صحیفه ۱۰ شماره ۹ سال دوم

نموده اند آغاز نهم کتابها تدوین نمودن لازم می آید . و هم چه حاجت ما چون مسلماً نیم و کتاب مبین ما نیز هم چنین ناطق است محقق میدانیم که انسان خلقتاً انسان خلق شده است و از يك زوج وزوجه كه حضرت آدم علیه السلام و حوا علیها السلام باشند ذریتها و سلاله های بشر بوجود آمده است .

ازین کیفیت انیهم به ثبوت میرسد که این همه زبانهای مختلفۀ متنوعۀ بنی بشر که امروزه روز در میان انسانهای ساکنان کرۀ زمین متداول است در اصل ابتدا يك زبان بوده ، و هر انقدر که افزونی گرفته اند ، و بر قبیله ها و طایفه ها ، و جنسها ، و رنگها تقسیم و تفریق شده اند اختلاف السنه ورنك ، و چهره ، و عادات ، و طبایع شان نیز بوقوع آمده است . لهذا پیش از آنکه از مبحث لسان بحث رانیم بکقدری اگر از تقسیم ، وسلاسل بشر بیان نمائیم برای اصل موضوع بحث خود يك زمين موافق و مساعدتری حاضر کرده خواهیم بود :

( تقسیم ابنای بشر )

مقصد ما از تقسیم بنی بشر این است که بکندری تحقیق و تدقیق نمائیم که همه طایفه ها و قبیله های که از نوع بشر در دنیا موجوداند آیا با همدیگر تا چه درجه نزدیکی و قرابت دارند ، و کدام کدام طایفه ها نسبت شان بيك جد ، قریب الاحتمالستر می آید؟ و در این خصوص این چند چیز را ملاحضه باید کرد .
۱ - ( خاصه های جسمانی ) - مثلا : رنگ پوست هئیت موی قدو اندام .
ب - (زبان) ، مثلا : مشابهت کلمه های يك چند قوم بیکدیگر شان، و مشابهت ترکیب اجزای کلام شان .
ج - ( افسانه های کهنه پیره زنان ) - مثلا : افسانه ها و بعضى قال بنیها ، و بعضی اعتقادهای خرافت آلود و غیره .
د - ( آثار عتیقه ) . مثلا : سنگهای کنده شده ، بعضی هیکلها و مجسمه ها ، بناهای قدیمه ، قبرها ، سلاحها ، اوانی که از زیر خاکها ظهور کند .

این است که هر انقدر در ین چیزها در مابین اقوام و قبایل نزدیکی و مشابهت باشد معلوم میشود که آن قومها و قبیله ها بيك جد منسوب میباشند . با وجود این هم از روی تمام صحت برین حکم نمیشود که سلسله ها و انسبای مختلفۀ بنی بشر در کجا ، و چه وقت ، و چگونه بظهور آمده اند . زیرا هیچ يك سلسله نیست که کم و بیش به آن سلسلۀ دیگر آمیخته نشده باشد . باز هم ( حکمای تاریخ طبیعی ) بسیار تحقیق و تدقیق بعمل آورده نظر بخصایص جسمانی قومهای مختلفه، تقسیم اقوام بنی بشر را بر پنج سلسله نموده اند .
۱ - سلسلۀ کافکاسی - ۲ - سلسلۀ مغولی - ۳ - سلسلۀ زنجی - ٤ - سلسلۀ مالائی - ٥ - سلسلۀ امریکی که

ما درینها از دیگر سلسله ها بحث نمیرانیم، زیرا در کتابهای جغرافیا مفصل از آن بحث شده است. بلکه تنها برای حاضر کردن ( مبحث لسان ) از يك سلسله ( کافکاسی ) و باز در سلسلۀ کافکاسی تنها از شعبۀ ( آریان ) آن بحث میرانیم :

( سلسلۀ کافکاسی )

این سلسله بسفیدی پوست ، و مو های صاف ، و پاتا نخورده و چهرۀ بیضوی ، و کشیده گی بینی ، و دندانهای عمودی ، و خوش ترکیبی قامت و اندام ، و چابکی حرکت از دیگر سلسله ها تفریق و تمیز می یابد .

این سلسله در جهت جنوب غربی آسیا و جهت شمالی افریقا . و اکثر اوروپا ، و درین اواخر در يك قسم بزرك امريكای جنوبی و شمالی ، و نیز در اوقات اخیره در بسیار جاهای اوسترالیا توطن کرده صاحب روی زمین شده اند : زیرا قو مهایی که متمدن ترین دنیا و صاحبان تاریخ مهم میباشند از همین سلسله بظهور آمده اند . ازین سبب این سلسله را فعال - یعنی ( بسیار کارکن ) و دیگر قومهایی را که تا بحال وحشی و یا نیم مدنی مانده اند مهمل - یعنی ( اهمال کننده ) گفته اند .

وطن اصلی سلسلۀ کافکاسی در سمت غربی کوههای هیمالایا که بلند ترین کوههای دنیاست ، نزدیک به کوههای هندوکش در يك جایی بوده است . و از اینجا شعبه شعبه شده از دامانهای همان کوهپایه اطراف دنیا پراکنده شده اند که ما از دیگر شعبه های آن بحث نرانده تنها از شعبۀ آریان آن بیان میکنیم :

( شعبۀ آریان )

قومهائیکه بشعبۀ آریان منسوبند از نسل قوم ( آریا ) ی قدیم هستند که قبل از اطلاع تاریخ هنوز در جوار کوههای ( هندو کوش ) ساکن بودند . همه قبیله های اوروپا - بغیر از اقوامی که بسلسلۀ مغولیه در اوروپا منسوبند - و همه ایران ، و افغانستان ، و هندستان به این شعبه شامل میباشند . شعبۀ آریان سلسلۀ کافکاسی را در اصطلاح اوروپا ( هندو جرمانيك ) میگویند . اگر چه در خصوص احوال قدیم اساسی نشأت و توطن ( آریان ) هيچ يك معلومات حقیقی بدست ارباب فن نیست ولی بنا بر تتبعات و تدقیقات عمیقه که از طرف ارباب این فن اجرا شده ثابت کردیده است که جرمی ، وکلت ، و هندی و افغانی ، و ایرانی ، از نسل شعبۀ آریان سلسلۀ کافکاسی میباشند که این مسئله از شهادت زبانهای شان اثبات میشود . حالا چون به این جدول ذیل نظر فرمایند تا بدرجه مشابهت زبانها را برای العین مشاهده خواهند فرمود :


صفحه ۱۱ سال دوم شماره ۹

۩ زبان افغانی ۩

از بیانهایی که در بالا بحث راندیم معلوم شد که اصل بسیاری از اقوام شرق و غرب از سلالهٔ شعبهٔ آریان سلسلهٔ جنس کافکاسی میباشند. و اصل منشأ شعبهٔ آریان و محل سکنای شان جبال هندوکش و اطراف آنست که از انجا فرقه های مختلفه تشکیل داده و به اطراف و اکناف عالم پراکنده شده قومها و ملل مختلفه را بوجود آورده است. در باب این انتشار و مهاجرتها نیز کتب فنیهٔ علم انساب بشر چنین بیان میکنند :

۱- گرچه اين يك را هيچ كس تعيين كرده نميتواند كه قوم آريا به كدام زمانه و بچه سبب بر فرقه ها جدا شده و بعضی از آنها به اوروپا و بعضی از آنها به ايران و هندستان چه وقت هجرت كرده اند اما اغلب احتمالات و اصح قیاسات چنان نشان میدهد که هجرت فرقه های آریان از قرار ذیل شده باشد :

۱- نخستین فرقه که از قوم آریا از طرفهای کوههای هندوکش جدا شده اند فرقهٔ (کلت) هاست که اجداد قومهای ایرلندیان و مردمان نال و بره تونهای فرانس میباشند کلتها از ساحل شرقی بحر خزر بشمال و از انجا یکسر بسوی غرب رفته به اوروپای وسطی رسیده اند !

۲- فرقهٔ دوم از جهت جنوب سلسلهٔ کوههای قافقاس گذشته و بعد از انکه در سواحل دریای جه وندیک و بحر سیاه بسیار گردش کرده اند در شبه جزیرهٔ یونان و ایتالیا توطن ورزیده اند این فرقه یونانیها و رومانهای قدیم را تشکیل داده بر دو حصه جدا شده اند که با جمله قومهائی که درین وقت آنرا (رومانيك) میگویند یعنی با اجداد قومهای فرانسیس و ایتالیان و اسپانیول و غیره آمیخته یکجا شده اند !

۳- سوم فرقهٔ آریان که هجرت کرده اند قوم (جرمانيك) است که از راه کانها به اوروپای وسطی و شمالی رفته و کلتها را که پیش از آنها در انجا متمکن شده بودند از انجا بسواحل غربی اوروپا و جزیره های بحر محیط اتلانتيك طرد و دفع کرده اند جرمنها انگلیزها دانمركها فلمنكها سويدن نارويها بسی که از نسل این فرقهٔ سوم مهاجرین آریان میباشند (قومهای جرمانيك) گفته میشوند !

۴- فرقهٔ چهارم مهاجرین اقوام آریان قوم (صلاو) است که این قوم در صحراها و دشتهای بزرگ اوروپای شرقی سکونت پذیر گشتند روسها المها زجها، وسكنهٔ يك قدم بزرك شبه جزيرهٔ بلقان كه در طرف جنوب شهر (طونه) میباشند نسل این فرقهٔ چهارم هستند!

۵- فرقهٔ (زند) است که قوم ایران قدیم و کردها و ارمنیها و بلوچیها از نسل قوم زند میباشند !

۶- آخرترین اقوام آریا که در وطن اصلی خود مانده بودند بجز يك مقدار کمی که در همان وطن باقی ماندند دیگر همه شان بسوی شرق جنوبی وطن خود هجرت نمودند و از نهر ابتدوس پنجاب عبور

| (جدول زبانها) | افغانی | فارسی | کردی | ارمنی | رومی | لاتینی |
|---|---|---|---|---|---|---|
| | پلار | پدر | باو | هایر | پاتر | پاتر |
| | مور | مادر | دا | مایر | ماتر | ماتر |
| | ورور | برادر | برا | یغپایر | فراتر | فراتر |
| | خور | خواهر | خو | کویر | سورور | سورور |
| | لور | دختر | دوت | دوستر | | |
| | نوم | نام | انون | انون | نومن | نومن |
| | شپږ | شش | وش | هکس | سکس | سکس |
| | اوه | هفت | یوت | هپتا | سپتم | سپتم |
| | نه | نه | این | انیا | نووم | نووم |
| | لس | ده | تاسن | دکا | دکم | دکم |

اگرچه غیرازین نیز بسی مثالها هست ولی ما بهمین قدر در يك جدول اکتفا نمودیم. ازین معلوم میشود که این قومها با وجودیکه از همدیگر خیلی دور افتاده اند، و در مابین شان هیچ علاقهٔ تجارتی و حرب نیز موجود نبوده باز هم این چنین کلمه های مشترك که هم بلفظ و هم بمعنا با هم بيك اندازه تحریفی مشابهت میرساند، و هم این که این کلمات از کلماتیست که در ابتدا به آن تکلم میشود آیا از چه سبب خواهد بود؟ هیچ شبهه نیست که اجداد قومهای مذکور در یکوقتی تنها يك دانه قوم بودند و بعد ازان فرقه ها و شعبه هائی که به این طرف و آنطرف رفته اند جدا جدا قومها شده اند و این مشابهت کلمه های ابتدایی همه گی از اثر میراث قوم آریاست که اجداد این قومها شمرده میشود و تنها يك قوم بود که اصل منشأ و مبداء آن قوم هم اطراف جبال (هندوکش) نشان داده شده است.

ما این سخنانرا از کتابهای معتبر این فن در اینجا درج نمودیم این روایات اگرچه بر حقایق تاریخیه مستند نیست زیرا قبل از ایجاد تاریخ و تحریر چیزها نیست که بر استدلالات و تتبعات عمیقهٔ فکریه بنا یافته است، احتمال دارد که چنین نباشد! اما اگر کیفیت همچنین باشد که ما از کتابها نقل کردیم آیا که انکار کرده میتواند که جبال هندوکش در (افغانستان) نیست و که میتواند که بگوید اجداد اصلی اقوام مذکور (افغان) نیست؟ ...

مقصد اصلی ما از (مبحث زبان) این است که یکقدری از زبان افغانی بحث برانیم چونکه ازین زبان نسبت زبانهای دیگر خیلی کم بحث بمیان آمده است و بسبب محدود بودن آن در خود افغانستان با دیگر زبانها تا بسیار وقتها کمتر آمیخته شده است و قواعد اصلی خود را تماماً محافظه کرده آمده است


صفحه ۱۲
سال دوم
نمبر ۹۰

کرده در صحراهای مثبت و خرم شهر ( کنک ) پراکنده شدند تا بحال درهندستان و بنگال باقیمانده بنام فرقۀ ( هندی ) موسوم شدند . اما در آغاز هجرت خودشان در انسرزمینها با بعضی قبیله های سیاه بعضی نسلهای دیگر برخورده محاربه های بسیار خونریزانه در مابین شان در گرفته است که حکایات آنرا ( مها بها را تاه ) و ( رامیانا ) نام کتابهای نظمی که بزبان ( سانسکریت ) نوشته شده است حاکی میباشد . ولی آخر الامر این قوم هندی آریان بران سپاههای نسلهای دیگر غالب آمده و آنها را بطرف صحراها و بیابانهای ( قائد ) دفع و طرد نموده تا بحال در قطعۀ مذکور پایدار مانده اند . این است روایاتی که در باب تفریق فرقه ها و مهاجرات اقوام آریانها در کتابهای ( فن انتوغرافیا ) یعنی ( علم انساب بشر ) بنظر حقیرانۀ این محرر عاجز برخورده ، و برای استفادۀ مطالعه کنندگان هموطن و هم قوم خود جمع و تدوین نموده درج صحایف تذکار ساختیم حالا اگر برین سخنان فن اعتماد کردن لازم آید چنین یک نتیجۀ بظهور می انجامد که اصل منشأ آریان اطراف خیال هندوکش بوده و چون کوه های هندوکش با همه شوکت و عظمت خود شهادت مجسم میدهد که در افغانستان است هیچ شبهه برین نمیماند که اصل منشاء و ماوای آریان افغانستان است . و اجداد اصلی همۀ تفرقه های آریان باز هم خود قوم افغان است . همان مقدار کمی که در وطن اصلی خود باقی مانده بودند همین قوم افغانست که از همان وقت تا به این ایام قومیت و زبان خود را محافظه کرده اند . و چون به اولترین تاریخ هایی که بعد از ایجاد نوشتن تحریر شده است مراجعت نمایم باز هم همین قوم را در همین بقعه موجود می یابم و چون به بعضی سنگهای نوشته که در بعضی سکلافهای گوشه و تنهای کوههای شاهقۀ افغانستان نظر اندازیم و از رقم خطهای سانسکریت منقرض بسیار قدیمه آنرا بیابیم باز مجبور میشویم که افغان را اجداد نخستین اصلی شعبۀ آریان سلسلۀ کافکاسی بتوانیم ، و چون باز طرز لهجه و اسلوب زبان افغانی بغور و تدقیق تمام دقت کنیم زبان بسیار ابتدایی و بسیطی که بعضی زبانها را پیشرو شمرده میشود می یابیم که اگر اجداد اصلی همۀ این زبانهایش بشمریم جا دارد . ولی چون زمان بسیار مدیدی مرور نموده و از احوال بسیار قدیم قبل التاریخ آن کمتر چیزی به اخلاف واصل شده ، و همیشه اوقات جولانگاه مراجعات و استیلای اقوام مختلفۀ همجوار خود مانده ازین سببها زبان افغالی اکتساب وسعت ننموده ، و تنها در میان همان دیوارهای خیال سر بفلک کشیده محصور مانده است . این بیانات ما را بعضی بر تعصب ملتی ما حمل کرده خواهند گفت که آقای اخبار والای افغانی ، این چنین زبان غلیظ و ثقیل طاقت فرسا را که کیفیت مکالمۀ آن عادتاً بصوت سنگهای میان دبه مشابهت میرساند میخواهد که اجداد زبانها ، و افغانهای به این کمی و کم عددی و ساده گی ، و کوهستانی و وحشی را میخواهد اجداد یک کتلۀ عظیمۀ بشریه بر قرار بدهد . حالانکه این بیانات عاجزانۀ ما مبنی بر یک مطالعات و تتبعات فکره ایست که بر فن مستند است . اگر کسی برین مقتدر شود که خیال هندوکش را از افغانستان برداشته بدیگر سرزمین نقل بدهد . برین هم مقتدر خواهد شد که افغانها را اجداد آریان نیز دارد همین ثقلت و غلظت زبان افغانی این دلیل اجداد بودن اوست . زیرا هر چیزی در آغاز و ابتدای خلقت ثقیل و کثیف بوده است و بمرور زمان و ترقی تمدن آنرا نازک و لطیف رشیده است . لهذا زبان افغانی بر همان حال ابتدایی خود قایم مانده است . سف بطول انجامید . این شمارۀ اخبار ما زیاده برین کنکایش صحت ندارد . همینقدر میگویم که ما حکم قطعی نمیدهیم که زبان افغانی اجداد زبانها و ملت افغانی اجداد اقوام آریانها باشند . زیرا چنانچه بعضی این سخن ما را بر تعصب ملتی ما حمل کنند ، همچنان بعضی که افغان را به بنی اسرائیل و یا عرب نسبت میدهند نیز بر ماستک اعتراض خواهند انداخت . اما چیزیکه ما بنظر مطالعین کرام عرض نمودیم یک تفکر و تتبع شخصی عاجزانۀ ماست که از مطالعۀ فن حاصل شده است . هر ملت را تعصب و حرص شان مانع شان اظهار و اشهار نموده است . پس اگر ما شان و شرف اجداد بودن ملت خود را بقوت ادله ثابت ساختن کوشش ورزیده باشیم چه باک دارد .

والله اعلم بالصواب

مقالات علميه .

( حکمت طبیعیه )

( فن )

( مته اورلوژی )

( باد )

پیشتر ازین در شمارۀ ( ۸ ) در خصوص کرۀ هوا و ماهیت . و کم و کیف سائرۀ کرۀ هوا معلومات کافیه بر قارئین کرام اعطا کرده بودیم و گفته بودیم که انشاءالله در نومره های آتی در خصوص دیگر حوادثات طبیعیۀ فوق العاده اورلوژی یعنی ( کائنات الجو ) نیز بحثها خواهم راند . این است که حالا وعد خود ما را ایفا کرده از کم و کیف باد و اسباب ظهور ، و اقسام ، و جریاتها ، و دیگر مواد سائرۀ آن بعرض معلومات ابتداء میکنیم :

ماهيت و اسباب توليد باد

( باد ) عبارت از تموج و جریان هوا نیست که از ابتر شدن و خلل یافتن انتظام همان مادۀ هوایکه کرۀ هوا از ان متشکل است بظهور میرسد . در خصوص جریان در مایعین ( آب ) و ( هوا ) مناسبت بسیار بزرگی موجود است : آب چنانچه از برای املای هر خلا هجوم آورده یک جریانی حاصل میکند هوا نیز در داخل کرۀ خویش به همچنین جریانها


صحیفه ۱۳
سال دوم
شماره ۹

بهوای سرد باعث احداث این تموج هوائی میگردد . و در وقت امتزاج الفصلين که باد بسیار میوزد سببش همین است که هوای سرد زمستان بهوای گرم تابستان ملاقات میکنند . چنانچه در گرمخانه های حمامها چون در را باز کنند از محل جامه کن فوراً نسیمی داخل گرمخانه میوزد . حالا آنکه منفذی از خارج ندارد پس باز هم سبب همان ملاقات هوای سرد بیرونیست با هوای گرم اندرونی .

