صفحه ۱۱

چون که این امر یقینی است که حکومت افغانستان برای محفوظ داشتن خود را از خانه جنگی ، تحریک اتحاد بین الاسلامی را جاری نموده آواز جهاد بلند خواهد کرد. چنانچه کار داران افغانی در معامله خوست در این امر دریغ نکرده بودند . لهذا ما را از نقطهٔ خیال بریتانوی در سیاسیات انتقالی این امر نهایت اندیشناک بنظر می آید عجایب مکر جناب ( تایمز آف ایندیا ) چقدر دور اندیش کنان بوده است؛ ولی از نوای کلام شان غالب بودن قوهٔ واهمه شان معلوم میگردد. زیرا با وجودیکه مسلسلها اتفاقهای مثلث ، ایتلافهای مثلث ، اتحادهای بین الاقوامی عمومی ما را رای بند و هیچ درین مالك الدینی خود نیفتاده اند. و بکمال بی روانی ولایتمدی دلاورانه بسوی آن در پای اتحاد و اتفاق و اختلاف نظر میکنند، و هیچ باك اتفاق و اتحاد را مقابل آن بريال وخاطر خود هم بگذرانند. حالانکه حریفان ما از اتحاد خیالی و تصوری غیر معلوم معدوم اسلامی اندیشه ها وخوفها و بیمها میپرورانند. چونکه به این پی نبرده اند که یکی از ارکان مهمهٔ شعایر دین مبین اسلام اخوت و اتحاد است . بلند کردن آواز جهاد نابهنگام غیر مشروع در خیال و خاطر کسی هم نمیگذرد . علی الخصوص در وقت حاضر جهاد آنوقت مشروع و معقولست که بر وطن و حقوق حکمرانی وطن تجاوز واقع شود از هر طریقی که هر کسی که باشد، و چون اسبابی که مستوجب تعدی و تجاوز بر خانه پادشاه افغانستان شود از هیچ طرف دیده نمیشود از روی کمال حدیث و حقیقت گفته میشود که دولت متبوعهٔ مقدسهٔ ما با هیچ یکی از دولهای معظمهٔ همجوار خود فکر تجاوز و تعدی را بنام جهاد علی الخصوص با دولت قدیم دوست و سابق خود بریتانیا که از همه روابطها از جهت نزدیکی و یلوان ترکی ، و اثنای معاملات و سیاست معتدلانه بنابر دو منافع متقابلهٔ مادیه نمی پنداریم که بدون سبب روع و اجبار از طرف متعدی آواز جهاد بلند گرداند؟ از شبهت جناب ( تایمز آف ایندیا ) خاطر مبارک خود را خیلی آسوده، و از اندیشه آزاده داشته باشند که ازین تصورات و توهماتی که دربارهٔ افغانستان پرورانیده اند هیچ چیزی در میدان موجودیت نیست . والله أعلم بالصواب .

سمت پیدا شود، ما این سخن را سرا سر بالعکس تلقی میکنیم زیرا انسان را بندهٔ احسان میشماریم ، و مرهون خون مینداریم. طریقهٔ پسندیدهٔ حکمرانی افغانستان قرار قرن های گذشته به نحوی باید بود که در چنین موقع سزای وحشیانه داده شود. و فادارانرا به برخی اسباب فرو کرده شود. و گوش و بینی جرمهای قابل معافی هم بریده شود و سزاهای گوناگون سخت به آنها داده شود و کسانیکه علانيةً مرتکب بغاوت گشته اند حتی الامکان قلع و قمع آنها باید کرده شود ) شنیدید بصیرت و وصیت مردم متمدن را مردم وحشی ای معشر بشر ! یکقدری بنظر غور و دقت بسوی این کلمات شدیدانه نظر فرمائید . آیا وقتی که این کلمات را مینوشت وجدائش هیچ او را در زیر بیحساب شکنجهٔ عذاب نیاورده باشد؟ آیا دستش نلرزیده باشد و آیا قامتش در تحریر آن تردد نکرده باشد. هیچ شبهه نیست که هر انسان یک وجدانی دارد. بلاشبهه که نویسندهٔ این کلمات را ایزو جدانی بوده است البته که وجدانش او را در وقت نوشتن این نصیحتها معذب هم کرده باشد. ولی بیچاره چه کند اکنون، عرض . احترامات بشریه دائماً بر احکام وجدان غالب می آید : سبحان الله ! اگر همچنین کارها از طرف ذات الا حضرت بادشاهی اجرا می شد. آیا در آنوقت گمان میبرید که جناب ناظر آن ابتدا آنرا تقدیر و تحسین میکرد ؟ حاشا ! بلکه در آن وقت چنان و توله های چنگیز نامه ها و غلغله های هلا کو پیام های مینوشت که انسان را از خواندن آن مو بر اندام راست میشد! بلکه آن کارها را وسیله تر نمودن خونریزیهای غدارانه و وحشیانهٔ ایتالیاتها در طرابلس ، و روسها در تبریز تلقی نموده تا میتوانست قساوتنامه نویسی خود را قوت می بخشید : بلکه دولت دوست متفق همسایهٔ حقوق شناس ما را نیز تشویق و تحریک مینمود که در چنین عصر مدنیت (۱) ضرور است که این گونه کارهای وحشیانه را پایانی بدهند. چنانچه درین وقت ایقان و اشعار میکنند که از افکار اتحاد بین الاقوامی در حذر و مستحضر باشند ؛ چنانچه در فقرهٔ ذیل آرا ایفا مینماید : فقرهٔ پنجمین اخبار مدنیت آثار انسانیت شمار ( تایمز آف ایندیا) (۱) بعنوان ( خطرهٔ ممکن ) از مسلح بودن همهٔ ملت افغانستان و افکار اتحادیین الاقوامی افغانیان و محتمل بودن دیگر بغاوتها بحث و بیان رانده برین کلمات ذیل ختم کلام مینماید

❖ مراسم دفن میکادو امپراطور ژاپون ❖
پرنس آرتهر آف کنات که حامل نشان زانو بند برای امپراطور جدید ژاپون و شرکت در مراسم دفن میکادو از طرف دولت انگلیس بود وارد یکوهاما و از آنجا عازم توکیو گردیده در ایستگاه راه آهن امپراطور و خانوادهٔ سلطنت و وزرا او حاضر بوده نهایت پذیرایی از ایشان شده در قصر برای فوشی قیام شان داند


صحیفه ۱۲

امپراطور به برنس آر شهر و پرنس هنری آف پروشیا نشان ممتاز سلطنت مرحمت فرمودند

پرنس هنری بوکالت امپراطور آلمان برای شرکت در دفن امپراطور متوفی وارد و مانند شاهزاده انگلستان در ایستگاه راه آهن از ایشان هم پذیرائی شد و در قصر (کاسومی کالسکی) ایشان را قیام دادند —

مراسم شاهانهٔ دفن امپراطوری ۱۳ ستمبر بعمل آمد جنازهٔ میکادو را در تالار سلطنتی گذارده، و امپراطور جدید بالباس رسمی از وجه امپراطور متوفی و امپراطراس حالیه و شاهزادگان و حکام و امراء و رؤساء حاضر بودند مراسم ترحیم بر طبق مذهب رسمی مملکت بعمل آمد — طبل عزا هم می نواختند و دسته برای ترحیم و نماز بر جنازه حاضر می شدند بسیاری از قیدیان ژاپون را در این موقع آزادی بخشیدند و يك مليون سکه بن خیرات دادند.

تمام جهازات جنگی ژاپونی وغیره بیرقهای خودشان را نیم کی که علامت ماتم است گذاردند تمام شهر بسته و ماتم زده و تمام جنرل ها و سرداران از قبیل جنرل اوکر امیر البحر نوگر بارن سیتو جنرل کروکی و امیر البحر جون باریاس در تشییع موجود بودند و موقع دفن اتواب سلامی زده شد.

قونسل ژاپون درین ایز مراسم ترحیم امپراطوری را بجای آورد — و ژاپونیان موجود بمبی یا هنود و فارسیان شرکت داشتند، قونسل اطق داد بر سوانح امپراطوری و خدمات آن بعوالم تمدن خاصهٔ شرق —

از فراق امپراطور خود جنرل نوگی قان بندر از شهر بازوجه اش خود کشی نمودند —

جنرل نوگی گلوی خود را با کارد بریده و زوجه اش باخنجر شکم خویش را دریده و این واقعهٔ نا گوار وقتی شد که صدای توپ دفی اناحضرت میکادو بگوش ایشان رسید این حادثه در خانه خودشان که در (اکاساکی) است واقع گردید — زن و شوهر در لباس ژاپونی بودند و قبل از اقدام بخود کشی از جامی که امپراطور به آنها اعطا فرموده بود آخر شربت زندگی نوشیدند مراسله بنام امپراطور نزد آنها دیده شد.

یک از طلاب که در خانه جنرل توسکی بود بغتتاً آنها را بخون خود غلطان دید!

یوم قبل از آن جنرل نوکی و زوجه اش عکس خودشان را گرفتند و علی الصباح در خانه میکادو به نماز شرکت داشت و این خود کشی خیلی مهم است و خیلی خطوط های با کیفیت نوشته گذاشته و در آن خط معذرتی هم برای برای آن شهر کنات بوده است.
( نقل از اخبار حبل المتین )

شماره ۱

در دنیا چه چیزها میشود و ما خبر نداریم !

مسئله ( محمد ولیخان )

در شمارهٔ ۲۳ اخبار خود يك خبری در باب ( محمد ولی ) نام شخصی که مانه اسماً و نه رسماً آرا میشناسیم و نه از حرکات و سکنات او و نه از مسلک و اخلاق او با خبر هستیم مستند بر قول نامه نگار خود از مصر درج و نشر نموده بودیم و این نشریات ما مراد از اغراض شخصی خالی بود چرا که اخبار ما صرف يك اخبار وطنی افغانی میباشد و هرگونه سخنی که جهت تعلق حضرت به افغان و منفعت افغانستان داشته باشد برای خبر دولت و ملت و وطن خود آرا بکمال آزادی و جسارت اشاعه و اعلان مینماید. حالا که آن نشریات مادر رفقای ما وراء الخیر با قیل و قالهای عجیبی و غریبی برپا نموده است که ما را بر بسی حقایق دیگر نیز آگاه و بیدار ساخت.

مگر از برخی مسلمانان که بازیچهٔ انقلاب روز کار اتفاق شارا به نفاق و ائتلاف شانرا به اختلاف مبدل ساخته چنانچه در میان اخبارهای اسلامی ترکی و كذلك عربی بسبب اغراض شخصی و جزمقام والنفس مناقشه ها و مجادله ها قلمیه که بجز ضرر ذکر هیچ نفعی بعموم عالم اسلامی نرساند موجود است در مابین اخبارهای بردران اسلامی ما که زبان اردو در قطعهٔ قسیمهٔ هندوستان طبع و نشر میشود این بیشتر از آنها مجادلات و مناقشات اتحاد برانداز الله اختلاف پرورانه موجود بوده است که ما از آنها هیچ خبری نداشتیم.

( سراج الاخبار افغانیه ) تنها يکدانه اخبار یست که از مملکت اسلامیهٔ افغانستان از فیوضات معارف پروری پادشاه افغانستان در عالم مطبوعات اسلامی اول بار جلوه گر ظهور گردیده است. و بنا بر مسلکی که پیش نهاد خود دارد همه رفقای قلمیه یعنی اخبارهای اسلامی ممالک ترکیه را که زبان ترکی طبع و نشر میشود یک وجود واحد داشته مناقشات و منازعات قلمیه که دارند برای خودشان گذاشته است و هیچ جهت تعلق به آن ندارد. كذلك رفقای هم قلم اردو زبان مسلمان خود را يك كتله واحده و يك وجود غیر از هم مناره دانسته اعراض نفسانی مادی شارا برای خودشان میگذاریم، و هیچ جهت تعلق به آن نداریم.

( سراج الاخبار افغانیه ) بسیار افسوس میکند که يك خبری که بدون از غرض مستند بر قول نامه نگار مصری خود در شمارهٔ ۲۳ سال اول خود در باب ( محمد ولی خان ) نام شخصی اثر نموده بود مستوجب ازداد مناقشات قلمیهٔ اخوان هم قلمانش گردید. مگر بعض از هممدیران معزز ما محمد ولیخان مذکور را خیلی ستایشکارانه و بعضی بضد آن شناختانده بودند. فقرهٔ راج الاخبار چنانچه برای کسانیکه طرفدار او بود يك تأثير بدی بخشد، همچنان برای فرصت طلبان فرقهٔ ضد آن نیز باشه


شماره ۱۳

سر رشته مقالی پیدا شده موجب ازدیاد مخالفت و مباغضت گردید که ما ازین چیزها خبر نبودیم . و بواسطه این خبر خبر شدیم . و هزاران تأسف نمودیم . لهذا بکمال حدیث و حقیقت میگویم که مقصد ما از نشر این حوادث هيچ يك غرض شخصی و یا طرفداری و غیر طرفداری نبود . و قبل از خبر مذکوری که نامه نگار ما خبر داده بود نام این شخصی را هم نشنیده بودیم و نه از که بودن او خبر داشتیم که کیست و چه کاره است. مقصد ما از نشر این خبر همانا جهت تعلق او به افغانستان بود و چون هر خبری که ازین نقطه نظر بنظر برخورد نشر واشاعه آنرا برای اطلاع هموطنان خود وظیفه میشماریم از انرو در اشاعه آن يك مخدوری نديديم . به اینهم میدانیم که نامه نگار مایک شخصی لا عرض ولا تعلقيت که اینقدر يك سمن دور و دراز سياحه نامه آسانی را بی يك حقیقت معلومی از خود ترا شیده نمیتواند ، هیچ شبه نیست که وقوعات همچنین است که او نوشته ، وسراج الاخبار افغانیه آنرا در شماره بیست و سوم سال اول خود نشر کرده است. ما در مخصوص شخصیات را هیچ نمیشناسیم. چشم و گوش دل و هوش ما بسوى احوال عمومية اسلاميه متوجه است. ول هزار افسوس که همه ما از اتفاق و معاونت و جمعیت و ترق دم میزنیم، و هیچ اثری از پنچیزها در مادیده نمیشود، و عجز [بیخ کی؟] هیچ ثمری از یکدیگر خود نمی بینیم . حقیقت همین بود که نوشتیم باقی برای خود و همه اخوان دین خود که در شرق اند دگر در غرب هدایت و توفیق را از درگاه ذات اقدس حضرت هادی مطلق جل وعلا نیاز میکنیم . انسانها اول چون بصنعت بافنده گی آغاز کردند اگر ممکن شدی که یک باره قماش نخستین آن بافنده گی را در بنوقت میدیدیم قابل پوشیدن نی بلکه لایق فرش زیر پا انداختن هم نمی یافتیم . هم چه حاجت یکبار چون بسوی قماش ( كوسى ) سابق ملك خودما ، و کشمیره های راهدار و جار خانه که درین وقتها در وطن عزیز ما ساخته میشود نظر کنیم یک فکر اجمالی حاصل کرده میتوانم. این است که شعر نیز از حال اولی خود تا به انبوقتهایی تبدلات گونا گون دیده کسب لطافت کرده است. اشعار يونان قديم ، وفرس قديم، وغرب قديم، وهند قديم را چون بشنوید و بازیکبار آر با شعار بیدل و سايب وكليم مقایسه نمائید محیرت می افتید . گویند اول شعریکه در فارسی گفته شده این مصرع بوده است. مغلطان غلطان همیرود قالب گو ، که گویا (بهرام گور) بیکبازی که غالبا مانند ( كلف) یك چیزی بوده باشد بازی میکرده است . وقتی که توپش در خانه مخالف داخل شده از بسیاری فرحت بی اختیار همین مصرع را بر زبان رانده است. و بعد از ان حکما و ادبای آن عمر دران غور و خوض کرده شعر ایجاد شده است. این یک روایتیست که اصل و اساس آن مجهول است. فکر ناقصانه خود ما چنین می آید که شعر و موسیقی از آغاز خلقت بشر با بشریت توام آمده است. زیرا هیچ ملتی از ملل بشر را نمی بینیم که بی شعر و موسیقی باشند. و چون موضوع شعر توام طبیعت است از وقتی که بشر درین عوالم قدم نهاده است با شعر یکجا محشور شده آمده است . شعر و موسیقی یک چیزیست که بر حیات تاثیر اجرا میکند. هر انقدر که حیات انسان کسب دقت و لطافت کرده شعر نیز همانقدر ژاكها ورقها تخرّج داده، مثلا دهن محبوبه را اول بدهن دوات تشبیه دادند. باز آنرا لزج و غلیظ یافته چشمه آب بقا گفتند، اما فراخی و همیشه جاری بودن آن بعضی دهنهای لغام شده آبدهی جاری را بخاطر آورده از انهم صرف نظر شد . باز غنچه های کلها را در خوشبوی و لطافت و شکل و قیافت تشبیه تام یافته غنچه دون گفتند. ولی چون خوب غور کردند مشابهت تامه در ما بین دهن افقی و غنچه عمودی نیافته نقطه گفتند. باز آنرا هم قابل به تطبیق تقسیم نیافته هیچ گفتند و السلام.

ادبیات

شعر - و - فن

( شعر ) یکی از ارکان مهمه بسیار معتنابهای مفخرت نمای علوم ادبیه شمرده میشود. شعر، کلامیست موزون ومقفا که موضوع آن عوالم طبیعت است. مثلا ابشارها چمنزارها كلها. بلبلها ، باده ها ، نشئه‌ها على الخصوص حسن و جمال طائفه لطيفه بنات حوا که بهترین آثار صنع خالق بیهمتاست سرمایه های دکاکین مضامین شعر شمرده میشوند و کارخانه که شعر در ان ساخته میشود ( قوه مصوره ) است که استادکار ( تخيل ) بقوت ماشین ( تفکر ) آنرا بهزاران پیچ و تاب در ان کارخانه غرایب کاشانه را رونق و زینت داده برنگ رنگ ، و گونه گونه اشکال و الوان در بازار جواهر فروشی سخن بیرون میبرآرد .

