حیفه ۳
سال دوم
شماره ۱۸

وسط باغ با صفای میرزا عبد الاحمد خان که نایب و معاون مستوفی الممالك و خان غزنین می باشد موضوع شده بود. قلعه بسیار جسیم و مکمل متصل باغ مذکور که نیز عمارت کردۀ خان مومى اليه می باشد برای اقامت شهزادگان و همرکابان معیت پادشاهی تخصیص یافته بود .
خانها وملكان ومعتبرين وصاحب منصبان ولایت غزنین بواسطة ايتيك آقاسي ملكي وخان مومى اليه بحضور معدلت موفور اعلیحضرت پادشاهی شرف بار حضور یافته و مظهر تلطیفات جهاندرجات همایونی گردیده مرخص شدند .
بعد از صرف طعام و یکچندی استراحت و آرام برای رفتن بزیارات مبارکه اولیای عظام که در اطراف غزنین برگ فرجام دفين خاك عطر ناك میباشند اراده و فرمان شاهانه در صدور یافته عرابه های موثر حاضر گردید .

( در بیان مزارات پرفیوضات اولیاء الله غزنین )
همه غزنین از مزارات اولیاء الله عالی مقام مانند يك كنج شایکانیست که ما درینجا تنها از بعضی مزاراتیکه خود بزیارت آن در خیار از یمن توجهات اعلیحضرت پادشاه معظم محبوب القلوب خودمان مشرف شده ایم بحث و بیان مینمائیم . و تعریفات آنها را نیز از روی ( روضة الألواح ) نام کتابی که به اراده و فرمان ذات اعلیحضرت پادشاه مقدس ما از طرف ( شیخ محمد رضای هروی ) تألیف و تحریر یافته است، وحقیقتاً يك آئينه جهان ورهنمای حقیقت ابنای غزنین شمرده می شود بر وجه اختصار نقل مینمائیم :

مزار حضرت حکیم سنائی: – اول بزیارت مزار فیوضات آثار غواص بحر معرفت ، وحدقة باصرة حکمت حضرت حکیم سنائی شرفیابی حاصل کردید که بقعه مبارکه حضرت حکیم بقدر ربع كروه بطرف غرب جنوبی شهر غزنین واقع است .
اصل نام شریف شانرا در کتاب روضة الألواح مذکور مجدود الدین بن آدم غزنوی ، و در قاموس الاعلام نام لغات جغرافیه وتاریخیه حکیم ابو المجد بن آدم غزنوی نوشته اند که ملقب به سنائی بوده اند . تاریخ وفات شانرا در قاموس الاعلام ٥٧٦ هجری قید کرده، ولی از قراریکه در روضة الألواح از روی لوحۀ سنگ مزار مبارک ضبط گردیده است از قرار ذیل است: (هذا قبر الفقير الى رحمة الله مجدود الدين السناني غفر الله له ) بعد ازین عبارت اية الكرسي شريف، و در سنگ دیگر که در تحت این لوح است عبارت ذیل نوشته شده است : « كان وفات الشيخ العالم الفاضل شمس العارفين قطب المحققين طوطی شکرستان فصاحت بلبل بوستان بلاغت مظهر أسرار معانى بكريه مطلع أنوار الفاظ فكريه يعنى مجدود الدين سنائى خمس وعشرون وخمس مائة سنه ٥٢٥ هجرى »

حضرت حکیم سنائی قدس سره در ابتدا به شعر سرائی مشغول بود ، و از مداحان سلطان ابراهیم بن سلطان مسعود الى ناصر (۱) و بروایت دیگر بهرام شاه غزنوی بود . و بنابر بعضی سخنان حکمت امیز عبرت انگیزیکه از حضرت خواجه لایخوار يك مجذوب الهی شنیدند از دنیا دست کشیده دیوان اشعار خودشانرا سوختند . و بعد از آن تنها در تصوف و توحید شعر سروده اند . و او را کتابیست که حديقة الحقيقه نام دارد . و در نزد عرفا، گلستان حقیقت و بوستان طریقت شمرده می شود .
در قاموس الاعلام مذکور است که غیر از حدیقه بعنوان رموز الانبيا وكنوز الأوليا يك كتاب منظوم دیگری نیز دارند . بعد از ادای حج بحضرت یوسف همدانی که از عرفای نامدار مشایخ است انتساب رسانیده اند . حضرت مولانا جلال الدین رومی قدس سره در مثنوی شریف درباره حکیم به این بیت ایما فرموده اند :
ترك جوشی کرده ام من نیم خام
از حکیم غزنوی بشنو تمام
و نیز حضرت مولانا در دیوان اشعار خودشان به این بیت از حضرت حکیم بحث رانده است :
عطار روح بود سنائی دو چشم او
ما از پی سنائی و عطار آمدیم
والحاصل يك زیارت پر خضوع و خشوعی در مزار حضرت حکیم سنائی قدس سره بجای آورده عودت نمودیم ، این را نیز عرض کنم که مسقط رأس و محل ولادت این محرر بعجز مقر غزنين ، و در غزنین بجوار مزار فیوض آثار همین زیارت حکیم قدسیت قرین می باشد در سنه ۱۲۸۱ که والد بزرگوارم حضرت طرزی مرحوم با اعلیحضرت امیر شیرعلیخان مرحوم به محاربه جناب سردار محمد امین خان مرحوم در قندهار رفته بودند و عایله خود شانرا از کابل طلب نموده بودند در اثنای سفر مذکور در همین مقام ولادت عاجزانه ام بوقوع آمده است . و اینهم از مراحم پرمکارم ذات اعلیحضرت پادشاه دل اگاه مقدس ماست که هم بسیاحت و هم بزیارت و هم بدیدن محل ولادت خویش به مرکب شاهانه شان نایل و سزاوار گردیدم .

مزار حضرت سید احمد مکی : – این زیارت شریف در میان یک دهی و در بین خانه ها بسمت شرق جنوبی غزنین واقع بود چون در بقعه شریفه شان يك سنگی که اسم و شهرت شانرا نشان بدهد موجود نبود احوال شان مجهول است

مزار حضرت بهلول صاحب : – مزار این بزرگوار بطرف شمالی شهر غزنین در دامن کوه واقعست ، اگرچه احوال

(۱) آل ناصر کل اولاده سبکتگین را میگویند چرا که آب سبکتگین ناصر الدین بود لهذا آل ناصر گفته میشود .


صحیفه ٤
سال دوم
شماره ۱۸

شان به تحقیق نه پیوسته و روایات مختلفه درباب شان مذکور است ولی چون بزیارت شریف شان انسان مشرف می شود آثار روحانیت ، وفيوضات وبرکت از در و دیواران میورزد و انسانرا يك حالت وجد و استغراقی دست میدهد. کلمه بهلول برای همان اشخاصی اطلاق می شود که حالات مجذوبانه مستانه را مالك باشند. و به این صفت بسیاری از بهلول ها در امت ناحیه محمد مصطفى صلى الله عليه وسلم در گذشته اند که مشهور ترین انها حضرت بهلول داناست که در زمان هارون الرشید بوده اند . و در بغداد مدفون اند . در قاموس الاعلام از يك بهلول صحابی نيز مذكور شده که بهلول بن ذؤيب نام داشته اند از ترس گناهان خود همیشه گریان و نالان بوده بحال مجذوبیت پدر میاوردند . اخر الامر یکدست خود را در کردن خود زنجیر بسته وبدروازه مسجد حضرت نبوی صلى الله عليه وسلم آمده وطلب شفاعت نموده بيك سمت تا معلومی رفته ناپدید شده اند . پس يك احتمال بعیدی دارد که در همین جا امده مدفون شده باشند . والله اعلم بالصواب .

مزار حضرت شیخ رضی الدين على لالا : بقعة شريفة على لالا قدس سره در طرف شمال شرق غزنين تقريباً به بعد نيم گروه واقع است زیارت بسیار بافیض و انواریست که صفای روحانی از هر خشت و کل آن در انتشار است . ایشان پسر هم حکیم سنائی و از مریدان حضرت شیخ نجم الدین کبرا میباشد . از مشایخ کار و بسیار بزرگوار يك ذات فيوضات آثاری بوده اند قدس سره العزيز .

از منظره های شکار که
( ذات اعليحضرت بادشاهی در جنگل جلال آباد بنواحی فيلها شکار ميفرمايند )

سلطان سبکتگین :- بعد از زیارت حضرت علی لالا عرابه ما رو به سوی دامنه نه هائیکه یکسر بسوی شمال شرقی محدود شده بود به تدویر چرخ عزیمت آغاز نهاد. تا اینکه در پیشگاه قبر مبارک امیر ناصر الدین سبکتگین که نخستین سلطانیست از سلطانهای غزنويه توقف نمود . در نجا از احوال تاریخ شان بحث راندن زاید است همین قدر میگو نیم قبر این سلطان عدالت نشان بدر چه مندرس شده بود که سراسر ناپدید مانده بود. ذات اعلیحدت بادشاه مراحم اكتناه مقدس ما سراج الملة والدين ادام الله ظل رافته في العالمين بنا فرمودن یک بنای بسیار خوشنمای باصفائی را بران اراده فرمودند و قبر سلطان مشارالیه را ظاهر و اشکار ساختند. در شماره های سابق سراج الاخبار افغانيه تصوير قبر مذكور را با بعضی تعریفات آن درج نموده بودیم . اما در انوقت بتاهنوز بران ساخته نشده بود . حالا که درین وقت يك قبه چار در مختصر بسیار پخته و متینی بکمال لطافت بران ساخته شده است که انسانرا در پیش لطافت و ظرافت ان حیران میسازد. نظاره مناره های غزنین و آثار عتیقه خرابه زارهای این مواقع بلسان حال لوحه های بسیار عبرت انگیزی در نظر جلوه میداد. یکدمی بکمال حیرت و دیده عبرت تماشای اطراف را نموده و فاتحه شریفه به ارواح صاحب مقام خوانده عودت نمودیم . سر مقاله این شماره ۱۸ خود را درینجا ختام میدهیم تا موجب ملال قارئین کرام نگردد ، انشاء الله در شماره اینده از دیگر کوایف این سیاحت پرفیض و برکت بحث خواهیم راند .

❖❖❖❖❖❖❖❖❖❖❖❖❖❖❖❖❖❖❖❖❖❖❖❖❖


شماره ۱۸
صفحه ٥
سال دوم

حوادث داخليه
عزمت وعودت موكب سعادت موهب همایونی
اگر چه سرمقاله ما از سیاحت سفر غزتين بحث میراند . ولی چون تفصیلات آن سیاحت درین مقاله از ابتدا تا به آنها به انجام رسیده است از ارو اخبار کیفیت عزیمت و عودت ذات مراحم صفات اعلیحضرت شاهانه را در ذیل حوادث داخلیه از امورات لازمی شمرده مینویسیم که بوم شنبه دهم ماه جمادی الثانی موکب شوکت موهب اعلیحضرت باد شاه حقایق آگاه مقدس معظم ما بسوی غزنين حركت ، و بطرف سه و نیم ساعت بسواری عرابة موثر بغزنين مواصلت، و یوم چارشنبه چاردهم ماه مذكور بالخير والعافيه عودت شاهانه بوقوع آمده است تفصیلات آن انشاءالله در شماره آینده مفصلاً ذکر میشود .

عطا فرموده شده بود با عرابه موثر جناب برگد عبد الاحمد خان یوم شنبه ۱۷ ماه جمادی الثانی بدار السلطنة كابل مواصلت نموده وبكر محضور معدلت دستور اعلیحضرت بادشاهی شرفیابی حاصل نموده مظهر تلطیفات و عواطفات جهاندر جات همایونی گردیده اند .

جناب نائب الحکومه صاحب از قدمای مأمورین دولت علیه افغانستان، و غیره سردار نامدار مغفور محمد عظیم خان طاب راه میباشند، و برتبه نایب سالاری ملکی و سر داری درجه دوم تقریباً از مدت در یازده سال به نائب الحکومه گری قندهار از طرف ذات شوكت سمات اعلیحضرت باد شاه مراحم شعار ما قابل و سرافراز بوده در اداره ملك ، وحسن سلوك ، واقدامات عمران پروری بر موافق رضای اعلیحضرت بادشاه حقایق آگاه ترقیخواه مقدس ما تطبيق حركات نموده اند. جناب مشار اليه تا یکچند روز دیگر هنوز يشرف الدوزي حضور میمنت موفور همایونی مانده باز هر خاص خواهند شد.

دربار معالی بار
وم سه شنبه ۲۰ ماه جمادی الثانی سنه ۱۳۳۱ با اراده و فرمان سنیه اعلیحضرت بادشاهی در سلام خانه عام مراسم دربار معالی بار تشکیل یافته همه سرداران واعزه و اشراف اهل دربار و ارباب مناصب ملکی و عسکری به ده نجه روز با لباسهای رسمی شان در سلامخانه عام جمع آمدند . وذات شوكلمات اعلیحضرت بادشاه معدلت دستگاه مقدس معظم محبوب القلوب مامانند شمس درخشانی دربار را نفر قدوم شوکت و سعادت ملزوم همایونی شرف اندوز عز و اجلال فرموده همه حاضرین صداقت اندیش و خدام فدویت کیش شاهانه شارا بدیدار سعادت آثار همایونی شان احیا فرمودند. و تا ساعت بکنیم بعد از ظهر دربار دوام ورزیده اجازة الصراف عطا فرموده شد.

مواصلت حاكم كلان سمت جنوبی بدار السلطنة كابل )
جناب دوست محمد خان ملقب به ناظم حضور اعليحضرت الوروالا که حاکم بزرگ سمت جنوبی یعنی خوست و نواحی آن است. مظهر عواطبات و توجهات جهاندرجات اعلیحضرت شهریاری گردیده محض برای شرفیابی خصور نيز بغزنين طلب فرموده شده بودند تا هم شرف دستبوسی اعلیم سرت پادشاهی اکتساب فیوضات نمایند، و هم اگر بعضی معروضاتی در باب معاملات حکومتی خود داشته باشند بعده سنيه همايونى بعرض رسانیده سروشده در ان به حاصل نمایند، جناب ناظم صاحب مشار اليه این بعد از تشریف موکب همایون بهزتين رسیده با جناب مستطاب نائب الحكومة صاحب قندهار يكجا به سوازی موثر بدار السلطنه مواصلت، و نایل باز حضور بادشاه پر مرحمت ذی شفقت گردیدند .

مشارالیه از از مامورین بسیار چرار و کارگذار هوشیار دولت علية متبوعة ما شمرده میشوند که در بسی محاربات و ماموریهای مختلفه از بی سالهای درازی اثبات لباقت نموده اند .

مواصلت نایب الحكومه صاحب قندهار بدار السلطنه کابل )
از انجا که مراحم ذات شو کنسمات اعلیحضرت شهریار مکارم شعار مقدس ما درباره خدمتکاران صادق دولت شان دايما مبذول و را يكانست قبل از تشریف فرمائی موکب همایونی بسمت غزنین در باب حاضر شدن نائب الحكومة ولایت قندهار جناب مستطاب سردار محمد عمانخان برای شرفیابی حضور همایونی در عزبین فرمان همایونی شرف تسطیر یافته بود تا هم از دیدار سعادت آثار اعلیحضرت بادشاهی بعد از مدت مهدی شرف اندوزی حاصل نمایند، و هر قد در باب سیر راه کابل تاعندهار بعضی مذاکرات اجرا فرماید، چون فرمان همایونی در قندهار واصل گردیده بود، جناب نائب الحكومه بسوی غزنین حرکت نموده است. و بعد از دوروز از عودت موکب اعلیحضرت پادشاهی بغزنين رسيده، و بموجب تعلیماتی که از طرف قرين الشرف همایونی

حوادث خوست ومنكل )
این یک بر همه کان معلوم است که طایفه مردم مشکل بنا بر بعضی عوارضاتی که رخ داده بود، و ند انها نموده بود پارسال بدولت متبوعة مقدمه خود به میان مدنی افکار داره نخود مشغول نموده بود ، امانتا بر تدابیر مالبه که از طرف دولت اتخاذ گردید آن آتش فتنه و فساد در اندت مدتی از ایل گردیده آسایش عمومیه قرار یافت. در ید وقت بعضی اخبارهای اسلامیه اردو از قول نامه نگار سرحدی پایونیر که مبالغ نویسی و از چه قبه سازی


صحیفه ٦
شماره ۱۸
سال دوم

را یکانه شعار خود ساخته بعضی حوادث هیجان آمیزی نشر میکنند و نیز ظاهر شده است که دزدان مذكور يكنفر دو نفر تي بلكه
حالانکه در ان نواحی از فضل و مرحمت الهی ، وتوجهات ذات يك جمعيت متفقه بزرگی میباشند که در اجرای شقاوت و یغما گری
اعلیحضرت بادشاهی، و حسن سلوك و اداره مرغوب حاکم آنجا هیچ کمربسته اند. بسیاری از آنها گرفتار پنجه عدالت گردیده اند
گونه آثاریخی و عصبانی به مقابل دولت موجود نیست . و از طرف محكمة عالية كو توالی تعقیبات شدیده در الباب اجرا می شود
در نباب خودما بالذات با جناب دوست محمد خان ناظم حاكم ما امید میکنیم که مأمورین محكمة عالية مذکوره در بخصوص
سمت جنوبی که در پن وقت با ارا دستیه اعلیحضرت بادشاهي مأذونا سعى بلیغی اجرا نموده این جمعیت خبینه را از بیخ و بن بردارند .
بدار السلطنه آمده اند ملاقات کرده در خصوص احوال آنطرف و اهالی شهر عزیز ما را از اثر هگزر آسوده و مطمئن سازند .
استعلام کیفیت نمودیم. از بیانات حاکم مشار اليه جنان معلوم کردید
که اقوام مختلفه کودبند علاقه خوست از جهالت و بدبختی خود
در مابین خود شان کشت و خون و اختلاف ورزی دارند.
و اعلیحضرت باد شاه اسلام پناه بشار حواری رعیت اسلام
روا دار نمیباشند که رعیت سرگردان باشند. و به اصلاح شان
میگوشیم که بی زحمت به اصلاح بیایند .

پس بنارین بیانات حاکم مشارالیه به تحقیق می پیوندد که مردمان
آن علاقه مقابل دولت متبوعة مقدسه خود هیچگونه اثر تمرد
و عصبانی که مغایر دین و ایمان مسلمانی است ندارند . و هر چه که
دارند از روی نادانی و بخبری در بین خودشان دارند که اینهم
از زمانهای بسیار درازی در مابین اقوام آذر زمين يك چيز طبعی
و عادی شده است .

