{"book": "adl0610", "page": 1, "text": "[ILL]\nجغرافیای عمومی ابتدائی\nبرای شاگردان مکاتب رشدیه عسکریه افغانستان\nمؤلف :\nقوماندان مکتب فنون حربیه\nو مدیر و معلم عموم مکاتب عسکریه\nجنرال\nالسید محمود سامی\nدر مطبعه مکتب فنون حربیه با اراده سنیه طبع گردید .\nطبع اول\nسنه ١٣٣٣ هجریه شمسیه سنه ١٣٣٤"}
{"book": "adl0610", "page": 2, "text": "جغرافیای عمومی ابتدائی\nبرای شاگردان مکاتب رشدیهٔ عسکریهٔ افغانستان\n\nمؤلف :\nقوماندان مکتب فنون حربیه\nومدیر ومفتش عموم مکاتب عسکریهٔ\n\nافغانستان\n\nجنرال\nالسید محمود سامی\n\nمطبعهٔ مکتب فنون حربیه با ارادهٔ سنیه طبع کردید .\nطبع اول\n\nکابل -- سنبله سنه ۱۲۹۸ وذی الحجه سنه ۱۳۳۷\n\nحربیه\nمحمد علم علمی یی\nنومره\n۲"}
{"book": "adl0610", "page": 3, "text": "بسم الله الرحمن الرحیم\n(مختصر جغرافیای عمومی)\nمقدمه\nس -- علم جغرافیا از چه بحث میکند ؟\nج -- از روی زمین یعنی از دنیا ومافیها بحث میکند .\nس -- مقصد از دانستن علم جغرافیا چیست ؟\nج -- هر انسان به دانستن همه تفرعات خانهٔ خصوصی\nخود محتاج است . مثلا :\nدروازهٔ داخل شدن و خارج شدن\nو جای نشستن وکونه وبام والحاصل هر کنج\nوگوشهٔ خانهٔ خود را و نیز در خانهٔ هر کدام\nهمنشین خود را باید بداند [ILL]\nطریق زندکانی خود را نمید[ILL] آنکه"}
{"book": "adl0610", "page": 4, "text": "۳\nدنياخانه عمومی انسانان است . انسان اگر\nدنیا را نداند گویا انسانیت خودرا نمیداند .\nپس ، انسان چنانچه بدانستن خانه\nخصوصی خود و همنشین و همسایه خود\nمحتاج است همچنان دانستن دنیا که خانه\nعمومی انسان است مع مناسباتیکه با همنشین\nدارد از جمله لوازم انسانیست .\n۱ س - در سئوال اول ذکر شده که جغرافیه از دنیا\nومافیها بحث میکند . آیا مراد از دنیا و مافیها\nچیست ؟\nج - مراد اینست که : علم جغرافیه : از کوه ها ،\nبحورها ، نهر ها ، کول ها یعنی طالابها\nو از جسامت دنیا و از مناسبات دنیا همراه\nدیگر ستاره ها و نیز از انسانها و حیوانات و از\nنباتات و الحاصل از هر چیز دنیا بحث میکند .\nبنابران علم جغرافیه از هر چیز که بحث میکند\nبنام همان چیز : موسوم میشود .\nجغرافیا چند قسم است ؟"}
{"book": "adl0610", "page": 5, "text": "٤\nج — بسیار قسم هاست . مگر مشهور ترین آنها .\nه است :\n۱ — جغرافیای ریاضی ،\n۲ — جغرافیای طبیعی ،\n۳ — جغرافیای سیاسی ،\n٤ — جغرافیای اقتصادی ،\nه — جغرافیای عسکری .\nس — جغرافیای ریاضی از چه بحث میکند ؟\nج — از شکل و جسامت و غیرۀ دنیا و از مناسبات\nآن با دیگر ستاره ها .\nس — جغرافیای طبیعی از چه بحث میکند ؟\nج — از کافهٔ عوارض طبیعیهٔ زمین ؛ یعنی\nاز جبال ، بحار ، انهار ، آبناها ، رأسها\nواز کولها یعنی طالابها و غیره بحث میکند .\nس — جغرافیای سیاسی از چه بحث میکند ؟\nج — از دولتها واز طرز ادارۀ آنها واز شهر ها\nوقصبه ها بحث میکند .\nس — جغرافیای اقتصادی از چه بحث میکند ؟"}
{"book": "adl0610", "page": 6, "text": "ج - از معادن زمین و از نباتات و حیوانات\nیعنی از صنعت ، زراعت و تجارت بحث\nمیکند .\nس - جغرافیای عسکری از چه بحث میکند ؟\nج - از موادیکه به تاریخ عسکری و فن حرب\nتعلق دارد بحث میکند .\nاصطلاحات جغرافیه\nس - جزیره چیست ؟\nج - پارچۀ زمین را کویند که هرطرف آن ، آب\nباشد شکل ۱ .\nس - جزائر مجتمعه چیست ؟\nج - جزیره هائیکه در یکجای جمع شده باشند گویند\nشکل ۱ .\nس - شبه جزیره چیست ؟\nج - پارچۀ زمین را کویند که سه طرف آن آب"}
{"book": "adl0610", "page": 7, "text": "٦\nو يك طرف آن به خشکه ؛ متصل باشد شکل ٢ .\nس — برزخ چیست ؟\nج — پارچه زمین را گویند که شبه جزیره را به خشکه ؛ متصل میکند شکل ٣ .\nس — بوغاز چیست ؟\nج — آبهای تنک که مابین دو قطعه زمین بوده دو بحر را بهم متصل میسازند ؛ آنها را ( بوغاز ) و یا ( آبنا ) گویند شکل ٤ .\nس — جدول و یا قنال چیست ؟\nج — بعضا دره های منتظم حفر نموده دو بحر و یا دو نهر را متصل میسازند . آنها را (جدول) و یا (قنال) گویند .\n[جدولهای مذکور در اوروپا خصوصا در المانیا ، بلچیقا ، فرانسه ، انکلتره خیلی بسیار است .\nدر جدولهای مذکور ؛ سفینه ها یعنی"}
{"book": "adl0610", "page": 8, "text": "کشتی ساخته برده بایتالیا میفروخت قرنی (۱۰)\nزراعت و تجارت ، خیلی نافع است !\n٤- بردن و یا رن چیست ؟\nه - بعضی خُشکه بداخل بحر درآمده نوکدار میباشد\nنوک انرا برون و یارن گونید\n٢- بحر زرو با خلیج چیست ؟\n۷- بعضا بحر بداخل خشکه در امده میگردد انرا\nگویند .\n۳- مرسی چیست؟\n- ۵ - چنین خلیج را گوئید که در حین وزیدن باد\nبازگشت و فورته کشتی در انجا بامن میشود."}
{"book": "adl0610", "page": 9, "text": "(اصطلاحات جغرافیه در باب بریهی خشکه)\n\nس - جبل چیست؟\nج - بعضی جاهای زمین بطرف اسمان بلند شده\nباشد انرا کوه گویند و جمع انرا جبال گویند.\nس - جبال سلسله چیست؟\nج - جبل هائی که باهمدیگر پیوسته بوده باستقامت\nخط مستقیم و یا منحنی رفته قطار شده باشد\nانها را (جبال سلسله) و یا (سلسله جبال) گویند\nس - ولکان چیست؟\nج - بعضی جبل ها باشد که از قله ان\nاتش می براید انرا کوه های کوه\nاتش فشان گویند."}
{"book": "adl0610", "page": 10, "text": "۹\n\nس - لاو چیست ؟\nج - معادن مایعه را گویند که از تپه کوه آتش فشان می برآید شکل ۹\nس - کوه آتش فشان ؛ دلیل چیست ؟\nج - دلیل اینکه دنیا عبارت از آتش بود و الا آن نیز بداخلش آتش میباشد .\nس - دامن ، یاماج ، ذروه چیست ؟\nج - لب کوه را ( دامن ) ؛ و قدری بالاتر آن را ( یاماج ) و نقطۀ بالاترین کوه را ( ذروه ) و یا ( تپه ) گویند .\nس - تپه چیست ؟\nج - بلندیهای خرد خرد کوه مانند را گویند .\nس - سطح مائل چیست ؟\nج - زمین های نشیب را گویند که میاه را یعنی آب ها را و نهر ها را ازيك طرف بدیگر طرف میریزانند . بزبان فرانس ( وه رسان )\nس - خط تقسیم میاه چیست ؟\nج - آن خطهای کوه را گویند که آب باران را"}
{"book": "adl0610", "page": 11, "text": "۱۰\nدو طرفه تقسیم میکنند .\nس – در بند چیست ؟\nج – آن جاهای تنگ را گویند که مابین دو کوه\nو یا مابین کوه و نهر و یا بحر و یا کول ؛ محصور\nباشد .\nس – اووه چیست ؟\nج – زمین های هموار را گویند که جاهای سبز\nو درخت وده و قصبه و مسجد داشته باشد\nشکل ۱۰\n[ ده و شهرها را در اووه ها و زیاده تر\nبکنار بحر و یا نهرها آباد میکنند ] .\nس – یایلا چیست ؟\nج – اووه های بلند را گویند شکل ۱۱\nس – چول و صحرا چیست ؟\nج – چنین دشتها را گویند که از آب و سبزه ؛\nمحروم و گرمی آن بسیار باشد . و یا از شدت\nسرما آبش منجمد باشد .\nمثلا : در افریقا صحرای کبیر ؛ و در آسیه"}
{"book": "adl0610", "page": 12, "text": "۱۱\n\nدر چین ؛ دشت غوبی وسبریا .\nس - واح چیست ؟\nج - در دشتها بعضاً چنین جاها میباشد که سبزه و آب\nو گیاه داشته میباشد .\n\nاصطلاحات مياه\n\nس - وادی چیست ؟\nج - جاهای تنگ که مابین دو سلسله جبال\nمحصور باشد ( وادی ) ویا ( دره ) گویند .\nس - جمودیه چیست ؟\nج - بعضاً مياه وادیها از شدت سرما منجمد میشود\nآنها را ( جمودیه ) مینامند شکل ۸ .\nس - دره چیست ؟\nج - بارانهائیکه بر جاهای بلند می افتد به داخل\nوادیها میبرد . و در وادیهای مذکور\nآبهای مختلف یعنی خرد و کلان و غیره"}
{"book": "adl0610", "page": 13, "text": "۱۲\n\nبه جریان ؛ آغاز میکند ، خرد آنها را ( دره ) مینامند .\nس ـ رود چیست ؟\nج ـ رود آنست که از چند دره پیدا میشود .\nس ـ نهر چیست ؟\nج ـ از اجتماع دره ها و رود هـا پیدا میشود . شکل ۱۲ \nس ـ [ آب دره ها به رود ها ؛ و آب رود هـا به نهرها ؛ و آب نهرها به بحرها می ریزد !].\nس ـ منبع نهر چیست ؟\nج ـ آن جای را گویند که نهر از آنجا شروع میکند .\nس ـ منصب نهر چیست ؟\nج ـ آب نهر ؛ در آ خر به آب نهر ؛ مـلاقی میشود . محل تلاقی مذکور را ( منصب نهر ) میگویند ، شکل ۱۲ .\nس ـ ملتقا چیست ؟\nج ـ محل تلاقی آب دو نهر ویارود و یا دره را گویند ."}
