - حال بر سر مدعا آمدیم سوگند بخدا وندیکه ما و شما را خلق کرده است که تا زنده باشید و زنده باشم اگر دیگر مخالفت از شما سر نزند حرکات پنج ماه و پانزده روز شما را یاد نخواهم کرد و شکر میکنیم که شما عملی نکردید که امروز شما را نزد من زنجیر و به زولانه می آوردند و این را برای شما میگویم که بعد ازین شما خودها را شرمنده ندانید و من از خداوند می خواهم که در همین قدر روز که مجهالت گرفتار بودید عفو تقصیرات شما را کند چون من یکی از بندگان خدا میباشم عفو کردم رحیمی خداوند هزاران هزار چند از بندگان بیشتر است خدا عفو کند - عفو کند - عفو کند - یک دفعه دیگر شما را دیدنی هستم و سننی را که من برای شما گفتم صرف از برای شما نیست بلکه از برای تمامی رعایای مشکل واحمد زائى وطوطا خيل كفتم که من بخشیده ام خداوند به بخشد - فرق در مابین نفری الف و ب رضامندی من از نفری الف زیاده است چرا که من میخواستم که معامله انقدر طول نکشد بهر صورت گذشت آنچه گذشت - از برای جرئیل حضور سررشته داده ام که از برای نفری ملکانی که خدمت کرده اند خلعت و خرجی داده می شود و نیز یک نشان خدمت داده شود - و از برای شما نفری که در بین قوم خود ميرويد تقرى الف را خلعت و خرجی داده میشود و نفری ب را تنها خلعت داده میشود زیرا که این فرق را خود شما در بین خود کردید - باز هم همه شماها منصف شوید که اگر امروز همه شماها را بقتل برسانم می توانم و باز خواست در دنیا و آخرت

روزشنبه ۲۳ ماه شوال المکرم نفری ملکان سمت جنوبی که در بغاوت مشکل خدمت کرده بودند و نفری ملكان منكل واحمد زایی و طوطاخیل که افعال ناصواب خود متفعل گردیده بودند و نفری رعیتی که خدمت کرده بودند همه بقرار نام نویس در سلام خانه عام حاضر شدند در برنده جنوبی سلام خانه عام بذريعه ايشيك آقاسی ملکی حضور اعلحضرت و جرئیل محمد نادر خان جرنیل حضور انور در آنجا رفته يك يك از ملكان مذكور را طلب کرده از روی درجه و لیاقت و خدمت آنها بقرار امر اعلحضرت والا خلعت ونشان خدمت و خرجی برای نفری که خدمت کرده بودند داده شد - و از برای نفری ملکان مشکل و طوطاخیل و احمد زایی برای قسم الف آنها خلعت و خرجي في نفر بیست روپیه کابلی داده شد - و از برای نفری قسم ب خلعت قرار درجات آنها برای شان داده شد - و از برای نفری رعیتی که در زمان بنی مشکل خدمت کرده بودند خرجی داده شد و بعد از ختم خلعت و خرجی همه دعاهای سلامتی ذات شاهانه را نموده یکدیگر خود ها را مبارکباد گفتند اينيك آقاسی ملکی حضور اعلحضرت و جرئیل حضور مبارکی نشان و خلعت را از برای ملکان سمت جنوبی و از برای باقی نفری مبارکی خلعت را دادند و همه بيك آواز شکرانه مراحمات اعلحضرت والا را عرض کردند و همان روز در اقامت گاه خود که در دار السلطنه از حضور مبارک مرحمت شده بود مرخص گردیدند.

تعداد و درجه خانها و ملکان و رعیت سمت جنوبی که از برای اوشان خلعت و نشان خدمت و صداقت و خرجی از حضور مبارک مرحمت شده قرار ذیل است -

؁ خانها ومتعبرين تجنفر —
(۱) بيرك خان جدران (۲) لاله پیر خان وكيل كل خوست
(۳) شیر محمد خان کنوازی (٤) نيك محمد خان تحصیل دار
(۵) رحمت الله خان حاجی و معتبر چمکنی


شماره ٤ سال دوم صحیفه ۱۰

خلعت لیس دار و شال خلیل خان و نشان طلا — یعنی از برای بيبرك خان نشان صداقت و از برای چهار نفر دیگر نشان خدمت عنایت شد — چرا که نشان خدمت طلا پیشتر از طرف دولت داشت —

ملکان سمت جنوبی که خدمت نموده اند از علاقه جدران — و جاجی — خوست — زرمت و فردین — ارگون سلیمان خیل — و خروت — وزير وغيره — سه صد و هفتاد و دو نفر — ۳۷۲ نفر — از برای این نفری قرار درجات خلعت و يك يك نشان خدمت نقره — وفي نفر بیست روبيه كابلی خرجی مرحمت شد —

نفری رعیتی که خدمت کرده اند — دو صد و نود نفر — ۲۹۰ نفر — از برای این نفری فی نفره روپیه کابلی خرجی مرحمت شد.

ملكان سمت جنوبی از قوم منكل واحمد زائى وطوطا خيل — نود و شش نفر — ۹۹ نفر — ملكان قسم الف شصت و يك نفر — ۹۱ — از برای این نفری خلعت بقرار درجات و فی نفر بیست روپیه خرجی مرحمت شد.

ملكان قسم (ب) سی و پنج نفر — ۳۵ نفر — از برای این نفری قرار درجات خلعت عنایت کردید — و در این مدت یکماه دو نفری مذکور بدار السلطنه کابل تا مشرف شدن شان بحضور مبارک توقف داشتند برای همه از روی درجه جيره و خرجی سرکاری داده می شد.

كل ملكان سمت جنوبی خدمت کرده کی و بغاوت کرده کی همشان بعد از سر افراز شدن خلعتها و نشانها و خرجی که پدر بار روز یکشنبه ٢٤ ماه شوال المکرم شرفیاب حضور انور شده اند — اول کل نفری بقرار نام نویس فرداً فرداً از ملاحظه حضور مبارك گذارش یافتند و اعلیحضرت والاشخصاً نام نويس مذکوران را بزبان مبارک خوانده نفری از ملاحظه حضور مبارک می گذشتند — بعد نفری مذکور در زیر برنده شمالی همه آنها جمع شدند ذات شاهانه در آنجا تشریف آورده از برای نفری مذکور فرمودند —

( نطق اعلحضرت والا )

ما می خواهیم دو قسم حرف همراه شما بگوئیم یکی به همراه نفری که خدمت کرده اند و دیگر همراه نفری که ما افعال بد ساخته شانرا یاد نمی کنیم و همین قدر میگوئیم که خدمت نکرده اند — حال همراه شما نفری که خدمت کرده اید میگوئیم اول جواب هر چهار فقره که عرض کرده بودید سابق برای شما گفته بودیم که تا بوقت رفتن شماها یک فقره و یا دو فقره آنرا اگر جواب گفتیم و دیگر فقرات آن ماند همه شما ها را معطل نمی کنم سه چهار نفر را از طرف خود منتخب ساخته در اینجا معطل دارید که جواب فقرات شما را برای شما در ملک بیاورد و خود شماها مرخص میشوید — حال جواب هر چهار فقره شما را میگویم و حاجت به معطلی سه چهار نفر شمایان نیست — فقره اول در باب ملکی عرض کرده بودید که تنخواه از سرکار داریم باید بقرار عرض رعیت موقوف نشویم جواب اینست که ما از دفتر معلوم کردیم سال هاست که عزل و نصب ملكها بقرار رضامندی رعیت است ما قاعده دفتر را شکسته نمی توانیم و نمی شکنیم — مگر حرفي كه ملك به قاعده بگوید و رعیت عمل نکند از رعیت بازخواست می شود مثال از پادشاهی حکم برای ملک رسید که غله جمع آوری شود و با سرك آباد شود اگر رعیت قول ملك را قبول نكرد ملك به حاكم همان محال عرض کند که از رعیت باز خواست کرده شود.

فقره دوم در باب غله رباط خند خيل عرض کرده اید — جواب اینکه ما حکم کرده ایم که مصارف پنج و باشش ساله غله رباط مذکور سنجیده شود که چقدر غله در يك سال مصرف فوجی میرسد بعد ازين همانقدر غله بقدر كفاف حواله کنند که هم غله اضافه حواله نشود و هم برای فوجی تکلیف نشود.

فقره سوم عرض کرده اید که سردار محمد اکبر خان قانون غله مندوی را گذاشته بود هر قدر غله را که در مندوی میرسانیدیم همان تحویل داری که نمایم می شد یك جروار غله را شصت سیر وزن می کرد این سررشته را سردار محمد اکبرخان از برای کار داران همان محال گذاشته بود و این قاعده غلط است زیرا که وجه قیمت غله شما بدرستی نمیرسد در ین باب دو سر رشته است نفری نظامی از کدام سرکاری میگیرند برای حاکم و کار دار و غیره که سر رشته مندوی شده بود موقوف کردیم و فرمان اسمی آنها نوشته می شود که هر شخصی که غله خریداری میکنند باید آدم خودها و بازگیر خودها را و با بارگیری که برضاء وجه نقد داده کرایه کرده است در ملک روانه دارند و در آنجا وجه نقد داده بقرار نرخ روزه خریداری کنند و نیز مالکان خط بدهند که هر وقت آدم کاردار همراه وجه نقد باید آنچه غله پیدایش داشته باشد بقرار نرخ روز بفروش برسانند و اگر نداشته باشند جبراً بالای شان حکم نیست.

فقره چهارم در باب رشته که فی جریب شش روپیه قرار قاعده دفتر مقرر است وقتیکه مهترهای سرکاری می آید بالای خود شما جریب چهل روپیه و پنجاه روپیه می فروشد غلط قاعده است اول مال پادشاهی هیچ نمی خورد دوم برای رعیت نقص میرسد و فایده ها چهار نفر آدمان لچه و اوباش میشود در حقیقت نفع شما منافع دولت است و نقص شما نقص دولت آبادی شما آبادی دولت است خرابی شما خرابی دولت شما بدرستی نمیدانید و من افسوس می کنم هر قدر کار داریکه مقرر میکنم یا نمیداند و یا میداند عمل نمیکنند در حقیقت رعیت یک دست و سلطنت يك دست می باشد از تصادف دو دست آواز بر می آید مرغ دوبال دارد اگر هر دو بال متفق بود پرواز می کنند و الاخير همیشه خوراك عقاب كه يك نوع مرغیست خرگوش و روباه می باشد اگر يك بال عقاب بشكنند روباه عقاب را می خورد و من برای شما و تمامی اهالی افغانستان می گویم که بدانید که پادشاهی و شما در حقیقت یک عضو می باشید پادشاهی از شما است و شما از پادشاه می باشید.


شماره ٤ سال دوم صحیفه ۱۱

حال برای شما يك مثل می آورم شخص يك باغ داشت که از همه گونه میوه های لذیذه در ان موجود بود. اتفاقاً روزی در بین باغ خود آمده دید که سه شخص در میان باغ آمده میوه های باغ را حیف و میل میکنند یکی آن سید و دیگر ملا وسیومین عامی بود صاحب باغ با خود فکر کرد که چگونه بازخواست میوه خود را از آنها کنم بعد روی خود را بطرف سید کرد که توسید میباشی و حق تو هست که از میوه های باغ بخوری و به ملا گفت که تو هم ملاهستی حق تو هست این شخص عامی چه حق دارد هر سه باتفاق شخص عامی را بستند بعد از ساعتی روی خود را با طرف ملا کرده گفت که این شخص سید است انچه از میوه های باغ بخورد حق دارد ترا که گفت که آمده میوه های باغ مرامی خوری ملا لاجواب شد صاحب باغ و سید هر دو با تفاق ملارا لت کرده يك لحظه بعد صاحب باغ برخواسته سید را محکم بسته کرد. و هر سه نفر را انقدر چوب زد که بی هوش شدند. اگر سید و ملا و عامی در ابتداء متفق می بودند صاحب باغ هیچ نمی توانیست چون در بین شان نفاق پیداشد هر یک برای خود رسیدند حال برای شما میگویم که اگر شما با دولت خود متفق باشید و دولت را از خود دانسته خیر دولت را خیر خود و شر دولت را شر خود بدانید کیفیت ملا وسيد و عامی بر شما واقع نخواهد شد و اگر هر يك متفرق شديد البته احوال شما مثل آنهاست باز آمدیم بالای حرف - من رشته را موقوف کردم که از شما به آن قیمت گرفته نشود منصب دارانیکه در آنجا میباشند معلوم کنند چقدر اسپ و بارگیر سرکاری در انجا توقف دارد اسپ ها نیکه قابل رشته دادن باشد بقدر خورا که آنها از روی جری آنچه شود بقرار نرخ روز خریداری کرده و چه آن به مالیه صاحب زمین مجری داده شود - امروز جای شکر است که شما نزد ما آمدید و ما از خدمت شما خوشی کردیم و برای شما نشان خدمت و خلعت دادیم و برای شما و اولادتها و تمامی افغانستان از خداوند می خواهم که نیکی های عالم را نصیب کند حرف ما و شما ختم شد.

( نطق اعلحضرت والا )
برای ملکان منگل واحمد زای - بدین موجب آنچه لایق گفتن بود و گله که از شما داشتم پدر بار گذشته تنها باشما گفتیم و دیگر از افعال شما یاد نخواهم کرد — شما با خبر باشید که دل ما صاف است حرفی را که لایق گفتن ندانیم اظهار نمی کنیم و آنچه با شما گفته ایم راست است از خداوند میخواهم که در آینده از شما کاری سر نزند که نیکی های ماعیت شود ما حال در میان شما و دیگر ملکان سمت جنوبی هیچ فرق نمیبینم در باب خدمتی که آنها کرده اند پاداش خدمت خود را دیدند شماها آنچه کرده بودید گذشت ما بعوض آن با شما نیکی کردیم در آینده باز آنچه دل شما خواست بکنید آنچه دل ما بخواهد ما نیز خواهیم کرد امید بخداوند است که نصیحت های ما فراموش شما نخواهد شد حال برای هر دو فریق میگویم برای فریق

اول نشانها و خلعتها و برای فریق دوم خلعت های شما مبارک باشد. از خداوند عالم برای اهالی افغانستان نیکی و خوبی و برکت دین و دنیا را میخواهم چون امروز در عالم ملت اسلام کم زور شده است چنانچه دولت عثمانیه که برادران ما و شما هستند و نیز دولت ایران در کشمکش های کوناکون گرفتارند يك نقطه که افغانستان است باقی مانده از خداوند عالم میخواهم که از انوار صفات خود این نقطه را منور و روشن و محفظ خود داشته باشد .

( على احمد )

( جناب جنرال محمد نادر خان )
( جنرال عساکر خاصه حضور اعلیحضرت همایونی )

< عيناً مكتوب >
بعد الالقاب
چون در متوقت بعض اخبارهای اجنبی در باب وقوعات (منگل) بعضی سخنان کم و زیاد بسیاری درج میکنند و آن سخنان موجبه تشویش اذهان میشود - لهذا از حقیقت کواینی که در آنولا روی داده و خود آن جناب سرافسر اردوی حرکت بودید و واقعات کا حقه بشما معلوم است بعضی معلومات استدعا دارم ، و امید میکنم که در بنباب لطف خودتانرا دریغ نفرمائید . ( ۱۸ ذی القعده ۱۳۳۰ )
مدیر و سر محرر


صحیفه ۱۳
سال دوم
شماره ٤

جواب
بعد الألقاب
در باب وقایع مشکل معلومات خواسته اید این است که برای شما کوایف را بقرار واقع می نویسیم : احوالاتی که تا بوقت رسیدن اردوی عسکری ما به گردیز در نمبر ۱۸ سال اول سراج الاخبار افغانیه درج کرده اید درستست . بعد ازان کیفیت ازینقرار است که چون اردوی عسکری در گردیز رسیدند در بین نفری باغی دو تفریق پیدا شد يك تفریق همان نفری بودند که عیال واره خودها را از جای های خود حرکت ناداده خودشان برای عذر خواهی و جان بخشی همراه قرآن شریف به سرور پسمان ها به گردن انداخته در فردیز به اردوی عسکری حاضر کردیدند چنانچه کیفیت آنها را مفصل همراه عريضة عذرجان خلاصی و تو به نامه شان بحضور مبارك اعلحضرت پادشاه معظم فرستادم و از حضور مبارک فرمان جان بخشی شان رسید چنانچه به زیارت نمودن فرمان مبارك جان سر از تو به بدن و جسم های شان پیداشد و همه شان نهایت بجوش و خروش در مسجدها و مجلس ها دعای سلامتی وجود مبارك اعلحضرت و استحکام دولت قوی شوکت را کردند و همیگفتند که مایان از پادشاه مراحم کار مهربان رعیت پرور خودباغی گری و سر کشی نداشتیم صرف در باب زبر دستی حاکم خود خیال عرض را بحضور مبارك نموده بودیم که چون از طرف خداوند همین روسیاهی مقرر برای مایان بود و شیطانهای انسی همان صورت عذر را به اینقسم صورت شیطانی مبدل نمودند مگر باز هم شکرانه پروردگار را میکنیم که مایان را از راه غلط کشید هدایت راه راست را نمود و شکرانه ذات پادشاه معظم خود را میداریم که با وجود اینقدر گناه عظیم از مایان سرزده بود بمهربانی های زیاد عفو نموده جان بخشی ها برای مایان گناه کاران داده شد . طایفه دیگرشان از جهالت و خوف که از طایفه اول کمتر بودند عیالهای خود ها را کشیده بکوه های مشکل بالا شدند چون اردوی عسکری داخل میدان خوله مشکل کردید و چند روز در میدان خوله منکل سکونت کرد نفری طایفه دوم عیال واره خودها را از کوه های مشکل قبل از رسیدن اردوی عسکری کشیده بحد سرحد کرم متصل علاقه غیر سکونت اختیار نموده بودند در این وقت بقرار امر و هدایات که از حضور مبارک بهر داك برای فدوی میرسید یعنی يك دستور العمل مکمل نظامی در باب طریقه های رفتار از دوی عسکری و انتظام غله و خوراکه فوجی در باب محافظت و طریق مقابله همراه نفری مفسد وغيره يك امرنامه نظامی مکمل هفته وار برای این فدوی میرسید همین بود که چون اردوی عسکری در میدان خوله مشکل رسیدند و کیفیت نفری مفسد که در حد سر حد خودها را قایم کرده بودند بحضور مبارك عرض شدا مر مبارک شرف صادر گردید که چون آنها بدرستی خیال پس آمدن را ندارند و خیال مقدمه را دارند شما از