آن دها را هیچ گفتم بارشد در پیچ و تاب از غضب گفتا چه گفتی باز گو گفتم که هیچ

این محور عاجز فطرتاً شاعر و بشاعر زادگي افتخار دارد و یکی از تعظیم و تکریم کنندگان شعر خود را می شمارد . دواوین استادان را حرز جان میداند . ولی هر قدر شعر کج محی که گفته توانسته است جهت های فنی ، اخلاقی و طنبی آنرا زمین اتخاذ کرده است. چه عیب دارد : آیا موضوع شعر عوالم طبیعیه نیست پس چه از کل و بلبل بگوی و چه از زغال سنگ هر دو شامل همان عوالم يك آهنگ است و بس ؟


صحيفه ١٤ شماره ۲

در وطن عزیز ما بنی شاعران با کمال گذشته و مو جودند که بر گذشته کان از صمیم دل رحمتها و تحیتها میفرستیم . و موجود بودگان را دعاها و ثناها میگویم . با جناب مستغنی که یکی از شعرای پسند یده اطوار آتشین گفتار موجوده شهر عزیز ماست در باب تطبیق (شعر وفن) محاوره و مصاحبه های بسیار میکردیم چون بسوی طبع سرشار و خوش مضمونی گفتار آن بلبل چمستان وطن ملاحظه میکردیم از تحريك و تشويق نمودن آن رفيق سخن خود را بر شعرهای قبلی هيچ خودداری نمیتوانستیم ولی دقیق خود را در تردد میدیدیم. این تردد ایشانرا میدانستم که از چیست؟ البته طبعی که دایما در اطاقها و اریکتهای سخن از برناگل کفه ترازو ساخته نکهت بوی یار را با شمیم نسیم سحر گهی در آن وزن نموده باشد مانند موتر، ریل، بالون چیز های غلیظ و کلفت را جان برداشته میتواند ؛ اما باز امید ما منقطع نبود . تا آن که در شماره بیست و سوم اخبار خود يك غزل چون عمل شانرا كه بمناسبت جشن تماشای (جمناستیک) انشاد نموده بودند بکمال شوق و سرور درج نمودیم. از مصرع غزلشان که : (( دلا جمناستیکی میتوان کرد )) امید ما دوبالا شده البته کسیکه جناستیکی بتواند موتورانی، ریل چلانی ، بالون پرانی را نیز میتواند ! این است که درخت آرزوی ما بار ور گردیده این شماره دوم سال دوم این نامه گرامی وطن ما با يك منزل قرانی بزمان و زمین موافق بسیار دلنشین شان تزئین می باید. و امید است که بعد ازین دایما ازین در و این رهگذر سخنان شرین دقیق خودمان را بکمال مسرت درج نمائيم .

نی شعر سراباش و نه ربط سخن آموز
جهدی کن و از بهر وطن علم و فن آموز
کی موی میانی و نه جاه و دقی گوی
علمی که بکار آیدت ای چشم من آموز
از بهر لب لعل بتان چند کنی جان
رو کندن کارزار برای وطن آموز
در نقطه موهوم دهن چند شوی محو
در هیچ مپیچ این سخن خوش زمن اموز
در حسرت بالای بتان چند توان زیست
رو صنعت بالون و بالا شدن آموز
جو گان زنفتگی کرو گوئی ز گلوله
نی زلف جو چوگان و نه گوی ذقن آموز
منشین ترش از حسرت لعل لب شیرین
رو کندن کوه و کمر از کوهکن آموز
کاهل مشو و بی هنر از خانه نشینی
چون ریل پی علم و هنر تاختن آموز
در لندن و پاريس پی کسب هنر شو
فی ترك خلالی و نه شوخ ختن آموز
اغیار ببین در چه خیال اند و تو غافل
ای یار تو هم عبرتی از ما و من آموز
ای دل طرب اندوز سخنهای بلندت
مستغنی ازین گونه نکته ها بمن آموز

فاجعه های پاریس
ما بعد از تمبر ٢٤ سال اول

این را گفته از او تاق برامد. و از زینه ها فرو آمده بطبقه اول عمارت برفت. قومیسر پولیس نیز تا به آمدن دایه، فرو آوردن نعش فونت فونتان دوراندورا بیابان، و تا درجه که ممکن باشد پاک کردن خون را از روی خانه، و برای نقل دادن امش را به قره قولخانه حاضر کردن يك دولی را بر تخلیه ها و عسکرها امر نمود حتی نوشتن ژور نال واقعه را نیز از بهر آنکه در مرکز خود بخاطر جمع بنویسد درین وقت بتأخیر انداخت . چنانچه موسیو وینیو گفته بود بعد از ده دقیقه را به مادام آنغو با يك توالت عجیبه، از در وازه داخل او تاق گردید . مرقومه سی سی و دو ساله يك زن کوته قد ضعیفی بود که با وجود آنهم آثار ذکاوت و يك جاذبه در سیمایش بدیدار بود. لبهای باریک و بینی نیزش چنانچه بر خشونت طبعیه اش دلالت میکرد همچنان حرکت دایمی چشمهایش نیز درجه انهماك حرص و طمعش را نشان میداد. ما دام آنغو بمجردی که داخل اتاق گردید قو میسر سلام داده

و آنهم اینست که اگر مادام آنغوی دایه بداند که اجرت زایاندنش را کسی نمیدهد از جای خود حرکت هم نخواهد کرد. حالانکه این زن مالك حبه واحده هم نیست حتی منهم پانزده روزه کرایه پرو طلب دارم .
قومیسر — از اجرت خود بیغم باشد. اگر پدر این زن بیمار، بر خلاف امید ما مصارف زایانیدن دختر خود را ندهد، بنا بر آن طلبی که بکنم از طرف حکومت داده خواهد شد. و اگر بالفرض و التقدير آنهم ممکن نشود من خود از کیسه خود میدهم .
وینیو — اوه ! چون چنین است بعد از یکچند دقیقه ما دام آنغو را در یجا حاضر خواهید یافت .


تحیقه ۱۵
شماره ۲

غزل
گرچه در لفظ عرب جمع خبر شد اخبار
ليك يك نامه بر علم و هنر شد اخبار
چند اوراق شده جمع و بهر ماه دو بار
میشود نشر و چو يك سلك گهر شد اخبار
خبر جمله عالم بتو گوید هر دم
هست در خانه و بغداد خبر شد اخبار
گاه از دین و از دنیا گهی از حب وطن
میدهد پند و ترا دافع شر شد اخبار
تیغ عریان وطن فكر و لسان ملت
هست اخبار و ترا تیغ و سپر شد اخبار
احمق خبره سر بخیر از حب وطن
گویدت نفع نشد جمله ضرر شد اخبار
از ازل دشمن علم آمده جهل جاهل
غیر کی خوشش آید که خبر شد اخبار
پادشاهم چو خریدار کمال و هنر است
زالب گنج گهر مخزن زر شد اخبار
حامی ملت و دین پادشه علم گزین
چون پسندید به (محمود) هنر شد اخبار

ناموران جهان
(ما بعد از نمبر ٢٤ سال اول)
این آغر بینه با جنرال (دومینیوس) ازدواج کرده و از صلب ایمپراطور (نرون) نام ظالم مشهوراً بدنیا آورده است. بعد از انکه شوهرش وفات کرد بنا بر عادت منحوسه آنزمان جهالت با کاکای خود ایمپراطور (قلا ودیوس) از دواج نموده است. و به افسون کاربها و قتانیهای خود چنان برایمپراطور غالب آمد که همه امورات کارهای حکومتی را بدست خود در آورد. دختر شوهر خود را که از دیگر زن مانده بود و نام آن (اوقتا ویا) بود به پسر خود (نرون) تزویج نمود، و پسر شوهر یعنی هم خود را که (بریتانیقوس) نام داشت) طرد و اخراج نمود، و ایمپراطور یعنی شوهر و عم خود را بران واداشت که پسر خودش (نرون) را ولیعهد کند. و چون این کارها را کرد از بیم آنکه مبادا پشیمان شود شوهر و عم خود ایمپراطور (فلاودیوس) را زهر خورانیده هلاکش نمود. وقتیکه پسرش (نرون) ظالم ایمپراطور شد غرض داری والده خود را بامور حکومت برداشت نموده مشار الیها را در يك کشتی سوار کرده امر نمود که در قعر دریا غرقش کنند. ولی آغر بینه بهر دیه و حیله که بود مامور غرق کننده خود را فریفته نموده خود را خلاص کرد. ولی بعد ازان باز نرون ظالم يك افسر خود را به جزیره که او پناه گزین شده بود فرستاده در سنه ۵٩ میلادی بقتلش رسانیده است. این زن در حسن و جمال يك آفت دوران، و در دیه پردازی و حیله انگیزی و غدر و ظلم معروفه جهان بود.
( باقی دارد )

عفو تقصیر خود را در باب منتظم نبودن دریشی و توالت خود بیان کرد در نزد بستر زن بیجاره رفته بيك صدای امینی گفت: — جسارت مادام ! جسارت ! آیا زمان زائیدن نزدیکشده استی ! هیچ نترسید ! همه ما ازین راه گشته ایم، حالا آنکه بهیچ یکی ما هیچ چیزی نشده است. من بشما معاونت میکنم. هیچ اندیشه مکنید. بسیار بزودی رهای میابید. و باز خواهید گفت که « وای، زائیدن همین بود؟ ایده، آسان چیزیست ! » فلوسیند از شدت در دو اضطراب این سخنان دلداری دادن دایه را نشنید. مادام آنغو بعد از انکه شکم و خالیگاههای زاجه را معاینه کرد قومیسر را خطاب نموده گفت. — قومیسر افندی ! اين يك بحرانیست که بر مادام پیش آمده بعد از دو دقیقه زایل میشود. اما مادام درینجا استراحت نمیتواند، و زا بماندنش مشکل مینماید. اگر به دایره من بیاید بسیار خوب میشود. من او تاقهای خوب و مفروش یکی دارم که همه اسباب استراحت را مالکست و هم اجرت بسیار ارزانست اذیت مکنید. — قومیسر - جانم، سخن اجرت را بگذارید. از آن رهگذر خاطر جمع باشید. اما مادام به اینحال در بازده پله با به زینه را چسان پایان شده خواهد توانست ؟ مادام آنغو — (نعره های عسکری را نشان داده) ازین جوانان چار نفر كه يكيك گوشه نهالین را بگیرند بهر جائی که دل ما بخواهد بآسانی خود را برده میتوانیم. این فکر دایه چون آسان يك چیزی بود هماندم قومیسر به عسکر ها اشارت کرده چهار نفر چهار گوشه نهالین را گرفته برداشتند. بعد از يك دو دقیقه فلوسیند در يك اوتاقیکه دایه آنرا بسیار اعلا فرش شده گی تعریف کرده بود و ان فرش عبارت از يك چار پائی آهنین تنگ، و يك آرام چوکی تختی دار، و يك الماری کالا گذاشتن بود جابجا گردید. درینجا دردهای اولی زن بیچاره یکقدری آرام شد. اگرچه يك كمی راحت نفس میگرفت ولی از تاثیر اضطرابات الیمه، رنگ کشیده بود و او بقیافت يك مرده را گرفته بود ( باقی دارد )


صحیفه ١٦
شماره ۲

علم ثروت ملل
( ما بعد از نمبر ٢٤ سال اول )

قول مشهور گروه ( فيريو قرات ) ) ( له فر له پاسه ) گفته اند این قاعده آزادی اعمال را بر معانی آزادی اعمال و آزادی مبادلات ) متضمن داشته اند . حالا ما اول از آزادی اعمال بحث میکنیم :
آزادی اعمال بنا به روح صنایع شمرده میشود ( میشل شوالیه ) که یکی از متخصصین متبحر علم ثروت ملل میباشد چنین میگوید: (( اجرای صنعت تنها عبارت از صرف کردن قوه بدنیه و بعضی عملیات مادیه نیست . بلکه اول چیزیکه در اجرای صنعت دیده میشود حکم و تأثر عقل بشر است بر عالم طبعیت، و عقل بشر بالخاصه به حریت و آزادی منصف میباشد ، لاجرم برای ترقی کردن میباید که آزا دانه حرکت کرده نتواند )) . آزادی صنعت این را نتیجه میدهد که هر کس بهر کار یکه آنرا برای خود انتخاب کرده باشد حصر نفس کرده میتواند که به این صورت هر صاحب صنعت از قوتهای نان خود، و از اقدامات خود زیادہ تر مستفید شده بر منفعت خود مقتدر میشود. برای پیش بردن صنعت خود گونه گونه چاره ها می اندیشد، قابلیت مخصوص آن نیز در درجه امکان نشو و تمامی یابد. به این صورت همه محصولات به فراوانی و آسانی محصول می آید و جنس های آن نیز اصلاح شده میرود . و الحاصل همه ترقیات صناعه ازین منبع نشأت میکنند .
هر گاه آزادی اعمال منع و تحدید شود ارباب صنایع اجرای صنعت خود را بصورتی که برای منفعت شان سودمند باشد نمیتوانند و در کار هایکه بیشتر شوق و هوس بآن تثبت کرده اند به گونه گونه مانعه ها و قیودها بر خورده به گردن و عنان گرفتار میشوند، و قوت ابتدائیه شان ضعف وارد میشود ترقی کردن ثروت عمومیه نیز ممکن نمیشود . انحصارها – یعنی صنعت ها را در زیر قید حصر نفس کردن – و امتیازها – یعنی يك شخص يا يك شركت يك صنعتی را مقابل يك مبلغ معینی از حکومت به اجاره گرفته و تنها برای خود آنرا ممتاز ساخته حق دیگری را از اجرای آن صنعت منع کردن – قاعده آزادی اعمال را سراسر خلل میرساند، زیرا اولا موجب سستی و بیقیدی مستحصلهای آنها میشود ، ثانیاً صنعتکارانی که امتیاز يك صنعت را میگیرند ازین بابت خاطر جمع میشوند که دیگری آنرا نسازد ، لهذا بهر قدر فایده که بر دارند قناعت کرده در پی اصلاح و ترقی و ارزانی و فراوانی آن نمیگردند . چونکه میدانند مردم به این چیز محتاج است . و دیگر کسی هم ساخته نمیتواند .
(باقی دارد)

اعلان
( سراج الاخبار افغانیه ) بسیبی که خواه در خوبی کاغذ و حسن طبع و خواه در تصاویر زینگو گرافی و نفاست نقش ترقی و تجدد نمایانی نشان داده است . هیچ شبه نیست که مخارج آن نیز بر اداره گرانتر تمام میشود، و حال آنکه محض بنا بر خدمت وطن از نفع و فایده خود تایکدرجه صرف نظر کرده برای هموطنان عزیز خود در داخل خاك پاك افغانستان در قیمت آن هیچ نیفزودیم و بقرار سابق در پایتخت سلطنت سنیه سالیانه قیمت آن همان (۸) روپیه کابلی ، و در ولایات اطراف مملکت قلمرو افغانستان بهمان (١٤) روپیه کابلی میباشد که این مراعات اداره را البته مشترکین کرام تقدیر خواهند فرمود. ما این مراعات را در حق مشترکین گرامی که در خارج مملکت داریم نیز اجرا مینمودیم ولی چون اجرت داك در خارج موجب ضرر و خسارت اداره میشد مجبوراً قیمت سالیانه آنرا ( ۱۰ ) روپیه انگیزی وضع نمودیم که اگر بنظر انصاف دیده شود بجز اجرت داك باز هم چیزی نیفزوده ایم .
لهذا اعلان میشود که قیمت سالیانه اخبار ما سر از شماره اول سال دوم در خارج مملکت افغانستان علی العموم ۱۰ روپیه کلدار انگلیزی و ششماهه آن شش روپیه کلدار انگلیزی میباشد. هر که از ذوات گرامی که آرزوی اشتراك سراج الاخبار افغانیه را در هندستان . و ممالك عثمانی و آسیا و او رو پا و امریکا داشته باشند مبلغ مزبور را برای وکیل ما میرزا غلام حیدر خان پوست ماستر دولت علیه افغانستان مقیم پشاور بفرستند اخبار بنام شان جاری میشود سه ماهه اشتراك قبول نمیشود . در داخل و خارج مملک هر شخصی که از هر شماره سال اول اشتراك فرموده باشند که همان شماره سال دوم استحقاق پوره شدن مدت اشتراك خود را دارند . و اداره حق زیاده طلبی را تا تمام شدن مدت اشتراك شان ندارد .

تصحیح و اعتذار
در شماره اول ما بسبب آغاز بودن کار در صحیفه پنجم در زیر عنوان ( قلعة السراج المقال ) يك سهو رخ داده است و آنهم به اینصورت که بعد از عبارت ( در زیر ترصد و ترتیب گرفته است. ) عنوان کیفیت ( قلعة السراج لغمان ) تمام میشود . بعد ازان این عنوان و چند سطر ذیل از قلم مانده است که برای باقی نماندن سخن درینجا تصحیح میشود .

شهر سراج جلال آباد
دیگر
در آخر ستون دوم صحیفه ١٥ بعد از کلمه ( والحاصل ) اینچند سطر سهواً از ترتیب مانده درینجا تصحیح میشود، (( ... و ملك افغانستان ، وملك افغان خیلی از خیلی تبدیل یافته، و در طریق مدنیت بسرعت تمام قطع منازل میکنند. ))
از سالنامه امساله ثروت منقول عیناً ترجمه شده.

همه مقاله هایکه مستخط ندارد از طرف مدیر و سر محرر تحریر یافته
محمود طرزی

در چهاپ خانه حروفی دارالسلطنه کابل طبع گردید.