{"book": "adl0610", "page": 14, "text": "٢ - مجرا چیست ؟\n- ظرف نهر را گویند که اب نهر در ان جاری\nباشد .\n٢ - جریان چیست ؟\n- روان شدن ابرا گویند\n٣ - دلتا چیست ؟\n- نهرها بعضاً در حد مصب ربها به شاخها\nتقسیم شده بجهد به بحر میرزند . جزیره ها ئیکه\nما بین شاخهای مذکور پدید آید (دلتا)\nنامیده میشود .\n٤ - ساحل چیست ؟\n- کنار میاه جاریه را ساحل کوئید\n- ساحل یمین و ساحل یسار یک نهر کدام است ؟\n- هرگاه روی خود را بطرف مصب نهر بگریم بطرف راست\nساحل یمین و بطرف چپ ساحل یسار است"}
{"book": "adl0610", "page": 15, "text": "٣- هرگاه در شهر متصل بیک نهر واقع باشد\nکدام یکی را بالا و کدام یکی را پایان گوئید؟\n٤- هر شهر که بطرف منبع نزدیک است بالا و دیگر را\nپایان گوئید.\n٣- هرگاه یک سفینه تابع جریان بصر روان باشد\nگفته میشود که سفینه بالا میرود و یا پایان میرود\n٥- پایان میرود\n٦- حوضه چیست؟\n٧- آن اراضی را گویند که دران یک نهر و شعبات آن\n(جوی، دره، رود و غیره) جاری باشد مثلاً:\nحوضه قزل دریم\n٨- نظامی چیست؟\nدر کمره یک است."}
{"book": "adl0610", "page": 16, "text": "۴ - باصطلاح جغرافیا به چه معنی می آید ؟\n۵ - تپه های مسلسل و یا میان قطعه دریا\nیا پشته ها و یا دروه ها باشد که حصه ها را از هم دیگر\nجدا میکند (نطاق) نامیده میشود .\n۶ - سیل چیست ؟\n- آبیست که از باران و یا از آب شدن برف\nبهم حاصل گردیده به کثرت و شدت جاری\nمیگردد\n۷ - نهر چیست و انهار به چند قسم است ؟\nج - در نهرها دروه ها و حصه های عمیقی میباشد که انسان\n[ILL]\nیا این که در واقعه از ساحل بدیگر ساحل گذشته\nمیتواند و یا گذر گفته میشود ."}
{"book": "adl0610", "page": 17, "text": "س - ینبع میاه چیست؟\nج - آب برف و یا باران بداخل خاک در امده در طبقات\nغیرقابل نفوذ جمع میشود و بعده یک منفذ پیدا کرده\nظاهر و جاری میشود انرا گویند.\n\nس - فواره چیست؟\nج - ابهائیکه بقراریان فوق بداخل تراب درامده جمع میشود\nو ابهای مذکور بواسطه ثقلت و تضیق انها از سطح زمین\nبلند می پرد انرا فواره گویند.\n\nس - تایناق چیست؟\nج - بحیره حاطیست که بنبع های مصنوعی بپیدا میشود.\n\nس - نهر غائب و یا پنهان چیست؟\nج - آن نهر را گویند که تایک جائی به سطح زمین جاری\nمیشود و بعده غائب شده باز از یک مقام\nمیشود انرا گویند."}
{"book": "adl0610", "page": 18, "text": "س - عمق میاه چیست؟\nج - آن بعد شاقولی را گویند که مابین قعر آب وسطح آب میباشد\nس - عرض میاه چیست؟\nج - عبارت از مسافه افقیست که مابین دو ساحل\nمقابل باشد.\nس - طفو طغیان چیست؟\nج - آبها طغیان نموده سواحل را زیر میسازد\nانرا گویند\n( بحیره ها یعنی کولها )\nس - بحیره چیست؟\nج - جاهای عمیقرا که چاراطراف ان خشکه بوده\nپر آب میباشد - از روی بحیره\nدر بنکال (کول) گویند. در فارسی تالاب گویند"}
{"book": "adl0610", "page": 19, "text": "س - غدیر چیست؟\nج - بحیره‌های خرد را بعربی غدیر می‌گویند\nس - قابلجه چیست؟\nج - در اراضی ولکانیۀ بعضی منبع‌های آب کرم میباشد\nانرا قابلجه گویند. حوضهایئکه لذدن آب کرم\nپدید آید انرا بترکی قابلجه گویند.\nس - مرز غه\nس - مرز غه چیست؟\nج - غدیر هائیګە آب آن بدبو باشد انرا میگویند.\nس - هوای جای‌های مرزغه‌ چطور است؟\nج - بسیار بد است چراکه مرزغه‌ها مخزن\nتب لرزه و انواع امراض است."}
{"book": "adl0610", "page": 20, "text": "س - ارض چیست ؟\nج - زمین را گویند.\nس - ارض به چه شکل است ؟\nج - ارض کره یعنی مانند نارنج مدور است.\nس - آیا کوههای زمين و چقریهای زمین کرویّت\nزمین را خلل نمیدهد؟\nج - نی اینها نسبت به جسامت ارض هیچ اند\nچنانکه پستی و بلندی که به سطح نارنج است کرویّت\nنارنج را خلل نمیدهد هم چنان کوههای بلند\nو چقوریهای زمین کرویّت ارض را خراب\nنمیکند.\nس - آیا کُرهٔ ارض بچک جا تکیه کرده است؟\nج - کرهٔ ارض به هیچ جاها تکیه نکرده است. بلکه با لکل\nچنانکه یک بالون در هوا پرواز میکند هم چنان کُرهٔ ارض"}
{"book": "adl0610", "page": 21, "text": "نیز معلق به قدرت الله تعالی در فضا میباشد\nس - فضا چیست ؟\nج - همین خالیگاه عظیم نامحدود را گویند که کره ارض\nو آفتاب و همه اجرام سماویه با این بزرگی دران میباشد\nو به هیچگه حد و پایان ندارد و فضای نامتناهی\nو یا بیحد مجرد نامیده میشود .\nس - ارض خورد است و یا کلان ؟\nج - بسیار کلان است .\nس - محیط کره ارض چقدر است ؟\nج - (٤٠٠٠٠) چهل هزار کیلومتره میباشد .\nس - دنیا کلان است و یا کوکب ؟\nج - دنیا خورد ترین سیاره ها است\nس - کره ارض کلان است و یا آفتاب ؟\nج - کره ارض (١٣٠٠٠٠٠) یک ملیون و سیصد هزار\nدفعه از آفتاب خورد تر است"}
{"book": "adl0610", "page": 22, "text": "۲۱\nس - کرۀ ارض ؛ ضیا و حرارت از کجا میگیرد ؟\nج - در اثنای روز ؛ ضیا و حرارت را از آفتاب\nمیگیرد . و در اثنای شب ؛ ضیا یعنی روشنی\nاز قمر یعنی از مهتاب میگیرد .\nس - قمر کلان است ویا کرۀ ارض ؟\nج - کرۀ ارض (٤٩) دفعه از قمر کلان است .\n\nجهات\n\nس - جهت چیست ؟\nج - سمت را ( جهت ) و جمع آنرا ( جهات )\nمیگویند .\nس - اول باول چند جهت هست ؟\nج - (٤) جهت هست :\nشرق ، غرب ، شمال ، جنوب .\nس - شرق وغرب کدام جهات اند ؟\nج - جهتی که هر روز وقت صبح ؛ آفتاب از آنجا"}
{"book": "adl0610", "page": 23, "text": "۲۲\n\nمی برآید آن جهت را ( شرق ) و وقت\nنماز شام ؛ آفتاب در آنجا غائب میشود\nآن جهت را ( غرب ) مینامند .\nس – شمال وجنوب كدام جهات اند ؟\nج – هرگاه طرف راست خود را بشرق وچپ\nخود را بغرب داده ايستاده شويم جهتی\nکه پیشروی ما میباشد آن جهت ؛ (شمال)\nو پس پشت ما میباشد ( جنوب ) است .\nس – همين ( ٤ ) جهت را چه میگویند ؟\nج – جهات اربعه اصلیه میگویند .\nس – بدون جهات اربعه اصليه آيا جهات دیگر\nنیز هست یا نه ؟\nج – بلی هست ! ما بين جهات اربعه اصليه ؛\nچهار جهت ديگر نيز فرض و تصور کرده\nمیشود كه ( جهات فرعيه ) ناميده\nمیشوند .\nس – اينها كدام اند ؟\nج – شرق شمالی : مابين شرق و شمال ؛"}
{"book": "adl0610", "page": 24, "text": "۲۳\nشرق جنوبی : مابین شرق و جنوب ؛\nغرب شمالی : ما بین غرب و شمال ؛\nغرب جنوبی : مابین غرب و جنوب .\nس - ما بین جهات اصلیه و فرعیه آیا جهات\nدیگر جهت هست یا نه ؟\nج - بلی ! مابین آنها ۳ ؛ ۳ جهت دیگر نیز\nفرض وتصور کرده میشود . که مجموع آنها\n٢٤ جهت میشود . آنها را ( جهات\nمرکبه ) میگویند .\nس - پس جهات اصلیه و فرعیه و مرکبه ؛\nچند جهت میباشند ؟\nج - ٣٢ جهت میباشند\nس - اگر شب باشد و یا در روز و قتیکه\nابر باشد ؛ تعیین جهات ؛ چه طور\nمیباشد ؟\nج - بواسطۀ ( پوصله‌ ) یعنی ( قطب نما )\nتعیین جهات کرده میشود .\nس - در خریطه‌ها تعیین جهات اصلیه چه"}
{"book": "adl0610", "page": 25, "text": "٢٤\nطور است ؟\nج – طرف بالای خریطه (شمال) و طرف\nپایان آن (جنوب) و طرف راست\nآن (شرق) و طرف چپ آن\n(غرب) است .\n\nدوائر ارض\n\nس – حرکت محوریه ؛ و محور ارض چیست ؟\nج – هر گاه يك سوزن دراز را ؛ از میانه يك\nنارنج ؛ چنین بخلا نیم که نوك آن از نقطه مقابل\nبر آید . بعده هر دو نوك سوزن را گرفته\nنارنج را باطراف سوزن دور بدهیم\nهمین دور خوردن نارنج را (حرکت\nمحوریه) و خود سوزن را (محور)\nمیگویند .\nهمچنان ؛ آن خط مستقیم خیالی که"}