دو طرف یعنی از طرف چمکنی و از طرف خوست برای فوجی آن دو سمت و خود اردوی عسکری از میدان خواه بالای شان بروند وقتيكه آنها مقابله نمایند همراه مردینه مقابله شود به زن و بچه ها ضرر نرسد و هر وقت که آنها از علاقه دولت افغانستان پس باشندند و بعلاقه انگریزی رسیدند نظامی و رعیتی تعقب شان را رها کرده واپس بیایند و هر قدر که اسیر شدند بدرستی نگهداشت شان شود و برای زخمی های شان که بدست بیاید بدرستی مثل فوجی معالجه در استطال نموده شود مدعا که نهایت يك دستور العمل مکمل برای این فدوی دولت رسید همان بود که قرار امر مبارك سر رشتۀ حمله سه طرفه را بالای شان نموده چون آنها از جمله سه طرفه خود واقف گردیدند و از طرف پولیتکل افسر کرم هم برای شان اطلاع رسید که اگر شما خیال داخل شدن علاقه برطانیه را دارید اسلحه خودها را تحویل نموده و یهود شما تخمیناً پنجاه میل از سرحد دور جای داده خواهد شد رسید . جميع ملك های شان همراه پسران جهانداد مفید در میدان خوله مشکل همراه قرآن شریف بسرور پسمانها گردن انداخته بدرون اردو آمدند و برای شان اجازه و نقل شدن داده شد همه مالک های شان به اتفاق عرض نمودند که هزار دفعه مرد خود را بهتر میدانیم که با همراه فوجی اسلام یعنی برادر های خود مقابله کنیم و یا بملك غیر فرار شویم حال خود ما ها همراه پسران خود حاضر میباشیم که شما منصب دار بزرك بادشاه معظم اعلحضرت (سراج المله والدین ) میباشید اگر خود شماها مایان را بقتل میرسانید با شفاعت جان بخشی مایان گناه کاران را از حضور بادشاه مهربان رعیت پرور میخواهید اختیار دارید. همین بود که آنها را در اردوی عسکری مشکل نگاه داشته و بحضور مبارك كيفيت شان را عرض نمودم از حضور در جواب فرمان مبارک رسید که اعلحضرت نمیخواهند که رعیت شان سرگردان و بیخانمان باشند عریضه شماها از حضور گذارش یافت و برای جرئیل حضور امر کردید که شماها را همراه پسران شما بحضور حاضر نماید و عیال واره شماها را نیز اجازه داده شد که جای بجای شوند و هر قدر نقصان سرکار را که در باب خرابی تهانه و غیره شده باشد پوره میکنید همین بود که نامبرده ها بمدت کم تهانه و ییلاق را آباد نمودند و بعضی تهائه را که در وقت جهالت ضرر رسانیده بودند مکمل درست کردند و موازی دو صد و شصت میل تفنگ که بدست شان در وقت فساد آمده بود و اپس تحویل نمودند و خودشان همراه يك صد نفر پسران خود همراه اردوی عسکر روانه دار السلطنه کابل گردیدند . حال در اردوی عسکری دو جماعه ملک ها موجود اند يك همين ملک ها که ذکر شان شد و يك جماعه ملک های باقی قوم های سمت جنوبی که از طرف پادشاهی همراه نفری باغی قبل از رسیدن اردوی عسکری مقدمه نموده بودند و از جانبین بعضی نفری ضایع شده بودند که تفصیل آنها ازینقرار میباشد ملکان قوم جدران


صحیفه ۱۳ سال دوم شماره ٤

خوست، حاجی، زرمت، گردیز، کنه و از وزیر، سلیمان خیل، اندری، ترکی، وغیره تخمیناً جميع ملكان تا نهصد نفری شدند و ملك های طایفه اول یعنی مشكل واحمدزائی و طوطاخیل که یعنی اول در فساد شامل بودند و بعد از ان نائب گردیدند و همراه پسران خود حاضر گردیده روانه دارالسلطنه میباشند تخمیناً یکصد نفر ملك و يكصد نفر پسران شان که بقسم برغه مل ملكان معتبرشان آورده بودند و موازی یک کمپنی یعنی یکصد و هشتاد نفر نظامی برای ملازمت نظام دادند نفری مذکور داخل غند اردلی شده بکابل بخیریت تمام اردوی عسکری رسید که از حضور مبارك هر طایفه علیحده علیحده گذشت تو بعد ازان يك روز جميع ملكان یکجا بعد از مهربانی اعلحضرت بحضور پیش شدند و زبان مبارك بيك تقرير نهايت مؤثرا علىحضرت والا درباب نفری ملك هائيكه خدمت نموده بودند و نصیحت برای ملکان که بفساد شامل شده بودند مرحمت نمودند و همان پسران ملکان را که برغه مل داده بودند برای آنها فی نفر سی روپیه تنخواه مقرر گردید و سررشته تعلیم شان و جای رفاهیت شان و انتظام نگهداشت از خورا که و پوشا که بنهایت اصول درست ولایق برای شان مقرر گردید و امر مبارک در باب شان چنین شد که مدعا از گرفتن پسران شما صرف بلحاظ اعتبار شما نمی باشد بلکه سر کار والا خیال ترقی اقوام افغانستان را دارند برای پسران شما تعلیم درست به اصول جدید داده میشود و بعد از چند سال این بچه ها بروند و دیگر بچه ها بیایند مدعا که همه پسران ملکان و معتبران به کم زمان تعلیم یافته در وطن های خود بروند نطق والا وعريضه ملك ها در باب صرف شکریه جان بخشی و عذر زبانی پسران شان

کروپ افسران كوچك و بزرگ عساکر اردوی ظفر مآثر که در محاربه منگل ابراز خدمت کرده اند

برای ايشيك آقاسی صاحب ملکی معلوم است که برای شما روانه خواهد داشت رعایت از طرف سرکاری برای نفری ملک های مشكل واحمدزائى وغيره در مالیات وغیره هیچ چیز نفرمودند و نه آنها زبان عرض را داشتند و نه در فقره مالیات و غیره آنها چیزی عرض نداشتند صرف عرض آنها از سبب تبدیل حاکم بود دیگر برای ملکان دیگر که خدمت نموده بودند آنها سه فقره بحضور اعلحضرت عرض نمودند که هر سه فقره مذکور بقرار ذیل است . فقره اول برای مواشی سرکاری بالای مایان رعایا حواله رشته تخمیناً شش صد جریب میشود و فی جریب شش روپیه برای مایان مجرا داده میشود اكرجه في جريب رشته پنجاه ربیه و شصت روپیه قیمت دارد. بنابران سرکار والا امر فرمودند که همین قاعده خلاف گذاشته شده بود مواشی سرکاری رشقه بقدر ضرورت بقیمت مروجه از رعیت خریداری کنند و همین رشته بدون ماليه يك بست مقرر شده بود .

فقره دوم در باب مندنی یعنی از رعیت بقسم حواله خورا که جمیع میشود و بدوکان ها تقسیم میشود بعد از فروش اجناس وجه بدرستی برای مایان نمیرسد چون سرکار والاسر رشته مذکور را نگذاشته بودند و بدیگر هیچ جای افغانستان اینقسم احوال جاری نمی باشد اعلحضرت والا امر فرمودند که بعد ازین بخوش رضا کار دارهای سرکاری اگر جنس و غیره بکار داشته باشند از رعیت بقرار روز نرخ بوجه نقد خریداری کنند که برای رعیت تکلیف نشود -

فقره سوم - عرض نموده بودند که در رباط خنداخیل غله از اندازه مخارج اضافه تحویل می شود در این صورت برای مایان


صحیفه ١٤ شماره ٤ سال دوم

رساندن غله تکلیف و برای سرکار اضافه غله از مخارج می ماند و خراب می شود نقص سرکار است امر مبارک شد که معلوم شود که در رباط موصوف درین چند سال چقدر غله تصرف سالیانه رسيده يك اندازه را استاد گرفته همان قدر غله حواله شود و باقی آن بقسم سابق تحويل تحصیل دارها شود. همین سه فقره عرض را که دعاهایی که خدمت نموده بودند کرده اند دیگر کس هیچ عرض در باب تخفیف مالیات و غیره نه نموده، جناب اخوی ام محمود بيك خان سر محور سراج الاخبار افغانیه در حفظ اللهی باشد این است که بعضی معلومات مختصر برای شما روانه نمودم تعداد ملكها و نطق اعلحضرت ونقل عرايض ملكها و بچه ها زدايتك آقاسی ملکی حضور والا سابق داده شده که برای شما برساند از نزدشان میگیرید یوم چهار شنبه ۱۸ ذي القعدة الحرام ١٣٣٠ ( محمد نادر)

بود و باش میداشتند در وادی خوست آمده اند می گوید که در علاقه خوست باز شورش و فساد برپاشده است و کارداران افغانیه قیام امن نموده نمی توانند . اولا باید در ین بیندیشیم که [ مخابر سرحدی ] آقای پایونیر آیا در سرحد بعلاقه خاک افغانی نشسته و این وظیفه مخبری را ایفا میکنند. با آنکه بعلاقه خاک انگلیزی نشسته و از آنجا نامه نگاری پركی افشانی میفرماید : اگر در علاقه خاک افغانی باشد - و از آنجا مینویسد هیچ شبهه نیست که اینگونه حوادث را بنا بريك عرض مخصوصی مینویسد که آقای پایونیر هنوز مقصد پنهانی او پی نبرده است و دلیل واضح آن این است که این خبر ما فوق را سراسر از خود اختراع کرده نوشته است . و هیچ اصلی و اساسی ندارد. آیا از کلمه (نفری مخروجين) مرادشان کدام مخروجین است ؟ و از ( فاصله بعيد ) كدام ابعاد بعيد مراد است ؟ این نقطه ها را تعیین نموده و از برپاشدن شورش و فساد خوست بیان میکنند که برای آن هم یک جهت معقولی نشان داده نتوانسته است . لا جرم معلوم است که مخبر سرحدی شان محض بنابر ساعت تیری خود ایجاد يك خبر دروغی را نموده به تغلیط افکار مخابر خود کوشیده است ، واگر مخبر شان در خارج علاقه خاک افغان باشند معذوراند . زیرا خبر صحیح رفتن درین وقت ها از وادی خوست یکقدری بنابر انضباطی که گرفته شده برای خارج علاقه مشکلست از اینرو اگر برای دلخوشی مخابر خود يك دروغی ایجاد کرده باشد چه عیبی دارد ؟ ...

. سراج الاخبار افغانیه .
خلاصه محررات رسمی جناب نگران ما ایشیک آقاسی ملتی حضور اعلحضرة همایونی و خواه تحريرات جناب جنرال محمد نادر خان جنرال حضور همایونی که قوماندان و سر اندر اردوی عسکری اصلاحات مشکل بودند دو شاهد عدل است در باب تردید و تکذیب فقرات اخبار پایونیر که در ذیل حوادث خارجیه آنرا قارئین گرام مطالعه خواهند فرمود .

طالبه هندوهای زیارتی ساده شانه نیز در راه صداقت رعیتی خود سلاح بدست شده، بطور متطوع و داو طلب در صف عساکر ملکی تجاریه اشتراك ورزیده اند

—*— حوادث خارجیه —*—
اخبار پایونیر - وحوادثات مشکل .

در ترجمه اخبار پایونیر که درین روزها به اداره رسیده بعضی فقرات دور از حقیقت سرا پا غلط بنظر برخورد که برای تصحیح أفكار عمومي ، و ظاهر ساختن اغراض خصوصی به تردید آن سراج الاخبار افغانيه ، خود را مجبور می بیند . أخبار موصوف بر بيانات مخبر سرحدی خود استناد قول نموده مینویسد : « مخابر سرحدی ما بیان میکند که أكثر نفری « مخروجين» که حسب الامر هر میجستی امیر صاحب از سرحدات بر فاصله بعید

در فقره دوم خود اخبار پایونیر از مؤرخه ١٦ ماه اکتوبر باز از خبرهای سرحدی خود فساد و شورش خوست را تائید. نموده میگوید : « قبایل متفرقه خوست از اعلیحضرت امیر صاحب چنان شرایط نرم حاصل کرده بودند که اکنون علانیه از اطاعت احکام افسران و کار داران افغانیه انحراف می نمایند » ما از عباره « شرایط نرم » چیزی نفهمیدیم ؛ مگر اینقدر می بریم که مقصد حریفان ما از شرایط نرم عدم قتل عام وعدم اسیر ساختن زن و مرد اقوام است . زیرا مردمان غربی بر مردمان


صحیفه ۱۵
سال دوم
شماره ٤

شرقی از زمانهای قدیم یک اعتمادی میپرورانند از خونریزی ها و فاجعه ها، و بدعت هایست که خود بخود آنرا برایشانها ثابت ساخته اند. و آنرا مدار استاد وحشت آنها و وسیله نشر مدنیت خودها در نظر ها جلوه داده اند. و چون بر خلاف امیدها و آرزوها شبکه ازین واقعهٔ منگل در مد نظر داشتند وقوع آمد حقیقتاً که آقایان مدنیت خواهان را خیلی دلتنگ نمود بمجردی که حوادث عصیان مردم منگل در وادیٔ خوست بالا شده بود اخبار والاهای مدنیت پرور ما نوشته خانه های خود شارا بیک اهمیت فوق العاده حاضر ساخته، و قلم های خود شانرا تیز کرده منتظر نوشتن چنان فاجعه ها و درامهایی گردیده بودند که بلذت استماع آنها آب دهن شان جاری شده بود و چون آلواقعه بتدبیر حکیمانه، و صورت عادلانه فیصله پذیر گردید قهر و غیظ با مال شدن آرزوهای شان برین منجر شد که سر از نو باز یک حادثهٔ غلط فساد آنجا را تازه کنند. تا شاید بقصد و مدعای خود برسند. لهذا بکمال خاطر جمعی میگویم که نه در وادیٔ خوست سر از نو يك شورش و فسادی بر پاشده است. و نه کسی از احکام دولت افغانیه انحراف ورزیده توانسته است. بعد ازین فقرهٔ اخبار موصوف کله ( مخروجین ) را نیز تا یکدرجه تفسیر نمونه میگوید: «يك جمعیت مخروجین که اعلیحضرت امیر صاحب آنها را از علاقهٔ خود خارج کرده امر فرموده بودند که از سرحدات دور باشند در خوست هجوم آورده اند.» ازین لفظ خارج علاقه چنان معلوم میشود که این مخروجین جمعیتی باشد که بعلاقهٔ بکرواتی که خارج افغانستان است اخراج شده باشند. اگر هم چنین باشد آن جمعیت اخراج شدگان آیا بدون اجازه و اشاره غیر از علاقه که دران اخراج شده اند بجهان در خوست آمده توانسته اند؟ لهذا معلوم میشود فسادنی بلکه افساد، بغاوت نی، بلکه اغوا میباشد. زیرا از عبارت ما بعد آن که مینویسد: « و غالبا دربارهٔ شورش و بغاوت آنها عنقریب خواهیم شنید» نیز بخوبی ظاهر میشود که امید واری و آرزو مندی بسیار بزرگی نیز از افشاندن آن تخم فساد دارند و هم بر داشتن محصولات آنرا عنقریب بر داشتن میخواهند! ولی هزار افسوس که تندی و تیزی آب و هوای افغانستان این گونه تخم ها را زود خراب و غیر قابل نشو و نما میسازد. و امیدداران محصولات شکر خود شاترا حنظل نا امیدی بار میدهد؟ بعد ازین نفوهات از غلط میچ حکومت افغانستان در باب قیام ندادن يك فوج نظامی در خوست بحث و بیان رانده مینویسد: ممکن است که اکنون مانند چند ماه سابقه بدارت و بانگردد ولی درین شبهه نیست که شورش و عدم قناعت مردم عیان شده است. غلط صریح قیام ندادن فوج را که بیان نموده يك اعتراضیت که از حکمت عسکری دور افتاده است زیرا هر دولت استعمال

کردن قوای عسکریه خود را در نقاط مختلفهٔ مملکت خود خودش میداند شخصی که از اقسام عسکر به و از اصول و قواعد تعبیه و ملیهٔ يك حکومت خبر نباشد و اعتراض کنند البته که خارج حکمت شمرده میشود، حکومت متبوعهٔ مقدسه ما انواع مخصوصهٔ عسکریه برای خود نسبت بعادات و اخلاق و طبایع اهالی و اراضی خود دارد که بحث کردن از آن خارج وظیفهٔ ماست، اما اینقدر میگوئیم که خوست هیچگاه بی عسکر نبوده و از افواج خالی نمانده و از انسب هیچ شورش و بغاوتی که موجب اندیشه باشد ظهور نموده، چنانچه با وجود همه این کج اندیشی ها باز هم خود آقای پایونیر اعتراف میکنند که «اکنون مانند چند ماه سابقه بغاوت بر پانگردد» پس معلوم است که تدابیر سیاسیه و عسکریهٔ دولت در خوست بر وجه دلخواه آماده گشته که از افساد و اغوا چندان امید واری در خود نمی بیند! در آخر مقالهٔ خود از در نصیحت و یاد آوری دوستانه رقطراز عقل فرونی گردیده مینویسد: « و اگر هر میجستی امیر صاحب جهة اطفای نایرهٔ شورش و فساد به تعجیل سر رشته نکردند حالت موجوده از درجهٔ خراب به درجهٔ خرابتر خواهد رسید.» حقیقتاً که ازین خیر خواهی و یاد آوری آقای پایونیر تشکر نکردن از دست ما نمی آید چقدر دوستی چقدر غم خواری... اما به این مسئله بدهی و آشکار پی نبرد، اند که صاحب يك مزرعه کوچکی نیز اگر در باب مزرعهٔ خود غفلت روا دارد. و سر رشتهٔ آنرا بخوبی نکنند مزرعه اش خراب و ابتر میگردد. چه جای صاحب يك ملك بسیار با وسعت در عربی میگوئید ( صاحب البیت ادرا بما فيها ) یعنی صاحب خانه به امورات خانهٔ خود واقف و داناتر است آقای پایونیر به سمنان با در هوای مخبر سرحدی خود گردیده نشوند که آن مخبر بخیر دروغ تراشی دگر چیزی نمیداند. چنانچه بار بار از ینگونه سمنان تا تراشیده و دروغهای ایجاد کرده شده را به مخابر خود خبر داده و بصورت غیر قابل اعتراض تردید شده است. ذات اعلیحضرت پادشاه ما تا ی آگاه ما لحظه از سر رشته ها و تدبیرهای ممالک شاهانه شان غفلت نمیورزند. ولی به آن تدبیر ها و در رشته ها مخبر آقای پایونیر پی برده نمیتواند. چرا که بر خلاف مأمول خود شان سر رشته ها می بینند که حکایت شان بحکایت شخص کر و عبادت بیاز میماند که هر چه در تصور خود حاضر ساخته اند عکس آنرا می بینند، ولی افسوس که از گرانشوی و مشکل پسندی حقیقت را ندیده بر همان حدس و قیاسی تصور کرده کی خودشان اصرار میورزند، و به انسیب از شهراه حقیقت بفرسخها دور می افتند. حالانکه يك اخبار نویس ضرور است که بر حقیقت کوایف بخوبی واقفیت داشته باشد على الخصوص که اخبار نکار اگر بدیدهٔ انصاف نیکرند هیچ حق اعتراض را در خود نباید بینند. پادشاهی که امور ادارهٔ يك ملك را بدست دارد مانند يك طبيب حاذقیست که هر


مینه ١٦
سال دوم شماره ٤

برادران مسلمان خود خوبی و خوش نيتي ، وحسن ظن در دل میپروراند از اترو سخن همه صر معزز خود زمیندار را پیروی نموده هیچ بدکانی در حق برادر دین خود ( محمد ولی خان ) در دل نمی پرورانیم و در بری بودن او سخن هم عصر خود را تصدیق کرده هیچ گاه با برادران دینی خود اختلاف نمیورزیم .