و وقت صبح و عصر نیز شدت رياح بهمین مناسبت است که هوای شب با روز ملاقات میکند . و در بلادی که برزخ در میان سرد سیر و گرم سیر باشد نیز سبب همین است که دائما بادهای تند میوزد و اکثر بادهای صرصر شدیدی که در موسم زمستان بظهور میرسد سببش همین است که در آنوقت هوا لمناسبت برودت فوق الحد منقبض است ، و چون ادنی گرمی بهمرساند فوراً انبساط زیادی حاصل و بشدت و هیجان تمامی تموج و هبوب میکند .

و لهذا این سخنان معقول و مدلل که در خصوص تولید و ماهیت باد را نوشته شد موجب استكشافات جديده حکمای متاخرین است . و اما متقدمین در باب تولید ریاح قائل بصعود بخارات و جمرات ارضيه شده اند . و گفته اند :

بواسطة اشعة شمسيه و اتصالات کواکب در مرکز زمین نقاط ناریه چندی احداث میشود ، و گاهی بسان باد قوی و تاثیر امتزاجات کواکب آن آتش سیال بجریان آمده از مسامات معادن و منافذ جبال . و سطح دریا احداث و تصعید ابخره و ادخنه چندی مینماید و داخل شدن آن ابخره یا ادخنه بهوای جوی سبب حدوث امطار ، ورياح و سائر حوادثات جویه میشود . و ازین جهت قدما كائنات جويه را مواليد ناقصه مینامیدند که ترکیب تام در آنها متحقق نگشته ، خلاف مواليد ثلاثه که ترکیب تام در آنها وجود شده است .

اگر چه در بادی نظر میان مقدمات است و قول اختلاف سطحی مشاهده میشود اما بالمال والنتيجه هر دو بيك نقطه سر بهم میزند . اینکه در خصوص ماهیت و تولید باد تا بدینجا معلومات کافی و شمه‌ای اعلا نمودیم . حالا نیز لازم آمد که در خصوص ( جریان ) آن توضیحات لازمه بیان کنیم :

( جریانهای باد )

جریان هوائیکه انرا ( باد ) میخوانند منسوبست بجهتیکه از انطرف میآید . چنانچه جریان مجر منسوب بطرفیست که میرود . مثلا بادیکه از طرف شمال میوزد آنرا ( باد شمالی ) و جریان مجری که از طرف شمال میرود آنرا جریان شمال میخوانند .

چنانچه قبل ازین در ذیل تعریف حرارت کره هوا در شماره ۸ گفته بودیم که سمت خط استوا بمناسبت عمودیت نزول شعاعات شمسیه از سمتهای دیگر حرارت را بسیاری میگیرد .

طبعاً مجبور است که باد عبارت از همان جریان است . اما در نجا يك سوالی وارد میشود : که آن نیز خارج امکان بودن خلای هواست در داخل کره هوا . زیرا در داخل کره هوا غیر از محلاتیکه به اجسام صلبیه گرفته شده دیگر همه اطراف بدان مالا مال است . چنانچه اگر يك حوضی آبی را کره هوا فرض کنیم و در میان آن چند دانه سنگی بنهیم آب بجز همانجا ها تیکه سنگ در انجا موضوعیت ذكر همه جاها را برداشته است .

حالانکه این سوال تائید و تاکید مقصد ماست . چنانچه بعد ازین کیفیت آن از بیانات آینده معلوم میشود . مثلا گفته بودیم که باد عبارت از نموج و جریان هوا نیست که از ابتر شدن و خلل یافتن همان هوا بظهور میرسند . پس کیفیت خلل یافتن هوا از اخذ حرارت مختلفه اوست که از محلات مختلف بصور متخالف اخذ و کسب میکند . یعنی هوا چون کرم شود کسب انبساط کرده خفت حاصل میکند و چون سرد شود منقبض میشود و هوای سرد و کثیف منقبض بآن يك موازنه با آن هوای کرم کشته متبسط حاصل کنند تا مجال خالی آن از هر طرف هجوم میکنند که ازین هیجانها و جریانها باد بعمل میآید .

ازین نیز قدری واضحتر بیان کنیم : چنانچه هر جسم به رودت منقبض ، و به سخونت منبسط میگردد هوا نیز بسبب شعاعات شمس که کره ارض را تسخین میکنند از تماس کره ارض کسب گرمی کرده انبساط پیدا میکند . و چون یکقسم كره هوا بدین صورت گرمی نمود در میان این هوای کرم کشته که بسبب گرمی و ثقلتش نقصان طاری کردیده هوای ثقیل دیگر که بسبب برودت و ثقالتش کما کانست بنا بر غیر ممکن بودن خلا داخل میگردد که ما همین جریان و تموج ملاقات هوای گرم را بهوای سرد (باد) میخوانیم .

والحاصل نتیجه این محاکمه بدان منجر شد که بگویم که ماهیت تولید باد از مصادمه و ملاقات هوای گرمست بهوای سرد و این ملاقات سبب میشود از برای هیجان و جریان هوا که باد نیز عبارت از همان هیمان و جریانست .

و کشف این مطالب در جایی بخوبی معلوم میگردد که دو اطاق بهم متصله را هوای یکی را گرم بکنیم و هوای دیگر را سرد . چون در وسطی را باز کنیم محسوس میشود که از اطاق سرد بسمت سفلای اطاق گرم هوا بطور تطبيق و فشار داخل میشود . و همچنین از اطاق گرم بطرف علیای اطاق سرد هوای گرم داخل میشود .

ولا يتقطع در میان در وسطی این دو اطاق يك تموج شدیدی از هوا مشاهده میکنیم . بطوریکه چراغ را خاموش میکند ، و دامن جامه و یا پرده را بیکسو میافکند حالا آنکه از هیچ طرف بادی داخل اطاق نشده است .

پس بخوبی معلوم گردید که سبب تولید ریاح خلل یافتن و ابتر شدن هواست که از مصادمه ملاقات هوای منبسط یعنی خفیف و هوای منقبض بظهور میرسد . و همین داخل شدن هوای گرم


صحيفه ١٤
سال و دم شماره ٩

ثالثاً - دو جریان استوائی که از خط استوا راست بسوی
قطبین میروند .
و این یک را نیز باید دانست که اگر (کره ارض) بر محور خویش
دوران نمیداشتی جریانهای قطبی و استوائی محض برد و اثر نصف النهار
واقع میشدی ، اما حرکت وضعیه کره ارض جهات این جریانها را
تغییر و بندیل میدهد .
مبحث حرکت دورانيه كرة ارض و نتائجیکه از ان مفتتح میشود
در فن ( جغرافیای ریاضی ) واضح و باین است که اگر در انجا
مهاجت شود معلومات کافیه حاصل میشود . در نجا چون مبحث
جغرافی خارج از صدد بحث ماست لاجرم همینقدر میگویم که حرکت
دورانیه ارض در خصوص استقامت جریانهای ثلاثه تاثیرات بس
عظیمی اجرا مینماید .
حرکت وضعیه کره ارض در مواقع سمتهای قطبین نسبت مواقع
خط استوا کمتر میافتد . لهذا جریانهائیکه از قطب بسوی خط استوا
در آمدن اند بر استقامت دایره نصف النهار که معمر شانست باقی نمیمانند.
زیر اسمهای خط استوا در ان حال از زیر جریانهای مذکور گذارش
میکنند. پس در انوقت چنان محسوس میشود که کو با باد از جانب شرق
ميايد ، لاجرم در انوقت جریانهای مذکور در نصف کره شمالی
( باد شمال شرقی ) و در اسف کره جنوبي ( باد جنوب شرقي )
تسمیه میشوند .

لهذا از برای دانستن سبب جریان بادها که بر روی کره ارض
دروزش و هبوب است اول بد انطرف دقت کردن لازم است .
حالا ستار قاعده کلیه ما قبل که تولید باد عبادت از ملاقات هوای
کرم و هوای سرد است لاجرم گفته میشود که هوای آنست چون
کرم شود انبساط یافته کسب خفت میکنند. و هواهای سرد و کثیف
طرفين قطبين مجاخالی آن از دو طرف بطور تضييق و فشار مجوم مینماید
و هوای کرم کشته منبسط انجارا الطرف بالا سعود میدهد . اما اینقدر
ملاحظه باید نمود که دو هوائیکه از جانب جنوب ، وشمال بطرف خط
است و ا هجوم میکنند هوای دیگری نیز لازم است که جاخالی آن دو هو ارا
مملو کند . و اگر چنین نشود تکمیل كرة هو المنطقه داره تجمع نموده
موجب تخريب نظام و انتظام كرة ارض میگردد . لهذا حكمت حكيم
مطلق جل و علا جنان اقتضا نمود که آن هو اینکه از سبب انبساط و انخفاف
بسوی بالاصعود نموده است بعد از انکه درجه معین ارتفاع خودش
را بیاید بطرفین جنوب و شمال جریان نموده جاخالی هواهایی را که
از قطبین خروج نموده است معلوم میکنند .
پس باین وقوعات مذکوره اس اساس کلی مهمه نقصاه جریانهای
دها را بیان و نشان دادیم. حالا شمه از انواع این جریان ها نیز بیان
کردن خالی از فایده نیست :

انواع جريانها ، اسباب تغيير و تبديل -

جريانها

حرکت وضعیه کردارش تجرباتهائیکه بطرف قطبین عودت دارند
حالا بنا بر قواعد کلیه ماقبل ، جریان بادهائیکه بر سطح کره ارض نیز بدینگونه تاثیر میکنند. چنانی جریانهایی که از قطب بسوی خط
هیوب دارند و ( سه ) نوع است : استوا میابند وقتيكه واصل خط استوا شوند سرعت حرکت وضعية
اول - جریانی که در خط استوا بدوی فوق صعود میکنند. هوای اینجا را مالک میشوند. و چون در انجا با جريانيكه بطرف بالا
ثانی - جریان قطبی که از قطبین راست بسوی خط استوا میایت صعود دارد منظم کرد دسرعت هوای خط استوا را سراسر شامل

فاجعه های پاریس

[ما بعد از شماره ۱۸ سال دوم]

جواب داد که : سیبی که فونت دور ابدال را دوست دارم
به این ازدواج راضی نخواهد شد. ولی باز هما باز هم این مسئله را دست از دواج او را رد میکنم.. مارکی چون عشق دختر خود را
یوقت آخر گذاشته در اول امر بر قرار داد که انظر عشق به فونت دور اندال مشاهده کرد مجبور شد که در باب احوال
و محبت قلوسیله را نخود جلب نماید . خصوصية قونت دور اندال معلومات بدست آرد. حالا تکه
تجربه ديده يك زنكه بازي که جوان و هم صاحب حسن و آن باشد نتیجه معلوماتیکه بدست آورد خیل شایان تأسف يك معلوماتی بود .
و در چسبنده کی و گیرنده کی مهارت نام داشته باشد بر یکدختری چونکه موسیو دور اندال بی آنکه همه ثروت و سامان خود را بقمار.
که هنوز معصوم شمرده میشود بزودی ظفریاب شدنش آزاده و ناههای گوناگون محو و نابود گردانیده . الان نیز از قمار
شبه و گمانست. چنانچه همچنین هم شد کمی نگذشته بود که قلو تبلد بازی و سفاهت دست بردار نیست و اینرا هم به تحقیق رسانید
او را بدرجه جنون دوست داشتن گرفت و عشق مجنونانه در دلش که با وجودی که تا بگردن در فرض غرق است بدو صورت وقت
جایگیر شد. حتی ایندرجه عشق محدی رسید که پدرش مارگی خود را میگذراند. یک قسمی از اوقات خود را در سالون های
دو موقو - چون از و پرسید که آیا چرا دست از دواج بزرگان و يك قسم دیگر را در جاهای بسیار مردار بمقارنت و مصاحبت
موسیو فرانلپو را رد میکنی ؟ دختر بیمجابا به پدر خود چنین زنان فاحشه بسیار پس بایه و مردان شریر شقاوت پیشه بسر می آرد.
اهذا هر انقدر اسیحت و وصیتی که برای یک پدر لازم باشد ، و مناسب
گفتن پیکدختر نوجوان بوده باشد همه را بر قلوتين صرف نمود.
و این را هم فهمانید که اگر دو فرانلیو را نگیرد پروزور نخواهد کرد.


صحيفة ١٥

سال دوم
شماره ۹

میگردد . بعده در وقتیکه پس بطرف قطبین رجعت مینماید لاید به سمتهای
میرود که حرکت وضعی اش نسبت بسرعت سمتهای خط استوا کمتر
باشد . بناء عليه جريان بيك سرعت زیاده تر از سرعت نصف النهار
السمنها بكربوی شرق حرکت میکنند .
والحاصل هر یک از جریانهای قطبی و استوائی در تحت تضییق
دوقوت اند . و حرکات شان نیز از تاثیرایند و قوت حاصل میشود .
جریانهای قطبی در ( نصف کره شمالی ) ( باد شمالی شرقی )
و در نصف کره جنوبی ( باد جنوب شرقی ) تسمیه میشوند. و چون
یکسر بسوی خط استوا در وزش اند در سمتهای مذکور بنام
( تر دویند ) یعنی ( ریاح تجارت ) مسمی میشوند زیرا بسیر سفاین تجار
خیلی سہولت میرسانند. و این تعبیر اکثر در دو جهت خط استوا تا به
( ۳۰ ) درجه عرض مستعمل میشود . و نیز بر بادها شیکه بسطح
کرد ارض خیلی قریب دروزش اند همچنین تعبیر اطلاق میشود .
[ باقی دارد ]

ادبیات
( غزل عاشقانه )

در وصف مکه معظمه زادالله شرفها
از نغمه آهنگ حجاز کلام حضرت طرزی صاحب مرحوم
عجب معشوق بی پروا بعالم کرده ام پیدا
بظاهر در میان خلق در باطن بودنها
سیادامن کشان از طرز ناز جلوه می آید
گرمیان جان و دست افشان و خندان آنه یکتا

قیامت میشود تا یک قدم بردار از تمکین سرا بشور استغنا زناز بی نیازیها
نکار شوخ و شنگ فتنه سازی سمر پردازی باب شیرین برخ رنگین بعد از عالم بالا
زیر نگی زاس صدرتك طرق جلو ها دارد. ندانم قطره خوانم با گهر با موج با دریا
بان کعبه معشوقی به پوشی نمی باشد. ولی در چشم ظاهربین بود چون خانه برپا
تجلی حق از هر گوشه این خانه میریزد بظاهر گر چه در لفظ است پنهان صورت معنی
جهانی از صفا در سمی طوفش میدود خود درسی طوفش میدود خود
گهی نامروه و زمزم کمی تا عمره و مینا زیس از ناودانش آب رحمت میکه دایم
ز فرق تشتکان بکند رود و امواج او بالا نباید در بیان توصیف تمکین جلال او
که نامز کان کشایم بر رخش دل میرود از جا تعالى الله زشان و شوکت عزو علو او
که رو با پیش دستی میکنند در سه ده اش سرها صدای ذکر تسبیح خلایق بر درش هر شب
بگوش ملا أ على رسد در سید اقصی بكفتن برنیاید نانه بینی روی زیبایش
شنیده کی بود مانند دیده بشنو ای دانا رهنه بسروانى يطوقش هر طرف بینی
غریب و منعم و شاه و کد او عاشق و شیدا ازین در هیچ کی نومیده طرزی بر نمیگردد.
در آغوش نما آورد دنیا و مافیها [از مکه مکرمه ۱۲ شوال ۱۳۱۷]

ولی به ازدواجش با غونتران نیز به صورت روی رضا خواهد داد بصورت خفيه شيكة مخلة في و ناموس باشد دید و بازدید نمیکرد ولی
و برای آنکه جلوگیری وقعه را بکنند پای دختر خود را از سالونهای بواسطه خادمه اطاق خود همیشه با او کاغذ روی و کاغذ گیری داشتند.
کرانیز منقطع نمود . دختر نوجوان بر رغم همه این اصلاح و تقیدات و بواسطه این مکاتبه و مخابره تعلیمات مکمله از و میگرفت .
پدر خود روز بروز عشق غونتر ا را در دل خود افزون تر مینمود. نهایت بوم منتظری که مجار چشم اشتیاق ورود آنرا انتظار
و همه این سینا نرا که در حق غونتران میشنید بر کذب و افترای خاندان میکشید در رسید که آنهم وقت اثبات رشد کردن او بود که بعد ازان
حمل نموده قدر و قیمت غونتران در نگارش عالیتر میشد، و بادل در نظر قانون به افعال و اجرا آن خود صاحب ومالك میگردید .
خود عزم جزم قدامی نمود که مجزا و بدیگری تن فرو ندهد زیرا پیش از یک روزیکه فردای آن بسن بیست و یک ساله کی قدم
دختر نیز در ثبات قول و شدت عزم از پدر خود با کم نمی آورد. مینهاد یعنی بسن بلوغ قانونی واصل میشد بوقت صبح در نزد پدر
و چون محقق میدانست که پدرش چون یکبار بر يك چيزی قرارداد خود درآمده و بی پروا از درجه شدت عشق خود به قونت دور اندال
دوباره از ان بر نمیگردد از انرو به این معامله متحكماته پدر خود بیان کرده موافقت نمودن رضای پدر خود را به ازدواج خود
هیچ مقابله نمود ، ويصبر واستقامت منتظر رسیدن فرصت شد. با اور جاونیاز نمود. پدرش از ینگونه جرأت و بیاکی دختر خودرم
ازین میان بقدر دو نیم سال یکمدت مرور نمود. قلوتید خورده گفت :
در حدت در ميان يك سکوت رخوت اتمالی که در خانه جسیم ازدواجت باقونت دور اندال يك مصيبت بسیار مدهشه
( الواليد ) خود داشت ظاهراً ، ساکن ، تسلیمیت کار ، متبسم ایست که من به آن تحمل کرده نمیتوانم . سیبهای متعددی که در نظرم
خود را نشانداده امرار وقت مینمود. و اگرچه با عاشق خود
[ باقی دارد ]


شماره ۹۰ سال دوم صحنه ١٦

ناموران جهان
( ما بعد از شهاره (۸) سال دوم )

وانت التي قطعت قلبي حرارة و مزقت فرح القلب فهو كليم
وانت التي كلفتي دلج السرى وجون القطاب الجلتين جنوم
وانت التي احفظت قومى بعيد الرخى داني الصدود كظيم

آمنه : - ( بنت الده مهوجي المحلى ) دختر شرف الدین موسى بن احمد بن محمد الانصاري الدمهوجی الحلی میباشد که شرف الدین از اعیان علماست ، و دخترش آمنه نیز از محدثات مشهوره، و از اشیاخ یعنی استادهای - امام سیوطی بود که امام مشارالیه از واخذ حدیث کرده است . ( محلی ) نام يك موضعیت از بلاد مصر .