{"book": "adl0610", "page": 26, "text": "٢٥\n\nاز میانه کره ارض بگذرد و هر دو نهایت آن\nبه سطح ارض ؛ منتهی باشد آنرا\n(محور ارض) میگویند.\nس - مرکز ارض کدام است ؟\nج - نقطه منتصف محور ارض را گویند.\nس - قطب چیست ؟\nج - هر یکی از دو انجام محور ارض را (قطب) ؛\nو هر دو را (قطبین) میگویند. قطب\nفوقانی را (قطب شمالی) و تحتانی را\n(قطب جنوبی) مینامند.\nس - قطب سماء کدام است ؟\nج - هرگاه محور ارض را خیالاً از هر دو\nجانب ؛ باستقامتش تمدید کنیم البته کره\nسما را به ۲ جای ؛ قطع میکند.\nهر یکی از همین ۲ تقاطع را (قطب سمائی)\nمیگویند. یکی را (قطب شمالی سماء) و\nدیگر را (قطب جنوبی سماء) مینامند.\nس - خط استوا و یا دائرۀ استوا چیست ؟"}
{"book": "adl0610", "page": 27, "text": "٢٦\nج - آن دائره را گویند که محیط آن از هردو\nقطب ارض ؛ به ابعاد متساویه بوده\nدنیارا از کمر ؛ احاطه نموده باشد .\nس - خط استوا کرۀ ارض را چه گونه تقسیم\nنموده است ؟\nج - به ۲ نصف تقسیم نموده است : نصف\nکرۀ شمالی ؛ و نصف کرۀ جنوبی .\nس - این دائره را چرا دائرۀ استوا مینامند ؟\nج - چونکه شهر هائیکه بر این دائره هستند\nشب و روز آنها متساوی میباشد .\nس - جاهای گرمترین دنیا کدام است ؟\nج - محلهای خط استوا است .\n\nدوائر عرض و طول\n\nس - دوائر چیست ؟\nج - یعنی دائره ها ."}
{"book": "adl0610", "page": 28, "text": "۲۷\nس - دوائر عرض و یا دوائر متوازیه چیست ؟\nج - آن دوائر تصوری یعنی خیالی را گویند\nکه بخط استوا موازی باشند .\nس - چرا دوائر عرض میگویند ؟\nج - چرا که عرض هر محل بواسطۀ آنها\nتعیین کرده میشود .\nس - دوائر عرض را چرا دوائر متوازیه نیز\nمیگویند ؟\nج - زیرا که به دائرۀ استوا متوازی اند .\nس - دوائر عرض چه فائده دارند ؟\nج - این فائده را دارند : که بواسطۀ آنها\nبعد و مسافۀ دو مملکت و یا ۲ شهر را\nاز همدیگر ؛ و نیز گرمی و یا سردی آنها\nرا تعیین میکنیم .\nس - دوائر عرض چند تاست ؟\nج - ( ۱۸۰ ) است . ( ۹۰ ) از آنها\nبه طرف شمال خط استوا و ( ۹۰ )\nدیگر به طرف جنوب خط استوا میباشد ."}
{"book": "adl0610", "page": 29, "text": "۲۸\nس - آیا دوائر عرض بهمدیگر ، مساوی اند یا نه ؟\nج - نی ؛ کلانترین آنها دائره استواست . وبعده به طرف قطبها خرد شده میروند . آخرین آنها در قطبها صفر میگردند .\nس - برای تعیین کردن مسافات و گرمی و سردی مملکتها آیا کدام را از دوائر عرض باید که مبدأ عرض ؛ اعتبار کنیم یعنی بشماریم ؟\nج - خط استوا را .\nس - دوائر نصف النهار و یا دوائر طول کدام اند ؟\nج - آن دائره هاست که از هر دو قطب ارض میگذرند .\nس - دوائر طول را چرا نصف النهار نیز مینامند ؟\nج - شهر هائیکه بر يك دائره طول میباشند نصف نهار آنها یعنی نصف روز آنها"}
{"book": "adl0610", "page": 30, "text": "۲۹\nبيك وقت ؛ واقع میشود . لهذا\nنصف النهار مینامند .\nس – دوائر نصف النهار را چرا دوائر طول\nنیز مینامند ؟\nج – چرا که طول هر شهر بواسطهٔ آنها\nمعین میشود .\nس – فائدهٔ دوائر نصف النهار چیست ؟\nج – مسافاتیکه مابین مملکتها و شهرهاست\nبواسطهٔ آنها تعیین کرده میشود .\nس – دوائر نصف النهار چند عدد است ؟\nج – ( ٣٦٠ ) عدد است . نصف آنها\nیعنی ( ١٨٠ ) از آنها بطرف شرق\nمبدأ طول است و دیگر نصف آنها بطرف\nغرب مبدأ طول میباشد .\nس – مبدأ طول چیست ؟\nج – برای تعیین مسافات مابین شهرها و\nمملکتها یکی از دوائر طول باید که مبدأ\nشمرده شود آنرا ( مبدأ طــول )"}
{"book": "adl0610", "page": 31, "text": "٣٠\n\nمینامند .\nس — دوائر نصف النهار و یا دوائر طول\nکرۀ ارض را چه گونه تقسیم نموده‌اند ؟\nج — چنانکه خط استوا کرۀ ارض را به دو\nنصف یعنی به نصف کرۀ شمالی و نصف\nکرۀ جنوبی ؛ تقسیم نموده است هکذا\nهر دائرۀ نصف النهار نیز کرۀ ارض را\nبه ۲ نصف ؛ تقسیم کرده است : نصف\nکرۀ شرقی و نصف کرۀ غربی .\nس — در خریطه‌ها دوائر طول و عرض\nکدام اند ؟\nج — خطهائیکه از شرق خریطه تا غرب آن\nکشیده میباشند دوائر عرض است . و\nخطهائیکه از شمال خریطه تا جنوب آن\nرفته است دوائر طول میباشد ."}
{"book": "adl0610", "page": 32, "text": "۳۱\n\n— عرض و طول جغرافی —\n\nس — عرض يك محل ؛ کدام است ؟\nج — بعد آن محل از خط استوا .\nس — عرض يك محل چند نوع است ؟\nج — ۲ نوع است : عرض شمالی ، عرض\nجنوبی .\nس — عرض شمالی وعرض جنو بی يك محل\nکدام است ؟\nج — محل مذکور هر گاه در نصف کره شمالی\nباشد عرض آن ؛ عرض شمالی است .\nو اگر در نصف کره جنوبی باشد عرض\nآن ؛ عرض جنوبیست . مثلا : کابل :\nچون در نصف کره شما لیست لهذا عرض\nآن ؛ عرض شما لیست .\nس — طول يك محل کدام است ؟\nج — بعد آن محلی از مبدأ طول ."}
{"book": "adl0610", "page": 33, "text": "۳۲\nس - طول يك محل چند نوع است ؟\nج - ۲ نوع است : طول شرقی وطول غربی .\nس - طول شرقی و طول غربی يك محل\nکدام است ؟\nج - محل مذکور هرگاه در شرق مبدأ طول\nباشد طول آن محل ؛ طول شرقیست .\nو اگر در غرب مبدأ طول باشد طول\nمحل مذکور ؛ طول غربیست .\nمثلا : کابل ، چون در شرق\nاستانبول میباشد پس هرگاه نصف النهار\nاستانبول را مبدأ طول ؛ اعتبار کنیم\nطول کابل ؛ طول شرقی شمرده میشود .\n\nمدار ها\nس - مدار چیست ؟\nج - از جمله دوائر متوازیه ؛ ٤ دائره"}
{"book": "adl0610", "page": 34, "text": "۳۳\n\nمیباشد ؛ ۲ در نصف کره شمالی و ۲\nدر نصف کره جنوبی . هر یکی را\n( مدار ) مینامند .\nس – كدام كدام اند ؟\nج – در نصف کره شمالی ؛ مدار سرطان و\nمدار قطب شمالی .\nو در نصف کره جنوبی ؛ مدار جدی\nو مدار قطب جنوبی .\nس – مدار های مذكور از خط استوا چند\nدر جه دور میباشند ؟\nج – هر يکی از مدار سرطان و مدار جدی ؛\n۲۳ درجه و ۲۸ دقیقه از خط استوا\nدور اند .\nو هر یکی از مدار قطب شمالی و مدار\nقطب جنوبی ؛ ٦٦ در جه و ۳۲ دقیقه\nدور میباشند ."}
{"book": "adl0610", "page": 35, "text": "٣٤\nمناطق\nیعنی منطقه ها [ ١ ]\n\nس - منطقه چیست ؟\nج - سطح زمین را بواسطۀ مدارها بقرار ذیل\nبه ٥ پارچه تقسیم میکنند ؛ هر یکی را\n( منطقه ) مینامند :\n١ - منطقۀ باردۀ شمالی :\n(مابین قطب شمالی و مدار قطب شمالی) ،\n٢ - منطقۀ معتدلۀ شمالی :\n(مابین مدار قطب شمالی و مدار سرطان) ،\nمنطقۀ حارۀ شمالی :\nمابین مدار سرطان و خط استوا ،\n۳ - منطقۀ حارۀ جنوبی : ما بین\nدائرۀ استوا و مدار جدی ،\n[ ١ ] منطقه = کمر بند ."}
{"book": "adl0610", "page": 36, "text": "٣٥\n\n٤ ـ منطقة معتدله جنوبی : مابین\nمدارجدی و مدارقطب جنوبی ،\n٥ ـ منطقه بارده جنوبی : مابین مدار\nقطب جنوبی و قطب جنوبی .\n[ منطقه بارده ها را منطقه\nمنجمده نیز مینامند ؛ چرا که\nدر آنجا همیشه یخبندی میباشد ! ]\nس ـ هوای منطقه بارده و یا منطقه منجمده\nچه طور است ؟\nج ـ فوق الحد ؛ سرد ودائما به یخ ؛ مستور\nمیباشد . لهذا اکثر جاهای منطقه مذکوره\nقابل سکونت نمیباشد .\nس ـ هوای منطقه معتدله چه گونه است ؟\nج ـ نه بسیار گرم و نه خیلی سرد است .\nلهذا منطقه مذکور بسیار معمور و لطیف\nمیباشد .\nس ـ هوای منطقه حاره چه طور است ؟\nج ـ بسیار گرم میباشد . لهذا ٢ موسم\nدارد : یکی گرم ویکی باران دار ."}
{"book": "adl0610", "page": 37, "text": "٣٦\nس - دائرۀ خسوف کدام است ؟\nج - ارض حركت سنویۀ خود را بر محيط يك دائره اجرا ميكند آن دائره را (دائرۀ خسوف) و يا (مدار شمس) گويند .\nس - این دائره را چرا دائرۀ خسوف و چرا مدار شمس ميگويند ؟\nج - چونكه خسوف ؛ درينجا واقع ميشود لهذا ( دائرۀ خسوف ) مینامند . و نيز چونكه شمس ؛ حركت ظاهريۀ خود را بر همين دائره اجرا ميدارد لهذا ( مدارشمس ) ميگويند .\nس - دائرۀ خسوف از دائرۀ استوا چند درجه مائل است ؟\nج - ٢٣ درجه و ۲۸ دقيقه مائل است . لهذا در نصف كرۀ شمالی ؛ به مدار سرطان ؛ و در نصف كرۀ جنوبی ؛ به مدارجدی ؛ منتهی یعنی مماس ميباشد ."}