گاه يك بیماری در وجود ملك عارض شود و مداوات ان بيك مرهمی و يا بك ضماد بندی ممکن باشد بداغ کردن و یا قطع کردن اترا ارباب حکمت جان تجویز خواهند داد ؟

( محمد ولیخان ) –

( اخبار زمیندار – وسراج الاخبار افغانيه ) رفیق همعصر معزز ما اخبار ( زمیندار) از بری بودن ( محمد ولیخان ) از اعمال رديه غير مرضیه در اخبار معتبر خود بحث رانده سخن قطع علاقه خود شانرا که با مشارالیه نموده بودند واپس گرفته اند .

چون خوبی از بدی، و خوش بینی از بدنیتی ، و حسن ظی از سوء ظن بهتر است، وسراج الاخبار افغانیه در حق همه

بردم
اور غاز
دی
اقی حصار
ساماره
مزه غووین
اشارت مخصوص
ریل حکومت

( نقشه روم ایلی و با لقائها که جنگ در ان شروع شده است )
برمانی نگر و حمله نموده شکست داده است و اکنون اندرون علاقه مانی نکرو جنك جاريست

از اخبارات اردو

خبرهای تلگراف

یکهزار مانتی نگر و هلاک شدند )

جنك تركي واينا ليه

لندن ۱۵ اکتوبر در مابین ترکی و ایطالیه مصالحت شد و دستی ط فرشین بر صلحنامه ثبت شدند .

لندن ۱۵ اکتوبر - برای اخبار تا تمز از مقام ستنجی ( پایه تحت مانتی تکرو ) تلگراف رسیده که تاریخ ۱۱ ماه حال روشنی برقی بحرى مقام سقوطری دیکهزار مانی نگروی که تیاری حمله نارا بوش میکردند افتاد و تو بهای آتش فشان مقام نارا بوش فوراً آتش باران نموده مانی نگروی ها را نابود ساخت - هر چند که افسران مانی نگروی هدایت واپس رفتن میکردند اما آنها تعمیل حکم نکرده پیش قدمی کردند و یقین است که احدی از آنها زنده نماند.

( بمقام توزى فتح ترکان شده است نه از مانتی نگرو ) قسطنطنیه ١٥ اکتوبر بذریعه تلگراف سرکاری معلوم میشود که امداد افواج ترکیه در نواح کتبی ( از مقام پداکور ترا بجانب شمال و مشرق واقع است ) رسیده است و بمیرد رسیدن


صحیفه ۱۷
سال دوم
شماره ٤

( بلغاروي جنك نكردند )
بگیری فیر کن ! از ده گلهٔ بیهوده انداختن يك گلهٔ کاری انداختن بهتر است بی آنکه به پشت سرت به بینی بی پروا خود را پردشمن بینداز ! اگر تردد بکنی و دو دله شوی زده میشوی ، و سبب مغلوبیت میگردی ! اگر دشمن را دیدی که برتر هجوم نمود تا بوقتی که در وجود خود فوت می بینی فیر کرده برو ! از جای خود يك لحظه شور مخور ! ده پانزده نفر عسکری که ناگهان (برچه بك) کرده، و الله اکبر (۱) گفته به پیش روی عسکر حمله آورنده خود را بیندازد بقدر صد نفر خوف و دهشت میدهد . در هنگامیکه دشمن بناگهان هجوم و یوریش بیارد ، هر عسکری که از همه بیشتر با صدا های (الله اکبر) خود را بر برچه های تفنگ دشمن مخابا پرتاب کنند دلاور و بها در گفته میشود . در هجوم و یوریش عمومی یعنی وقتکه بولی ( برنج زاو ) داده شود هر نفر عسکری که جای خود را دیر تر ترک کنند وای بر مردی او .....

صوفیه ۱۵ اکتوبر - محمد نفر از ترکان بتاريخ ۱۳ اکتوبر بر بهره خانه ضلع نا مروش حمله کردند محافظان بهره خانه بموجب هدایات حکومت خود بهره خانه را گذاشته پسپا شدند .

( سروی هزیمت خورده گریختند )
بلگرید - ١٥ اکتوبر - بوم گذشته بر سر حد سرویه تمام روز جنگ بود - ترك به تعداد سه هزار بودند ٢٤ باشندگان سرویه هلاك وع زخمی شدند بعد ازان از میدان جنگ انگریز نهادند - حکومت سرویه حمله مذکور را اشتعال انگیز قرار میدهد اما نیز اعلان نموده است که تا وقتیکه بر پیمانه وسیع حمله نشود اواز جای مدافعت پیشقدمی نخواهد کرد .

( خطاب به رساله ) -
ای رساله ! توهم اسب خود را خوب تربیه و پرورش بده ! شمشيرت را کند نگاه مدار ! چونکه تر است و شمشیرت کند باشد بدشمن رسیده و او را کوبیده نمیتوانی ! اگر دیدی که اسبت بدشمن میرسد ماندم به تفنگ کوتاهت نشان گرفته فیرکی! برای آنکه دلاوری و مردانگی و غیرتت را نشان بدهی اسب و دو سه رقم سلاح با سنت داده شده ! غیرت کی مردانگیت را نشان بده! چون دیدی که دشمن بار قرار را قبول کرده رو بروز گریز نهاد هماندم که بر اسب خود و به بروجود خود هیچ دل مسوزان! و تا بوقتی که توک کریچت را به پشتش نخلانی از عقب گیری رو متاب؟

( عالیجاه آقا خان وجنك بلقان )
عالیجاه آقاخان برای هلال احمر برطانوی مبلغ دو هزار پوند فرستاده است و امید ظاهر کرده است که مسلمانان هند منصوبهای خود را ملتوی نموده توجه و کوشش خود را بطرف امانت مصیبت زدگان ترکی مبذول نمایند.

( خطاب به طویچی )
ای طویجی : تو هم تا میتوانی بزودی و چالاکی فیر کرده بروا سعی کن که آماج را بزنی! برای طوب تو همین دو خاصیت لازم است که انهم زود فیر کردن ، و آماج را زدنست و تونجز غیر کردن و دشمن را کوبیدن دیگر هیچ چیزی میندیش ! به این يك اعتماد کی که پیاده و رساله ترانها پسر خود نمیگذارد ! لهذا مجان خود اندیشه نکرده باز و دو صحیح گله اندازی به پیاده و رساله مدد رسان! برای کشادن راه مظفریت عسکر خود ، وریختن صاعقه های بلا بر دشمن خود از همه پیشتر تو در میان میدان خود را جلوه گر بساز برای طوبها و طوبجیهانی که اول بار بمدافعه دشمن آتش فیر خود را باز نماید چقدر سعادت و چقدر شرافت شمرده میشود. ..... اگر دشمن هجوم یعنی حملهٔ یوریش بیارد هیچ بیدست و پا مشو ، و در موضع خود جابجا قائم و ثابت مانده بر فیر آتش باشیت دوام يكن ! وجون دیدی که دشمن نا مجلو گرفتن اسپانت نزدیک شد، آنوقت حربهٔ نیز بردارت را کشیده مدافعهٔ نفست پرداز ! تو هر قدر که بدشمن نزدیکتر موضع گیری همانقدر بدشمن خوف و دهشت میدهی . و برای عسکرت راه ظفر باز میکنی !...

لندن ۱۸ اکتوبر - فوج ترکی در شب دهم اکتوبر سرحد بلغاریه عبور کرده بمسافت چند میل در علاقه بلغاريه داخل شد و از ده مجه شب جنگ جاری شده و تا حال جاریست — خير ما بعد — یونان بخلاف ترکی اعلان جنگ کرده است و و کلانی ریاست های بلقان از قسطنطنیه رخصت کردیده اند.

اینتر ۱۸ اکتوبر - امروز شاه یونان معانته جهازات نمود وخير مقدش نهایت برجوش بودشاه مذکور تمنای کامیابی و سلامتی فوج بحری ظاهر کرد و جهازات بوقت شب احکام سر بمهری گرفته راونه خواهند شد.

لندن ۱۸ اکتوبر - سلطان المعظم بذريعة اعلان به افواج خود ارشاد فرموده اند که احترام جان و مال آبادی غیر مصافی نموده شود و همراه زنها واطفال نيز تعرض نکنند . جهاز رو مانیا و پر نسنس میری ... رها کرده شد و بمقام باسفورس رسید .

لندن ۱۸ اکتوبر - روسیه از بابعالی تحریک پرزور کرده است که نیز از دول یوروب در بن باب گفتگو دارد که در دایتان برای جهازات تجارتی غیر جانبدار باز باشد . قسطنطنیه - شهزاده وحید الدین برادر سلطان محمد پنجم و شهزاده عبد الرحيم برادر زاده سلطان مو صوف ) و فرزند غازی سلطان عبد الحميد خان معزول ) بصورت جنگ آمادگی رفتن میدان ظاهر کرده اند .

( عالم عسکری ) -
جنرال (درا وميروف) در يك مجلس عسكري يك نطقى بيان کرده و فن تعبیه) را بر صنوف ثلاثه عسکری از قرار ذیل خلاصه کرده است ]

(از اللا تاق عسگری ترجمه شده)

( خطاب به پیاده ) -
جبه خانه ات را بیهوده اسراف مکن! بعد از انکه خوب نشانه

(۱) در اصل کتابی که ما ازان ترجمه کرده ایم کلمه ( هور را ) نوشته شده بود. ما بعوض آن کلمه ( الله اكبر ) نوشته ایم .


صحيفه ١٨
سال دوم
شماره ٤

( سخنان هر رقم )
دكاكين زغال فروشى شهر پاريس

در ممالكيكه مدنيت مرتبه كمالرا يافته وقتيكه انسان مينگرد به بسيار چيزها بر ميخورد كه هر گاه آنچيز را انسان بچشم خود نه بيند از شنيدن آن عقل انسان استبعاد نموده روايت راوى را بر مبالغه (جهانديده بسيار گويد دروغ) حمل مينمايند . مثلا اگر گفته شود كه من در پاريس ديدم كه مردمان در روى هوا سير و سياحت ميكردند . با آنكه در بر اين در ميان يك خانه مزين آراسته سيار - يعنى رونده - نشستم كه اين قصر در ظرف يك دقيقه نهصد متر قطع مسافه مينمود و من بواسطه اين خانه سيار در ظرف يك شبانه روز كه عبارت از بيست و چار ساعت باشد يك مليون و دو صد و نود و شش هزار متر مسافه را در نوردم . و يا آنكه بگويد من از استانبول بظرف پانزده دقيقه با بلاد هندستان مخابره نمودم . پس حالا اگر كسى (بالون ) و ( شمندوفر ) و تلگراف ) را نديده باشد بوجود همچنين چيزهاى مافوق التصور هجگاهى راضى و قابل نميگردد ؟ همچنين است دكانهاى زغال فروشى شهر پاريس كه هر گاه انسان آنرا بچشم خويشتن معاينه نمايد سخن را و مرا بهيچ وجه تصديق نخواهد كرد . بلى اگر واحد قياسى دكانهاى زغال فروشى شهرهاى ما باشد دكانهاى زغال فروشى شهر پاريس را تا يكدرجه منتظمتر فرض خواهيم كرد . حالانكه در بلادهاى جسيمه اوروپا از چند عصر بدينطرف در ميان بازارهاى منتظمه كه دروديوار و زمين و دكانش از غايت صفائى و زينت و پاكيزه گى مانند اينه در تلمع است كسى در دكانها و مغازها فروختن زغالسيه رو را هيچ بياد ندارد! بلكه زغال و چوب در (دپوز) هاى بسيار بزرگى در خارج شهر موجود ميباشد . حالا در اين جا بخاطر ميرسد كه آيا اگر كسى در مركز شهر پاريس اقامت گزين باشد چسان ميشود كه از براى يك زغال خريدن تا بيرونهاى شهر رفته دو سه ساعت مسافه را قطع نمايد ! خير ! كسيكه در مركز پاريس اقامت داشته باشد بدان محتاج نميگردد كه براى زغال گرفتن بخارج شهر برود . بلكه كسيكه آرزوى زغال گرفتن داشته باشد مى آيد در بازارهاى بسيار نامدار منتظمه مانند ( بولوار قابوسين ) و ( بولوارده زتاليان ) و ( بولوار سوينير) در اينجا بيك يك دكانى مى بيند كه روى آن با يكپارچه بلورى كه عرضش هفت هشت متر وطول ارتفاعش نيز پنج شش متر وسط عرضش نيز بقدر دو سه انگشت ميباشد مستور است و در دو طرف اين اينه بلورين دو دروازه طلا كار مزينى كه آنهم از بلور است كشاده ميشود كه انسان ازين دو باب در اندرون دكان داخل ميشود . در درون دكان بترتيب بسيار معتنائى دوازده عدد چوكى قيمتدار مخملينى جيده، و زمين آنرا با قالين انگريزى مفروش شده ، و در ديوار هايش نيز چند عدد دولابهاى بسيار مصنع بلورين گذاشته ، و در نزد هر دولاب نيز بيك جيب مخملين بسيار خوشنمائى آويخته ، و در درون اين جيبها نيز بسى ورقه هاى مطبوعه گذاشته شده است . در پشت سر آينه بزرگ بلورين روى دكان، و در دولابهاى اينه دار داخلى بوضع و ترتيب بسيار معتناى خوش نما چند عدد طبقهاى نقره فام مصنع جسيمى گذاشته اند كه در ميان اين طبقها نيز بوضع و ترتيب بسيار خوشنمائى انواع چوبهاى بريده و اقسام زغالهاى بر هم چيده، و اشكال زغالهاى معدنى سنجيده را نهاده اند ، كه انسان هرگاه آنرا طلب و تمنى هم ميكند .

فاجعه های ریس
( ما بعد از شماره (٣) سال دوم )

لهذا رجا ميكنم كه حقيقت حالرا بمن بيان بكنيد .
اين جوابيكه طلب ميكنيد يكقدرى مشكل بنظر ميايد آيا جان ممكن ميشود كه درين باب بيك . فكر قطعى بيان بتوانم ، آيا استقبالرا دانستن ممكن است ؟ از شما بسيار بدتر زاچه ها ديده ام كه لحظه بلحظه وقت شارا انتظار ميكشيدم ولى باز ساحل سلامت رسيده توانسته اند .
من از ان زاچه هاى نيستم كه ساحل سلامت را پيدا بتوانم كه خود شما نيز به اين بخوبى ميدانيد . لهذا لطف فرموده اين دانستن خود را اقرار و اعتراف بكنيد . ازين مترسيد كه مبادا من دل بيندازم و حال و خيمى كه دارم و خيمتر بشود اين را از شمار جا و نياز ميكنم . بشما سوگند ميخورم كه از مرگ ترس نى بلكه من آنرا طلب و تمنى هم ميكنم .
— چون چنينست منهم حقيقت حالرا بشما براستى ميكويم : در دنيا هر چيز ممكنست ، اما در زمانهاى ما واقع شدن امور خارق العاده بسيار كم و نادر است . حالانكه اگر شما زنده بمانيد از امورات خارق العاده شمرده ميشود .
— تشكر ميكنم مادام ، مرامتدار خود نموديد . حالا قناعت حاصل كردم . براى كاريكه ميخواهم آنرا اجرا كنم قناعت حاصل كردنم درينباب لازم بود . حالا يكقدرى نوشتن ميخواهم . .
— نوشتن ؟ اين امكان ندارد .
— آيا چرا ؟
— چونکه قوت نداريد از انسبب . اما من يك كار آسان براى شما نشان ميدهم و آنهم اين است كه شما بگوئيد و من بنويسم .
— نفى نميشود بايد كه خود بنويسم . رجا ميكنم . مرا يكقدرى بالا كنيد . در زير بغلهايم يك دوشككا بگذاريد . و چون يك قلم و كاغذ هم بدستم بدهيد خواهيد ديد كه براى يك آن دستهايم كه


صحیفه ۱۹

ترتیب و وضع دلنشین اینها را می بیند گمان میبرد که فن معدنيات يك معرضی برا داشته اند . در میان دکان زغال فروختن هیچ یك فردی هم دیده نمیشود . پس چون کسی در خصوص زغال فروختن در میان دکان نباشد آیا جهان میشود که انسان زغال بتواند بخرد ؟ حالا حل این مسئله اینچنین است : که جنانی گرفته شده بود که در پیش دولابهای باورین داخل دکان يكيك جيب رنگینی آویزان و در میان آن جیبها زربی اوراق مطبوع گذاشته شده است . اینست که آن ورقه های مطبوع از قيم مختلفه اجناس زغالها وجوبها ، وتعريف محل دیده بیرون شهر را با تمبر تلفون خانه صاحبان دكان زغال فروشی حاکی و ناطقت . پس چون کسی خیال زغال خریدن داشته باشد ازین کاغذ ها یکی را برداشته و بجیب خود انداخته بخانه میرود . و در آنجا دهن خود را به نزد ماکنه تلفونیکه در دیوار خانه اش منصوبست رسانيده تمبرخانه صاحبان زغال فروشی را بمرکز تلفون خبر میدهد مرکز نیز بهمان لحظه صاحبان دكارا اخبار نموده بعدا زنجدتيه با صاحب دکان انسان بسخن می آید . و از هر نوع زغال و چوبی که هر قدر لازم داشته باشد میطلبد بعد از مرور نیمساعت صاحبان زغال زغالهای مطلوبه انسان را در میان عرابه های سرپوشیده انداخته تمامها بدرخانه انسان میرسانند و وجه انرا گرفته پی کار خود میروند. در شبها نیز در اندرون این دکانها سه چهار عدد فانوس الكتريك در اشتعال است . ولی دروازه دکان مسدود میباشد . و در پشت آینه بلورین روى دكان يخط بسيار جلى بريك لوحة كاغذى تمبر وقيم وغير ذلك دكان و زغالرا نوشته اوینه اند که اگر کسی را در نیم شب هم بزغال احتياج افتد در نزددکان آمده از روی همان نوشته کار خود را اتمام میکند .

