[BLANK PAGE]


وما توفیقی الا بالله علیه توکلت والیه انیب
حسب الامر جناب جلالت مآب وزیر صاحب معارف دام اقباله
برای افاده طلبای مدارس ابتدائیه دولت علیه افغانستان
سنه ۱۳۳۹ هـ
اول کتاب افغانی
سنه ۱۳۰۰ ش
مؤلفه قاضی گل احمد مهاجر پشاوری معلم افغانی و اردو
[ILL] عالیه کابل
گردید


بسم الله الرحمن الرحيم
از اسمائ مختلفه ترکیبهای مضاف و مضاف الیہ
سبق (۱)
خدائ - رسول - نمونځ - روژه - جمعه - رمضان
حج - کعبه - نوم - جهان -
دَ خدائ نوم - دَ جهان خدائ - دَ خدائ رسول -
دَ جمعی نمونځ - دَ رمضان روژه - دَ کعبی حج -
سبق (۲)
چاقو - پچاره - تخته - قلم - کاغذ - سياهي -
کتاب - مشواڼي
دَ خدائ کتاب


۳
ستا قلم ـ ځما تخته ـ ستاسو سياهي ـ دَ كتاب
كاغذ ـ دَ محمد اكبر مشواڼي ـ
سبق (۳)
صبا ـ نماښام ـ ورځ ـ شپه ـ مياشت ـ كال ـ
ورځ ـ لاره ـ جنت ـ دوزخ ـ عذاب ـ ثواب ـ
پیدایش ـ (پيداوښت ـ) وفات ـ
دَ صباغونځ ـ دَ نماښام وقت ـ دَ وفات كال ـ دَ
پيدايش ورځ ـ دَ دوزخ عذاب ـ دَ جنّت لاره دَ حج ثوا
سبق (۴)
هغه ـ هغوي ـ ستا ـ ستاسو ـ ځما ـ ځمونږ ـ


دهغه پيدا وېښت - د هغوي وفات - ستاسوځ
ستاسوج - ځماد وږه -ځموږ رسول - ځماخپل
ځموږ خپلوان - سبق (۵)
ځوی - پلار - مور - لور - ورور - خور - اګا -
ښځه - ښتن -
ځاځوئی - ځموږ پلار - ستالور - ستاسو مور -
د هغه ورور - د هغوي خور - د هغوي اګا -
د هغه ښځه - سبق (۶)
غنم - اوربشی - چودړئي - اوړه - هکئي -
کباب - څه [ILL] ړی - پزه - غوا - آس


دَ غنُمو دوړِي - دَ اور بشواوړه - دَ چرګی هګئي -
دَ بزِی غوښه - دَ غوا شِیدی - دَ اوسیّ کباب -
دَ اکبر آس - دَ عیسیٰ خر - ځما سپی - ستا پیشیّ -
سبق (۷)
ویښته - سَر - سترکی - غوږ - پوزه - ږَبه - خوله
غاښونه - مخ - لاس - پښه - زړه - شونډه - نوکونه -
دَ سَرویښته - دَ او سیّ سترکی - دَ غوا ږَ به -
دَ خَر غوږ - ستا سو پوزه - دَ سپی غا ښو نه -
خپِل لاس - خپِله خوله - دَ پیشِی نوکو نه -
دَ هلک پښه - ځما مخ - ستازړه - دَ عمر شونډیّ -
سبق (۸)


۶

خاوری - (اوبه - باد - اور - نمرخاته - (قبله) نمرلویده -
قطب - سهیل - رود - غر - ځمکه - فرش - کور -
د کابل خاوری - د رود اوبه - د دوزخ اور -
د قطب باد - د نمرخاته سوداګر - د قبلی ځمکه -
د سهیل رود - د هندوکش غر - د کور فرش -
از صفت اسما مختلفه ترکیبهای صفت موصوف -
سبق (۹)
پاک - پلیت - زوړ - نوی - ښه - بد - تنګ - هور -
پاک بدن - پلیتی اوبه - نوی جامه - ښه ښځه -
بد کار - زړه خولۍ - تنګ زړه - هرته لار -
سبق (۱۰)