{"book": "adl0610", "page": 38, "text": "۳۷\n\nس — همین دو نقطهٔ انتها را چه مینامند ؟\nج — نقطهٔ انتهای شمالی را ( انقلاب صیفی ) و نقطهٔ انتهای جنوبی را ( انقلاب شتوی ) مینامند .\nس — دائرهٔ خسوف ؛ دائرهٔ استوا را به چند نقطه قطع میکند . و آن نقطه ها را چه مینامند ؟\nج — به ۲ نقطه : یکی را ( اعتدال ربیعی ) و دیگر را ( اعتدال خریفی ) مینامند .\nس — افق چیست ؟\nج — اگر در يك بحر عظیم و یا در يك دشت بسیار واسع بوده به گرد  ا  گرد خود نظر اندازیم بحر و آسمان و یا دشت و آسمان را بشکل دائره بهم ملاقی می بینیم . آن دائره را ( دائرهٔ افق ) و یا ( افق ) مینامند . و اگر جای خود را بدل کنیم افق دیگر می بینیم . و هكذا هر چند که محل خود را بدل کرده برویم"}
{"book": "adl0610", "page": 39, "text": "۳۸\n\nافق های متوالی دیده میرویم . اینست\nمتوالی بودن افق ها دلیل علنی و نخستین\nبر اینکه ارض ؛ مدور یعنی کره\nاست !\nس -- منطقة البروج چیست ؟\nج - به ۲ جانب مدار شمس ؛ ۲ دائره هست .\nهریکی ۸ درجه از مدار شمس ؛ دور\nمیباشد . آن پارچه سطح زمین که\nمابین همین دو دائره ؛ محصور میبا شد\n(. منطقة البروج ) نامیده میشود .\nس - این را چرا منطقة البروج مینا مند ؟\nج . - چرا که ۱۲ برج از بروج سماویه یعنی حمل .\nثور .... والخ درهمین منطقه میباشد .\nس - برج چیست ؟\nج - يك چند كوكب یعنی چند ستاره دريك\nجای ؛ مجتمع بوده يك شكل ؛ تشکیل\nمیکنند . هیئت مجموعه آن شکل را\n( برج ) وجمع آن را ( بروج ) مینامند ."}
{"book": "adl0610", "page": 40, "text": "۳۹\nحرکات ارض\nس - آیا ارض حرکت میکند یا شمس ؟\nج - ارض حرکت میکند . اما چونکه خود ما\nدر ارض میباشیم حرکت ارض را حس\nنا کرده ارض را ثابت وشمس را متحرك\nمی بینیم !\nس - چرا این طور می بینیم ؟\nج - چنانکه کسی در چیز تیز رفتار مانند او توموبیل\nیعنی موتر و غیره بنشیند خود را ساکن\nمی بیند ودرختان وکرد ها وغیره اشیا را\nبعکس حرکت خود همه را در حرکت\nمی بیند . همچنان خود ما چونکه در.\nارض میباشیم ارض اگرچه در حقیقت :\nمانند همان موتر متحرك است اور اساکن :"}
{"book": "adl0610", "page": 41, "text": "٤٠\n\nوشمس اگرچه در حقیقت ؛ مانند همان\nدرختان وغیره ؛ ثابت است او را متحرك\nمی بينیم .\nبسم الله الرحمن الرحيم\n[ وترى الجبال تحسبها جامدة وهى تمر مر السحاب !]\n\nس - ارض چند حركت دارد ؟\nج - ٢ حركت دارد : ( حركت محوریه )\nو ( حركت انتقالیه ) .\nس - حرکت محوریه چیست ؟\nج - ارض بر محور خود از غرب ؛ بشرق\nمانند چرخك دوره زده حركت ميكند\nآن حرکت را ( حرکت محوریه ) گویند .\nض - از حركت محوریه چه حاصل میشود ؟\nج - شب وروز حاصل میشود ."}
{"book": "adl0610", "page": 42, "text": "٤١\n\nس — کیفیت شب وروز را بیان کنید ؟\nج — وقتیکه ارض بر محور خود حرکت میکند\nهر آن مملکت که پیشروی آفتاب می آید\nچون در آنجا روشنی آفتاب میباشد\nآنجا را ( روز ) ؛ وجانب مقابل آن که\nتاريك میباشد آن را ( شب ) میگویند .\nس — ارض برای اینکه بر محور خود يك دوره\nبگردد چه قدر زمان میگذرد ؟\nج — ٢٤ ساعت يعنى يك یوم میگذرد . لهذا\nحرکت محوریه مذکور را (حرکت یومیه ) سالمحمده\nنیز میگویند .\nس — حرکت انتقالیه چیست ؟\nج — ارض ؛ بدون حرکت محوریه ؛ يك\nحرکت دیگر به گرداگرد شمس نیزدارد .\nاین حرکت را ( حرکت انتقالیه )\nمیگویند .\nس — ارض ؛ برای اینکه به گردا گرد شمس .\nیکبار دور کند چه قدر زمان میگذرد ؟"}
{"book": "adl0610", "page": 43, "text": "٤٢\nج - ٣٦٥ روز و ٥ ساعت و ٤٨ دقیقه\nو ٤٨ ثانیه میگذرد که عبارت از يك\nسال است .\nس - لهذا این حرکت انتقالیه را دیگر\nچه مینامند ؟\nج - ( حرکت سنویه ) نیز مینامند .\nس - از حرکت سنویۀ ارض چه حاصل میشود ؟\nج - مواسم اربعه یعنی فصول اربعۀ ذیل حاصل\nمیشود :\n١ - ربیع یعنی بهار .\n٢ - صیف یعنی تابستان .\n٣ - خریف یعنی تیر ماه .\n٤ - شتاء یعنی زمستان .\nس - شمس : بحرکت ظاهریه در مدت یکسال\nاز چند برج میگذرد ؟\nج - از ١٢ برج میگذرد .\nس - هر برج را بچند مدت قطع میکند ؟\nج - بمدت ١ ماه قطع میکند ."}
{"book": "adl0610", "page": 44, "text": "٤٣\n\nس - لهذا يك سنه شمسی چند ماه است ؟\nج - ۱۲ ماه است .\nس - هر ماه بنام چه یاد میشود ؟\nج - بنام يك برج ياد ميشود .\nس - همين ۱۲ برج ؛ کدام اند ؟\n\nج\nحمل ثور جوزا\nسوطان اسد سنبله\nمیزان عقرب قوس\nجدی دلو حوت\nفصل بهار ،\nفصل تابستان ،\nفصل خریف ،\nفصل زمستان .\n\nس - خط استوا و مدار سرطان و مدار جدی :\nدر کدام زمان ؛ رو بروی آفتاب\nمی آیند ؟\nج - خط استوا در اول حمل و در اول میزان :\nرو بروی آفتاب می آید . و مدار سرطان\nدر سرطان و مدار جدی در جدی ؛\nمقابل آفتاب : می آیند .\nس - وقتیکه خط استوا و مدارين ؛ رو"}
{"book": "adl0610", "page": 45, "text": "٤٤\n\nبروی آفتاب می آیند اشعه شمسیه ؛\nیعنی ضیای شمس بر همین مدار ها بکدام\nوضعیت یعنی بکدام میل می آید ؟\nج - عموداً می آید .\n\nشمس\n\nس - شمس چیست ؟\nج - شمس ؛ مانند ارض ؛ يك كره و هر\nطرفش آتش است . یعنی عبارت ازيك\nکره آتش است .\nس - شمس ؛ بکجا مستند است ؟\nج - بهیچ جای مستند نیست ؛ مثل ارض در\nفضا بقدرت خداوند تعالی معلق میباشد .\nس - آیا شمس ؛ حرکت دارد ؟\nج - شمس ؛ يك حركت محوريه دارد .\nس - شمس ؛ برای ارض چه نفع دارد ؟"}
{"book": "adl0610", "page": 46, "text": "م ـ نفعش این است که بزمین ضیاد حرارت میدهد\nس ـ آیا شمس نابود هم میشود؟\nج ـ\nم ـ هرگز روز نمیشد دائماً شب میبود در هندۀ زمین از\nشدت سرما یح میکرفت و حیات منقطع میشد\nزیر اکر حیات به حرارت پیشتر است حرارت کره بایکدیکر\nحیات نیز نمیباشد.\nخوب کرۀ ارض از شمس چقدر دور است!\nج ـ (١٤٩) ملیون کیلو متره دور است\nس ـ ضیای شمس همین مسافه را به چند مدت قطع\nمیکند\nج ـ ۸ دقیقه قطع میکند"}
{"book": "adl0610", "page": 47, "text": "س ـ قمر چیست ؟\nج ـ مانند کره ارض یک کره‌ ایست .\nس ـ آیا ارض خرد است یا قمر ؟\nج ـ قدامت کره ارض (٤٩) دفعه خرد است\nس ـ قمر از ارض چقدر دور است ؟\nج ـ اگر (٧٠) دانه کرۀ ارض پهلو به پهلو اویخته\nشود به قمر میرسد\nس ـ قمر نور خود را از کجا میگیرد ؟\nج ـ از شمس\nس ـ آیا قمر حرکت دارد یا نه ؟\nج ـ بلی حرکت دارد ٢ دو حرکت دارد ؟\n١ حرکت محوری\n٢ ـ حرکت انتقالی\nس ـ قمر در کدام وقت دفعه بر محور خود دور میزند ؟ و در چه وقت یک دفعه دور زمین میگردد ؟"}
{"book": "adl0610", "page": 48, "text": "٤٧\nج- ٢٧ روز و ٧ ساعت و ٤٣ دقیقه\nس- قمر حرکت انتقالیه خود را به کدام کواکب که روشن میباشد و بنام کواکب\nارفی !\nج - به کرد دار ارفی حرکت میکند\nس - هذا قمر را چه میشمارند ؟\nج - یکی اررف یعنی طابع ارض میشمارند\nس - قمر برای اینکه یک بار به دورادور ارض حرکت کند\nیک بار دور کند چقد زمان میگذرد ؟\nج - ٢٧ روز ٧ ساعت ٤٣ دقیقه\nس - از حرکت انتقالیه قمریه حاصل میشود ؟\nج - صفحات قمر و شهور قمریه حاصل میشود\nس - صفحات قمر چیست ؟\nج - گاه قمر گاه باریک و گاه نصف دایره و گاه دایره دیده میشود\nهمین اشکال را صفحات قمر گویند.\n٢ و از صفحات قمریه استدلال میشود ؟ چه فهمیده میشود\nج - این استدلال کرده میشود که قمر منیر بذات نیست\nیعنی از خود ضیاء ندارد ضیاء خود مانند ارض از شمس میگیرد."}
{"book": "adl0610", "page": 49, "text": "- چه دلیل؟\nج به دلیل اینکه اگر قمر تغییر تبدلات پیدا بکند همیشه به شکل دایره\nیعنی همیشه بدر دیده میشود\nس - قمر وقتیکه باریک دیده میشود چه نامیده میشود؟\nج - هلال\nس - قمر از چه سبب باریک یعنی هلال دیده میشود؟\nج - به سبب که کنار قسم نور دار قمر از طرف ما دیده\nمیشود و وقتیکه به شکل نصفی دایره دیده میشود چه نام\nدارد. تربیع نامیده میشود\nس - قمر ماه چند دفعه تربیع دیده میشود؟\nج دو دفعه تربیع دیده میشود. یکی در حصه اول\nدیگر در هفته آخر- همان تربیع که در حصه\nاول دیده میشود تربیع اول و آن تربیع\nکه در حصه آخر دیده میشود تربیع ثانی گویند"}