وفات شهزاده روح الله جان

بكمال بأس و حسرت و تمام حزن و کدورت از خبر غم آوروفات
شهزاده روح الله خان دومین فرزند جناب شهزاده جو اسخت معظم
حضرت معين السلطنه سردار عنایت الله خان به تحرير حزن تصویر
مجبوریم که صبح یوم شنبه بیست و چهارم شهر جمادی الثانی سنه ۱۳۳۱
مطابق ۳۱ ماه چون ۱۹۱۳ به پنج بجه صبح بعمر دو نیم سالکی
طاير روحش بشاخسار بهشت برین پرواز و با عالم ارواح ملکوتی
دماز کردید، صلواه جنازه در مسجد متصل دایره عالی اداو در
حالیکه برادر عالیشهر شان شهزاده بلند اقبال عین الدوله سردار
امان الله خان ، و سردار صنایع جناب سردار محمد عمر خان ، و شهزاده
سردار محمد كبير خان، وجناب سپهسالار صاحب امیر محمد خان و
و جذاب نائب الحكومة قندهار سردار محمد عثمانخان، وجناب
امين العسس فتح محمد خان، وديگر بعضى ذوات كرام، ويك بلوك
ماکر نظامی اردل معیت خود ذات عالی معظم حاضر بودند.
جنازه آن معلوم ملکوتی رسوم را به تمام احتفالات لازمه در مقبره
مخصوص خاندان جلیل الشان سلطنت سنیه که در بستان سرانجوار
مزار فیس آثار پادشاه مقصور جنت مکین اعلیحضرت ضیا الملة والدين
واقع است رسانید. دفین خاك عطر ناكش نمودند .
حاضرين كرام مراسم تعزيت و رواسم خاطر داری و تسلیت را
مجناب عالی بجا آوردند. ذات عالی شهزاده عرفان وسادة معظم
ما اطال الله عمره وادام الله عزه واقباله بكمال متانت و تمام
استقامت يك نطق دعائیه بسیار مؤثر و معنیداری نجواب حاضرین
گرام بیان فرمودند که خلاصه مضمون حکمت مشحون آن قرار
ذیاست :
ما این را غم و مصیبت نمیشماریم . بلكه مصيبت عظيمة عمومية
را که در شوقها از هر گوشه و کنار و عالم اسلامی وارد آمده
اصل غم و مصیبت میشماریم و به این یک خود را و شمار ایاداوری میکنیم
که مایان بر حال خود شکر عظیم حضرت رب کریم خودمان جل
و علارا در شب و روز بجا آریم که مملکت مادر وقت حاضر از همه
گونه تسلط و مداخلات اجنبى اسوده حال است. و جناب حق
نمایان چنان بك بادشاه مقدس خير اندیش ترقی خواه پر مرحمت
و شفقتی احسان فرموده که شب و روز در تقویت دین و ملت

عزل جرئیل او دوی هرات

عبد الرحیم خان که سابقاً بمنصب بر کدی در دار السطنه کابل
سرافراز بود و از مراحم پر مکارم ذات شو کلمات اعلی حضرت پادشاهی
منصب جليله جنرالى و كمان افسری اردوی همایونی هرات نایل
و ممتاز کردید بود. بنا بر بد سلو کی و کج رفتاری و خلاف کاریهایی
که در مدت ماموریت خود اجرا نمود وشكايات متعددة اهالى
و عسکری که بحضور اعلیحضرت بادشاه رعیت پرور عدالت گستر
فرموده حاضر شدنش را بدار السلطنه اراده و فرمان نمودند تا بعد از
تحقيقات مجازات عمل و کردارش در کنارش گذاشته شود .
رسیده بود جرئیل مذکور را از منصب جرئیل عزل و موقوف
باعث عزل جوئيل مذكور اخلاق نامرضیه و کردار ناپسندیده خود
جرتیل شد که بنیاد عزت و نام خود را بخاک مذلت يكسان نمود .
فاعتبر والا اولى الابصار .

دزدی

از قرار یکه شنیده ایم چند شب پیش ازین در خانه میرزا افضل احمد خان
که مأمور دفتر امور خارجه میباشد. دزدان فرصت دخول یافته
از نقد و جنس هر انچیزی که یافته اند سرقت نموده اند. از طرف
اداره ضابطه یعنی کوتوالی به تعقیبات و تحقیقات لازمه پرداخته شده
دزدان را گرفتار و بعضی از اموال مسروقه را استرداد کرده اند.


صفحه ۷
سال دوم
شماره ۱۸

ووطن کوشش میورزند، و ما را بر خبرها و سعادتها رهبری و تشویق میفرمایند بر ما واجب است که دعای سلامتی ذات اقدس و اشفق شانرا از درگاه الهی جل و علی نیاز کنیم، و نفسهای خود ما را اصلاح نمائیم، و رهبریها لائق و خیر پادشاه مقدس خود ما را خضر راه حقیقت خود شمرده، از احوال عالم عبرت گیریم، و بیداری وسعی و کوشش را در راه خدمت دین و دولت خود پیش نهاد خاطر نمائیم . باقی توفیق الهی را شامل حال خود و همه شما برادران اسلامی خود میخواهیم ..

بعد ازین افادات حکمت آیات در مقبرهٔ مبارکه فیوضات نشان مرحوم مغفور جنت مکان اعلیحضرت ضیاء الملة والدین امیر عبدالرحمن خان علیه رحمت و غفران، بجمعیت رفتند، و يك سورهٔ شریفهٔ قرآن کریم را يك حافظ حید تلاوت و فاتحهٔ شریفه قرائت شده، و خود ذات عالی شهزاده معظم از اوصاف و محامد جدامجد مرحوم مغفور شان و خدمات عظیمه وطنیه و دینیه شان بك تقرر دلپذیری فرموده پس مقام عالی خودشان عودت و از حاضرین کرام اظهار شکر گذاری و معنویت نموده رخصت فرمودند .

( سراج الاخبار افغانیه ) بکمال خشوع و خشوع دعای سلامتی ذات اعلیحضرت بادشاه مقدس معظم خود را و همه خاندان جلیل الشان سلطنت سنیه متبوعهٔ خود را تضرع و نیاز میباید. و بذات مکارم صفات شهزاده معظم خود بکمال اندوه و حسرت به ایفای مراسم تعزیت پرداخت، سلامتی خودشان را و ایمن و عائله کریمه شان را از پایگاه الهی مسئلت مینماید.

جواد خارجيه
اجمال سيا

يك انتقاد حكمت مفاد اعليحضرت سراج الملة والدين ، بادشاه معظم ،
( افغانستان در خصوص محاربة بالقان )
در آغاز اعلان حربی که حکومتهای متفقه بالقان با دولت علیهٔ عثمانیه نمودند و دولتهای معظمه بیطرفی جعلی خود شانرا اعلان کردند . دولت معظمهٔ انگلیز نیز بواسطةٔ سفیر شان که در پایتخت سلطنت اسلامیه ( کابل ) مقیم است از اعلان بیطرفی خود در محاربهٔ مذکوره به ذات اعلیحضرت بادشاه مقدس ما خبر دادند . ذات شوکت سمات پادشاه معظم ما این اعلان بیطرفی دولت مشار الیها را به حقوق مناسبات و معاملاتی که دولت معظمهٔ انگلیز با عالم اسلامی آسیا دارند سراسر منافی دیده و رسماً انتقاد و اعتراض فرموده به این ملال بیان فرمودند : قبل از این که

دولت ایتالیا در باب طرابلس غرب با دولت علیهٔ عثمانیه اعلان حرب نمود و شما اعلان بیطرفی کردید اگرچه ما آن بیطرفی دولت دوست و متفق خود ما را منافی منافع شان دیدیم ولی گفتیم که از ایجابات سیاسی شان خواهد بود. و چون درینبار که باز اعلان بیطرفی میکنند چنان گمان میبریم که به این بیطرفی دلهای نفوس بسیاری از اسلامها را از خود بیطرف بسازند . زیرا دولت معظمه انگلیس آنقدر نفوس رعیتی که از اسلام در هندستان و افریقا دارند هیچگاه در اوروبا ندارند. بناءً علیه بنا بر دوستی که با شما داریم این بیطرفی شما را سراسر مغایر منافع شما دانسته شدیداً جرح و انتقاد مینمائیم .. حقیقاً که این انتقاد و اعتراض اعلیحضرت بادشاه مقدس معظم ما آنقدر بر حق وصواب، و بدرجهٔ قرین عقول اولی الالباب است که هیچ کس از ان انکار کرده نمیتواند . دولت بهیه انگلیس همانقدر نفوذ و تسلطی که در هندستان و سودان وغیره حاصل نموده است و هم انقدر موفقیتها و کامیابیهای که در ممالک اسلام نشین بکف آورده است چون بحقیقت نظر کرده شود اسباب یکانه آن همانا بنام دوستی و اتحاد دولت علیه عثمانیه بوده است . چون تاریخ ضبط و استیلای هندوستان شان بغور بنگریم مثالهای بسیار مجسمی در خصوص بنظر برمیخورد. حتی در بعضی موقعها در زیر بیرق ماه و ستارهٔ بنی کار روائیهای شان نیز مشاهده شده است.

در مملکت عزیز خودما افغانستان نیز در زمان اعلیحضرت مرحوم امیر شیرعلی خان مرحوم بواسطهٔ دولت علیهٔ عثمانی، از راه نصایح و وسایای لازمه طمع باب مداخلات داخل شدند. در قطعهٔ اوروبا تنها (٣١٤٣٣٩) کیلومتر زمین و تقریباً چهل و دو ملیون نفوس دارند. حالا آن که در آسیا و افریقا و جزایر اوقیانوس (١٨٧٧٤١٠٠) تقریباً نوزده ملیون کیلو متر زمین، و تقریباً سیصد و چهل ملیون نفوس را مالک میباشد که اگر این نفوس عظیمهٔ مدهشه را ملل اسلام و دیگر ملل غیر صلیب پرست تشکیل میدهد. این هم معلوم است که حال امروزه مسلمانان، و بودائیان، و براهمنان و غیره بحال چند عصر پیشتر شان قیاس قبول نمیکند. چشمها، ذهنها، عقلها فکرها باز گردیده، حقوق آزادی، و استقلال در دماغها آتش فشانی ها دارد. در انوقتها بخواب شکار شده بودند. درین وقتها بیدار شده میروند و چون خود را اسیر دام می بینند بمجادلهٔ نجات خود می افتند، و اینهم نیست که جادهٔ آنرا هم نیابند البته يك روزی خواهد آمد که مانند کبوتر زیرکی که بواسطهٔ آشنائی با موش خیل کبوتر بدام افتاده را برهانی داد همچنان با زیرکی بکار برند (۱) . آسیائیان را مرده نباید پنداشت. اگرچه دولتهای عثمانی و ایران را تا یک درجه مضمحل نمودند ولی سراسر محو نشده اند. اگرچه كوچك تر شدند. ولی چون بلغارها و سانتیکروها را به بینیم

(۱) تفصیل حکایت این دام و کبوتر را در آوار سونی بخوانند .


سال دوم 								شماره ۱۸

بر کوچکی چندان اعتمادی نباید کرد . حالانکه مانند ژاپان و افغانستان دولتهای زنده و بیداری نیز در آسیا موجود است توبه از اژدهای افسرده شده چین که اوروپا بردم آن بنهاده بیدارش کرده اند . یومیه بازیها ، و تهیه اسباب اتفاقها و اتحادها درمابین مخالفها چیزهای نیست که موجب اندیشه نباشد ! علی الخصوص رقیب بسیار مدهش آسیائی او که عبارت از دولت معظمه روس است هیچ گاه از فرصت جویی و بلا انگیزی در باب بجا آوردن وصیت بادشاه دور اندیش استیلا تدبیر متوفی بتر کبیر فارغ و غافل نشده ، و نمیشود ، و نخواهد شد . پس چون اینچیزها را در زیر نظر دقت دراریم ، منافع و فواید چهل پنجاه ملیون نفوس اوروپای دولت مشارالیها را نسبت بمنافع سه صد چارصد ملیون نفوس غیر اوروپای شان خیلی دور از نسبت می یابیم . و انتقاد حکم مفاد اعلیحضرت بادشاه مقدس خود ما را از حد زیاده نافع حال و طرز بسیار دوستی ما که می بینیم ، چونکه اگر دولت معظمه انگلیس در باب وحشتهای سفاکانه سیاعانه بالقانها که در ممالک عثمانیه اجرا نمودند بنظر بیطرفی نمیدید و آنها را در اینگونه کارهای ناحق و ناروای شان آزاد نمیگذاشت به صدو کسور ملیون نفوس مسلمانان را دفعه گرویده خود میساخت که نتیجه ها و فایده های آن در حال و استقبال برای دولت مشارالیها آزاده شرح و بیانست . این راهم بگوئیم که دولت بهیه انگلیس در اوروپا يك دولت تک و تنهای بی یار و مدد کاری مانده است . اولا موقع جغرافی شانرا چون نظر کنیم طبیعتاً يك علحده گی در ان مشاهده میشود . ثانیاً چون در وضع سیاسی شان به بینیم که در اتفاق مثلث . و نه در اتحاد متنایش داخل می یابیم . اگرچه گاهی به آنسو و گاهی به آنسو میل میکنند ولی يك اتحاد و اتفاق جدی شان دیده نمیشود . بنابرین دولت مشارالیها به استمالت قلوب آسیائیان میباید که خود را یکدولت آسیائی بسازد و با دولت های آسیان متحد شده ، و آنها را تقویت نموده از ان رهگذر استفاده عاید تا نتیجه های آنرا در مآل برای العین مشاهده کند .

( همعصر معزز کامرید در اشاعت ۲۹ اپریل می نکارد )

و قد طی هند در قسطنطنیه
مشعر بمانیكه :
مراسله داکتر انصار على منتقام عمرلى ( الحال موسوم به هند کوئی شده است) مورخه هفتم اپریل در دانک گذشته موصول شده است برادران وطن تا حال از واقعه تسخیر ادریا نویل آگاه شده باشند لاکن شجاعت شکری پاشا را که در مدافعت غنیم ظاهر کرده است کل دول یوروپ و مبصران نظامی عالم تسلیم کرده اند اگر چه تسخیر ایدریانوپل در مشیت ایزدی بود لاکن کنون علاوه ازینکه سکه شجاعت و مردانکی آل عثمان و افواج عثمانی بر لوح خاطر یوروپ نقش شده است و از افواج بلغاريا و سرويا چند هزار نفوس در معرض تلف آمده اند – بتاريخ ۲۱ ماه مارچ بوقت ۸ بجه شب که نفر از تعلقات و قدطی ما صدای توپ و تفنگ را شنیده بشوق تمام بر سلسلهٔ تپه های کوه که بطرف شمال عمرلی واقعست بالاشدند حتی که بحیرهٔ مارمورا و جهازات عثمانی و اردوی بلغاریه را دیده می توانستند والات تنویر عثمانی در جهازات عثمانی تعبیه کرده شده بودند بر بلند ترین تپه های سلسلهٔ مذکوره روشنی می انداختند درین اثنا از طرف جهازهای عثمانی و توپخانهٔ بری معاً بر افواج بلغاريا گلوله باری آغاز شد – علی الصباح فوج قلب بلغار آنطرف پل نتاجه جمع آمده بشدت تمام حمله نمود تا که میسرهٔ فوج عثمانیه را از قلب لشکر قطع کنند اما فوج عثمانیه را بخت میمون یاوری کرد و غبار که روی آسمان را گرفته بود دفعه رفع گردید – و از توپخانهٔ عثمانیه گله باری شدید شده باستقلال بلغاریه متزلزل شد و رو بگریز نهادند و چنان حالت اضطراب و سراسیمگی هزیمت یافتند که تفنگ ها و کلاه های خود را هم برده نتوانستند و تخمیناً مابین شش و هشت هزار نفوس شان درین معرکه هلاک گشتند اکنون افواج عثمانیه ازین فتح خیلی دل پرشده اند و عزم مصمم دارند که اگر بلغاریه بار دوم بر حدود نتاجه یورش نمودند ماتا که نفس در آن است در مدافعه و مقابله خواهیم کوشید – مولوی ظفر علیخان مدیر اخبار زمیندار درین روزها از جملهٔ مهمانان معزز ما می باشد – من بخدمت مولوی موصوف برای ملاقات عزت بشارفتم و پاشای ممدوح بکمال شفقت ما را در کمر خاص طلب نمود – تا چند دقیقه جرنیل عظیم الشان موصوف خاموش بود و چشمهای پر آب و چهرهٔ مغموم وی دلالت بر اضطراب خاطر وی میکرد و از همدردی مسلمانان هند خیلی متاثر بود ما را هم رقت آمد و چیزیکه بخاطر ما گذشته اخبار آن ناممکن است – وقت رخصت پاشای ممدوح برای قبول دعوت فردا التماس نمود نیز وعده فرمود که من موتر خود را خدمت شما خواهم فرستاد – روز دیگر ما بر طبق منشای میزبان محترم خود بسواری موتر در فرود گاه وی رسیدیم و در اثنای طعام پاشای موصوف در بابت حالت سیاسی مسلمانان هند و جدیات و خیالات و تعلیم شان سوالات بسیار نمود و بر ترقی اهل اسلام هند اظهار تعجب کرد – بالآخر خواهش خود را ظاهر کرد که من بنفس خود ارادهٔ سفر هند دارم که حالت برادران دینی خود را در وطن اصلی شان مشاهده نمایم – در موتر پاشای موصوف سوار شده ما اکثر استحکامات عثمانیه را مشاهده نمودیم که سپاهیان اناطولیا و کرد و عرب در انجا مقیم بودند و همه شان بلا اشتباه مسرور و بحالت جوش قومی و مذهبی بودند و انتظام رسد رسانی به احسن وجوه کرده شده بود و برای حمل و نقل آذوقه يك ريل مختصر ساخته بودند که در هر اردو بسهولت تمام آذوقه وغیره ما یحتاج به را میرساند – علاوه از ریل مذکوره، سلسلهٔ موترها مابین هادم کوئی و دیگر موقف های افواج عثمانی جاری است – الغرض صورت حال خیلی تسلی بخش است فقط
( ترجمه ترجمان اردو )


صفحه ۹ سال دوم شمار ۱۸

بلغار وحشی بیگناه بیچاره را دست میبندد • دو نفر بیچاره بیگناهی را دست بسته برای دار کشیدن میبرند •

(بیگناهانی که بجز مسلمانی دیگر هیچ گناهی ندارند بريشخند ها و منارتهای وحشیان بدار کشیده شده اند)

ای اخوان دین و وطن

ازین لوحه های پر حسرت عبرت بگیریم. بینیم که ارنؤدگان دین و وطن بر ما دست بیابند چه میکنند. فرعون میشوند: اولاد و اطفال را ذبح میکنند، ناموسها را بی سیرت میکنند، اموالها را بغارت میبرند، املاکها را پایمال میکنند، معبدها را تحقیر میکنند، مسجد ها را به کلیسا تحویل میکنند. و میکنند آنچه از دست شان می آید. شکر آزادی وطن را بجا آریم، و از اتحاد و یکانگی یک آنی نورزیم. در محافظه دین و دولت و شرف ملك و ملت خویش مانند بنیان مرصوص شویم.