يخى ـ توده ـ وچ ـ لوند ـ ځوان ـ زَړَه ـ ګړندى
تور ـ سپين ـ سور ـ زير ـ
يخى اوبه ـ توده ډوډۍ ـ ځوان سړی ـ زړه
ښځه ـ ګړندى آس ـ تورى سترګى ـ سپين
کالى ـ سوررنګ ـ وُچ لرګی ـ زير مخ ـ
اسماء اشاره ـ سبق (۱۱)
هغه ځاى ـ دغه کور ـ هغه ګړندى آس
دغه ځما ورور ـ دَ دغه هلک کتاب ـ دَ هغه
ځوان ښځه ـ دَ هغه سړي چاړه ـ دَ دَغه
رود اوبه ـ دهغه ژور سړي لُور ـ دَدغه هلک
چاقو ـ واحدجمع سبق (١٢)


سړی ـ سړي ـ ښځه ـ ښځی ـ ځوی ـ ځامن
کالی ـ کالي ـ کار ـ کارونه ـ لاس ـ لاسونه
لور ـ لوڼړه ـ سترګه ـ سترګی ـ آس ـ آسونه
مري ـ مريونه ـ مور ـ ميندی ـ خور ـ خويندی
دا سړی د کوم ځائی دی ـ دا سړي دکابل دي
دا يوه ښځه ده ـ هغه د يوی ښځی دي ـ د هغه
يوځوئی دئی ـ د ده څلورځامن دي ـ د ايو
کالی دئی ـ د هغه ډيرکالي دي ـ دده څه
کاردی ـ دده کارونه ډيردي ـ د ده يولاس
دی ـ د هغه دواړه لاسونه نشته ـ ددی ښځی
يوه لورده ـ د هغی دری لوڼری دی ـ د هغه


۹
يوه سترکه رنده ده - دده دواړه سترکی خوږيږي
دده يو آس دی - د هغه څلور آسونه دي - دده
يو مري دی - د هغه ځان پنځه مريونه دي -
دده يوه سکه مور ده - د هغه يوه سکه او
دوه ناسکه (میری) ميندی دي - دده يوه
خور ده - د هغه شپږ خویندی دي -
خبرهای ترکیبی سبق (۱۳)
ځوی م ځوان دی - ستاسو ورونه خوش
نولین دي - ته ښه سړی ئې - تاسو ځوانان
يئ - زه بوډايم - مونږ غمجين يو - چاقوتيره
دی - زړونه خوشحال دي - بدن م پاک دی


۱۰
زه دَ دغه ځوان پلار یم ـ ته دَ هغه بوډا سړي
ځوئی يې ؟ قرآن دَ خدائ کلام دی ـ مونږ دَ
خدائ بندګان یو ـ
مصدر ګانو فقرات ـ سبق (۱۴)
ویل ـ لوستل ـ ورکول ـ لوَل ـ ګټل ـ خوړل ـ
کول ـ څښل ـ
اسلام دا دی: کلمه ویل ـ نمونځ کول ـ زکوٰة
ورکول ـ دَ رَمَضان روژې ساتل ـ دَ بیتُ
الله حج کول ـ ما هلکان شړل ـ هغه شفتالو
خوړل ماضي مطلق مع فقرات ـ سبق (۱۵)
هغه وُو ـ هغو وُو ـ تا وُو ـ تاسو وُو ـ


ما وو - مونږ وُ وِ - وه ئی لوست - ورئ کړ
وه ئی کړ - درلود ئی -
محمود قرآن لوست - ورور دِ زکوة ورکړه؟
هغه کار وکړ - څوئی مِ روژه درلودله - احمد
اودَس وکړ - خلقو نمونځ وکړ - تاکار وکړ؟
هوما کار وکړ - تاسو سلام وکړ - هومونږ
سلام وکړ - تا قرآن شریف ولوست؟ هما
قرآن شریف ولوست - تا سو نمونځ وکړ -
هومونږ نمونځ وکړ -
چند حروف مع فقرات سبق (١۶)
سره - ته - په - ور - له - تر - لره - څه -