آمنة الرمليه : - یکی از خاتونهای اولیاء الله مستجابة الدعوات است که در شهر (رمله) که از نواحی بیت المقدس میباشد ظهور نموده اند در اواخر عصر دوم هجری بر حیات بودند. به علم وزهد و کثرت عبادت و ریاضت مشهوده بودند. در طبقات شعرانی مذکور است که ( بشر بن حارث ) که از اولیاء الله واجله علما بودند بیمار شده بود. جناب آمنه برای عبادت شان رفته بود در انجا حضرت ( امام احمد حنبل ) رضی الله عنه نیز برای احوال پرسی جناب ( بشر ) آمده بودند ، حضرت امام از جناب بشر از احوال آمنه پرسیدند که کیست، و چون دانستند که جناب ( آمنة الرمليه ) میباشند بطلب دعای شان عرض احتیاج نمودند که همين يك بر بزرگی آمنه دلیل بزرگی شمرده میشود .

آمنه : - غیر ازین ها که بیان شد به این نام از نسوان عرب این چند نفر نیز مشهور است: آمنه بنت الارقم، آمنه بنت خلف الاسلميه ، آمنه بنت رقیش ، آمنه بنت سعد ، آمنه بنت ابی الصلت ، آمنه بنت عفان و آمنه بنت قیس از خانون های صحابیه ایست که پدیدار سعادت آثار حضرت رسالت پناهی صلى الله عليه وسلم مشرف شده اند از آل بیت رسول الله صلى الله عليه وسلم نیز دو خاتون به این اسم مسمیه میباشند که یکی کریه محترمه حضرت امام محمد باقر و ديگرى كريمة محترمة حضرت امام موسی کاظم رضی الله عنهم میباشند که مدفن هر دوی شان در مصر است .

آنسلو : - در عالم ادبیات فرانس يك زن بسیار مشهوره ایست که درسته ۱۷۹۳م در [ دیژون ] نام شهر فرانس تولد یافته و با آنسلو نام ادیب مشهور فرانس ازدواج کرده به [ مادام آنسلو ] شهرت یافته است در نوشتن بعضی حکایات فاجعه انگیز ، و مضحکه آمیز با شوهر خویش معاونت قلمیه نموده است غیرازان خودش نیز بعضی [ باقی دارد ]

علم ثروت ملل
ما بعد از شماره [ ۸ ] سال دوم ]

نمیتواند، فابریکهایی که خود دولت بسازد اولا مامورين وعمله بسيارتری استخدام میکنند. ثانیاً چون کار سرکاری میباشد مواد أصليه عام آن به ارزان ترین قیمتها خریداری نمیشود . ثالثاً اشيا و مواد كم و بيش تلف و ضایع میشود . رابعا چون دولت آنرا برای بعضی کارهای ضروری بکار انداخته ترقيات و اختراعات نو نو دران بظهور نمی آید. حالا آنکه اگر فابریکهای تجارتی صنعتگران اهالی از ناحية نظر تجارت و رقابت بکار افتد آن فابریکها تابع اینگونه محذور ها میباشد . دیگر اینکه احتیاجات و خواهشات مردم که دایما تحول و تبدل میکند آیا چسان در یک دایره رسمی محدود مانده میتواند؟ و ازین است که اشیا و معمولات فابریکهای دولتی اگرچه بسیار خوب و اعلاهم باشد ولی چون حساب شود در همه جا و هر وقت نسبت به فابریکهای تجارتی اهالی گرانتر تمام میشود. بکار انداختن . و کندن كانها نيز چون يك صنعتی از صنایع میباشد آن نیز از همین محذورها و عللهای که در فابریکهای دولتی و تجارتی بیان گردید خالی نیست. یعنی اگر خود دولت کان کی کند گرانتر و اگر يك شركت تجارتی در ان کار اندازد ارزانتر تمام میشود ولی این را هم بشرط آنهم بگویم که آن شرکت و کمپنی از خود اهالی و رعایای خود همان دولت باشد نه خارجی و اجنی .

( فصل هفتم )
( قاعدة تقسيم اعمال )

تقسیم اعمال در صنعت این است که هر يك از عمله یعنی کاریگران هر يك هيئت بيك وتيره و یکرنگ هميشه بيك رقم وبايك چند رقم كار مشغول باشند. و چون اعمال یعنی کارها به اینصورت تقسیم شود کارصد آدم را یک آدم بوجود آورده میتواند . برای اثبات این مدعا ( ژان بایست سای ) که از مشاهیر علم ثروت میباشد این مثال را آورده است : در فابريكهای که کاغذ قطعه بازی در ان ساخته میشود بر هر قطعه هفتاد رقم کار اجرا میشود . سی نفر کاریگر در يك روز بازده هزار کاغذ قطعه بازی ساخته میتوانند . حالا آنکه تنها یک آدم اگر هر قدر ملکه و مهارت هم داشته باشد، و همۀ این [ باقی دارد ]

همه مقاله هائیکه دستخط ندارد از طرف مدیر و سر محرر تحریر یافته
محمود طرزی
در چهاپ خانه حروفی دار السلطنه کابل طبع گردید


صحیفه (۱) سال دوم شماره (۱۰)

نگران
ايديك آقاسى ملكى حضور اعلاحضرت همايونى
على احمد
قيمت ساليانه
در دار السلطنه کابل ۸ روپیه کابلی
در اطراف داخله مملکت با اخراجات داك ١٤ روبيه كابلي
در خارج مملکت بالاخراجات داك ۱۰ روپیه انگلیزی
پهر پانزده روز یکبار نشر میشود
تاریخ عربی یکم ربیع الاول ۱۳۳۱

سراج الاخبار افغانستان
۱۳۲۹
تاریخ انگریزی ۸ فروری

مدير و محرر
محمود طرزی
اداره خانه و مطبعه
در ماشینخانه دار السلطنة (كابل)
همه امورات تحریریه به اداره خانه بنام مدیر فرستاده میشود
قیمت یک نسخه آن در کابل یک عباسی است
تاریخ شمسی ۱۹ دلو ۱۲۹۱

☜ درین اخبار از حوادث داخليه وخارجيه و بسی مقالات مفیده درج میشود ☞

( از مناظر باغ شاهی جلال آباد )
( يك قسمی از مرتبۀ دوم باغشاهی : ذات اعلحضرت همایونی با افراد معیت )
( سنيّة شاهانه بکنار حوض باصفای آن قدم میزنند )


صحیفه ۲ سال دوم شماره ۱۰

فهرست مندرجات
جلال آباد ناموران زنان جهان
حوادث خارجیه علم ثروت ملل
مقاله مخصوصه تاجه های پاریس
مقالات علمیه
ادبیات

§— جلال آباد §—
یکی از ولایتهای حاکم نشین بسیار مشهور و معروف دولت قويشوكت متبوعة مقدسة ما ( افغانستان ) سلمه الله في الحفظ والأمان ولايت سمت مشرقی است که همه اراضی این ولایت را ( ننگرهار ) میگویند . مرکز عمومی این ولایت شهر معروف ( جلال آباد ) است که ۱۳۰ کیلو متر بجهت شرق پایتخت عالیه کابل واقع شده ، و شهر پیشاور نیز تقریباً بهمین قدر مسافه بسوی شرقی جلال آباد میباشد که به اینصورت ( جلال آباد ) در وسط راه کابل و پیشاور کاین است .

هیئت عمومی این ولایت عبارت از يك وادی بسیار منبت و سبز و خرمیست که ( نهر کابل ) در میان این وادی از جهت غرب بشرق مانند شه رگ حیاتی جریان دارد . اراضی این ولایت شمالا با کوه های چترال و کافرستان ، جنوباً با سپید کوه، شرقاً با کوهها و دره های خیبر ، و باجهور ، و مهمند تا با آتك غرباً با کوه های تکاب ، و کابل محدود شده است . اگر چه هوای جهتهای شمالی این ولایت سرد است ، ولی هوای عمومی آن گرم و معتدل میباشد .

دره های عجیب و غریب ، و وادی های بسیار لطيف و ظريف ، و کوههای مهیب و پر جنگلی را این ولایت مالک میباشد . غير از نهر جسیم کابل که از وسط ننگرهار و از نزدیکی جلال آباد میگذرد دیگر آبهای متعددی نیز این سر زمین را ارواء و اسقیاء میکنند که معروفترین آنها آب چترال ، و کنر ، و تیکری وغيره میباشد . همه این آبها با نهر کابل آمیخته از دره های مخوف مهمند و باجور افغانستان گذشته با نهر اټک می آمیزد .

وادیهای واسع و فراخ این ولایت بزراعت برنج ، و نیشکر ، و پنبه ، و گندم و جواری و غیره مزروع و معمور است . جنگلهای بسیار مفید و توانگری در سمتهای شمال و جنوب این ولایت موجود است . کان ياقوت بسيار مشهور ( جکدلک ) نیز در منطقه همین ولایت میباشد . وادی لغمان و کنر ، و باجور ، و اسمار معمور و پر نفوس وادیها ئیست که خواه از زراعت و خواه از نفوس پر و توانگر میباشد . درین دره ها و واديها اقوام و قبایل مختلفه افغانيه سکونت پذیرند . و همه آنها مردمان دیندار و شجیع میباشند . مشایخ ، و مرشدین ، و علمای بسیار اهل حال و باصفایی درین سرزمینها موجوداند که اهالی را دایما بردینداری و اطاعت بادشاه ، و محبت وطن و عصبیت قومی و ملتی رهنمایی و ارشاد مینمایند . اهالی حتی حکومت نیز آنها را محترم میشناسند .

§

از نقطه نظر تجارت ، و اهمیت موقع عسکری شهر جلال آباد خیلی مهم يك نقطه شمرده میشود . اگر چه خود شهر نه از جهت زینت عمارت ، و نه در حسن و رونق بلديت هيچ يك مزيت و حیثیتی ندارد . ولی چیزیکه رونق و شکوه ( جلال آباد ) را افزوده و مدار فخر و مباهاتش گردیده همانا بعضی باغهای روح افزا ، و سرايها و عمارتهای عالی بنائیست که نظرهای ناظرین ، و دلهای زایرین را بلطافت منظر ، و ظرافت پیکر درخشنده کی و سرور میبخشد !

مثلا باغ و عمارتی که مسمی به ( باغ شاهی ) میباشد از چنان باغها و عمارتهای عالی شمرده میشود که نادر الامثال است . این باغ تقریباً ده بازده جریب زمین يك مسافه را در بر دارد که عمارت بزرگ بسیار خوشنمای آن در مرتبه نخستین و قسم اولین باغ بنیاد یافته است . همه باغ بر پنج مرتبه يك بر ديگر مرتفع ترتیب یافته که هر مرتبه آن يك منظره ديگر ، و يك لطافت مخصوصهٔ روح پروری بنظر جلوه میدهد . از دروازه بزرگ سمت شمال باغ عالی شاهی چون داخل شويم يك سرای مستقیم بسیار با صفایی که از دو طرف با دو قطعه چمن گلکاری بسیار بدیع المنظر ، و سر درهای بر جسته بهم برابر در بر گرفته شده ما را به پیش زینهٔ عمارت پرشکوه و خوش رونق شاهی میرساند . این قصر سعادت گستر از آثارهای تعمیریهٔ خانان جنت مکان اعلیحضرت ( ضیاء الملة والدین ) است که در متانت و جسامت و رونق و شکوه همه صالات معماری را حایز است . دالان عظیم وسطی آن که در زير يك قبة بسیار جسيم و عالی میباشد تقریباً نهصد چوکي را استیعاب مینماید . دایره ها و اوطاقهای متعدد اطراف آن نیز خیلی مکمل ، و برنده های فیل پایه دار دایراً مادار آن نيز يك رونق و شکوه بی اندازه به این قصر سعادت حضر بخشیده است .

ذات شوكتسمات بادشاه ترقى آمال مراحم خصال مقدس ما اعليحضرت ( سراج الملة والدين ) مد الله ظله في العالمين چون يك بادشاه طبیعت آگاه تجدد و ترقیخواه با علم و فن میباشند از اثر اصلاحات تعمیریه که در قصر و باغ موصوف بموافق هندسهٔ معماری بکار برده اند الحق که سزاوار هزاران تحسین و تمجید است . بی آنکه به هیئت اصلی و بنای اساسی آن چیزی تغییری حاصل آید بعضی علاوه ها ، و تنظیماتی در ان بخرج رفته که فرق محسنات آنرا ارباب نظر ، و از فن معماری با خبر بخوبی درك


صفحه ۳ | سال دوم | شماره ۱۰

میکنند که اول چه بود، و حالا چه شد ! دنیا ، در تجدد و نویت : حال بیست سال پیشتر انسانها به حال امروزی آن نمیماند، طرز معیشت و سکونت و رفت و آمد و حرکت سابق بالاحق هیچ مناسبتی نمیگیرد. مثلاً بیست سال پیش ازین در نجا این را کسی خیال و خاطر خود هم نمی آورد که طعام بر روی میز و بر کرسی و با کارد و پنجه خورده شود. و یا آنکه بعد از خوردن طعام دست با صابون شسته شود. علی الخصوص اگر کسی سر و ریش خود را با صابون در سابق می شست یک عیب بسیار بزرگی شمرده میشد. حالا اینکه زمان تبدل میکند، زمانه اول حکم تقویم پارینه را میگیرد ، معیشت و زنده گانی انسانها نیز تابع تبدلات مدنیۀ زمانه گردیده از حال کهنه کی بیک مجدد و تازه گی قدم میزند. ترقی و تمدن چنان يك شاهد رعنای دلفریب انظر ربانیست که ظرافت و لطافت و نظافت میبالد. در زمانی که یک دالان هم برای نشستن، و هم برای طعام خوردن ، و هم برای خوابیدن کفایت میکرد، درین وقت نه تنها برای این سه چیز که بیان شد بلکه برای وضو و شست و شو ، و دریشی ، و سگرت کشی، و پیانو نوازی و غیره جدا گانه او تاقهایی بکار می آید که یک عمارت متمدنین این عصر بیست و یکم از وجود آن ها چاره ندارد .

این است که ذات اعلیحضرت بادشاه ترقی پرور مدنیت گستر مقدس ما اصلاحات و تنظيمات دوایر عمارت عالی باغ شاهی را ازین نقاط نظر ترتيب و تنظيم فرموده جبهه سمت مشرقی عمارت عالی چنان يك هيئت ظریف دلکشی تحویل یافته که از نظارۀ آن دلها را يك مسرت و فرحت بی اندازه حاصل میشود . دالان های ایشان بسیار بالکلف و مزین جدیدی که به این سمت عمارت عالی موصوف از روی نقشه هند، وی ذات اعلیحضرت همایونی ملحق گردیده همه لطافت ها و ظرافت ها را در بر دارد .

حالا ما بکندری از شکل و هیئت عمومی این باغ ارم مثال بیان مینمائیم: گفته بودیم که این باغ بيك وضعیت مرتبه داری تشکیل یافته است . مرتبه اول آن همین است که از دروازۀ سمت شمالی داخل ميشويم ، و عمارت عالی موصوف را تقریباً در آخر این مرتبه می بینیم ، جهت غربی احاطۀ این مرتبه اول را دیوار غربی باغ که بمعادی آن مسجد، و حمام ، و اوثاق های مخصوصۀ خدمۀ معیت شاهانه موجود است ، و يك نهر با صدای بزرگی از پیش روی آن جاری میباشد که این نهر و اوتاقها را و صحن های چمنهای لطافت پیرا از جهۀ سمت غربی عمارت شاهی تفریق نموده .

ازین میدانیم که قصر سعادتگستر شاهی بران بنا یافته از دو جهت به احاطۀ مرتبۀ دوم فرو آمده میشود: یکی از جهت جبهۀ جنوبی، و یکی از جهت جبهۀ شرق ، جبهۀ سمت شرقی

قصر همایونی سراسر از تعمیرات مزینۀ عصر اعلیحضرت سراج الملة والدین است که عادتاً يك قصر بسیار دلنواز جدیدیست که بر اصل عمارت افزوده شده است ازین مواجهه شرق عمارت عالی شاهی از دو سرکه های بسیار خوشنمای سنگلیل فرش شده مایل بر دو سرك مستوى بسیار با صدائی که از بغل حوض بسیار بزرگ ممتد تا با آخر این مرتبه محدود شده است . ترتیب دومین فرومی آئیم.

چیزی که مدار زینت و اشتهار یگانه این مرتبۀ دوم شمرده میشود همانا حوض بسیار بزرگ مسطحیت که نظارۀ آب با صفا و فواره های لطافت نمای آن با روایح گلهای عبیر آمیز درختهای نارنج و مالته وغیره در پشته‌ها و کنارهای مخصوصۀ ممالك حاره و معتدله آمیز، و یکان نغمه های مرغان رنگارنگ موسیقی آهنگ که مخصوص این منطقه است با آن دمساز آمده حواس خمسۀ يك شاعر متفکر باريك بين را که در يك گوشه این بستان جنت نشان بر يك دراز چوکی در فکرت صید می يا يك شب مهتابی نشسته باشد در سماوات عالم خیال، غوطه خوار گرداب حیرت میگرداند. چمنهای پرگل و درخت ، سرکهای با صفای خوش زینت این مرتبه خیلی لطافتها دارد. يك جوره چوبی بسیار مصنع خوشنما در يك گوشه این مرتبه بنا یافته آرام جوکهای منتظم در هر طرف گلستانها و برکهای این احاطۀ مرتبۀ دوم گذاشته شده است .

ازین مرتبه نیز باز دو سرکه مایل به بمعادی سرکهای اول بمرتبۀ سوم فرومی آئیم که این مرتبه نیز با قوسهای عالی گلها، و انواع درختان خوشنمای ده گونه میوه های گرم سیر ، و يك برج نمای طبقه بر طبقه گلدانه های انواع گلهای عطر بیز تزئین و تنظیم یافته، و در هر گوشه آن هزاران بارقه های لطافت و در هر بیشه آن صدها مسرت و شطارت مندرج گشته است .

ازین مرتبه باز بهمان کیفیت بمرتبۀ چهارم میخزیم کما طاقهای چمنهای پرگل و درخت آن نیز دلکشیها و نظر ربائیها دارد ، ولی ازین مرتبه يك منظره بديعۀ دیگر از مرتبۀ پنجم جلب انظار دقت ما را کرده همان دم بمرتبۀ پنجم فرومی آئیم . درینجا در پیش يك منظره با صفای خارقه نمائی خود را می یابیم که از نظارۀ آن در گرداب مسرت فرو میرویم .