شماره ۱۸ سال دوم صحیفه ۱۰

از اخبار های اردو و انگریزی ترجمان اداره ترجمه کرده است.
(جنگ بلقان)
(تدابير اسعد باشا)
ستنجى - اسعد باشا محافظ ومدافع سقوطری خود را بمقام ايلسيو بادشاء البانيیا مشهور کرده است.
در دفتر اخبار دیل تیلگراف بذریعه تلگراف احوال رسید که سفرای دول مقيم ستنجى يك قطعه یادداشت مشتر که در باب خالی کردن سقوطری تقدیم نموده اند لاكن مديران مانی نیکرو در باب عدم غور یادداشت مذکوره عذر کرده اند که فی الحال مادرین باب غور کرده نمی توانیم.
مقام تعجب و تحیر است که سفیر وانا مقيم ستنجى دفعةً به واننا

پس آمده است حالات که مراجعت وی تا ماه می متوقع نبود.
بعضی جرائد یوروپ چنان اظهار نموده اند که موجب طریق عمل اسعد باشا سازش خفية او همراه سرویا و مانی نیکرو بوده است. یعنی حمله ریاستہائی مذکوره برسقوطری و تفويض سقوطرى قبل از وقت فیمابین قرار داد شده بود.
(سارش روسیه)
از بلگرید خبر تلگراف به جریده دیلی میل رسیده است که اسعد باشا همراه مانی نیکر و رشته اتحاد بدین شرط قائم کرده است که بر علاقه کارا بوش و وادی بویانه خودش متصرف خواهد بود. وسقوطری تعلق به البانیا خواهد داشت -
از واننا خبر رسیده است که در برده حركات وطريق عمل اسعد باشا سازش روسیه میاشد و در بصورت اغلب است که صورت معاملات

دیگر منظره شکار گاه جنگل جلال آباد.

زیاده تریجیده گردد - دول یوروب يك پاداشت متفقه به ستنجی فرستاده اند مشعر بر اینکه سقوطری بلا توقف مزید حکماً خالی کرده شود وفی الفور بكمان افسران مجرى دول متفقه تفویض نموده شود لاکن ماتی میکرو از قبول این حکم پرستم انکار و برانکار خود اصرار میکند.
بذريعه تلفراق سرکاری معلوم شده است که ولیعهد مانی نیکرو مع افواج خود از سقوطری بر آمده است و صرف پنج دسته افواج پیاده در سقوطری مانده است.
(مسئلة البانيا)
رای عامه رعایای پرطانیه بدین قرار است که دولت برطانیه باید که همراه جرمنی و استریا اتفاق نکنند و در كمك دول مذکور بقوت نظامی خود را صرف نکنند و مانی نیکرورا مجبور نكند كه از ثمرة فتح خود محروم شود لاكن وضع متخاصمانه روس بدرجه غایت ار سیده است و بتایران دولت برطانیه بحالت مجبوری چنان وضع اختیار خواهد کرد که معامله قطعاً یکسو شود.

(جنگ بلقان و بی صبری استریا)
تاریخ یکم ماه می مجلس سفرای دول از برای تصفیه این امر منعقد خواهد شد که اگر شاه نکولی از قبول خواهش دول بلا عذر و حیله انکار کند در آنحالت کدام دولت از جمله دول یوروپ بخلاف مانی نیکرو همراه استریا متفق خواهد شد.
از رومه بديعه تلغراف اطلاع داده است که اکثر از دول یوروپ در معامله ماتی نیکر و عزم ندارد که زور قوت نظامی بر ریاست مذکور انداخته شود اگرچه آنها بظاهر آماده هستند که بر بلاد ساحل قبضه کرده شود.
جراید استريا وضع بی صبری بدرجه غایت اختیار کرده اند حتی که جریده نظامی استریا چنان اظهار نموده است که اجلاس کانفرنس بکلی موقوف کرده شود - مزید بر آن خبر رسیده که دولت استریا بلا تأخیری عزم پورش بر مانی نیکرو نموده است.


شماره ۱۸ سال دوم صحيفه ۱۱

سنجي بقرار تيلكراف ريوتر – ماتی نیکرو دول یوروپ را بذریعه تحریر اطلاع داده است که من جواب قطعی مراسلة متفقه شما را که در باب خالی نمودن سقوطری نوشته اید تا انقضای ایام تعطیل کلیسای یونان داده نمیتوانم .
اگرچه صورت معاملات قدری امید افزا شده است زیرا دولت استریا حرکت افواج را تا انعقاد مجلس سفرای دول که فردا خواهد شد ملتوی کرده است لاکن از جمع آوری افواج استريا وتيرة مدافعت مانی نیکرو صورت حالات نازک مینماید ۱۵ هزار سیاسات نيكرو في الحال بمقام ابنى داری موجود است وافواج ديگر هم يوماً فيوماً میرسد و برای حفاظت شهر سررشته نظامی بکمال سر کرمی کرده میشود.

دولت استريا عزم بالجزم نموده است که اگر مدیران ستنجی وضع متخاصمانه را تغیر نکنند مانی نیگرو را بر خالی کردن سقوطری بشدت تمام مجبور سازد —
امروز سفير استريا مقيم لندن تا عرصه ادو ساعت همر ام وزیر خارجه لندن بعد از ظهر خلوت داشت. من بعد سفير روسيه ووكيل ما قا نيكرو هم در دفتر خارجه لندن همراه سر ایدورد گری ملاقات کرد.

جواب مانی نیکرو امروز بعد از چاشت در مجلس سفرای دول تقدیم نموده شد. بعضی جرائد استريا چنان اظهار نموده اند که بعد از ان که تصرف مانی نیکرو از سقوطری برداشته شود ما گفته نمیتوانیم که دولت استریا چه خواهد کرد. این امر از امکان خارج است که باز اسعد باشا را جبراً رسقوطری متصرف کرده شود — بعضی جرائد لندن چنان خیال دارند که تا مدت مدید که دولت استرية واطاليه، بالاشتراك در سقوطری قابض خواهند بود.

جنك بلقان
تلغرافات ريوتر — لندن يكم می — منتقام والتايمز ولندن احوال آمده است که اگر مانی نیکرو جواب مراسله دول را حسب دلخواه و اطمینان بخش نداد دولت استریا در اجلاس امروزه سفرای دول اظهار خواهد نمود که من تنها طریق تشدد اختیار خواهم نمود. و دیگر دول یوروپ را بعد از ان اختیار است که با من شريك شوند یانه .
لارد مارلی یوم گذشته در مجلس دار الاماره لندن اظهار نمود که مسئله سقوطرى چنان شکل عجيبه اختیار کرده است که مدیران سیاسی مسئله عجيبه این قسم را شاذ و نادر دیده اند.
اكرجه بذریعه سر کاری اظهار کرده شده است که دولت

استر تا حال تصفیه نکرده است که چه طریق عمل اختیار خواهد کرد اما به جرائد و اثنا مظهر است که انتظام کلی از برای یورش ستنجی یا سقوطری نموده شده است — بعضی اخبارات واننا اظهار نموده اند که مدعای استریا در عرصه یکماه حاصل خواهد شد —

( وضع اطاليه )
اگرچه دولت استريا بدون اتفاق رای الطالبه چیزی کرده نمیتواند لاكن وضع الطالبه تا الحال در پرده تعویق است و مثل يك سر غامض میباشد —
بعضی جرائد وانا چنان اظهار نموده اند که اطالیه بر علاقه جنوبی البانيا متصرف خواهد شد و استريا بطرف سقوطرى حرکت خواهد کرد —
يك اخبار اطالیه به ایمای دولت خود چنان اظهار نموده است که اطالبه دولت آسترا را نخواهد گذاشت که تنها تصفیه مسئله البانيا نمايد بلکه استریا را باعث خواهد شد بر اینکه بقرار شرائط معاهده قدیمه کار بند باشد —
بموجب بیان بعضی اخبارات لندن سفرای دول در اجلاس امروزه يك تدبیر با اعتدال خواهند انديشيد - یعنی اینکه افواج مشتركه الطالبه و برطانيه و استریا برای واری و دليكنو متصرف خواهند شد بشر طیکه استریا تا عرصه دو هفته از کار روانی یکطرفه و مستقل احتراز کنند —
كل عالم بشوران تمام انتظار نتيجه اجلاس امروزه سفرای دول دارد و امید اغلب است که در اجلاس مذكوره تصفية صلح و امن عام یوروپ خواهد شد —
اخبار تايمز بعنوان ... حالت نازك .. چنان اظهار نموده است که غالباً استریا بند مثقالهٔ دول را قبول نخواهد کرد واکر تنها وضع متخاصمانه را عملاً اختيار نمود ذمه دار خلل امن عامه یوروپ خواهد گردید
این امر تقریباً تصفیه یافته است که وکلای مصالحت بلقان در لندن باز اجلاس خواهند نمود و در اجلاس مذکوره دول یورپ مسوده شرایط صلح را بفرض دستخط تقدیم خواهند نمود

جنك بلقان
تلگراف های ریوتر - واثنا وینی – همه اخبارات واننا برین امر متفق اند که از اجلاس فردای دول یوروپ زنهار این نتیجه نمی براید که دولت آستریا بر تصفية دول که تا حال نموده شده است اتفاق ندارد —
انتخاب وقت در باب طریق عملى ونوعيت ووضع أن لا محال باید که از برای قبضه آن دولت گذاشته شود که زیاده تر از کل دول در این باب تعلق دارد این عبارت از آستریا است —


صفحه ۱۲
سال دوم
شماره ۱۸

چیزیکه دول استريا واطاليه در باب معاملة البانيا بالاتفاق خيال دارند اصولا با هم قرار داده شده است و یقین غالب است كه يك معاهده كامل ومستقل قرار داده خواهد شد. — يك اخبار نیم سرکاری اطالبه اگر آستریا در البانیا بنای جنگ بماند لا محال الطالبه همراه او شريك خواهد شد و بناء عليه وزير جنك اطالیه احکام نافذ کرده است که افواج لازمه را حرکت داده شود تا که بوقت ضرورت مستعد باشد —
برلن — بعض اخبار نیم سرکاری جرمنی چنان اظهار نموده اند که قبل از وقت پیشکوئی کردن که دول یوروپ از رسوخ و اقتدار خود در باب سقوطری قائر المرام خواهند گردید از امکان خارج است بنایران لا محال دولت آستریا و اطاليه بالاتفاق ته نظامی خواهند نمود —
منتجي — در يك مجلس شورای مدیران جنگ که خود شاه نیکولی صدر مجلس مذکور بود تصفیه شده است که خواهش دول در باب خالی کردن سقوطری قبول کرده شود —
كارفو — افواج سرویا به تمام و کمال از البانیا بر آمده است و بقيها فواج تاحال مانده بود یوم گذشته بوقت صبح قبل از داخل شدن اسعد باشا نیز بدر رفت —
پیرس متمقام ستنجی بذريعه مراسله خبر رسید که روز جمعه متصل در از و ما بين افواج اسعد باشا و جواد باشا تا عرصه چند ساعت هنگامه کارزار کرم بود و جواد باشا هزیمت یافته افواج او بهر طرف منتدي و پراکنده شد و افواج سرویا برای افواج اسعد باشا راه خالی کرد. و بيش نفری از افواج مذکوره بفتح و نصرت داخل شهر شدند — اکنون چنان معلوم میشود که اسعد باشا بالاستقلال در ولایت وسط البانيا متصرف وقابض می باشد.
صوفيا — حسب تحریر اخبار نیم سرکاری بنام دولت روسیه آماده است که در باب اختلافات با همی رومانیا و بلغاریا محاکمه کنند —

قسطنطنیه — با تعالی در جواب مراسله دول یورپ نوشته است که ما بقرار خواهش دول سلسله جنك قطع نموده ایم — نیز اینکه ما چند نفر وکلا را مامور کرده ایم و خواهش داريم كه يك مجلس برای تصفیه امور در لندن منعقد شود و توقع چنان است که اجلاس اول این مجلس بتاريخ ۱۲ ماه روان منعقد خواهد شد

اخبار مدينه ۸ جمادی الثانی سنه ۱۳۳۱
چونکه اخبار پایونیر همیشه خبرهای نا قابل اعتبار در باب افغانستان مشهری نماید و اهل هند خبرهای او را معتبر نمی دانند.
اما افسوس آنست که ما بغير از پایونیر دیگر جریده نداریم که خبرهای جدید یومیه ما دستگیری کنند. سراج الأخبار افغانیه که در ماه دو دفعه نشر و شایع میشود در جريده خود حوادث کلی داخلیه تحریر نمیکنند وما مجبوراً بطرف بايونير وغیره رجوع میشویم — کاشکی سراج الاخبار افغانه خبرهای قلمرو افغانستان را به بسط بسيط تحریر نماید که ممالک غیر از ان خبرها مستفید گردند و برای خریداران مقامی این منفعت حاصل شود —

امداد روسیه برای مانی نیکرو
سبنت بيتر زبرك ١٦ ملى — موسیو سازو ناف در مجلس شواری روسیه تجویز پیش کرده است که برای امداد باشند کان مانی بیکرو ۹۰ هزار پوند منظور کرده شود —

حب الوطنی افاغنه
در اقوام افغان این صفت بنظر تحسین دیده می شود که هم و غم آن خیر خواه قوم و ملک خود می باشد — و دنا بازی و بدنیتی و حرس وطمع او مانند ایرانیان و ترکان زنهار برین امر مائل نمی کنند.

منظره يك حصه از باغ استاليف
( که از کوه پایه های خوش آب و هوای کابل میباشد )


صحیفه ۱۳ سال دوم شماره ۱۸

که امر پر قومی را بر دشمنان خود ظاهر سازد و برای قطع ذاتی در معرض خطر اندازد — و عیوب و نقایص مملکت خویش به وجوه مختلفه به دشمنان اظهار نماید بنابرین عیوب افغانستان مدام مخفی بوده اند و رعب و داب شجاعت و بسالت و وطن پرستی شان بر دیگر ممالک چنان اثر قوی انداخته است که هیچکدام دولت در معاملات افغانستان پایه فرمانروایی افغانستان و یا به حکام افغانی بلکه با رعایای افغانی هم جرات گفت و شنید ندارد — ( پیسه اخبار )

و جر منی ترتیب یافته است بنظر خطر می بینند و علی الخصوص طرز عمل ریل بغداد را که همراه جرمنی منسوب کرده میشود در حق فرانس مضر می پندارند — و بیان میکنند که اغراض فرانس در ملک شام نسبت به دول دیگر زیاده تر وابسته است. نامه نگار بایوتیر از لندن اطلاع داده است که مسوده عهد نامه انگلیس و ترکی طیار شده عنقریب تصدیق آن خواهد شد از روی معاهده هذا هر قدر حصص ریل بغداد که تعلق به ترکی داشتند بنام برطانیه منتقل شده اند — اخبار فرانس مسمی به کالونی فرانس تائید گفت و شنید معاهده نموده است زیرا که معاهده مذکور در ملك شام برای حقوق فرانس نهایت مضر است و اخبار جرئیل بطرف اتحاد انگلیس و جرمنی اینما کرده می نگارد که معاهده هذا را آغاز

( قصر شهر آرا )

که یکی از قصرهای بسیار عالی بادشاهی دار السلطنه کابل میباشد — اندرونی طرابلس سعی بلیغ می نماید اما تا امروز در اراده خود کامیاب نشده و مطابق حالات موجوده و آینده هم کامیابی ایطالیه نا ممکن است.

تقسیم ایشیائی روم تصور باید کرد .

( معاملات ایران )
طهران ١٥ می معلوم شده است که سالارالدوله اطاعت حکومت ایران قبول کرده محکومت رشت رضامند شده است زیرا که روس با و اطلاع داده بود که حمایت سالارالدوله نخواهد کرد —

استقلال مجاهدين طرابلس
استقلال که مجاهدين طرابلس بمقابله اطالیه می نمایند کل یوروپ انگشت دندان نموده است سپاه اطالیه برای قابض شدن علاقجات

( مقالات فنيه )
فن
ژه، ولوژی
یعنی
علم طبقات الارض
همه کی فرسوده و پوسیده گشته است ظهور و بروز نموده ... و در میان آن جنگل به استخوانهای بعضی حیوانات برخورده اند.


صحیفه ١٤ سال دوم شماره ۱۸

پس ایمسئله بدهى محل انکار نمیگذارد بر اینکه : آنجل در یکوقتی بر سطح زمین نبوده باشد . و باشده است که در اثنای حفریات تپه ها و سوراخ کردن کوهها برای گذار ایدن ریلها به بی استخوانهای انسان و حيوان حتی به ینی شهرها و خانه ها تصادف نموده اند . پس کر ابارا که انکار کنند برانکه در اینجاها در یکوقتی مانند شهرهای ما بلدان، و مانند خود مایان انسان موجود نبوده باشد ! در خصوص اثبات تغیر و تبدل کره ارض از بعضی کتب تراجم احوال مشايخ رحمهم الله اخته را نیز بنده بخاطر دارم : چنانچه روایت میکنند که یکی از مشایخ کبار وقتی در شهر (هرات) با حضرت خضر ( عليه السلام ملاقی گشت . شیخ مذکور از خضر سوال نمود که از غرائب عالم شمه حكانه فرما . خضر گفت آیا ازین غریب تر چه بگویم که من قبل از اعصار بیشماری برین محل گذر کرده بودم، جمیع الحدود را عبارت از يك كول بسیار عظیم و عمیقی دیده بودم که خطه که حالا در انجا قبه جرسوی شهر را مشاهده میکنی عبارت از یک گرداب بسیار مدهش و مخوفی بود. و بعد از چند عصر دیگر چون باز گذرم بر موقع بیفتاد، نه از ان که لاب آبی دیدم و نه از ان گرداب کردتی بلکه همه انموقع را عبارت از یک صحرای خشك و بی علفی یافتم و حالا اینست که شهر بدین جسامت، و اینهمه انهار و بساتین با وسعت را مشافهه می بینم . آب ازین اغرب چه بگویم ؟ والحاصل مانند این مسئله بدهية مذكوره بی چیزها است که محل انکار برای ما نمیگذارد که این وطن ما یعنی سطح زمین بسیار انقلابات جسیم . و تبدلات عظیم گوناگونی ندیده باشد پس اگر بموازنه و تماشای غرائب طبیعت شوق و ذوق داشته باشیم میباید که به تحری و جستجوی اسباب موجبه این تبدلات واقع شتابی ورزیم : سبب هائیکه موجب تبدلات سطح زمین میشود. اسبابی که موجب این تبدلات جسیمه میکردند ، و آلانیکه باعث اینهمه تغیرات مهمه میشود چنانچه گاهی شهر را بحالت برو بر را بهیئت بحر تحويل ميدهد وبعضاً جبال عظيمه را محو ، و بجای آن دیگر را انشاء میکنند. چنان مخوف ، وباقوت، و دهشتناك اتیانیست که در اثنای وقوع و ظهور آن انسانها را تبلرزه ممات میکرد. مانند زلزله های عظیمه و صدمات جسيمة وولفاته . که در مدت بسیار قلیلی تغیرات و تبدلات بی کثیری بعمل میآرد. ولی چون این صدمات و وقوعات مدهشه بصورت دایمی و مستمری اجرای حکم خود را نمیکنند لاجرم از اسباب مهمه و آلات معظمة تبدلات و تغيرات معدود نمیشوند . بلکه آلات و ادوات تبدلات سطح کره ارض که همیشه و دایماً به تخریب و تغير كرة ارض ساعی و مشغول میباشند عبارت از بعضی اسباب كوچك بسيار بي قوت و بی اهمیتی میباشد که از بس بی اهمیتی و بی قوتی انسان انرا در بادی امر استخفاف و استحقار میکنند ولی اگریک دفعه در آثار و امثال آنها یک قدری دقتی رود در انحال انسان در پیش مهارت و چابکدستی آله های خراب کننده آن محیرت میرود . این آلات تخریبیه که اسباب تبدلات کره ارض اند و در ظاهر حال كوچك و بی اهمیت معلوم میشوند عبارتست ( از حرارت ) و (باد) و (آب) که با وجودیکه تاثیرات تخریبیه ایشان خیلی کم حس میشود و مانند صدمات وولقانيه دفعة وقوع نمى يابد ولی مانند سوهان که آه مظلومان را بدان تشبیه داده اند در خصوص تخریب و تبدیل سطح ارض خدمتهای مالا نهایه ، و یا یکدستیهای خیلی ماهرانه اجرا میدارند .