۱۲
ولی ـ هو ـ هرکله ـ چا ـ
له ماسَره ـ هغویْ ته ـ په کورکښ ـ په سرباندی
هغه لره ـ له صبا ـ تر نما ښام ـ ستاڅه نوم دی
ځما نوم عبدالرحمن دیْ ـ ځما ورور څه وو ـ ستا
ورور کلمه وویله ـ اکبر خپل کتاب چاله ورکړئ
کریم له ئی ورکړ ـ خلقو زکوة ورکړ ـ هو خلقو
زکوة ورکړ ـ ځما ورور له دڅه ورکړل ـ ستا
ورور له مِ روپئی ورکړی ـ تاسو ځما شوانړو ته
هغه ته ولی ورکړه ـ هغه پر کاغذ ليکي ـ
هرکله راشه ـ خوار مه شی ـ
ماضی قریب معه فقرات سبق (۱۷)


۱۳
لوستلَی دَی ـ لوستلي دِي ـ لوستلَی ئې ـ لوستلي
يې ـ لوستلَی یم ـ لوستلي یو ـ
ورور دِ قرآن لوستلَی دَی؟ نه ناجوړ دَی
ستا سولونرو څه لوستلي دِي؟ دَ خدائ کتاب
تا دا کتاب لوستلَی دَی ـ هو ما داکتاب لوستلَی دی
تا مونځ کړی دَی؟ هو ما مونځ کړی دَی ـ خدائ
دِ قبول کړي ـ ورور دِ ځما کلاه کریم له ورکړیده؟
ځما ځامنو روژه نیولی ده ـ ما دَ سحر مونځ کړی
دَی ـ تاسو ځما ورور ته څه ويلي دِي؟ زه په
جماعت کښ ناست یم ـ تا ځما کتاب لید لَی ئې؟
ما ستا کتاب نه دَی لید لَی ـ


۱۴

ماضی بعید مع فقرات سبق (۱۸)
هغه راکړی وه - هغو راکړی وه - تا راکړی وه -
تاسو راکړی وه - ما درکړی وه - مونږ درکړی وه
احمد مالګه یخی او به راکړی وی - مونږ خپل
آس هغوي ته ورکړی وه - دوي ستا سو
چاقو ما ته راکړی وه - تا ماته څه شی راکړی
وه - ما تاله د هغه کتاب درکړی وه - تاسو
نوی خولئي كريم ته ورکړی وه - ما اول تاسؤ ته
ویلی وو - هغوي پخوا ماته ویلي وو - تاسو
قرآن لوستلی وه - دوي د صبا نمونځ کړی وه -
موږ د رمضان د میاشتی روژی نیولی وی


۱۵
ماضی استمراری مه فقرات ـ سبق (۱۹)
هغه و ـ هغو و ـ تاو ـ تاسو و ـ ما و ـ مونږ و ـ
ځوی م وعظ کاوه ـ ښځو ورته شاباسی و ـ تاسو
ځما ورور ته څه و؟ مونږ ورته هېڅ نه و ـ کریم
مدرسی ته تللو ـ عبد الله دَ خدائ کلام
لوستلو ـ استاد ورته وچه ولی مدرسی ته
په وقت و نه رسیدی؟
ښځی تاسو کو را تللی ـ او کښينا ستلی ـ هر کله
چه زه هلته ورسېدلم ـ نو پرده ئې وکړله ـ
تا هلته څه کول؟ ما دَ دیوال پناه لټوله ـ
ماضی شکیه مه فقرات ـ سبق (۲۰)


١٦
هغه به کړی وي - تا به کړی وي - تاسو به
کړي وي - ما به کړی وي - مونږ به کړي وي -
هغه به ستاسو کار کړی وي - هغوی به څه
کړي وي ؟ زه به هلته تللی یم - مونږ به دا
کتاب لیدلی وي - تا به جماعت کښ نونځ
کړی وي - تاسو به څه لیدلي وي ؟
تر څو چه سړي خبره نه وي ويلي عيب او هنرئ
پټ وي -
ماضی تمنائی معه فقرات - سبق (٢١)
هغه تللی وی - هغوي تللي وي - زه تللی وی
مونږ تللی وی - ١