اینست که دکانهای زغال فروشی شهر باریس از این قرار است انجار شهریه این دكانها نیز از صد تا صد و پنجاه طلا کمتر نیست . پس زغال به برودت ممات منجمد شده حیات تازه پیدا خواهد کرد .

چون بهمه حال این را آرزو میکنید منهم اجرا میکنم . من هر گونه خواهش بیماران خود را به اجرا کردن حاضرم . مادام آنغو آرزوی آخرین نفس زن بیماره را اجرا نمود . و بکمال تعجب دید که انگشتهای محرکت فلوتيلد بر کاغذ یکچند سطر یکه غیر منظم ولی خیلی خوانا بود نوشته توانست ، بعده فلوتيلد يك پاكتي خواسته و كاغذ را دران گذاشته بر پاکت اینچنین عنوان انداخت : (( موسيو وغونت دوغرانليو ، کوچه سنتو نوره )) بعد از بسته کردن پاکت با یک صدای بسیار خفیفی که اله شنیده میشد گفت :
مقصد حاصل شد . اگر یکقدری معطلی میکردم برین هم موفق نمیشدم
دایه — خوب حالا این مکتوب را به قطی داک بیندازیم؟
قلوتيلد — نی نی ... بايك شخصی بجایش روانه کرده جواب باید گرفت .

( باقی دارد )

سال دوم شماره ٤

در خصوص فروشانی که در سال هزار و هشتصد طلا تنها کراهه دکا را میدهند در خصوص ثروت و سامان و سرمایه مالی شان را قیاس و حساب باید کرد ! لاجرم در عالم مدنیت هر چیزی را با این دکانهای زغال فروشی قیاس باید کرد . و تصدیق باید نمود که ظرافت وزينت با ترقی و وسعت مدنیت نیز همانقدر در ذیل احتیا جات بشر به مقام بلندی پیدا میکند .

( ادبات )
< غزل >
ای گرم بدوران تو بازار معارف اخبار به پهلوی تو دکاندار معارف
معروف در اوقات تو آثار تمدن مشهور از حالات تو اخبار معارف
تا نام نکوی تو بود زینت اخبار اخبار بود مخزن اسرار معارف
ای کرده بنا لطف تو هر گوشه مدارس وی خلق تو با خلق بکردار معارف
ای شمع ره دین و سراج ره ملت شد دولت و ملک از تو براتوار معارف
از فیض تو شد شهر شناسای معالم وز لطف تو شده هر خریدار معارف
تا فکر بلندت شده معمار ترقی کر داست جهان پیشه خود کار معارف
خلقی است زامداد تو سر گرم صنایع جمعی است از او شاد و سرشار معارف
در عصر فرح بخش تو شد شهره آفاق بر ارباب و صنایع اگر آثار معارف
مستی بیدل چه کند گر ننماید روزان و شبان صرف بگفتار معارف
دارد اگر الطاف عميم تو قبولش دارم به بغل دفتر اشعار معارف

آیا اجرت آن شخص را که خواهد داد ؟
فلوتین انگشتان ضعیف و سفید خود را که تا به آنوقت بر لحاف انداخته بود برداشته و سوی دایه در از کرده گفت :
در یکی از انگشتان دست چپ من يك انگشتری طلایی موجود است که آن انگشتر نکاح منست آنرا گرفته بفروشید. بهر قدر قیمت که فروخته شود باز هم دو مقابل اجرت مکتوب پرنده را ادا خواهد کرد .
باور کنید که مادام آنغو این انگشتر زن بیجاره را که در حالت جانکندن است ، ويك يادكار قیمت دار أيام ماضية حيات اوست. از کلکش بیرون براورد و هیچ اثر مروت و عالیجنایی در باب نکشیدن او نشان نداده گفت :
بسیار خوب، این انگشتر شما را من میگیرم و اجرت لازمه را من ادا کرده بعد از چند دقیقه قاصد نامه بر را براه می اندازم .


صحیفه ۲۰ سال دوم شماره ٤

ناموران جهان
( ما بعد از شماره ۳ سال دوم )
مستفید داشته است. حتی برای آنکه مردمان فقیر ارزان طعام داده شود در يك طرف شهر بك لوكانته مخصوص باز کرده است، و بعد از یکچند روزی که گذشت بناگهان خودش با شوهر خود پرنس ( دوغال ) بهمان لوكانته رفته و در يك او تاقی نشسته بك صحن طعام سه شاهیگی طلب کرده است. و به این صورت هم تفتيش طعام لوكانته خود را کرده، و هم بوجود نازنین بسیار مقبول خود این لوكانته را که بلطف و عاطفت خود تأسیس نموده تزئین و معطر گردانیده است .

از حکایتهائیکه در باب مرحمت و شفقت ملکه حکایه میکنند یکی این است که یک روزی از سرای خود برآمده بود كه بيك دختر نوجوان بسیار لطيف الاندام خوش شکلی برخورد كه يك چيزی در دسمال بجانیده بدست داشت از حال و وضع دختر چنان معلوم میشد که يك چيزی میخواهد ، ملکه بکمال نزاکت به او نزديك شده پرسید که چه میخواهد ؟ دختر بحکایت آغاز کرده گفت : — مادر وير وعلیلی دارد که بصنعت خیاطی و کتو روزی که یاد گرفته و نمونه آنرا با خود دارد و خود را ووالده خود را اعاشه میکند، ولی چون از خود يك ماشین ندارد که در خانه به پیش ما در خود هم کار بکند و هم مادر بیمار خود را خدمت کند از اثر و خیلی پریشان میباشد .. ملکه او را به تلطف و مدارا بيسكوت و شیرنی داده تسلی نموده است ، پنه و عنوان او را گرفته روز دیگر که صبح عید اول سال بود يك ماشین کشو دوزی نو و تازه که بر صندوقچه آن این عبارت: (( از طرف الكساندرا هدیه عید سر سال)) نوشته شده بود آن دختر بیچاره که سراسر از بدست آوردن آن نومید بود در حضور خود حاضر یافت. حالا تصور بکنید که آن دختر چقدر شکر گذار و متدار شده خواهد بود .

غیر از محاسن سیرت وصورت جالب القلوبی که دارند در حسن اداره و سررشته، وتربية اولاد نيزيك ممتازیت فوق العاده دارند . بعد از ازدواجش بدو ماه يك دالان بسیار بزرگی را که در زیر نظارت واداره خود ملکه بود به بسیار خوبی و درستی سررشته و اداره کرده است و مظهر تحسین وافرین همه موجودین دالان شده است. این دالان با دو هزار زن و مرد خاندانهای اصیل و بزرگ مملو بوده است. تنها نهصد رسم تقديم — یعنی معارفه و شناسائی بحضور ملکه تقدیم شده است که خاطر نوازی و دلجوئی اینقدر مردم خانواده را به بسیار خوبی بجا آوردن و انچنین بك دالان بزرگ را خواه از جهت تقريش وتزئين، وخواه از جهت حسن اداره و انتظام اداره کردن از کارهای آسانی شمرده نمیشود. (باقی دارد )

علم ثروت ملل
( ما بعد از شماره ۳ سال دوم )
واگر يك سعی و کوششی هم بکنند از ترس مجازات بکند انچنان صنعت البته که ناقص و بی ترقی میماند .

رقابت—نتیجه طبعیه آزادی اعمال ( رقابت ) است چونکه هر گاه قاعدهٔ آزادی اعمال وضع شود، و هرکس به آرزو و خواهش خود قوت سرمایه و صنعت خود را بصرف کردن مختار و آزاد بمانند در انحال بيك صنعت بسیار مردمان سالك شده میتوانند، و چون هم پیشه كان بسيار شود لا بد در ما بين شان رقابت و همچشمی و مسابقت و از یکدیگر پیش دوی ظهور میکند که این رقابت از آرزوی این پیش میشود که ارباب صنایع میخواهند محصولات خودشان را بسبب خوبی و نفاست و داشت داری و ارزانی بر یکدیگر تفوق و برتری دهند . و همين سبب يكانه افزونی و خوبی محصولات صناعیه گردید. محسنات قاعدهٔ آزادی اعمال را بمیدان میآرد .

وقتیکه رقابت در میدان صنایع برآید هر وقت و زمانیکه احتیاج انسان بيك چیزی پیدا شود ارباب صنایع هماندم آن احتیاج اهالی را دریافت کرده بسعیی که از دیگران پیشتر آنرا تدارک کنند و منفعت بردارند در باب اختراع آن و بوجود آوردن آن سعی و کوشش میورزند و باز دیگر رقیبی ظهور نموده در بهتری و خوب تری آن کوشش میورزد، و دیگر رقیب به ارزانی و داشت دارای آن سعی میکند، و با این صورت روز بروز اختراعهای نوبنو ایجادهای تازه بتازه در عالم صنایع جلوه گر میگردد . مثلا یکی از ارباب صنایع چون يك صنعتی را بظهور آورد. آن دیگری در پی این می افتد که بقوت علم ميكانيك يك ماشين ايجاد کند که آن صنعت را از حیث کمتر و مخارج اهونتر بوجود آرد، دیگری علم کیمیا را در آن صنعت تطبیق داده يك ترقی نوی در ان صنعت بکار میبرد. دیگری برای نقل دادن محصولات آن صنعت را از جای بجای یک راه آسان و کوتاهی کشف میکند که به این صورت اگر رقابت را در صنایع متحرك یکان ترقیات صنایعه بگوئیم جادارد .
(باقی دارد)

* * *

چون درین بار بدرج کردن بعضی تحریرات رسمی مجبور بودیم ازان رو اخبار شماره چهارم ما به ۲۰ صفحه انتشار یافت

همه مقاله هائیکه دستخط ندارد از طرف مدير وسر محرر تحریر یافته
محمود طرزی

در چاپ خانه حروف دار السلطنه کابل طبع گردید


صحیفه (۱) سال دوم شماره (٥)

رئيس تحريرات
اوينيك آقاسی ملکی حضور اعلاحضرت همايونی
على احمد
قيمت ساليانه
در دار السلطنة كابل ۸ روپيه كابلى در اطراف داخله مملکت با اخراجات داك ١٤ روپيه كابلى در خارج مملکت با اخراجات داك ١٠ روپيه انگليزی بهر پانزده روز يكبار نشر ميشود
تاريخ عربی ١٥ ذی الحجه ۱۳۳۰

سراج الاخبار افغانيه
۱۳۲۹

مؤسس و مدير مسئول
محمود طرزی
اداره خانه و مطبعه
در ماشينخانه دار السلطنة (كابل) همه امورات تحريريه به اداره خانه بنام مدير فرستاده ميشود قيمت يك نسخه آن در كابل يكپايسی است
تاريخ شمسی ۳ قوس ۱۲۹۱

تاريخ انگريزی ٢٥ نومبر

درين اخبار از حوادث داخليه وخارجيه و بسی مقالات مفيده درج ميشود

یادگار شکار چناری سنه ۱۳۲۸
ذات اعليحضرت شاهانه با محصول شکار شان


شماره ۳
سال دوم

سراج الاخبار افغانيه
عيد سعيد اضحى را بر همه برادران اسلام وقارئين و قاریه های گرام خود از صميم دل مبارکباد ميگويد.

— ( آثار عتيقۀ غزنين ) —
(افغانستان) صانه الله فى الحفظ والامان چنانچه در خصوص هر رقم (معادن) يعنى كانها خيلى توانگر است در خصوص (آثار عتيقه) كه عادتاً زبان فن تاريخ شمرده ميشود نيز بسيار توانگر شمرده ميشود . اين خاك پاك مقدس وطن عزيز ما از زمانهاى بسيار قديم مظهر بسى انقلابات دهر بو قلمون ، ومحدث بسى حوادثات گوناگون گرديده است كه در هر هر طرف غير از انكه حفريات فنيه اجرا كرده شود در ظاهر ارض به بعضى آثار عتيقه مهمه دسترس شده است . مثلاً سكه‌هاى بسيارى از ضرب اسكندر يونانى، وبراهماها ، وبوداهاى قديم ، وبسى سكه‌هاى اسلامى دستیاب شده است . بعضى سنگهاى نوشته كه از عصرها بيشتر از ميلاد عيسى عليه السلام زمانها را حكايت ميكند در بعضى جاها موجود است . شهر شهير (غزنين) در آثار عتيقه توانگر ترين جاهاست كه اگر حفريات آن بقرار قاعدۀ فن اجرا شود آثار عتيقه بسيار گرانبهايى از ان بظهور ميرسد . ذات اعليحضرت بادشاه معارف آگاه مقدس ما در مطالعۀ علم تاريخ يك ذوق و هوسى فوق العاده دارند كه از انسبب آثار عتيقۀ تاريخيه را بيك نظر تقدير واستحسان تلقى ميفرمايند مثلاً پارسال در اثناى بعضى تعميراتى كه در غزنين اجرا ميشد از زير يك پشته خاكى يك قبۀ دخمه مانندى ظهور نمود كه همۀ آن قبه از يك رقم جسمهاى كلوله گليني پر بود . چون آنرا ميشكستند يك پاره گل مدورى بمانند يك روپيه كه بر هر دوروى آن چون سكۀ مسكوكات بعضى نوشته ها بخط سانگريت چاپ شده بود ظهور مى‌يافت . و نيز ديگر بعضى اوانى آهنى وسنگى وغيره تصادفاً ظهور يافته است كه هر يك جداگانه قيمتهاى تاريخى را حايز بوده است .

مناره هاى غزنين ، و بعضى مراقد ، ومزارات شريفۀ غزنين از چنان آثار عتيقۀ معتبره شمرده ميشود كه زبان صامت ساكت خودشان از پى حوادثات گذشتۀ بشريت حكايتها ميراند . مثلاً اگر يك لحظه در پيش يكى از ان آثار يك تفكرى بكنيم ، وصفحه هاى تاريخ را در زير نظر آورده بسوى ماضى يك نظرى بگردانيم همان يك مشت خاك ، يا يكپاره سنگ يا يك نباى مندرس برما كتابها ميخواند ، وعبرتها، واندرزها ميدهد، وچشمهاى بصيرت ما را مى‌كشايد .

— ( يکدوسخن در اهميت آثار عتيقه ) —
حالا يکقدرى از اهميت و اعتبار آثار عتيقه بحث ميرانيم تا قارئين كرام ما تا يکدرجه بر قيمت وحيثيت آثار عتيقه اطلاع حاصل نمايند ، و در دل خود نگويند كه آيا چيزهاى كهنه فرسوده را چه قدر و قيمت خواهد بود كه آقاى محرر از ان بحث ميراند ! ...

جستجوى آثار عتيقۀ فنيه امروزه روز آنقدر پيش رفته كه بعضى حقيقهايى كه به آغوش اطلاع تاريخ نرسيده بواسطۀ اين جستجوهاى آثار عتيقه كشف و پيدا شده است . از نتيجۀ اين جستجوها بعضى هيكلها ومجسمه هايى كه پيش از وجود يافتن تاريخ موجود بوده ، وبه اساطير الاولين متعلق مانده از زير خاكها بيرون بر آورده شده است . وخطهاى گوناگونى كه چار هزار سال پيش ازين بر سر سنگها نوشته شده بود و در زير هزارها من خاك پنهان


صحیفه ۳ سال دوم شماره ٥

مانده بود کشیده شده و بهزران تدقیق و تحقیق حل شده احوال گذشته گان را به آینده گان نقل و حکایه کرده است. به آنقدر چیزهای بسیار کهنه حاجت نیست زیرا بسیاری از هوس کاران توانگر اور وپارا می بینیم که بعضی چیزهای بسیار کوچک و محقری را که بیکی از مشاهیر نسبت داشته بمبالغ گرانی خریداری کرده اند که مادر پنجا از روی یکی از مجموعه های فنی بصورت مجمل بعضی معلومات در ینباب بر قارئین کرام خود عرض میداریم : يك دندان پوسیده کشیده شده (نیوتون) نام حکیم ریاضی مشهور انگلیسی را در سنه (١٨١٦) یکی از امیازادگان انگلیز بقیمت هفتصد و سی پوند انگلیزی خريده ، ودريك محفظه طلایی وضع نموده از همه اشیای قیمتدار خود بالاتر گذاشته است . کلاهی که (ناپولیون بوناپارت) در محاربه (ایلر) پوشیده بود از طرف یک زن توانگر به نوزده هزار و دو صد فرانگ خریده شد. است. يك لباسی که (شارل دوازدهم) در محاربه (پولتاوا) پوشیده بود به پنج لك وشصت و يكهزار فرانك فروخته شده است . يك دانه قلم که در امضا کردن معاهده نامه (امیانس) استعمال شده بود بقیمت دوازده هزار و پنجصد فرانك خریده شده است . شاعر مشهور فرانسوى ( ويكتور هوغو ) تألیف مشهور خود را که بعنوان (سفیلها) نوشته بود به زوجه خود يك نسخه آنرا نقل و استنساخ کرده بود. زن خادمه که در نزد زوجه شاعر موصوف بود همان قلم را که بی بی اش آن کتاب را نوشته بود برای تبرک از بی بی خود طلب نمود . بی بی ازین قدرشناسی خادمه خود ممنون کشته و با همان قلم يك مكتوب تحسين كارانه نوشته مكتوب وقلم را به او بخشید. این قلم بعد از وفات شاعر مذکور از طرف يك انكليز يجهل و پنجهزار فرانك خریده شده است. اگرچه برای کاغذی که زوجه ويقتور هوغو نوشته بود نیز پنجهزار فرانك تكلیف کردند ولی خادمه بنا بر قدر شناسی که به بی بی خود داشت بیان کرد که اگر صد هزار طلاهم بدهند آن کاغذ را از خود جدا نخواهد کرد. حكيم ذو فنون (وولتر) يك چوب دست کج و کلوچی داشت که همیشه آنرا استعمال میکرد . آن چوب بعد از وفاتش به پنجصد فرانک فروخته شده است . جنرال (غاريبالدی) مشهور در یکی از محاربه ها يك كله به پایش خورده بود که جراح آنرا از پایش بیرون بر آورده بود همان کله به قیمت سی و پنجهزار فرانک فروخته شده است . يك جوك كه (موليه ر ) نام شاعر فرانسوی در دکان يك دلاك بران نشسته بود بعد از وفات شاعر به پنجهزار فرانك، و بعد از چند سال به پانزده هزار فرانک فروخته شده است . حالا چون بسوی این بیانات بنظر غور ملاحظه نمائیم معلوم میشود که آثار عتیقه که یکی از مشاهیر نسبت پیدا کرده باشد، و يا يك وقعه تاریخیه را بیا دارد تا چه درجه اهمیت و اعتبار دارد، و قدر شناسان عالم آنرا بچه قدا کاریها بدست می آرند . و چه قدر مصارف و مخارج (موزیمها ) یعنی آثار عتیقه خانه ها بوجود می آورند ! والحاصل هر گونه آثار عقيقه يكيك صحيفة تاريخ است که اگر کی آرزوی خبر گرفتن احوال عالم را دارد این صحیفه را باید بخواند .