فاجعه های پاریس
( ما بعد از شماره ( ۱۷ ) سال دوم )

و گمان بود. حالا آنکه ها تربیت بر عاشق خود فوق العاده امنیت و اعتماد دارد. از ارو این سخنان زیاده تر و دلش کار کرتاثیر آمده مجردیکه رو پرسخن خود را به انجام رسانید بك تبسم شیرینی کرده گفت :
– راستت دوست من ! باید بروی ! تو هر چیز را خوب می اندیشی و خوب اجرا میکنی، بروید او را به انتظار مگذارید.
– قریباً باز بهم می بینیم عزیزه من ! این را گفته و از جبين معشوقه خود که از حرارت تب درد زه مانند آتش گرم شده بود ببوسید و بعد از آن از اتاق برآمده مادام آنغورا نیز اشارت کرده هر دوی شان از اتاق برامدند ، روبر در خارج اتاق از دایه پرسید که :
– آیا محقق میدانید که برای حامله يك تهلكه موجود نیست !؟
– در يتوقت هيچ يك مهلکه نمی دانم . زن تو جوان چون در راستای شکم داری زحمت و اضطراب ندیده امید میکنم که بسیار به سهولت وضع حمل نماید
– آیاشما از پیسه خوش میشوید ؟
– بلی در بنیاب با هر کس برا بریم. کیست که از پیسه بد میبرد؟ اما ازین سوال عجیب مقصد جناب موسیو چیست ؟
– پیش ازین بشما یکصد فرانک داده بودم، آیا هزار فرانک دیگر گاهی میخواهید؟
– آی ! اینهم چیز است که پرسیدن میخواهد ؟
– بسیار خوب چون چنین است هرگاه در ظرف چار روز ، اما میدانید در ظرف چار روز این زن نوجوان اگر از خانه شما بیرون بر آمده بتواند شما را هزار فرانك ديكر انعام ميدهم ! ...
– این مسئله اگرچه یکقدری مشکل مینماید اما چکنم که اینقدر عالیجنابانه انعام برای هرگونه کارهای فوق العاده


صحیفه ۱۵
سال دوم
شماره ۱۸

مثلا بر سر سنگ مر مر بسیار سختی هر گاه يك قطره آبی چکیدن گیرد انسان از ضرر آن چه توقع خواهد نمود ؟ اما اگر همان قطره آب بصورت دائمی و لا ینقطع بر آن مرمر بچکد می بینیم که بعد از مرور زمان بسیار دراز آن مرمر بدان سختی سوراخ کردید .

پس ما حالا قبل از انکه از اسباب تبدیلیه معظمه که تاثیرات تخریب ایشان دفعهً دیده میشود بحث رایم از این آلات مخربه سه گانه بطرز بسیار مختصر بعضی معلوماتی در میان میآریم :
( حرارت )
اگر بنظر امعان دیده شود (حرارت) چنان مخلوق بدیع و چنان جوهر نفیس حضرت خالق بصیر سمیع است : که حیات جميع عالم بدان مربوط است اگر حرارت نمیبود در حیوانات و نباتات اثر حیات و نمایش دیده نمیشد .

ادبيات
هست مذموم بهر ملت و هر دین غفلت طرز معشوق تغافل بود ای ساده دلان
تا در اسلام رواشد بچه آئین غفلت هیچ شایسته نباشد بشما این غفلت
غفلت ای فرقه اسلام خدارا تا کی آنچه باشد یکسان دشمن جان و سرو مال
چیره شد چیره بما کفر زبون زین غفلت هست بسیار بلا ها و نخستین غفلت
آن اسلام و همان بود و جهان گشت کنون مرگ بهتر بود از خواب کسی را که چنین
آفرین کرد بما مایهٔ نفرین غفلت سر نهد همره او بر سر بالین غفلت
وای بر حال گروهی که زنا سازی بخت باش هشیار اگرت قصد بود صید مراد
سازدش راحت بیفایده دیرین غفلت کرده کی صید یلی کرده چو شاهین غفلت
چرخ گهواره صفت ساخت بما طفل وشان آسیا گشت چه سرگشته ز بیداد یوروپ
آه چون خواب سحر گاه چه شیرین غفلت آسیا بر سر ما گشت ز چندین غفلت
شور محشر بود آفاق و کس از خواب گران
سر نبرداشت بنازم بتو مسکین غفلت
نالها رفت بر افلاك و کس از جای چو کوه
رود هیچ بین شد بچه تمکین غفلت
انجنین دولت افغان نشدی روز افزون
گر نمودی نفسی شاه جهان بین غفلت
شاه بیدار جوان بخت سراج ملت
آنکه بیداری او ساخته غمگین غفلت
روز و شب از پی بیداری این دولت و ملک
کرده این شاه دل آگاه کدامین غفلت
شاه کشور نبود اینهمه بیدار چرا
که سزاوار نباشد بسلاطین غفلت
حذر از غفلت بسیار حذر ( مستغنی )
برد از دست اگر دولت اگر دین غفلت

نیز آدم را جسارت میدهد . لهذا از حالا خاطر جمعی شما میدهم که آرزوی شما بسر میرسد بیغم باشید .
عاشق ها تربیت چون از دایه این جواب اطمینان کارانه را گرفت از دائره مادام آنغو بر آمده بيك حمله خود را به کوچه رسانید . و قدر صدقدم در سرك براه رفته ، و يك عرابه خالی پیدا کرده و عرابه چی را تمیز خانه کوچه (ویل له ومك) را داده بسرعت روانه شد . و در ظرف يك چند دقیقه عرابه در پیش دروازه بزرك يك خانه بزرگی توقف نمود .
این خانه در مابین يك حولی و يك باغچه ساخته شده خیلی واسع و بزرگ با بنای قدیمی بود که درین اوقات به اینچنین خانه های زرد كم تصادف میشود . والحاصل روبر نوجوان چون در پیش خانه مذکور واصل شد ، يك دروازه كوچك را دق الباب کرده هماندم دروازه باز گردید . روبر از دروازه مذکور در يك حولی یکه بسیار روشن بوده در آمد .
این خانه یک خانه سه طبقه تی بسیار بزرگ و و اسعست که در زمانهای
باقی دارد

لویی سیزدهم الشاشده، در دو جناح آن يكيك دايره دو طبقه ئی مستقلی دیگری نیز موجود دارد، دربان به بسیار احترام روبر را سلام داده و روبر به او هیچ التفاتی نکرد بی آنکه چیزی بگوید از حولی گذشته برزینه عمارت بالا بر آمدن گرفت . وقتیکه از دروازه دالان در آمد یک خدمتکار پیری كه در يك طرف دالان بريك كوچی بخواب رفته بود به بسیار عجله و سرعت برپاخواست و به اوضاع بسیار احترام کارانه ، که در عین تعظیم بانك طرز لا ابالیانه آمیخته بود گفت:
آمدید موسیو قوتون اگر بدانید که چقدر خوب کردید!... چونکه موسیو ( دور به ریو ) کمال تلاش شما را انتظار میکند . امشب بر خلاف عاداش خیلی مضطربست ، با هیچکس بحسن معامله و زبان خوشی حرف نمیزند . هر کس که در نزدش میدراید دشنام و تعذیر میشود ، تا بحال سه بار است که زنگ نواخته مرا در نزد خود خواسته و از شما جویا شده است ، منهم بسیار راحت شده ام .
باقی دارد


صحیفه ١٦ سال دوم شماره ۱۸

ناموران جهان
( ما بعد از شماره ( ۱۷ ) سال دوم )
غیر از خلافت پسر خود مقتدى بالله خلافت نواسیه اش ( مستظهر بالله ) و کواسه اش ( مستر شد بالله ) را نیز دیده توانسته است .

ارسلان خاتون : — دختر برادر ( ركن الدوله طغرل بیگ ) است که از پادشاهان سلجوقیهٔ عراق بود در تاریخ ٤٤٨ هجری با يك ديديه وطنطنهٔ بسیار فاخری با قایم بامر الله که پیش ازین بیان گردید تزویج شده است . اصل نامش ( خدیجه ) است که انشاء الله در حرف خا تفصیلات داده خواهد شد .

ار نواز : — همشیرهٔ ( جمشید ) است که از ملوك فرس قدیم میباشد وقتيكه ( ضحاك ) بر دولت جمشید مسلط گردید ار نواز را با همشیره اش ( شهر ناز ) که بعد ازین انشاء الله در حرف شین ذکر میشود یکجا در حبالهٔ از دواج آورده بود . بعد از نشانه هر دوی شان به ( فریدون ) رسیده است .

استطراد : — جمع بين الاختين — یعنی که يك مرد دو خواهر را در حبالهٔ نکاح آرد — در زمانهای سابق رواج بود . در شریعت غرای اسلام به آيه كريمهٔ « وان تجمعوا بين الاختين » الآيه منع و حرام فرموده شد . در دین مقدس ما يك ادم به رابط معینهٔ مشروعهٔ چند زن به نکاح گرفته میتواند ولی دو خواهر را یکجا نکاح کرده نمیتواند . و نیز با بسیار جاریه های ملک خود جمع شده میتواند ولی با دو جاریه که خواهر همدیگر باشند نزديك شده نمیتواند .

اروى بنت انيس : — يك خاتون صحابیه ایست که به دعای بدی که از عشرهٔ مبشره حضرت ( سعيد بن زید ) رضی الله عنه در حق او نموده بود از هر دو چشم کور شده است . و آخر در يك چاهی افتاده وفات یافته است .

اروى بنت الحارث : — دختر حارث بن عبد المطلب است که عمزادهٔ حضرت فخر كائنات عليه افضل الصلوة والتسليمات میباشد و از جملهٔ صحابیاتست که بعد از وفات حضرت ( على ) كرم الله وجهه هنوز زنده بوده است . و بحضرت معاویه ، و مروان بن حکم ، و عمر و بن العاص يك گفتگوی بسیار درشتانه و شدیدانهٔ صحابیهٔ مذکوره وقوع یافته است که آنها را از معاملات شان به اهل بیت حضرت رسول (ص) شدیداً ملامت و تقبیح کرده و حضرت معاویه به حلم و عفو معامله نموده مبلغ شش هزار طلا به او عطا نموده است .
باقی دارد

علم ثروت ملل
( ما بعد از شماره ( ۱۷ ) سال دوم )
آن استحصال ثروت — یعنی پیدا کردن توانگری امکان ندارد . و آن واسطه عبارت از محصولات است که از ثمرهٔ اعمال حاصل شده باشد، و باز برای حاصل کردن ثروت جمع و ذخیره شده باشد . این است که هم اینگونه اشیایی که برای این مقصد و به اینصورت جمع و ذخیره شود آنرا ( سرمایه ) میگویند .
لفظ سرمایه در میان مردم عوام مخصوص برای زر و دینار نقد سکه شده استعمال میشود . حالا آنکه علم ثروت چنانچه پیشتر بیان گردید، ثروت را از جملهٔ توانگری نمیشمارد، همچنان سرمایه را نیز منحصر به وجهٔ نقد نمیداند . حتی وجهٔ نقد در اکثر اوقات خدمت مخصوصهٔ سرمایه را تنها بسر خود بجا آورده هم نمیتواند یعنی سزاوار است برای حاصل کردن ثروت استعمال شده نمیتواند . بلکه وجهٔ نقد آنوقت در راه ثروت بکار میاید که به دیگر اشیا تبدیل بیاید . مثلاً سرمایهٔ يك بذار گر زیر نقد نیست . چرا که در نقد نه کاشته میشود نه قوبه کرده میتواند . فی الجمله سرمایهٔ حقیقی دهقان تخم و گاو و آلات زراعت و یکمقدار هم زر نقد است که آن مقدار زر نقد تنها برای اجرت و مزد عمله و مزدور کاران هم خرج و صرف میشود، و اگر به دیگر صورت بخواهند که آن زر نقد را واسطهٔ ثروت بسازند بهمه حال باید که به دیگر اشیا آنرا تحویل بدهند .
باقی دارد

( یاد آوری )
در شمارهٔ ۱۷ از مسابقهٔ فن عکاسی « سراج الاخبار افغانیه » نوشته بودیم . هوسکاران فن عکاسی « وطنی » ما اگرچه عکسهای منظره ها را برای ما فرستادند ولی چون عملیات « زینگو گرافی » آنها را تمام کرده نتوانستیم از انرو از درج آنها درین شماره خود داری طلب عفو مینمایم . انشاء الله در شمارهٔ آینده درج خواهد شد .

همه مقاله هاییکه دستخط ندارد از طرف مدیر و سر محرر تحریر یافته
محمود طرزی
در چاپ خانهٔ حروفی دار السلطنه کابل طبع گردید


اعلان

از هر دهن سخنی
و از هر چمن سمنی

هوسکاران مطالعهٔ آثار ادبیه را مژده میرسانم، و ترغیب مینمائیم که ازین گنجینهٔ پر از جواهر آبدار، و ازین گلزار پر از ازهار بديك نسخه بدست آورده از هر دهن سخنی بشنوند، و از هر چمنی سمنی بچینند ۰

در

مطبعة
عنایت

که بیاد یافته همت عرفان قیمت شهزادهٔ جواخت معظم حضرت معین السلطنه سردار عنایت الله خانست بزیور طبع آراسته گردیده، و در نفس مطبعهٔ مبارکهٔ مذکوره که در ده افغانان واقعست بقیمت ۲ دو روپیه کابلی از نزد عبدالروف سر مرتب مطبعهٔ عنایت خریداری کرده میتوانند کتاب مذکور در دکان ملا غلام محمد کتاب فروش متصل بمدرسهٔ شاهی نیز بفروش میرسد ۰


سیاحت پر دورا دور کره زمین
بهشتاد روز
کتاب ناول یعنی افسانه طرز جدید بسیار شیرینیست که هم افسانه میشنواند، و هم علم می آموزاند در دکان ملا غلام محمد تاجر کتب متصل مدرسه شاهی بایشتی جایی بقیمت (۲) دو روپیه کابلی فروش میرسد کتاب مذکور در نفس مطبعه عنایت در ده افغانان نیز بفروش میرسد .

( کتاب سال اول سراج الاخبار افغانیه )
( بأجلد اعلا )
و دو کتابچه ( علم و اسلامیت ) و ( آیا چه باید کرد ؟ )
( با جلد اعلا )
در اداره موجود است. آرزوکنندگان خریداری کرده میتوانند
قیمت همه (۲۵) بیست و پنج روپیه کابلی

اعلان
کتابهای فارسی - انگریزی - اردو - و گورمکھی - بهاشا وغیره برای تعلیم ابتدایی بفروش میرسد .
المشتهر
بالکرشن داس سر مدرس مدرسه اهل هنود نمبر (۲) در شور بازار کابل

( شرایط درج کردن اعلانها )
سوداگرانی که مال تجارتی، و صنعتگرانی که صنعت خود شانرا در سراج الاخبار افغانیه اعلان و اشهار کردن میخواهند، و یا دیگر هر رقم اعلان و اشهاریکه باشد از قرار شرایط ذیل درج و شایع میشود : اعلانی که در متن اخبار از یکبار تا به پنج بار نشر و شایع شود بر سر هر سطر ۱ يك روپیه کابل و اگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند فی سطر يك قرآن یعنی نیم روپیه کابلی اجرت گرفته میشود اعلانیکه درین ورق وقایه درج شود از یکبار تا به پنج بار فی سطر يك قرآن یعنی نیم روپیه کابلی و اگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند فی سطر سه شاهی اجرت گرفته میشود . طول سطريك ستون اخبار ما ( ۳ – اینچ – ٤ – سوت ) میباشد .


سال دوم
شماره ۱۹

سراج الاخبار افغانیه
۱۳۲۹

فهرست مندرجات

یک روش نمودن جناب ایشیک آقاسی صاحب ملکی حضور اعلیحضرت همایونی خود را از نگرانی سراج الاخبار افغانیه سیاحت غزنین
ما بعد از شماره ۱۸ حوادث داخلیه
مراسم جشن عروسی — واقعه سیلاب در خنجان

اجمال سیاسی — یک جمعیت مسلمان در امریکا — بزر کی سلطنت افغانستان — انجمن نگهبانی خانمهای ترک و عثمانی در استانبول — ترجمه از اخبارات انگریزی و اردو — قسطنطنیه ٢٦ می موافق ۱۹ جمادی الثانی نارضائی افواج ترکی مقیم نتیجه از افسران — نامه نگار اخبار لاجرنل فرانسیسی از قسطنطنیه ظهور آمدن یک مناظره در میان اوربيك وضعي بيك — لندن ۲۹ می رسیدن افواج بلغاری در صوفیه — ساویا ۲۳ می موافق ١٦ جمادی الثانی کوشش نمودن جمعیت بلغاریان در داخل شدن علاقه یونان — روما ٢٥ می وزیر خارجۀ ایتالیا — جهان حمیدیه — اخبار مارننگ پوست — واقع شدن مناظره در میان افسرهای سروپا و مای نگرو — ۱۸ می خبرهای تارهای مقرره — اهالی ماتی نکرو و سقوطری — اخبار الحق احواله کیورینا — يك تار برقی قسطنطنیه — دول بالدار از سلطنت ترکی تاوان جنگ میخواهد — خبر فرحت اثر مجاهدین نهایت منظر طرابلس — بر عسکری ایتالیا — تلفات و نقصانات فوجی بلغاریه — اتحاد سرویا و یونان — بلغار و یونان — قرار داد و معاهده ترکی و بریطانیه — نقل از اخبار محیله حرکت فوجی بلغاریه — اسوی مغرب متحدین بالغان کوان — سفر بحریۀ أمور — اخراجات بلغار سارنکهات — تأسف از جامع سلیم — خبر فیض از امداد مسجد — تولد پسری بعد از گذشتن ١٥ ماه در رحم مادر — ظهور يك شهر غرق شده — ملاقات یاور پاشا با شکری پاشا — حوادث خارجیه

ترجمه حال حکیم رحمت ایتمان احمد مدحت افندی مرحوم احمد مدحت افندی
ان زه تولوزی — یعنی علم طبقات الارض — ما بعد از شماره ۱۸ مقالات فنی
غزل توصیف ادبیات
ناموران زنان جهان
علم ثروت ملل
تاجه های پاریس

يك سياق علویت احتوای مؤسس بنيان سلطنت سنيه افغانستان مغفور جنت مكان اعليحضرت ضياء الملة والدين امير عبدالرحمن خان مرحوم — يك منظره نفرت اور در سلاميك — جمعيت چهار هزار خانهای استانبول در دارالفنون — مرحوم احمد مدحت افندی — شهزاده خليل الله خان فرزند نخستین شهزاده جوان بخت حضرت معین السلطنه صاحب وجناب مدير سراج الاخبار افغانیه متوجه بتعليم شهزاده خليل الله خان تصاویر


سیاحت پر دورا دور کرۀ زمین
بهشتاد روز
کتاب ناول یعنی افسانه طرز جدید بسیار شرینیست که هم افسانه میشنواند. و هم علم می آموزاند در دکان ملا غلام محمد تاجر کتب متصل مدرسۀ شاهی پائینشی جایی قیمت (۲) دو روپیه کابلی بفروش میرسد کتاب مذکور در نفس مطبعه عنایت درده افغانان نیز بفروش میرسد.