۱۶
که محمود هلته تللی وی نو بیرته به نه وه کرزیدلی-
که زه په کور کښ وی نوتاله به م خپل کتاب
ورکړی وی-که دی خلقو دخدائی کلام
لوستلی نو گمراه شوی به نه وو- که چیری
تاسو لیکل کولی نوخوش نویس شوی به وئی-
که موز مدرسی ته تللی نوله تا سوبه مخکی
وی- که شما خبره د آورید لی وی- نو
بنه کتاب به دله لاس ورکړی نه وه -
فعل مستقبل مع فقرات - سبق (۲۲)
هغه به لاړشي- هغوي به لاړشي- ته به
لاړشی- تاسوبه لاړشي- زه به لاړشم-


۱۸
مونږ به لا ړ شو ـ
ته به چیری ځی ؟ زه به جماعت ته ځم ـ دا
خلق به چیری ځی؟ دوئي به مدرسی ته ځي ـ
هلته به څه کوي؟ خپل ځامن په ګوري ـ
تاسی به چیری کښيني؟ دَجماعت په ور
کښ به کښینو ـ احمد به مدرسی ته ځي؟
ما آوريدلي دي چه نن به لاړ نه شي ـ
مضارع مصادر مختلفہ معہ فقرات ـ سبق (۲۳)
وائي ـ لولي ـ ورکوي ـ کړي ـ لوي ـ راځي ـ
پکار دي ـ راوړي ـ آخلي ـ آروي ـ ليکي
ګوري ـ پوهيږي ـ کښيني ـ پاتی کیږي ـ


تا سوڅخه به قلم چیرته وي ـ ځما ورورځه وکري؟
ستا ورور د فبر لاړ شي ـ روپي دی واخلی اود
غنمو اوړه دی راوړي ـ خط دي بيکي ـ خپل
سبق دي يادوي ـ کریم له تاسوڅخه کښيني که
خپل کتاب ولوري ؟ که محمود باغ ته ورسيږي
نوتازه ميوه به بيا مومي ـ هر چا له پکاردي
چه لمونځ دکوي ـ او پس له لمانځه نه وعظ د
آوري ـ دا فقره څه معني لري؟ که کويم
پوهيږ ي نووه دی وائي ـ که محمود راشي نو
پر آس دسور شي ـ سړي له پکار دي چه
د خدائی له ياد غافل پاتي نه شي ـ


فعل حال مع فقرات - سبق (۴۴)
هغه کوي - هغوي کوي - ته کوی - تاسو کوئي
زه کوم - موږ كوو -
احمد مشق کوي - هغوي نمونځ كوي - ته څه
کوی؟ زه کار کوم - تا سو سلام کوئي؟ مونږ
مشق كوو - هغه كورته نه ځي - هغوي جماعت ته
ځي - ته ښهرته ځی؟ نه (یه) زه اسلاميه
مدرسی ته ځم - تاسو چيري ځيئي؟ زه د
قرآن شریف ترجمه لوستلو له ځم - د
تا څوئی ډوډئی ولی نه خوري؟ رنځور
دی ځکه نه خوري - ته څه ليکې؟ زه خپل


۲۱
سبق لیکم ـ تاسو خپل کتاب آخلئ؟ هوزه
خپل کتاب آخلم ـ زه داکتاب د پښتو آخلم
څه عیب خونه لري ـ بیشکه واخله هیڅ عیب نه لري
امر حاضر مختلف مصادر معه فقرات ـ سبق (۲۵)
ووایه ـ ولوله ـ وركړه ـ وکړه ـ راشه ـ
لاړشه ـ واوره ـ ولیکه ـ ووینځه ـ وګوره ـ
کښینه ـ راوړه ـ واخله ـ پوه شه ـ ما څخه راشه ـ
کتاب راوړه ـ څه چه د لوستلي دي بیائی ولوله
یخی اوبه راکړه ـ ماڅخه راشه لاسونه دووینځه ـ
دمشرانو نصیحت واوره ـ
خپل سبق ولیکه ـ اودس وکړه ـ هروقت