يك كول ، نى نى ! يك بحيرۀ خوش منظره که اگر از آب با صفای خوشگوارش سخن رانده شود قلم يك ناودان آب رحمت میگردد. و اگر بوضعیت و ترکیب هیئتش نظر کرده شود چشمۀ سر چشمۀ آنجهانی میسازد. این کول از مصنوعات طبیعت شناسی ذات اعلیحضرت پادشاه دانای حقایق آگاه ماست که در سنۀ ۱۳۲۹ همت جهانقیمت همایونی محفورات


شماره ۱۰
سال دوم
آن اراده فرموده در ظرف بک چند ایام معدودی به انجام رسانیده اند.
این کون خیلی فراخ و محدود و همه مرتبه آخری باغ ارم سراغ را محدود داشته است. کول صنی طبیعی زدنك باغ شاهی جلال آباد يك جزيره و يك شبيه جزیره را حاویت که لطافت های طبيعية آن هر صاحب طبیعت را تحسین خوان هزاران آفرین ربانی معدلت قرین آن میسازد .
سراج الاخبار افغانيه نيز بكمال صمیمیت و تمام خلوصیت بدعای خالی از ریای عمر و اقبال و شوكت واجلال حامي معظم ترقی آمال ومتبوع مقدس مراحم خصال خود رطب اللسان کشته از درگاه الهی جل اسم نیاز میکند که تا سالهای بیشمار این اما کی صفائثار بوجود مراحم آمود شاهانه شان شرف بخشای همه بلاد و امصار جهان گردد . آمین .

جواد خارجية

اجمال سينا

در او ر و پاشش دولت بسیار بزرگ و برقوت معروف و نامداری موجود است که در وقت حاضر به دولت آنها به ( اتحاد ثلاثه ) و سه دولت دیگر آن به ( اتفاق مئات ) معروف و معنون شده اند. اتحاد ثلاثه جرمن اوستريا، ايطاليا، واتفاق مثلث روس، فرانس انگلیز است. کفه های میزان اعتدال عالم همین دول ست شمرده میشوند که تعداد قوتهای دربیه شان از قرار ذیل است :

( قوت برية جرمن )
موجودی عسکرش در وقت حضر - : ٦٠٩٢٠٠
موجودی عسکرش در وقت جنك : - ۵۰۰۰۰۰۰
موجودی عسکری سوراه اش : - ٧٠٤٠٠
موجودی اسپهای طوپخانه و بارگیریش : - ١٠٧٧٤٨

( قوت بحرية جرمن )
عدد کشتیهای بزرگ در بد ناووت ١
عدد کشت های زرهپوش ٢
عدد کشتهای بی زده ٩٠
عدد کشتیهای طور پیل ١٢٦
موجودی عسکر تجربه اش ٤٠٦٠٠

( قوت برية اوستريا )
موجودی عسکرش در وقت حضر ٤٨٢٤٠٠
موجودی عسکرش در وقت جنك ٢٨٧٢٠٠٠

موجودی عسکر سواری و طوخی و تقلیه ٦٩٨٧٠
عدد طوب ١١٦٠

( قوة بحره اوستريا )
عدد کشتهای زرهپوش ١٠
عدد كرو وازور وغيره ٢٤
عدد کشتیهای طور بیل ٦٤
عدد کشتیهای بی زره ٢٠
عدد طوب ٩٨٩
عسكر مجری ٢٤٣٠٠

( قوة برية إيطاليا )
موجودی عسکرش در وقت حضر ٢٧٨١٠٠
موجودی عسکرش در وقت جنگ ٢٣٥٣٤٠٠
اسپای رساله و طویرانه و بارگیری ٨٧١٩٢

( قوة بحريه ايتاليا )
کشتهای زره پوش ٥٠
دیگر کشتهای جنگی ١٥١
کشتیهای طور پیل ١٧١
عدد طوبه ای بخری ٢١٢١
موجودی عسکر بحری ٥٣٣٠٩

( قوه بو به فرانس )
موجودی عسکرش در وقت حضر ٥٧٥٠٠٠
موجودی عسکرش در وقت جنگ ٤٣٥٠٠٠٠
اسبهای عسکر سواری و طونجی و بارگیری ١٢٣٣٨٥

( قوة بحرية فرانس )
کشتیهای زرهپوش ٦١
کرد و ازور ٤٤
دیگر رقم کشتیهای جنگی ٧٨
کشتیهای طور پیل ٣٣٢٧
عدد طوب بخری ٣٧٢٧
موجودی عسکر بحری ١٠٩٣٧٠

( قوة برية روس )
در وقت حضر ١٢٠٣٠٠٠
در وقت جنگ ٢٦١٦٠٠٠
عدد افران ٤٢٠٠٠
عدد طوب ٥٨٠٠
اسپهای سواری و طویرانه و بارگیری ٥٦٢٠٠٠


۵۲۱ مقاله دویم

جمیع دول متمدنه در هنگامهٔ رستم خیز، به چه تماشای دهشت افزا یعنی جمیع ملیون نفوس بتمامهم دیگر مصادمه نمیکنند، آسیا، اوروپا، افریقا بهمدیگر در می آویزد. دروازه های آتشفشان دریاهای آتش شان تا به سانفرانسیخکوبه وتوكيو سرایت میکند. اکره ارض را از جا بجا تا کجا بلقان يك در پای آتش و خون استیلا میکنید. دوده های عظیمه طوبها و تفنگها، و پوده ها، و دینامیت ها، و آتش افروزی شهرها، و قلعه ها انقدر بهوا میشود که کره نسیمی از تقلب و حرارت آن بشکل بخار ودمه حال ابتدائي خلفت زمین محول می یابد ! دفعه به آب تحویل یافته بر کره زمین میریزد. طوفان عظیم الشان عمومی كره زمین را بیکباره کی میشوید ! کره زمین را از ان آلایشها صاف وباك میسازد ! بازهمان طراوت و همان خضارت اولی آغاز میکند! وقول برحق، نیست ملک مگر از حضرت واحد یگانه قهار . حق میشود. و چون این بندگان بر عصیان طغیان نموده اند. البته آنها را محو کرده دیگر مخلوقی که او را به یگانگی بشناسند، وسفك دما نكنند خلق خواهد فرمود . ...

(قطعه)
( محمود ) چون بشر شده سفاک خون خویش
وزراه حق برون شده اند و به ناحق اند
لا بد كه مالك احد بجبل ستون
بر دارد این گروه که گمراه و مزهق اند
اوروب بحرص وكبر و طمع شد چنان بجوش
کز آن خودش همه محروق مطلق اند
یا رب تو محو ساز گروهی که در فجور
عرق اند و دور از حق و با فحش ملصق اند
یا رب تو مالك ملكوتي وارض وخلق
محفوظ دار قومی که بر دین بر حق اند.
( آمین )

ترجمه از اخبارهای ترکی و عربی
( چین )
یکی از سیاسی شناسان چین که ( سون یات سه ن ) نام دارد برای رئیس جمهور چین ( یو آن شیفای ) يك مكتوبی نوشته گفته است که از واقعات تركيه يك درس عبرت گرفتن لازم است. زیرا بمجردیکه شرق قریب را تقسیم کنند هیچ شبهه نیست که به تقسیم شرق بعید یعنی چین وژاپن آغاز خواهند نهاد. لهذا لازم است که چین وژاپن نیز ما بين خودشان يك اتحاد تدافعی عقد نمایند. و مانند عثمانیان که به قوتهای ملتی خود

کفایه ٥
(قوۀ بحریه روسیه)
کشتهای زرهپوش ۴۵۰۲۰۰
کروو ازور وغيره ۱۰۳۳۳۵۰
کشتیهای طور پین ۳۸۸۰۰
عدد طوب بحری ۱۲۸۴
عساکر بحری ۱۰۳۱۵۵

(قوۀ بریه انگلیز)
در وقت حضر ۱۰۲۲۰۰
در وقت جنگ ۱۰۳۳۳۵۰
افسران ۳۸۸۰۰
عدد طوب ۱۲۸۴
اسهای رساله و طویچی و بارگیری ۱۰۳۱۵۵

(قوۀ بحریه انگلیز)
کشتهای زرهپوش ۸۸
کروو ازور ۱۲۳
کشتیهای طور پیل ۲۸۱
دیگر رقم کشتیها ۳۵۷
عدد طوب بحری ۲۱۳۸۲
عساکر بحریه ۱۹۲۰۰۰

این رقمهای حساب را چون در زیر نظر دقت بگریم و اندیشه نمائیم که اگر این قوتها یکبار با هم دیگر مصادمه نمایند آیا طوفانهای دهشت انتهای آن گوش ساکنان کرات او را کر خواهد کرد؟ درینهم هیچ شبه نیست که چون این دول شش گانه با هم بیاویزند دیگر دولتها را نیز با خود شريك مهاجمات ساخته و به آن جریان دریای مهاجمات خون آلود تابع نموده يك هرج و مرج رستاخیزی بر پا مینمایند که مریخ نشینان آتشین پوش آتشین سلاح از رشک این خونریزی ساکنان کره خاکی هلاک خواهند شد. ولی این امر درین وقتها بعيد الاحتمال مینماید. زیرا در بین دول اوروپا همه يك اتفاق و اتحاد مسلمی دارند که یک کار بسیار مهمی را میخواهند از پیش ببرند و آن را ( صباح مساح ) در میان خودشان نام نهاده تا آن مهمه را از روی خود بر ندارند بدیگر کار آغاز نخواهند کرد. اما ازین غافل اند که آن مهمه از چنان مهمه هایی نیست که به آسانی از پیش برداشته بتوانند تا با آن مهمه سر خودشان نیز برباد فرود. ذکر احتمالی نیست! (بيت المقدس ) ، ( استانبول ) از ان جاهایی نیست که در زیر حکم مذهب اورتودوقس درآید، و پروتستان و كاتوليك به آن راضی شود! یا آنکه کاتولیک بر آن بیرق برافرازد و پروتستان چشم آنرا داشته باشد که آنرا دیده بتواند : این صلح مسلح شان تا به آنوقت دوام خواهد کرد که سخن به اینجاها نکشد.


صحيفه ٦
سال دوم
شماره ۱۰
تکیه نکرده از موازنه سياسية اوروبا استفاده کردن خواستند به آنچنان استفادها امیدوار نباید شویم و به آنچنان خطای نوی بنام ( نشر معارف و اسلام ) تشکیل داده اند . مقصد این سیاسی که آنها برخوردند ما نباید بر خوریم .. فکر ( سون بانه ن ) این است که ( استاتو قوی اوروبا حسیات مليه و معارف عمومیه را وسعت دادن ، با تعصبهای هیچ اهمیت و اعتباری ندارد و انسئله را وقوعات ممالك تركيه جاهلانه پیشینه مبارزه و جدل کردن ، بفقرا و مساكين مدد ثابت ساخته است . لهذا اگر مقولها با یکدیگر خودشان اتحاد کردن و غیره میباشد . نکنند باز یک خطای مهلکی را تکرار خواهند نمود. در ( توکیو ( پایتخت ژابان نیز به انسئله اتحاد مغول بسیار انتظار وامیدواری دیده میشود .

( نانكين )

عدد اسلامهایی که در نانگین مقیم اند از عدد اسلامیاتی

که در ( یکین ) موجودند کمتر نیست. در يتوقتها يك جمعيت
جمعیت اسلامیه این چند چیز است. رساله ها و کتابها قشر کردن
( خلاصه حوادث محاربه )

از صلح هنوز هیچ تنبيه ظهور نمود . کارها مانند هوی
زنگی بهم مجیده مانده است .
ظلمها و وحشتها ئیکه بلغارها و سر بها و یونانیها و کوهها بر مسلمانان

از مناظر باغ شامی جلال آباد .
( صعود مسعود ذات شوکتیات اعلام حضرت شاهانه از مرتبه دوم باغ به مرتبه اول در اثنای قدم زدن صباحی)

ملکهای روم ایلی اجرا کرده اند تا بحال هیچ دیده و شنیده نشده
است . قتل عامها و بی ناموسيها كم نبود که بسیاری از مساجد
و معابد اسلامیه را نیز بعضی خراب و بعضی را به کلیسا تحویل
داده اند . در بوروی) نام محل دوصد نفر اسلام را در سلاخخانه
آن شهر بوده مانند کوستند با کارد سر بریدند. تنها مردان
رانی بلکه زنان اسلام را از از خانه های شان براورده بعد از انکه
ناموس و عرض شارا امال ساخته اند جد شارا گذاشته در
شانرا بریده با خود برده اند. راه ها، سركها ، كودالها ، پیشه ها
از جندهای قتل عام شده زنان و مردان مسلمانان مالامان است .

( حوادث رکستان روسی )

اخبار ( توران ) که در بخارای تو طبع و نشر میشود در
زیر عنوان ( آبادی وطن ) از فواید کشیده شدن یک نهری از
دریای آمو به بخارا تحت رانده مینویسند که اهالی شهر عمارا
و اطراف آن از کم آن بعضی سالها بسیار پریشان میشوند .
و بسبب نوشیدن آبهای خراب دندها و خوش ها در هر سال نفوس
بسیاری هلاک میشوند .


صحیفه ۷
حال و دم
شماره ۱۰

( از سمرقند )
اخبار توران از گزاف خرجها و بیهوده صرفیهای مسلمانان سمرقند در عروسها و جشنهای شان تحت رانده مینویسد که اگر مبلغ مذکور را بر اعمال خیر و منفعت آوری صرف نمایند بهتر خواهد بود .

( سلطان عبدالحمید خان)
یعنی اخبارهای عربی مینویسند که سلطان عبدالحمید خانرا به بسیار زحمت به آمدن استانبول راضی کرده و استانبول آوردند محتش خیل خوب بود و او میگفت که من از سلانيك نمیروم . چرا که با همین حبسمانه خود خوب انسیت پیدا کرده ام، و هوای انجا بر من خوب آمده . بدو نفر شهزاده که برای آوردن و قانع ساختن او فرستاده بودند جواب رد داد . و چون کتان کتنی جرمنی در نزدش رفت با اوراضی به آمدن شد . میگویند چون به استانبول رسید فریاد کشیده میگفت : که کجاست هشتاد هزار پوند من که برای جنگ بلغار نگهداشته بودم . این هشتاد هزار پوند همان پیسه بود که سلطان مشار اليه در وقت محاربه یونان از کیسه خود صرف کرده بود و چون محاربه ختام یافت . پس از خزانه گرفته در یک صندوق آهنینی انداخته و کلمه (بالغار) را بران نوشته در یک گوشه سرای بیلدیز گذاشته بود . وقتیکه خلع شده حکومت فرقه ها و پارتی ها بر پا گردید آن مبلغ را از انجا برآورده خرج رسانیدند . لهذا سلطان فریاد کرده میگفت که کجاست هشتاد هزار پوند من ! اینهم یک دلیلیست بر دور اندیشهای سلطان سابق ...

( مكتوب )
از انطالبه ممالک ترکیه به دار السلطنه کابل .
(اضافه ما!)
من از برادران هموطن شما یک درویش سیاح افغانی میباشم که مدت چند سال پیش ازین برای ادای فریضه حج برآمده در ممالك اسلامیه ترکیه بیابان گرد سیاحت درویشانه میباشم . البته درین وقها از فلاکت و مصیبتی که بر دولت عثمانیه وارد آمده خبر شده باشید . من عالم نیستم ، سیاسی شناسی را هم نمیدانم که چیست می تنها از چیزهایی را که بچشم خود به بینم و یا بگوش خود بشنوم همان چیز ها را کم و پیش فهمیده و نوشته میتوانم ، سبب این بلاها و این مصیبتها را من بعقل جاهلانه خود از کم دیاتی وسست اعتقادی افسرها و بزرگان آنها یافته ام . در استانبول از خانه خود سلطان گرفته تا بهمه پاشایان و وزرا و وکلا این چند کار است که بردمه ارمنیها و رومهای قصار است : اولا دایه های شیری ، دوم مربیه ها یعنی داده ها ولاله ها ، سوم آشپزها ، چارم قهوه چها ، در هر خانه باشا و وزیز و بزرگان و توانگران و معتبران ترک همین کارها را زنان و مردان نصارا بعمل می آرند . و به اینصورت از اول محبت نصرانیت باشیر در وجودشان میدراید و بهما نصورت تریه میشوند و خوراك شان که خون از ان حاصل میشود از دست آنها می خورند در استانبول ترك خالص و جاندى بالك كمتر پیدا میشود . ترک های خالص و مسلمان که با دیگر خون آمیخته نشده باشد در اناطول یعنی اسیای صغرا موجود اند که بسیار دیندار و بر احکام دینیه بپایدار میباشند حالا نکه در استانبول بسیار زنان شیردار مسلمان خودشان در کوچه ها گدایی میکنند . و دایی گرینی بلکه بك لب نانی هم به آنها کسی نمیدهد . و ازین بود که در سلانيك می هزار عسکر مکمل اسباب را باحیه خانه و استحکامات به بسیار آسانی تسلیم دست رومهای یونان نمودند . و از بعضی عسکر هائیکه از اناطول بجنگ بلغار رفته بودند پرسیدم که چرا گریختید و گفتند دشمن ما را میزد افسر ما ما را نجنگ امر نمیداد خورا که هم بما نمیرسید از گشتگی برگ های درختانرا می خوردیم . در موقع قره برون سه روز بما هیچ کس هیچ خورا که نداد بعد از سه روز بر هر دوازده آدم شش اب آرد خشک تقسیم کردند . هر گاه بما ارزاق و امر جنگ میدادند در ظرف یکهفته با تخت بلغار را ضبط میکردیم . این شنیدنیها نیست که بگوش خود از شکرها شنیده ام اما راستت در وقت نمیدانم دیگر چیزیکه در نماها میشنوم این است که میگویند اجر دیکه مسئله استانبول دا فیصله کنند روس و اکریز مسئله افغانستان آغاز میکنند . زیرا مقصد همه فریکیها همین است که در دنیا حکومتهای مستقل و ماندر از اسلام بگذارند ایران و مراکو را تقسیم کردند حال کار استانبول را تمام میکنند و بعد از آن بکار افغانستان آغاز میهند . اما انشاءالله تعالى برين مقصد خود کامیاب نمیایند تا این دیانت و محبت وطن و عدالت که در وقت حاضر بسايه اعله نصرت ( سراج الله والدین ) در افغانستان بایدار است . انشاءالله کا هی دشمنانرا بران ظفر نمیشود این را هم میشنوم که میگویند در همین فرصت باید که افغانستان در قوت و سلاح واستحكامات خود بیفزاید و نجساله چیده خانه و کدام خود را حاضر کند و کشتیهای هوایی از حالا خریداری کنند . و استحکامهای خاکی بسیار در هر هر جای پر حدها تیار کنند، اما از همه قوتها برتر غيرت ديني، وعداك وحب وطنی ست که الحمد لله افغانستان آنرا دارد . در بنظرفها ۱۶ مردمان که سعیها و اقدامهای اعلحضرت بادشاه معظم ما امير حبيب الله خانرا میشنوند بسيار شكرها و دعاها میکنند . باقی ما هم شب و روز دست بدعا میباشیم که خداوند عالم اعلیحضرت امیر ما را تا سالهای در از برما ملت پایدار و مستقیم بدارد و شهزادگان ووزراو و كلا و همه ما دعا يا را بر دیانت ، و اطاعت و اتفاق کامیاب بسازد آمین ( يك در ويش سياح افغانی )


شماره محله

خبر است که ما بین بلغاریها و رومانیا کشمکش جاری است و گفته میشود که بلغاریا يك قطعهٔ ملك در بحيرة اسود به رومانیا به فوج رومانیا امر شده است که برای جنگ آماده باشد بلکه فوج مذکور برای قبضه نمودن يك علاقهٔ بلغاريا هم مأمور شده بود اما بسبب مداخلت روسیه و آستریا قبضه خود را برای در روز مانوی کرد، چون یکطرف رومانیا همراه بلغاریا این روش اختیار کرده است. و وزیر زراعت خود را به استانبول فرستاده است و آمدن فلیسکیو وزیر رومانیا در دارالخلافه البته مدعای رابطه با ترکان دارد.