حوادث داخليه

( مراسم عید سعید اضحى )
بوقت شام روز سه شنبه ۹ ذی الحجة الحرام با انداخت ( ۳۱ ) فیر طوب عید سعید اضحی اعلان گردید یوم چارشنبه ۱۰ ذى الحجة الحرام همدرکان واعيان دولت، و ارباب مناصب ملکی و عسکری و روسای فوج و صاحب منصبان و بالیسه های رسمی بموجب تعلیمات همه ساله به ساعت هشت بجه صبح در دایره عالی جناب مستطاب حضرت (نائب السلطنه) صاحب افخم جمع آمده ، و باز بمعیت عالی افخم شان یکجا به قصر سعادت حضور منور ) مراجعت نموده آنجا بعد از صرف ناشتا و چای مجمعیت


سال دوم شماره ۵

در معیت عالی ( بگایانه ) شاهانه ارك مبارکه آمدند . ذات مراحم صفات پادشاه معظم مقدس محبوب القلوب ما اعلحضرت ( سراج المله والدين ) مدالله ظله في العالمين در انجا همه گانرا بار حضور همایونی عطا فرموده ، و بعد از انکه مظهر سلام و تلطیفات شاهانه شدند اجازه ركوب بعرابه ها ، وحاضر شدن بیرفتن عیدگاه ، برای ادای صلوة عيد اضحى بحکم اعلحضرت پادشاه اسلام پناه عطاء فرموده شده همه اعیان و ارکان در عرابه های منتظمی که در برون ارگ مبارکه به ترتیب توقف داشتند از قرار سررشته نشستند . تا آنکه گردونه شوكت نمونه رکوب همایونی از دروازه ارگ مبارکه خروج نموده بشوك و اجلال تمام بسوی جامع فيوضات لامع برك عيد كاه حرکت فرمودند در صحن جامع از طرف عساکر خاصة نصرت مؤثر شاهانه رسم سلام شاهانه ایفا گردیده ، و تا بوقت حاضر شدن عساکر برای صلوة توقف شاهانه در جامع بوقوع آمده بعد از ان صلوة عيد بايك جماعت عظيمة ادا گردیده عودت موکب شاهانه بدر بار سلام خانه شرف عزو اجلال فرمود . و بقرار مراسم هروقته تا به دو سه روز دربار معالی بار فيوضات آثار عيد سعيد اضحی دوام ورزیده مراسم موصوف به انجام رسید .

میکنند از صمیم دل ورد زبان مسلمانی میسازیم .

— ( روز دوم عيد سعيد ) —
روز دوم عيد سعيد اعنى همه اهل دربار معالی بار بقرار قاعده و سررشته همه ساله بوقت صبح در قصر عالى (زين العمارات) که مقام سامی حضرت نائب السلطنه صاحب افخم میباشد جمع آمدند . اعزه و اشراف و ارباب مناصب ملکی و عسکری را حضرت شهزاده جوانبخت معظم معين السلطنه ، و شهزاده بلند اقبال مكرم عين الدوله صاحبان برسرك مواجهة قصر عالى صف و زیب نمودند جناب عالی اقدم سردار اکرم نائب السلطنه صاحب از قصر زین العمارات بالباس رسمی خود شان چون خروج فرمودند از طرف عالی حضرت شهزاده معظم معین السلطنه صاحب امر بپولی ( سلام ) داده شده موزیکه عسکری و همه حاضرین سلام عالی را ادا نمودند . ذات عالى انخمی شان تابمواجهة صف تشريف آورده بيك تطلق مختصری احوال پرسی و عید مبارکی و دعای سلامتی اعلحضرت پادشاهی و توفیقات اسلامی را بیان نموده عودت فرمودند ، افسران ملکی و نظامی به پولی که از طرف شهزاده معظم عطا فرموده شد بيك وضع بسیار منتظم داخل عمارت بسیار عالی شده هر کس بمقام معلومه خودشان جانجا گردیدند . و به وقت پیشین حاضرین چای و شیرینی و طعام و مهربانیهای بی نهایت تلطیف و نوازش یافته در بار مالی روز دوم عید سعید به انجام رسید . و در این مجلس پربذات شوکت سمات اعلحضرت پادشاه ارکان دولت شاهانه شان بقرار همه ساله بدائره عالی و در داخل شان شان حضرت نائب السلطنه تشریف فرما و فر و اجلال گردیده ، سوار و پیاده در انجا شرف یافت داشتند .

( حضرت معين السلطنة بدهنه زينه مناره عزبين )

چون شماره نهم اخبار ما پیش از عید ترتیب شده بود بهمینقدر بیان کیفیت اکتفا ورزیده شد . از درگاه خالق بی همتای خود مسئلت مینمائیم که این عید سعید میامن پدید را برهمه اخوان مسلمین خودمان مبارك و میمون میخواهیم ، و نیز دعای ترحم و حسرت برادران غمگین خود ما را که در [بثوبت؟] بزیر اشکنجه ها ، و چنگال وحشی او انگیز بسیونها افتاده . و بکمال رجعی از باری تعالی برای رهایی شان دعاها و التجاها و زاریها و تضرعاتی را که از طرف ایشان شده است از درگاه خود قبول و اجابت فرماید .


سال دوم
شماره ۵

( ترفيع منصب واحسان نشان )

از طرف قرين الشرف اعلحضرت بادشاهي جناب جنرال ( محمد نادر خان ) از منصب جنرالی حضور به منصب عالی ( نائب سالاری حضور اعلحضرت همایونی ) به ترفیع منصب مفتخر و سر افراز و يك قطعه نشان ذیشان ( سردار ) نایل و ممتاز گردیدند . ذات اعلحضرت پادشاهی در آخر دربار معالی باریوم عید سعید بزرگان قوم را خطاب فرموده در باب خدمات نمایان جناب جنرال در واقعه منگل بیان رأی طلب فرمودند . همه حاضرین بر حسن خدمت و شایسته کی و لیاقت جنرال تصدیق و شهادت دادند . بعد از ان ذات اعلحضرت شهر یاری بجنرال خطاب نموده فرمودند: که ترا بمنصب نائب سالاری سر افراز فرمودم و يك قطعه نشان سرداری را بتو احسان کردم ، با اینهمه از حضور خود دور نداشته ( نائب سالار حضور ) مقرر داشتم . الحق که این تلطیف و مکافات جهاندرجات شاهانه و درباره مشار اليه شایان هزاران تبريك است که با وجود ترفيع منصب و نشان شرف عنوان سعادت نشور ( حضور ) نیز برایشان باقی بماند . ما جناب ( نائب سالار حضور اعلحضرت همایونی سردار محمد نادر خان) را به این مظهریت مراحم شاهانه تبريك ميگوئيم .

جواد خارجية
اجمالاً

از مطالعه اوراق حوادث عالم چنان معلوم میشود که مباجه های اهل صلیب زمانهای گذشته در ین وقت بیکو ضعیت بسیار مدهشة باز بمیدان آمده چشمهای دولتهای او روبا را پرده خون آلودی فرا گرفته است . متمدنین عالم هر انقدر که در تمدن غیر فاصله خودشان ترقی میکنند همانقدر حرص قصابی و طمع قصابی شان افزونتر میگردد . این است که در ینوقت دولهای شش گانه بسیار بزرگ بد نیت معروف و مشهور عالم چهار دولتهای كوچك خودشانها بر دولت اسلامیه عثمانیه از چهار طرف به هجوم و یوریش رانگیخته دريك حصه اوروپای شرقی یک هنگامه رستاخیزی برپا کرده اند . منظره روم ایل و بالقانها در ینوقت صحنه یک تیاتر خونی زمانهای روما های قدیم را منظر جلوه گر میسازد . آکتور های این تیاتر خون آلود ، رجال سیاسی دولتهای اورپاست که پیش از بالا شدن پرده نخستین بازی یعنی افروخته شدن اتش حرب در حدود بلغار ، و سر و پا و مانتینگرو ، و یونان رد و بدل زیارات خودشانرا با همدیگر اجرا کرده و ترتیب رولهای فاجعه انگیز بازی را پرو وا پنی آزمایش کرد . بکار شروع نمودند . دولتهای كوچك بالقانها مانند ( قره طاغ ) یعنی مانینگرو و ( صرب ) یعنی سرویه ، و بلغار ، و یونان که چهار طرف او روپای عثمانی را احاطه داشته اند به تحريك دول مسدس بر دولت عليه عثمانيه که مقام خلافت اسلامیه شمرده میشود هجوم و یوریش بردند . و هیچ شبه نیست که مقصد اصلی شان که بموجب نقشه که در باب محو کردن اسلام از دیر گاهها کشیده اند آغاز نهادند . اما بصورت بسیار مدهش آغاز نهادند . اولا یکی از دولتهای معظمه شان با او زدو خورد را بنا نهاد ، چون خوب مانده اش کرد چار دولت پیشدار شان بیکباره گی هجوم نمودند . ایتالیا البته که درین جنگ فایده های نمایانی دارد که حاجت تفصیل نیست . استریا دانا برانگیزنده حکومتهای بالقانهاست . روس از ایطالیا در باب باز شدن آبنای بوسفور وعدۀ مساعدت را گرفته و ذاتاً جنسیت اسلاونیز در میان بوده جامی یگانه بالقانهاست . جرمن چون داخل اتفاق ثلاثه میباشد هیچ شبهه نیست که تعقیب کردن پوليتيک دولتهای متفقه خود را زیاده تر التزام مینماید . فرانس چون از محاربه ایان تا به این وقت بنا بر بعضی منافع متقابله با روس رابطه دوستی دارد . و در ملاقات سازاتوف وزير خارجۀ روس با وزير خارجۀ فرانس در باراس وعده های مقابله باز ساختن آبنای استانبول را بروی جهازات روس قرار داده اند طبعاً جائی که روس را بشناسد دیگری را چه روا خواهد کرد : آمدیم برانگلیس که اسرار افکار آنرا بخویی کسی درک کرده نمیتواند . از یک طرف در فقره اصلاحات با دولها متفق دیده شده از لازم بودن اجرای فقره ۲۳ معاهده (برلین) در باب اصلاحات ( مكدونيا ) تحت رانده لازم نبودن جنگ و جدال را بیان نمود . از طرف دیگر چون جنگ آغاز نهاد اعلان بیطرفی کرد . بناءً عليه ظاهر گردید که در وقت حاضر دولت علیه عثمانی تنها پسر خود در مقابل اینهمه مهاجات سیاسی و عسکری دولهای نصارا سینه سپر کرده ایستاده است . چون بروی حال نظر کرده شود ظاهر میگردد که نتیجه جلسها و محفلهائی که در باب محو کردن اسلام منعقد شده بود از قوه بفعل انجامیدن آغاز نهاده البته که دولت علیه عثمانیه اگر از فولاد هم باشد به این همه سوهان کاریهای دخترانی طاقت آورده نخواهد توانست . و چون بروی نقشه دیده شود ممالک او روپای عثمانی را در زیر چنان فشار دستی از چهار طرف میبینیم که بظاهر حال هیچ امید خلاصی برای او روپای عثمانی دیده نمیشود . دیگر دولتهای قوی و توانگر و پر قوت اسلام که به او نزديك باشد و مقابله اتفاقها و اختلافهای آنها را بکند نیز موجود نیست و تنها همین یکدولت اسلام است که بجنگ همه شان در راه محافظهٔ وطن و موجودیت خودشان تن بتقدیر خدا نهاده است .


شماره ۵
سال دوم
معلوم است که آن اخلاقهای حسنه زمانه های قدیم که زبون کشی را باز میدانستند، و پرسر عاجزان و افتادگان سمند تیراندند آخر به بینیم که در مابین خودشان چسان دنیا را تقسیم کرده ولقمه چرب و کرم و شیرین هندستا را چسان برای شکمپروری يك شخص وا خوهند گذاشت ؟

( ترجمه از اخبار المؤيد الفراء )
مدد بدهید دولت خود تا را ، و ظاهر کنید حب وطنی خود تاثرا) ای انبیای شرق دولت شما شرف شماست و چاه شماست حریت شماست وجود و هستی شماست ! این وجود شما در ین وقت از فشاری بفشارهای و از بلایی به بلاهایی گرفتار آمده که بعد از کمی نعوذ بالله هلاك آن محقق دیده میشود . اعدای وجود شما یعنی دشمنان دولت شما همه کی بریا خاستند و هم دیگر خودشانرا قوت و توانایی میدهند و با همدیگر خودشانه میدهند و همدیگر خودر انصرت میدهند ظاهر ترین آنها امروزه روز دولت بلغار، و دولت يونان و دولت صرب، و دولتك قره طاغ میباشند که بالشکر خود و آتش خود حمله آور گردیده است. در عقب آنها داوطلبان متطوعیت که به انس و اموال وبنين خود آنها کرم میکنند و در عقب آنها دولهای بسیار کلانی در توصد و نگرانی نشسته اند که لابد به آنها مدد های پنهانی میرسانند. دولت خودتانرا اگر امروز بدست غیرت ملیه و حمیت مشرقیه خود نگرفتید بعد از کمی هیچ فایده نخواهد کرد که برو گرید و با ندامت بکنید چرا که ندامت و کریستن سودی نخواهد بخشید. دولت شما از شما مردان متنوع یعنی داو طلب نمیخواهد . زیرا بقدر لك مليون و دو صد هزار لشکر شیاع بها در دارد که رای محاربه ومدافعه حاضر ومستعدد . ولی دولت بمخارج حربيه و مصارف جنگاوران خود محتاج است . چرا که خزینه هایش استطاعت و قدرت آنرا ندارد که از يزيك مليون و دوصد هزار عسکر خود نصف آرا تجهیز و حاضر کرده بتواند ، وباقی آنها مانند شیرهای دهن و جنگ بسته میمانند که بسبب لي ذخيره کی وبی زاد و راحله كي بجنك براورده نمیشوند . ويجنك برا وردن این شیرهای دست و پایسته که برای شرف وطن عزیز وحیات ملت مجید خدمت کرده بتوانند هیچ چاره نیست مگر فیاضی و کرم بخشی دستهای کریم شما که بصورت اعانه یعنی چنده بر مجاهدین احسان بکنید . پس ای شرقيان في الدولة العثمانية واى مسلمانان في الخلافة المحمدیه که در شرق و غرب زمین هستید ! آگاه باشید که امروز روزیست که در مابین دو چیز فصل میشود ( با وجود با عدم ) پس لازم است که محافظه کنید شرف تانرا ، رحم کنید انفس تانرا، مدد بدهید دولت تانرا ، یادآوری کنید ملت تا را در یابید. باز در پایید چرا که بر شما ندای ها تنی کرده میگوید : باغونا

صحیفه ٦
درین وقت به نزد او روپائیان يك هنر عظيم ، ويك صفت بسيار کریمی شمرده میشود. چون به وجدان و انسانیت مسئله را حواله نمائیم برینگونه زبون کشی بجز نفرت دگر چیزی حس نمیکنیم. یک انسانی را تصور کنیم که در يك دشتی تنها پسر خود مانده باشد، و يك گله گرگ درنده گرسنه بر اطراف آن يك دايره تشکیل داده از هر طرف حمله مینماید . این است حال دولت عثمانی در میان كركان بالفانها .....
میگویند : « مسلمانها به مجیده به پچیده کیهای سیاست یوروپ پی برده نمیتوانند . بلی . اگر مسئله مانند شمس اشکارا نمیبود پی برده میتوانستند، ولی هزار افسوس که پرده از روی کار بیفتاد . و مجیده کیا آفتابی کردید ! هر گاه مسئله تنها سیاست دولیه میبود البته که یک دولت یادو دولت طرفدار عثمان نیز میشدند. على الخصوص دولت فهیمه بریتانیای عظمی که همه این عظمت و فخامت را بسابه ممالك شرقیه و بالخاصه هندوستان حاصل کرده و تنها نه خود دولت انگلیس بلکه عموم عالم میدانند که مغلوبیت و محو شدن دولت علیه عثمانیه بازشدن آبنای بوسفور را نتیجه میدهد، باز شدن آن آبنا بلاهای سیاه بحر سیاه را بر کانال سويس و هندستان باز مینماید، آبهای غلیظ بحر سیاه چون با آبهای ایز درخشان محر سفید و بالتیکه بیامیزد هیچ شبه نیست که باز این بریتانیای با شوکت و عظمت نها در همان جزیره بریتانیای كم وسعت بگنجیدن مجبور کرده .
حالا تکه با وجود این بدهيات ، تعصبات رحبانية سياست عالم اوروبا بر طرف کردن حكومات مسلمانها را در اول امر از همه چیز اقدم والزم دانسته علاج وجاره اینگونه کارهای خانگی ما بین خودشان را بوقت آخر یعنی بعد از نبودن آنها می اندازند. جنایت جنایت را تعقیب میکنند. مثلا یك شخصی فعل سرقت را اجرا میکند . در ان التايك شخصی او را می بیند، مجبور میکردد که قتل اجرا کند، آن قتل مقتل دیگر منجر شده میرود . تابک روزی او نیز مجازات آلهی گرفتار آمده از صحیفه هستی زدوده میشود جنايتكاران تعصبات رحبانیه ، رهبانیت بنی نفرد و تنهائی میخواهند که بجز راهها دیگری در دنیا نماند. اما چه خیال خام چه تصور جنایت انجام ! آیا غیر از ملت صلیب در دنیا دیگر مانی نیست ؟ تقوس جميع كره زمين بقدر يك و نيم مليار و كسور میباشد که تقريباً ( ٥٤٨ ) مليون ملت صليب، وباقى يك مايار وكسور آن ملتهای غیر صلیب است . آیا درین عدد غیر متناسب تفرد و تنهائی جان میسر میشود فرض محال گرفته بگوئیم که حکومتهای مات اسلام و الاسمح الله محو کردند. آیا با حکومت سه صدو سی ملیونه چین، و حکومت نجاه ملیونه ژاران چه خواهند کرد؟ بن ، جنایت


صفحه ۷
سال دوم
شماره ۵

محمد ولیخان با سراج الاخبار افغانیه ~*~
—( از هیچ جهت هیچ تعلق ندارد )—
در شماره سابقه خود از رفع بدگمانی خودمان از محمد ولی خان به پیروی همعصر معزز خود ( زمیندار ) چیزی نوشته بودیم ، و نیز چنان قرار داده بودیم که دیگر هیچ از و بحث نرانیم ولی بنابر فحوای ( الضرورت لها احكام ) باز مجبور شدیم که لا تعلق بودن خان موصوف را با ادره سراج الاخبار افغانية علناً اعلان نمائیم : و این مجبوریت ازین بما دستداده که چون درین وقت در اخبار فواید آثار ( سبيل الرشاد ) رفیق معزز خود يك فقره مطالعه کردیم که آن فقره ما را برین اعلان علی مجبور ساخت .