{"book": "adl0610", "page": 50, "text": "٤٩\n\nدر هفته آخر ماه واقع میشود ( تربیع ثانی ) نامیده میشود .\nس - قمر : در هفته اول و در هفته آخر ماه چرا بشکل نصف دائره دیده میشود ؟\nج - بسبب آنکه نصف قسم نور دار قمر ، از جانب ارض دیده میشود .\nس - قمر : وقتیکه دائره دیده شود چه نامیده میشود و این کیفیت بچندم ماه واقع میشود ؟\nج - قمر وقتیکه دائره دیده میشود ( بدر ) نامیده میشود . و این کیفیت بچهار دهم ماه واقع میشود .\nس - قمر از چه سبب : دائره یعنی بدر دیده میشود ؟\nج - همیشه نصف قمر که مقابل آفتاب است مضی یعنی ضیا دار میباشد ، همین قسم مضی در چهاردهم ماه ، کاملا از جانب ارض دیده میشود ولهذا دائره دیده میشود .\nس - غره چیست ؟"}
{"book": "adl0610", "page": 51, "text": "٥٠\nج – شروع ماه را یعنی هلال يك روزه را\n( غره ) میگویند .\nس – سلخ چیست ؟\nج – آخرماه را میگویند .\nس – محاق چیست ؟\nج – شب آخرین ماه را گویند که قر دران\nدران شب ؛ بالکل دیده نمیشود . محاق\nعبارت ازصفحهٔ قمر است .\nس – قمر : در آخرماه یعنی درمحاق : چرا\nدیده نمیشود ؟\nج – چونکه قسم مظلم یعنی قسم تاريك قمر :\nبه جانب ارض است لهذا دیده نمی شود .\nس – تا که ارض : به گردا گرد شمس :\nیک دفعه دور کند قمر به دور ارض چنددفعه\nدور میکند ؟\nج – ۱۲ دفعه . وهر دفعه عبارت از يك ماه\nاست . لهذا يك سنه به ۱۲ ماه تقسیم\nشده است ."}
{"book": "adl0610", "page": 52, "text": "٥١\nس ـ همین ۱۲ ماه را چه میگویند ؟\nج ـ شهور قمریه و یا شهور عربیه .\nس ـ شهور قمریه کدام اند ؟\nج ـ محرم ، صفر ، ربیع الال ، ربیع الثانی ، جمادی الاول ، جمادی الثانی ، رجب ، شعبان ، رمضان ، شوال ، ذی القعده ، ذی الحجه .\nس ـ اینها را چرا شهور قمریه میگویند ؟\nج ـ چونکه بواسطۀ حرکت قمر حاصل میشوند .\nس ـ سنۀ که از شهور قمریه مرکب باشد چه نام دارد ؟\nج ـ سنۀ قمریه نام دارد .\nس ـ هر یکی از شهور قمریه چند روزه میباشد ؟\nج ـ یکی سی و یکی بیست و نه روزه و هکذا میباشد .\nس ـ سابق گفته شده بود که شهور قمریه ، از حرکت انتقالۀ قمر پیدا میشود ."}
{"book": "adl0610", "page": 53, "text": "٥٢\n\nو آن حرکت بمدت ۲۷ روز و ۷ ساعت\nو ٤٣ دقیقه تمام میشود . لهذا میباید که\nهرماه بهمین مدت بوده باشد . پس این\nاختلاف ؛ از چه پیدا شده ؟\nج - خیر ، هیچ اختلاف نیست : اگر ارض\nثابت میبود بی شک که قمر از محاذات يك\nنقطه ارض که حرکت میکرد بعد از مدت\n۲۷ روز و ۷ ساعت و ٤٣ دقیقه با ز\nبهمان محاذات میرسید . و همین مدت را\nیکماه گفته میشد . اما چونکه ارض نیز\nحرکت میکند . لهذا قمر بعد از مدت\nمذکور بمحاذات محل آن نقطه که میرسد\nخود آن نقطه نیز از ان محل خود يك\nمسافه دیگر قطع کرده میبا شد . تا که\nقمر بمحاذات آن نقطه برسد لازم که همین\nمسافه را نيز بيك مدتی قطع کند .\nمجموع این مدت با مدت اول تقریباً بیست و\nنه و نیم روز میشود . بنابرین باید که"}
{"book": "adl0610", "page": 54, "text": "۵٣\n\nمدت يك ماه : عبارت از بیست و نه و نیم روز باشد .\nمگر چون ماه كسردار در حسابات و معاملات : باعث مشکلات و تشویش میباشد لهذا مجموع دوماه که پنجاه و نه روز بوده باشد یکی را سی و یکی را بیست و نه بلا کسر اعتبار کردند .\n\nعلاوه [٭]\n\nس - سابق گفته شده بود که قمر از ارض : بقدر (٣٠) كره ارض دور است . آیا از ارض تا شمس : بقدر چند كره ارض\n\n[٭] علاوه = اسئلۀ علاوه یعنى سئوالهای علاوه چون در بحث ارض و بحث شمس : سهو شده بود لهذا درینجا درج شد !"}
{"book": "adl0610", "page": 55, "text": "٥٤\n\nخواهد بود ؟\nج - ( ١١٦٥٠ ) کرۀ ارض . یعنی اگر\nتقریباً ( ١٢٠٠٠ ) کرۀ ارض ؛ پهلو\nبه پهلو چیده شود به آفتاب میرسیم .\nس -- هرگاه يك قطار سرعت ( یعنی شمندفر\nویا ریل ) در ساعتی ١٥٠ كيلو متره قطع\nنموده بلافاصله یعنی شب و روز ؛ روان\nباشد بعد از چند مدت به آفتاب میرسد ؟\nج - بعد از ٣٤٧ سال .\nس - هر گاه مرمى يك توپ در ثانيه (١٥٠٠)\nمتره قطع کند بعد از چند مدت به کرۀ\nشمس میرسد ؟\nج - بعد از ٩ سال و ٩ ماه .\nس - هرگاه مرکز شمس را به مرکز ارض ؛\nمنطبق فرض کنيم کرۀ شمس چه قدر\nجای میگیرد ؟\nج - محرك قمر ؛ كاملاً بداخل جرم شمس\nمی آید . و علاوه بران ؛ از محرك"}
{"book": "adl0610", "page": 56, "text": "٥٥\nمذکور الی محیط شمس ؛ بقدر ٢٥\nقطر ارض يك مسافة دیگر میماند ! !\nس — آیا ارض از آفتاب همیشه بيك اندازه\nدور است ؟\nج — نی ؛ بعضاً دور وبعضاً نزديك میباشد .\nتفاوت هر دو بـعـيـد تـقـريـبـاً ٤ مليون\nکیلومتره است . یعنی محرك ارض به دور\nشمس ؛ دائره نمیباشد . بلکه به شکل\nقطع ناقص است . و ارض ۱ پوره در مابین\nنميباشد يك طرفه میباشد . نقطۀ دورترین\nمحرك مذکور از کرۀ ارض را ( اوج )\nو نقطۀ نزديك ترين را ( حضیض ) مینامند .\nس — ارض درمحرك سنوی خود بدور آفتاب\nدر ثانیه چه قدر مسافه قطع میکند ؟\nج — دريك ثانیه ٣٠ کیلومتره قطع میکند .\nس — نصف قطر ارض چه قدر است ؟\nج — نصف قطر ارض بطرف خط استوا"}
{"book": "adl0610", "page": 57, "text": "٥٦\nعبارت از ٦٣٧٨ كيلومتره و از طرف\nقطب عبارت از ٦٣٥٧ کیلومتره است .\nس - مساحه سطحيه ارض يعنى سطح ارض\nچند مربع است ؟\nج - ( ٥١٠ ) مربع کیلومتره است\n( ٣٦٥ ) مربع آن : بحر یعنی آب\nاست و (١٤٥) مربع آن : خشکه :\nس - حجم ارض نظر به حجم آفتاب چه\nقدر است ؟\nج - اگر حجم ارض را يك دانه گندم فرض\nکنیم حجم شمس ( ... ١٣٠٠ ) دانه\nگندم میشود . یعنی اگر ( ١٣٠٠٠٠٠ )\nعدد کره زمین را یکجا کنیم کره آفتاب\nپیدا میشود !"}
{"book": "adl0610", "page": 58, "text": "٥٧\n\n( خسوف و كسوف )\n\nس - خسوف و کسوف چیست ؟\nج - گرفته کی قمر را ( خسوف ) و گرفته کی شمس را ( کسوف ) مینامند .\nس - سبب آن چیست ؟\nج - چون ارض به دور شمس و قمر به دور ارض ؛ دور و حرکت میکنند لهذا بعضاً ارض مابين شمس و قمر ؛ و بعضاً قمر مابین ارض وشمس میباشد .\nدر اثنائیكه كره قمر ؛ مابین شمس و ارض میباشد كره قمر ؛ يك ظل مخروطى يعنى يك سایه مخروطی [١] و نيز يك شبه ظل مخروطى يعنى يك سایه کمرنگ و مخروطی به سوی ارض می اندازد .\n[ ١ ] مخروط = شکل کله قند عبارت از مخروط است !"}
{"book": "adl0610", "page": 59, "text": "٥٨\n\nنوك سایۀ مذکور اگر بيك نقطۀ كرۀ ارض برسد مخلوقيكه دران نقطه است شمس را بالکل دیده نمی توانند ولهذا در نقطۀ مذکور ( كسوف کلی ) واقع شد مینامند .\n\nمگر چون هم ارض و هم قمر در حرکت دائمۀ است بنابران ؛ نقطۀ مذکور زیاده تر از ۳ دقیقه و ۱۳ ثانیه بزیر سایۀ مذکور نمیباشد . یعنی نقطۀ مذکور بزودی از سایۀ مذکور خلاص شده دیگر نقطه های متعاقب ارض ؛ پی در پی داخل كسوف کلی میشوند .\n\nس — كسوف جزئی چیست ؟\nج — وقتيكه شبه ظل مخروطی به كرۀ ارض میرسد . مخلوق كرۀ ارض كه داخل شبه ظل هستند كرۀ شمس را قسماً یعنی يك جزؤ شمس را نمی بینند ولهذا برای مخلوق مذکور ( كسوف جزئی ) واقع شد میگویند ."}
{"book": "adl0610", "page": 60, "text": "٥٩\n\nس - کسوف حلقه وی چیست ؟\nج - رأس ظل مخروطی یعنی نوك سایه قمر\nبعضا به کره ارض ؛ نمی رسد . لہذا\nمخلوق زمین که به استقامت رأس مذکور\nاست مرکز قرص شمس را نمی بینند .\nچرا که کره قمر در میان است . مگر قمر\nنسبت به کره شمس ؛ چون خیلی ریزه تر\nاست شمس را کاملا پت کرده نمی تواند .\nو لہذا دورا دور شمس ؛ مثل حلقه\nدیده میشود . کیفیت مذکور را ( کسوف\nحلقه وی ) مینامند .\nس - آیا قمر در چندم ماه ؛ مابین شمس و\nارض میباشد ؟\nج - در هر اجتماع یعنی در هر اول ماه قمری .\nس - پس ؛ میباید که در هر اول ماه قمری ؛\nکسوف واقع شود . حال آنکه چنین\nنیست . آیا سبب آن چیست ؟\nج - سبب آن اینست : ظل مخروطی قمر"}