(کتاب سال اول سراج الاخبار افغانیه)
(با جلد اعلا)
و دو کتابچۀ (علم و اسلامیت) و (آیاچه باید کرد؟)
(با جلد اعلا)
در اداره موجود است. آرزو کنندگان خریداری کرده میتوانند.
قیمت همه (۲۵) بیست و پنجروپیه کابلی

اعلان
کتابهای فارسی - انگریزی - اردو - و گورمکھی - بهاشا و غیره برای تعلیم ابتدایی بفروش میرسد . المشهر
( بالکرشن داس سر مدرس مدرسۀ اهل هنود نمبر ۲ )
در شور بازار کابل

( شرایط درج کردن اعلانها )
سوداگرانی که مال تجارتی، و صنعتگرانی که صنعت خود شانرا در سراج الاخبار افغانیه اعلان و اشهار کردن میخواهند، و یا دیگر هر رقم اعلان و اشهاریکه باشد از قرار شرایط ذیل درج و شایع میشود : اعلانیکه در متن اخبار از یکبار تا به پنج بار نشر و شایع شود بر سر هر سطر ۱ يك روپيه کابلی و اگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند في سطريك قرآن يعنى نيم روپيه کابلی اجرت گرفته میشود اعلانیکه درین ورق وقایه درج شود از یکبار تا به پنج بار في سطريك قرآن يعنى نيم روپيۀ کابلی و اگر از پنج بار بیشتر نشر کردن خواهند في سطر سه شاهی اجرت گرفته میشود. طول سطريك ستون اخبار ما ( ۳ - اينج - ٤ - سوت ) میباشد.


صحيفه (۱) سال دوم شماره (۱۹)

قيمت ساليانه
در دار السلطنه کابل ۸ روپيه کابلی
در اطراف داخله مملکت
با اخراجات داک ۱۵ روپيه کانی
در خارج مملک
با اخراجات داک ۱۰ روپيه انگليزی
بهر پانزده روز يکبار نشر ميشود

سراج الاخبار الافغانية
۱۳۲۹

مدير و محرر
محمود طرزی
اداره خانه و مطبعه
در ماشينخانه دار السلطنة ( کابل ) همه امورات تحريريه به اداره خانه بنام مدير فرستاده ميشود قيمت يک نسخه آن در کابل يک عباسی است

تاريخ عربی ۱۵ رجب سنه ۱۳۳۱ تاريخ انگریزی ۲۰ جون تاريخ شمسی ۳۰ جوزا ۱۲۹۲

درين اخبار از حوادث داخليه وخارجيه وبسی مقالات مفيده درج ميشود

( يك سيمای علويت احتوا )
( مؤسس بنيان سلطنت سنيه افغانستان ، اعلا كننده شان وشرف ملت ووطن افغان )
( جنت مكان اعليحضرت ضياء الملة والدين امير عبد الرحمن خان )


صفحه ۲
سال دوم
شماره ۱۹

عالیجاه دوست مرید محبت همراه محمود بيك خان مدير وسر محرر سراج الاخبار افغانيه محفظ الهی باشند.
چون سراج الاخبار اتفاقى يك اخبار ملی میباشد و هر کاری نیست در اول نشر اخبار مذکور که شما برای سر نگرانی مرا تکلیف کردید خیال من بود که قبول نکنم چون شروع اخبار بود هر گاه قبول نمیکردم البته خلل در شیوع اخبار موصوف پیدا میشد الحال كه مدت يك سال و نه ماه از نشر اخبار گذشته و بفضل الهی کار آن رونق پیدا نموده من خود را از منصب سر نكرانى سراج الاخبار افغاني سبك دوش کردم و نمیخواهم که منصب سر نگرانی سراج الاخبار را بعد ازین قبول کنم تا حال هم بغیر از قسم اعزازی که اسم من سر نگران بود دیگر کاری باخبار موصوف نداشتم و الحال خود را از منصب سر نگرانی سبک دوش کردم مهربانی کرده عیناً نوشته مرا درج سراج الاخبار كنيد تحرير يوم جمعه ۸ شهر رجب سنه ۱۳۳۱
على احمد

سياحت غزنين
مکتوب اتمام رسیده اگر خیر این شهریار کامکار مراحم شعار ما برصينة روز کار باقی ماند :

ما بعد از شماره ۱۸
در شماره ۱۸ تا زیارت سلطان سبکتگین از کیفیت سیاحت خود نوشته بودیم ، و وعده داده بودیم که در شماره آینده انشاء الله از دیگر کوایف بحث خواهیم راند. این است که درین شماره از باقی زيارتها وغيره بعرض کیفیت میپردازیم :
سلطان محمود غزنوی : – مرقد مبارك سلطان طاب ثراه يك و نيم كروه بطرف شمالی شهر غزنین واقعست، و آنجا در زمان خود حضرت سلطان بعمارت فیروزه مسمی بوده، و اکنون بروضه اشتهار دارد. هنگامی که عرابه های موز همرکاب اعلی حضرت همایونی از زیارت سلطان سبکتگین بسوی روضة سلطان محمود روانه میشد تقریباً دو ساعت بغروب مانده بود. مزار حضرت سلطان در يك قصبه كه روضه مسمی است کاین بود. در میان کوچه ها و خانه ها که همه آن از خشتهای پخته قدیمه بنا یافته بود و هيچ يك رونق و تزئینات معماريه دران دیده نمیشد رفته رفته دروازه مقام مبارك رسيديم .
در زمانه های پیش از فراریکه تاریخ بما نشان میدهد شهر غزنين وعلى الخصوص همين موضعی که بعمارت فیروزه معروف بود چنان عمارتها و زينتها و بناهایی آراسته و پیراسته گردیده بود که عقلها را بگرداب حیرت می انداخت، و چون از زمان آبادی آن تا بحال تقریباً نه صد و چند سال مرور نموده و هیچکسی بعد از سلاطین غزنویه به تعمیرات آن نپرداخته بدرجة نهایت ویران و مندرس شده بود . تا آنکه در سنه ١٣٢٤ چون ذات شوكتسمات بادشاء حقایق آگاه آبادی خواه مقدس معظم ما اعلی حضرت سراج الملة و الدين تشریف فرمای غزنین شدند، و مرقد آن سلطان ذیشانرا به آندرجه خرابی مشاهده فرمودند فرمان همایونی را به تعمیر آن شرف اصدار فرموده و مبلغ بسیاری بران صرف نموده در کم وقت مانند روضه جنت دلگشا و چون باغ ارم روح افزا بطرز خوب ووجه

مقام مبارك و روضه حضرت سلطان محمود غزنوى در وقت حاضر پر دو دایره منقسمت اول که از دروازه در آمدیم یک دهلیزی بود که در دو طرف آن يك يك اوتاق بلند مرتبه موجود بود . در یکی ازین دالانها بقدر دوازده نفر طلبه علوم مطالعه کتابهای درس خودشان مشغول بودند. ازین دهليز بيك حويلى برامديم که از آثار باقی سنگها و مجسمه بعضى شيرها و غيره معلوم میشد که در زمانهای سابق خیلی مهم يك موقعی بوده باشد . ازین حولی باز بواسطه يك دهليز طولاني واسعى به يك احاطه فراخ و دلکشای باغچه دار دیگری داخل شدیم که اصل مرقد و مزار سلطان در یک طرف ان احاطه موجود بود. اکثر این ابنیه از تعمیر ایست که بفرمان اعلی حضرت بادشاهی ساخته شده است. دروازه که بمقام مرقد از آن در آمده میشود در اوایل از چوب صندل بود که انواع نقوش غریبه و صنایع عجیبه دران بکار برده بودند . و گویند که سلطان آنرا از بتخانه سومنات آورده بود . در سنه ١٢٥٥ که اول بار انگلیسان برافغانستان تسلط نمودند دروازه مذکور را بر کنده بهندستان بردند .
عباراتی که در لوح بالای مرقد و اطراف آن مرقوم است همه کی بخط کوفی همان عصر چهارم هجری نوشته شده است که در روضه الالواح همه آنها به تفصيل وعيناً بهمان طرز و ترتیب که در اصل آنست نقل و تحریر گردیده که ما در اینجا تنها به نقل و تحریر نوشته لوحی که بالای قبر است اکتفا میورزیم:
» غفرانا من الله للامير الاجل السيد نظام الدين «
» ابي القاسم محمود بن سبکتگین غفر له . توفي «
» رحمة الله عليه ونور حفرته وبيض وجهه «
» عشية يوم الخميس لسبع بقين من شهر ربيع «
» الآخر سنة احدى وعشرين واربعمائة . «
سلطان محمود بلقب يمين الدوله وامين المله ملقب بود. در سنه ٣٥٧ تولد ، و در سنه ۳۸۷ در غزنین بر تخت سلطنت جلوس .


شماره ۱۹
سال دوم
و درسته ۱۲۱ در غزنین بجوار رحمت ایزدی پیوسته است. یک پادشاه و خوشگواری نیز از زیر مقام روحانیت بکام مذکور در جریان غيور وجود و دیندار هوشیاری بود در زمان سلطنتش بود که تشنه لبان زایرین خود را اسفا ، و با نمچه وو دایهای دلنشین همه افغانستان، بلوچستان، خراسان ، ماوراء النهر عراق عجم تحت آرا اروامینمود. قرص فرانوار مظهر تمام شمشته باشی فارس ، و نابسیار جاهای هندستان در زیر تصرف حکومتش بود طلوع نموده بود. نماز شام بيك خلوص پر حالی به امامت اعلی حضرت دوازده بار بابت پرستان هند غزا کرده و بسی، بخانه ها را بجوامع بادشاه مقدس دیندار ما ادا کردیده از انجا عودت نمودیم . شریفه تحویل داده و بنى جواهرها و اموالی را که از نخانه های در ریاض الالواح چیزیکه در خصوص صاحب این زیارت با برک هندستان بدست آورده بود محرمین شریفین هدیه کرده است. نوشته شده از قرار ذیلست : و مطلع انوار فیوضات کرد کاری و در هندستان عادات مكروهه سوختاندن زنان زنده را با جنازهای خواجه ابوبکر بلغاری قدس سره از فرزندان حضرت صدیق شوهران مرده شان که مغایر انسانیت و مدنیت است منع ويساق رضی الله تعالى عنه و در طریق معرفت صاحب تحقيق بك سالك نموده است . شهر غزنین در زمان سلطنتش در جسامت، وزينت مسالك طريقت و عارج معارج حقیقت بوده ، پیوسته ابواب و عمارت، و مدنیت بی مثل آفاق بود. با وجود اینهمه فتوحات معارف بر روی طالبان میکشوده و او معاصر حکیم سنایی و بهرا جهانگیرانه بسیار محب علماء و اولیاء و ادباء وشعراء و صحيح العقيده مشاه غزنوی بوده است و این است که روز اول سیاحت ما با ینصورت یک بادشاهی بود . خودش نیز طبیعت شعر به را مالک بوده این رباعی مرور نموده حالا از کوایف روز دوم این سیاحت پر سعادت به زاده طبیعت شاهانه شانست :
تحریر کیفیت آغاز میکنیم :

رباعی
آئینه خویش را بصیقل دادم روشن کردم به پیش خود نهادم
در آینه عیب خویش چندان دیدم که عیب دگر کسان نیامه یاده
رحمة الله عليه رحمة واسعة

بند سراج غزنين )
یوم یکشنبه ۱۱ ماه جمادی الثانی اراده مراحم عاده اعلیحضرت همایونی رفتن تماشای و بند سراج و شر فصدور یافته بشش و نیم مجد صبح خرابه های موثر بسوی شمالی شرقی محرکت افتاده و در طرف نجاه و شش دقیقه نشیها و فرازها وواديها و ده ها و قصبه ها را بسرعت برق آسایی طی نموده در موضعی که بشد در انجا در دست اننا و تعمیر است مواصلت نمودیم . در نجا خود را در پیش یک منظره خارفه نمایی یافتیم که قوت پر عظمت علم وصنعت، مقابل هیئت و عاويت طبيعت بمجادله و مبارزه افتاده بود. سنگها را میرانیدند. در مابین دو کوه طبیعی سر بفلک کشیده ، يك كوه مصنوعی علم و صنعت دیده بوجود می آوردند، جریان شدید السیلان مجرای آب شهر را بند و سد مینمودند، و ازان يك بحيره دریا مثالی حاصل میکردند یعنی بر راه بحر تحویل میدادند . آیا چرا ؟ برای کشایش رزق خلق الله ، برای آبادی ملکها ، برای آبیاری زمینها و مزرعه ها برای رفاهیت و سعادت ربايا وبرايا . زمی بادشاه خیر اندیش آبادی پرور، زهی شهریار عدالت نماز کیش مرحمت گستر که برای سعادت و عمران، وراحت و رفاهيت سبعه وزیر دستان شاهانه شان تا بچه درجه صرف همت جهانقیمت ما و كانه میفرمایند، و چه اعمال خیریه جسیمه بروی کار می آورند حقیقتاً که این کار بند سراج غزنین یکی از عملیات جسیمه بسیار معظمه این عصر فرخنده کی حصر اعليحضرت سراج الملة والدين ادام الله ظل رأفته على المسلمين شمرده میشود . در همین موقع در زمانهای سابق نیز یک بندی ساخته شده بوده است که بيك روایت بانی آن عمر بن الليث، و بدیگر روایت سلطان محمود غزنوی بوده است، بعضی آثار آن بند نیز پدیدار است . این بند جدید

حضرت خواجه بلغار صاحب : -
چون از زیارت حضرت سلطان بر آمدیم موثرها اولا بسوی غرب و بعد ازان یک ریست شمال بردامنه يك كوهى رو بالا حرکت کرده تا آنکه در نزدیکی زیارت پرفیض و برکت حضرت خواجه قدس سره توقف نمود. این زیارت در يك موقع بسیار مرتفع خوش هوای وسیع النظارة واقع شده بود. این مقام مبارك را قبه وقعه نبود. يك جار دیواری داشت که بر دو مرتبه تقسیم شده بود در مرتبه دوم آن يک صفه بسیار باصفایی بود که قبر مبارک در انجا موضوع بود. دیگر بعضی قبور نیز مشاهده میشد. در جهت قبله يك محراب سنگی کوچکی موجود بود. از سنگهای مرمر محراب داری که در سطح فرش شده بود . و بعضی سنگهایی که در دیوارها و اطراف مشاهدة میشد چنان استنباط میشد که در سابق خیلی بازینت و نزهت یکم وقعی بوده باشد. الحق كه فيوضات معنوی و برکات روحانی از هر هر طرف این مزار پر انوار بر قلوب زارین عمیر بخت عمر مسافرانه را در انجا ادا ، وبروح باك صاحب مقام بك فاتحة شريف خوانده بیرون شدیم . ذات اعلیحضرت بادشاه مقدس ما در خارج زیارت شریف دريك موقع با صفایی مکت و آرام فرموده، صناديق جای نوشی که در هر موثر برای نفری آن موثر مخصوص و موجود ست باز گردیده به جای نوشی بسیار بالطافت و پر شطارتی اجرا کردید . لطافت خوش نظارت الموقع باصفا ، و منظره های بدیمه اطراف وسيع الفضا نظر ربائيها داشت . يك چشمه آب سرد


سال دوم
شماره ۱۹

بقدر ٦٠٠ فوت پایانتر از بند سابق در تنگنای مابین دو کوه برداشته شده است . موقع بند در يك جای بسیار لایق و مناسبی از طرف مهندسین آن انتخاب گردیده است که از طرف شرق و غرب آن کوه، و مجرای آب در مابین آن است. دیوار بند بر يك خط مستقیمی در مابین دو کوه مذکور بدرازی یکهزار و دو فوت، وعرض اساسی یکصد و شصت فوت محدود شده است. ارتفاعش غیر از تهداب از سطح مجرای شهر یکصد و بیست فوت است. اساس یعنی تهداب دیوار بند شانزده فوت کنده شده و بر ریشهٔ کوه تصادف نموده بران ریشه کار بنا شده است . که به اینصورت اساس آن خلافتاً خیلی متین و استوار است. اساس را از عمق شانزده قوت بعرض یکصد و شصت فوت بر داشته تا بر سطح مجرا رسانیده اند، و بر محاذی سطح آب تل های فولادی بسیار متین و مستحکمی که بصورت مخصوصی فرمایش داده و ساخته شده است موازی بعرض دیوار بند وضع و ترتیب شده است که خدمت مجرای جریان آب را ایفا میکنند. ازين تلها بك مجرا بکنار مشرقی ، و يكى بكنار مغربی بند گذاشته شده است و بالای هر دو نل کمانها از کنده سنگ زده شده و بران کار دیوار آغاز شده است. ازین تلها كه تقريباً يك متر مربع قطر آنست. دهنه های آن تلها با شیر دهنهای فولادی بسیار بزرگ و متینی بسته و باز میشود که در هر وقت و هر زمان بدرجهٔ ضرورت وقت و زراعت آب از ان مصرف میرسد . حوضه یا کاسه که آب بند در ان جمع می آید قرار جمایش مستر ملی اسکاتلندی که مهندس بند سراج میباشد ازینقرار است که چون یکبار از آب پرشود سه لك و شانزده هزار جریب (۱) زمین را آب میدهد که الحق بك حيات بخشی عظیم زمینهای مرده بی آب شمرده میشود . در شوقت که جمعیت ذیعادت و مفخرت اعلیحضرت پادشاه رقیخواه مقدس خودمان به تماشای این بند سراسر کشایش و جمله کی فیض و بخشایش نایل و سزاوار شدیم دیوار بند از گنج مشرق ناصفه که در وسط دیوار ساخته شده کاملاً به اتمام رسیده بود که طول آن ششصد فوت و عرض آن در بعدی جانگاه فوت و بعضی جا کمتر است . زیرا که بنیاد کار از سنگ کوه گرفته شده . و چون افتاد كوه بعضی جا بلند و بعضی جایت واقعت از اترو کار تعمیر نیز بموازی آن رفته است. و جای که دریا خانه بوده قویترین حصه دیوار نیز همان جاست که یکصد و شصت فوت عرض در ته دای، و یکصد و بیست فوت عرض از سطح مجرای آب دارد . ازين حصه بطول دوصد فوت و ارتفاع سی و دو فوت رسیده بود. از قرار فعالیت و سعی و غیرتی که در اجرای کار دیده میشد چنان معلوم میگردید که امسال تا بموسم تیر ماه که وقت کاشتن کندم