در نسخه مورخه ۲۹ شوال اخبار راستی نهاد ( سبيل الرشاد ) در زیر عنوان
( يك هويت مشكوك )
چنین مینویسد که ما عیناً آنرا ترجمه کرده مینگاریم : « رفیق ما ( سراج الاخبار ) که اخبار تیم رسمی حکومت افغانستان است در آخرین نسخه اش که برای ما رسیده در باب ( محمد ولی خان ) صاحب که در وقت حاضر در شهر ما ( یعنی استانبول ) میباشد و خودش را [ مخابر فخری سراج الاخبار افغانية ] شناختا نده است يك خبری که موجب حیرت و افسوس است خواندیم که بقصد خدمت کردن در کشف نمودن حقیقت حال عیناً به ترجمه آن لزوم دیدیم . »
بعد ازین تحریر مافوق رفیق معززما ( سبيل الرشاد ) عيناً همان تحریرات ما را که در شماره (۲۳) سال اول از قول نامه شکار مصری خود نوشته بودیم بزبان ترکی ترجمه نموده درج کرده است . و بعد ازان يك فقره که ( فی غزنه ) نام يك اخبار بومی استانبول در بنباب نشر نموده آنرا نیز عیناً درج کرده است که ما نیز عیناً آنرا ترجمه و نقل مینمائیم :

بی غزنه در زیر عنوان متینگ در هندستان چنین مینویسد :— «مخابر مصری اخبار ( سراج الاخبار ) که در کابل منتشر میشود در حق مخابر اخبارهای هند محمد ولی خان که الیوم در استانبول میباشد بعضی نشریات غرض کارانه نوشته است . که چون این خبر را اهالی مسلمه هندستان شنیدند در زیر ریاست [ نوابزاده امیرالله خان ] که از مأذونهای مکتب عالی ( علی گهر ) میباشند يك متینگ بسیار محتشم عقد کرده نشریات مخابر مومی الیه را که سراسر خلاف حقیقت است تعیین کرده اند . و به امضا و دستخط [ علی عباس هوشدی ] از پشاور بمقام صدارت عظمای استانبول تلگراف کشیده شده است که محمد ولی خان يك مجاهد معروف اسلام است ، و يك ذات عالیقدر یست که امن و اعتماد مسلمانها را حایز میباشد .»

باز با غوناه ! آیا کدام شنونده رشیدی خواهد بود که رشادت
وکرم خود را نشان ندهد ؟

~*~ طیاره بازان روسی ~*~
رفیق محترم ما ( طنین ) مینویسد پنج نفر طیاره بازان یعنی کشتی هو اسواران روس بنا بر هم مذهبی و همدردی که با بلغارها دارند با طیاره ها یعنی کشتیهای هوائی خود شان بشهر ( صوفية ) بلغار رسیده اند . این پنج نفر کشتی هوا سواران روسی در خدمت اردوی بلغارستان داخل شده اند بلغارستان درین وقت ۹ عدد طیاره را مالکست .

—*— ( اعلان حرب بالقانها ) —*—
در استانبول آیا چه تاثیر بخشید ؟
اقتباس از رفیق معززما [ سبيل الرشاد ] :
درین هفته استانبول يك عالم دیگری گذرانید : هرکس حرب میخواهد. همه ملت بمحرب حاضر میشوند. اهالی عادتاً بيك مسابقه حمیت در آمده ابراز حمایت میکنند. کسانی خود را در سلك عساکر داوطلب مینویسانند، کسانی خود را در خدمت هلال احمر قید میکنند . کسانی نقداً به اعانه دادن میپردازند. فرقه ها با یکدیگر خودشان آشتی میکنند، حمالها ، عرابه چیها، کمپنی های وابور همه گی بحکومت عرض خدمت میکنند، و هرگونه فداکاری و در هر خصوص مددکاری خودشانرا بحکومت اعلان میکنند. زنان همیت مند اسلام نیز بجمعیت هلال احمر مراجعت کرده برای خدمت کردن به بیماران و مجروحین فرستادن خود شانرا بميدان محاربه میخواهند . چنان يك جوش و خروشی که از جشن یک عروسی هیچ فرق نیست .

—§ از ژاپان يك ندای اتحاد §—
کذا : — اخبار ( اخوت اسلامیه ) که در ( توكيو ) پایتخت ( ژاپان ) بلغت انگریزی نشر میشود يك مقاله در باب حال حاضر اسلام نوشته است که در ان مقاله خود بیان نموده است که اوروپا بحسان وسیله ها و حيله ها بممالك اسلاميه هجوم مینمایند ، و در مابین ملل اسلامیه بچه صورت نفاق و تفرقه می اندازند، و اخبارهای اوروبا در باب اسلام و عالم اسلام چگونه سخنان غرضکارانه نشر میکنند بعد از آنکه این چیز ها را بتفصیل بیان میکنند همه ملل اسلامیه را یعنی مسلمانان عثمانی ، ایران، افغان هندستان را به اتحاد دعوت میکنند . و به هجومهای خانه ویران کن اوروپا غیر از اتحاد اسلام نبودن دیگر هیچ چاره را صمیمانه بیان میکنند . در آخر آن میگوید : « امروزه روز بر همه طایفه های اسلامیه واجب است که احوال خلافت عثمانیه را که یکانه طریق نجات ما باقیمانده است اندیشه نمائیم .»


سال دوم شماره ۵

بعد از نقل این روایت ( بی غزنه ) باز اخبار اسلامیه معتبرۀ ( سبیل الرشاد ) چنین مینویسد : اما بفکر ما [ یعنی سبیل الرشاد ] چنین میرسد که اگر محمد ولی خان خود را باین صفت افغانی و مانند يك شخصی که در ادارۀ ( سراج الاخبار ) معروف باشد نمیشناختاند ممکن بود که به این نشریاتی که در حق شان واقع شده چندان اهمیت و اعتباری نمیدادیم . دیگر اینکه چون متینگ در زیر ریاست ( نوابزاده امیر الله خان ) بوقوع آمده است آیا چسان میشود که تلگرافی که بمقام صدارت کشیده شده خودش امضا و دستخط نکرده (علی عباس هو خدی ) نام يك شخصی آنرا امضا و دستخط میکند ؟ دیگر اینکه انسانرا يك تردد یعنی شبهه حاصل میشود که آیا همچنین يك متینگی عقد شده باشد یا نی ؟ این است در خصوص هویت یعنی که بودن محمد ولی خان بعضی سوالها و ملاحظه ها شیکه جوابهای صریح میخواهد تا از روی وجدان و حقيقت يك رأی قطعی در اینباب داده شود ..... سراج الاخبار افغانيه بنا بر وعده یی که در شمارهٔ سابقه خود نموده درین باب دیگر دلایل و براهین موثوقه ملاحظات خود را بیان نمیکنیم . و در حق شان هیچ بد گمانی بخود راه نمیدهیم . ولی باینقدر اعلان مجبور هستیم که بگوئیم : ( محمد ولی خان با سراج الاخبار افغانیه از هیچ جهت هیچ تعلق ندارد ) و نه خودش را و نه اسمش را قبل از تحریرات مخابر مصری خود هیچ نشناخته و نشنیده بودیم . و نه او بما هیچ معرفت و شناسائی دارد . هیچ غرض شخصی و هیچ منفعت مادی و معنوی در ما بینتان بوده و نه هست . ما باین تحریرات نیز لزوم نمیدیدیم . ولی چه چاره که ما بشرف مآثر قمری شان چون سرافراز نمیباشیم . و نبودیم و نه هستیم از اینرو به اعلان کیفیت خود را مجبور دیدیم .

( ترجمه اخبارات اردو )

از بیل مستر عارف که یکی از معزز شرفاً کلکته هست جهت معلوم کردن حالات جنگ بلقان بذریعه تار برقی از خدمت حلمی پاشا سابق وزیر اعظم و حال میر مجلس تمام انجمن های هلال احمر قسطنطنیه استفسار نموده بودند چنانچه بجواب جهت ذیل تار پشاه موصوف فرستاده اند — خبر قید شدن پنجاه هزار ترک بی بنیاد است تا حال هر قدر عثمانی سپاه بطور كمك در میدان جنگ رفته همه نصف لك نیست حصه بزرگ سپاه ما در ایشیا فی كوچك و ملك شام هست بسبب جنگ اطالی و ترکی سپاه را از راه دریا فرستادن دشوار بود — درین اثنا ریاست های بلقان انتظام خودها را مکمل کرده باشش لك سپاه در سرحد ما حمله آور دند ما همرای ابتدای سپاه مقامی خود کم سوم حصه فوج غنیم شمرده می شود حفاظت تجارت و بندر گاها را میکنیم مسلسل کمک فرستاده جمعیت خود را تقویت میدهیم اگر چه در چند جا فتح بحصه ما رسید لاکن در چند جاهای دیگر دقت و دشواری هم پیش آمد ما از خداوند عالم امید داریم که آخر فتح نصیب ما خواهد شد در جنگ كرك قليسه چهل هزار ترکی

فوج همراه لشکر غنیم بر سر پیکار بودند ازین يك هزار هم نقصان نشده ما ما را کامل امید هست که هندوستانی مسلمانها و هم مذهبان خود ما کامل همدردی با مایان دارند . درین وقت ضرورت مالی امداد داریم تا که مرحمت پنی زخمی ها بوجه احسن کرده شود دوستان عثمانیه و مسلمانان برطانیه را لازم است که ضروری سامان چهار هسپتال ها را سر انجام نمایند و انجمن هلال احمر توقع دارد که مصارف يك حصه شفاخانه را مسلمانان هند بذمه خود بگیرند .

برطانوی مجلس هلال احمر بخدمت جمله مسلمانان برطانیه و نیز خدمت برتش قوم اپیل میکنند که ریاست های بلقان بر دولت عثمانيه یورش آورده بجنگ مجبور ساختند این خوفناک تکلیف و مصیبت را مدنظر داشته تمام مصافی و غیر مصافی آبادی یکسان شريك جنگ خواهد شد ما بنت التجا میکنیم که تیمار داری بیمارها و زخمیها و مصیبت زده ها مالی امداد فرمایند برادران جنگی متحده بلقان مسلسل هر قسم کوشش برای شان دارند برطانوی انجمن هلال احمر یقین واثق میکنند که قوت سلطنت برطانیه جذبات مسلمان رعایای خود را مدنظر داشته در سر مایه مجلس هلال احمر بعجلت عجله خواهد رفت .

لندن ۳۰ اکتوبر — فوجی مخبرین رای میدهند که در معرکه گردنواح ادریا نوپل قسیم فتح جانب تركها وزیده بالای صوفیه کامل برده سکوت افتاده علاوه محصور شده فوج ادریا نوپل يك لك هشت هزار جوانان جوان زیرکان ناظم پاشاه در میدان جنگ هست از دم و پیش خبرهای که رسیده معلوم میشود که رتبه جنگ جانب علاقه چرکیس کوی سرای و استر نجه منتقل شده (چرکس کوی سرای از اول برغامس ۱۵ میل جانب جنوب و استرنجه از چرکیس کوی برای جانب بحر اسود ٤٠ میل دور واقع هست )

خير ما بعد ناظم باشا دیشب از میدان جنگ تار میدهند كه يك اهم جنگ از دوشنبه شروع شده تا حال جاریست ترك مظفر ومنصور ديده میشوند يك بلغاريه بتالين را ترکها از لشکر بزرگ بلغاریه جدا کرده در میان میدان كرك قلیسه و برا سمت نقصان رساندند .

ناظم پاشاه در يك مراسله خود مینویسد امروز بوقت صبح که مراد از دیروز خواهد بود یک عظیم الشان جنگ شروع شده یکنیم لك افواج فریقین در میدان معرکه ایستاده اند سال تركها قرین نصرت و قابل اطمینان هست .

خبر بعد ما بعد — فوج ادریا نوپل از قلعه بیرون آمده از جانب یورشن سمت مغرب يك بلغاریه برگدرا سخت نقصان رسانیده بجانب حراج کوی و کمان کوی گریزانید نقصان برگد بقدر هشت صد فوس شد .

لندن ۳۰ اکتوبر — سرکاری ترکی تار مظهر هست که در شمال و مغرب - فتحی بمقام قزن جنك هست یونانیان پس پاشیده میروند .


صحیفه ۹

سال دوم
شماره ۵

قسطنطنیه ترکی وزیر اعظم استعفا داخل کرد بجایش کامل راشا نگران علی احمد خان ایشیک آقاسی حضور اعلحضرت همایونی)
وزیر اعظم مقرر شده اند و در سلطانی فرمان وزیر اعظم را هدایت نون میباشد. حالا که این نگرانی جناب سعادتماب علی احمد
کرده شده که مستعدی و استقلال جنگ جاری دارد تاشان دار فتح خان ایشیک آقاسی طرز ( سانسور ) یعنی جاسوس تحریرات محتوية
حاصل کرده شود .
(مترجم عبدالرحمن بيك) اخبار ما نیست. وعجز بعضی تبلیغات رسمی که گاه گاهی برای
نشر شدن به اخبار ما میدهند و به امضای خودشان درج میشود
دیگر هیچ معاونت تحریریه با ماندارند، و تنها از نقطه نظر تجارت
و سرمایه مالی با ما شریك میباشند و اسم شانرا از انجهت مینویسم
مثاله که ما در شماره ٢٤ سال اول خود بعنوان ( راه آهن ریل
از چه اخبار - مورخه ۲۲ اکتوبر سنه ۱۹۱۲
ریل افغانستان
در اشاعت گذشته همعصر سراج الاخبار بر فوائد و نقصان ديل افغانستان ) نوشته ایم اگر به امضا و دستخط جناب نگران ما میبود
بحت رانده ظاهر نموده شده است که اجرای ریل در مملکت البته که بصورت رسمی شناخته میشد . حالا نکه ما در آخر هر اخبار
افغانستان بهر نوع مفید است لاكن الحاق ریل افغانستان به سلسله خود مینویسیم که مقاله های بی دستخط از قار خود مدیر و سر محرر است
ریل روسی و یا انگریزی برای خود مختاری ملك نهایت خطرناك حتى اگر محرر اخبار بايونير همان مقاله ما را بخوبي ودقت مطالعه
است اخبار پایونیر رای
ونی میکنند که چونکه
سراج الاخبار اخبار
سرکاری است و هیچ
كدام مضمون بغير
منظوری اعلیحضرت
امیر صاحب در ان
شایع
نمی شود بنابرین کیه
مضمون فوق آنست.
که در افغانستان
مینمودند هیچ شبهه
نیست که این فقره
از نظرشان میگذشت
فكر يك چيزيت
که در زیر انحصار
نمیدراید . هر کس از
فکر خودش مسئولیت
ویدیگر افکار جهت
تعلقی ندارد . سخن بك
اخبار والا هیچگاه
دست آویز سمن دولتی
شمرده نمیشود .]
سلسله ریاوی که براه
راست گذشته به
سلسله ريل ممالك غير
ملحق کردد مرکز
اجرا نخواهد یافت
پس اگر در اخبار
ماهر رأي وفكر
شخصی و عندي مارا

(اعلحضرت بوقير وزير فتح خان مرحوم فاتحه میخوانند)
البته اندرون ملك افغانستان بعد از چند مدت ریل جاری کرده سمن رسمی دولتی تلقی نموده جواب بگویند موجب سوء تفهیمات گردیده
خواهد شد
بعضی غلط فهمیها را میدان میدهد اگر قرار قول پایونیر هیچکدام
در حقیقت ریل نهایت مفیدتی است اما بعض اوقات مصالحات مضمون بغیر منظوری اعلحضرت امیر صاحب ، در اخبار ما درج
سیاسی بخلاف آن متقاضی میکردند فقط
و شایع نمیشد ذات اعلحضرت بادشاه مقدس ما میبایست که همه کار
های مهمه سلطنت را ترك داده نها به تصحیحات و منظورات
— ( سراج الاخبار افغانيه ) —
مضامین اخبار مشغول میشدند؛ حالانکه ذات اعلحضرت شهریاری
ما بار بار گفته ایم که ( سراج الاخبار افغانیه ) اخبار سرکاری بوظایف مقدسه مهمه سلطنت مشغولند که منظوری و نا منظوری
نی بلکه اخبار تجارتی وطنی میباشد که این عبد ما جز یعنی (محمود طرزی) مضامين اخبار بك اخبار والا اوقات مسعوده شریف شائرا به مشغول
نیز صاحب امتياز و محرر و ناشر آنست. حالا نکه اخبار بايونير نمودن وقت نمییابد ! این عبد عاجز يجزيك اخبار والاى افغانی
رأی زنی کرده اخبار ما را و مقاله که در باب ریل نوشته ایم همه ذکر هیچ چیزی نیستیم و نوشته های ما ترجمان افکار و حسیات خود
را سرکاری برقم داده و مانند يك سخن رسمی دولتی تلقی کرده ماست در باب دولت و ملت و وطن ما مسائل مهمه رسمية سياسية
است. و این شبهه اکثر ازین پیش می آید که بره اخبار ما عباره دولت را بدون اجازه دولت و امنای نگران خود درج کرده


صحیفه ۱۰
سال دوم
شماره ۵

نمیتوانیم. در باب فواید و مضرات ، و ضرورات ریل همین قدر چیزی که بفکر ناقصانه ما رسیده بود نوشته بودیم، و بسبب رفع غلط فهمی بهمینقدر تردید مجبور کردیدیم . ما باز بانك بلند میگوئیم که تا بوقتی که دولت مستظله علیه افغانستان بر دوام باشد، و اقوام دلاور دیندار افغان از روی زمین محو و نابود نشده باشد گذشتن ریل دولت غیر دین از افغانستان محال و غیر جایز است. ولی برای خود افغانستان از طرف خود دولت افغانستان ریل لازم و ضرور است .