در استانبول مجلس وزارت درباب مقرر کردن انوربی و فتحى پاشا بطور افسران شتابه یعنی آورد. جمعیت ترکان نوجوان برای جنگ کمر بسته اند و صلح نمی خواهند. دول ائتلاف ثلاثه حمایت این امر میکنند که جزائر رودس کیوس منی این کاس و جزائر قرب در دانیال در تصرف ترکی باشند تا موازنه قوت دول مختلل نشود. بعضی تلگرافات ظاهر میکنند که دول اوروبا بر این امر متفق اند که ایدریا نوبل به بلغاریا سپرده شود باین شرط که مساجد و مقابر سلاطین عثمانیه زیر حفاظت مجلس بین الدول باشد، دولت برطانیه این تجویز هم نموده است که ایدریانوپل در تصرف ترکی باشد

سال در مان

درین اخبار های اخیر که از اروپا میرسد و در بارهٔ وقایع بالکان و مصالحت عثمانیه و دول بلقان است عثمانیه قرضه داده شود تا ضروریات خود را پوره کند ظاهر میشود که صلح رو به ترقی دارد. ناظم پاشا و نورا دنگیان پاشا در دریل خاص سوار شده برای ملاقات جرنیل سیواف رفتند تا دربارهٔ مصالحت با جرنیل بلغاری گفتگو کنند – خبر مشهور شده است که ناظم پاشا در باب رسید رسانی اندریا نویل و تصرف آن شهر مذاکره کرد اما این هر دو امر بمجلس لندن محول بوده تلاقی این امر جرنیلان و وزیران عبث رفت –

(از مناظر باغ شاهی جلال آباد)
يك سرك با صفای مرتبهٔ سوم باغ روحانی هوا

اما مستحکمات آن مفقود شود و دیگر حد بندیها نیز کرده شود در قسطنطنیه بردول اتحاد ثلاثه یعنی روس و فرانس الزام نهاده میشود که آنها بلقانیان را اشتعالت میدهند. در ستنجی شاه جيل اسود تقریر نموده است که ما سقوطری پای تخت قدیم خود را اگر بصلح بدست آید و یا بجنگ میگیریم شاه جل اسود اشارت بجانب استریا هم کرد که او مخالفت ورزیده نمی خواهد که سقوطری وغیره در حدود صوبه خود مختار آب داخل شود.

( روس و جنگ بلقان )
وزیر اعظم روس در مجلس شوری بیان کرد که وقتی بود چون روسیا


٩٠٥

روبها مخاطر پروانه ای جی کی ایمان رویے ایل کے خان با ملات و اسماء تعامل با تعداد برای خیلعات راها بکار است که رشوانی ها دگرگون شده است و روی دولتی و رحمت پر علت که خود را و خوبانك كشيد ومقابلة مردم بكثير التعداد نموده اکملی جای ها قائم خواهد داشت و در این امر امید از انگلستان و فرانس داریم خود را در معرض هلاکت بیندازد چنانی، تجربه جدا کور در اما این فیصله که ما بدبین چرک چه رو به اختیار کنیم و محاربه هندوستان بسیار شده است. اگر از ساحل تاشیراز و اصفهان فروانیم بایرون اهم تعلق به وزیر خارجه انگلستان دارد که او حرفي لشراء باقیمانده شود باز هم امیدر قاهیت است و قبائل بالی قوت برطانیه را دیده و از انتقام ترسیده بهوش خواهند آمد.

همعصر رمعزز زمیندار می نویسد

امداد مجروحين ترك
راجه کناتور از طرف خود و ديگر باشنده گان بمعرفت بنك مدراس چهار و نیم صد باوند به وزیر اعظام ترکی فرستاده است . حاجی آدم صدر مجلس تخفیف ترکی یکهزار باوند بسفایر رنگون روانه کرده است که مجروحین ترکان داده شود . تلگراف از لندن مظهر است که در یک عمارت عالیشان اعالیان کوتوالی در آمده قمار باز انرا که لباس فاخره در بر کرده بازی هزارها پونده یزدند گرفتار کرد – زنهای معتبره نیز با اوشان گرفتار شدند که مرصع بجواهر و زیورات بودند .

( کیفیت اخفای اسلحه در بنگال )
بعض نوجوانان بنگالی از مدت دراز بر خلاف دولت حکمران خود در نگاه داشتن اسلحه مصروف میباشند و از همین جماعت ها اکثریم افکن بر آمده و حکام انگیز تکرار حمید ها کرده اند ساز همین قسم يك واقعه دردها که وقوع یافت اینکه دو طالبعلم شب یکجا نشته همراه دیگر جوانان مشوره ها میکردند که مادر و برادر یکی ازین شب بیداری ها وقوف یافته آن طالبعلم را منع کردند که ازین خیال باز آید اما او مصر بود. چنانچه پدرش را که در يک شهر دیگر حاکم بود اطلاع داده شد. او چون در خانه آمد پسر خود را با دیگر رفیقهایش حواله کوتوالی ساخت چرا که پیش پسرش يك صندوق پر از کار طوس و ديگر كاغذات بغاوت انكيز و تفنگچه ها برآمد پدر انجنین بچه خود را به عدالت سپرده بخلاف او شهادت داده است .

( تحقیقات حادثه بم دهلی )
کار تحقیقات حادثه بم مذکور بابو عبد الله خان صاحب نائب منتظم صیغه کوتوالی سپرده شده است و چونکه کار و بار پنجاب نیشنل بنك ( سرمایه قومی ) دهلی از روز حادثه هم معطل است لهذا منتظمان سرمایه به حاکم کلان دهلی درخواست نموده اند که بآنها اجازت اجرا نمودن کار و بار عطا شود اما در خواست شان نا منظور گردید و حکم شد که کار اجرا دادن و یا معطل ساختن تعلق به اقدر ان کو توالی دارد وقتیکه افسران مذکور مناسب

ممالحت ترکیه
در طبقات سیاسی ترکیه این خیال است که اگر دول اوروپا ایدریا نویل را از ورودید به از عثمانیان گرفته قصد دادن به بلغران کردند و عزم خود را به اعلان قوت و نمایش بحری موید هم ساختند ترکان گاهی قبول نخواهند کرد که ایدر یا نویل از دست بدهند .

با تعالی یک فرمان بنام سفرای خود فرستاده است پاین امر که اگر شرائط مجوزه ترکان را بلقانیان قبول نکردند و کالای ترکیه از لندن رخصت گردیده در استانبول معاودت نمایند.

بلغران با وجود تذکار مصالحت برای بریدن سیم تلگراف جمعیتی روانه کردند و متصل پنداب دو کاس در ما بین آنها و ترکان جنك واقع شد بلغران تاب مقاومت نیاورده پسپاندند سی نفر زخمی در استانبول رسیده اند

در بحرها هنوز تلاطم جاری است یك جهاز آستریا همراه تمام نفری غرق شد و دیگر جهازات با هم برخوردند و صدمه های جانی و مالی برداشتند در جهاز تبلی آستریا سی و سه نفر تلف شدند - يك جهاز دخانی از کلکته روانه شده به یه استکلاخ خورده خراب گردید و چون مسافران از جهاز مذکور بر آمده بر ساحل رسیدند جهاز مزبور بیکار گشته غرق آب گردید -

منظر ایران
تا نمز لندن میگوید که حالت ایران از پدیدار شده است و بهر حال اگرچه برطانیه برای اصلاح قرضه هم بدهد و افسران سویان انتظام هم بکنند اما خرابی روز روز زیاده دیده میشود - هیچکس خیال ندارد که در یوروپ حالت موجوده مشوش سوی ایران حرکت فوجی کنند و برای سزای دهی قتل اگر فوج فرستاده شد ندارد که فوج مذکور های جستجوی بهرمان بگردد بلکه در آنجا م تیم خواهد شد و سرکهار ا مفتوح و مامون خواهد ساخت و احتمال است که جمعیت مذکور همیشه در ایران بماند و کاهی پس نگردد و اگر رطانیه، مداخلت فكر ديك دولت دیگر خواهد کرد چرا که جنوبی ایران بسیار مخدوش است و بهمین باعث برطانیه هم از خیال مداخلت میترسد -


صحیفه ۱۰
سال دوم
شماره ۱۰

دانستند از عمارت بنك بهره برطرف کرده اجازت رفت و آمد و سیلون جلسه منعقد نموده بود و افسرهای کلان سررشته تعلیم
عوام خواهند داد از شهر لاهوريك وكيل عدالت و يك نفر مدير در جلسه مذكور شريك بودند و از بچه رياضي دان مذكوره
اخبار و يك بچه ويكنفر ای ای سی که بروز واقعه هم در عمارت سوالات چند کرده شدند و آزمونم جواب سوالات شائرا في الفور
بنك مذکوره نشسته بودند بذریعه اطلاع تلگراف طلب کرده داد و یکی از سوالات شان این بود يك شخص متمول ۱۷۳
شده اند و مهتمم نجاب بشكل بنك که از مردم هنود است نفر را مدعو ساخت و في نفر يك آثار انگریزی ( مساوی تیم بارك
المريق خاص زیر حر است است.
کابل ) برنج تقسیم نمود. در هر آثار انگریزی ۳۲۳۱۲۷۲ دانه
برنج بود شخص مشمول گفت که اگر از برنج مذکوره ۱۷ فی
صدی دانه برای معبد جدا کرده شود برای معبدها چند عدد برنج
جمع خواهد شد از موکه مذکور در سه ثانیه جواب شانرا
(همعصر معزز مخیر عالم در اشاعت ۸ جنوری تحریر می نماید )
گفت اما یک ریاضی دان که سوال مذکوره فوق را از خانه
طفل ریاضی دان قدرتی
حل نموده آمده بود به بچه گفت که جواب شما غلط است در جواب
بك يجة ساكي مدراس مسمی به ازمو که شهرت غیر معمولی
مجانی ۷۰۹ دانه ۷۱۹ می شاید از موکم گفت که جواب من
در علم ریاضی حاصل نموده است در همین اياه يك شعبه انجمن رائل
ايشياتك سوسانی زیر صدارت سرمیو کلی فرد سکنتر نو آبادی مقام

(از هم ناظر داخل ارگ مبارکه کابل )
(حال مناظره یک قسمی از قصر سعاد حصر (برج شمار) ويك قسمی از کار از شاهانه و
| تعرفانی در شماره (۸) دون عنوان محلات کمال به کور است |

غلط نیست و چون عمل سوال مذکور مکرر نموده شد. جواب
ارمو کم صحیح بود .

(افسران نظامی طرابلس )
(حالت ایدر یا نوبل )
نامه نگار اخبار دیل نیوز از میدان کار زار خبرداه است.
بذريعة تلكرافات یوروپ مفهوم میگردد که افسران عثمانیه
که فوج القاعدة تمير بالماريا محاضرة ایدر یا تویل کرده نتوانست
مقيم طرابلس با خیال که دشمنان در روم ایلی لشکر عثمانیه را
این محاصرین مذكور لوله و بارود لائق کفاف ندارند - علاوه
از هر طرف محاصره نموده اند طرابلس را گذاشته در نیونی
ترین فوج سايشته بالغار بالتقاء باباس پنه استقامت کرده نمی تواند
رسیده اند وامید است که عنقریب همراه برادران مجاهدین خود
چرا که گلوله اندازان عثمانیه لشکر بلغاریا را از مقام مذکور
شامل خواهند شد.
پسپا ساخت و همه کوشش لشکر بالغار يا عبث رفت - فوج عثمانيه
مجمع آوری مال غنیمت مصروف است . اشكر بالغاريا هزيمت
خورده بطرف يسار ايدر بالويل بفاصله چهار میل پس رفت
و بوقت بپاشدن نهایت بی سروسامان بود ..


صحفه ۱۱ سال دوم شمار ۱۰

آن نیز محض خدمت بعالم انسانیت وصرفاقت را یکان من باب امانه سالیانه از برای ( قرائت خانه نجات اسنکران ) روزنامه می فرستادید در این باره موسسین قرائت خانه با کمال احترام ازین مهربانی انسانیت روزانه شما عن صميم القلب كمال امتنان و تشکر و عبودیت دارند از حضرت احدیت پاینده کی اداره مبارکه شما را مسئلت مینمایند .
مدیر : قرائت خانه نجات ،،
میرزا آقا علی میرزا عزیز زاده علی اوف لنكراني

مقاله مخصوصه

فارسی زبانان قدر اخبارهای فارسی را بشناسند ! یکی از زبانهای بسیار مهمه عالم اسلامی زبان شیرین بیان فارسی میباشد که بعد از زبان دینی عربی مبين يك ركن بسيار عالى زبان اسلاميات را تشکیل میدهد . درین جا ما از زبانهای متداوله غرب بحث نمیرانم ، بلکه مقصد ما از زبانها ئی که در ممالک شرقیه و بالخاصه زبانهای که در میان مسلمانان متداول است . اولالین عربیست که از ساحل محر محیط اتلانتيك یعنی از انتهای مغرب زمین گرفته هم است شمالی ، و تا بسیار جاها از سمت شرقی افریقا، وهمه قطاء عربستان، وارض فلسطين وسوريه ، و عراق، و بحرین در زیر احاطه این زبان میباشد و متکلمین آن تقریباً به چهل ملیون نفوس میرسد . ثانیاً زبان ترکی عثمانیست که نهایت منحصر در خود مملکت عثمانیه است ولی من حیث اساس ترکی بودنش در همه ترکستان و ماوراء النهر متداول است که متکلمین آن نیز تقریباً به بیست سی ملیون نفوس میرسد . ثالثاً زبان فارسیست که در تمام قطعه ایران و افغانستان و من حيث شان ادبی بودنش در تمام ماوراء النهر و بخارا و هندستان معروف و متداول میباشد که زبان دانان این زبان از يك جمع کثیری از نفوس بشر میباشند . رابعاً زبان اردوست که منحصر در قطاع وسیعهٔ هندستان است و تقریباً به هفتاد هشتاد ملیون مردم آن هندستان به ان زبان متکلم هستند . حالا ما همین چهار زبانرا موضوع بحث نموده بعضی تتمات فکریه قاصرانه خود را در اینباب بیان مینمائیم : اولاً این را عرض کنیم که زبان عربی سببی که قرآن مجید و فرقان حمید حضرت خالق وحید جلت كلمته به این لسان مبین شرف نزول فرموده عند المسلمين اقدس واشرف زبانها شمرده میشود . غیر ازین شرافت و قدسیت معنوی در اصل ذات خود نیز لسان عربی يك وسعت و قوت و متانت عظیمی در قواعد و اسلوب کلام دارد که در کلمات بسیار کم معانی بسیاری را آماده و بیان میکنند و به این حیثیت اگر سرتاج زبانها شمرده شود جا دارد . و چون زبان دینی مسلمانها شمرده میشود از ان سبب برای جمله مسلمانان روی زمین حکم یک زبان عمومی را گرفته است، مسلمان اگر ترک است اگر فرس اگر افغانست اگر هند اگر چین است اگر جاوا بهمه حال میباید که

در ایام گذشته محاصرین بمقام قره غایج قابض کشته بودند اما بعد از يك جنگ سخت و خونریز راه فرار گرفتند— افواج سرويا وبلغاريا که بمقام ایدر یا نویل مقیم است دوازده هزار نفر آن کشته شده است .

( همعصر معزز پیسه اخبار در اشاعت ۹ جنوری )
ر قطر از است
الزام واقعه گلوله بم برهیچ قوم نهاده نمی شود . قبل برين برشاه هسپانیه و اهلية او حمله گلوله بم نموده شده بود بعد ازان واقعه همین قسم بررئیس جمهور امریکا در پیش شد و اکنون شنیده شده است که بر شهزاده جاپانى باما كانا حملة بزدلانه همین قسم کرده شده است اما همه مرتكب جرم يك شخص مجنون وفاتر العقل تصور کرده نظر انداز کرده می شود در ایران اکثر حوادث گلوله های بم واقع شده اند الغرض حادثه بم در ممالك مشرق و مغرب سخنان غیر معمولی نمیباشند - اما چون در هندوستان بر این چنین امور سخت رانده می شود ملزم های واقعات از فرقه سیاسی خیال کرده می شوند . در ممالک یوروپ بلحاظ مذهب و قومیت هیچ کس متهم نمیکرده و در هندوستان تحقیقات امورات مذکوره از قومیت و مذهب شروع نموده می شود .

( اعتراف بهادران عثمانیه )
اخبار فرانسوی موسوم به جرئیل در حین مذاکره که در مابین عثمانیه و سر بیا در مناستر واقع شده بود تحریر می کنند— امروز آن روز است که پیش بهادری سپاهیان عثمانیه و شجاعت دلیرانه افسران افواج مذکوره که در معرکه گذشته اظهار آن نموده اند سرتسلیم خم کرده شود .