ولایت غزنین است دیوار بند به بلندی شصت فوت برسد ، و تا اخیر ماه سال دوم سراسر به انجام برسد . و نیز از قرار یکه تخمین کرده اند امسال بقدر يك لك جریب زمین از آب بند انشاء الله استفاده خواهد کرد .
اصول و در رشتهٔ عملیات بند بتوجهات جهاندرجات اعلیحضرت بادشاه قدست صفات معظم ما قاعدهٔ بسیار پسندیده و درستی گرفته شده است . چنانچه سنگی که در دیوار بند بکار میرود از سنگهای پرخچه با سرنگ برانده شده بخرج میرود پخت چونه خرج آن نیز به قاعده های بسیار منتظم بعمل میآید . کرات بسیار سنگین سنگی بقوت ماشینهای آبی بر چونه وريك دور خورده يك مخلوط بسيار پخته و ممتزجى بوجود میاورد . يك پيمانه چونه و يك پيمانه ريك پخته شده باسنگ پرخچه در تعمیر دیوار بخرج میرود. نفری مزدور کارانی که در بند سراج کار میکنند بخوشی و رضا و رغبت خود میکوشند. زیرا به اصول بیگاری نی بلکه به اجرت نقدی یومیه بقرار رواج ملك كار ميكنند . امايك قسم مردمانی که در ساختن بند سراج شرکت ورزیده اند ، بعوض وجه نقدی خدمت بدنی را قبول کرده اند از آنها مستثناست .
خلاصه عرض کنیم که این خبر جاری عظیمی که ذات قدسیت صفات اعلیحضرت بادشاہ ترقیخواه رعیت پرور بزرگ ما بنیاد فرموده اند از چنان اعمال حسنة كثير المنفعة على شمرده میشود که غزنین و غزنین را سر از نويك زنده گی و آبادی و تازه کی و فرخنده گی به آن احسان فرموده اند . در چهره مردم غزنین این حال ظاهراً و علناً مشاهده میشد که گویا بيك داء لا دوایی گرفتار بوده اند، و يك طبيب مسيحا نفس قدسیت اثمانی بسر وقت شان رسیده به تداوی مشغول شده باشد، و حالا نويك عرق شفائی کرده امید حیات حاصل کرده باشند . پس ما راست که برخود بتازیم، و برانیم، و بدرگاه حضرت مستجیب الدعوات بنالیم . و جبین نیاز برزمین عجز نهانیم و دعای دوام عمر و اقبال این بادشاه خیر خواه معظم ترقی آمال خود را بخواهیم .
در مهندس این بند سراج غزنين مستر مار ناميك انكليز اسكا تلندی میباشد که در دولت علیهٔ افغانستان موظفاً مستخدم است اما ناظر و کار پرداز و سررشته دار عمومی بند موصوف از طرف قرين الشرف ذات اعلیحضرت پادشاهی جناب ميرزا عبد الأحمد خان برگد مأمور و مقرر میباشد که بکمال جد و جهد و تمام نظام و اهتمام و مطابق رضای همایونی درین خدمت مهمهٔ محولهٔ خود کوشش میورزد .
و الحاصل در حالیکه دلها بيك جوش و خروش فرحت و دیده ها یک انوار مسرت از نظارهٔ این اعمال حیات بخشا بر خود میبالید و میدرخشید از انجا عودت نمودیم ، و بقدر سی دقیقه سرعت موتر طی مسافه نموده در يك موضع باصفایی رسیدیم که در کنار يك نهر خوش جریان باصفا و جوزار زمردین نام فرح افزا خرگاه

(۱) يك جريب شصت ذرع مربع است و هر ذرع ۲۹ اینچ میباشد .


صحيفه ٥ سال دوم شماره ۱۹

حوادث داخليه

﴾ مراسم جشن عروسی ﴿

در هفته گذشته یکی از حوادث مهمة بسیار مسرت آور فرحت پروری که وقوعیافته همانا مراسم جشن عروسی جناب عالیه مکرمه محترمه عصمت مآب (بی بی جان صاحبه) یگانه همشیره ذات اعلیحضرت پادشاه مقدس محبوب القلوب معظم ماست که با جناب آقای برکده محمد یونس خان فرزند ارجمند سردار (محمد یوسف) خان ابن امیر کبیر جنت مکان اعلیحضرت (امیر دوست محمد خان) بکمال دید به و طنطنه سلطنتی بوقوع آمده است.

شب دوشنبه ۲۹ ماه جمادی الثانی سنة ۱۳۳۱ به شش و نیم بجه وقت شام همه شهزادگان عظام و سرداران کرام و مأمورین معزز ذوی الاحترام و ارباب مناصب بموجب تذکره های رسمی خبری که گرفته بودند در صحن صفاء من حیث شمالی قصر سعادت حصر استور مبارك جمع آمده بودند. اطراف صحن مذکور، و برنده های قصر فرخنده کی حصر علی الخصوص صفه هشت رخ با چراغهای رنگارنگ انوار آهنگ، و میزها، و سفرها، و اقسام فرشها و زینتها مانند نگار خانه چین آراسته و پیراسته شده بود.

از غروب ذات شوکنیات اعلیحضرت بادشاهی در صحن صدا مأمن تشریف شاهانه را ارزانی فرموده، و همه حاضرین در مدخل صحن مذکور صف بسته احترام و تعظیم کردیده یکسر بر میز سفره طعام تشریف فرما شدند. و بعد از طعام در صفه هشت رخ بمسرتها و شادمانیها تا به یازده بجه امرار یافته بوقت معین بقرار قاعده و اصول مردی که جاریست جناب داماد را بالای والای لازم، و موزيك های خوش نغمه تا بدروازه حرمسرای شوکت احتوای ارگ مبارکه بهمه جمعیت رسانیدند.

در اصطلاح وطن عزیز ما این شب را (شب حنا) میگویند که بعد از ایجاب و قبول که پیشتر بوقوع آمده میباشد اجرا میگردد.

بعد از مراسم لازمه که در باب حنا بندی، و شربت خوری، و یکقدری قرائت قرآن شریف و غیره در حرمسرای شوکت احوا اجرا گردید باز داماد با شهزاده گان عظام بمحفل جشنی که در صفه هشت رخ بود تشریف آورده، و تا بده سه بجه بکمال نشاط و سرور بسر آمده همه گان رخصت شدند.

روز دیگر بساعت ده روز همه ذوات معتبره در عمارت قومی باغ، که از عمارتهای بسیار عالی و جدیدیست و این اول بار است که رسم افتتاح آن برای همچنين يك مسرت عظيمة قوم

علویت همراه بادشاهی برافراشته شده بود. میزهای سفره طعام و سازنده های خوش انغام و همه اسباب طرب انجام حاضر و آماده شده بود. تا بوقت عصر بکمال فرحت و سرور جمعیت اعلیحضرت بادشاه مکارم نشور خودمان بسر آورده عودت نمودیم. در انتهای راه بزیارت پرفیض و برکت شیخ الاجل حضرت محمد سروری قدس الله سره العزیز که یکی از اولیای عظام است، و يك زيارت بزرگوار دیگر شرفیابی حاصل کرده بوقت شام پس در منزل گاه غزنین مواصلت نمودیم.

❉

روز دوشنبه ۱۲ جمادى الثانى ارادة مراحم عادة ذات شوکتسمات اعلیحضرت بادشاهی برای رفتن بسوی قلعه جان مراد که در نواحی مقر واقعت، و تقریباً سه منزل قافله از غزنین بعد مسافت دارد شر قصد و ریافته به هشت و نیم صبح موترها حرکت افتاد. سرك بسيار صاف و هموار بود. تقريباً بيك و نيم ساعت در انجا رسيديم يك صفه بسيار بزرك مدورى كه يك پنجه چنار عجیب الخلقت بسیار خوشنما و مدوری بر آن سایه افکن بود از طرف صاحب آنجا پسر نایب سالار سابق مرحوم شیر محمد خان مفروش شده بود مطرح اقامتگاه اتخاذ گردیده. وذات اعليحضرت شهریاری با افراد معیت شاهانه شان یکقدری بشکار ماهی در کار ریز نزديك قلعه مشغول گشته و تا بوقت عصر در انجا به بسیار انشراح و سرور گذرانیده عودت نمودیم.

❉

روز سه شنبه ۱۳ ماه ذات اعلیحضرت پادشاهی برای تماشای موقعی که تصور آبادی یک شهر جدیدی را فرموده اند تشریف فرمای سعادت گردیدند. و بعد از ظهر واپس تشریف آوردند وقت عصر آن روز همه فقرا و محتاجين و بيوه و در مانده، وكور و لنك وعجزه شهر غزنين را كه بصدها نفر میرسید جمع فرموده و همه را صنف صنف نموده، و يك مبلغ خطیری که بهزارها روپیه بالغ میشد بيك انتظام واصول بسیار درستی در حضور همایونی شاهانه شان امر به توزیع و تقسیم فرمودند که بادعاهای پرجوش و خروش آن دل سوختگان از پا در افتادگان ارواح علوی فرشتگان نیز اگر آمین خوان شده باشد هیچ شبهه نخواهد داشت. باقی دیگر کاری در غزنین نمانده یوم چهارشنبه ١٤ ماه جمادى الثاني بسوى دارالسلطنه عودت موكب شوكت كوكى همایونی به ترتیبی که در وقت تشریف فرمایی همایونی بود بوقوع آمد.

این است که تا بدینجا احوال سیاحت غزنین را به انجام رساندیم و بسی که موجب تطويل كلام نشود بعضی چیزها را بصورت بسیار اختصار بیان نمودیم. انشاءالله در شماره آینده از احوال جغرافی و تاریخی و آثار عتیقه این شهر نیز تحت خواهیم راند.


صحيفه ٦ سال دوم شماره ١٩

و ملت اجرا میشود جمع آمدند . و بعد از يكساعت ذات اعلیحضرت بادشاه قوم پرور لطف گستر مقدس ما دالان بزرگ عمارت پر شوکت را قدوم میمنت لزوم همایونی شرف الدوز عز و مباهات فرموده مراسم نکاح شرعی اجرا گردید . وظيفه شهود را جناب عالى شهزاده معظم حضرت معين السلطنه، وجناب شهزاده مكرم حضرت عین الدوله صاحبان ايفا نمودند . بموجب شهادت حضرات مشار اليهما ذات قدسيت صفات اعلیحضرت همایونی وکیل نفس همشیره عصمت وسیمه عالیه شاهانه شان گردید . بيست و يكروبية کابلی مهر شرعی را تعین و از طرفین ايجاب و قبول اجرا شده جناب امام حضور اعلیحضرت همایونی عالیجاه حافظ محمد حسن خان عقد نکاح را بستند، و خطبه و قرائت قرآن كريم وادعية خير را بجا آوردند . و حاضرين بمراسم تبريك و تهنيت پرداختند . ذات شوكت مآب شاهانه يك نطق دعائيه که مشحون بجواهر حکمت، و معرفت بود بيان فرمودند .

نطق همایونی چون سراسر مبنی بر آزادی حقیقی وطن مقدس ونجاح وصلاح قوم وملت ، وفوز وفلاح مسلمين بود چنان يك تأثير وتوفيرى در دلها القا نمود که تعریف آن به بیان نمی آید . چون در انوقت فرصت قید وضبط همه کلمات حکمت آيات آنرا نداشتیم، اجمالا همینقدر نوشته توانستیم .

و الحاصل بعد از طعام بسياری از معززين و ارباب مناصب ملکی و عسکری در ارگ مبارکه بسلامخانه عام جمع آمده بالالای والای بسيار محتشم و مدبج هودج عروس مجلله نشين پرده عصمت و عفت و در ثمين صدف نجابت و سلطنت را همراهی نموده بخانه داماد اصالت نهاد عالی نژاد که در خوابگاه، نام محله شهر واقعست رسانيدند و مراسم اين عروسی سعادت مأنوسی به انجام رسيد .

(سراج الاخبار افغانيه) بكمال صميميت و تمام فرحت و مسرت اين شادمانی عظيمه را مبارکباد ميگويد و از دل و جان دوام سعادت و سلامت شانرا از درگاه ايزدی نياز ميكند .

واقعه سيلاب در خنجان .
بموجب خبری که از محکمه اطلاعات به اداره رسيده: ليل سه شنبه سلخ شهر جمادى الاول از فراخ دره محال خنجان و غيره دره های محال مذکور بدون واقف شدن مردم سيل عظيمی آمده بود از محال مذکور بسيار خانه ها را همه مال و مواشی آب برده است که موازی يازده نفر مرد و زن مهتر و کهتر فوت شده از قريه دوشی محال غوری يکصدوده نفر گم و مفقود است بعضی مرده اوشان را يافته اند و برخی يافت نشده است و از قريه پياز خوردوشی مذکور موازی بيست و چهار نفر را آب برده است که مفقود الاثر است —

بجوار خارجية
اجمال سياسى

در يکی از اجمالهای سياسی نسخه های سابق خود پيشينگويى کرده گفته بوديم که : لقمه چرب و نرم و شيرين ممالك دولت عليه عثمانيه چنان چيزی نيست که درندگان متفق لقمه ربا را در مابين خود شان ساز کار گذاشته موجب بر سر زدن همديگر شان نگردد . اين است که نتيجه آن آهسته آهسته بظهورات آغاز نهاده است . يونانی با بلغاری در مسئله سلانيك، و صربی با بلغاری در باب تويى و منى ، و کوهی با استريا در خصوص سقوطری چون موی زنگی بهم در افتاده اند ، حتى چنانچه از خبرهای اوراق حوادث مستبان ميشود بلغارها و يونانيها زد و خوردی نيز در مابين خود شان نموده تلفات بسياری نيز در مابين شان بوقوع آمده است . عساكر بلغار و صرب نيز من بودم و تو بودی گفته مناقشات دارند .

از يکطرف در باب صلح بلقانها و عثمانيها کوشش ور ديده ميشود . کوشش کنندگان صلح از دو هيئت مرکب اند که يکی در لندن و يکی در پاريس ميباشند . در مسئله های صلح يونانى و روس بيکطرف است که پشتيبانى بلقانها را ميکنند . دولتهای اتفاق مثلث برای منفعتی که برای خود در زير نظر دارند منافع عثمانی را پيشرفت ميدهند . دولت انگليس درين کار از نقطه نظر جرمن نظر ميکند . اما چيزی که سياسيون را زياده تر مشغول داشته است مسئله البانيا ميباشد . درين مسئله رقابتها و کشمکشهای همه معظمه ها ديده ميشود . على الخصوص اوستريا در يك موقع بسيار مشکلی مانده است .

زيرا مانتنگرو كه بسيار عجيبى سقوطری را ضبط نمود . حسن رضا پاشا که بکمال شجاعت و مردانگی شهر سقوطری را مدافعه مینمود از طرف اسعد پاشا که او هم رفيق مساعى حسن رضا پاشا بود و از جنس البانی بود قتل رسيد . و با کوهها يك مقاوله عقد کرده سقوطری را تسليم دست دشمن نمود . اوستريا ازين معامله دوچار گرداب حيرت شده ترک کردن سقوطری را تکليف کرد . و تکليف خود را بدرجه تهديد رسانيد . مانتنگرو که همه نفوسش از زن و مرد و پير و برنا به سه صد هزار نميرسد بمقابل آندولت چهل پنجاه مليونه نفوس پايدارى و ثبات ورزيد . و چون همه دولتها کشتيهای جنگی خود ها را فرستاده بندرهای او را در زير محاصره گرفت مجبوراً سکوت نمود .

والحاصل حاكميت عثمانيه در روم ايلى منقرض گرديد . و اين از چنان مصيبتهای عظيمی شمرده ميشود که قلم در اثنای تحرير آن


سال دوم
شماره ۱۹

خون بیاید گریست . ظلمها و خون ریزیها و بدعتهای ناروایی که بالقانیها در النسر زمین اجرا کردند خیلی نفرت آور است . و برای همه مسلمانان روى زمين يك صحنة عبرت پرور است . مسجد عظیم سلطان سلیم که در ادرنه نوبل بود و در حسن معماری و زینت و عظمت بینظیر آفاق بود به کلیسا تحویل یافت . بسیار زنان و مردان مسلمان را بزور وجبر نصارا ساختند وعرضها ناموس ها پامال گردید . ای کاش نتیجه بی اتفاقی تنها در روم ایلی همین بلاها را برمی انگیخت و برای دیگر طرفها این چیزها یکدرس عبرتی میشد . در طرفهای سوریه و شامات مردمان اصلاح طلب برپا خواسته اصلاحات میخواهند . در اناطولی شرقی روسها در میان کردها و ارمنیها به کاشتن تخم نفاق و نشو و نمای اختلال کوشش میورزند . تأثیر نفوذ فرانس در جهتهای سوریه بفعالیت شدیدی اجرای حکم دارد . انگلیس و جرمن در کویت و بصره و عراق در پیش رفت مقاصد شان کوشش میورزد . مردمان آنسر زمینها غافل جاهل كاهل ، اوروبائیان بیدار ، هشیار ، کار گذار ، علم صنعت ، تجارت ، سعی و کوشش گویا در آنها از بدعتها و کارهای ناروا شمرده میشود ، واعظان نامتحان خطیبان هر انچه میگویند از ترک دنیا . و جيفه بودن دنيا ، وترك كردن دنیا، و دست برداشتن از دنیا میگویند . آنها نیز بران عمل کرده برای دیگرانش میگذارند . هزار افسوس که دریدنات سازی را نیز نمیدانند که خشکه ها را ترک کرده بحر نشینی را اختیار میکردند، هزار افسوس که طیاره بازی و بالون برانی را نیز نمیدانند که عنصر خاکی و عنصر آبی را برای آنها واگذار شده عنصر هوائی را مالک میشدند . چه باقی ماند ! عنصر ناری ! ... حالا نکه آن عنصر را نیز از ازل آنها وارث حقيق، وخالدین دایمی میباشند ..... والأسفا ! چنان يك قوت روحانی و معنوی نیز دیده نمیشود که این کره ارض را گذاشته یکی از کره های بعیده فضای لایتناهی پرواز میشد ! .... والحاصل اوروبائيان دولت ترکیه را از اوروبا براوردند ولی باز هم از دنیا محو کرده نتوانستند . هنوز هم مانند اناطولى و عربستان ، وعراق ، وسوریه و غیره اراضی واسعه خوبی را مالک هستند . نا امید نیستیم . امید میکنیم که این فلاكتها بسعادتها مبدل گردد . و در آسیا که ذاتاً مأوای اصلی شان بود يكدولت معظمه بسيار با شوکت و شانی بوجود آرد . و غیره های مافات موفق و کامیاب آید .