الحمد لله والله که در مسلمانان هم آثار بیداری حالا بخوبی پیدا شدند که چنین زنان نیز بظهور میرسند فقط بعدازین چیزی که زیاده تر مسرت افزاست این است که برادران ترك يك فتح عظیمی بر بلغار به همان جمعه گذشته حاصل کردند که در تاریخ دنیا یادگار خواهد ماند - بنی وادان و ترك اهل بالخاریه را که با جمعیت لشکر حمله نموده بودند بمقام ( ایدر یا نویل ) شکست فاحش دادند چنانچه شاهزاده بلغاریه هم در میدان جنگ بقتل رسید — و بسیار ذخار و توپ و تفنگ و سامان حال بدست بهادران ترك افتاد الحمد لله على كل مال فقط این خبر بذریعه تار برقی برای مسلمانان پشاور رسیده هنوز در اخبارات شایع نشده و خبر از قسطنطنیه میباشد و بلکل صحیح و درست است .
امضا
س — ا

( عيناً مكتوب )
از يشاور
(جنگ بلقان و مسلمانان يشاور —)
اليوم يكشنبه سلخ ماه ذی قعده الحرام بیرون در وازهٔ کابل و کشوریه يك جلسه شانداری از طرف مسلمانان بشاور برای جنگ بلقان منعقد گردید منظر عجیب آن قابل سماع هر فرد مسلم میباشد لهذا کیفیت آرا برای شما می نگارم مقصد ازین جلسه صرف حیث

( مقاله مخصوصه )
( بشریت تا یکجاها رق میکند؟ )
بشریت که گفته شد مراد از نقطهٔ وحیده ایست که آرا (دماغ) میگوئیم . وگرنه در خون و حرکت و خوراك، و خواب و رفتار، از دیگر حیوانات چه فرق است ؟.

گنبد مقبره حضرت سلطان محمود غزنوی که حسب الامر اعلحضرت سراج الملة والدين روحی و جسمي فداه ساخته شده است.

دنی و جوش اسلامی و همدردی همراه برادران اسلامی و شهدای جنگ و پس مانده گان شان بود مردم پشاور بسیار چراغ دلی چنده دادند و قریب یازده هزار روپیه کلدار نقد در عرصه يك ساعت وصول شد سخنی که در نجا قابل ذکر است جوانمردی بازی است که در جلسه مذکور پسر خود را پیش نموده که این را غلام نموده هر قدر روپیه که وصول شود برای جنگ بلقان و برای مدد مجروحان جنگ فرستاده شود چه عرض کنم : درین وقت حالتی که بر مسلمانان طاری بود یارای بیان آن در قلم نمی بینم فی الجمله آن طفل بباغ یکهزار رویه کلدار فروش رسید بعد از وصول رویه طفل مذبور واپس مادرش سپرده و چون زن مذبوره بسیار غریب است به این سبب برای آن نیز چنده نموده شد و مبلغ سی رویه به او داده شد. لاجرم مجسمهٔ همت آن روپیه را نیز برای مدد مجروحین از طرف خود هدیه نموده

حضرت خلاق عظیم الشان جلت عظمته ماشین دماغ انسانرا به چنان يك تركيب بديع ، و تشکیل غریبی تخلیق فرموده و چنان يك قوتهای خارق العاده را در ان وضع نموده که همه کائنات بدین عظمت را دران گنجانیده، و همه اشیا را با آن به او مسخر ساخته !
نسبت وجود بشر را اگر با کوه بلند ( همالايا ) بکنیم آیا بشر چقدر كوچك وحقیر بچشم خواهد آمد؟ و چون آن کوه را نسبت به حجم کره زمین که کوههای بلند نسبت به آن همچون آبله ها و بر آمده گیهای روی نارنج نموده میشود، قیاس کنیم، و باز کره زمین را با کرهٔ شمس منیر — که دوازده لك و ده هزار بار حجمش از زمین افزونتر است — قیاس کنیم، و باز شمس را به سیاره های بی منتهایی که به کرورها


صحیفه ۱۱ سال دوم شماره ۵

افتابها در ان دور و سیر دارد قیاس نمائیم آیا در انوقت انسان را چه خواهیم یافت ؟ البته هیچ ! اما چه هیچ ؛ هیچی که همه آن هستها را در محفظة دماغش گنجانیده ! بهمه موجودانش رهبری کرده بر وسعت بلا انتهای سهای محد و پایانش آنقدر دوانید که غیر محدود بودن هر روی شان ثابت کردیده ! ( ایجاد ) نام یک تونی را مالك شده که بواسطه آن ساعته نام بلای آسمانی را بدام آورده و در آبش غرق و نابود کردانیده » کوه های پر سنگلاخ سر فلك کشیده را از هم شکافته و راه خود را در جگرش باز نموده ! برای دوران خون حیات آبادی زمین رگهای آهنین خطهای ریلهای سرعت مکین را تمدید کرده : الكتريك نام يك اسرار پدیده غیر مرئی را در زیر حکم وضبط خود در آورده همه کره زمین را بواسطه آن يك مجلس أنس مكاله و مخابره ساخته ! سنية ثروت دقیهٔ زمین را غربال آرا شکافته و همه ثروتهای تخلیه اش را در تصرف خود در آورده ! بحر بدان عظمت ، هوای با آن وسعت را نیز در زیر چرخهای درید ناوت ها ، و اورو پلان های خوبش رام و مطیع ساخته ! حالا معلوم میشود که در يك نقطه ( هیچ ) چه اسرارها و چه بدیعه ها مندرجست . ذات اقدس حضرت أحسن الخالقين جل وعلا کائنات پی منها را در نقطه دماغ بشر بحنان اتقان پنهان و گنجان نموده که خود ذات اقدسش نیز مدح آن کمال عاویت الوهيت را بكلمة ( أحسن الخالقين ) تبريك فرموده است. دماغ بشر، که عبارت از یکچند بار چه استخوان ، ويك

( زين العمارات )
مقام عالى نائب السلطنه صاحب الفخم

جسم ترم مسکه ماننديست آیا اینهمه کائنات را چسان در برگرفت توانسته است و یکباره آنته يك باره سهای با عظمت را با اجرام آن چسان در خود منعکس میتواند ، دماغ نیز کائنات را همچنان در بر میتواند بگیرد ! فكر ايجاد، واختراع جنان يك واسطۀ خارنه نمائیست که ماشین دماغ به تطبيق وفشار ابرة حواس عشره هزاران هزار خارقه ها، و بدیعه ها از ان بروی کار آورد. در تسخیر عالم طبیعت آنرا استعمال مینماید. فکر ایجاد از فعالیت دايمه ذهن و دماغ بوجود می آید. هر انقدر که دماغ دایما در کار اند همانقدر بیشتر مانده میشود، و چون از یک کار مانده شود طبعاً در پی کار نو دیگری می افتند که این تجددات الحال ذهنيه ( فكر ايجاد ) را بوجود می آورد . بعضى فكر ایجاد را از احتیاجات روز افزون مدنیت میدانند. هر انقدر که مدنیت ترقی کند احتیاجات بشریت نیز هما نقدر افزونی میگیرد. مثلا از وقت خانت آغاز کنیم : انسانها عربان و بی خانه و سامان پیدا شدند. احتیاج پوشانه شان بران و اداشت که ایجاد دام و کنند. و تلك را از لینهای نباتات بکنند، و بواسطه آن حیوانات پوست دار پشم دار را بدام آورده و پوستین شانرا از دوششان ربوده بر خود بپوشند . و چون یک قدری مدنیت یعنی جمعیت شان ترقی کرد این گونه پوشاک را برای خود کافی ندیده ریشتن و یافتن پشم شان ایجاد گردید ۲۰ آنکه رفته رفته به این درجه مانهای درخشان امروزه روز واصل گردید. كذالك در اول امر بی مسکن بودند. حیوانات را دیدند که زمينها وبعله ها را میکاوند، و دران سکونت میگیرند . و مرغان


صحیفه ۱۲
سال دوم
شماره ۵

در شاخهای درختان از خس و خاشاک آشیان میسازند . ایجاد سمج ، و چیری بوجود آمد . و چون مدنیت رو به ترقی نهاد اینگونه نشیمن گاه را کافی ندیده از خشت و گل ، و رفته رفته از اهن و بلور خانه ها عمارتها کاشانه ها ساختند . تا آنکه رفته رفته برجهای سه صد متره آهنین ایفل پاریس ، و عمارتهای بیست و پنج طبقه ئی امریکا بوجود آمد . والحاصل فکر ایجاد محصول دماغ است . محرك دماغ شمشعه پاشیهای مدنیت است . فکر ایجاد ، با ترقی صناعات مدنیه یکبا ترقی میکند . در حالیکه تنها يك پوست حیوانی برای پوشاک بشر کفایت میکرد ، در پنوقت غیر از چند رقم دریشهای مکمل بدرجها کف و کار ، حتی یکچند رقم دسمالهای کردن ، و بر سر آن چند رقم (ین) یعنی سنبانهای آن دسمال کردن نیز برای يك انسان مدنی این زمان کفایت نمیکند ! انسانها چون اول يك کشتی چوبی از تنه های کلفت میان کاوانه درختان بدست آوردند و بواسطه آن بر روی آب يك نهری يا يك تالابی يك جولانی اجرا نمودند آنها چه مسرتها و خود نمائیها برای شان حاصل شده باشد ، حالانکه رفته رفته مانند ( تيتانيك ) و اپورهای شهر آسانیز به احتياجات مدنية عصر حاضر کفایت نمیکند . كذلك هنگامی که اول بار انسانها يك مركوبی بدست آورده بواسطه آن يك سیر و دوری کرده باشند آیا چه قدر يك غروری و چسان يك سروری بهمرسانیده باشند ؟ حالانکه رفته رفته بدرجا رسیده اند که قطارهای ریلهای اکسپرس یعنی ریلهای دان بخاری را کافی ندیده بقوت برق رفتار ریل را مطلوب دارنده وفس علی هذا البواقی . آیا بشریت بر همین قدر ترقیات مدنیه قناعت کرده در پی دیگر ایجاد های عجیبه و غریبه نخواهند افتاد : حاشا ! ذهن بشر به آنقدر وسعتی دارد که ایجادات و اختراعات خارق العادة غرايبات آنرا حدی و نهایی نباشد . قوة الكتريك هنوز تودهٔ رخسارهٔ درخشان خود را از پس پرده اسرار خانه طبیعت نشان داده است که هنوز از امید های عظیمه که از ان ملحوظ است ذره بروی کار نیامده بالون و اوروپلان یعنی کشتیهای هوایی هنوز جوجه هائیست که نو برانچه شده افتان خیزان کم کم پرواز میکنند ، ( رادیوم ) نام جوهر حیات تنها نام خود را در عالم طبابت نشان داده ولی هنوز فعلیات میدان خوارق ندرآمده ! آیا گمان میبرید که غیر ازین دیگر فکر ایجادی باقی نمانده باشد؛ نی نی ! هنوز چه چیزها خواهیم شنید ! بشنوید كه يك چيزي از انجیزها عرض کنیم : يك زنی از توانگران فرانس وفات یافت . مبلغ (۲۰۰۰۰۰) هزار فرانك به دار الفنون وصیت نمود . اما میدانید که این مبلغ برای چه چیز وصیت شده بود؟ هیچ حیرت مکنید . چونکه این مبلغ برای يك مقصد بسیار عالی به دارالفنون بخشیده شده است که آنهم برای آشخصی داده میشود که اصول مخابره و پیام رسانی را با یکی از سیارات - غیر از قمر و مریخ - کشف نماید! شنیدید این است که استعداد کشفیات و ایجادات بشر سیارهٔ کرهٔ زمین را با دیگر سیاره های همسایه اش بدرجهٔ مخابره و پیام رسانی وا میکشد !! اما آیا این ممکن خواهد بود ؟ این است که ممکن بودن و نبودن آنرا مرور زمان و ترقیات فنیه معین میگرداند ..... پس بینیم که مدنیت تا یکجاها ترقی کرده میتواند .....

مقالات علمیه

( فن جغرافیا )

تعریف معنی لغوی و اقسام آن

( جغرافیا ) علمیست که از ( کره ارض ) بحث و بیان مینماید . جغرافیا از لغات لسان یونانی است که در لسان یونانی ( جی ) یعنی ( کرهٔ ارض ) و گا ( و وخرافو ) نیز بمعنی ( تعریف ) مستعمل میشود پس اصل این کلمه [ جی دو غرافو ] است که بنا بر تخفیف ( جغرافیا ) میگویندش اصل ترجمه آن عبارت از ( تعریف کرهٔ ارض ) است . اما علم جغرافیا تنها بيك لفظ تعریف کرهٔ ارض منحصر نی بلکه هم وقایع طبیعیه که به کرهٔ ارض متعلق است و هم قواعد انوقایع را توضیح و بیان میکنند . فن جغرافیا اساساً بر سه قسم منقسم است که اول آنرا - ( جغرافیای ریاضی ) ، وثانی آنرا [ جغرافیای طبیعی ] و ثالث آنرا ( جغرافیای سیاسی یا ملکی ) مینامند . جغرافیای ریاضی علاقه کرهٔ ارض را با منظومه شمسیه اساس اتخاذ نموده از شکل و جسامت ارض و از توالی لیل و نهار و از تتابع فصول اربعه و از اصول ترسیم کرهٔ مجسمه و خریطه ها بحث میکنند . ( جغرافیای طبیعی ) علاقه کرهٔ ارض را با قواعد طبیعیه اساس اتخاذ نموده از خشکه ، و از آب ، و از هوا که ترکیب کرهٔ ارض از انها بعمل آمده است . و از نباتات ، و از حیوانات که بر روی زمین و اعراب زندگانی دارند بحث و بیان مینماید . ( جغرافیای ملکی ) بنام دیگر جغرافیای سیاسی علاقهٔ کرهٔ ارض را با انسان اساس اتخاذ نموده از تقسیم مملکت و سیاستی و از اصول تعیش و مدنیت و مشغولیت اهالی ، و از احوال حکوماتی که زمام امورات اداره و حکمرانی ایشان متعلق بدانست باحث و ناطق است . فن جغرافیا بنا بر اهمیت اقسام معتنابهایش از علوم بسیار گرانبها و بغایت معتنابها يك فنیست که از مطالعه آن انسانرا بصیرت تام ، و معلومات مالاکلام حاصل میآید . اساس این فن عالی را اگر چه قبل از مدت مدیدی حکمای قدیمه یونانیون گذاشته اند اما در اعصار جدیده و زمان حاضره ترقی .


شماره ۵ سال دوم حیفه ۱۳

هماندم در ان دوايك فعل كيموى بعمل آمده يك زهر شدید قاتل تشکل میکنند که بیست غرام آن نی بلکه نیم گرام آن برای تالف کردن يك انسان کافی می آید طبیب اگر هر قدر حاذق باشد باز هم بر حسب بشريت يك روزی میشود که از مشغولیت بسیار با گرفتاری افکار مقدار يك دوایی را از حد لازمی آن بیشتر و يا بايك مضاد آن برابر در نسخه خود بنویسد . این است که این چیزها را اسپنجیار یعنی دواساز عروقی خوانده مكتب ديده با شهادت نامه میفهمد و معاینه میکنند . اگر اسپنجیار در ان اسپنجیاری ، و در فن کیمیایی وقوف بوده مانند يك عمار عادتی نسخه را چنانچه حکیم نوشته باشد بسازد حیات مریض را تعمیر نی بلکه تخریب میکند . یعنی سبب وفات او میشود . فی اسپنجیاری یکی جهت نظری ، و یکی جهت عملی دارد . جهت نظری آن این است که خواص حكميه وكيميويه وطبيعية همه نباتات ومعدنيات ، و حیواناتی را که در فن طبابت مستعمل است همه را بخواند و بداند . و از جوهرهای همه دواها راه فایده برداشتن را بفهمد . جهت عملیه آن این است که هر نوع مستحضرات طبية همه دواها را موافق بر ( کودکس ) نام دستور الادوية طی ساخته بتواند و در ( لاپورتوار ) هایی کارخانه های دواسازی سالها عملیات را به بیند ، و بدست خود اجرا کرده دواسازی را بیاموزد . این است که دولتها برای آنکه همه مستحضرات اسپنجیاری را مانند تکتورها ، وخلاصه ها ، وأكبيرها و جمله دواهای حاضر شده طبی خود شانرا تازه تازه در مملکتهای خودشان بسازند و به آوردن ز خارج محتاج نشوند به وجود دواسازهای متفنن و شهادت نامه دار بشدت لزوم دیده اند . در سایه ترقیات آیه اعلاء حضرت ( سراج الملة والدين ) دولت عليه افغانستان نیز امروزه روز بيك اجزاخانه یعنی دواخانه مالك است که هر نوع مستحضرات خود را در مملکت خود ساخته توانسته است که آنهم دواخانه ( شفاخانه ملکی ) میباشد .

سرد و آساز شفاخانه ملکی شاهانه ]
( م . شمس الدين )

بسم الله الرحمن الرحيم ﷺ
نسأل الله تعالى ان يجمع شمل المسلمين ويعلو كلمة الاسلام على العلمين وابقائه لتنوير السراج الملة والدين آمين جناب محترم والا قدر سعادت و نجابت بنيان عالىجاه محمودخان آقا را كثر الله تعالى امثاله . بعدها واضح خاطر شریف آنکه کراما پادشاه معارف پناه سند السلاطين ظل الله تعالى في الأرضين الا حضرت سراج الملة والدين لازال ظلال دولت ممدودة و آثار شوكته محمودة در امور مذهبیه جمیع آهالی افغانستان را هر قسم اعانت و همراهی

ووست، و اعتنا و اهمیت آن بدر چه پیش رفته که تطبیق آن با جغرافیای قدیمه هیچ مناسبت ندارد، درینزمان فن جغرافیا از علوم بسیار متداوله و عمومیست که اگر کسی از نظریات آن باخبر و آگاه نباشد خود را مانند نایمی در میان نشسته کان می پندارد . در مکاتب عالیه و ابتدائیه اول فنی که متعلمین را می آموزند همانا فن جغرافیاست . چونکه فن جغرافیا از احوال عالم و اعداد حكومات وحساب نفوس وطرق مواردات ، واصول تجارت ، و انواع معیشت ، و اكتساب حرفت و صنعت انسانرا بخوبی با خبر و آگاه میسازد که از پزوا موختن و تعلم این فن جليل مراولاد وطن را لازم او از مآلست . ( سراج الاخبار افغانیه ) چونکه بر خود لازم دانسته که از هر گونه علوم و فنون عالیه قارئین کرام را مستفید نماید از انستکه از اساس فن جغرافيا و تقسیمات آن نیز شمه عرض نموده و بتوفیق خداوندی امیدوار است که از هر قسم آن نیز جدا جدا مباحث مختصره مفيده بر قارئین کرام عرضه نماید .