( عیناً مکتوب از بادکوبه )
( اظهار تشکر )
جناب معارف پرور ؟
با کمال احترام و ایستاده کی عرض میشود ؟ سابق در جریده، اقبال .. منطبعه بادکو به خوانده شد که در مملکت خداداد افغانستان : در دار السلطنه کابل پایه ترقی آیه اعلیحضرت پادشاه معارف خواهان ، روزنامه ، جديد موسوم به ( سراج الاخبار افغانیه ) در تحت مدیریت جناب معارف شیم محترم ( محمود طرزی ) طبع و توزیع میشود، به محض مطالعه این خبر بهجت اثر عالم عالم سرور و فرح حاصل گردید، و بواسطه این سراج منور قلوب پژمرده ملت نجیب افغانیان را تنویر و بلكه يك خدمت بزرگ به عالم معارف و انسانیت و مطبوعات کرده میشود ، فلهذا موسسین ( قرائت خانه نجات ) من باب افتخار و مباهات به اداره مبارکه شمار میانه اظهار داشته سرکار


مینه ۱۲

که قرآن کریم را تلاوت کننده با هیچ نباشد. نماز باید محمود الهه که نیاز زبان عربی از اشیای دولت عرب بر ایران یک زبان
هم بعضی سور قرآنیه را قرائت کردن لازم السنة. لهذا الالیمه خالق و مستقل بود کل در زمان سابقه در همان حال اصلی خود
مسلمانانی که خواه در شرق با عتلاء و هوان در غرب این زبان معجز الدوله الاله او ولی امر به ایران نمرود المان زبان
بیان عربی مبین مفروی توشناس و اساس میان شان شمرده میخوان فارسی با زبان عربی امتزاج حاصل کرده، و فصاحت و بلاغت عربی سرا
از همه عجبتر که اساس تعلوم وفنون حمد مسلمانان که غیر از عرب بازاکن و المافت تهیه فارسی تطبیق داده یک زبان بسیار با سلامت
و عربستان هم باشند. بر اسان عربه بنا یافته است. در ایران، ترکستان و اطاقت میری بوجود آمده است که آنرا و مزبان دری نیز میگویند
هندستان ، افغانستان وغيره بالاهم ميلمان نشین اصول تحصیل علمیه اصل زبان فارسی از شعر نینتهایی آرمانی های سلاله کافکاری میباشد.
رلسان عربی منحصر است. مؤلفین فریس و هند، و تو نیز همه اکثر که تفصیل آن در مقاله سابقه ماسبقت نموده است و از اصل زبان
تالیفات وتصنیفات مهمة علمیه که علم گرفته اند زبان عربی نوشته اند فارسی قدیم ميبك اثرى و اخلاف نرسیده است مكريك كتاب ناتمام
در مملکت عزیز ما نیز اصول تحصیل مدرسه ها و طالبها از قاعده الفبای مقدس آتش پرستان زردشتی ایران که بنام [ زند] با [ زنداوستا ]
بغدادی آغاز کرده بر صرف و نحو و منیه وكثر منتهی میشود، و اگر معروف است و زبان اصیل فرس قدیم نوشته شده است . و بعد از چندی
علوم عالیه را پیش بردن خواهند و علوم ریاضیه ، و منطقیه را تحصیل به زبان پهلوی [ کلمه؟] توجه شده که آن ترجمه را [ بازند ] مینامند .
کردن گیرند، و یا در علوم فقهیه وحدیث وتفسیر وغيره قطع مراتب اصل کتاب ناتمام [ زنداوستا ] از طرف اوروپائیان بقیع رسیده
آرزو کنند باز هم بزبان عربی باید بخوانند .
است. و بزبان شان ترجمه هم شده است و از ان سبب زبان قدیم ایرانرا
ازین هم عجبتر اینکه چون بدیگر زبانهای کانه یعنی ترکی عثمانی [ زند ] نام نهاده اند از قرار تحقیقاتی که اوروپائیان در زبان زند
و فارسی ، وارد و نظر کیم در وقت حاضر هیچ یکه و سطر تحریر را بعمل آورده اند مشابهت آنرا از فارسی بیشتر به زبان سانسکریت
بدون معاونت كلمات ولغات عربیه نمی بایم ، علی الخصوص تحریرانی یافته اند که از نیهم معلوم میشود که اقوام زند نیز از شعبه آریانهای
دادن لازم است
که به ادبیات ، و حکمیات تعلق داشته باشد که آن چنان تحریر و تقریر هندوکش جدا شده در ایران قایم شده اند .
هیچ یک زبانی ازین زبانهای چارکانه که موضوع بحث ماست بدون ما از زبانهای قدیم فرس که هیچ اثری از آنها پدیدار نیست صرف
استعمال كلمات ولغات عرب تحریر آن خارج اقتدار محرر است بنابرین نظر کرده باز و همین زبان فارسی متداوله که بعد از آمیزش بالسان
معلوم میشود که زبان عربی بمنابه روح فعال زبانهای مسلمانی میباشد عرب وجود گرفته، و بهزاران اثرها و تالیفهای کرابت های متنوعه
اسباب یگانه این عمومیت و شمولیت زبان عربی را برد و چیز در ان زمان تحریر یافته بحث میرانیم :
می بایم : یکی سبب معنوی دینی آنست که آنهم معجزه قرآن عظیم این زبان ، بعد از انفراس یافتن حکومت عرب در همه سلطنتهای
الثانت. دوم سبب مادی سیاسی آنست که در انباب چیزی تفصیل طوائف الملوکی که از اقوام مختانه در هر مر طرف آسیا تشکیل یافت
زبان رسمی حاکمه کردید. حکومتهای سلیوقیه عراق و ایران و قونیه
هنگامی که ظهور آفتاب بالمتاب دين مبين مقدس اسلام بوجود هم مکاتبات رسمی شان به مین زبان دایر و جاری بوده است. ساسانیان
غزنویان، غوریان این زبانرا خیلی ترقی داده اند در عصر پادشاهان وبط جا طلوع درخشنده کی گرفت کمتری نگذشته بود که اکثر افطار كودكانية جغتای ایز زبان عمومی بسیار واسمی بود که ادبیات آن
عالم را پرتو آن نور تیر درخشان منور ساخت، عساکر اسلامیه ایز دران عصر ترقیات بدیم نشان داده است زبان فارسی در هندستان
در هر مملکتی که در آمدند احکام دینیه و سیاسیه اسلامیه را نیز زبان
عربی نشر دادند. دانا زبان عرب در اصل و اساس خود نیز یک زبان و ادین عمومی بود و در ایزمان بی آثار نفیسه ادبيه و حکیه بدیعی میدان
بليغ و قصیح پر معانی بود که بران بلاغت و فصاحت اصليه بلاغت نهاده است. در دولت علیه عثمانیه این تا بسیار وقتها زبان رسمی وادبی
رحمت آمود حضرت ( [ محمد ] ) على السلوة والسلام از مشرق يترب
و فصاحت معجزه نمای فرقانیه این علاوه شده با انوار ایمان زبان نیز تصمیم گرفته است تا آنکه در زمان سلطتهای امویون و عباسیون حاکم مهمه آن زبان فارسی بود ! نبیاء علیه گفته میشود که بعد از زبان عربی مبین زبان فارسی
همه زبانه ای : [ ق ] زبان عربی گردیده بود . دوان عرب و عباسیون در آسیا به انجام رسید، اگرچه شیرین بک رکن بسیار مهم زبانهای عالم اسلامی شمرده میشود ولی
بعد ازان طوائف الملوکی بظهور آمده اکثر از مردمان اثر اک مانند در وقت حاضر تنها زبان رسمی دولت علیه ایران و دولت علیه افغانستان
سلجوقها ، و شعبه های آنها ، وغزنویها و عثمانیها وغيره الى يومنا زبان فارسی بوده بدیگر طرفها نیز جهت ادنی او دیگر شمولیتی ندارد
هذا بظهور آمد، ولی حاکمیت زبان چنانچه دو معنویات ودینیت امدیم بر زبان ترکی عثمانی اولا این را بگوئیم که این زبان چنانچه
بر زبان عربی باقی ماند. هم چنان جهت سیاسیات آن بزبان فارسی توارت زبان فارسی از آمیزش زبان سربی يك حسن و لطافت کامله حاصل کرده
است زبان عثمانی نیزار آمیزش و امتزاجش با زبان عربی و فارسی بك
و انتقال نمود .


شماره ۱۰
سال دوم
صفحه ۱۳
شیری و شیوه بسیار رنگین پیدا کرد که هیز همه میده این زبان را را تا نیاموزند نه الف میشوند و نه بی لهذا مجبوریت کلی برای تالیفات چون تجربه نمائیم یک حصه آنوا عربي، و یک حصده آنرا فارسی و یکمقدار و ترام انون جدیده دران دیده نشده است . اما ارباب قلم بر غیرت آنرا فراسوی ، و یکمقدار آزادگی می بارم، ولی چون زبان و فطانت از دو زبان در باب اصلاح و خوبی وجامع العلوم ساختن عثمان از بسیار وقت است که زبان کدولت بسیار بزرگ اسلامیان که آن خیلی سعیا و کوشتها بعمل آورده زبان اردو نیز در وقت حاضر مقام خلافت شمرده میشود و متمدن ترین و دولتهای اسلام گفته از زبانهای خوب شرق شمرده میشود .

میشود میباشد از اثر و یکی از زبانهای بسیار مهم و عمده عالم اسلام است و چون پایتخت ان آن در مرکز مدنیت حاضره یعنی قطعه یوروپ واقع شده و بعلوم وفنون جدیده زیاده تو احتیاج دیده از اثر و در تمام زبانهای موجود اسلامی در خصوص علوم وفنون جدیده توانگرتر میباشد این قدر آثار و تألیفات علوم وفنون عصر حاضر که از زبانهای اجنی به لسان عثمانی ترجمه و تالیف و طبع شده است. نه در عربی و نه در فارسی و نه در اردو شده است :

حالا بیائیم بر اصل مقصد خودمان که این مقاله را برای آن تحریر میکنیم و آن عبارت از اظهار یک اسب و حسر نیست که تا از صمیم دل حسرت منزل ها بر میخیزد ، چون زبان شیرین بیان فارسی را که زبان ماست و زبان رسمی دولت متبوعه مقدسه ما افغانستان است به این بی بضاء کی و بیسرمایه گی علوم وفنون حاضره عصر و زمان می بینیم از جوش حسرت یک نا امیدی خودانه در دل خود حسن میکنیم این زبان که در یکونتی در تمام قلعه آسیا علم افراز جهانگیری بود در شوقت می بینیم که روز بروز در تنزل و فراموشی پویان میشود . در حالیکه در یک زمانی از شهر کنگ تا بدریای سیر و قطنطنیه این زبان حکمرانی داشت در من وقت تنها در خاک ایران و افغانستان خزیده یک قدم ، آند و نمی شود. همه آثار و تالیفاتی که از اسلاف به اخلاف باقیمانده از آثاری نیست که انسانهای

بنابرین زبان عثمانی در میان زبانهای مسلمانی که در شکل احروقات الفبا با همديگريكي میباشند برای مسلمانان یک زبان لازم التحصيل عصر حاضر میباشد. زیرا علوم وفنون عصر حاضر برای مسلمانان شد لزوم را دارد، و برای تحصیل آن لا بد به آموختن زبان مجبوریت حاصل میشود. و ون زبان عثمانی بس اب یگانگی الفبا ، و آمینته گی آن بازبان فارسی و عربی نسبت زبانهای

(از مناظر باغ ارگ مبارکه کابل)

این زمان از ان استفاده بتوانند . در این باب دولت ایران غفلت و کسالتی که روا داشت، شایان حیرت دیده میشود یک اثر ، در اثر بیست اثر چیزی نیست که بدر د احتیاج نداوی نماید. هزارها نوع اثر بکار است. انگاو پیدیهای پنجاه جلد متعدده بکار است ، تا به اید شمس اللغت و فرهنگ و غیره بدرد نمیخورد. از دیوانهای اشعارهای می و کل و ساده و بلیل و اطبالهای این عصر چه خواهند آموخت و به جلدها تاریخ سیاسی و کاربوهای حرب لاز است. یک دره دری و تاریخ فرشته تا یکی کار خواهد کرد و الحاصل این درد از چنان در ده این نیست که دو این بر باشد. و ازین است که ما رایک حسرت و نا امیدی در حال پیدا میشود . اما

اجنبي آسانتر تحصیل میشود تا يك قسمی از حمله بهشت رخ صفا منظر ، و هیکل دو شیر مهابت گستر از اترو زبان عثمانی در زبانهای تریانش در شماره (۸) در زیر عنوان تجملات کابلی مذکور است ) مسلمانی زبان بسیار مهم و مفیدی میباشد

(زبان اردو ) نیزیک زبان مهمیست که بسیاری از مسلمانها در یک قطعه بسیار وسیعی با آن متکلمند. این زبان نیز زبانیست که از ترکیب سانسکریت با عربی و فارسی و درین اوقات با کمی با نگلیزی بوجود آمده است . زبان اور دو نیز مانند زبان عثمان یک زبان میباشد ولی بدرجه زبان عثمانی در علوم و فنون جدیده توانگر است چرا که زبان مذکور به زبان حاكم في بلد که زبان محکوم است و زن حاکم هندستان زبان انگلیزیست تحصیل کنندگان علوم وفنون جدیده مجبور اند که زبان انگلیزی را تحصیل کنند. و زبان انگایزی

که میداند که استقبال بها خواهد کرد ! ...


الحقيقه ١٤
سال دوم
شمارهٔ ۱۰

از همه در گذشت، یکبار بسوی اخبارهای دنیا نظر کنیم : اخبارهای که درین السنهٔ جارکانه اشر میشود در هر زبان بعدها اخبارهای روزانه و هفته وار در معرض انتشار برای ارباب آن زبان میبراید حالانکه در همه دنیا بجز هفت هشت اخبارهای که بزبان فارسی مانند ستاره های درخشانی که در يك سهای بسیار برا رو مطلبی از بعضی گوشه ها و کنارها در درخشیده است دیگر هیچ اخباری نیز به این زبان پدیدار نیست . آه ا ... در خصوص بسیار گفته است . ولی افسوس که مخالف محدود، و شهراء قلم مسدود است . لهذا بر همین کلام ختم مقال مینمائیم که فارسی زبانان قدر همین چند اخبارهای فارسی خودشانرا بسیار بشناسند .

( مقالات فنيه )
( حکمت طبيعيه )
( فن )
( متاور لوژی )
( باد )
باقى مانده از شمارهٔ ۹

جریانهای استوائی . که از ما فوق جریانهای قطبی یکسر بسوی قطبین جریان دارند در نصف کرهٔ شمال ( باد جنوب غربی ) و در نصف کرهٔ جنوبی ( باد شمال غربی ) گفته میشود که در سنتهای منطقهٔ حاره بنام ( رياح تجارت منعکسه ) تعبیر میشوند . لا جرم در میان جریانهای قطبی و استوائی دائماً بدینتوجه يك مبادلهٔ واقع میشود . اینست اسباب کلی تغییر و تبدیل جریانهای باد که از حرکت وضعیهٔ کرهٔ ارض بعمل میآید . اما جریان عمومی کرهٔ هوا را بعضی احوالات دیگر نیز هست که تغییر

و تبدیل میدهد :
مثلا در منطقهٔ حاره جریانهای استوائی که بالای جریانهای قطبی در وزیدن اند گاهی قبل از واصل شدن بمرجع شان در انتهای راه سرد و کثیف گردیده با جریانهای قطبی میآمیزد . و این آمیزش اکثر در ما بین خط استوا و قطبین بعمل میآید . پس جریانهای قطبی و استوائی فقط در منطقهٔ حاره بنام ریاح تجارت و ریاح تجارت منعکسه موسوم میشوند . ولی در مابین آن و خط استوا بسبب آمیزش به اسم ( رياح مختلف ) مسمی میشوند چونکه درین منطقهٔ ریاح مختلفه گاه یکی و گاه دیگری بر سطح کرهٔ ارض میوزد . و مانند ریاح تجارت بر يك نظام و يك نسق نیز نمیوزند چنانچه تفصیلاتش در ذیل منطقهٔ ریاح بیان می شود .

( منطقة رياح )

از حرکات مذکورهٔ کرهٔ هوا (۷) منطقهٔ ریاح تشکیل میکنند
اول ( منطقهٔ سکونت ) است . که این منطقه مطابق منطقه ایست که حرارت متوسطاً سنویش خیلی زیاده باشد . درین منطقه بادی که اجرای حکم خود را میکند همان جریانیست که از سبب حرارت منبسط گشته بسوی بالا صعود میکند . و بسببیکه صعودش بسهولت حس نمیگردد لهذا منطقهٔ سکونت گفته میشود . این منطقه از یکنیم درجهٔ عرض جنوبی تا به (۱۱) درجهٔ عرض شمالی امتداد می یابد .
دوم و سوم – ( دو منطقهٔ ریاح تجارت اند ) که یکی در نصف کرهٔ شمالی ، و دیگرش در نصف کرهٔ جنوبی واقع شده است . که از منطقهٔ سکونت تا به (۳۰) درجهٔ عرض امتداد میکنند . در آنجا تنها جریانهای قطبی حس میشود چونکه بر سطح ارض

فاجعه های پاریس
[ ما بعد از شماره [۹] سال دوم ]

در باب عدم این ازدواج آشکار گردیده پیش از پیش است . به این ازدواج از اول زیاده تر مخالف میباشم . رجا میکنم دختر ! بعد ازین در غیاب من چیزی مگو زیرا قراری که در پنجاب داده ام غیر قابل تغییر و تبدیل است .

قلوتيلد – ( بكمال جرأت ) آیا این را فراموش میکنید که فردا بمن بلوغ واصل شده اثبات رشد میکنم . و بنابران بر اراده و آزادی خود صاحب میشوم .

مارگی ، ازین درجه جرأت و بیباکی دختر خود مبهوت مانده گفت – آیا بی اطاعتی و مخالفت خواهی کردها ؟

– بلی ، بشما مخالفت خواهم کرد پدر ! میدانید که قانون درین کار همچنین حکم داده است .

ولی حکم قانون را میدانم ، لكن ابتدا هم میدانم كه يك دختر اصیل زادهٔ نیکه رعایت و اطاعت فرزندانهٔ خود را فراموش کرده و عار و حجاب را در زیر پای خود انداخته و احکام قانونیه را يك سپر مقاومت برای خود ساخته به پدر خود اعلان عصیان ورزد تا بحال دیده نشده است . آیا میدانی که این حرکت تا درجهٔ بی ادبانه و رذیلانه يك حرکتی خواهد بود ؟

– آیا چنان يك کاری که قانون آنرا جواز داده باشد چسان بی ادبانه شمرده میشود ؟

– يك قانونيكه شريك تهمت و جنایت عصیان و بی اطاعتی يك اولادی به پدرش گردد پایمال کنندهٔ حقوق مقدسه است که بسیار بد چیز شمرده میشود . لی تلوتیلد ! من هیچ امید نمیکنم که تو بر چنین کار جرأت بتوانی .

– اگر مرا مجبور کنند جرأت خواهم کرد پدر . رجا میکنم پدر و این سخنان مرا به تهدید حمل نکنید بلکه بصورت طلب عاطفت بینگارید این است که بر پایهای تان می افتم مرحمت کنید .