{"book": "adl0610", "page": 61, "text": "٦٠\nبعضاً از طرف بالای کرۀ ارض و بعضاً\nاز طرف پایین میگذرد . و لهذا کسوف\nواقع نمیشود . یعنی هر وقتیکه ظل قمر\nاز کرۀ ارض چپ شد کسوف واقع\nنمیشود .\n( خسوف )\nس – خسوف کلی چیست ؟\nج – کرۀ ارض وقتیکه مابین شمس و قمر\nمیباشد . قمر در حرکت خود اولاً به شبه\nظل ارض داخل شده نورش خیره میگردد .\nو بعده به ظل ارض داخل شده نورش\nکاملاً از نظر غائب میشود . یعنی قمر\nبسببیکه تماماً به سایۀ اصلی ارض داخل میشود\nبالکل تاریک گردیده از طرف مخلوق کرۀ\nارض ؛ کاملاً دیده نمی شود . این\nکیفیت را ( خسوف کلی ) مینامند ."}
{"book": "adl0610", "page": 62, "text": "٦١\n\nس ـ خسوف جزئی چیست ؟\nج ـ کره قمر وقتیکه کاملاً به ظل ارض ؛\nداخل نشده باشد یعنی یك جزؤ آن ؛\nداخل شده باشد جزؤ مذکور را ؛\nمخلوق کره ارض دیده نمی تواند .\nاین کیفیت را ( خسوف جزئی ) مینامند .\nس ـ کره ارض در چندم ماه ؛ مابین شمس\nو قمر میباشد ؟\nج ـ در هر استقبال یعنی در هر منتصف ماه\nقمری .\nس ـ پس ؛ در هر چهاردهم ماه ؛ چرا\nخسوف واقع نمیشود ؟\nج ـ چونکه قمر بعضاً از جانب بالای ظل\nارض و بعضاً از جانب پایین آن میگذرد\nو بنابران خسوف واقع نمیشود .\nس ـ مدت خسوف چقدر است ؟\nج ـ مدت خسوف ؛ بسیار که باشد ٢ ساعت\nاست ."}
{"book": "adl0610", "page": 63, "text": "٦٢\nس - دريك سال چند كسوف و خسوف واقع\nمیشود ؟\nج - در مدت یکسال ؛ ٧ الی ٢ كسوف و\nخسوف واقع میشود . هر گاه ٧ دفعه\nواقع شود ٥ و يا ٤ آن ؛ كسوف\nوباقی آن خسوف است .\nو هر گاه ٢ دفعه واقع شود هردوی\nآن کسوف میباشد .\n\nمد و جزر\n\nس --- مد و جزر چیست ؟\nج - در مدت ٢٤ ساعت و ٤٨ دقیقه\nارتفاع سطح بحر ٢ دفعه زیاده میشود\nو کم میشود . یعنی آب دریا دو دفعه\nمی افزاید و بعده کم میشود . افزودن\nآب بحر را ( مد ) و کم شدن آن را"}
{"book": "adl0610", "page": 64, "text": "٦٣\n(جزر .) ميفامند .\nس ـ آیا سبب مد و جزر چیست ؟\nج ـ جاذبۀ قمر و جاذبۀ شمس است . یعنی\nسبب مد و جزر ؛ کشش ماهتاب و\nآفتاب است .\n[کرۀ قمر چون به گرداگرد کرۀ ارض\nمیگردد لهذا دران بحرها که مقابل قمر اند\n( از هر دو جهت ارض ) مد واقع میشود.\nچرا که بسبب جاذبۀ قمر ؛ آبهای دیگر\nبحرها به بحرهای مقابل قمر کش شده آب اینها\nمی‌افزاید . و این کیفیت را مد میگویند .\nو در جهت متعامد ؛ جزر واقع\nمیشود . چرا که آبهای شان به طرف\nمد ؛ کش شده میباشد .\nو نیز چون کرۀ ارض به دور شمس\nمیگردد . لهذا جاذبۀ شمس هم بقرار\nفوق ؛ تأثیر نموده مد و جزر حاصل\nمیشود !]"}
{"book": "adl0610", "page": 65, "text": "٦٤\nس - مد و جزر چند ساعت دوام دارد ؟\nج - مد ؛ ٦ ساعت دوام میکند . بعده جزر شروع میکند و این هم ٦ ساعت دوام دارد . الحاصل بعد از هر مد ؛ جزر و بعد از هر جزر ؛ مد آغاز میکند .\nس - مد شمسی زیاده تر است و یا مد قمری ؟\nج - اگر چه شمس ؛ نسبت به قمر خیلی بزرگتر است مگر چون مسافه قمر به کرۀ ارض ؛ نسبت به مسافه شمس ؛ خیلی اصغر است لهذا تأثیر جاذبة شمس بقدر جاذبه قمر نمیباشد .\nس - مد بکدام اوقات ؛ حد اعظم میباشد ؟\nج - در زمان اقتران شمس و قمر یعنی در هر غره . چرا که در زمان مذکور جاذبۀ شمس و قمر بيك استقامت و جهت میباشند .\nس - مد در کدام اوقات ؛ حد اصغر میباشد ؟"}
{"book": "adl0610", "page": 66, "text": "٦٥\n\nج - در هر تربیع . چرا که در ان وقت ؛\nخط جاذبة قمر و خط جاذبة شمس ؛\nبهمدیگر متعامد میباشند .\nو در هر غره و استقبال ؛ مد اعظم\nمیباشد چرا که در ان هنگام ؛ جاذبة\nشمس و قمر در يك خط میباشد .\n\nعالم\n\nس - عالم چیست ؟\nج - زمین و آسمان و كافة موجودات ما بین\nهر دوی آنها را عالم میگویند .\nس - آیا جسامت زمین و آسمان معلوم\nاست ؟\nج - عرض و جسامت زمین معلوم است .\nاما جسامت آسمان بخالق عالم معلوم\nاست . ازین سبب است که ارباب فن"}
{"book": "adl0610", "page": 67, "text": "٦٦\n\nآسمان را (فضای نامتناهی) می\nمینامند .\nس – محیط ارض چه قدر است ؟\nج – ٤٠ ملیون متره است .\n\nعالم شمس\n\nس – عالم شمس چیست ؟\nج – مانند ارض ما بسیار کره های دیگر\nمیباشد که آنها نیز مانند ارض\nبگرداگرد شمس دور و حرکت میکنند .\nلهذا از بودن شمس در مرکز\nو دوره زدن کره ها بگرداگرد شمس ،\nيك هيئت بوجود می آید آن را\n«عالم شمس» مینامند .\nس – کره هائی که بگردا گرد شمس میگردند\nآنها را چه مینامند ؟"}
{"book": "adl0610", "page": 68, "text": "٦٧\n\nج - هر یکی را ( سیاره ) و همه را جملهٔ\n( سیارات ) و یا ( کواکب سیاره\nمینامند .\nس - کواکب چیست ؟\nج - ستاره را ( کوکب ) و جمع آنرا ( کواکب )\nمینامند .\nس - اسماء کواکب سیاره را تعداد کنید !\nج - از سیارهٔ که بشمس قریب تر است شروع\nکرده بقرار ذیل تعداد میشود :\nعطارد ، زهره ، ارض ، مریخ ،\nسیارات تلسقوپیه ، مشتری ، زحل ،\nاورانوس و پنتون .\nس - سیارات تلسقوپیه چیست ؟\nج - مابین مریخ و مشتری ٤٣٩ عدد خرد\nخرد سیاره های دیگر میباشد که بدون\nدوربین رصد دیده نمیشوند . آنها را\n« سیارات تلسقوپیه » مینامند .\nس - آیا کواکب سیاره ؛ منیر بالذات اند یعنی از"}
{"book": "adl0610", "page": 69, "text": "٦٨\n\nخود نور دارند یا از دیگر جای ضیا میگیرند ؟\nج - نی ! منیر بالذات نیستند .\nس - از کجا ضیا میگیرند ؟\nج - از شمس .\nس - از غیر کواکب سیاره آیا دیگر کواکب نیز هست یا نه ؟\nج - بلی ! دیگر کواکب نیز هست که اینها منیر بالذات اند یعنی از ذات خود نور دارند .\nس - این کواکب منیر بالذات را چه مینامند ؟\nج - ( کواکب ثابته ) و یا ( ثوابت ) مینامند .\nس - آیا این کواکب را به چه سبب کواکب ثابته مینامند ؟\nج - بسبب اینکه بعد شان از کره ارض و نیز از همدیگر خود لا یتغیر است .\nس - آیا کواکب ثابته هیچ حرکت ندارند ؟\nج - فقط يك حرکت محوریه دارند .\nس - بگردا گرد کواکب ثابته آیا دیگر کواکب سیاره دور و حرکت میکنند یا نه ؟"}
{"book": "adl0610", "page": 70, "text": "٦٩\nج - بلی بگردا گرد هر یکی از اینها دیگر\nسیارات دور و حرکت دارند .\nس - لهذا هر یکی از ثوابت چه شمرده میشود ؟\nج - شمس شمرده میشود و شمس ما ؛ یکی\nاز جمله همین شموس است .\nس - آیا ثوابت چند تا است ؟\nج - بنظر که دیده میشود از ٦٠٠٠ زیاده\nتر نیستند . اما بواسطه دور بین خوب که\nدیده شود معلوم میشود که ثوابت ؛\nنامتناهی اند یعنی حد و حساب ندارند .\nس - بنابرین عالم چند است ؟\nج - بقدرة الله تعالی عالم نامتناهی است .\nس - کواکب ذواذناب چیست ؟\nج - نوعیست از کواکب . كه يك يك\nدم نورانی دارند . و اگر يك كوكب\nباشد « كوكب ذات الذنب » یعنی ستارهٔ\nدمدار میگویند .\nس - کواکب ذواذناب چرا مانند دیگر کواکب"}
{"book": "adl0610", "page": 71, "text": "۷۰\n\nهر وقت دیده نمیشوند ؟\nج — محرك بعض اینها چون قطع ناقص\nطولانی میباشد از کرۀ ارض بسیار\nدور میشوند ازین سبب هر وقت دیده\nنمی شوند . مگر در هنگام دوره زدن\nباطراف شمس هروقتیکه بکرۀ ارض قریب\nآیند دیده میشوند . و محرك بعض آنها\nچون قطع مکافی میباشد یکبار دیده\nمیشوند و باز هیچ دیده نمی شوند .\nس — اجرام سماویه چیست ؟\nج — شمس وقمر و سیاره وثابته و ذواذناب را\nمیگویند .\n\nکرۀ مجسمه — کرۀ مسطحه — خریطه\n\nس — کرۀ مجسمه و یا مصنعه چیست ؟\nج — از چوب و یا از مقوا کره ها میسازند ."}
{"book": "adl0610", "page": 72, "text": "۷۱\n\nآنها را ( کره مجسمه ) و یا کره مصنعه\nمیگویند .\nس – فائده کره مجسمه چیست ؟\nج – بواسطه کره مجسمه ؛ انسان ؛ حرکت\nیومیه و حرکت سنویه ارض را و دوائر\nمتوازیه و دوائر نصف النهار را و طول\nو عرض مواقع مختلفه را و . . . غیره\nملاحظات ارض را بخوبی و آسانی\nمی فهمد .\nس – در کره مصنعه ؛ يك حلقه چوبی که در\nحد خط استواست چه نام دارد ؟\nج – افق عمومی نام دارد . در حلقه\nمذکور ؛ نام ۱۲ ماه نوشته شده\nمیبا شد . و نیز اشارات هندسیه ۱۲\nبرج و درجه های آنها رسم شده\nمیباشد . که در حین لزوم ؛ افق\nحقیقی هر محل بواسطه حلقه مذکور ؛\nتعیین کرده میشود ."}