( يك جمعيت مسلمانان در امريكا )
همعصر معزز ما اخبار ( ترجمان ) که در باغچه سرای ( قریم ) ممالک روس بلغت ترکی طبع و نشر میشود بعنوان فوق يك خبری نوشته است که ما آنرا عيناً ترجمه و نقل مينمائيم :

درین روزها به پتر سبورك - پاتخت - روس - از امريكا يك آدم مسلمانی وارد شده که نامش ( امازار خوشحال خان ) واصل و نسلش ( افغان ) است . این شخص بزبان فارسی و انگلیزی تکلم میکند . در پتر سبورك بخانه جناب موسی افندی بیکیف مهمان شده . و بواسطه او از مقصد سیاحتش معلومات حاصل شده است . این ذات از شهر ( او فلاند ) که در ولایت ( قاليفورنيا ) در آمریکا میباشد آمده است . مسلمانان روشن خیال عالی دماغی که در شهر او فلاند اقامت دارند حال فلاكت و ظلمت امروزی مسلمانان را در زیر نظر دقت آورده به این فکر افتاده اند که تا بدرجه که از دست شان بیاید در روشنئ فکر برادران اسلامی خود مدد رسانی کنند . بنابرین يك جمعیتی بنام ( انجمن حمايه اسلام ) تشکیل داده اند . و سر کاتب جمعیت مذکوره را که خود جناب (خوشحال خان افغان ) است بولایت های مسلمان نشین وکیل کرده فرستاده اند که مسلما نا ترا به تحصیل علم تشویق بدهد، و برفتن امریکا ترغیب بکنند ، خوشحال خان میگوید که برای بیدار شدن و چشم باز کردن مسلمانان لازم است که دیگر مملکتهای ترقی کرده شده را گردش کنند ، و از انها عبرت بگیرند . علی الخصوص از حیات و کار و صنعت امریکائیان که در تمام دنیا از همگان پیشقدمی کرده اند . ژاپانیها نیز از امریکائیان درس عبرت گرفته ترقی کردند . بسیار مردمان دنیا از هر طرف زمین به امریکا آمده علم و صنعت و توانگری حاصل کردند . این است که مسلمانان امریکا میخواهند که این فکر را به همه مسلمانان تلقین بکنند . و برای آسانی مسلمانانی که به آمریکا بیایند این جمعیت معاونت و مدد کاری را باز کردند . این جهت نظری جمعیت مذکوره است که ذکر کردید و جهت عملی فکر جمعیت مذکوره از قرار ذیلست : اولا مسلمانان در هر جا مخصوص برای خودشان جمعیتهای مددکار خوانندگان باز کنند . این جمعیتها به دو صد روبله شاگردان را به آمریکا بفرستند . هرشا کرد به آدرس یعنی به پته و نشان مامی آید ما چون خبر آمدن شاکرد را تلگراف بگیریم او را استقبال کرده میگیریم ، یگانه كار و وظيفه جمعیت ما این است که آن شاکرد را بمكتب جابجا کنیم، پروگرامها برای او بسازیم کسانیکه مداخل نداشته باشند برای او کار و خدمت پیدا کنیم، و هر گونه مددکاری واعانه به آنها نمائیم . هر مسلمان توانگری که در شهر ( او فلاند ) موجود است مخارج شش نفر شا کرد را بر عهده میگیرد . و این شش نفر شا کرد میباید که تاتاری، و ایرانی و افغانی، و مرا کویی باشند . خوشحال خان مذکور بعد از انکه یکچندی در پتر سپورکی اقامت نموده از راه با کو و باطوم به افغانستان رفته است و بجای خوديك رفيق دیگر خود را گذاشته است که هر کس آرزوی رفتن امریکا را داشته باشد باو مخابره کرده میتواند . مکتوبها بهر زبانی که باشد قبول میکنند . لکن اگر زبان انگلیزی یا عربی یا فارسی باشد زیاده تر مقبول است .


صحیفه ۸
سال دوم شماره ۱۹

و سراج الاخبار افغانيه )
ما از آمدن همچنين يك ذاتی به افغانستان تا بحال يك معلوماتی نگرفته ايم. ولى چون از تشكيل يافتن اين چنين يك جمعيت اسلاميه در دنياى جديد شنيديم. و در ان جمعيت نام خوشحال خان افغانى خود ما را ديديم جداً خوشحال ، و مسرور شديم.

حبيب الله خان چون جلوس فرمود تمام وطن خود را متفق و متحد يافته همه قوه و استعداد خدا داد خود را به تازه گى، و زنده گى، و شوكت افزونىٔ دولت خود صرف كرده بواقعى كه به كاميابيهاى بزرگ و موفقيتهاى حقيقى نايل هم شدند. اخبار ( صداى حق ) بعد ازين بيانات مافوق از تفصيلات ترقيات داخلىٔ افغانستان واصول ماليه، وصنايع وغيره بحث ها رانده است كه چون آنها چيز هاى معلوميست بهمين قدر اكتفا ورزيم.

بزر کی سلطنت افغانستان
همعصر معزز ما اخبار ( صداى حق ) كه در ( با كو ) ممالک روس بلغت تركى طبع و نشر ميشود بعنوان ما فوق يك مقالهٔ درج نموده كه ما بعضى فقرات آنرا ترجمه كرده درج مينمائيم: نظر دقت عالم اسلام شرق را ( افغانستان ) روز بروز بخود جلب ميكند. يكى از گپهاى روس مينويسد: بعضى كسانيكه افزونىٔ اهميت اين سلطنت را به پريشانىٔ ديگر دولتهاى مسلمان شرح و تفسير كرده اند درست نيست. بلكه به بزرگ بودن ذات

انجمن نگهبانى خانمها
(ى تركى و عثمانى)
( در استانبول )
درين هفته يك بيانامه، ويك نظامنامه از طرف يك جمعيت بسيار پر خير و بركتى كه در استانبول از طرف زنان مردانه همت عثمانى تشكيل يافته به ادارهٔ عاجزانه ما ورود نموده است كه ما آن بياننامه را عيناً ترجمه كرده درج صحایف افتخار خود ميسازيم و چون در آخر بياننامه مذكور براى بى بى هاى محترمه

يك منظرة نفرت آور در سلانيك .
( عسكر يونانى دستهاى يك نفر عسكر تركى را از عقب گرفته، وعسكر بلغارى بر سر آن نقش صليب را ميكشد. اين واقعه را )
( يك افسر انگليزى بخشم ديده و فوتوگراف ارا گرفته. اى دوستداران دين و ايمان به بينيد كه صليب پرستان كه بر ملك )
( مسلمانان دست بيايند چه ميكنند، فاعتبروا يا اولى الابصار )
Dimitri Vamilli
سلانيك

خود اين دولت شرح كردن راست تر و درست تر است. علاوه برين اين سلطنت بكمال سرعت روز بروز به تمدن نزديك شده ميرود كه اين هم يكى از سببها نيست كه افزونىٔ توجهٔ مسلمانان را به آنطرف باعث ميشود. بيست و پنج سى سال پيشتر مسئلهٔ يگانه ساختن و اتحاد دادن اقوام و طوايف افغان كه از طرف اعليحضرت امير عبدالرحمن خان مرحوم آغاز شده بود تا بوقت جلوس وليعهد شان امير حبيب الله خان حالا بر سرير سلطنت ميباشند تمام شده بود. اعليحضرت امير

اسلاميه، عموماً در خصوص معاونت و همدروى شان يك فقره درج شده بود از انسبب بجهت خير خواهانهٔ اسلاميه درج آنرا ضرورى ديديم تا باشد كه بى بى هاى محترمه و قارئه هاى مكرمهٔ وطن عزيز ما نيز به آن همشيره هاى اسلاميهٔ درد ديدهٔ دلشكستهٔ خود شان يك مددى برسانند. و به ابيارىٔ لطف و مرحمت خود آتش مصيبتهاى پى در پى كه بر خانمان شان از دست وحشيان بالقان وارد آمده اطفا نمايند. و هم براى بى بى هاى وطن عزيز ما نيز يك درس عبرت، ويك نمونهٔ مثال همت شود كه همشيره هاى


سال دوم شمار ۱۹

عثمانی شان تا چه درجه برای وطن و ملت خودشان فکرهای خیر آور منفعت پرور پسر میپرورانند .

. ترجمهٔ بیاننامه .
این همه فلاکتها و مصیبتهای بی نهائی که بر جنس زنها از قربان شدن شان در میدانهای جنگ برای محافظهٔ دین و وطن وارد گردید مگر کافی نبوده، که بسبب بی عرفانی، و بی صنعتی، و بی تجارتی، و بی زراعتی و بی رغبتی به این چیزها، و فرومایگی دانستن این چیزها اسیر و زبون دشمنان خود گردیده ایم، سبب یکانهٔ این فلاکتها و این درمانده گیهای ما همین است که زنها و دختران

خود ما را نخواناندیم نداناندیم، مادرهای دانا و زیباپسر نرساندیم معرفت، تجارت صنعت، زراعت را بخودمان، و اولاد های مان دوست نساختیم، و این چیزها را بنظر حقارت دیدیم، خواننده گی و نویسنده گی را برای خود و دختران خود عیب شمردیم، به اولاد های خود حس دین و وطن و ملیت را برنینگیختیم. بمال و متاع و محصولات صنعتکاران ملک خود میل نکردیم. اولاد های خود را محبت قومیت و وطنیت را نچشانیدیم. آناهای قدیم ما چنان اولادهایی پرورش کردند که در پیشگاه قلعهٔ ویانا — پایتخت اوستریا در کوهستان قاس و مراکو، در بحرهای هند قهرمانی و شجاعت

( جمعیت چار هزار خانمهای استانبول )
در دار الفنون

مسلمانی و ترکیت خود را نشان دادند. و ما چون آنچنان اولادها پسر رسانیده نتوانستیم وطن خود را، دین خود را، اولوس خود را از فلاکت، فلاکت، از مصیبت بمصیبت سردوچار کرده و میکنیم. و اگر ما بر همین حال دوام ورزیم در کم وقت هیچ شبهه نیست که مصیبتهای بزرگتر ازین مارا استقبال خواهد کرد. این است که ما این انجمن را برای این برپا و قایم کردیم که جلو گیری این فلاکتها را بکنیم. و وظیفهٔ زن گریٔ خود را بجا آریم، دین خود را وطن خود را از زیر پاهای دشمن رهایی بدهیم، اولادهای خود را ناموس ملی خود را از پنجه های مردار دشمن خلاص کنیم. لهذا همه زنان ترك و عثمانی و مسلمان را درین مسئله دعوت میکنیم که برای مقصد مقدس انجمن ما بصورت خواهرانه، و وطن پرورانه دست يك کرده کوشش ورزند، و در هر هر جا و هر هر

طرف مانند انجمن ما شعبه ها باز کنند. کارهای کردنی انجمن ما عبارت ازین چند چیز است که در ذیل بیان میشود:
۱- برای دختران شهیدان، و مهاجران، و فقیران، و بیکسان خودمان که آنها را بخوانانیم مکتبها باز کردن، و دران تربیه و تعلیم مسلمانی و ترکیت را دادن.
۲- برای این اطفال دختر وامانده و در مانده برای آموزانیدن صنعتهایی که بزن کری عاید باشد صنایع خانه ها کشادن. و به اینصورت صنایع خود ما را از دست نصارا رهایی دادن، و عایله هایی را که از بی صنعتی محکوم فقر و سفالت شده اند خلاص کردن.
۳- ابتہارا، و بلکه همه زنان و دختران مسلمان و ترک را حس محبت تجارت، صنعت، زراعت را دادن.
٤- در ما بین خودمان داد و ستد کردن، و امتعه و محصول


صحیفه ۱۰
سال دوم

وطنی خود ما را رواج دادن .
ه در دایره نظامنامه انجمن خودمان در هر چاشمبه ها کشادن (۱)

ای بی بی صاحبه های محترم .
از فضیلت نسوانیه شما ، از صلابت دینیه و نجابت اصلیه شما امید داریم که برای دردهای طاقتفرسای دینی وطنی اولوی ما که با هم در انباب همدرد میباشیم چاره ساز بشوید، و با انجمن ما سعی و کوشش خود تارا شريك سازید به حمیت شما و جواب شما منتظر هستیم . باقی عرض احترامات خود را بخدمت شما تقدیم میکنیم ای همشیره های محترم ما .

§ این بود بیان نامه انجمن نگهبانی خانمهای ترک عثمانی) که به ترجمه آن پرداخته بنظر قارئین و قارئات كرام خود عرض نموديم ذات معزز و محترمی که این بیاننامه و نظامنامه آنرا برای ما از استانبول ارسال داشته در مکتوب خود این را نیز علاوه کرده مینویسد :
این محاربه ایتالیا و بالقان از همه زیاده تر موجب بیداری زنان مسلمان مملکت ما گردید . حسیات مشفقانه از مردان ما بیشتر در زنان رو نباشد . و این انجمن را قایم ساختند . البته این انجمن معاونت ارباب حمیت محتاج است . برادران افغان ما به تشويقات بادشاه اسلام پناه خودشان به این مصیبتهایی که بر ما وارد آمد قبل ازین ابراز حمیت فرمودند ، و يك مبلغ خطیری برای اعانه یتیمهای شهدا و زخم پیچ زخمیهای ما فرستادند . و به این لطف و مروت خود همه مسلمانان را منتدار فرمودند ، پس اگر در بنیار به این انجمن همشیره های عثمانی شان همشیره های افغانی شان يك مدد کاری بکنند چه بعدی خواهد داشت .

ترجمه اخبارات انگریزی و اور دو
در اداره از طرف عبدالهادی و عبد الرحمن ترجمه شده

قسطنطنیه ۲۶ می مطابق ۱۹ جمادی الثاني
در میان افواج ترکی مقیم شتلجه بسبب نارضائی از افسران شان يك تنازع بوقوع آمده است .

نامه نگار اخبار الاجرنل فرانسیسی از قسطنطنیه يك خبر فرستاده که در میان انوربيك وفتح بك يك مناظره بظهور آمده بود خواستند که دو تللو کنند یعنی مسئله را بشمشیر قطع نمایند ولی محمود شوكت باشا تا اختتام جنگ بلقان آنها را منع نمود .
ماشا الله به این اتحاد ! سراج الاخبار افغانيه

لندن ٢٦ می
از صوفیه يك خبر برای اخبار تائمز در تار رسیده که ۸۰ هزار فوج بلغاری که قبل ازین مقابل شتلجه افتاده بودند اکنون در صوفیه رسیده اند و حکام فوج تجاویز بی شمار براى يك جنك ممكن الوقوع مینمایند

(۱) نظامنامه انجمن شان عبارت از ۲۶ فقره یک نظام نامه ایست که یک نسخه مطبوعه آن نیز برای مارسیده است .

ما شیار ۱

سالونیکا ۲۳ می ١٦ جمادى الثاني
جمعیت بلغاریان بسیار کوشش کردند که در علاقه یونانی داخل شوند ولی یونانیان مانع آمده جنگ آغاز کردند که تا حال جاریست اگرچه یونانیان کلوله باری کردند ولی چونکه کم بود هیچ بلغاری کشته نشد .

روما ۲۵ می ۱۸ جمادی الثانی
وزیر خزانه ایطالیا در مجلس عام گفته است که در خزانه شش و نیم کرور پوند انگلیسی موجود است چهار کرور و ۲۰ لك ليره در اخراجات جنك طرابلس محسوب وتقريباً دو کرور برای استحکامات قوه بحریه صرف خواهد شد.

جهاز حمیدیه که اکنون در بحر احمر لنگر انداز مهابت است مجده و حدیده رفته بود میگویند که « هدرا » نام جهاز جنگی یونان و دو جهاز جنگی دیگر کمی دورتر از پورت سعید منتظر جهاز حميده اند.

اخبار مار تنک پوست می نویسد .
لارد کیچنر در ربورت سالانه خود اشاره بطرف جنك بلقان و ترکی کرده میگوید اگر يك بد انتظامی در فوج ترکی نمیبود در کل دنیا مثل شان بهادر و محارب پیدا نمیشد .

به مخبر سلطنت عثمانیه خبر رسیده است که در میان افسرهای سرویا و مانی نیکر و چیزی مناظره واقع شده سخن بجنك و كارزار کشیده است از طرفین مقتول و مجرح بسیار میدان کار زار را پر ساخته است .

۱۹ می مطابق ۱۲ جمادی الثانی
از خبرهای تارهای بصره معلوم میشود که اعراب بصره ما تحت غالب پی آزادی میخواهند و بعضی قبایل دیگر هم حامی شان هستند .

اهالی ماتی نیکرو سقو طری را خالی نموده وفوج بحرى بین الاقوامی بران قبضه کردند .

اخبار الحق مینویسد که به اخبار ( لا ترکی ) معلوم شده است که یونان به وساطت سفیر جرمنی باب عالی را اطلاع داده که اسرای عثمانی را بان شرط پس می فرستیم که آنها بار دوم شريك کار زار نشوند و دیگر کسانی را که آنها را تا به اینجا میرساند هیچ تعرض رسانده نشود باب عالی قبول کرده است و بازده هزار نفر درین اوقات از ترکان خواهند رسید و این آن نفری استند که در سالونیکا گرفتار شده بودند .

احوال كليفورينا
كيلي فورنيا يك رياست ممالك متحده امريکه است و مانند دیگر ریاستهای امریکه پارلیمنت و قوانین علیحده دارد ریاست مذکور خوب زرخيز و بطرف شمال مکسیکو واقع است و سلطنت شان جمهوریت مساحه آن ١٥٦٠٩٢ مربع میل است و ٢٤ لك نفوس دارد و بسیار جاپانی ها در ان جازراعت و سکونت و زمین


صحیفه ۱۱
سال دوم
شماره ۱۹

های خرید گی دارند کیلی فورنیا اعلان یک قانون کرده است مردم غیر دولت که کیلی فورنیا را وطن خود قرار نداده باشند و هم آنجا زمین های خرید گی دارند حق تصرف و ملکیت در آنها ندارند ) دولت جاپان برقانون کیلی فورنیا اعتراض کرده گفته است ۲ هر چیز که در مما هدات پیشینه نوشته باشد درست است وقانون هذا خلاف عهد نامه پیشینه است باید که فسخ شود و اهالی کیلی فورنیا برین هیچ گوش نگرفته قانون خویش پاس کردند بنایران جاین فقره مذکوره را گوشزد ممالک متحده ساخت که این قانون را نسخ نما بند ممالک متحده جواب گفتند کما اختیار فسخ و نسخ قوانین ریاستها را نداریم بنابران جابان باز اعلان کرده که با تعمیل معاهدات پیشینه کنید و یا از طرف ما فرمان جنگ جاری خواهد شد از بن خیر دهشت اثر آمریکا و یوروپ ربحر ظلمات تشويش و تخير افتاده اند دیده شود تاچه شود .
يك نار برق قسطنطنه بیان میکند که دو هزار فوج از افواج جاوید پاشا که چهار و زخمی بودند از داونا برا دریا این جا پس آمدند زیرا در هیچ مجار به نیست که از دوازده هزار کم تلفات فوجی بلغاریه نشده باشد. چنانچه در معر که اخیر بر قتل و جرح دوازده هزار نفری این سپاه قریب بود که از گرسنگی بمیرند بلکه در راه ۲۰ نفر از گرسنگی و کمزوری فوت شدند انا لله وانا اليه راجعون .
دول بلقان از سلطنت ترکی ۹۰ کرور روپیه تاوان جنگ میخواهند روس مؤید این است مکر دیگر دول عظام به بسیار کم رقم راضی هستند.
اخبار الاجرال فرانسیسی می نویسد که از اتحاد برطانیه و جرمن تقسیم روم ایشیای آغاز شد .