صحیفه (۱) سال دوم شماره (۳)

نگران
اديك آقاسى ملكى حضور اعلحضرت همايونى
على احمد
قيمت ساليانه
در دار السلطنة كابل ۸ روپيه كابلى
در اطراف داخله مملکت
با اخراجات داك ١٤ روپيه كابلى
در خارج مملکت
با اخراجات داك ١٠ روپيه انگليزى
بهر پانزده روز يكبار نشر ميشود

سراج الاخبار افغانيه
۱۳۲۹

مدير و سر المحرر
محمود طرزی
الادارة والمطبعة
در ماشينخانه دار السلطنة (كابل)
همۀ امورات تحريريه به اداره خانه
بنام مدير فرستاده ميشود
قيمت يك نسخه آن در كابل يكعباسى است

تاریخ عربی ١٥ ذی القعده ۱۳۳۰ تاریخ انگریزی ۲۷ اکتوبر تاریخ شمسی ٤ عقرب ۱۲۹۱

درين اخبار از حوادث داخليه وخارجيه وبسى مقالات مفيده درج ميشود ◄

برج ساعت
در دار السلطنه کابل در مواجه قصر (دلگشا) وبرج شمال بنا يافته
تفصیلات آن در شمارۀ ۱۱ سال اول ما مندرج است


صحیفه ۲
سال دوم شماره ۳

░░░░░░░░░░░░░░░░░░░░░
░ ترقی پروریهای اعلیحضرت همایونی ░
░░░░░░░░░░░░░░░░░░░░░

— ( غزنين ) —
( أحوال جغرافي وتاريخي )

(عززین) بنام دیگر (غزنه) یکی از ولایتهای حاکم نشين بسيار معتنا ومهم دولت عليه افغانستان صانها الله في الحفظ والامان میباشد که به مسافه ۱۳۰ کیلومتر (۱) بجهت جنوب غربی دار السلطنه (کابل) در ۳۳ درجه و ۳۶ دقیقه عرض شمالی ، و ٦٥ درجه و ۵۸ دقیقه طول شرقی بر يك موقتی که از سطح بحر ٢٣٥٠ متر بلندی دارد واقع شده است . و به این سبب موسم زمستان غزنین بسیار سخت و شدید است ، خواه از نقطه نظر عسکری و خواه از نقطه نظر تجارت موقع شهر شهير غزنین اهمیت بسیار عظیمی را مالک میباشد . دو سه راه بسیار تجارت کاری که از سمت جنوب غربی افغانستان به هندستان فرو می آید مرکز عمومی انها غزنين است . و نيز راه بزرگی که از کابل به (قندهار) می رود از غزنین میگذرد که اینهم موجب اهمیت بزرگ این ولایت شده است. علی الخصوص که بسمت شمال ، و شمال غربی نیز بر ( بامیان ) و (هزاره جات) از دره ها و وادیهای عجیب و غریبی راهای مکملی را مالک است که به اینخصوصها اهمیت موقعيه عسكري وتجاري آن تا یکدرجه ظاهر میشود . چون به تاریخ نظر کنیم شهر غزوين رايك حوادثگاه انقلابات دهر بو قلبون می یابیم. در یکوقتی - یعنی پیش از هفتصد و هشتصد سال در زمان سلطنت سلاطین غزنویه غزنین را مرکز یکدولت بسیار بر سطوت و شوکت اسلامیه در آسیامی بینیم که دایره فتوحاتش از ایران و ما وراء النهر گرفته تا به بسیار جاهای هندوستان و سعت گرفته بود . بعدها قصه ها و سرایدهای حکومتی و هزاران جوامع و مدارس ، وباغها ، وگلزارها آن شهر را نمونه باغ ارم ساخته بود. مشاهير شعرا وأدبا وعلما ومشايخ وحكما واوليا را بظهور آورده است که تراجم احوال هر یکی از انها يك كتاب تحریر بکار دارد. در وقت حاضر مرقدهای مبارک سلطان (محمود) غزنوی و (حکیم سنایی) و (على لالا ) و ( بهلول دانا ) وبسى اوليا . وأعاظم رجال اسلاميه زيارتگاه آنامست .

باز يكرفتى غزنین را بجنان يك حال فلاكت اشتمال بر حزن و ملالی می بینیم که دولت ( غوری ) آنرا بقتل عام، و احراق بالنار زیروز بر کردن ، و خاکش را به طوره كشيدن از صفحه سطح زمین سراسر محو و معدوم ساخته است. باز یکوقتی جولانگاه مهاجمات خونریزانه مغولها، و تاتارها می یا بیش. و باز یكمدني ممركاه لشکر ایران و بعد ازان میدان محاربات داخلی خود دولت افغانستان می بینیمش باز در سنه (١٨٤٢) و در سنه (۱۸۸۰م) دوبار در چنگ اغتصاب دولت اجنبی انگلیز و باز در نوبت آنرايك ولایتی از ولایتهای بسیار معتبر و معتنای یکدوات مستقله پر شوکت اسلامیه افغانستان مستظل بظلال مرحمت و عدالت بادشاه ذي لطف و احسان اعلحضرت ( سراج الملة والدين امير حبيب الله خان) در شهراه ترقی و عمران پویان ، و در زیر قوانین عدالت پروری در حفاظت و امان می بینیم .

شهر غزنين چون لكدکوب اینقدر حوادثات دهر شده باشد ، و تنها بقدر نیم عصر یک مدتی را نیز براحت و آرامی بر نیاورده باشد. آیا برای عمران و آبادی کا وقت یافته خواهد بود ؟ سعادتمند ترین آیام کامر آنی تاریخیه غزنين همانا زمان سلطنت ( سلطان محمود ) غز نویست که شهر مذکور را با تخت اتخاذ کرده و همه ثروت و سامانی که از فتوحات و مجاهدات قطعه پر ثروت و سامان هندستان بدست آورده همه را بر تزئین و آبادی آن صرف نموده شهر غزنین را نمونه باغ فردوس برین ، و فردوسی شاعر را بليل قصيده سرای آن باغ ارم قرین ساخته بود ازان زمان باز تا به این آوان هیچ یکدم استراحتی نزده ، و هیچ کسی در پی آبادی

(۱) یک کیلومتر هزار متر ، و هر متر تقریباً یک گز می باشد.


شماره ۳ سال دوم ۳

و عمران آن نگشته که در وقت حاضر خرابه زارهای پر حرمان مانده است . و بسبب قلت زراعت تنگی، معیشت اهالی نتیجه پذیر گردیده است . آثار عتیقهٔ آن ، و بعضی آثار و ابنیهٔ قدیمهٔ آن شاهدهای ساکت و صامت اعصار سالفه آن میباشند . بنا برین برای بنیاد نمودن يك اثری که این احتیاج اهالی و اراضی را رفع کند يك اندیشه و تصور حکیمانهٔ هندسه شناسانه بسیار عالی را مد نظر شاهانه فرموده تاسیس يك بند جسیمه را مصمم فرمودند .

§— تجددات غزنین —§
يك خانه فرض کنیم که صاحب آن خانه به آبادی و پاکیزه گی و سررشته و سامان کاری ماهر ، و بهمهٔ امورات مسائل جزئیه و کلیهٔ ( صیانت البیت ) شاطر باشد . هیچ شبهه نیست که آن خانه را روز بروز آباد، و همهٔ امورات آنرا با قاعده و انتظام می بینیم . همچنانست احوال يك ملکی که بادشاه آن در پیٔ آبادی، و عمران و نظام و انتظام آن باشد ، البته که آن ملك روز بروز كسب سعادت و عمارت مینماید و لحظه بلحظه اكتساب فیض و برکت میورزد . مثال مجسم این قضیه را اگر کسی میخواهد عیاناً مشاهده نماید به عصر ترقیمصر اعلیحضرت همایونی يك لحظهٔ انظار دقت فرماید: از روز فیروز جلوس میامن مأنوس همایونی شان تا بحال در هر طرف ملك يك انوار ترقی و يك آثار تعالی عیان و نمایان گردیده است که شهر شهیر (غزنین) نیز از فیوضات انوار آن شمس ضیا پاش ترقی محروم نمانده به بسی آثار مجدد و ترقی جلوه گر ، و به بسی استعداد و قابلیت استقبال تمدن منتظر و رهبر گردیده است . در سنهٔ ١٣٢٥ ذات اعلیحضرت پادشاهی يك تشبث بسیار نافعی فرمودند که آن هم عبارت از دورهٔ سیاحت عظیمه بود که اولاً بلاد واسعهٔ هندستان ، و بعد از آن همهٔ ممالك شاهانشانرا دور و سیاحت فرمودند . و در هر طرف مملکت شاهانه شان احتیاجات اهالی ، و لوازمات آبادی را بنظر مرحمت پرور شاهانه ملاحظه فرموده در تدارکات و تهیهٔ اسباب آن اوامر سنیهٔ همایونی را شرف اصدار فرمودند . از انجمله چون در ولایت شهیر غزنین اراضی، بسیار واسعی را مشاهده فرمودند که بسبب کافی نبودن آب غزنین از فیض بخشای طبیعی زراعت لب تشنه

—( بند سراج غزنین )—
در خصوص کیفیت اعماریه ، و هندسهٔ انشائیه، (بند سراج غزنین) که یکی از اعمال شاقهٔ جسیمهٔ فن معماری شمرده میشود هنوز بيك معلومات فنیه از روی نقشه و پلان دسترس نیافته ایم امید است که بعد ازین مراسم افتتاحیه آنرا با همه تعریفات لازمهٔ انشائیهٔ آن بنظر قارئین کرام عرض کرده بتوانیم . ولی درینجا تنها از اهمیت فوق العاده منافع و فواید آن و شرایط جهتهای اقتصادیه آن بحث میرانیم .
اولا این را بیان کنیم که در همین جایی که حالا بند سراج انشا میشود در زمانهای سابق نیز موجود بودن يك شهر بندی را صفحات تاریخ ، و باقیات بعضی آثار عتیق بما نشان میدهد . بنا بيك روایت از ملوك بنی (صفار) (عمر بن اللیث) و بروایتی دیگر از ملوك غزنویه (سلطان محمود بن سبکتکین) نیز این بند را انشا نموده اند که بمرور دهور از ان بند بجز بعضی علامتهای خفیف اثری نگذاشته . و نیز ثابت میشود که اگر این بند نمیبود آن عمارت و رونقی که غزنین در زمان سلطان محمود داشت و صفحات تاریخ ازان بمبالغه ها بحث میراند آیا از کدام آب بظهور می آمد ؟
بناء علیه معلوم میشود که رونق و تازه گی ، و عمارت و آبادیٔ غزنین بوجود همین بند موقوف بوده است . حالا که تیهٔ حوادث دهر بو قلمون برای خرابیها و تبدلها و تغیرها چنان رخنه هایی باز نموده که از عصرها به اینطرف از ان بند هیچ کس اثری هم ندیده ، و بسبب آن بی بندی بر روی غزنین بی ابواب خرابی و بی آبی باز گردیده آمده است .


سال دوم
شماره ٣٠

این است که ذات اعلحضرت بادشاه خرد مند دانشمند معظم شوکتپناه ترقى آگاه ما این نکات باريك ترقى و آبادی، غزنین را بملاحظة دقيقة موشكافانه استدراك فرموده انشاء بند مذکور را اراده و فرمان نمودند. مصارف انشائیه بند مذکور را هیئت کشفیه که مقرر شده بوده لك روبية كابلی تخمین نموده بودند. این مبلغ بر سه سهم تفریق گردید . یک سهم آن بر أهالي ، و دو سهم آن بر دولت، ويك سهم متباقی آن تنها بر جناب برگد عبد الاحمد خان که هم بوظيفة نائب مستوفى الممالك يعنى مستشار نظارة مالية دولت

و محسنات بند
مذکور بیان
فرموده همه دنیای
تشنه لبان ترقی
و آبادی را به این
فكر بسیار عالی
همایونی آبیاری
آمال استقبال
نمودند.
وظيفة فن
معماری و مهندسی
بستن این بند :
وا وردن و خریدن

میتوانیم که انشای بندها در مجراهای دره ها و آبهای دایم الجریان از مسایل بسیار مهمه فن معماری شمرده میشود. زیرا اگر ادنا خطایی بوقوع آیده ضرر سیلابش پر فایده که از ان ملحوظ باشد غالب میآید . لهذا هیچ شبهه نداریم که مهندس و معمار بند مذکور همه جهات فنی آنرا ملاحظه کرده بکار آغاز نهاده باشد .

والحاصل بند سراج غزنین یکی از آثار مهمه بسیار ممتاز وعالى عصر ترقي عصر سراجیه شمرده میشود که بواسطة اين بند تخميناً بك لك جريب زمين غير مزروع

موظف ، و هم به عهده خانی سمت غزنين مكلف است. توزيع و تقسيم يافت ، خان موصوف عهده نظارت سررشته أمورات انشائية، وتسهيلات انتظامات آنرا بر ذمه گرفته از طرف قرين الشرف اعلیحضرت همایونی بماموریت انتظام آن سر افراز گردید. خان مذکور همه ملکان و خوانین و معتبرین طوایف ولایت غزنین را بحضور اعلحضرت همایونی در بهار گذشته حاضر نمود، ذات اعلیحضرت بادشاهی همه آنها را در برنده مقابل قصر (استور مبارك ) بحضور شاهانه شان قبول و بايك زمان شاهانه مبارك بسيار موثر از فواید

آلات ولوازمات
آن بعهده جناب
مستر میلر اسکاتلندی
محول کردید .
اگرچه ما در
خصوص جهتهای
في بند سراج غزنين
معلومات مكملة
نداریم که بر کدام
أصول و كدام قواعد
فن مهمه معماری
بنا و انشا می یابد
اما این قدر گفته

( از مناظر مراسم دربار عید سعید اضحی تفصیلات در شماره (۱) سال دوم )

را بزراعت و فلاحت آباده بسازد در وقت حاضر بعضی اقسام مهمه آن با انجام رسيده وسرك موترر وان نيز ختام یافته این است که ذات اعلیحضرت شاهانه برای معاینه آن بسواری موتر عازم صوب غزنین شدند که در ذیل حوادث داخلیه ذکر میشود .


سال دوم شماره ۳

حوادث داخله
( عزیمت موکب همایونی بسوی غزنین )
یوم پنجشنبه ۲۸ شوال

یکی از ترقیات باهرهٔ عصر اعلحضرت ( سراج الملة و الدین ) که در مملکت شاهانه بروی کار آمده است سرکها یعنی راه های شوسه و جاده های تخته ایست که سراج الاخبار افغانیه بار بار از ان بحث و بیان رانده است . ولی چون سرک غزنین که تمام سال در آن کار شده ، و حال تا بغزنین سراسر تمام شده موضوع بحث ما نشده بود در نجا يك شمه از ان بحث کردن را لازم دیدیم . این سرك خط مواصله دار السلطنة کابل را تنها تا به ایالت غزنین نی بلکه تا بولایت جسیمهٔ ( قندهار ) و باز تابه [ هرات ] در زیر امنیت گرفته است. اثبات موجودیت اتمام یافتن این سرک همین است که ذات اعلحضرت بادشاه معظم مادر روز پنجشنبه ۲۸ ماه شوال المکرم سنه ۱۳۳۰ در حالیکه ( ١٤) قطعه عرابه موتر که عادتاً عبارت از یک قطار ریل سرعت شمرده میشود در معیت شاهانه شان همرکاب بود به هفت بجه صبح بکمال شوکت و اجلال و تمام یمن و اقبال بسمت غزنین حرکت فرمودند .

مقصد معالی مرصد همایونی ازین سفر خیریت آمیز سه چیز بسیار مهمی بوده است : یکی معاینه و تجربه راه ، دوم معاینهٔ ( بند سراج) سوم زیارات متبرکه را زیارت فرمودن . اما نکتهٔ باريك شاعرانهٔ آن این است که چون پنج سال پیش ازین ذات اعلحضرت شاهانه بسفر دورهٔ ممالك ملوکانه شان بر آمده برین مرحله هایی که حالا بسرعت برق بران می گذرند مرور میفرمودند شبگیرهای زحمت افزای منزلهای پر نشیب و فراز آن از کابل تا بغزنین به پنج شش روز سفر شاهانه را تمدید داده بود. حالا نکه در مدت وقت بظرف (۳) ساعت و ۴۰ دقیقه) از کابل بغزنین مواصلات شاهانه بوقوع آمده است که این مسئله يك مثال مجسمهٔ عزم و همت ملوك را جلوه گر میسازد بلی و همت جهان قیمت پادشاه ترقی خواه معظم ما در ظرف این پنج شش سال چنانچه ترقیها و خارقه های تمدن را بروی کار آورده است که چشم های همه ترقی خواهان وطن را میدرخشاند و دلهای همه خیر اندیشان دولت را می بالاند .

گفت این سیاحت همایونی از تحریرات رسمی که جناب نگران محترم ما بعد از عودت فرمودن همایونی به اداره بفرستند هست بیان میشود. که انشا الله در شمارهٔ آینده خود از ان بحث خواهیم راند ما حالا بر دعای سلامتی وجود مراحم آمود ذات اعلحضرت پادشاه معظم محبوب القلوب خودمان ختم مقال و مسعودیت و خیریت سفر فواید اثر همایونی را از درگاه الهی نیاز میکنیم
༻❁༺

حوادث خارجه
اخبارهای ترکی مینویسند ﷴ
( شيخ عبد العزيز جاويش ) صاحب جريدة ( الهلال العثماني ) كه يك شخص عرب تونس الاصل بسیار عالم و فاضل و کمالی بوده و مدتی در مصر القاهره از زمرهٔ علمای معروف شمرده میشد . و بنا بر شبهه که از طرف حکومت مصریه در خصوص يك جمعیت پنهانی وطنیهٔ اسلامیه برو افتاده بود از طرف خفیه های پولیس در زیر ترقب و تجسس گرفته شده بود . شیخ موصوف مجبوراً قرار داده بدار الخلافه استانبول که از سالهای درازی مأواء و پناه افتادگان و شکسته گان شمرده میشد التجا آورده در آنجا يك اخباری بنام ( الهلال العثماني ) اول به ترکی و عربی ، و باز بعربی خالص و باز به ترکی خالص نشر نمود ، مقاله های آتشین او در مدافعهٔ اسلامیه خیلی دهشت آور بود. درینباره شیخ مشار الیه را بنابر مطالبهٔ دولت انگلیز دولت عثمانیه بدست حکومت انگلیز تسلیم نمود. دو نفر پولیسهای خفیه که خصوصاً از مصر آمده بودند بمعاونت پولیسهای حکومت عثمانیه بر اقامتگاه شیخ هجوم برده و اوراق و کتابهایش را دیده و بعضی اوراق و کتابها را با خود شیخ دستگیر کرده بمصرش برده محفوظاً در زیر محاکمه اش گرفتند.

بنا به این مناسبت بعضی اخبار ها مینویسند که در سنه ۸۰٤ هجری در زمان سلطان ( بیلدیرم بایزید ) خان که چهارم سلطان عثمانی بود ( قرا یوسف ) و ( احمد جلایر ) نام دو شخصی از ( امیر تیمور ) کورگان گریخته بدولت علیه عثمانی پناه آورده بودند. و امیر تیمور در مطالبهٔ تسلیم کردن آنها و یا راندن آنرا از ملك خود نامه بسلطان عثمانی نوشت ، غیرت و شهامت پادشاهی تسلیم نمودن پناه آورندهٔ خود را بدست دشمن قبولدار نشده جواب رد نوشت ، تا آنکه محاربه بمبادله و مقاتله منجر شده سلطان بیلدیوم بایزید خان مغفور آنهمه فلاکتها را بر خود گوارا ساخته ولی محمی خود را بدشمن تسلیم ننمود .