{"book": "adl0610", "page": 73, "text": "۷۲\n\nس - در کره مصنعه ؛ يك حلقه برنجی که از قطبها گذشته است میباشد چه نام دارد ؟\nج - نصف النهار عمومی نام دارد . [ برای هر نقطه اكريك نصف النهار رسم کرده شود سطح کره از خطها پر میشود . لهذا نصف النهار عمومی لازم آمد . وكار همه را میکند ! ] .\nس - دائره ساعه چیست و چه فائده دارد ؟\nج - يك دائره برنجی ریزه در قطب شمالی کره مصنعه ؛ مربوط و مرکز آن به محور کره مذکور ؛ منطبق میباشد . آن دائره را « دائره ساعه » مینامند . دائره مذکور به ٢٤ قسم ؛ منقسم است . اقسام مذکوره عدد ساعت را نشان میدهند . بواسطه دائره مذکور ؛ مدت لیل و نهاريك محل را و نیز ساعت طلوع و غروب شمس را و الحاصل ؛ ساعت"}
{"book": "adl0610", "page": 74, "text": "۷۳\nاوقات چنین چیز های مفید را معلوم میکنند\nس - ارتفاع قطب چیست ؟\nج - مقدار آن قوس را گویند که ما بین قطب کره و افق حقیقی باشد .\nس - ارتفاع قطب : همیشه به چه مساوی میباشد ؟\nج - همیشه به عرض بلده : مساوی میباشد .\nس - کره مسطحه چیست ؟\nج - برای نشان دادن شکل و غیره کره ارض اگر چه کره های مصنعه کافیست مگر نقل و استعمال آن یعنی برداشتن و استعمال کردن آنها چون مشکل است به عوض آنها شکل ارض را ما بین دو دائره متصل مینمایند : همان دو دائره را « کره مسطحه » مینامند . گویا کره مجسمه را دو پله ساخته و پهلو به پهلو نهاده شکل آنها را گرفته باشند ."}
{"book": "adl0610", "page": 75, "text": "٧٤\n\nس -- خريطه چيست ؟\nج -- يك پارچه سطح ارض را بر كاغد و يا\nبرمشمع رسم ميكنند ؛ آنرا ( خريطه )\nميكويند . خريطها از كره های مصنعه\nو مسطحه زياده تر تفصيلات داشته\nميباشند .\n\nجمعیت بشریه وادیان\n\nس -- نوع بشر ؛ چرا جمعيت جمعيت می زيند ؟\nج -- افراد بشر ؛ چون بهمدیگر خود شديداً\nمحتاج اند لهذا مجبورندكه بجمعيت بزيند .\nس -- جمعيت های بشر ؛ نظر به اقامت\nچند نوع ميباشد ؟\nج -- ۲ نوع :\n۱ -- بدوی يعنی كوچی ،"}
{"book": "adl0610", "page": 76, "text": "٧٥\n۲ - مدنی یعنی شهری .\nس - بدوی ها درکجا امرار حیات میکنند ؟\nج - هر موسم دريك محل ؛ امرار حیات\nمیکنند .\nس - مدنی ها درکجا امرار حیات میدارند ؟\nج - در قریه ها ، در قصبه ها و درشهرها .\nس - قریه چیست ؟\nج - جای سکونتیست که عبارت از اجتماع چند\nخانه باشد .\nس - قصبه چیست ؟\nج - چنین جای سکونتیست که یکچند محله\nو بازار و مسجد داشته باشد .\nس - شهر چیست ؟\nج - چنین محل سکونت را گویندکه محله های\nکثیره وجوامع ومساجد شريفه ومدارس\nمنيفه ، مکاتب متعدده ، طرق منتظمه ،\nو مبانی جسیمه و غیره داشته باشد .\nس - مملکت چیست ؟"}
{"book": "adl0610", "page": 77, "text": "٧٦\nج - هیئت مجموعه آن بلاد را گویند ؛ که\nدر تحت تصرف يك حكمدار يعنى يك\nپاد شاه با شد .\nس - دولت چیست ؟\nج - مجموع اهالى يك و يا چند مملکت را\n« دولت » گويند ؛ كه ماتحت يك\nاداره بوده تابع يك قانون باشد .\nس - حکومت چیست ؟\nج - آن هیئت را گويند ؛ که اداره دولت\nبعهده اش باشد .\nس - مدنی ها نظر به تدابیر امر معاش ؛ به چند\nصنف منقسم است ؟\nج - به ۳ صنف :\n۱ - اصحاب علم و معرفت ،\n۲ - ارباب حرفت و صنعت ،\n۳ - اهل تجارت .\nس - آیا نوع بشر ؛ تخميناً چه قدر میباشد ؟\nج - تخميناً زیاده تر از يك مليار و چهارصد ميليون"}
{"book": "adl0610", "page": 78, "text": "۷۷\n\nمیباشد .\nس - نوع بشر ؛ نظر به رنگ و شکل شان ؛ چند جنس است ؟\nج - ٤ جنس :\n۱ - سفیدرنگ ویا قافقاس (عرق ابیض) ،\n۲ - زرد رنگ ویا موغول (عرق اصفر) ،\n۳ - سیاه رنگ ویا زنجی یعنی حبشی (عرق اسود)،\n٤ - سرخ نسواری رنگ (عرق احمر) .\nس - انسانهای عرق ابیض چه طور است ؟\nج - آدمهای عرق مذکور ؛ سرخ و سفید رنگ میباشد . اگرچه بعض شان که در اقالیم حاره ؛ متوطن اند بسبب تاثیر حرارت شمس ؛ چندان سفید رنگ نمیباشند مگر باز نظر به شکل وسیمای شان ؛ از دیگر جنسها تفاوت دارند .\nس - جنس قافقاس و یا قوقاس درکدام قطعات ارض میبا شند ؟"}
{"book": "adl0610", "page": 79, "text": "۸۷\n\nج — در هر طرف اوروپا ؛ و در نصف غربی\nآسیا ؛ و در جهت شمال افریقا ؛ وخيلي\nاز آنها در امریقا واوقیانوسیا ؛ منتشراند .\nس — جنس موغول چه طور است ؟\nج — موغولها زرد ویا زیتونی رنگ میباشد .\nچهره واسع ، سركلان و مدور ، دهن\nبردار ، بینی پچق ؛ و چشم دراز وتنگ دارند.\nس — موغول ها در كدام قطعات ارض اند ؟\nج — در وسط و شرق و نیز در شرق جنوبی\nقطعه آسيا ؛ و يك فرقه شان در جزائر\nقطعه آوستراليا متوطن ميباشند .\nس — زنجی ها کدام اند و چه طور اند ؟\nج — يك جنس مخلوقيست سياه رنگ و بعضی\nآنها قريب سياه است . آنها را\n« حبشی » نیز مینامند .\nپیشانی زنجی ها مستوى يعنى\nهموار ، زنخ شان ؛ پیش بر آمده ،"}
{"book": "adl0610", "page": 80, "text": "۷۹\n\nلبهای شان لک ، بینی های شان عریض\nیعنی بردار و پچق و موی های شان :\nكدرود و بسیار سیاه است .\nس - زنجی ها در کدام قطعات ارض\nمیباشند ؟\nج - تقریباً در هر طرف افریقا و در قسم\nاعظم آسترالیا میباشند .\nس - نوع احمر کدام است و كجا سكونت دارند ؟\nج - انسانانیست كه رنگ شان سرخ نسواری ،\nروی شان مسطح ، بینی شان پچق ،\nدهن شان واسع است .\nعرق احمر : اهالی اصلیة امریقا ست .\nس - عموماً قد انسان چه قدر است ؟\nج - علی العموم بقدر ۱,۶۷ متره است .\nمگر در بعض محلها از دو متره زیاده و یا .\nازيك متره كمتر هم میباشد . مثلا : اهالی\nژاپونیا از ۱,۳۰ متره ؛ بلند تر نمیشوند ."}
{"book": "adl0610", "page": 81, "text": "۸۰\n\nقطعات کرۀ ارض\n\nس - سطح کرۀ ارض از چه مرکب است ؟\nج - از بر و بحر یعنی از خشکه و دریا\nمرکب است .\nس - چه قدر ارض ؛ بر و چه قدر آن ؛\nبحر است ؟\nج - ۳ قسم سطح ارض ؛ بحر است ويك قسم\nآن بر . لهذا قسم بر را یعنی قسم\nخشکه را « ربع مسکون » مینامند .\nس - بر به چند پارچه منقسم است ؟\nج - به ٥ پارچه بزرگ ؛ منقسم است .\nهر یکی را « قطعه » و هر پنج را\n« قطعات خمسه » مینامند .\nس - قطعات خمسه کدام اند ؟\nج - ۱ - اوروپا ،\n۲ - آسیا ،"}
{"book": "adl0610", "page": 82, "text": "۸۱\n\n۳ – افریقا ،\n٤ – امریقا ،\nه – اوقیانوسیا ویا آوسترالیا .\nس – قطعات اوروپا ، آسیا و افریقا را چه\nمینامند ؟\nج – برعتیق ویا دنیای عتیق مینامند .\nس – چرا چنین مینامند ؟\nج – چونکه سه قطعه مذکور ؛ پیشتر کشف\nشده اند .\nس – قطعات امریقا و اوقیانوسیا را چه\nمینامند ؟\nج – برجدید ویا دنیای جدید .\nس – چرا ؟\nج – چونکه ۲ قطعه مذکور ؛ پسأن کشف\nشده اند .\nس – قطعه امریقا را کدام شخص کشف کرد ؟\nج – به تاریخ میلادی ١٤٩٢ ، قریستوف\nقولومب نام کشف کرد ."}
{"book": "adl0610", "page": 83, "text": "۸۲\n\nس - سابق گفته شد که قسم خشکه به ه\nقطعه منقسم است . آیا قسم بحر\nبه چند منقسم است ؟\nج - قسم بحر هم به ه بحر بزرگ ؛ منقسم\nاست . هر یکی را « بحر محیط » و هر\nپنج را « ابحار محیطه » ویا « ابحار خارجه »\nمینامند .\nس - اینها را چرا بحر محیط مینامند ؟\nج - چونکه قطعات ارض را احاطه نموده اند .\nس - ابحار محیطه کدام اند ؟\nج - ۱ --- بحر محیط کبیر [ ما بین امریقا\nو آسیا ] ،\n۲ - بحر محیط اطلاسی [ ما بین اوروپا\nآسیا و افریقا ] ،\n۳ - بحر محیط هندی [ در جنوب آسیا\nهر دو هندستان را احاطه کرده\nاست ] ،\n٤ -- بحر منجمد شمالی [ قطب شمالی\nکرۀ ارض را احاطه نموده در شمال"}