( عيناً ترجمه مكتوب )

( فن اسپنجیاری یعنی دواسازی )

انسانها برای دوام دادن حیات چنانچه به غذا محتاج است همچنان به دو اها نیز بهمان نسبت محتاج میباشد . این است که این مسئله از طرف همه دولتها بنظر اعتبار گرفته شده برای پسر رسانیدن طبیبها ( و اسپنجیار ) یعنی دواسازهای باهنر و فن لزوم دیده اند . و بنابرین اساس بخیلی کلفت و مخارج بر باز نمودن مکتبهای این فن قرار داده اند . درجه حذاقت و مهارت طبیب بهر نسبتی که باشد باشد ولی بهمه حال لازم و ضرور میداند که ( ریخته ) یعنی نسخه دوای را که ترتیب میکند آنرا بدست اقتدار يك دواساز با علم وفنی که صاحب شهادت نامه مکتب باشد تودیع و تسلیم نماید . زیرا در دار الفنون شعبه ( فن طب) جدا، وشعبة ( فن اسپنجاری ) جداست . يك اسپنپیار متنن يعنى يك دواساز شهادت نامه دار با هر فن مجهود است برین که هر رشته یعنی قسمه دوای را که میخواهد بسازد اولا از روی فن تدقیق کند که آیا این نسخه در دایره فن نوشته شده است یا نشده است . یعنی مقدارهای طبیه آن به فن برابر است یا نی . ثانیاً به بسیار دقت بینی باید که تدقیق کند که آیا این نسخه ( عدم قابلیت ائتلاف ) تشکل میکنند یا نمیکنند ؟ ( عدم قابلیت ائتلاف ) چیست ؟ برای فهمانیدن این مسئله از قوانین ( پرتونه ) بحث نمیکنیم ، بلکه بصورت آشکار افتاده مرام باید بکنیم : مثلا يك دوایی که فتاً در روزده پایست گرام خورده شود هر گاه سهواً از طرف طبیب در مقدار آمیختن و آغشتن آن دوای مضاد آن غلط نوشته شود و دواساز هم عالم و صاحب فن نبوده آثر ايهما الصورتي که طبیب بسبب اشتغالات ذهنیه خود سهواً نوشته باشد بسازد .


صحیفه ١٤ سال دوم شماره ۵

دارد بنوعی پای بند احکام شرعیه اند که هیچ نقطه از وظایف دینی را معوق نمیدارند ترقی خواه رعیت پرور عادل بادل معارف شناس علم دوست اند در ترویج دین مبین و تربیت ملت و رفع احتیاجات دولت ما آنی را فرو گذار ندارد میتوانم گفت در اسلامیان خصوصاً در افغانستان باین دیانت و بذل و رعیت پروری کمتر کسی قیام کرده باشند ترقیاتی که درین چند ساله سلطنت شهریار جوان بخت ما در امور دولت وتجارت و انتظام کشور وتربیت لشکر و مدارس علوم وغیره شده است ظاهر میدارد که در زمان قلیل این ملت نجیب و دولت قویم افغانستان را بمدارج بزرگ نایل خواهد شد و باعث ترقی گونه گونه اسلامیان عالم خواهد گردید اگر بخواهم جزء جزء ترقیات دولت خود را شرح دهم باعث تطویل است تنگی وقت مانع می آید خلاصه آنکه چون وطن خواهی و اخلاص و محبت شما را بهمرای پادشاه دل آگاه درین یکسال در سراج الاخبار ملاحظه کردم وجود شما و خیر خواهی شما را غنیمت دانسته همواره در حق شما دعا کردم زیرا که امروز بر ما و شما لازم است که ابناء وطن خود را ترغیب بمحبت پادشاه سعادت اکتناء ومحافظه وطن و بعلم آموختن امور دینیه کنیم که علم است که بر بریان و حتی افریقا را از شبه جهالت بروضه هدایت آوردند مبانی علم است که در کوچکترین دهکدهای یوروپ ترقیات و حشمت نصیب اجانب ساخت در شش صد قبل ازین دولت اسلام نخستین دولت متمدن روی زمین بود مسلمانان اولین ملت عالم و معلمین اورپا از اهل اسلام بودند چنانچه اسپانیه که نسبت بسایر نقاط یوروپ به نشر علم و اساس تقدم داشت بواسطهٔ حکماء و دانشمندان اسلام علم و حکمت سرایت کرده بود. تا الان نام علما و حکماء اسلام را اورپانیان باحترام تمام می بردارد اگر کسی کتاب اکتفاء القنوع را ملاحظه فرمایند خواهد دانست که چه قدر کتاب ها را اهل فرنگ از اهل اسلام ترجمه کرده است و بزبانهای مختلفهٔ یوروپ در مملکت هایشان متداول است پس چه شد که آنها بعلت علمی که از ما گرفتند از ما پیش افتادند اليوم وخداوندان حل وعقد ومديران رتق و فتق امور واجب و محتم است که درین هنگام درخت سعادت ابدی غرس باغ مراد وطن بنشانند و اساس و ترقی و پیش رفت امور این مملکت را برپایه استوار علم نهند بنویسید تا طبایع هموطنان ما راغب و مملو از محبت پادشاه عدالت قرین اعلحضرت سراج الملة والدین دام ملکه و حب وطن و ملت گردد و یکی دیگر اتحاد و مواخات کرده و دعا گوی اخلاصانه ذات مقدس شهر یاری را رطب اللسان فریضهٔ وقت خود بدانند و وجود مبارکش را در مملکت افغانستان از منتجات بشمارند جناب مدیر محترما از نیت خالصانه و نصایح بی غرضانه و وطن خواهی و غیرت اسلامی شما که در سراج الاخبار درج و نشر میکنید نهایت ممنون و مشکورم انشاءاله تعالی که نوشته های شما در هیچ خصوص بی اثر نخواهد ماند (ادع الى سبيل ربك بالحكمة والموعظة الحسنة) الايه از خداوند تعالی مسئلت مینمایم که همواره روش خیرخواهی شما و رافت و شفقت و زحمت های پادشاه ما و تعدی های اجانب درباره برادران اسلامی ما بملت غریب افغانستان ترقیم دارید که باوضاع حال واقف گردد تا دولت را پدر و آهالی را برادر و مملکت را خانهٔ خود ها بشمارند زیاده بجز دعاء ان شاء اسلام پناه چه عرض شود والسلام على من اتبع الهدى وخشى العواقب الردى فقط (المحقق لهذه السطور حقیر میر محسن قندهاری)

فاجعه های پاریس
[ما بعد از شماره ٤ سال دوم]

فاوتيله - ساعت چند است ؟
دايه - هشت بچه صبح است .
-- یعنی تا بساعت ده پس خواهد آمد. اما باز هم از شما رجا میکنم که هر چه زود تر این کار اجرا شود خوب خواهد شد. زیرا خیلی کم زمان مانده است که به ترک دغدغهٔ حیات بگویم. لهذا آرزو میکنم که تا آمدن جواب زنده باشم .
-- شما مستریح باشید. تا بدرجه نیکه ممکن باشد بزودی اجرای وظیفه خواهم کرد. دیگر اینکه شما چرا اینقدر اندیشه میکنید. صحت شما ما شاء الله بسیار خوبست، پیدا مزاح نمیکنم، حقیقت را میگویم.

در لبهای کشی یافته رنگ پریده قلوتيلد يك تبسم عزونانه پیدا کرده و هیچ جواب داده نتوانست .
دايه - من حالا اول مكتوب را میفرستم . بعد از ان چوچه کت را بکندری شیرش مینوشانم. اما آیا شما یکبار دیگر اور ادر آغوش کردن نمیخواهید ؟
قلوتيلد - بلی بلی ... چرا نمیخواهم .
مادام آلفو دخترک را به بغل گرفته بسوی والده اش خم کرد، و روی یکش را بدهن والده اش نزديك ساخت . والده ساده چوچه کک خود را از یکطرف میبوسید و از دیگر طرف میگفت :
-- آه جوجه کک بیچارهٔ من ، با سینه های خود ترا پرورده نمیتوانم ، با چشمهای خود بزرگ شدن ترا نمی بینم . تو درینجا بدنیا آمدنی نبودی ، من درینجا مردنی نبودم ، اما چه چاره که تقدیر همچنین بود ....
دايه زاچه را بخواب کردن سفارش کرده از اوتاق برآمد.


صحیفه ١٥
سال دوم
نمبر ٥٠

ادبیات
غزل
ايا علم محدود است با غير محدود ؟
ما پیش چه بودیم و در ینوقت چه گشتیم
بودیم بر فتار و براحت به نشستیم
آسوده گی و عیش وسفاهات وتنعم
بگذاشته بودیم و پیش هیچ نگشتیم
در يك كف ما تيغ عدالت بدگر کف
میزان عدالت بدو آفاق گرفتیم
در نشر حق ولغو اسارت عقب علم
هر لحظه دویدیم وز دو دیم نهشتیم
افسوس که این فضل و کمالات وعدالت
ما ترك نموديم وذكر هیچ نجستیم
محدود نمودیم علوم و از حدودش
يك خطوه چو بیرون نهشتیم گذشتیم
(محمود) چو محدود نمودیم در علم
تحديد ترقی شد و محدود نشنیم

چیستان
( عيناً مكتوب )
از استانبول ٢٠ شوال سنه ١٣٣٠
– ( بحضور مدیر و سر محرر سراج الاخبار افغانيه ) –
ما در استانبول از خوانندکان سراج الاخبار افغانيه شمرده میشویم در جریده فريده شما نمره ٢٣ را خواندم در اثنای قراءت در زبر سر لوحه چیستان شش سوال نوشته بودید پنج سوال را هم جواب نوشته اید که یک سوال که سوال ششم است او را بر خوانندگان گذاشته بودید ما هم قارئین سراج الاخبار میباشیم عاجزانه این جواب را مینویسم : آن چیز که در شهر بی سایه میگذرد در عقل طفلانه من خود ( آب ) است . سم دوازده است این قدر فارسی آموخته ام این نامه را بخدمت نوشته ام اگر جواب عاجز مطابق باشد در نسخه آینده خواهم خواند باقی دعا و سلام و دست بوس میکنم

از قارئین سراج الاخبار افغانيه
محمد نور الدین افغانی بن ولی محمد افغانی

– ( سراج الاخبار افغانيه ) –
ما جواب این همشهری كك كوچك خود را به نفس الامر مطابق یافته بکمال مسرت درج نمودیم ۱۰ گرچه بعضی ( خورشید منور ) و بعضی ( وزش باد ) گفتند، ولی چون خورشید منور خودش موجد سایه میباشد و ( وزش باد ) تنها در شهری بلکه در همه جایی سایه میگذرد ، از ارو جواب موافق شمرده نمیشود اما خود آب از میان شهر آب البته بی سایه میگذرد زیرا مایع است و سایه از خواص جسم است ، محمد نور الدين افغانی کمان میبریم که بی سایه گذشتن آب را از رفتار نکردن و بمنزل رسیدن راه استنباط کرده باشند. چونکه سرك كابل تا بجلال اباد میرسد ولی خودش راه نمیرود. همچنان است آب که از شهر میگذرد و لی سایه نمی اندازد .

قلوتیاد چشمهای خود را پوشید و چنان وانموده که بخواب رفت. با آنکه براستی بخواب رفت. اما دیده میشد که دانه های سرشک حزن و یاس از چشمهای پوشیده اش یکان یکان بر رخسار بيرنك و پر نمات آهنش در جریان بود. بعد از دو ساعت مادام آلفو به کمال احتیاط در اتاق داخل شد فونتی فلوتیاد چشمان خود را باز کرده گفت :
– آيا يك خبری هست مادام ؟
– آدمی که فرستاده بودم حالا آمده، موسیو و فونتی که شما برای او مکتوب فرستاده بودید در خانه بود، اما چه خانه ! حقیقتاً لایق اقامتگاه پرنسها ! فرستاده ما مکتوب شما را بخدمتکار اتاق او تسلیم کرده .
– بسیار خوب اما جواب نگرفته ؟ آیا جواب چه شد ؟
– موسیو لوقونت تحریراً جواب نداده. لاکن گفته که خودم حالا می آیم .
– بنابرین سخن فلوتیاد چنانچه یکبار بزرگ و سنگینی از سر دلش فرو آمده باشد یک آهی کشید. چونکه دل حزین و داغدارش بعد از بسیار روزها بلکه بعد از ماهها و سالها امروز بهمین خبر یک قدری مسرت و سر و رحم نموده بود بناءً علیه بمادام آلفو گفت : – پس معلوم شد که میآیدها ! ذاتاً من عالیجنابی او را میشناختم و از آمدنش خاطر جمع بودم. آه آه ندانستم ! سعادتی که از روی این آدم بمن پیش آمدنی بود خود به لگد زدم، اما این لگد زدن بر من بسیار گرانبها تمام شد !
هنوز پنج دقیقه نگذشته بود که صداهای گرپ گرپ پاهای اسپهای اصیل یک عرابه که از کوچه میگذشت بگوش آمد. بعد از کمی يك عرابه بسیار مکمل و ظریف قویه در پیش دروازه خانه بابا وینیو استاده شد. و عرابه چی و یقونت ( دوخرانلیو ) نیز در آمدن بادار خود را در يك خانه شیکه هیچ مناسب نام وشان او نبود یکمال حیرت تماشا کرد. ویقونت نوجوان به بسیار سرعت از زینه خانه بطبقه اول خانه بالا بر آمده در کوریدور خانه بادانیه مادام آنفو که منتظر او بود روبرو آمد .

باقی دارد


صحیفه ١٦
سال دوم
شماره ٥

اعلان

سیاحت بر دورا دور کرۀ زمین
به هشتاد روز

چندر فایده ها و شیرینیها دارد! على الخصوص که آن سیاحت با آن بزرگی و وسعت اجرا شود! آرزو کننده گان این سیاحت خارق العاده هی گاه برای خریداری کتاب ( سیاحت پر دورا دور کره زمین ) بهشتاد روز بقدر دوریه کابلی يك مبلغ کمکی را صرف نمایند این سیاحت را گویا با ( فلیاس فوق ) سیاح و رفقایش یکما اجرا کرده خواهند بود! محل خریداری این کتاب دکان ( ملا غلام محمد ) تاجر کتب متصل مدرسه شاهی میباشد.
مؤلف این کتاب ( ژول ورن ) فرانسوی است که در نوشتن ناولهای فنی مشهور آفاقت. از فرانسوی به ترکی و از ترکی بفارسی ترجمه شده است. کتاب مذکور تنها ناول نی بلکه در ناول فن جغرافیا و جغرافیای ریاضی را نیز بطرزا فسانه نشان میدهد.
در ( مطبعهٔ عنایت ) که از مؤسسات شهزاده جوانبخت معظم دولت علیه افغانستان جناب عالی (معین السلطنه در دار عنایت الله خان) بزیور طبع آراسته شده است. این کتاب نایاب را زود بدست آرید و قیمت را فوت نکنید که نسخه‌های آن زود تمام خواهد شد، و افسوس فایده نخواهد بخشید.

همه مقاله هائیکه دستخط ندارد از طرف مدیر و سر محرر تحریر یافته
محمود طرزی
در چهاپ خانه حروفی دار السلطنه کابل طبع گردید

ناموران جهان
( ما بعد از شماره ٤ سال دوم )
از حالات ممتازه ملکه یکی بجا آوردن وظایف والده گری شانست که در تربیت و پرورش اولادهای خودشان بسیار مدقق و غیور هستند. و در این باب با نهایت ذوق و هوس عظیمی میپرورانند. دختر شان پرنس (شیدی) را که تولید نمودند برای شست و شو کردن آن طفل خود را بدست خود با نهایت هوس و شوق عجیبی پیدا کرده بودند. در اوتاق خوابگاه طفل يك پيراهن بسیار فراخ و بزرگ از قماش فانیلهٔ عادتی برای خود آماده کرده بودند. مجردی که وقت شست و شوی طفل میرسید صالونها و او تاقهای شمعه دار را ترک کرده به اوتاق طفل می درآمد. و آن پیراهن واسع را پر لباسهای بسیار فاخر طماخوری خود پوشیده و طفل خود را در طشت آب انداخته از شست و شوی و بازیهای آن حظ میبرداشت. در موسیقی و کارهای دست نیز ملکه مهارت کامله را مالکه بود. بغر ابتکاریهای موده یعنی فیشن لباس هیچ علاقه نشان نداده است. با وجودی که در یکی از مکتوبهای نخستین خود که به دانمرك نوشته بود از حشمت وقیمت البسه‌های خود بیان کرده گفته است که قیمت البسه‌های او مساوی با دو ساله آمدنی پدرش میباشد ولی با وجود آنهم بمصرف بسیار کم بسیار خوش پوش يك زنی میباشند.
باقی دارد

علم ثروت ملل
( ما بعد از شماره ٤ سال دوم )
بعضی بر قاعدهٔ آزادی رقابت اعتراض هم کرده میگویند که قاعدهٔ آزادی رقابت علیه کار بها را میدان داده مالهای خراب و بدل را پر مشتری ها در بازار بیع و شر ارواح میدهد حال آنکه چون حقیقت نظر شود این اعتراض بر قاعدهٔ آزادی رقابت نه بلکه بر اخلاق و افکار و جدائی انسانیت، چارهٔ صحیح و علاج صریح آن درست کردن و اصلاح نمودن اخلاق و افکار عمومی میباشد، حتی بر طرف کردن آن گونا حالات ناگوار متاسفه را در زایل ساختن و رفع نمودن اسبابی که مانع آزادی جریان رقابت باشد جستجو کردن لازم است. وگرنه منع و تحدید کردن ( قاعدهٔ رقابت ) که از شرایط اساسیهٔ ترقی صنایع و ثروت شمرده میشود مدار رفع و دفع آنگونه احوال متأسفهٔ اخلاقیه شمرده نمیشود.
ارباب صنایعی که حیله کاری، و بدل سازی را پیشه کند سود و منفعت شان محدود و کوتاه میماند. چونکه آن حیله کاری
باقی دارد


صحيفه (١)                      سال دوم                      شماره (١)

سراج الاخبار افغانیه
١٣٢٩

نگران
اينك آقای ملکی حضور اعا حضرت همایونی
علی احمد
قيمت ساليانه
در دار السلطنه کابل ۸ روپيه کابلی
در اطراف داخله مملکت
با اخراجات داك ١٤ روپيه كابلى
در خارج مملکت
با اخراجات داك ١٠ روپيه انگليزی
بهر پانزده روز یکبار نشر میشود
تاریخ عربی یکم محرم ۱۳۳۱

مدير و سر محرر
محمود طرزی
الادارة و المطبعه
در ماشینخانه دار السلطنه (کابل)
همه امورات تحریریه به اداره هذا
بنام مدیر فرستاده میشود
قيمت يك نسخه آن در کابل يكعباسی است
تاریخ شمسی ۱۹ قوس ۱۲۹۱

تاریخ انگریزی ۱۱ دسمبر

درین اخبار از حوادث داخلیه وخارجیه و بسی مقالات مفیده درج میشود

از یادگار شکار چناری سنه ۱۳۲۸
ذات اعلیحضرت شاهانه و جمعیت شکاریان معیت همایونی با محصول شکار شان