باز در تاریخ ۱۱۲۱ هجری پادشاه (اسوج) یعنی ( سویدن) در محاربه که با ( پتركبير ) بادشاه روس نموده مغلوب گردید و پتر از هر طرف اوردوی او را محاصره کرده راه را برو مسدود نمود ( شارل دوازدهم ) که پادشاه سویدن بود بدولت عثمانیه التجا آورده در زیر حمایت ( سلطان احمد خان ثالث ) پادشاه عثمانی پناه گزین گردید . ( پتر کبیر ) در رفع حمایت آن تشبث نمود . و به آن سبب در مابین شان محاربه در گرفت. درین محاربه عساکر عثمانیه عساکر روس را در کنار نهر (برت) سراسر مغلوب و منهزم ساخته يك رمقی مانده بود که ( پتركبير ) بدست عثمانیان اسیر بیفتد. ولی بتدبیسه هائی که زوجهٔ پترکبیر بکار برده بالطائف حیله محمد پاشا را


شماره ۳ سال دوم صحيفه ٦

که خود شما هم البته اعتراف خواهید کرد که در بسیار جاها به این وضعیت و خوشنمائی و این حسن بنا و زیبائی بازاری کم دیده شده است از حد ( سوق جدید ) که مبداء آنست تا به ( باب البرید که منتهای آنست همه آن بازار پر تجمل و شوکت با همه دکانها و مکازه های للبنى و کرور بی آن طعمه آتش گردید . بازار ( عصرونیه عتیق ) که در عقب (سوق حمیدیه) میباشد باسه چهار بازار مستقیم لطیف کم عرض چینی فروشی که از سوق حمیدیه سر راست به سوق عصرونیه عتیق کشیده شده نیز با همه موجودات خود احراق بالنار گردید. از جهت دیگر کوچه (سوفاق البوس) از بوسه آتشین حریق دهشت آکین نیز محروم نمانده همه خانه های بسیار عالی توانگران و معتبرانی که میشناسید مانند بیت الاسطوانی ، و بیوت مردم بيك، و بیت قدسی، و بیت ترزی، تا مجد بیمارستان و تا مجد کوچه محكمة شرعيه بصدها خانه و سرایها با خاك یکسان کردید . و اگر بازار کتاب فروشی ( مسکیه ) را نمی غلطانیدند لابد جامع مبارك امویه نیز محروق میشد. معمافیه مشرفه های رفراف مناره غربی جامع شریف از آتش رهایی نیافته سوخته شد. و از جهت دیگر تا به عقب محله ( کلاسه ) و عقب ( زاویة ) ( افغانان ) آتش سرایت کرد . از جهت سوق جدید نیز هفت هشت دکانهای معتبر طعمه نار لهیب گردید. گروه شرار سرسری فرصت را غنیمت دانسته نهب و غارت بلیغی نیز بعمل آمد . والحاصل اين يك مصیبت و فلاکت عظیمی بود که من طرف الله برشام وارد شد. بسیاری از مردمان صاحب ثروت و بساری که به لکها و کرورها روپیه را مالک بودند به يك پيسه سیاه محتاج شدند. از هر هر طرف دنیا اعانه جمع میشود. از درگاه الله عظيم الشان جل وعلى همه بلاد اسلام را از ینگونه مصایب در امان خواسته ایم باقی بسلامت باشید فقط .
فی ١٥ رمضان سنة ١٣٣٠
محمد صالح

که سر افسر کل اردوی عثمانی بود فریفته خود ساخته بصالح راضی نمود. این است که به اینصورت دولت علیه عثمانیه غیرت و شهامت عثمانیه خود را نشان داده غیر از انکه حمایت محمی خود را نمود انتقام او را نیز از دشمنش گرفته شارل دوازدهم را باز بملك و تخت خودش رسانید . از همه نزدیکتر واقعة قتل ( ناصر الدين شاه ) و (سید جمال الدین افغانی ) و (سلطان عبد الحمید خان است. هنگامیکه رضای کرمانی شاه را در زیارت ( شهزاده عبدالعظیم ( هدف گله ده وروه ر میساخت بگیر بعشق سید جمال الدین گفته فیر نمود. و چون اینهم به تحقیق پیوسته بود که قاتل مذکور یکی از مریدان فدائی سید مشارالیه بود سفير دولت ایران محرك و مشوق یگانه این قتل سید جمال الدین افغانی را دانسته و دلایل و براهين قویه بیان کرده سید جمال الدین را بشدت از اعلی حضرت سلطان عبد الحمید خان طلب نمود. با وجودیکه سلطان عبد الحميد خان افکار سید جمال الدین را برای ملك خود خیلی مضرمی دانست و به بسیار نیرنگها و افسونها او را از او رویا به استانبول جلب نموده معززاً در استانبول نگه میداشت ولی باز هم از تسلیم نمودن قطعياً ابا ورزيد . (سبحان من يغير ولا يتغير) ( همان باغ و همان سایه ولی یاران نمی بینم ) دولت عثمانیه همان دولت ولی کجاست آن غیرتها و شهامتها ...... ممکن است که اعلیحضرت (سلطان محمد خان خامس نیز درین مسله به اسلاف عظام خود پیروی میفرمودند . ولی هزار افسوس که تسلیم شیخ عبدالعزیز جاویش از طرف حکومت سلطانی فی بلکه از طرف حکومت فرقه ها و جمعیت ها بوقوع آمده است ...

( عيناً مكتوب )

از دمشق الشام به دار السلطنة اسلامية كابل . حضرة الفاضل المحترم مدير جريده سراج الاخبار افغانيه السلام عليكم ورحمة الله وبركاته . بعد از سوال خاطر شریف شما عرض میشود که از يك حریق بسیار خانمانسوز دهشتناکی بشما به خبر دادن میبودم که در این روزها در شهر با صفای معمور ما بظهور آمده. اگرچه میدانم که از بتواقعه بواسطه اخبارها خبر شده باشید، ولی من تنها از موقعهای حریق مینویسم آن بازار لطافت نثار پر ثروت و سامان ( سوق حمیدیه ) که هی روز در ان میچمديد و میترا میدید در بنوقت بيك حال کثیب پر فلاکتی تبدیل قیافت کرده که منظره دهشت نمون آن انقاض و آوار يك جهنم خاموش شده را بنظر جلوه میدهد . آن سقف عالیشان و آن دکانهای پر ثروت و سامان آن حسن بنا ، آن زیب وزينت خوشنما بيك منظره فلاكت المانى تغيير حال واحوال نموده که اگر ببینید اختیار خواهید کریست ، بازار (سوق حمیدیه)

( همعصر معزز اخبار زمین دار مینویسد )

( وصیت مرگ جنرال نوگی )

توکیو - ١٦ ستمبر - وصیت جنرال نولی يك تحرير دردانگیز است - جنرال متوفى در وصیت خود تحریر کرده است که من در عقب شهنشاه خود میروم چرا که اکنون ضرورت خدمات من نمانده - من بارها خواهش مردن ظاهر کرده بودم و من برای مرگ خود موقعه مصیبت عظیم قومی را پسند میکنم - جنرال نوگی جائداد خود را به زن خود و دوستهای خود و به انجمن های عمومی تقسیم کرده است - جنرال متوفى در وصیت چنین تجویز پیش کرده است که امش او در مدرسة العلوم طبی داده شود و صرف دندان و موی و ناخن او دفن کرده شوند - بجائی جنرال نوکی جنرال توكو - برست انجمن استقبالیه مقرر خواهد شد ...


جریده ۷ سال دوم شماره ۳

خاتونان ایران
هم عصر معزز زمیندار مینویسد خانون های ایران از سنه ۱۹۰۷ دفعةً قدم در میدان ترقی نهاده ثابت کرده اند که شمار آنها در آن زنهائی دنیا کرده میشود که از همه زیاده ترقی کننده می باشند — ازین بیان خیالات سالف که از صدها سال ذهن نشین بود بر طرف شد — این امر داخل مبالغه کرده نخواهد شد که اگر طاقت زیر دست خانونان ایران نمی بود خامه تحریک انقلابی چند روزه بزودی می شد — خاتون های ایران برای روشن داشتن اشعله آزادی بهمت عدیم النظیر کار کردند — و صعوبتهای اقتصادی و معاشرتی بر خود گوارا کردند اما هريك مصیبت آنها را بیدار کرده رفت و چون این افواه مشتهر گردید که مجلس جماعت وطن پرستان از اعلان جنگ روسیه خائف گشته پیش روس سر تسلیم خم خواهد کرد سه صد خانونان ایرانی از حرمسرا های خود بدر آمدند — از بشره آنها عزم و استقلال غیر فانی مترشح بود و مطالبه کردند که آنها را پیش صدر مجلس برند — چنانچه صدر مجلس وفد نسوان را پیش خود طلبید — خانونان پیش روی صدر مجلس ایستاده شده ازین خیال که مبادا صدر مجلس و همنشینان او مدعای آنها نفهمند به انداز تخویف آمیز تفنگچه های خود را ظاهر نموده برقع را دریدند و عزم خود را علی رؤس الاشهاد ظاهر کردند که اگر اراکین مجلس به برقرار داشتن عظمت و آزادی ایران پهلو تهی کردند شوهرها و پسران خود را اول نشانه همین تفنگچه خواهیم ساخت و بعد ازان خود کشی خواهیم نمود — از همت مردانه نسوان مذکوره چنان شد که دامن مجلس از لکه ننگ قوم وملك فروشی محفوظ گردید . . .

تریاق زهر طیاره ها
لندن ۱۸ ستمبر — بیان کرده می شود که هر جهاز جنگی به تواب چهار انج دهن مسلح کرده خواهد شد تا که اتواب مذکور بر زاویه هشتاد درجه به هزار گز بلند — و از فاصله چهار میل نهصد گز بلند طیاره ها را نشانه ساخته بتوانند . . .

چراغ ایطالیا گل شد
بمقام درنه و غیره امداد جدید رسیده است — و اطالوی آنقدر مایوس شده اند که یک قدم پیش رفته نمی توانند — افسران اطالوی بخوف گلوله باری عثمانی شمع های کشتی های خبر گیر گل کرده اند. شیخ سنوسی ادام الله ظله بمقام حالو ( بمسافت دو هفته از مقام جنوب واقع است ) رسیده است و یلغار نموده بطرف میدان جنگ می آید .

آمدن وزیر خارجه روسیه در لندن
لندن ۲۱ ستمبر — امروز موسیو سازوناف وزیر خارجه روسیه در محکمه خارجیه همراه رائد ورد گری گفتگو خواهد کرد — و بعد ازان مدیران هر دو سلطنت بطرف بالمورل رفته بر امورات بسیار مهم بحث خواهند کرد — اخبارات انگریزی مباحثه هر دو مدیران مذکور را در باب معاملات ایران می دانند — اخبار تائمز یوم گذشته بر این امر اصرار کرد که در معاهده انگلیس و روس متعلق ایران ترمیم کرده شود تا که برطانیه را در جنوبی ایران بهمان قسم آزادی حاصل شود که روسیه را در شمالی ایران حاصل است — اخبار دیلی نیوز در اشاعت مروزه در باب تقسیم ایران بر تجویز اخبار تائمز اظهار غصه و نفرت نموده تحریر کرده است که تجویز تائمز شوخ چشمانه و نفرت انگیز است — دیلی نیوز می نویسد که اراکین فریق آزاد خیال تا عرصه دراز در باب تقسیم ایران چون و چرا نکردند — و اکنون لازم است که اراکین مذکور بر پایندگی معاهده انگلیس و روس اصرار نمایند و یکی از شرائط آن اینست که برای قائم داشتن اتحاد برطانیه ضروریست که روس فوج خود را از ایران واپس کند — اخبار دیلی کرانیکل تحریر میکند که سراید ورد گری هر چند که زیاده شدن زمه داری های را در ایران پسند نکنند اما ممکن است که حالات آن يك صورت تشویشناک اختیار کنند — لهذا برای محفوظ داشتن ملک از بد نظمی کار روائی خاص باید کرد . شخصیکه بوقت ورود موسیو سازوناف صدای مخالفت بلند کرده بود او را يك دیوانه بی ضرر تصور کرده رها کردند .

( ترجمه از اخبارات انگریزی )

—( مرگ سفیر جرمنی )—
لندن مورخه ۲۴ ستمبر — از مقام بیدن ویلر خط رسیده که سفیر خارجه جرمنی مقیم لندن وفات کرد است — اخبارات انگریزی برای سفیر مذکور ثنا خوان شده می نگارند که در دوران سفارت متوفی رابطه اتحاد دولت انگلیس و جرمنی بسیار استوار گردیده بود — و اهالی جرمنی پر مرگ مفاجات سفیر متوفی بسیار متألم می باشند فقط

طوفان شدید جاپان
( اندازه نقصانات و تلفات کثیر )
( تباهی و تخریب شهر توکیو )
لندن مؤرخه ۲۴ ستمبر — بتاريخ ۲۴ ستمبر از شهر توکیو خبر تلگراف رسیده که شهر توکیو دار السلطنه جاپان به سبب وزیدن طوفان شدید بالکلیه تباه گردیده است — میگویند که


صحیفه ۸ سال دوم شماره ۳

طوفان باد شدید در هر علاقه جاپان وزيده وحصة وسطى وساحل جنوبي قطعه جاپان نسبت به دیگر علاقه جات متحمل نقصان شدید شده جهاز فرانسوی موسومهٔ دو پلی تندی و شدت باد شدید را مقابله نموده نتوانست و جانب ساحل پوکوهاما آورده شد. يك كشتى جاپانى بايك تپۀ تحت البحرى مصادمه نموده و منهدم شد. تعداد تلفات هنوز معلوم نیست - جهازات جنگی موسومه ( ست سوما و منشو ) خراب شدند و چهار جهاز مخرب و پنج کشتی تاریدو سمت ساحل آمدند شهر نگویا متحمل نقصان عظیم شده است - حال يك کشتی تار پیدو در غرب تهروگا تباه شد و همه نفوس که بر کشتى مذکور سوار بودند نیز در معرض تلف رسیدند برای دو کشتی تار پیدو نیز زیانی عظیم رسید . طوفان باد شدید که در اینچنین وقت بوقوع آمده شهر توكيورا بالکل ویران کرده است و اینقدر نقصان رسیده که تلافی آن در پنجاه سال آینده نیز مشکل خواهد بود. گفته اند که اهالی توكيو متحمل نقصان مبلغ چهل لك ين گشته و اعداد کثیر نفوس هم بمعرض تلف رسیده و مزروعات تباه و غیر آباد گردیده اند. طوفان مذکور بالخصوص در شهرهای نکویا و اوساکا وگلو و نارا به این تیزی و شدت وزیده که هزارها خانه منهدم گردیده و لکها نفر بی خانمان و در تلاش جای پناه آواره می کردند و هیچ خانه اینچنین نمانده که به آن زیانی نه رسیده باشد - بندر شهر نگویا از مد و جزر دریا تباه شده است و سه جهاز غرق آب شده اند - در شهر مذکور ۲۹۲ نفر تلف و ۲۸۳ نفر زخمی شده اند-جهاز موسومه « کیکومارو» با کوه تحت البحری مصادمه نمود و جميع نفری جهاز مسافران و عمله اش تلف شدند - در شهر اوساکا بیست هزار خانه ویران و بندرگاه منهدم شده و در شهر نارا يك معبد قدیمه که از يك هزار سال برابر قائم و مستحكم بود منهدم گردیده است فقط .

شخصی عالم نما :-
مارک جز هندن که برای کشتن کل عالم در ظرف چهار ساله دعوی می کند و برای بردن انعام مبلغ یکهزار پوند رجاء واثق دارد از لندن بر سفر دنیا روانه شده است فقط

( اداره جهازات انگریزی )
اداره جهازات برطانوی تصفیه نموده است که تا تواند هر جهاز جنگی را با یک کشتی موتر که طولش ۲۰ فت باشد مهیا کند فقط

لندن مؤرخه ۲۷ ستمبر - حالت بلقان خیلی تشویش انگیز میباشد - دولتهای اجنبی دولت ترکی را برای نفاذ اصلاحات مجبور مینمایند - بناءً عليه سركار تركي بسیار پریشان خاطر و ملول شده است. و میخواهد که بواسطهٔ جر دول مذكور برای اختتام جنك و گفتگوی مصالحت سررشته نماید رشید پادشاه و زیر معاون از قسطنطنیه سمت سوتزرلند روانه گردیده است. و بعضی سیاسی دانان میگویند که وزیر موصوف جهت سررشته و تعجيل اختتام گفتگوی مصالحت رفته است فقط

از مناظر دربار عید سعید فطر عودت شاهانه از جامع کبیر عیدگاه

( هم عصر معزز ما زمین دار مینویسد )

( اللهم ايد الاسلام والمسلمين )

( در حق خليفة المسلمین دعای فتح و نصرت )
در شهر کلکته بتاريخ ۲ اکتوبريك مجلس منعقد شد و در آن تجویز نموده شد که در کل هندوستان بعد از نماز جمعه برای فتح و نصرت اعلحضرت سلطان المعظم به خشوع و خضوع دعا کرده شود امید است که در مساجد لاهور هم جائیکه نماز جمعه ادا کرده می شود ائمه و منتظمین انتظام دعا خواهند کرد


صحیفه ۹
سال دوم
شماره ۳

( ترانه سپاه ایطالیا )
نامه نگار المؤید از مقام بنغازی نقل آن ترانه که سپاه ایطالیه بوقت جنگ می سرایند بعنوان ( سپاهی را از مادر خود رخصت شدن ) فرستاده است و مضمون آن این است : برای جوان ده ساله مصیبت کلان آنست که او برای وطن خود جنگ نکنند. تحالیکه در طرابلس جنك جاريست و يبرق سه رنگ اطاليه و ترانه نظامی هر محب وطن را بطرف خود میخواهد . پس و گریه مکن بلکه خوشوقت شو تا که من خوشوقتی در طرابلس بروم و برای وطن خون خود را بریزم . این جنگ بخلاف مذهب اسلام است که برای سلطان زنهای باکره را جائز کرده است . من برای تا بود نمودن قرآن به قوت تمام خود جنگ خواهم کرد. برای وطن خود را هلاک نکردن هیچ عزت ندارد — ایما در قصه آن

خاتون بادکی که پسران خود را بروطن قربان کرده بود ـ ایمادر من اکنون میروم جهاز من روانه میشود ومن بطرف طرابلس بخوشوقتی میروم — چراکه علم مئات الالوان که زیر سایه آن طرابلس است مرا میخواهد — شما خود را هلاك نسازید که من هنوز زنده ام و اگر من واپس نرسیدم شما برای پسر خود ما تم نکنید بلکه هر روز زیارت قبرم کنید — الفاظ رخصتی شما که شما را از ماتم منع کنند از نیر طرابلس من همراه نسیم صبح بشما خواهند رسید ایمادر ، دعا کن و اگر کسی سبب نکردن ماتم از شما دریافت کنند بگوئید که پسر من در طرابلس از دست ترکان کشته شده است — اکنون طبل کوچ زده شد و من از شما رخصت میشوم — درین زمانه تهذيب بك سلطنت مهذب جوش سپاهیان خود را بذریعهٔ ترانه مذکوره مشتعل می سازد — و گفته میشود که این جنك جنك مانی نيست — اگر جنك هذامانی نمیباشد اطالبه را که

از مناظر دربار عید سعید فطر تفصیلا — در شمارهٔ (۱) سال دوم

رعایای او مسلمان هم میباشند احترام مذهب شان لازم بود — و با وجود ترانه های این قسم مردانگی که سپاه ایطالیه در میدان کارزار نموده است بر کل عالم ظاهر است و چون عربان از مضامین ترانه های مذکور واقف گشته بخلاف ایطالیه خیال جدید قائم کردند آن نیز ظاهر خواهد شد :