۱۵
سال دوم
شمارهٔ ۱۰

قریب وزیدن دارد . ولی جریانهای استوائی محسوس نمیشوند چونکه در طبقه فوقانی وزش دارند .
سوم و چهارم — ( دو منطقهٔ مداراند ) که در مابین حدود تابستان و زمستان منطقه های ریاح تجارت که در نصف کرهٔ جنوبی و نصف کرهٔ شمالی واقع اند موجود میباشند . در موسم تابستان ریاح تجارت درین منطقه میوزد . و در موسم زمستان ریاح مختلفه درین خطه اجرای حکم خود را میکنند. بناءً علیه این منطقه برزخ است در میان ریاح تجارت و ریاح مختلفه .
ششم و هفتم — ( دو منطقهٔ ریاح مختلفه اند ) که از حدود منطقهٔ مدار تا بقطبین امتداد میورزند . در ین منطقه ها جریانهای قطبی و استوائی هر يك بنوبت میوزند . و چنانچه قبل ازین مذکور گردید که جریانهای استوائی گاهی در راه سرد و کثیف گردیده با جریانهای قطبی میآمیز و محل این آمیزش نیز همین منطقهٔ ریاح مختلفه است . درین منطقه جریانهای استوائی که از سمتهای فوقانی کرهٔ هوا نزول میکنند به ( باد غربی ) و جریانهای قطبی که در زیر جریانهای استوائی میآیند به ( باد شرقی ) تحویل میشوند . اما بسیار تر که میوزد باد غربیست که در نصف کرهٔ شمال به ( باد جنوب غربی ) و در نصف کرهٔ جنوبی به ( باد شمال غربی ) تحول میکنند .
( باقی دارد )

یکبار بحرف من وما گوش گذارید
از دیدهٔ عبرت همه یکبار ببینید
یکبار ازین غفلت خود چشم کشائید
ما خواب جهانی همه بیدار ببینید
اسلام جوان بود و چه شد زار بگریید
بسیار و کنیم این کم و بسیار ببینید
امروز کجا رفت و چه شد غیرت اسلام
از بهر خدا غیرت کفار ببینید
از بهر خدا یکنفس از صدق بکوشید
تا غیرت این قوم ستمکار ببینید
در غار نهان بود ز اسلام نصاری
از غار برون آمده بلغار ببینید
در خانهٔ ما چند بود خانهٔ خدا غیر
زین ننگ بمیرید و باین عار ببینید
بستند یکا یک همه را دست بکردن
چون چاره نجوئید بناچار ببینید
غیرت نمائید که مشکل شود آسان
همت بگمارید چو دشوار ببینید
درد دل صد پارهٔ مستغنی بصدق
اخبار بخوانید و باخبار ببینید
گر در همی حالت اسلام نگردید
احوال من و طرهٔ دلدار ببینید

ادبیات
( غزل )

ای هموطنان کوشش اخبار ببینید
ما غافل و ایشان همه هشیار ببینید

من قونت غونتران را دوست دارم . این صحبت از سالهاست که بر تمام دل و حواسم مستولی میباشد . از حیاتم زیاده تر او را دوست دارم ، اگر زوجهٔ او نشوم برای من سعادت میسر نمیشود . برحم شوید . او را بفرزندی قبول کنید .
— هیچ وقت قبول نخواهم کرد !
— رجا میکنم ، دل خود را نرم کنید پدرم .
— ممکن نیست !
— پس خود شما هم تسلیم میکنید که آخر کار شما بسیار بیرحمانه حرکت است . اگر مراجعتگاه آخری ما در دست این قانون نمیبود آیا من چه میکردم ؟
— اگر جرأت و جسارت داشته باشی به آن قانون مراجعت کن که بینم .
— چکنم مجبورم پدرم ، بر دل خود حکم کرده نمیتوانم . اگر ادنا يك امید بمن بدهید باز هم صبر خواهم کرد . اما شما حاصل نشدن القصد را قطعاً حکم میکنید .

دروغ نمیگویم ، از من هیچ امیدی در خصوص مکن !
— پس معلوم شد که آخر سخن شما همین است دگر گفتی نماند .
— سخن هنوز سراسر تمام نشد . بشنو ای اولاد کافر نعمت عاقل قونت دوراندال را از تو کرده زیاده من خوب میشناسم . اويك آدمیست که بر هر گونه شناعت و شقاوت مقتدر است . ازینکه ترا زوجهٔ او بینم دیدن مرگ را اولیتر میدانم . اگر تو با او ازدواج کنی از يك مصیبت بدیگر مصیبت از يك هم بدیگر غم دو چار خواهی شد . ترا از بی راههای مرداری دور داده از سفاهت بشناعت و بدنامیها سوق خواهد کرد . تو باقوت قانون و خلاف رضای پدر خود با او ازدواج کرده خواهی توانست اما محقق بدان که باز برای رهانیدن تو دست معاونت خود را دراز نخواهم کرد . و به این هم آگاه باش که همان روزی که تو بدایرهٔ قانون مراجعت کنی، و مأمورین قانونیه بخانهٔ من قدم بگذارند، قسماً بنام يك دختری در دنیا برای من موجود نخواهد بود .
( باقی دارد )


صحیفه ١٦ سال دوم شمار ۱۰

ناموران جهان
( ما بعد از شماره (۹) سال دوم )
آثار ادبیه بسیار شیرینی نوشته که آثارش مظهر بسیار حسن قبول گردیده است .

آنه :— که در زبان نصارا مخفف ( حنا ) است و در حرف (ع) بیان میشود. به این نام در اوروبا بسی زنان مشهوره گذشته که یکی از آنها دختر ( الکسی قومیتیتوس ) امپرا طور روم است و در سنه ( ۱۰۸۳م ) تولد یافته ادیبه و محرره يک بزنی بوده است و تاریخ عصر پدر خود را نوشته که الیوم موجود میباشد. دیگر: دختر ( لوئی یکم ) و برادر ( شارل هشتم ) از پادشاهان فرانس است که در تاریخ ١٤٦٢م تولد یافته و در هنگام صباوت برادر خود بصفت نائبه حکومت مملکت را خوب اداره کرده است دیگر: دختر ( فرانسوای دوم ) که ديوك بریتانیاست میباشد. و در سنه ١٤٧٦م تولد یافته و چون به رشد رسیده با شارل هشتم پادشاه فرانس ازدواج کرده سبب الحاق ( بریتانیا ) بفرانس شده است و در وقتیکه شوهرش بمحاربه ایتالیا میرفت آنه را وکیلهٔ سلطنت مقرر نموده بود که مملکت را به بسیار خوبی اداره کرده است. بعد از وفات شارل با ( لوئی دوازدهم ) پادشاه فرانس ازدواج کرده، دیگر: دختر ( لاوپلاس ششم پادشاه مجارستان است که در سنه ۱۵۲۷ م تاج چیستان و بهارستانرا برای شوهر خود ( فرد نیاند ) اوستریایی مکان کرده است و در جنگها بسیار مردانه گیها نشانداده است. دیگر: دختر ( قلیب سوم ) پادشاه اسپانیاست که در تاریخ ١٦١٥ در فرانس با ( لوئی هشتم ) پادشاه فرانس ازدواج کرده است. دیگر: دختر ( زاق دوم ) پادشاه انگلستان است که در سنه ١٦٦٤ تولد یافته و در سنه ١٦٨٤ با ( پرنس جورج ) پادشاه دانمرك از دواج کرده، بعد از وفوت ( کیوم ) پادشاه انگلستان از طرف انگلیزها از دانمرك دعوت شده، در سنه ۱۷۰۲ بر تخت پادشاهی انگلستان جلوس نموده است. در زمان سلطنتش فتوحات عظیمه برای دولت انگلیس پیش آمده، دور حکومتش را يك رونق بی اندازه حاصل شده، و در معاهدهٔ ( اوترخت ) بر همهٔ دولتها نفوذ خود را انفاذ کرده است یکی از کارهای بزرگی این ملکه اینست که ( استوچیا ) را با انگلستان تماماً یکی ساخته است. ادبیات انگلیز در زمان ملکه آنه خیلی ترقی کرده است. دیگر: ملکهٔ روس « آنه ایوانوده » میباشد که در سنه ۱۷۳۰ بنا بر وفات پتروی دوم بر تخت روس جلوس نموده، و امور دولت را به ( ازان دوبیرن ) نام یکی از مقربین خود تسلیم کرده، با وجودیکه ملکه خیال مرحمتکار يك زنی بوده و بیرون مذکور بنام او انواع ظلمها در ملك اجرا کرده است.
( باقی دارد )

علم ثروت ملل
( ما بعد از شماره (۹) سال دوم )
عملیات را نها پسر خود بخواهد که اجرا کند در روزی از دو قطعه کاغذ زیاده تر ساخت نمیتواند ..

( آدام اسمیت ) که او نیز از مشاهیر است چنین میگوید: « در يك کارگاه سوزنسازی ده نفر کارگر هجده رقم عملیات اجرا کرده در يك روز چهل و هشت هزار سوزن ساخته میتوانند که بر هر آدم چهار هزار سوزن می افتد و اگر هم این عملیات را تنها يك آدم اجرا کند به بسیار دشواری بیست سوزن هم بوجود آورده نمیتواند .. »

« آدام اسمیت » این قوه غریبه قاعدهٔ تقسیم اعمالرا بر سه سبب حمل میکند: اولاً ، کاریگرانی که به اصول تقسیم اعمال کار کنند، بسببی که کارشان و آلات و ادوات شان، و جای و موضع شان تبدیل نمی باید دست شان و فکرشان بهمان يك کار عادت و مهارت پیدا میکنند به آسانی و در يك محل باقی نمانده وقت و زمان ضایع نمیشود. ثانیاً، دست و ذهن انسان، دایماً بر يك سياق و يك طرز بيك كار و يك عمل مشغول گشته چشم پوشیده هم همان کار را اجرا کرده میتواند. ثالثاً، تقسیم اعمال سبب یگانه کشف و اختراع بعضی کارهای آسانتر و کوتاه تر میشود. زیرا عمله و کاریگر دایماً وقت و زمان خود را بيك كار صرف و حصر میکنند. و از انرو هیچ شبه نیست که دایماً از جستجوی پیدا کردن واسطه هائیکه آن کار او را آسان و چابك بسازد هیچگاه فارغ نمیشود بواقعی که اکثر آلات و بعضی ماشینها از آن چیز ها نیست که عمله های دنی و بیعلمی آنرا اختراع کرده اند. برین سه سبب دو سبب دیگر نیز علاوه کرده اند که دعده تقسیم اعمال برای کار گرفتن از قابلیت و استعداد غریبه و کاریگران موجب آسانی ها میشود، و نیز برای تطبیق دادن قوت و سعی که صرف میشود به اصل نتیجه و ثمرهٔ کاری که آن قوت بران صرف شده رهنمایی میکنند. مثلاً در فابریکهای سنجاق سازی، مشکلترین کارها به ماهر ترین عمله و کاریگران محول میشود. و سنجاق ها را بر روی کاغذها خلائیدن، وصف بستن که آسانترین کارهاست به زنان و پسران حواله میشود که به اینصورت از قابلیت و استعدا ..

و د . اگر همه این کارها بر خلاف قاعدهٔ تقسیم اعمال اجرا و بر يك آدم بار شود آدم صاحب مهارت و قابلیت کارهای مهم و عمده، مجبور میگردد که کارهای آسانرا هم اجرا کند، و اگر مهارت و قابلیت نداشته باشد به اجرای
[ باقی دارد ]

همه مقاله ها ئیکه دستخط ندارد از طرف مدیر و سر محرر تحریر یافته
محمود طرزی
در چاپ خانه حروفی دار السلطنه کابل طبع گردید


صحیفه (۱) سال دوم شماره (۱۱)

نگران
ايتيك آقاسی ملکی حضور اعلحضرت همایون
على احمد
قیمت سالیانه
در دار السلطنة كابل ۸ روپیه کابلی
در اطراف داخله مملکت با اخراجات داك ١٤ روبيه كابلی
در خارج مملکت با اخراجات داك ١٠ روبيه انگليزی
بهر پانزده روز یکبار نشر میشود
تاریخ عربی ۱۵ ربیع الاول ۱۳۳۱

سراج الاخبار افغانیه
۱۳۲۹
تاریخ انگریزی ۲۲ فروری

مدير و محرر
محمود طرزی
محل طبع
در ماشینخانه دار السلطنة (كابل)
همه امورات تحریریه به اداره خانه بنام مدیر فرستاده میشود
قیمت یک نسخه آن در کابل يك افغانی است
تاریخ شمسی ٤ حوت ۱۲۹۱

درین اخبار از حوادث داخلیه و خارجیه و بسی مقالات مفیده درج میشود

خروج شوکت عروج موكب سلطنت موجب اعلحضرت سراج الملة والدين
با شوک و هیئت عسکری از دروازه بزرگ ارك مبارك


صفحه ۲

فهرست مندرجات
عسکر روزیهای مقالات فيه
ذات اعلیحضرت همایونی ادبیات
حوادث داخليـه ناموران زنان جهان
حوادث خارجيه علم ثروت ملل
باب التفسير فاجعه‌های پاریس

( عسکر پروریهای ذات اعلیحضرت همایونی )

درین شماره خود به طبع و نشر چند قطعه وضعیتهای عسکری ذات شوکتمآب اعلیحضرت پادشاه مقدس معظم ، وسرافسر کل اردوهای ظفر پرچم خودمان کامیاب آمده ایم .
خلاق عظيم الشان زمان و زمین چنانچه ذات ملکوتی صفات اعلیحضرت ( سراج المله والدین ) پادشاه محبوب القلوب عدالت آئین ما را به انواع صفات عالی که پادشاها را لازم است تزئین ذات و صفات داده ، همچنان فطرتاً بصفت جلیله عسکر و عسکر پروری نیز مفطور ساخته است . و چنانچه والد ماجد خالد آرامگاه شان ذات اعلحضرت خاقان مغفور ، تا از زمان طفولیت به امور عسکری و ملکی مأمور و موظف بوده اکثر عمر گرانمایه را برپشت گیت شجاعت ، وسیر و سفر شهامت به امور سلطنت بسر آورده اند همچنان خود ذات اعلحضرت پادشاه مقدس ما نیز تا از ایام سن صباوت شاهانه شان به امور کشور داری علی الخصوص بر تمام امور نظامی صنف عسکری از طرف اعلیحضرت خاقان مغفور به سر افسری عمومی مقرر و مأمور فرموده شده اند . و از آنزمان تا به این آوان چنان ترقیهای نمایان ، و موفقیتهای درخشان در عالم عسکری دولت متبوعهٔ مقدسهٔ ما افغا نستان ظاهر و عیان گردیده که در زمانهای سابقه دیده نشده بود .
همه تشکیلات ، و انتظامات اردوهای عسکری افغانستان در عصر ترقی‌حصر اعلیحضرت ( سراج المله والدین ) بروی کار آمده است . ما از اصول و قواعد تشکیلات و ترتیبات اردوهای منصورهٔ خود بحث راندنرا مناسب نمی بینم : زیرا آن يك چیزیست که به اسرار عسکری تعلق دارد . ولی اینقدر گفته میتوانیم که ذات اعلیحضرت بادشاه جسور غیور امور آگاه وطن بنام مايك نظر توجه خاص همایونی را در امور عسکری صرف میفرمایند که از فیوضات آن توجهات عسکری صفات شاهانه ، اردوهای عسکری دولت قویشوکت افغانیه در تعلیم و تربیه ، و نظم و نسق ، و لباس و سلاح ، و همه لوازمات عسکریه هیچگاه به عساکر ده سال سابق آن مشابهت نمیرساند .

سال دوم شماره ۱۱

ذات اعلحضرت قوماندان اعظم و پادشاه پرشوکت و حشم ما به حرکت و سفر يك ميل و ذوق طبیعی دارند که اکثر زحمات و مشقات سفر را بر راحت گزینی عطالت حضر ترجیح میدهند . همه ممالك شاهانهٔ شانرا دور و سیاحت فرموده اند هیچ کهار و انهار ممالک شاهانهٔ شان نباشد که بران علم آوری نفرموده باشند . مثلا در هر سال تقریباً سه چهار ماه آن را بسفر جلال آباد بسری آورند که از انجا نیز همه ساله کهارها و وادیهای اطراف و اکناف ولایت سمت مشرقی ممالك شاهانه را گشت و گذار میفرمایند که از ان جمله شکارهای ( درهٔ نور ) ، و ( دره وایگل ) و ( پر بانه ) ، وغیره میباشد .
از قراریکه خود این محور احقر باختيار بر در سنوات سابقه يك دوبار بهمرکابی شاهانه به این شکارگاههای همایونی نایل و سر فراز بوده و بچشم خود دیده ام این شکارها را عبارت از يكيك ( مانوره ) (٥) یعنی قواعد های جنگی عسکری یافته ام . و در مانوره ها نیز آنرا يك اصول نو ایجاد بسیار عجیبی دیده ام . اولا این را بگویم که عسکر مهم افغانستان ملت افغانستانست که همه شان مسلح و نشان انداز و جنگجو و توانا يك عسكر دلاوری میباشد ، ذات اعلحضر پادشاهی در سال دو سه بار در جهات مختلفه بعضی شکارهای ترتیب میفرمایند که حقیقتاً شایان تماشا ، و در حقیقت يك مانورهٔ عسکری هیئت نمای شمرده میشود . مثلا يك مسافه بزرگی را که از اول نقشه شده میباشد در دایرهٔ احاطهٔ حرکات قرار داده اهالی همه آن نواحی را که دست شان سلاح گرفته میتواند بقرار امر و سررشتهٔ مخصوصه جمع آوری میشوند . بقدر يك طابور یعنی يك كندك عساكر نظامی بسیار معلم خاصه بهمراه افسران کارشناس براهالی جمع آمده که تعداد آنها به سه چار هزار نفوس میرسد تفریق و تقسیم مییابد . حرکات عمومی از طرف هیئت ارکان حربیهٔ معیت خود ذات اعلیحضرت شاهانه اداره میشود که درین شماره ما نمبر ٣ و ٤ منظرهٔ بعضی تعلیماتی را نشان میدهد که ذات اعلحضرت پادشاهی به ارکان معیت شاهانهٔ شان عطا میفرمایند .
این يك كندك عسكر نظامی تعلیم دیده بصورتی در میان این سه چهار هزار مردم رعیتی تفریق و تقسیم میشود که هر مانعه یعنی هر يك يك بلوك از اهالی را بموجب تعلیماتی که بدست دارند تحرکات نظامی خود پیرو ساخته از روی نقشه و پلان بر ضبط و استیلای نقاط لازمه که از طرف کوماندانها نشان داده میشود سوق میشوند . و همانقدر مسافه که دارالحرکات اتخاذ شده است از هر هر طرف در زیر انحصار و فشار حرکات عسکریه گرفته شده ذروه های کوهها ، دامانهای تپه ها کنارهای وادیها با سیلاب انسانها بيك جوش و حرکت می آید .
_________
(٥) مانوره قواعدهای جنگی بزرگ عسکری را میگویند که در زیر عنوان ( عالم عسکری ) انشاءالله بازان متصلا بحث رانده میشود .