خپل خدای په یاد لره ـ جزودان دی واخله.
مکتب ته لار شه ـ هوکله چه د استاد په
مخکښ ور شی سلام وکړه ـ په خپل ځای
په ارام کښینه ـ ادب زده کړه.
نہی حاضر مضارع مختلفہ معه فقرات سبق (۲۶)
مه لوله ـ مه ورکوه ـ مه وایه ـ مه کوه ـ
مه خه ـ مه لره ـ مه اوسه.
خطا مه لوله ـ زړه تنگ مه لره ـ هغه چه
نه پوهیږی مه وایه ـ په نمونځ کولو کښ غفلت
مه کوه ـ د اکتاب له لاس مه ورکوه ـ و بدانو
په مجلس کښ مه کښینه ـ خپل کتاب مه خرابوه.


د پښتو ژبه ډیره آسانه او خوږه ده - شرم
مه کوه - څه چه د له مخه کیږي په پښتو کښي
خبري کوه - هم دغه سي زده شی -
فقره های اسم فاعل - سبق (٢٧)
مالمه - پیدا کونکی - لیکونکی - لوستونکی -
سوال کر - ( غوښتونکی )
خدای ځموږ پیدا کونکی دی - لیکونکی پوهیږي
چه په خط کښي څه دي - نن م یو ډیر ښه مارغه
ولید - قرآن خوان د خدای مقبولی دی -
سوال کر له دزه مه وه وه -
فقرات اسم مفعول - سبق (٢٨)


پیدا شوی - لیکلی- آوریدلی - لیدلی -خفه-
کیږ لی - مصرعہ دَ لیدلي په شان کله آورید وۍ
مونږ دَ خدائی پید ایش یُو- ځما خَط و کوره -
زړه خفه مه ساته - مصرع
دَ خپل کرلی علاج نشته دی هونیاره -
په اسلام کښی اوه څیزه سنت دي- یَو هک
سُنَتَوُل - بُل دَ شونډو ویښته اَ خِستل-
دریم دَ پوزی ویښته شوکول - څلورم نوکونه
پَريکَوُل- پنځم سر خریل- شپږم دَ تخرګو یبښته
خریل - اُوْم دَ نامه دَ لاندی ویښته لری ګَول -
سبق (۲۹)


نام های هفته در اصطلاح قدما
شنبى - یکشنبى - دوشنبى - سه شنبى -
چارشنبى - پنجشنبى - جمعه
اسمای هفته در اصطلاح عام افغانان
خَالِي - اتبَار - ګُل (یا پِیر) نَهَی دَ شُروع ورځ (یا چارشنبه)
دَ زیارَت ورځ (یا پنجشنبه) جُمعَه -
دَ خَالِي په ورځ دَ یهودیانو چُتِي وِي - دَ اتبَار
په ورځ دَ نصارٰی رُخصت وِي - دَ ګل (پِیر)
په ورځ رسُول دَ خُدائ پیدا شوی وُه -
او هم په دغه ورځ ئې وفات موندلَی وه -
دَ نهی په ورځ بی بی فاطمی رض له دنیا څخه سفر
کړی وه - دَ زیارت په ورځ رسُول دَ خدائ


٢٦

له مکی معظمی نه په نیت د هجرت را وتلی دی ـ

دجمعی ورځ د مسلمانانو اختر دی ـ او هم په

دغه ورځ دجمعی لمونځ اداکوي ـ

انتخاب از صد پند لقمان

سبق (٣٥)

ای د پلار زو یه خدای و پیژنه ـ که چاته دی

نصیحت کولو نواول ورباند یپخپله عمل وکړه ـ

په اندازه خبری کوه ـ دخلقو قدر کوه ـ د هر چا

حق پیژنه ـ خپل راز پټ ساته ـ په سختی

کښی یار مه آزمایه ـ په سود و زیان کښی

د دوست امتحان وکړه ـ له نا پوهه خلقو تښته


۲۷
دوست هوښیار لټوه - په ښه کارکښ کوشش
کوه - خبره په دلیل سره وایه - د دوستانو
عزت کوه - دوست او دښمن سره تندی
روئ لره - مور پلار غنیمت ګڼه - اوستاد
له پلاره بهتر شماره - خرڅ په اندازه د حاصل کوه
سبق (۳۱)
په هر کار کښ میانه رو اوسه - ځوانمردي
خپل کسب کوه - دمیلمه خدمت چه دله څخه
کیږي ښه کوه - د خپلو سترګو او د ژبي حفاظت
کوه - جامه او بدن پاک ساته - د خټی سره
ټوخ کوه - که د توان وي نو سورلی او تیراندازي