مقاله مخصوصه
داکترها — وداکتری

( داکتر — دو فتور — دکتور ) کلماتیت مترادف که بلهجهٔ ملك ما داكتر ، وبلهجهٔ تركى دوقتور، وبلهجهٔ عربي دكتور تلفظ و تكتب میشود. این کلمه لفظ ( لا تینی ) است که در عرب بمعنى (معلم ) یعنی ( استاد ) استعمال میشود ، اصل موضع این کلمه

يك لقب و خطابیست که برای چنان اشخاصی كه بر جميع معارف ، وهمهٔ درجات علمیه را حاصل کرده باشند و اجازهٔ تعلیم آنها را گرفته باشند داده میشود که در عربی بمقابل لقب ( داکتر ) كلمة (حكيم) و در فارسي قديم ( پزشك ) يا ( مؤید ) گفته میشود در اوایل قرن دوازدهم میلادی لقب [ داکتر ) تنها بعلمای قانون دان قانون شناس مخصوص بود و بر دیگری اطلاق نمیشد . و باز یکوقتی شد که لقب داکتری مخصوص علمای آلیات ولاهوتی بود . و باز برای حاذقين اطبا و ماهرين فن موسیقی تخصیص شد . که درین وقت تنها طبیبان را [ داکتر یا دونتور — یا دکتور ] میگویند . لهذا اگر داکتر بمعنى ( حکیم ) باشد اطلاق عنوان جلیل [ حکیم ) بر هر طبیب و جراح جائز نیست ، حكمت ، يك علم عام و محیطی است که طبایت یک شعبه از شعبات آنست و آن


صفحه ۱۰
شماره ۳
سال دوم

علمیت که از حقایق اشیایی که کائنات پیروبار تشکیل داده تا نقدر طاقت بشری بحث میراند، و هم بر حقایق اعیان آن، و ماده منشگاه آن بحث میراند همه علوم فلسفه داخل علم حکمت است، و همه علوم اخلاقیه و ادبیه نیز داخل علم حکمت است. موضوع حکمت اشیای موجوده سفلی و علوی کائنات غایت و نتیجه اش پی بردن بکيفيت ايجاد وموجد واجب الوجود موجود است. ( حکیم ) آنست که بر حقایق اشیا علم آرد و از حقایق اشیا خالق اشیار ابشناسد، وازو بترسد. رأس الحكمة مخافة الله

حالا ما بحث از [ حکمت ] و ( حکیم ) صرف نظر کرده تنها از ( طبابت ) و [ طبيب ها ] و [ داکتر ] و [ داکترهای ] ی وطن عزیز خود بکندری بحث میرانیم:

این یک آزاده قید بیانست که علم جليل طب معتنابها ترین شعبهٔ حکمت است. زیرا موضوع آن خدمت حیات بی بشر است و چون نوع بی بشر اشرف ترین حیوانات و معتبر ترین موجود است از انرو اگر علم طب نیز اشرف ترین علوم و معتبرترین فنون گفته شود جادارد این هم از امور بدیهی و اشکار است که چنانچه دیگر علوم وفنون از آغاز تشکیل خود تا بحال خیلی ترقی کرده است و چنان علم جلیل طب نیز بیکدرجه اعلای ترقی واصل شده است. واکر کسی بگوید که اطبای بکسر بیشتر ازین از اطبای عصر حاضر قابلتر و داناتر بودند سخن بی دلیل و برهانی خواهد بود. زیرا ترقی هر علم و هر صنعت، و هر هنر از تجارب کثیره و ترقی آلات و ادوات عدیده بوجود می آید اگر در یکی از [باکتریولوژی خانه] و (دار الاستحضارات) و (کیمیا خانه) های طبی بالادمتمدنه اینعصر حاضر در آئیم و یکبار بسوی دکانهای عطاری بعضی ممالك شرقيه نظر اندازيم ترقى علم طب تنها بهمين دو دیدن و مقایسه کردن خود بخود ظاهر میگردد؛ آن قطی های چوبی رنگه که از بی چرکی و چتلی يك رنك ماوراء الألوانى پیدا کرده و هشتاد بار به هلیله پرشده، و خود بار به بلیله، و باز یزرچوبه پرشده، و از نمك خالی دکان عطارها را با آن بلورستان آئینه زار اجزا خانه ها، و دواسازیها قیاس کنیم معلوم میگردد که طب چه بود و چه شد.

در وطن عزیز ما دو طب معروف و زبانزد شده است یکی طب یونانی، دیگری داکتری، اگرچه این تفریق درست نیست، زیرا اساس و موضوع هر دو يك چيز است که آنهم عبارت از تداوی امراض مختلفه میباشد، ولی در اصول تداوی اختلاف دارد که سبب این تفریق شده است. مثلا طبیبهایی که از قدیم الایام در مملکت عزیز ما موجود بودند و هستند بر اصول و قواعد همان کتابها و خوانده گیهایی که از عمرهای افلاطون ها و ارسطوها، و بو علی سیناها و غیره مانده تداوی میکنند. و از همان اصول صفحه های موریانه خورده کهنه یکقدم به آن طرف تغییر ایند. و داکترها بر تجربه ها و تحقیقات و تدقیقات موشکافانه که روزمره در بازار علوم و فنون و صنایع بوقلمون بواسطة تجدد وتنوع آلات وادوات

گوناگون از عوالم طبیعیه بیرون میآید اجرای تداوی میکنند. و هر روز و هروقت يك طرز نوى ويك اختراع جديدي بميدان میآرند. بناء عليه اگر بگویم که کشتی بی بادبان از کشتی بادبان دار، و کشتی بادبان دار از واپورهای تجاری سریع السیر آتش نفس بهتر است، و با آنکه قاصدهای نامه بر پیاده های عصارنکدار از قطارهای ريلداك آتشین رفتار چابکتر است این را هم خواهیم گفت که طبابت اصول قدیمه از طبابت اصول جدیده بهتر و خوبتر خواهد بود.

بلی، درین هیچ گفتگو نداریم. اما گفتگوی ما در عدم کفایت داکتر هاست نسبت به احتیاج نفوس شهر. واقعا بساية مراحم وايهٔ اعلحضرت پادشاهی یک باب شفاخانه مکمل ملكي و يك باب شفاخانه عسکری موجود است، و همه ساله ادویه و اجزای طبيه دريك مقیاس واسعی طلب شده بر مردمان تداوی طلب برایگان احسان میشود. ولی پنج نفر ده نفر داکتری که آنهم از طرف سرکار مأمور و مستخدم باشند. و يك دوسه دواخانه که آنهم در شفاخانه با دوای حکومتی باشد مستوجب تسهیلات تداوی هفتاد هشتاد هزار نفر آدم شهر نمیشود.

علی الخصوص که بعضی داکترها پر غرور و عظمت فروش هم باشند ...

در شفا خانه ملکی همه روزه بغیر از بیمارانی که برای تداوی خوابانیده شده اند بصدها مرد و زن فقرا وغربا و اصناف اهالى تداوی میشوند و دوا میبرند یک دو داکتر صاحبانی که دران مامور اند به بسیار درستی و خوبی وظیفه خود شانرا بكمال سعی و کوشش ایفا میتوانند، ولی به تداوی عمومی کفایت نمیکنند.

در شفاخانه عسکری نیز همه روزه بصدها نفر افراد عسکری تداوی میشوند و دوا داده میشوند و غیر از ان در هر چونیهای عسکری داکتران خصوصی هم موجود است که تا یکدرجه تداوی افراد عسکری نیز در زیر امنیت گرفته شده است که باینصورت خواه صنف افراد عسکری و خواه صنف غربا و فقرا و با کسانی که در شفاخانه میخوابند از جهت تداوی و دوا محروم نیستند و كذلك ذوات معتبرين و عمله حضور همایونی نیز به داکتر و دوا احتیاجی ندارند. چونکه داکترهای عمله حضور همایونی و هم داکترهای شفاخانه ها علاوه بر ایفای ماموریت خودشان از عهده آن خدمت هم برآمده میتوانند.

حالا آمدیم بر صنف مردمان متوسط الحال مانند تجار و صنعتکار وغيره که حال و احوالشان برای خواستن داکتر برای خانه خود و تداوی کردن خود مساعد است ولی بسبب دستیاب نشدن داکتر در هر وقت و هر زمان و موجود نبودن اجزا خانه ها و دواخانه ها در شهر و اطراف آن از تداوی حقیقی محروم مانده مجبوراً به همان قطی های چرك و چتل دکانهای عطارها بمراجعت کردن مجبور میشوند.

لاجرم اگر اداره بلده یعنی منسیپالی شهر نظر توجه خود را


صحیفه ۱۱
شماره ۳
سال دوم

بسوی این نقطه مهمه احتیاج ضروری اهالی متوجه نماید ، و يك سرمایه وضع نموده ، و در نقاط مهمه شهر یکچند دواخانه مکمله باصول جدیده باز کرده یکدوره داکتری با فیس معین استخدام نماید بفکر ناقصانه ما چنان میرسد که هم احتیاج اهالی رفع شود و هم يك مداخلات خوبی برای صندوق بلدیه حاصل شود .

عالم عسکری
( قاعدۀ خراب کردن راهای آهن ریل )
هر گاه محاربه در يك منطقه اراضی که خطهای راههای آهن دشمن را خراب کردن لازم باشد بوقوع آید به این اصولهایی که در ذیل ذکر میشود خط راه آهن را خراب باید کرد :
۱ – هر انقدر آلات و ادواتی که بیابند بردارند . محافظها و دیده بانها ، و مأمورین را اسیر کنند . دیرکهای تلگراف را بغلطانند ، سیمهای آنرا ببرند ، مانند استیشن پل ، و جاهای مقراس که ریل را از يك خط بر دیگر خط میگرداند ، و نقطه های پیچتاب دار خط را مانند زنجیر احاطه باید کرد . خراب کردن خط را با اسباب و آلات باید نمود نه با دست . و اگر احتمال ظهور یافتن دشمن پیش از فرصت خراب کردن خط باشد از کارتوس هایی که برای خراب کردن مخصوص است بقدر کفایت بر خط ربط باید کرد ، همۀ مأمورین و عمله که در خط راه آهن برای کار بیایند اسیر باید ساخت .
۲ – در جاهای کج و پیچ خط و جاهای متراس دار خط هر دو آهی هر دو طرف خط را خراب کردن لازم است . در هر ۳۰۰ گام تا به ۱۵۰۰ گام مسافت بقدر ۳۰ کام خط را خراب باید کرد یعنی چون یکبار بقدر سی گام خط را خراب کردند ، از سه صد تا به هزار و پنج صد گام مسافه را رفته باز بقدر ۳۰ کام خط آهن را باز خراب کنند ، و بر همین منوال بر کار خراب کردن دوام ورزند . در جاهای بیتاب دار از ۲۰۰ تا به ۸۰۰ گام مسافه خط راه آهن را خراب باید کرد . در جاهای مقراس دار از ١٦ تا به ٢٥ کام مسافه خط را خراب کردن کفایت میکند .
برای بجا آوردن این وظیفه يك بلوك رساله یعنی عسکر سواری را بر شش قسم تقسیم باید نموده به عهدۀ هر قسمی از آنها يك يك وظیفه مقرر شود که باید بجا بیارند . بدینوجه :
قسم اول : از ۸ نفر مرکب میباشد که اینها بیل و کلنگ و تبردات میباشند . و وظیفۀ شان این است که تخته چوبها ، یا تخته آهنی را که در سرك ريل بعرض انداخته میشود و خطهای راه آهن بطول بران تمديد و محکم میشود از زیر سگ چل ها و ريك ها و خاك ها بیرون بر آرند .
قسم دوم : از شش نفر عبار است که دو نفر آنها با کلیدهای

مخصوسی که با خود دارند خشتهای آهنین بیمهای خطهای راه آهن را که با یکدیگر بواسطۀ آن پیچهای خشت دار ربط شده است باز میکنند . دو نفر آن کلیدهای دندانه دار ، و دو نفر دیگر آن چکش های ثقیل داشته میباشند که با آنها پتره های دو طرفۀ خطهای راه آهن را که با یکدیگر چپانیده شده اند بر میدارند .
قسم سوم : – مرکب از ۸ نفر است که چهار نفر آن بر يك طرف خط و چهار دیگر بر دیگر طرف خط مأمور گشته با میلهای آهنین سرتیز پره دار و پیچ بزرگی که با خود دارند میخهای دندانه داری که از بالای خط آهن بر تخته چوبهایانته آهنهای زیر آن میخ شده است بیرون میآرند .
قسم چارم ؛ – مرکب از ١٦ نفر است که هشت هشت نفر آن آن به بر داشتن يك يك رای یعنی خط مأمور میباشند که برای اینها دیگر آلات و ادواتی لازم نیست ، اما اگر موسم زمستان باشد ریسمان برای شان لازم است که آهنهای خط را به آن بسته کش کنند . این نفرها رای ها یعنی خطهای آهنین را از روی تخته های چوب با آهن برداشته یا در زیر خاكها پنهان کنند و یا اگر نهری در آن نزدیکیها موجود باشد در آن غرق کنند ، و یا از لاش های بلند کوه در شیله ها بیندازند . و اگر این چیزها نباشد ، و فرصت دفن کردن آن هم نبود تا بجد شانه بالا برده سه چهار بار بر سنگ ها آنرا بیندازند .
قسم پنجم : – از ١٦ نفر مركب است که اینها بابیل و كانك مجهز میباشند ، وظیفۀ اینها این است که تخته چوبها با تخته آهنهای که بعرض فرش شده و خطهای راه آهن بران مربوط بوده است از راه بر دارند . اگر از چوب باشد همه را در يك جا خرمن کرده آتش بدهند ، و اگر از آهن باشد همان معامله را که برای خطهای راه آهن کرده اند یعنی دفن کردن ، و از لاش انداختن و در آب غرق کردن یا بالا کرده بر زمین انداختن – را اجرا نمایند .
قسم ششم : – مرکب از ١٦ نفر است که عبارت از نفریهای تبرداریست که دیرکهای تلگراف را میبرند و سیم های آنرا قطع میکنند .
از موجودی يك بلوك سواری یکصد و پنجاه نفری شصت و یا هشتاد نفر شان با این عملیات مذکور مشغول شوند ، و باقی آن بصورت محافظ بهره بدهند ، و اسباب آنرا نگهدارند . به این نفری بهمین ترتیبی که ذکر شد اگر بكمال انتظام وجد وجهد کوشش ورزیده شود در ظرف یکساعت بقدر ٦٠٠ گام راه آهن ریل خراب کرده میشود .


صحیفه ۱۲ سال دوم شماره ۳

܀܀܀܀܀܀܀܀܀܀܀܀܀܀܀܀܀܀܀܀܀܀܀
بی بی های صاحبه های عایله ها را یادگار
܀܀܀܀܀܀܀܀܀܀܀܀܀܀܀܀܀܀܀܀܀܀܀

در نسخه های سابق خود در خصوص عایله و بی بی های صاحبه های عایله بعضی چیز ها نوشته بودیم درین نسخه خود از بعض اموراتی که در سر رشته خانه و تدبیر منزل طایفه محترمه زنان هر وقت و هر زمان به آن بسیار محتاج میشوند بعضی چیز های فایده مند بعرض میرسانیم.

..

( رخت شویی )

یکی از کارهای بسیار ضروری و لازمی و بسیار مهم خانه داری و عایله در رشته رخت و لباس عایله است که یک مخارج کلی برای صاحبان عایله تشکیل میدهد . بیچاره پدر به بسیار زحمت و ریمن عرق جبین پوشاک أولاد وعیال خود را تدارک میکند . والده عاجزه دو نور چشم خود را صرف کرده رختهای خود و اولاد و شوهر خود را میدوزد . به بسیار شوق و ذوق آرا میپوشند . فرحت به فرحت مسرت بر مسرت ! چند روز بعد پوشاک شان چرک میشود و بشستن محتاج میگردد . پوشاک شان البته یا از چیت ، و صندوف و گاج فللین و یا از یک جنس پشمی رنگ میباشد . صابون میخرند ، چوب میسوزانند آب گرم میکنند ، رختها را در لگن می اندازند ، صابون ، و آب و قوت بازو صرف میکنند . نتیجه چه میشود : زن بیچاره عاجزه مانده ، و از شانه و بازو افتاده ، و صابون وجوب برایگان رفته ، و پوشاک های نقش و نگار خوش رنگ ! شان همه از یکسر رنگهای شان را باخته ، و آب و تاب شانرا سراسر بر باد داده می بینند . همه آن ذوق و حظ پر مسرتی که از لطافت رنگها و ظرافت جلوه های آن پوشاک گرفته بودند بیک حزن و یأسی مبدل میشود .

لهذا اگر بی بی های صاحبه های عایله ها به این اصول و قاعده که ( سراج الاخبار افغانیه ) آنرا نشان میدهد رختهای رنگه خود شارا بشویند ، فایده های بسیاری انشاء الله خواهند دید که اگر نتیجه این قاعده درست و صحیح برآید از مجموعه که ما این قاعده را از آن ترجمه کرده ایم دیگر چیز های فایده مند را نیز پیدرپی در نظر قاریه های گرام خود عرض خواهیم نمود .

از مناظر مراسم دربار عید سعید فطر عودت موکب همایونی از جامع عیدگاه

※ قاعده ※

هر گاه شستن رختهای رنگه مانند چیت ، و صندوف و کاج و فللین ، و امثال آنها را میخواهید بشوئید به اینصورت بشوئید . أولا – برای شستن اینگونه رختها سه لگن یا تغاره لازم است . در یک لگن آب سرد انداخته بقدر یک قاشق زهرة یعنی نیلچه گاو در ان بیامیزید و لگن را در یک طرفی بگذارند در لگن دوم نیز آب سرد انداخته و بقدر یک قاشق سرکه در ان آمیخته این لگن را هم در یک سو بنهند . در لگن سوم آب گرم است اما بشرطیکه بسیار داغ نباشد در ان یک کلمه صابون را انداخته بهم میزنند تا خوب کف کند . بعد از ان جامه رنگینی را که میخواهند بشویند در همین آب گرم صابون دار می اندازند و جامه را در ان همواره نموده بی آنکه فشار بدهند ، و بمالند


شماره ۳
سال دوم
۱۳ صحیفه

صابون را بر هر هر طرف جامه آهسته آهسته مالیده و هیچ فشار و قوت باز و صرف نکرده و بقدر پنج ده دقیقه بحال خودش بگذارند ، بعد از ان جامه را از ان آب صابون دار بدون فشار دادن بر آورده، در لگن یا تغاری که آب صاف در آب آن آمیخته شده بدون فشار دادن و مالش دادن جامه را در آن آب بشویند . و بعد از ان در لگنی که آب سرکه دار دارد دو بار خوب آبکش کرده در یکجائی مناسبی برای خشک شدن بیاویزند و این را هم هوش کنند که افتاب بسیار تیز رنگ رختهای رنگه را خراب میکنند پس اگر اینگونه رختها را در جائی که افتاب و باد شدید نباشد بیا ویزند بهتر است ، و پیش از این که بسیار خشك شود یعنی هنوز کمترکی نم داشته باشد رخت را بر داشته اوتو کنند. در موسمهای زمستان اگر این گونه رختها را یخ بزند باز رنگ شانرا خراب میکند ، لهذا در چنان جائی نیاویزند که یخ بندد .