( معاهده ترکی وبرطانيه )
قسطنطنه ١٤ می - بذرایع معتبر اطلاع رسیده است که خلاصه معاهده ترکی وبرطانیه بر خلیج فارس اینست که دولت عثمانیه جزره کویت را به برطانیه تسلیم می نماید و از بصره تا كويت سرك راه ريل را هم منظور نموده که بدره آخرین استيشن بغداد شود، در اداره از اخبارات مختلفه ترجمه شد
(عبدالهادی)

( خبر فرحت أثر شجاعت مظهر مجاهدین )
مهایت منظر طرابلس و عسکر ايطاليا و غنیمت نمودن توپها از غنیم مورخه ۱۹ م - ...
در مقامات سیدی عزیه ور اس العین افواج ایطالی بر سنگرهای مجاهد من محافظين ناموس و دین یعنی عربان دی تمکین حمله شدید نمودند اما غازيان شجاع بكمال استقلال مدافعه و مقابله نموده هفت افسر و هفتاد و دو نفر سیاهی ایطالی را پسر و پیست و به افسر و دو صد و نجاه نفر سپاهی افواج غنیم را آماج گلوله های توپ و تفتك نموده در میدان جنك مجروح ساختند و از مشاهده این حال و معايته این احوال ایطالیان هزیمت خورده و تاب مقاومت نیاورده مغلوب

شدند حتی عربان شجاع حمله های بهادرانه و تهور غضنفرانه نموده بر چهار ضرب توپ و باقی جیاخانه عدو قابض و در محاربه فایز شدند و ازین نتیجه سنك باس و حرمان پرشیشه حرص و طمع ایطالیان زده شد و از الوجه و آن هزمت جرئیل را کنی که یکمان افسری فوج ایطالی کاشته شده بود استعفا نمود و جانشینش جرئیل گیربگونی ذمه وار و عهده برار گردید ( اللهم ابد مجاهدين الاسلام بنصرتك )

تلفات و نقصانات فوجي بلغاريه
زمیندار
تلفات و نقصانات فوجی خود را بلغاریه از قرار اعلان صوفیه چنین اشهار نموده اظهار مینماید که سی هزار و چهل و يك نفر هلاك و نجاه و هزار و نم صد نفر مجروح و سه هزار و یکنند و نورسه نفر مفقود الخبر شده اند لیکن اعلان مذکور محض غلط می نماید زیرا در هیچ مجار به نیست که از دوازده هزار کم تلفات فوجی بلغاریه نشده باشد. چنانچه در معر که اخیر بر قتل و جرح دوازده هزار نفری فوجی خود خود افراد میکند و از داکتر اخبارهای معتبر نقصانیکه در جمیع محاربات برای او واقع شده زیاده از سه لك نفر می باشد.

اتحاد سرویا و یونان و خلاف بلغاريه وباعث و نتیجه آن یونان و سر یا عهد نامه مخفی بر مخالفت بلغار یا نموده اند که اگر بلغاریه از حدود خود اضاف طلبی کند و تجاوز نماید در تدافع آن معاونت همدیگر محاربه کنند و یونان از راه بر با عسکر خود قریب سالونیکار سیده و بلغار به نیز جمع آوری افواج خود ر امع جميع ما محتاج آن . نموده جانبین برای حرب آماده و تیار میباشند و اگر روس به تعجیل این اختلافات را دفع و این تنازعات را رفع نمود البته حرب شدید فيما بين اتحاديان بلقان واقع خواهد شد و باعث این تنازعات و اختلافات قبول نداشتن بعضی شرائط و به آن وجه دستخط نکردن سرویا پر صلحنامه است زیرا سروپا میخواهد كه يك بندر گاه بر ساحل بحر ادرياتيك و اجازه سرك ريل كه به البانيه الحاق يابد. برای او داده شود و از آمدن یونان بر سلونيك وخيال قابض شدنش رخصه جنوبي البانيا ويعنى جزائر بحرانجن ایطالی نیز مشوش شده و نمی خواهد که مانند بندر گاه سالونیکا در تحت تصرف یونان باشد. و دول معظمه نیز اراده دارند که سالونیکا را در تحت تصرف اتحادیان نگذارند و میخواهند که بندر مذكور را في الحال بك حكومت بلا مداخلت غير و مستقل نمایند و باز برای اینده در تجارت آن خود دول معظمه مداخلت نمایند و در تحت تصرف خودها بیاورند واگر سرویا برانکار دستخط کردن صلح نامه مسر شد البته برسالونيكا يك آثار حرب شدید نمودار است که واقع خواهد شد وبناء عليه بلغاریه از دول معظمه درخواست نموده که صلحنامه را جبراً بر سر و یا دستخط کنند


صحیفه ۱۲ سال دوم شماره ۱۹

محاربة بلغاريه و يونان
سالونیکا بتاريخ ۲۲ می ...
در مقام والتمنا بوقت شام جنك موقوف شد و على الصباح بوقت پیشین بتاریخ ۲۳ ماه حال بمقام سمالتن دو کمپنی بلغاری بر يك كمپنی یونانی حمله نمودند لیکن مغلوب شدند و درین محاربات جدید تا حال دو صد و غجاه نفر یونان مقتول و مجروح شده اند.

( خدا شری را نگیزد که خیر ما در آن باشد )

قرار داد و معاهده ترکی وبرطانيه
( تاثز ) لندن — خلاصه قرار دادی را که فیمابین عثمانی و برطانیه شده شایع نموده اگر صحیح باشد ظاهر و با هر است که در تجارت بصره و خلیج فارس برای برطانیه کامیابی واضح واقع شده زیر اتر کی قرارداد نموده که در معاملات و حرکات داخلی کویت هیچ مداخلت نخواهد کرد سر رشته و حکومت آن برطانیه تعلق خواهد داشت و در حکومت جزیره نمای القطر ومسقط نیز سلطان المعظم دست درازی نخواهد کرد و سررشته سرک دیل بغداد الى بصره نیز در تحت مناظره يك افسر برطانوی خواهد بود و از همه برتر و بهتر نظم و نسق نمودن شط العرب برای برطانیه راه تجارت خلیج فارس و بعد مرا بکلی صاف نموده و بلا مراحت و مدافعت در دریاهای جنوبی عراق عرب جهاز رانی کرده می توانند و ازین معاهده ترکی سرايا غرق دجله ندامت خواهد کردد .

شرائط وفرايض انجمن خدام كعبة
۱ - حرمت و عزت حرم محترم را نگاه داشتن و خدمات هر گونه انرا بجا آوردن و محافظت آن از شر کفار
۲- برای حاصل نمودن این مقصد تدابير ودستور العمل ذیل را ملحوظ نظر کرده معمول باید داشت
( الف ) لازمكة جماعة جان نثاران كعبة و حامیان توحید از صدق دل در خدمت کعبه صرف جان و مال را دریغ نمایند
( ب ) اجرای تبلیغات اسلامی را در هر مقام نمودن و در هر حصه زمین برای اشاعت کلمه توحید وتلقين دين متين حضرت سيد المرسلين صلى الله عليه واله وسلم فرستادن و تقریر نمودن وعاظ
( ج ) در هر جامدرسه های اسلامی و دینی را قایم نمودن و یتیم خانه های اولاد یتیم اسلامی را بر پا داشتن
( د ) ترغیب و تشویق دادن مسلمانان را برای محبت بیت الله شریف و آسان و سهل نمودن ذرایع وصول و رفت و آمد مبارکش را به سعی و کوشش
( ه ) جميع نفوس عالم اسلامی مرد یازن خواه غريب يادولتمند باشند ر کن این انجمن شده میتوانند و آنها را خادم کمیه گفته می شود.
( و ) از هر خادم بوقت داخل شدن در انجمن عهد و حلف گرفته می شود تا فرایض انجمن و شرایط انرا از صدق بدرستی اجرا نمایند

( ز ) اشخاص و زوانیکه از جمله خدام کعبه برای خدمت گذاری انجمن زنده کی خود را وقف نمایند آنها را شیدایان کعبه گفته می شود و ازین ها نیزیك خلف خاص گرفته می شود. و شیدایان کعبه تا یکمدت محدود اگر خواهش شان باشد خدمت کرده می توانند و تا هر وقت که باشند خرج و نفقه عیالداری شان بردمه خدام کعبه فرض وواجب الاداست .
( ح ) برای خدام کعبه لازم است که نشاقی را که بران نام خدام کعبه نقش شده و زرد میباشد برجامه خود چپانیده باشند. و برای شیدایان کعبه عبای سبزی مع نشان که بران نام شیدا یان كعبه تحریر یافته لازمکه همواره بپوشند فقط

( نقل از اخبار صحيفه مورخه ۱۸ و ۱۹ و ۲۰ می )
( تقبل وحركت فوجي بلغاريه بسوى مغرب )
مدت دو هفته قبلبرين افواج بلغاريه مع جميع ما يحتاج حرب از ۸ می الی ۱۲ می بسوی غرب به بسیار تعجیل از سرحد مقدونیه همراه توپ خانه عبور و مرور نمودند و از گفتگوی سپاهیان چنانان معلوم می شد که بسوی یونان عزیمت داشتند.

( متحدین بلقان تا آن جنگ را از ترکی مطالبه مینمایند )
متحدین بلقان بمصابحت روس مبلغ هفت و نیم کرور دو پیه در عوض عزم حربی خود از ترکی مطالبه مینمایند و دول معظمه نیز مطابق خیال روس میگویند که لازم چیزی تاوان جنگ هم از ترکی گرفته شود و این سخن بر بی انصافی و بی پروایی دول معظمه دلالت میکند. زیرا بدون این برترکی بسیار ظلم شده و این امر ناجایز و استحصال بالخیر است که هم مونجات یورپی وی از تحت تصرفش خارج شوند و هم باز تاوان حرب برذمه و رقبه اش انداخته شود اگرچه مبلغ قلیل باشد و تا حال دو ارب و بیست و پنج کرور روپیه ترکی مقروض شده و هنوز

( دیت از کشته میخواهند مزد شبت قاتلها )

( سفر بذريعة موتر از بمبی تاكلكته )
از کلکته خبر رسیده که یک انگریز بسیار شکاری مشهور بذريعه موتر کار از بمبی تا کلکته که بعد و مسافه ۱۸۳۹ میل است در عرصه ٦٥ ساعت و ۲۵ دقیقه طی و قطع نموده

( اخراجات پل سارا گهات )
در مقام سارا کهات بر دریای کنک يك پل و معیر جدید مسمى بنام محل مذکور بصرف مبلغ سه کرور و نود و سه هزار روپیه تكميل يافته

( خبر تاسف از جامع سليم )
در ادر نه يك مسجد عظیم الشان که در عصر اعلیحضرت سلطان سلیم ساخته شده بود و يك جامع مبارك و يك آثار عتیق بود و بنام جامع سلیم معروف بودیگرچه متبدل کشت . فاعتبروا .


سال دوم
شماره ۱۹

تحیفه ۱۳

( يك خبر فيض اثر امداد مسجد واقع سینت بیترس برک )
حاجی زین العابدین كه يك مسلمان باهمت ويك وجود بابرکت است و در خیرات مذهبی از حاتم طائی کوی شهرت ربوده مبلغ بیست و هشت هزار روپیه برای صرف بنای مسجد ماجدیکه مسلمانان سینت پیترزبرگ بنا نموده اند عنایت و مرحمت فرموده

( تولد پسری بعد از گذشتن ۱۵ ماه در رحم مادر )
در ضلع رنگپور زن حامله بعد از انقضای پانزده ماه حمل او پسری بوجود آمد که جمع اعضایش یعنی دست و پاو گوش هایش مطابق قاعده دو دو بودند و اما چشم هایش شش بود و زیاده از یکروز نزیست و مردم از تطویل این قدر مدت حمل و شش بودن چشمهایش در حیرت بودند و قبلبرین واقعه در ضلع بینه زن بکملاح چار پسر پیهم و متعاقب زائیده بود لكن بعد اندك مدت هر چهار پسر پی هم لقمه اجل گردیدند .

ظهور يك شهر غرق شده در پویان
یکوزارت بحریه یونان چنین بیان میکنند که لفتت بکر بولوس وزیر بحر برای نجا آوردن فرض منصبی خود بجانب مشرق جزیره ایمونوس در زیر بحر از ٥ کیلومترالی ٢٥ کیلومتر بك آثار عهد عتیق بنظرش در خورد که آن يك شهر تباه شده مستغرقی بود و دو را دور و محیطش قریب ٥٠ میل معلوم می شد و وزیر مذکور در تحقیقات آن بسیار به تعجیل و کوشش احکام جاری و صادر نموده —

ملاقات یاور پاشا با شکری پاشا
شکری پاشا در صوفیه اظهار خواهش ملاقات یاور پاشارا نمود که در نومبر گذشته گرفتار شده بود و یاور پاشا را اجازه ملاقات شکری پاشا حاصل شد و ملاقات این دو سپه سالار فوجی نهایت دلگداز بود ابتداءً با یکدیگر معانقه نموده هر دو زار زار بر حال و مصایب وطن عزیز خود میگریستند و شکر حقتعالی را بجا آورده خاتمه کلام نموده و در انجام ملاقات از در گاه عجیب الدعوات مدد و یاوری اهالی وطن خود را در خواست نمودند
( يارب دعای خسته دلارا قبول کن )
آیا هنوز هم مسلمانان ازین چیز ها عبرت نخواهند گرفت ؟

[ سراج الاخبار افغانیه ]

در اداره از اخبارات مختلفه ترجمه شد ( عبد الرحمن )

مرحوم احمد مدحت افندی
سبحان الله ! این مدیر و محرر ما جزيك مرد افغانی ، احمد مدحت افندی يك ترك عثمانی ! از غرب تا بشرق يك مباعدت ، از زبان ترکی تا بزبان افغانی يك مبايت ! نه او مرا دیده نه من او را، نه او شخص مرا شناخته نه من شخص او را ! پس چه شد که از

شنیدن خبر وفات او که در استانبول بوقوع آمد ، سرتاپا وجود مرا در کابل بلرزه انداخت ؟ اصلاً با هم اقربا بودیم ؟ نی ! شخصاً با هم آشنا بودیم ؟ نی ! آیا چه بود که خبر فراق ابدی آن ادیب وحکیم محترم مرا اشکریز حسرت والم نمود ؟ اگر رسالهٔ فواید اساله ( شهبال ) تصویر آن ادیب حکمت تمثال را بمن نشان نمیداد ، شکل و شمایل سیمای آن محترم نیز تا به ابد در نظرم مجهول میماند . حضرت مولانا جامی علیه الرحمه میفرماید :
نه تنها عشق از دیدار خیزد بساکین دولت از گفتار خیزد
بلی ! مرا گفتار آن حکمت پژوه مفتون و مجذوب خود ساخته بود . نی نی ، بلکه از بادیهٔ خبری بشهراه باخبری آثار قلمیه او ارشاد و رهبریم نموده بود .
بسن پانزده ، شانزده بودم که بجز بعضی کتابهای نثر و نظم ادبی و اخلاقی مروجهٔ فارسیٔ ملک خودم را دگر هیچ چیزی نخوانده بودم . در بغداد زبان ترکی را بدرجهٔ که عبارت خوانی توانم آموختم ، ولی از علوم و فنون ادبیه و حکمیه که آنزبان به آن مشحون است بیخبر بودم ، غیر از بعضی کتابهای قرائت و حکایت دیگر آثار فنی ، ادبی حکمیٔ آنزبان با من سخن نمیگفت . در استانبول ( خواجهٔ اول ) نام يك اثری بدستم آمد . بمجرديكه باز کردم علم و فن با من بسخن زدن آغاز نهاد ، هر چه که گفت فهمیدم هر چه که خواندم هوسم افزونی گرفت . اول نام ( احمد مدحت ) را نیز از زبان خواجه اول خود شنیدم . زیرا صاحب آن اثر او بود . پس برای من دیگر کاری نماند : يك ( طيراق ) (۱) سیاحتی بگردن آویخته ، و از ( چهل مخزن ) (۲) انواع زاد و ذخیره را در ان اندوخته ، به ( سودای سعی و عمل ) (۳) مانند ( حسن ملاح ) (٤) در اوروبا يك جولان ) (٥) نمودم . ( در اوروبا يك ترك ) ( ٦ ) را ملاقی شدم . مرا به دور و سیر ( کائنات ) (۷) بصورت بسیار ( مفصل ) (۸) رهبری نمود ...

(۱) ( طغارق ) نام مجموعهٔ فنی و ادبی و حکمی احمد مدحت افندیست که ترجمهٔ ( مفارق حق ) در فارسی یعنی طویره یا طراق می آید . (۲) ( فرق اباد ) نام مجموعه چون گنجینهٔ جواهر حکیم مشارالیه است که معنی ( چهل تخون ) را در بر میگیرد . (۳) ( سودای سعی و عمل ) نیز يك رسالهٔ اقتصادی مشارالیه است . (٤) ( حسن ملاح ) يك ناول بسیار شیرین و دلچسپی است که خود حکیم مشارالیه آنرا تصویر و تصنیف نموده . (٥) ( اوروپاده برمولان ) یعنی در اوروپا يك جولان تاريک سیاحتنامه جسیم خودمشارالیه است که در سنه ۱۳۰۰ هجری مرخصی از طرف دولت علیهٔ ثانیه به مجلس کنکاش جمعیت مستشرقین به شهر ( استوكهولم ) سوان ناروی رفته و همه اوروپا را سیاحت کرده و همه مشهودات علمی و فنی خود را در قید تحریر آورده است . (٦) ( اوروپاده بر ترك ) نام ناول بسیار علمی و حکمی است که بوده کیم مشارالیه مصور و محرر آنست . (۷) ( کائنات ) در دوازده جلد يك تاریخ عمومی اوروپاست که از تالیفات مشارالیه میباشد . [۸] مفصل تاریخ قرون جداه نام تألیف کرده شانست که از آثار بسیار پر حکمت و معرفت شانست .