زده کړه - د هر چا کار د هغه په اندازه کوه
چه د شپی خبری کوی نو په قرار او ورو ورو
کوه - او چه د ورځی کوی نو خوا و شا گوره
د کم خوړلو او د کم ویلو او د کم اوده کیدلو
عادت ونیسه - څه چه په ځان نه خوښوی
په نورو هم مه خوښوه - کارونه په عقل
او په تدبیر کوه - چه د څه زده نه وي نو
استادي مه کوه - دچا په ځیز زړه مه تړه -
له د بد اصلو سترگه (طمع) د وفا مه لره -
سبق ( ۳۲ )
په هیچ کارکښ بی فکري مه کوه - ناکړی کار


۲۹
کړی مه شماړۀ - دَ نَن کار صباته مه پریږدۀ -
دَ مشر سره بی آَدَبی مه کوه - دَ مشرانو سره
ډیری خبری مه کوه - سوال کوسه نااُمید کوه -
تیر جنګ مه یادَوَۀ - خپل مال دوست او
دښمن ته مه ښکاره کوه - له خپلو او خپلوئي
مه پریګوه - دَ نیکانو غیبت مه کوه - ځان ته
مه ګورَه - دَ خلقو په مخکښی په پوزه او په خوله
کښی ګوتی مه وَهَه - دَ چا دَ وړاندی په غاښونو
کښی خاشه مه وَهَه - توکی دَ خولی په زوره
مه غورزَوَه - او پوزه په زوره مه سونږکوه -
خُوشی خبری مه کوۀ - دَ خلقو دَ وړاندی


څوک مه شرموه - سترګی مه غړوه
بلی خبره بیامه وایه -
سبق (٣٣)
چه په کومه خبره خندا راځي ځان تر ساته -
خپل صفت د چا د وړاندی مه کوه - خپل ځان
د ښځو په شان مه سازوه - چه خبری
کوی نو لاس مه ښوروه - (یا مه خوځوه)
مړی په بد ومه یادوه - ځکه چه خیرنه لری
چه څو توانیږی نو جنګ او دښمني مه
سازوه - خپله ډوډي د بل په دسترخوان
مه خوره - په هیچ کار کښي جلدي مه کوه -


د دنیا د پاره ځان په تکلیف کښی مه اچوه -
د قهر په وقت خبره په پوه کوه -پوزه
لستوڼي سره مه پاکوه -
سبق (۳۴)
په نمرخاته خوب مه کوه - په لارچه ځی
له مشرانو وړاندي مه ځه - دخلقو په
خبرو کښی مه واژه - خوا ؤ شا مه ګوره -
د میلمه دوړاندي چاته قهر مه کوه -سایه
ته د کار مه وایه - لیونی سره خبری مه
کوه - د اوزګار وخلقو سره په لارکښی مه
کښینه - په هر سود زیان باندی عزت


۳۴
(کپیره)
مه ورگوه ـ کبر جن مه اوسه ـ له جنگ
اوله فِتنی نه په ډډه اوسه ـ په عاجزِي
اوسه ـ ژوندون تیره وه د خدائتعالٰی
سره په صداقت ـ او د نفس سره په قهر
او د خلقو سره په انصاف ـ او د مشرانو
سره په خدمت ـ او د کچنو سره په مینه
او د درويشانوسره په سخاوت ـ او د دوستا[نو]
سره په محبت ـ او د دښمنانو سره په نرمي
او د عالمانو سره په تواضع ـ او د جاهلانو
سره په نصیحت ـ