درین نسخه خود بهمینقدر معلومات اكتفا ورزيده انشاءالله بعد ازین از دیگر سر رشته ها نیز بحث و بیان خواهیم نمود.

از مناظر مراسم دربار عید سعید فطر فیلها

ادبیات
غزل

ای طفل نو آموز دبستان تمدن مپسند تو در وحشت وحشی صفت چند
جهدی که شوی صاحب عرفان تمدن باشند - بخنگری و سپندان تمدن
زنهار بوحشت مشوی دست و گریبان از ما و تو علم و ادب آموخت اساری
مگذار دمی دست ز دامان تمدن گشتند ز تقلید تو شایان تمدن
وحدت نشود خار ره دامن گلچین آدم شده اند از اثر علم و گرنه
بر گل شده امروز گلستان تمدن بودند اساری همه غولان تمدن

عاجز است که خاکی اسپانند فلك سير باین هوائی شده برهان تمدن
بر بحر و برش حکم روان بود ازین پیش گردید هوا نیز بفرمان تمدن
شاهنشه آفاق که در دولت افغان امروز بلند است از و شان تمدن


صحيفه ١٤
سال دوم
شمار ۳۰

غزل
مرکبی دیدم قوی هیکل که پس خوش پیکر است
صورت زیباش چون طاوس نیکو منظر است
حسن ترکیش بود مرغوب طبع خاص و عام
در صفایی جسم او با آینه هم گوهر است
میخورند اسپان دیگر کاه جوهر جا و ليك
آب و آتش خود من این اشهب میمون فر است
بانک دیگر اسپ ها را نیست چندان هینی
در کداز از نفره او زهره شیر نر است
چشمهايش زير عينك روز ها پنهان بود
وقت شب تا بیده هر چشمش بمان اختر است
احتیاج دیگر اسپا است بر زین و الحجام
بی نیاز از کلفت زین و لجام این اشقر است
پشت او بی زین بود چون مسند شاهنشهان
بی انجام ایمانی دست را کی او را رهبر است
جارها دارد مانند ستور ان دگر
ليك در رفتار جابك تر ز باد صر صر است
هیچ مرغی نیز نتوان به سیر او رسید
گرچه او را بال و پر وین را نه بال و نی پر است
شصت فرسخ راه را طی میکند در نیم روز
کوئی از تخت سلیمانش نشانی در بر است
جاکری از بهر خدمت پیش او استاده بود
کنم این اشهب چه نام و از کدامین سرور است
گفت این مرکب بود تخت روان شهریار
راکبش سلطان نامش در زبانها موثر است

شمع ده دین است و سراج ره ملت
شد پر تو او لطف نمایان تمدن
پاینده بود بر سر این ملک الهی
کروی همه ملت شده جویان تمدن
مضمون خط و خال مکرر شده بسیار
بشار سخن تازه ز دیوان تمدن
کی نیست در این عصر جو مستغنی بیدل
در شعر سخن سنج و سهندان تمدن

غزل کاغذ از
نوگشت دنیا ز ایجاد کاغذ احیای علم است بنیاد کاغذ
گرمی نبودی کاغذ بدنیا آیا چه می شد. بر باد کاغذ
برگ درختان با پوست حیوان بد بهر انسان استاد کاغذ
وسنگ نوشت برخشت بنگاشت محروم کاغذ ناشاد کاغذ
بعضی از چین گفت بعضی از اعراب ایجاد کاغذ استاد کاغذ
هر کس که بوده صد آفرین باد بر همت او اجداد کاغذ
امروز (بنگر محمود طرزی) کشته تمدن منقاد کاغذ

فاجعه های پاریس
( ما بعد از شماره دوم )

بسیاری دارد از حالا گفته نمیتوانم که نتیجه حالش چه خواهد شد. معاینه درین وقت او را يك كاسه آبگوشت میخورانم اگر رهایی بیاید البته مرا دعا خواهد کرد.
آرامی بیهوشی مانندی که بقدر يك و دقیقه فلوتین به آن نایل شده بود به آرامی يك لحظه ی طوفان بسیار شدیدی مشابهت میرسانید که بعد از يك کمی باز درد های شدیده مافوق التحمل زائیدن بكمال شدت ظهور نمود.
بنتهای چشمش بحال طبیعی خود نمانده مانند خریطه ها شده بود سپیدی چشمش بر سیاهی آن قالب آمده يك شكل مربعی گرفته بود. لب بالائى آن يك قدری بسوی بالا کشی شده بیره های بی خون و دندانهای سفیدش را پنهان نمیتوانست.
والحاصل درد بردرد والم برالم غم برغم وجود ناتوان ضعیف قلوتین بیچاره را در حالی که سراسر از کار انداخته بود وضع حملش بوقوع آمده يك دخترک بدنیا آورد که دردهای شدیده قلوتيك به صدای (ولك ونك) نخستین گریه اولادش رفع گردید.
قومیسر پولیس پیش از انکه از انجا برود باز بر دایه تنبیهات و تاکیدات لازمه اجرا نمود که دایه نیز بجوابش چنین گفت: چیزیکه از دست ما بیاید قصور نخواهیم کرد. لکن چنان معلوم میشود که این زن بیجاره از بسیار وقتهاست که بسیار عذابها دیده باشد. و این ضربه شدیده ئیکه پیش از یکساعت دیده خارج از درجه تحمل او بود است. چون ضعف و ناتوانی
مادام آن غو طفل نوزاد را گرفته گفت: آه مادام اگر بدانید که چقدر نازنین و خوش شکل یکدختر کی زائیده اید همه دردهای تا را فراموش خواهید کرد. چقدر اندام متناسب دارد. و هم بسیار صحیح و سالم است که در باب زنده


سال دوم
شماره ٣

ناموران جهان
( ما بعد از شماره دوم )

آفاقی در تذکرهٔ چلی به این عبارت نام آفاقی را ذکر کرده که : « از شعرای قدیم زنان ایران يك شاعرهٔ مهرسهر بلاغت است که از اشراق شمس شعر وافق بلاغت طلوع کرده است ولی دیگر هیچ احوالی ازو دیده نشده است.
آلانقوی از زنان ملوك مغول است که قبل از اسلام گذشته است. صاحبهٔ حسن و جمال وعفت و ناموس يك زنی بود که در جوانی بیوه مانده بود، اولاد هم نداشت. در سلسلهٔ خاندانش چون بغیر ازو کسی نمانده بود بر تخت سلطنت جلوس نموده بکمال خوبی و عدالت حکومت نمود. درین اثنا بود که حامله گردید و چون شوهر نداشت مردم برو بدگمان شدند. ملکه آلانقو همه مردمان قوم خود را جمع کرده در پیش روی آنها بهمان سوگندی که در پیش شان معتبر بود سوگند یاد کرده که زنا نکرده است، و هیچ مردی با او جمع نشده است، مگر در وقتیکه بخوابگاه خود بخواب بوده يك نوری از روزن خواب گاهش درآمده در دهنش درآمده و از انوقت حامله مانده است ... بنابرین شبهه شبهه کننده گان زایل گردید. بعد از اتمام یافتن مدت حملش سه به ریدنیا آورد و آنها را پرورش داده بسیار عاقل بسر رسانیده است. بعد از وفات او پسر بزرگش (یوزنجر خان) وارث سلطنت گردیده است که (ابو مسلم خراسانی) همعصر بوده است.
الخاندره — دختر (پرنام) نام حکمدار ممالک (روآ) میباشد که بنام (قساندره) معروفت و در حرف (ق) بیان خواهد شد.

مرقوم بعد از انکه یکمدتی ساکت ماند خواست که به پهلو گشته دایه را ببیند. ولی وا اسفا که از جای خود به ادنا حرکت مبالغه هم نداشت، و وجودش بيك حالی رسیده بود که بحکم و اختیار خودش تابع نبود معمائی، بايك صدای که خوب فهمیده نمیشد گفت •
— ما دام اگر از شما يك خدمتی برای خود طلب کنم آیا گستاخی نکرده خواهم بودی؟
دایه — سببی که خدمت تانرا نمیدانم که چیست از اثر و در باب رد و قبول آن از حالا يك جوابی داده نمیتوانم، شما اول خدمتی را که از من میخواهید تعیین بکنید، بعد ازان.
— خدمتی که میخواهم بجز این نیست که یکسوال مرا براستی و حقیقت جواب بدهید. من چنان حس میکنم که بمرك لحظه بلحظه، نزديك میشوم. و میبینم که ساعت بساعت جان از بندنم برامدن میگیرد اما در این باب يك فکر نهایی پیدا کردن میخواهم که این را هم براستگویی شما پیدا خواهم کرد. (باقی دارد )

صحيفه ١٥

شاه و هم شهزادگان را با دستر اعیان او
در همه سیر و سفر بروی سواری اکثر است
کیست آن سلطان سراج ملت و دینش آنک
دین و ملت را مدد کار و رعیت پرور است
اسم خاص او حبیب الله در عالم عیان
کز شهان دهر در عدل و کرم نام آور است
کشت زار دین و دولت ملك و ملت این زمان
از وجود فیض آمودش سراسر اخضر است
در کهف کف امان وامن جملهٔ مؤمنان
ملت اسلام و دین مصطفی را یاور است
یاد یارب دولت و اقبال و عمرش پایدار
کز وجود او قوام ملت پیغمبر است
(مخلص) صدق انما همواره در صبح و مسا
داعی طول حیات این خدیو کشور است

ماندن آن اگر سند هم بخواهید میدهم ..
قلوپترا— اگر مرده زائیده میشد آیا خوبتر نمیشد؟
دایه بعد از انکه معاملهٔ لازمهٔ نوزاد را اجرا نمود پرسید:
— آیا میخواهید که طفلك شير تيك تانرا به بغل بگیرید؟
قلوپترا بيك شوق و محبت مادرانه دست های خود را دراز کرده طفل خود را گرفت، و بسینهٔ خود چسبانیده بوسید. بعد ازان بزیر پستان خود انداخت. ولی هزار افسوسی که بسبب تاثیر آلام و اوجاع مادی و معنوی که بیش ازین بان گرفتار آمده بود پستانهایش که دو سرچشمهٔ حیات این طفل نوزاد شمرده میشد سراسر خشکیده بود. دایه چون انبعا لرا بدید گفت:
— بگذارید، برای او شیر چوشک بهتر است، بمجردیکه این طفلک چشمهای خود را باز کند بدهنش شیر چوشک را میدهیم.
قلوپترا— آه: باین درجه رسیده ام که جگر پارهٔ خود را بيك قطره شیر هم داده نمیتوانم: آه مگر چندر بدبخت يك زنی بوده ام.


١٦ حيده
سال دوم

علم ثروت ملل

( ما بعد از شماره دوم سال دوم )
پس به اين صورت منفعت آن صاحبان امتياز در كرانى مالهاى ديگران و منع ترقيات صنايع و مفقود شدن اختراعات جديده حاصل ميشود ۰

حكومت هرگاه از روى ادارهٔ صنعت صنعتگران و محصولات مستحصلان را حمايه كند باز هم اين تدبير هيچ منفعتی ندارد ۰ بلكه مضرت هم ميرساند . درست ترين چاره ها و بهترين راه ها براى ترقى صنايع و بظهور آمدن اختراعات همين است كه ارباب صنايع را در كارها شيكه متعلق بمنافع خصوصيهٔ خودشان باشد آزاد بايد گذاشت و كارشان را بخود شان حواله بايد كرد . حكومتهاى كه به بهانهٔ حمايه كردن صنايع و با تشويق دادن اهالى را بكوشش ورزيدن براى محدود كردن صنايع و بهانه براى كارهاى خود، قانونها وضع كرده اند و بخيال شان نفع آمده، هيچ نفعى ندارد . با وجوديكه صنف زراع كه بوظيفهٔ تدارك كردن اسباب تعيش اهالى مكلّف اند حكومتها هيچگاه براى آنها اين گونه قانون حمايت كارانه وضع نكرده كه به آنها نصيحت كند كه اين قدر تخم خود را بصرف رسانيد و اين قدر تخم خود را براى زراعت نگهداريد . زيرا اين نصيحت نامه يا قانون نامه را منفعت شخصيهٔ خود دهقان نشان داده است كه اگر هر فرد در بعضى سالها بردارند باز هم درين وظيفهٔ مهمهٔ خودشان قصور نميكنند . لا جرم در صنايع ديگر نيز اين حال بر همين منوال است . از روى اداره هيچ تدبيرى نيست كه جاى منفعت شخصيه را بگيرد و از ان با تاثير تر باشد . و اگر حكومت صنعتها را خود در عهده بگيرد همه افراد صنعتگران، خود شان را از مسؤليت خوب شدن و بايد شدن آن آزاد ميشمارند ، و بطرز بيگارى كار كرده در صنايع ترقى حاصل نميشود . و چون ارباب صنايع براى منفعت شخصيت خودشان و توانگرى خودشان آزادانه كوشش نمايند و دائماً در فكر اين باشند كه صنعت خود را ترقى بدهند تا توانگر شوند در ان وقت صنايع ترقى ميكند ، و مبادلات افزونى ميگيرد ، و اهالى توانگر شده خزينهٔ دولت از تبعات آن مملو ميگردد ۰ و صنعتكارى كه در صنعت خود آزاد نباشد و به اين هم بداند كه نسبت بسعى و عمل خود مكافات نمى بيند ، و سعى و كوششى كه ميكند براى منفعت ديگرى ميكند .
( باقی دارد )

همه مقاله های که دستخط ندارد از طرف مدیر و سر محرر تحریر یافته
محمود طرزی

در چاپ خانه حروفی دار السلطنه، کابل طبع گردید

شماره ۳

الکساندره — زوجهٔ ( يوحنا ) نام پادشاه ملك ( فلسطين ) است كه بعد از وفات شوهر خود كه پيش از ميلاديه ۷۹ سال بسنت وصيهٔ ( هرقان ) نام پسر خود حكومت نموده است ۰

آلکساندره — دختر ( هرقان ) است كه مذكور گرديد اين زن نيز بحكومت كرده است ۰ و ۲۹ سال پيش از ميلاد بدست ( هيرود ) نام پادشاه روم بقتل رسيده است ۰

الکاندره

ملکهٔ انگلستان و زوجهٔ محترمهٔ متوفاى اعلحضرت مستطاب ( ادوارد هفتم ) پادشاه انگلستان و دختر ( كريستى نهم ) پادشاه ( دانيمرك ) است . اگرچه ذات عاليهٔ محترمشان بر حيات اند و از صدد تاريخ نويسى ما نوشتن احوال شان خارج است ولى چون اين زن محترم بسى اوصاف پسنديدهٔ عالى را مالكه ميباشند از انرو از تذكار نام شانرا در صنف ( ناموران زنان جهان ) خود دارى نتوانستيم . ما از احوال ديديه و دارات سلطنتى ، و طنطنه ها و شعشعه هاى ملكه ئى مشار اليها بيان نميكنيم . زيرا اين يك معلوم است كه بزرگترين و توانگرترين دولهاى روى زمين انگلستان است . هيچ شبهه نيست كه ملكهٔ آن نيز بزرگترين و شعشعه دار ترين ملكه ها خواهد بود . اما در بيان نكاتى از بعضى اطوار و اخلاق پسنديدهٔ مشار اليها بيان ميكنيم :
يكى از اوصاف پسنديدهٔ ملكه اين است كه مانند ديگر پرنسها بجهت سياسيات هيچ التفات ننموده است ، بلكه همهٔ قلب و حيات خود را بجلب قلب شوهر و محبت رعایا و امداد محتاجين و فقرا حصر و وقف كرده است . تا از زمان آغاز ازدواج خود بحسن خلق و شفقت و مرحمت خود مظاهر تعزيز و تبجيل همه گانهٔ حكدارى بلكه جملهٔ ملت آشكار شده است . بسيار مردمان پير و پا از كار را خود بدست خود تداوى كرده ، براى شفاخانه ها و تربيه خانه هاى اطفال يك حاميهٔ معظمه ميباشند . در زمانهاى حرب افريقاى جنوبى همه سعى و كوشش خود را در باب بيوه ها و يتيمها و مجروحين صرف كرده بود . يك كشتى شفاخانهٔ مخصوصى از خود ساخته مجروحان حرب را در ان تداوى ميكرد و هربارى كه كشتى مذكور از افريقا بر ميگشت خودش بالذات بكشتى ميرفت .. و مريضان را ديده اداره و ترتيبات سفينهٔ خود را تفتيش ميكرد . غير از ان ديگر شفاخانه هاى غربا و فقرا را نيز زيادت ميكرد . حتى يك روزى كه بيك خسته خانه رفته بود ، كلاه هاى بيچارگان را بى التفات ديده بى آنكه چيزى بگويد روز ديگر بعد ديواران شفاخانه بسى آفتاب گير ها فرستاده بوده است . در جشنى كه براى پوره شدن سال شصتم سلطنت ملكهٔ متوفا اعلحضرت ( ويكتوريا ) در لندن برپا شده بود براى دادن طعام بفقرا در بسيارى از ( لوكانته ) يعنى طعامخانه هاى لندن ضيافتها ترتيب كرده ، و هر كدام را خودش جدا جدا گردش نموده مردمان را از لطف خود ( باقی دارد )


صحیفه (۱) سال دوم شماره (٤)

نگران
الريتيك آقاسی ملکی حضور اعليحضرت همايونى
على احمد
قیمت سالیانه
در دار السلطنه کابل ۸ روپیه کابلی در اطراف داخله مملکت با اخراجات ذاك ١٤ روپیه کالی در خارج مملکت با اخراجات داك ۱۰ روپیه انگلیزی بهر پانزده روز یکبار نشر میشود
تاریخ عربی بكم ذي الحجه ۱۳۳۰

سراج الاخبار افغانستان
۱۳۲۹
تاریخ انگریزی ۱۱ نومبر

مدير وسر محرر
محمود طرزی
اداره خانه و مطبعه
در ماشینخانه دار السلطنة (كابل) همه امورات تحریریه به اداره خانه بنام مدیر فرستاده میشود قیمت یک نسخه آن در کابل یکپایسی است
تاریخ شمسی ۱۹ عقرب ۱۲۹۱

درین اخبار از حوادث داخلیه و خارجیه و بسی مقالات مفيده درج ميشود

بادشاه خود مختار دولت مستقله افغانستان
اعليحضرت سراج الملة والدين أمير حبيب الله خان


صحیفه ۲ سال دوم شماره ۱

ليله جشن
ذات اعلیحضرت بادشاه مقدس محبوب القلوب ما بواری عرابهٔ دستکی ریگشا در حالیکه یک مقدار عساکر خاصه سراوس وركابی و ياوران و مصاحبان خاص و دیگر نفری معیت شاهانه با اونیفورمهای مخصوصه اینگونه شبهای جشن ملبس بوده منتظماً بهمرکابی شاهانه شان بحرکت بود از دروازه ارگ مبارکه برآمده از سرکی که با چراغها و بیرقها و عساکر خاصه شاهانه با موزیکه بزرگ شان صف بسته و آراسته بودند تا بسر صفوف مدعوین کرام تشریف فرمای شوکت گردیده در انجا از ریگشا فرو آمدند .