صحنه ۳ سال دوم شماره ۱۱

مدت یکهفته پایشتر و کمتری که در ینگونه ( مانوره ) ها بنام شکار افکنی میگذرد چنان لذت آور و چنان فرحت پرور روز ها نیست که بی فوائد مادی و معنوی دران مندرج است . على الخصوص در وقت انجام کار که ذات اعلحضرت بادشاه کرم کردار سينما شعار مقدس ما بريك موقع مرتفعی آرام گزين جود و عطا میکردند . و همه اهالی که بمحرکات عسکری اشتراک ورزیده اند بحضور همایونی صف بسته احترام میشوند . و زنان و طفلان و پیران شان جدا گانه صف کشیده به ترتیب می نشینند . حتی در بعضی موقعها که طایفه هندوهای رعایای صادقه شاهانه سکنا پذیر بوده اند زنان و مردان و طفلان آنها را نیز شامل عواطف شاهانه دیده ام . بعد از اینکه همه کان ترتیب یافته حاضر گشتند اعلحضرت پادشاه رعیت پرور فطرتاً عسکر عواطف گستر ما کنینه جود و عطایای شاهانه را باز فرموده فرا خورد احوال هر کس زرو دینار بسیاری پیشش و انعام میفرمایند . و تقسیم و توزیع این بخشش و انعام شاهانه بيك ترتيب و انتظام بسيار ساكتانه بحضور اعلحضرت شاهانه اجرایی یابد . بعد از انکه اینهم شد مخمنها ، و ممیزهای مخصوصی مقرر شده اراضی و مزروعاتی که اگر احیاناً در تحرکات عسكريه پامال و تلف شده باشد تخمین و تمیز نموده میشود . و حق آن یا از مالیه شان بصورت تخفیف دادن ، یا نقداً تسویه کردن و تضمین کرده میشود . بعد از انجام اینهمه کارها عودت فرمودن شاهانه بوقوع می آید . درین اثنا از همه صفوف اهالی يك غریوی می آید . صدای [ زنده باد بادشاه ما ] از پیر و برنا و زن و بچه ها و جمله عساکر ظفر همپا در فضای بلا انتها رفع بارگاه کبریا میشود که اگر ارواح قدسیان عالم بالا نیز آمین خوان این دعای به اجابت منتهی کردند هیچ شبهه نداریم . ما این بیانات احقرانه خود را بنابر مشهوداتیکه دو سه سال قبل ازین برای العین مشاهده کرده ایم ، و درينوقت هم انقدر که بخاطر آورده توانسته ایم بمناسبت امساله تشریف فرمایی موکب همایونی به ( دره نور ) درج صحایف فخر و سرور نمودیم که انشاءالله بعد از اینکه کیفیت این سفر خیریت اثر همایونی از طرف جناب نگران ما ايشيك آقاسی صاحب ملکی حضور همایونی برسد درج ستون افتخار خواهیم نمود . حالا بردعای خالی از ریای عمر و اقبال و شوكت و اجلال اعليحضرت بادشاه مراحم آمال عسکر و رعیت پرور ، و شهریار مكارم خصال ترقی و عدالت گستر مقدس خودمان ختم مقال صداقت مینمائیم .

دیگر شکارها بسر آورده میشود به بینید که چه نمره ها و فایده ها نتیجه می بخشد : اولا یکمقدار بزرگی از اهالی به محرکات عسکریه که نمونه محاربه است عادت کرده اصول فنی محاربه های کوهی را بواسطه عساکر نظامی معلم می آموزند . ثانیاً عسکر با اهالی و اهالی با عسكر تماس يافته بك محبت و يكرنگی حرکات در میانشان پیدا میشود که در وقتهای محاربه فواید عظیمه آن برای افغانستان خیلی شایان اهمیت است . ثالثاً این يکنوع مانوره ایست که بمقدار کمی از عسکر نظامی مقدار بسیاری از نفر های رعیتی را بر اصول نظام مطابق بحركت آورده قواعد جنگ را می آموزاند . رابعاً در هر طرفیکه این مانوره ها اجرا می یابد براهالی آنطرف يك عید پر سروری میباشد و يك جشن شاد مانی برپا میگردد . موزیکهای عسکری با دهل سرناهای ماتی هم آواز شده قریه ها و قصبه های آن اطراف را بيك جوش خروش فرحت و سروری می اندازد . اهالی آن سمت از زن و مرد ، و پیر و برنا منتظر دیدار سعادت آثار متبوع مقدس خود میگردند . اردوی ظفر نمود همایونی دريك موقع مناسبی رفع خيام پر احتشام مینماید . اهالی با بیرقهای رنگا رنگ و سازهای میده خوش آهنگ شان صف بسته احترام میشوند . سواری ذات اعلیحضرت باد شاهی بشوکت و شکوه تمام می آید . ذات اعلیحضرت بايك دو نفر از معیت شاهانه در صفوف اهالی اسب می تازد . یکان یکان را دلجوی و خاطر نوازی فرموده از مشاهده دیدار همایونی بهره ور و کامیاب میسازند . عساکر نظامی بطرز و ترتیب مخصوصی در اهالی تقسیم شده محرکات آغاز میشود . زنان طفلان پیرانشان از بامهای ده ها به آوازهای شاباشها ، و تحسينها آنها را تشجيع و تحريك میکنند . يك مسافه بزرگی را بظرف یکشبانه روز مانند يک زنجیری احاطه میکنند . درین محیط هر انقدر كبك يا آهو وغيره حیواناتی که موجود باشند راه فرار را نیافته در دره ها و وادیها فرو می آیند . نشان اندازان معیت شاهانه فرقه فرقه شده در نقطه های معینی که از روی نقشه و پلان مقرر شده اند منتظر می نشینند . در وقت معين يك يتاقی بزرگی که مانند يك طوب جبهی فریاد میکند آتش داده میشود . از هر هر طرف به هجوم آغاز میشود . از دره های كوهها با هابهوها ، و دهلها و آتش افروختها ، و سنگ غلطانیدنها حيوانات محصور مانده را در شیله ها و دره هائیکه شکاریان در ان به نقاط معینه متفرق شده اند بفرو آمدن مجبور میسازند . بازبانها مرغان شکاری را مانند باز و شاهین و غیره را از دروه های کوهها بهوا كرده كبك و سیسی و غیره پرندگان را نمیگذارند که از احاطه برایند . و به اینصورت يك شكار بسیار وافری فراهم می آید . و ما نوره حركات عسكريه بی میوه مانده گی هم نمیماند . والحاصل این چند روزی که درین مانوره های عسکری بظاهر

( منظومه )
( از یاد کارهای ( درۀ پریانه ) سنه ۱۳۲۹ )
پیش ازین شاعران خوش اقوال
چون نمودندی بحثی از احوال


٤ سال دوم شماره ۱۱

بن مضامين عالى شيرين
بهر ه غنچه كنتي بس رنگین
هر چه کنى مبالغه كني
هر چه سنتی كبر همی سنتی
من عاجز که نظم و نثر مرا
قدرو قیمت نباشدش بر جا
ساده كويم سخن ولی پر کار
هر چه دیدم همان کنم اظهار
نیست مضمون بكرو شيرتم
في عبارات نغز و رنگیم
نظم و نثری که میکنم تحریر
خالی زاغراق و ساده چون تصویر
هر چه دیدم عیان همان گویم
نه د روغی به رایگان کویم
آنچه دیدم بملك حضرت شاه
ميكنم وصف تا شوی آگاه
باغ و شهر و ممالك است جند
روح آنها شه بزرگ خرد
خرد و عقل و دانش و هم دین
هست نور ) سراج مات و دین )
شد حبيب خدا و ظل آله
هست محبوب جمله خلق الله
عدل او تازه ساخت عالم را
كرمش شست نام خاتم را
رزم و بزمش چو نارو نور بود.
رزم تار است و زم نور بود
قهر و رحمش بود چو آتش و آب
قهر او ميكند ادب را عام
ليك رحمش شهر غالب یاب
رحم او زنده کی دهد به انام
هر صفاتش اگر کنم تحریر میشود تنك و سعت تقریر
در سخاو کرم چه پیش و چه کم ذهب وقته ملك و مال و درم
بخش و احسان نموده بر مردم کرمش ابرو خلق چون کندم
پیرو طفل و شباب و مردوزن صف کشیده به پیش شاه زمن
او نشسته تخت لطف وکرم کرده شادان یکان یکان پدرم
من بجان بنده صفات او
من بدل داعي حيات او

جواد داخليه
جناب حق و فياض مطلق ممالک محروسه شاهانه را از آفات و بلیات ارضی و سماوی محفوظ و در امان دارد. لیل سه شنبه شب بیستم ماه صفر بساعت (۹) از شب يك آتش خانمانسوز بسیار مدهشی در بازار شانه سازی مندهی ) شعله افروزی جهنم آسایی گرفته بقدر (۲۳) دکان و [ ۱ ] اصطیل و [٤] در بند خانه ، و [ ٤٢ ] شجره از کار با اسرای ناظر خیر الله را طعمه آتش بی امان نموده است. بازار مذکور در يك موقع بسیار مهم شهر عزیز ما واقعیت که از یک طرف به بازار [ بالا جوك ] و بازار [ چنه ] مربوط میباشد و از یکطرف به بازار [ مندهی ] كه يك دايره بسیار وسیع غله و از زاق فروشی و انواع حبوبات و سبزی کاری و غیره اشیایی که همیشه محتاج اليه بلد میباشد در ان خرید و فروخت میشود متصل است طبقه پایانی آن عبارت از دکانهای تجارها نیست که شانه میسازند . طبقه بالایی آن را کاروانسرای معروفی که به ( برای ناظر خیر الله ) مشهور است تشکیل داده است سرای مذکور عبارت از پنج شش پوشته بك بنائیست که چوبکاری بسیاری دارد. دکانهای زیر آن نیز همه شانه سازی بود که پر از چوب و برنج فروشی میباشد. از همه بدتر اینکه رای مذکور بازار بزرگ جهه که همه پوشش آن سراسر از چوبست اتصال دارد، و خانه های بهم پیوست پر جو بکاری علوی شهر نیز بر همین اطراف است. پس چون این چنین موقع بسيار نازك پرچوب شهر و آتش افروخته کی را زیر نظر دقت بیاریم فضل الهی را شامل حاله ، وسعی و کوشش مامورین حکومت را شایان تحسین می باییم. از قرار استخبارات موثوقه رسمی که بدست آورده ایم آتش ابتدا از دکان عبد الله نام شانه ساز که بر و سرای مذکور بود آغاز کرده بالا و اطراف سرایت کرده است. فوراً نائبان امين العس محمد قاسم خان وعبد العزيز خان، وركد غلام جیلانی خان برکه عند كو توالى ، و گرتیل دانه دشاه خان و دیگر منصبداران نظامی غند مذکو رہا بلوکهای نظامی آن ، و عبیدالله خان مامور صفایی و تقریهای صفایی و کوتوالی بهمراه بمبه های کوتوالی و بمبه های از لا مبار که در موقع حریق رسیده، و در اول امر علاقه محل حریق را از اطراف قطع نموده بقوت بيدها و سی و همت اطفائیان در ظرف سه چهار ساعت آتش مهیب پر لیب را خاموش نمودند، و تهل که سرایت آتش بدیگر اطراف مندفع گردید. اما اطفای همه آتشی که در زیر خاکها و آوارها مانده بود تا بساعت یک و نیم روز دیگر میسر کردید. از قرار را پوت دایره کوتوالی قیمت همه تلفات وضایعات مالي مصیبت زدگان این حریق دهشت طریق تقریباً مبلغ شصت و سه هزار روپیه کابلی میباشد . والحاصل این بلیه عظما و آتش دهشت آنها از فضل و عنایت پارتیعالی و توجهات مراحم آیات بادشاه مقدس ما ، وسعی و کوشش مأمورين


سال دوم
شماره ۱۱

و عساکر شاهانه بجلدی و تعجیل تمام به اصول و قاعدۀ درست متعالی گردید . از قرار مسموعاتی که شنیده ایم جناب نائب الحکومه صاحب مکرم بسبی انحرافی که در مزاج عالی شان عارض شده بود بشخصه اگرچه در موقع حریق حاضر شده نتوانسته اند ولی از آغاز تا به انتها بواسطة تلفون اوامر عطا فرموده باخبری تمام بکار برده اند . در خاتمه يك دو کلمه عرض کردن میخواهیم : این يك معلوم عموم است که انسانها اشرف واکرم مخلوقات ذات اقدس خلاق کائنات است این اشرفیت و اکرمیت نوع شریف انسان را سببهای بسیاریست که مهمترین آنها وجدان و حس شفقت و معاونت فی نوعی اوست یکسان ، و از همه ثروت و سامان ، و خانه و دکان ، در حسرت و حرمان میگذارد، و در حالیکه خودشان بفقر ا صدقه احسان ميكردند بيك لب ناني ، ويك جامه خوابی محتاج و حیران میشوند این است که در جنين وقتها حيات انسانيت وشفقت و معاونت فی نوعی انسانی بجوش آمده آن فلاکت زدگان بیدست و پاها را مدد میرسانند، و به اعانه آنها بطريق [ الجود بالموجود ] صرف همت مینمایند . این حس مخصوص انسانهاست، دیگر حیوانات ازین حس مقدس محروم اند. نشانه یکانه مدنیت نیز همین حس شریفت . علی الخصوص که دین مبین اسلام شفقت و ایثار را شرط اهم اخوت اسلامیه نشانداده است . بناءً عليه اگر همشهریان عزیز ما از یکشاهی گرفته تا به ده روپیه هرکس بقدر وسع و استطاعت خود يك اعانه باز کنند در اندک مدتی همینقدر یک مبلغی جمع آوری کرده میتوانند که بعضی از احتیاجات خانمان سوختگانرا آسانی بخشند ، و اگر همۀ آن مبلغ ضایع شده را تدارك كرده نتوانند نصف بالثلث آن نیز مدار آسانی بعضی احتیاجات آن مصیبت رسیدگان میشود که به این عمل نموده حس انسانیت و ایثار و شفقت حاصل آمده ثواب دنیا و آخرت حاصل میشود . والله موفق بالخير والصواب .

با همدیگرشان .
چندر مدهش
يك حاليست که
يك تاجر مالدار
يا يك كاسب
صنعت کار، يا يك
پائی دکاندار ، يا
يك عيال دار، خانه
دار، در حالیکه
پيش از يك روز
مالدار ، با کسب
وكار ذى ثروت
و یار بودند
دفعةً يك شرر
آتش آنها را با خاک

تشریف فرمایی موکب همایونی بدرۀ نور
در باره از جناب سرنگران خودمان هیچ گونه حوادث و معلوماتی
از جلال آباد
نگرفته ایم ، اما از
قرار استخبارات
خصوصيه كه
حاصل کرده ایم
یوم دو شنبه ۱۹
صفر المظفر ذات
قدسيت صفات
اعليحضرت همایونی
بشوکت و حشمت
تمام بسمت شمال
( دره نور ) که
بمسافة [ ٧۵ ]
کروه از جلال
آباد بسوی شمال

از مناظر ماثوره های عسکری

امروز شوکتموفور ذات اعلیحضرت پادشاهی از مواجهۀ عساکر ظفر مآثر شاهانه شرق واقعست در مرأی عز و جلال گردیدند . شب را در منزل [ شیوه ] که در کنار نهر [ کنر ] واقعست بسر آورده یوم سه شنبه ۲۰ صفر بدرۀ نور مواصلت فرمودند. و بقدر ده روز در ان اطراف مانده پس بجلال آباد عودت شاهانه بوقوع خواهد آمد . از درگاه الهی صحت و عافیت و شوكت و سعادت را همرکاب جلالت انتساب پادشاه حقایق آگاه مقدس محبوب القلوب خود مان نیاز میکنیم .


صحیفه ٦ سال دوم شماره ۱۱

کیفیت جشن تولدی شهزاده جوانبخت
(معظم جناب معین السلطنه)
( سردار عنایت الله خان )

از قرار استخبارات خصوصیه که حاصل کرده ایم شب چهار شنبه که لیله ١٤ شهر صفر الخير سنة ۱۳۳۱ بود باليله ولادت پر سعادت شهزاده جوانبخت معظم دولت قويشوكت افغانستان جناب ( معين السلطنه سردار عنایت الله خان ) که فرزند دلبند اكبر وارشد ذات قدسيت صفات اعلی حضرت سراج الملة والدین خلد الله ملکه میباشند مصادف بوده بازاده و فرمان مرحمت رسان سعادت ردیف همایونی را ارزانی فرمودند.

فرمودند، ذات مقدس اعلیحضرت نیز شکریه نموده مبارکباد فرمودند. جناب شهزاده معظم به قدمبوسي والله ماجد مقدس اعظم خود به بادای شکری، مبارکباد شان آداب تعظیم را بجا آوردند، وذات قدسی صفات اعلی حضرت بدیده بوسی قرة العين شاهانه شان خورسندیها فرمودند .

بعد از ان ذات اعلیحضرت شهریار گردون وقار و شهزادگان عظام والاتبار، ومصاحبان ومعززين اهل میز حضور مراحم نثار در دایره جبهه شرقی عمارت شاهی شوکت آثار تشریف سعادت ردیف همایونی را ارزانی فرمودند. و باقی معززین دربار معالی بار در جوبتره خاص آرام و بر قرار مانده جشن مسرت و سرور برپا گردید.

از اینجا که مراحم اعلحضرت همایونی در باره همه رعایا وبرایا و خدام صداقت اتسام شان یکانت محضی برای دلجوئی ذوات گرامی

اعلحضرت شاهانه در ( باغ شاهی) بك جشن بسیار با شکوه پر سروری ترتيب وتنظيم یافته است . به ساعت هفت شام، همه معزوين اهل دربار معالی بار. ومعتبرين اطراف از علماء و سادات و صاحبزادکان، و خوانین و ملکان در باغ شاهی بواسطه

( از مناظر مانوره های عسکری )
ذات اعلى حضرت بادشاهی به نائب سالار حضور سردار محمد نادرخان نقشه و پلان حرکات عسکریه را اعطا میفرمایند -
< بطرف راست همایونی بعد از نائب سالار حضور شاه ولی خان رکاب باشی بعد از و محمود خان خان اسپور بطرف چپ همایونی ايشيك آقاسی ملکی حضور
< علی احمد خان در وسط شهزاده معظم سردار عنایت الله خان معين السلطنه - در پهلوی شان احمدشاه خان میراسپور منتظر اوامر شاهانه میباشند)

ايشيك آقاسی صاحب ملكي جناب علی احمد خان بنابر اراده و فرمان اعلیحضرت انشاء عدیم الاحسان در چوبتره خاص بار حضور همایونی را یافته به انواع تلطفات و عواطفات شاهانه نايل و سرافراز شدند. که در چوبتره خاص بودند ذات عالى شهزاده معظم معين السلطنه صاحب را فرستاده تا بوقت طعام در مجلس عالی مذکور بودند. و حاضرین را به انواع تلطافات و عنایات عالی شان نوازش فرمودند و هر چه که فرمودند در موضوع فواید اتفاق و اتحاد و همدردی نوعی و علی الخصوص از نتیجه های پر خیر و صواب امن و آسایش عمومی که محض به اطاعت رعیت به پادشاه که ظل آله و خیر خواه خلق الله است بیانها فرمودند، و بر دعای سلامتی ذات قدسیت صفات اعلیحضرت بادشاہ ترقیخواه عدالت آگاه خودشان عموماً رطب اللسان گردیدند .

اعلیحضرت همايونی مد ظله العالی بزبان مرحمت ترجمان چنین کرامت عام فرمودند که : ( سراج العماره ) هنوز چنانچه شاید و باید بدرجه نرسیده که ما و تمام نفری معززین در يك مجلس نشسته جشن را میگذرانیدیم. درینجا بنابر عدم گنجایش موضع بعضی در چوبتره خاص، و بعضی در برنده خانه خاص عمارت شاهی این جشن را بمسرت و خوشی بسر می آریم ، جناب عالى نائب السلطنه صاحب افهم از طرف خود و حاضرین دعای توفیق عمر و اقبال شاهانه را با مبارکبادی این جشن سعید بیان فرمودند.

جابجا ، ميوه ها طعامها ، شیرینها، سازها ، سرودها مبذول و رایگان بود. تا قریب ساعت دو از شب مذکور به انواع فرحت و سرور، والوان نعمت بمرحمت موفور بسر آمده ليله