٣٣
قصه
سبق (٣٥)
له سکندر په وقت د مرګ چا پوښتنه وکړه
چه په دا لږ ژوندون دڅرنګ جهان واخیست
(بالاندی که) هغه ځواب ورکړ-چه په دوه خبرو-
یوداچه دښمنان م ناچاره کول چه م دوستان
کړی-بله داچه دوستان م نه پریښول-
چه م دښمنان شي-
دوه څیزه هیرول نه دي پکار-يوخداي-
او بل مرګ-
قصه


۳۴
سبق (۳۶)
یو غل چا فقیر کره غلا له لاړ - هر قدر
چه تالاش ئي وکړ- څه ئي بیاونه مونده-
فقیر ویښ وه- سر ئي پورته کړ- ورته ئي وُو-
چه زه په رڼا ورځ دِلته څه نه مومم
ته په توره شپه کښ به د لته څه بیامُومِي
قصه
سبق (۳۷)
چا وُ و چه فلانکي دَ شپی شراب څښلِي
وُو- او بیخو ده پروت وه - یو نیک
سړي دا واورید ه- وه ئي وُ چه که په


۳۵
څو دَ ئي - نو شراب په ئي بۀ وُ و چَښلَي -
قصه
سبق (۳۸)
جالينوس حکيم تۀ ې وُو ـ چه کومه غذا
اصلاح دَ بدن کوي ؟ هغه وُ وچه لوږه ـ
اوبيا ئ وُو چه خوراک دَ پاره دَ ژوندون
دَی ـ نه ژوند دَ پاره دَ خوراک ـ
څو نصيحتونه
سبق (۳۹)
(۱) خرڅ په اندازه دَ حاصل کوه ـ
(۲) دَ نکته چينو په خبرو اعتبار کول نه دي


۳۴
پکار ۔
(۳) څو چه توانیږی له دښمن څخه (سره)
مدار کوه ۔
(۴) په صلح رضامند شه - چه په آخر
د کار بی له خدای هیڅوک پرنه پوهیږی
(۵) په کثرت د مال او د یارانو هیڅ
اعتبار پکار نه دی ۔

تمت بالخير والعافیة


اطاعت پادشاه اسلام
بموجب حکم قرآن شریف

الله پاک دي په قرآن کښي فرمايلي
أَطِيعُ اللَّهَ وَأَطِيعُ الرَّسُولَ دي ماليدلي
ورسره دَي أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ جانه
دغه حکم له قرآن دَي عيانه
معنی داچه دَ الله رسول احکام
تل منئي مسلمانانو صبح و شام
بیا چه ستاوی باد شاه بلند اقبال
وي له تاسو نه نيکمرغي فرخنده فال


۳۸

اطاعت ئي په همان فرض کڼري يارانوا
نافرمان به باغي شي هوښیارانو
د باغي حکم د قتل وايه کيږي
په کتبو کښی داهسی معلوميږي
اوس د خپل بادشاه غازي ليکم صفت
خدائ د تل د ده د ځان کړي حفاظت
معارف پرور ځموږ اعليحضرت دی
شام مدام په غمخورکئي د خپل ملت دی
چه د قوم د بهبودي دپاره وروره
شب و روز کوی کوشش هسی و ګوره
مدرسی ئي کړی جاري په هر مقام


۳۹
په خپل خرڅ سره دی شاه عالی مقام
چه هر قوم شي له هر علم نه فیضیاب
جهالت له ملک ورک شي شي په آب
چه بادشاه دانون پاره اختو په ځان
د خرحنود تعلیم له هره شان -
باید دا چه فائده واخلئي په دا شان
چه هر تاسی شئي خوشحال هم شاه زمان
دغه وکڼرئي رحمت د خدائی یا رانو
دولت د شاه دی غنیمت ای هوښیارانو
که دا وقت موله لاس ورکړ نو ارمان دی
دا ارمان د هریوکس ګوره په ځان دی


۴۰
خَسِرَ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةَ ورګوره
ده خواري ددين دنيا اى ځما وروره
مهاجر ګل احمد جوړ کړ داكتاب
چه مِلَّت د واړه شي تِرنه فيضياب

دستخط بنده قاضی گل احمد مهاجر معلم افغانی مدرسه مبارکه حبیبیه