در شبی که از سفر خیریت اثر غزنین تشریف جلالت ردیف همایونی بوقوع آمد بنا بر عدم وقت و گنجایش زمان حاضرین مستقبلین از شرف دستبوسی همایونی محروم مانده بودند. بنا برین بادشاه با دانش و دین و شهریار متواضع مراحم گزین مقدس ما الجبرة ما فات یکتب بیشتر پرداخته از نفری اول آخر صف اول آغاز مصافحه فرموده تا به نفری آخر صف دوم همه صداقت کیشان خدمتگاران فدایی منشان شاهانه را بدستبوسی و مصافحه همایونی سر افراز فرمودند. حقیقتاً که این نوازش بزرگ منشانهٔ مراحم پرورانه شاهانه چنان یک آثار بزرگی پادشاهی را در یک وضع توجه کارانهٔ نوازش پرورانه جلوه گر فرموده بودند که نکات معانی دقیقه عالیه آنرا دقیقه شناسان معارف تقدیر میتوانند. یک بادشاه شوکت دستگاه معظم پر خیل و حشم بنفس نفیس همایونی خودشان بر رجال و ارکان و اعیان دولت معظمه خود پیاده بدور میفرمایند ، و با یگان یگان مصافحه فرموده و بدستبوسی شاهانه خود سر افراز مینمایند. زهی بنده پروری بادار ، زهی سعادتمندی خدمتگار !

بعد از ان ذات اعلیحضرت پادشاهی به دالان بزرگ سلامخانه تشریف شاهانه را ارزانی فرموده همه مدعوین کرام تبعیت نمودند. دالان بقرار همه شبهای جشنها بکمال زینت و آراستگی هر چیزی در هر جا حاضر و آماده داشت . همه مدعوین حاضره با او نیفورمهای رسمی طعامخوری شبانه شان ملبس بودند . ذات اعلیحضرت پادشاهی بمناسبت این سیاحت سفر خیریت اثر همایونی شان معلومات تاریخیه بسیار مهمه در باب غزنین و سد سراج، وزیارات، و بعضی کشفیات جدیده آثار عتیقه بیان فرمودند . جناب عالی سردار اکرم نائب السلطنه صاحب افخم نیز مجدداً با اونیفورم رسمی طعامخوری شبانه تشریف فرمای مجلس جشن گردیده بنابر ارادهٔ سنیه همایونی حاضرین بطعام دعوت فرموده شدند . میزهای سفره خوان الوان نعمت پادشاهی بتمام انتظام ترتیب شده بود . طعام با همه شوق و شغف و سرور و طرب به انجام رسید . بعد از طعام حاضرین کرام در دالان با صفا در پیش میزهای فواکه و شرینی و سیگریت کشی مجلسها و محفلهای

فهرست مندرجات
ادبیات ليه جش
ناموران زنان جهان حوادث داخليه
علم ثروت ملل حوادث خارجيه
فاجعه های پاریس عالم عسکری
سخنان هر رقم

ليله جشن
( سالگره ولادت شهزاده بلند اقبال مكرم )
( عين الدوله )
سردار أمان الله خان

شب پنجشنبه گذشته یک شب پر فیضی و سروری بود که آنهم عبارت از قدم نهادن عمر شریف حضرت شهزاده مکرم بلند اقبال جناب ( عين الدوله سردار أمان الله خان ) بسن (۲۱) سالگی میباشد . أطال الله عمره واقباله .

شهزاده مشار الیه در پنجم ماه ذیقعده سنه ۱۳۰۹ هجری قدم نهاده گهوارهٔ شهود شده اند که در شب گذشته سال بیستم مرحله عمر شریف را اکمال فرموده بقدمهٔ بیست و یکم نردبان عروج عمر و کامرانی و عزت و شادمانی قدم نهاده عن واقبال گردیده اند لهذا در شب مذکور یک جشن پر سروری در دالان بسیار بزرگ سلام خانهٔ دربار ترتیب یافته همه ذوات گرامی که در این جشن فرخنده گی بخشای پر سعادت بنابر رفعه های رسمی جناب ايشيك آقاسی ملکی حضور اعلیحضرت همایونی دعوت شده بودند بساعت شش شام ليلهٔ مذکوره در دالان جهت شمالی سلامخانه یکان یگان جمع آمده از طرف شهزادگان جوانبختان وقرة الاعین ملت افغان (معین السلطنه سردار عنایت الله خان) و ( عين الدوله سردار أمان الله خان ) پذیرائی میشدند، و حضرت عين الدوله صاحب بکمال نزاکت و تلطف تبریکات مبارکباد گویان را قبول میفرمودند. تا آنکه تقریباً بساعت هفت و نیم تشریف فرمائی ذات اعلیحضرت پادشاهی استخبار شده همه حاضرین کرام معیت شهزادگان عظام از دالان مذکور برآمده در پیش زینهٔ جهت غربی عمارت شاهانهٔ سلامخانه پر دو صنف عقب همدیگر صف بسته احترام گردیدند .


صحیفه ۳
سال دوم شماره ٤

انی و محبتی تشکیلی داده به استماع هواهای لطیفه ملی موزیکهای و اولادهای وطن که جگر بارهای ملت است بدست او سپرده شد. ولی هزار افسوس که بسبب بی وجدانی و نا اهلی نه شرف رتبه عسکری ، و سازنده ها و خواننده های هندی و ایرانی به تنشيط قوه سمع میپرداختند ، جمعیت سطرنج بازان نیز يك ها یهوى و منصب و مسلمانی خود را محافظه توانست و نه يك فايده از و بدولت وملت ما رسید . غیر ازینکه بنی اختلاسات در اداره مکتب پر جوشی و خروشی داشت بعضی نماشای کتابهای تصویر دار ، کسانی به بازی برد و قطعه ، کسانی بمصاحبه و منادمه تا بساعت روا داشت شرف و حيثيت مكتب وعلم وعرفاترا نيز بيا مال نمودن یازده شب به انواع مسرتها وفرحتها بسر آورده لیله جشن پر جرأت ورزید. و ازین است که به جزای سزای خود واصل گردید سعادت سالگره شهزاده بلند اقبال مکرم به تمام سرور و کمال حبور به انجام رسید .

( واقعه نگار هرات مینویسد )

) سراج الاخبار افغانیه ( از صمیم دل به تبريك اين جشن مبارك مسارعت میورزد، و از درگاه ذات اقدس خالق يگانه بی همتا نیاز و استدعا میکنند که تا سال های بیشمار بند کار این چنین لیله های مسعوده فرخنده گی آثار تزئین محايف اخبار نماید. در یوم سه شنبه ۲۵ ماه جمادی الثانی هوا گرم بوده نماز عصر روز مذکور ابر بروی هوا پیدا شده تا نماز مغرب باد سخت و شدید پیدا کردیده نم نم باران هم باریدن گرفت و طوفان باد دقیقه بدقیقه بزاید کوشیده از شدت آن یکدر بندخانه جدید عالیهاء رشادت همراه عبد الرحيم خان جرئیل نظامی مقیم انجارا که قریب برج شمالی ارگ مبارکه هرات انداخته بودخانه مذکور را برداشته تخمیناً می زرعه دور انداخته میباشد چون فقره مذکور از جمله ندرت است لهذا تحرير نمودم فقط .

جواد داخليه

مكتب حربيه سراجيه .

مكتب حربيه سراحیه در سنه ١٣٢٥ هجری با ارادة سنية اعلیحضرت پادشاهی در دار السلطنه کابل تأسیس و بنیاد یافت . ) محمود سامی ( نام یك شخصی که در بغداد معلم جمناستك بود. و از انجا فرار نموده بکابل آمده بود با اراده سنبه اعلیحضرت همایونی در زیر نظارت ذات عالی جناب ( معين السلطنه سردار عنایت الله خان ( بوظيفة مديرى مكتب مذکور مقرر گردید اولادهای بسیاری از اعزه و اشراف مملكت بمكتب ادخال نموده شد. چنانچه تفصیل آن در شماره های سابقه ما سبقت نموده . در ظرف انمدت از مدیر موصوف بنی کارهای مخالف نظام و قانون سرزد . مثلا بعضی شاگردان و نفریها را بدرجه مرگ و بلکه بعض را بمرگ لت و کوب نمود. در مشهر گاهای عمومی مردم را بشمشیر زد ، پاها ، دستها، سرها شکست، در اداره مکتب بسیار ناگواریها بعمل آمد. در هر وقوع جنایت و خیانتش نظر به غریب الدیار بودنش نصیمت و اندرز کرده شد، رفته وقته قباحتها به جنحهها و جنایتها کشید . به تکثیر و توبیخ و تحفير نيز براه نیامده به تحریکات فسادهای خلاف قانون و آداب در میان شاگردان آغاز نهاد. حرکات ناشایسته آن فطرت از درجه تحمل خارج شد . بناء عليه مجازات لازمة قانونية افغانیه گرفتار آمد، و از رتبة ، ومنصبش تجرید شده و به تنی و اخراجش از ممالک دولت علیه افغانیه اراده سنیه اعلی حضرت همایونی شرف صدور یافت . ما به این سخن بسیار افسوس میکنیم که محمود سامی با وجود اینهمه احسانها و مرحمتهایی که از طرف دولت علیه افغانستان درباره او شد، و همه امورات مكتب مستقلا به او محول گردید

( حوادث منگل )

عیناً تحریرات رسمی ایست که از طرف نگران ما
جناب ايشيك آقاسی ملکی حضور اعلحضرت
مایونی برای مینا درج شدن به اداره رسیده است.

عالیاء محبت همراه محمود بيك خان مدیروسر محرره راج الاخبار افغانیه محفظ حضرت الامی باشند ، نفری ملکان سمت جنوبی که در محار به منگل خدمت کرده بودند و نفری ملکان احمد زائی و منگل و طوطاخیل که ابتدا بغاوت نموده بودند و نفری بچه های ملکان احمد زائي ومنكل وطوطاخیل که بقسم بر عمل آورده شد. بود و نیز بعضی از نفری رعایا که خدمت کرده بودند بتاریخ ۲۷ ماه رمضان المبارك همر كاب اردوی عسکری بدار الساطنه حاضر شدند - حال لازم است که برخی از دربارهای اعلحضرت والا پست و شرفیابی نفری مذکور که بحضور مبارک اعلحضرت سراج الملة والدين بدر مهربان رعیت مشرف شدند تفصیل وار برای شما ارقام دارم که عیناً درج روزنامه مبارك سراج الاخبار افغانيه نمائید که برادران وطن از چگونگی حالات اوشان و نطق های اعلی حضرت والا مستحضر شوند . روز دوشنبه ۱۸ ماه شوال المکرم پسران مردم منگل واحد زانی و طوطا خیل در خیابان مشرقي كوئى مبارك استور به سلام حضور مشرف شدند نفری مذکور بهمراه يك باجه عسگری


شماره ٤ سال دوم صحيفه ٤

بقرار قواعد نظامی داخل باغ ارك مباركه گردیده در خیابان موصوف صف کشیدند و سلامی پادشاهی را ادا نمودند ذات شاهانه در پرده کوئی مبارک استور تشریف داشتند اینکه سلامی ختم شد يك بيك بچه های مذکور بقرار نام نویس از ملاحظه حضور مبارک گذشتند و بعد از آن همه یکجا جمع شده دعای سلامتی وجود مبارك اعلیحضرت والا را نمودند ذات شاهانه بكمال شفقت و مرحمت بچه های مذکور این چنین نطق بیان فرمودند .

لفظاً نطق مبارک است

( ما بهمراه شما دو قسم گفتار داریم یکی مجمل و دیگر آن مفصل — مفصل آنرا روزیکه ملک های منگل و خود شماها بحضور حاضر شدید بیان میکنم و مجمل آنرا سال میگویم — چنانچه خواطر خود را جمع دارید من شما را از برای تعلیم و ترتیب دینی و دنیوی خواسته ام که از احکام اللهی و از حقوق بادشاه اسلام که بالای رعیت خود دارد و از حب وطن خود که جهاناً مراد از علم معاد و علم معاش باشد که هم درین دنیا بکار شما بیاید و هم در آخرت که بعد از سه چهار سال بهره ور و تعلیم یافته شوید. بعد مع الخیر بهانهای خود واپس مرخص می شوید پدرها و یا عمو و برادر شماها که در حال ملك وكلان قوم خود میباشند آنها تعلیم یافته نیستند و مطابق خبر ندارند که حب وطن و حقوق بادشاه اسلام بقرار امر کتاب اللهی بالای رعایت چیست اینک شماها مع الخیر تعلیم یافته شدید و در جای های خود رفتید خرابی و آبادی کار برای شماها بدرستی معلوم می شود و شما بالای آنها خنده خواهید کرد — اگر عموهای شما و پدران شما از علوم دینی و دنیوی بهره یاب می بودند گاهی این افعال از انها صادر نمی شد و بگفته بعضی شیطان ها عمل نمیکردند ما برای شما یک مثال می آوریم شخصی با شیطان آشنائی داشت روزی شیطان را گفت چه حکمت

بکار میبری که مردمان بقول تو فریفته می شوند امروز مرا از فریب های خود یک چیزی نمای شیطان قبول کرد و گفت همراه من بیا همین آشنای شیطان و خود او با اتفاق روانه شدند تا اینکه بيك قبيله رسیدند شیطان گفت تو در نجا تحمل کن و ببین که من چه میکنم در این قبیله يك زن از سیاه خانه خود بر آمده يك بز میش خود را گرفته شیر آنرا میدوشید شیطان خود را از نظر زن غائب کرده آمده صرف يك موی از پستان بر کند و لگد زد و خمره شیر را کامل بریخت — زن خمره خالی را گرفته و اپس به سیاه خیمه خود رفت ساعتی بعد شوهر همان زن از دور پیداشد در حال شیطان خود را با لباس يك مرد ريش سفید ساخته بنزد شوهر زن رفت و به مکر و حیله به شوهر زن گفت که عیال تو بد کار است. و رفیق دارد هر وقتیکه تو حاضر نیستی در غیاب تو رفیق خود ر ا میخواهد و آنچه در خانه موجود داری برای او میدهد و میخوراند چنانچه امروز رفیق آن آمده بود. شیرهای بز ترا برای رفیق خود داد اگر سخن مرا قبول نداری چون بخانه رفتی از عیال خود شیر بخواه سخن راست و دروغ معلوم می شود. شوهر زن در سیاه خانه آمده از زن خود شیر طلب کرد زن اظهار نمود که شیر را از لگد زده ریخت در این بین ما بین زن و مرد گفتگو و مناقشه پیدا شده شوهر زن خود را لت و کوب نمود — شيطان على الفور خود را در قبیله دیگر که اقوام

از آثار عتیقه برجه منار سمت شرق شهر غزنين

زن بود رسانیده گفت که چه نشسته اید که فلان شخص عیال خود را بی موجب زده به قتل رسانید اقوام زن هر کدام چوب و کارد و سیلاوه و غیره اسباب جنگ را گرفته بطرف قبیله شوهر زن آمدند شیطان باز خود را زودی در قبیله شوهر زن پیشتر از آنها رسانیده خبر داد که چه نشسته اید که اقوام زن با آلات جنگ همه آمدند ازین قبیله نیز جمع زیادی با آلات جنگ برخواسته مقابل یکدیگر آمدند و در بین یکدیگر گفتگو و منازعه را برپا کردند عاقبت الامر قریب چهل نفر از هر دو قبیله مجروح و مقتول گردیدند شیطان نزد آشنای خود آمد.


سال دوم
شماره ٤
گفت که بيك کندن موی پستان از چه تماشاها را برایت نشان دادم باشیم و در دنیا نیکنام نیکنامی دنیا مراد از فرمان برداری
حال پر سر سخن آمدیم مردمان فساد پیشه و شیطان به مدعای خداوند كريم ورسول مقبول صل الله عليه وسلم و پادشاه اسلام است
نفس خود چندین خانه ها را خراب میکنند شما بچه ها خواطر چون بکلام حضرت الهی ایمان آورده ایم از خداوند نیکنامی دارین
جمع باشید از برای شما لاله از اقوام خودشها مقرر می شوند و برای را برای شما رعایای دولت افغانستان میخواهیم و از شما و تمامی
شما تعلیم داده میشود و انشاء الله تعالی چهار سال بعد بخانه های خود رعایای دولت افغانستان که فرزندان من میباشید رضامندی تمام
مرخص می شوید اگر مادر و یا اقوام قریب شما بدیدن شما بیاید منع داریم از شما ملکان و رعایای سمت جنوبی خشنودی زیاد داریم
نیست ) بعد بچه های مذکور همه بيك زبان دوعای سلامتی وجود که با اشخاصی که از جاده راستی منصرف شده بودند شرکت
مبارك را عرض کرده سلامی بادشاهی را ادا نموده و بقسم سلورشی نکردید بلکه از خدمت های شما که برای دین و دولت خود نموده
مرخص شدند ( یعنی چهار نفری )
اید راضی میباشم مردم مشکل بواسطه بعضی مردم فساد پیشه
روز سه شنبه ۱۹ ماه شوال
المكرم ۱۳۳۰هـ ملكان سمت
جنوبی مثل خوست و ارگون
وزرمت و گردیز و غیره که
در محار به مشکل خدمت کرده
بودند شرفیاب حضور مبارك
شدند نفری مذکور در برنده
شمالی كوئى مبارك استور
حاضر گریدده ذات شاهانه
تشریف آوردند و نظری
مذكور بعد آزادی سلام
دوعای ازدیاد عمر و اقبال
اعا حضرت والا را نمودند
علحضرت والا از کمال شفقت
و مرحمت فرمودند .

( صورت نطق )
( همایونی افظاً )
بر جمیع عالم ظاهر است که
هر طایفه از مال موجود مثل
مسلمان و هندو و یهودی
و ناری و غیره و غیره در کیش
از آثار عتیقه مهمه منار سمت غربی شهر غزنین
با ما مخالفت نمودند و چند
روزی پله گردی کردند
و از آیت شریفه اطیعوا الله
واطیعوا الرسول وأولى الأمر
منكم نافل شده فرمان های
ما را که از برای هدایتشان
فرستاده بودیم قبول نکردند
ملا محمد خان عرض بیگی را
که فرستاده بودیم اسباب
او را تاراج کرده بودند
تا عاقبت بواسطه جرئيل
حضور برای تادیب شان
لشکر فرستادیم و آنها براه
آمدند ما به آنها حالا هیچ چیزی
نمیگونیم بلکه از سبب براه
آمدن شان رضامندی میکنیم
و نیز از جرنیل حضور که
خدمت خود را بدرستی نموده
خورسند میباشیم - حالا
يك مثال برای شمامی آوریم
ما صد سال قبل بین که توپ
و تفنگ نبود مردم آن
خود دین خود را بر حق میداند هر گاه هر يك ازین طوایف و یا فردی وقت بعوض آن تیر و کمان را استعمال می کردند و در تیرهای
از افراد شان بدانند که دین ما باطل است هیچ وقت در کیش خود از بری غیر كه يك جنس مرغی است نصب میکردند
و روش دین خود نخواهند بود چنانچه ما ملت اسلام آبات کلام حضرت که به سرعت رفتار کند - دو شیر بهوا در جنگ بوديك
المی اثبات دین خود را می نمائیم که از طرف خداوند بواسطه حضرت شخصی که در ساختن نیز مهارت داشت جنگ شان را ملاحظه کرده
رسول اکرم بر ما نازل شده است و مجتهد ها که مراد از امام اعظم صاحب منتظر بود که کدام يك بزمین می افتد که پرهایش را بگیرم چنانچه
باشد می فرمایند که هر فردی از افراد اسلام دو چیز درخواست میگویند جنگ دو غیر فایده تیر در است) اگر فوجی ما در آنجا
دارد که یکی (دین) و دیگری (دنیاست دین رستگاری مقدمه میکرد لا محال نجهزار نفر از مردم مشکل قتل ميرسيد و يك
آخر است که خداوند عفو تقصیرات ما را نموده در آخرت رستگار هزار دو هزار نفر از نظامی - پس بنظر غور ملاحظه کنیم که آیا


صحیفه ٦
سال دوم

شخص آن برای کدام شخص حاصل میشد ظاهر است که اگر رعیت قتل میرسید و یا از نفری نظامی در حقیقت هر دو نقص دولت بود دولت از رعیت و رعیت از دولت دل بد میشد و باعث مخالفت فر یقین میگردید و تماشایین فایده خود را مثل تیر در درین حاصل می نمود مادرین فقره خوشنودیم که بدون جنگ و جدال نفری مذکور به اصلاح آمدند و گمراهی خود قایم نماندند مانه تنها از شما بلکه از تمامی رعایای سمت جنوبی و شماها که از طرف آنها بحضور من بقسم وکیل حاضر شده اید رضامندی و خوشی تمام داریم امروز که شما ملکان سمت جنوبی را طلب فرمودیم و ملک های منکل واحمدزائی را امروز طلب نکردیم اینهم سبب داشت آیا سبب آن چه خواهد بود ـ درین مجلس بعضی از ملاها هم حاضر خواهند بود ما سبب آنرا برای شما بدرستی دانسته میکنیم سبب این است .

همه و صوفی در لباس صوف پاش ـ با صفت های خدا موصوف باش ـ مراد از موصوف بودن بصفتهای خداوند چیست این است هر شخصی که در دل خود رحم دارد و کسانی که سخاوت دارند آنها را کریم میگویند که از اسمای صفات حضرت الهی است ما ملکان منکل را از این سبب در این دربار طلب نفرمودیم که آن نفری بحضور شما خجالت می کشیدند همین قدر کافی است که بحضور من خجل میباشند ـ کرم بین و لطف خداوند کار ـ کهنه بنده کردست او شرمسار ـ با وجود افعال بدشان من عفو کردم و از آنها راضی شدم و سخن سخت با نها نخواهم گفت در فرصتیکه از ایشان رضامندی بکنم پس از کسانی که در راه دین و دولت خودها خدمت کرده اند خود تصور کنید که بکدام درجه خوشنود خواهم بود و انشاء الله که خدمت شما ضایع نخواهد شد ـ و نیز در خصوص چهار فقره که بعضی ملکان شما بحضور عرض کرده اند ما جواب فقرات شما را قبل از مرخص شدن شماها میفرمائیم و اگر طول کشید سه چهار نفر آدم های دانسته از جمله نفری شما معطل باشند و باقی نفری بعد از گرفتن خلعت و نشان خدمت و خرجی يك دفعه دیگر به سلام حضور مشرف شده بعد مرخص به خانه های خود می شوید انشاء الله تعالی فقط ]

بعد نفری مذکور همه سرهای خود را برهنه کرده و دعای عمر واقبال ذات شاهانه را نموده مرخص شدند و در بار موصوف ختم شد فقط .

نفری ملکان منکل واحمدزائی و طوطاخیل که در بنی شريك بودند و بدر بار روز چهارشنبه ۲۰ ماه شوال المکرم ۱۳۳۰ معه بچه های پر عمل در کوئی مبارکه استور بسلام حضور مشرف شدند........ تشکیل نفری ـ نمبر الف کسانی است از این هر سه طایفه فوق که در روز ورود جرئیل محمد نادر خان در گردیز برای سلام حاضر شده اند ـ نمبر ب کسانی است که در موضع میدان خوله چون

شماره ٤

جرئیل حضور رسید این نفری در خط فاصله سرحد بودند و از انجا با هزاران ندامت و خجالت بسلام ثانی آمده اند...... نفری مذکور که مراد از الف ) و ب ) باشد جمله نود و شش نفر می شوند در دریچه های پر عمل در برنده شمالی کوتی مبارکه استور حاضر شدند که اینکه ذات شاهانه تشریف آوردند از جمله بچه های بر عمل یکنفر آن عریضه توبه نامه را زبان عجز و انکسار عرض نمود بچه مذکور بعمر ۹ ساله خان نام پسر ملك سنك خان قوم موسى خيل منكل بود که عریضه توبه نامه مذکوره را بحضور اعلحضرت والا به بسیار عجز و انکسار با واز فصیح خواند باقی ملك زاده كان بهمراه او بودند و متعاقب شان ملکان که پدران شان بود حاضر بودند بدین تفصیل .

بسم الله الرحمن الرحيم ❊
الحمد لله الذی هدینا و جعلنا من المسلمین و شرفنا بحضرة سراج الملة والدین والصلوات والسلام على سيدنا محمد و آله واصحابه اجمعین ای پدر غم خوار ما وجه اهل اسلام هزار بار شکر می کنیم که خداوند کریم برای ما زیارت حضور مبارك را عطا فرمود و پدران ما که باغوای شطان لعین گرفتار خیالات بیهوده گردیده بودند و بمراحم زیاد پدر مهربان که هیچ حق نداشتند برای هدایت گردیده گردیدند و ما فرزندان خود را که غلامان واقعی پادشاه ترحم کار خود میباشیم نذر خلاصی جان خودها قرار داده و توسط منصبدار معظم حضور مبارك برای قربانی تحفه حضور انور نموده اند بنابر این بهدایت پدران خود فخر داریم که راه راست را دانسته و ما را بحضور چنین پادشاه والاشان برای قربانی سپرده اند که امر او حکم قضا و وجود او نائب خدا اگر امر کشتن کند و يا حكم بخشیدن فرمایند چون رضای ایشان باشند. فیر جمله اهل اسلام و ماها است و شکر مر خدای را که ما را تسلیم رضای پدر مهربان و پادشاه والاشان ما فرموده که مراحم او پنکوئی احوال آینده پدران ما و ما را شامل است زنده باد پادشاه مهربان ما پاینده باد دولت رحیم ما آمین یارب العالمین و همه بيك زبان کهی آمین گفته سرهای خود را برهنه کردند.

بعد ازان میرزا عبدالرشید خان کتاب خوان حضور انور عریضه و توبه نامه ملکان فوق را بحضور مبارك خواند بدین موجب هزار بار فدای حضور مبارك پادشاه معظم ترحم کار خود شویم غلامان روسیاه بحالت عجز و انکسار سرهای خود را بزمین نیاز و عبودیت گذاشته بمعرض حضور مبارك میرسانیم خجالتی که از بدبختی خود و اغوای شیطان لعین امروزه روز برای ما بحضور چنین پادشاه مراحم آگاه ما حاصل گردیده و هیچ زبان عذر و معذرت برای ما نیست که بحضور مبارك تقدیم نمائیم از انجا که حضرت رب العزت جل جلاله وجود مبارك را از جمله خلقت اهالی افغانستان برگزیده و خلعت سرپرستی و پادشاهی و غم خواری اینقدر نفوس بنده گان خود مفتخر


صفحه ۷
سال دوم شماره ٤

گردانیده همچنان خلق عظیم و عفو کریم عطا فرموده هزاران گناه گناهکاران رعیت خود را بعفو و هزاران روسیاه تعلقه دولت خود را بمرحمت و هزاران معصیت کاران این ملت را بکرم و احسان خود پخشش فرموده و نیت مقدس خود را بروی کار آورده ملاحظه گناه و کردار ایشان را نفرموده اند چنانچه با وجود چنین گناه کبیره که از غلامان سرزده و بظهور رسید اگر هزاران خدمت از دست ما و اولاد ما بدولت شود که از زیر بار این شرمساری این کردار بد خود که داریم بیرون شده نمی توانیم حضور مبارک بعنایات و نوازشات بیکرانه خود فرمان عفو گناه غلامان را ز بسیار پیغام فرموده و بواسطه منصبدار معظم حضور مبارک خود برای مشرقی غلامان بزیارت آن مرحمت نمودند غلامان ادای شکر چنین مرحمت و بیان دعا گوئی را در مقابل چنین نعمت عظمی به هیچ زبان نمی توانیم بدون اینکه این التجای که از دربار حضرت خداوندی داریم و اجابت آن را امید میکنیم که الهی ما غلامان و جمله اهالی ملت افغانستان را توفیق شکر گذاری مراحم پادشاه معظم ما را عطا فرموده و سروجان و زندگی ما را فدا و تصدق رضای حضور اقدس آن شهریار والاشان ما نماید و خود ما و عیال و اطفال و اموال ما را فدای لمحه نگرانی خاطر مبارک اعلحضرت رؤف ما بفرماید و ما و جمله افغانستان را همیشه بر رعیتی و اطاعت این پدر غم خوار و پادشاه مهربان ما صادق بدارد و تا زمانیکه قیام لیل و نهار را از حکمت خاص خود برقرار فرموده ما ها و اولاد اولادهای ما را رعیت صادق و خدمتکار واثق این دودمان بداراد ما را خدمات لایق و رضا جوئی حضور مبارک از زیر بار این شرمنده گی بحرمت رسول خود بیرون بنماید تا در آخرت این اخجالت و بدبختی را با خود نبریم آمین ثم آمین ذره پرورا با وجود

قبر سبکتگین پدر سلطان محمود غزنوی .
این قبر سراسر ضایع بود درینبار که ذات اعلیحضرت همایو
تشریف فرما تزیین شد و میدان برآورده شده ۲

فرمان عفو و مرحمت حضور مبارک شهریاری چون گناه خودها را | بهبود و فلاح دارین ما در ان است زیادہ ترقی دولت و سلامتی ذات
زیاد و بار خود را گران میدیدیم بذریعه منصبداران بزرگ حضور | ولی نعمت خود را از بارگاه کبریائی مسئلت داریم، نفری مذکور
مبارک باز از سر ساخته همه حاضر شده ایم آنچه را از حضور اقدس | سرهای برهنه با هزاران عجز و انکسار عفو تقصیرات خود را
همایونی سبب نجات دارین ما دانسته و بواسطه آن حکم پادشاه مقدس | درخواست نمودند مهر ملکان متکفل
ما گناه گذشته ما از دربار خداوندی بخشیده شود و در دارین | ملک محمد سيد اور، ملك باينده خان ، ملك حضرت كل . ملك سنك .
وسیله نجات ما امر ترحم کارانه حضور مبارک اعلیحضرت رؤف ما | ملك زامی ، ملك دوست محمد ، ملك جمال. ملك مقام الدين، ملك ادرك .
باشد بر بسیار سرافرازی و فخریه تعمیل آن را حاضریم که باعث | ملك سب الدين ، ملك اوون ، ملك كاظم شاه ، ملك عزت ، ملك مير قلم.


٨ سال دوم شماره ٤

ملك نور محمد، ملك جان محمد، ملك حاجي، ملك صلابت، ملك ميرگل، شناسد و شخصیکه حضرت رسول را نشناخت خداوند تبارك و تعالى را نمى شناسد و تا به قیامت به ذات ابدى مى ماند — الحمد لله تعالى ما وشما مسلمان و به قرآن ايمان آورده ايم اگر همين ٥ ماه و يازده روز عمل شما در ميزان عدالت الهى سنجيده شود صد ساله عبادات شماها موافق يك روزه بغاوت تان نيست. آيا شما تاب سوختن ٥ ماه و يازده روز عمل خود را در آتش دوزخ داريد كه هر روزه دوزخ موافق هزار سال دنياست حال چيزى از دنيا ميگوئيم آيا همين سرگردانى كه براى دولت رويداد براى شما چه فايده بخشيد ظاهر است بجز پريشانى و خانه خرابى بر شما هيچ فايده نه بخشيده در دل ما همين بود كه گفتيم كه در گوش هاى شما جايگير شود و بعد ازين به گفتار مردمان فساد پيشه و شيطان عمل نكنيد و شيطان را خورد ندانيد كه شيطان انسان از شيطان جن بتر است چنانچه خداوند در قرآن خود ميفرمايد ( يوسوس فى صدور الناس من الجنة والناس ) شيطان جن چون با انسان جنسيت ندارد نسبتاً به شيطان انسان در فن خود كمزور است و شيطان انسان بنا بسبب هم نوعى گفتارش از شيطان جن كار گرتر است ما براى شما مثالاً بيان ميكنيم كه شيطان با شخص آشنايى داشت اتفاقاً عروسى پسر خود را اين شخص مى نمود — قبل از عروسى باشيطان ملاقات كرد و با شيطان گفت مدت بيست سال تخميناً مى شود كه همراه تو دوست و آشنايى باشم ميخواهم كه به عروسى پسر من در مجلس بيايى زيرا كه در آمدنت ضرور يك دل بدى در بين نظرى مجلس واقع ميشود و ما بين آنها جنگ و گانگو خواهد شد — شيطان سخن اشناى خود را قبول كرد گفت در مجلس نميروم وقتيكه مردم در مجلس عروسى حاضر شدند مجلس عروسى در كنار شهرى متصل بيك باغ اتفاق افتاده بود شيطان از دور آمده تماشاى مجلس عروسى را ميكرد و با خود گفت كه چون عهد كرده ام در مجلس نميروم. مگر دل آن قرار نگرفت بعد از ان شيطان بداخل باغ شد. در باغ مذكور گلهاى رنگين معطر ديد چند دسته از گل هاى باغ را گرفته در نهر انداخت گلها را آب بسوی مجلس عروسى آورد حاضرين مجلس هر يك قصد گرفتن گل ها را ميكردند تا اينكه بواسطه گرفتن گل ما بين چند نفر گفتگو و منازعه پيدا شد كار به جنگ و جدل كشيده بعضى زخمى و برخى كشته شدند آشناى شيطان از مجلس بر آمده عقب شيطان رفت ديد كه شيطان در لب نهر زير سايه درخت نشسته است با شيطان گفت چرا در مجلس نه آمدى كه فساد برپا شد شيطان گفت من همين جا بودم چيزى نكرده ام مگر چند دسته گل را بآب انداختم اينست كه ميگويند ( شيطان گل را بآب داد ) مردمان فساد پيشه اگر چه بخيال شما ميرسد كه با ما دوست هستند و از گفتار شان نيكى حاصل خواهد شد در حقيقت گل را بآب دادند و هيچ
ملك شير الله، ملك ملتان، ملك خان ولى، ملك جهانگير، ملك ضمير.
وغيره ملكان

مهر ملکان احمدزائی
ملك صالح محمد، ملك محمد خان، ملك الله نور خان، ملك غلام اكرم،
ملك ميرك، ملك نظر محمد، ملك سرور خان، ملك عبد الرشيد، برادر
ملك عبد الحكيم، ملك بهرام، برادر غلام محمد، ملك ظفر، ملك سردار،
ملك سرور، وكيل اميرخان، خان باز، تازه كل، ملك ثاني، دولت محمد
ملك نور محمد، شير الله خان وغيره، ملكان

مهر ملكان طوطاخيل
ملك تاج محمد، ملك مثل، ملك العلمير، ملك صالح خان، ملك شيردل،
ملك نظام كل، ملك زرى، ملك نظر محمد، ملك جان محمد، ملك خداى تور،
ملك معاذ الله

نطق اعلحضرت والا
که بجواب نفری مذکور برای ايشيك آقاسى ملكى حضور امر مى شد و نامبرده به زبان افغانى دانسته نفرى مذكور مى نمود ( فرمان عفو همان بود که ما بواسطه جرنیل حضور برای شما در آنجا فرستادیم و شما مستحضر شدید و سخن ما همان است مگر يك چند درد دل که داریم می باید بگوئیم — اول میگوئیم که شماها که حاضر هستید ملکان و وکیل های احمد زائی و طوطاخیل میباشید که ما به سیاهه خود داخل کرده ایم — قسم الف — و قسم ب میباشد نفری الف کسانیست که جرنیل در گردز رسید آنها نزد جرنیل آمدند — و قسم ب کسانیست که اول نیامدند و تمامی خانه داری شان در بغاوت خود استاده بودند تا اینکه جرئیل حضور در میدان خوله رفت و آنها به خط فاصله سر حد رفتند و تعداد آنها بمن معلوم است که از چهار هزار نفریم و از شش هزار نفر زیاده نه بودند و بعد همه آنها و نما ملکان قسم ب در میدان خوله نزد جرنیل آمدید — من میخواهم چند حرف بگویم و بعد بالای مدعا بیایم ابتدای بغاوت مشکل ۱۹ ماه ربیع الاول بود و انتهای آن ٦ ماه شعبان المعظم که جمله ٥ ماه و یازده روز میشود من از شما سوال میکنم آیا در همین موعد سر گردانی که از برای دولت رویداد و اخراجات دولت شد و بی خانمانی و سر گردانی شماها در همین گناه که از برای شما حاصل شد برای شما چه فایده بخشید — خود میدانید کسی که از پادشاه خود باغی شود چقدر گناه دارد — در همین مدت نفری شماها که چهارصد و یا پانصد نفر کشته شدند و بعض نفری که بمرگ خود در ایام بغاوت مرده اند آیا در روز آخرت بحضور خداوند عالم چه جواب خواهند گرفت — حدیث شریف است هر شخصیکه سلطان خود را نشناخت رسول خود را نمی