{"book": "adl0610", "page": 84, "text": "۸۳\n\nاوروپا ، آسيا و امريقا ميباشد ] ،\n٥ ـ بحر منجمد جنوبی [ قطب جنوبی\nارض را مستور نموده ] .\nس ـ بدون ٥ بحر فوق آيا ديكر بحر نيست ؟\nج ـ بلی ؛ دیگر بحر ها هست . آنها را « ابحار\nداخله » مينامند .\n\nبعض معلومات شتی\n\nس ـ بدون قطعات خمسه ؛ در سطح ارض آيا\nدیگر قطعات هست یا نه ؟\nج ـ بلی ؛ ۲ قطعه يخدار ديگر هست . يكى\nدر قطب شمالی و یکی در قطب جنوبی .\nتا الحال حقيقت آنها تماماً معلوم نشده .\nدو قطعه مذکور را « اقطار قطبيه »\nمینامند قطب ها مابین پارچه های یخ ؛\nگور شده میباشند ."}
{"book": "adl0610", "page": 85, "text": "٨٤\n\nپارچه های مذکور در موسم گرما\nاز جای های خود جدا میشوند و بطرف\nخط استوا روان میشوند . و هنوز به خط\nاستوا نارسیده آب گردیده محومیشوند .\nقطب شمالی ؛ بواسطه شمال اروپا ،\nآسیا و امریکا احاطه شده است .\nحال آنکه قطب جنوبی ؛ بواسطه\nهیچ قطعه ؛ احاطه نشده .\nلهذا در قطب شمالی ؛ اجرای کشفیات\nآسان تر است . و در انجا تحریات ؛\nزیاده تر .\nحال آنکه قطب جنوبی ، بواسطه\nپارچه های بزرگ یخ ؛ مستور است .\nلهذا در انجا اجرای سیاحت ؛ تهلکه ناک تر\nاست . باوجود آن ؛ در خصوص اجرای\nتحریات و کشفیات ؛ دل اندازی نمیکنند !\n\nس ـ نقطهٔ بلند ترین خشکه از سطح آب ؛\nچه قدر بلند است ؟"}
{"book": "adl0610", "page": 86, "text": "٨٥\n\nج - ٩ کیلو متره است . حال آنکه نصف\nقطر ارض ؛ عبارت از ٦٣٦٧\nکیلو متره است .\nپس ؛ کویا نقطهٔ مرتفعترین کرهٔ ارض ؛\nعبارت از ۱/۷۰۰ نصف قطر ارض\nمیباشد .\nس - بحریکه چقور ترین است عمق آن چه\nقدر است ؟\nج - از ٩ کیلو متره ؛ متجاوز نمیباشد .\nمثلا در بحر محیط کبیر در جوار جزائر\nژاپونیا عمیق زیاده ترین را اندازه\nکردند ٨,٥ کیلو متره یافتند . که\nعمق مذکور به ارتفاع صحرای تبت که\nبلند ترین است و نیز به ارتفاع\nغاوریسانغار نام يك تپهٔ جبال همالايا\nمساوی میباشد .\nاز بیان فوق ؛ چنین معلوم میشود که"}
{"book": "adl0610", "page": 87, "text": "٨٦\nچقوری بحر و بلندی خشکه ؛ متساوی یعنی برابر میباشد .\nو نیز از بیان فوق ؛ چنین ظاهر میشود که هر گاه يك كره مجسمه ساخته شود که قطر آن ۳۰ سانتیمتره باشد كوه بلند ترین آن ؛ بقدر ۱/٥ میلمتره یعنی بقدر خمس میلمتره ؛ يك بلندی تشکیل میکند . وبحر عمیقترین نیز ؛ عین مقدار پستی را تشکیل میدارد .\nحال آنکه چنین پستی و بلندی ؛ به نظر نمی آید بلکه بواسطه لمس دست ؛ محسوس میشود .\nپس ؛ کوه های بلند ترین ؛ نظر به جسامت ارض ؛ از بلندی های سطح نارنج هم ؛ اصغر است . لهذا شکل مخصوص ارض را تغییر داده نمی توانند .\nالحاصل هر گاه جایهای بلند خشکه را تراشیده و در چقوریهای آن انداخته تسویه کرده شود یعنی"}
{"book": "adl0610", "page": 88, "text": "۸۷\n\nيك سطح ساخته شود باز ؛ سطح زمین از سطح بحر ؛ بقدر ٥٠٠ الی ٦٠٠ متره بلند میباشد .\nو نیز اگر بلندیهای قعر بحر را در چقوریهای آن انداخته يك سطح مستوی کرده شود باز ؛ چنین يك حوضه پیدا میشود که عمق آبش بقدر ٤٠٠٠ متره میباشد .\nو هرگاه سطح زمین و قعر بحر ؛ بيك تسويه آورده شود هر طرف روی زمین ؛ بچنین بحر ؛ مستور و محاط میشود که عمق آن ۲۰۰ متره میباشد . و مخلوقات خشکه ؛ که الآن موجود است همه تلف میشد !"}
{"book": "adl0610", "page": 89, "text": "۸۸\n\n- قطعهٔ اوروپا -\n\n( قسم طبیعی )\n« باید که از خریطه ؛ تعقیب کرده شود ! »\n\nس - اوروپا نسبت به دیگر قطعات ؛ چه جسامت دارد ؟\nج - قطعهٔ اوروپا ؛ از افریقا ۳ ، از آسیا ۵ و از امریقا ٤ دفعه خرد است .\n[ مگر از همه ؛ معمور تر است و هوایش ؛ معتدل و اراضی اش منبت و محصولدارتر است و همه دول معظمه در انجا میباشد لهذا قطعهٔ اوروپا نظر به دیگر قطعات ؛ درجهٔ اول است ! ] .\nس - حدود قطعهٔ اوروپا را بگویید !\nج - قطعهٔ اوروپا بقرار ذیل ؛ محدود است :\nشمالاً : بحر منجمد شمالی ،\nغرباً : بحر محیط غربی و یا بحر محیط اطللاسی ،"}
{"book": "adl0610", "page": 90, "text": "۸۹\n\nجنوباً : بحر سفید میباشد .\nو شرقاً : بواسطة نهر اورال و جبال\nاورال ؛ و از طرف جنوب شرقی ؛\nبواسطۀ جبال قفقاس به خشکه ؛ متصل\nاست .\n\nابحار اروپا\n\nس --- بحرهای قطعۀ اروپا کدام اند ؟\nج -- در شمال قطعۀ مذکور ؛ بحر منجمد شمالی ،\nدر غربش بحر محیط غربی ویا اطلسی\nو در جنوبش بحر سفید .\nبحر سفید از جمله ابحار داخله شمرده\nمیشود . اول بحریکه انسانها شناختند\nهمین بحر سفید است .\nبحر مذکور چون مابین ۳ قطعه است\nیعنی مابین اروپا ، افریقا و آسیا"}
{"book": "adl0610", "page": 91, "text": "۹۰\nمیباشد تجارتا ، خیلی اهمیت دارد .\nبه دورا دورش بسیار حکومتها و به\nساحلش بسیار لیمان واسکله ها میباشد .\nهیچ بحر نیست بقدر بحر سفید ؛\nشهر و قصبه داشته باشد .\nبحر سفید را يك قول يعنى يك شاخ\nبحر محیط اطللاسی میشمارند .\nس – قطعه اروپا بدون ابحار خارجه فوق ؛\nآیا دیگر بحر ندارد ؟\nج – بلی ؛ دیگر خیلی ابحار صغیره یعنی ابحار\nداخله دارد که بقرار ذیل از ابحار خارجه\nپیدا شده میباشند :\nبحر ارييض |\n« بالطا۔ | از بحر محیط اطللاسی\n« شمال | حاصل شده اند .\n« مانش |\n« ايرلانده |"}
{"book": "adl0610", "page": 92, "text": "۹۱\nبحر ادریاتیق\n« یونان\n« جزائر\n« مرمره\n« سیاه\n« ازاق\nاز بحر سفید پیدا شده اند.\nبحر حزز ؛ يك بحر مستقل میباشد\nیعنی از دیگر بحر پیدا نشده است . بحر\nمذكور ؛ اوروپا را از قطعه آسیا ،\nتفریق میکند .\n\nجزائر قطعه او روپا\n\nس – جزائر مشهوره اوروپا کدام اند ؟\nج – جزائر مشهوره قطعه اوروپا بر وجه\nآتیست :\nزامبل جدید ؛ در بحر منجمد شمالیست .\n( از روسیه ) است ."}
{"book": "adl0610", "page": 93, "text": "۹۲\nسیلاند } در بحر بالطیق . (از دانیمارقه)\nفیونی\nایرانده } در بحر محیط اطلاسی . (از انکلتره)\nبریتانیا\nایسلانده در بحر محیط اطلاسی\n(از دانیمارقه) .\nس - جزیره های بحر سفید و بحر آطه لر [۱]\nو بحر یونان کدام اند ؟\nج - جزیره های بحر سفید و بحر آطه لر و\nبحر یونان بقرار ذیل است :\nقورسیقه : (از فرانسه) .\nساردنیا } از ایتالیا\nسجلیا\nجزائر مجتمعه باله آر : از اسپانیا\nمالطه : از انکلتره\nکرید : از عثمانی\nقپریس : از عثمانی بوده موقته\nبزیر اداره انکلتره میباشد .\n[۱] بحر آطه لر = بحر جزائر ."}
{"book": "adl0610", "page": 94, "text": "۹۳\n\nجزیره های بحر آطه لر :\n\nردوس\nساقز\nمدللی\nلمینی\n} از عثمانی\n\nطاشوز\nسمنديرك\n} چون بساحل عثمانی قریب اند\nلهذا از عثمانی میباشند .\n\nجزیره های بحر یونان :\n\nقورفو\nپاقسو\n} از یونان است .\n\nدر بحر آطه لر خیلی جزیره های دیگر میباشد همه را\nسقلاد مینامند . آنها که به یونانستان ؛ مجاورتد\nاز یونانستان میباشند . و آنها که به ساحل اناطولی ،\nقریب اند از عثمانی میباشد ."}
{"book": "adl0610", "page": 95, "text": "٩٤\n\nگورفز ها يعنی خليج های مشهور\nقطعهٔ اوروپا\n\nس - کورفزهای مشهور اوروپا كدام اند ؟\nج - بوتنی\nفنلاند\nريغا\nدر بحر بالطاق بساحل روسيه .\nژو - وی ده رژه : در بحر شمال بساحل\nفلمنك .\nغاسقونیا : در بحر محيط اطلاسی بساحل\nفرانسه ،\nلیون : در بحر سفید بساحل فرانسه .\nجنوہ : در بحر سفید بساحل ایتالیا ،\nاسكندرون : در بحر سفيد بساحل عثمانی .\nسلانيك : در بحر آطه لر بساحل عثمانی ."}
{"book": "adl0610", "page": 96, "text": "٩٥\nازمیر ، در بحر آطه لر بساحل عثمانی\nمیباشد .\n\n- بوغاز های قطعه اروپا -\n\nس - بوغاز های مشهور ترین قطعه اروپا\nکدام اند ؟\nج - بقرار آتیست :\nاسقاژه رراق }\nغاته غات } بحر شمال و بحر بالطیق را\nسوند } بهم متصل میسازند .\nپادو قاله بحر شمال و بحر مانش را\nبهم متصل میسازد .\nژیبرالتار [ یعنی جبل الطارق ] بحر محیط\nاطلاسی و بحر سفید را متصل میکند ."}
{"book": "adl0610", "page": 97, "text": "٩٦\nبوغاز مذکور : مابین اوروپا\nو آفریقا : خیلی مهم : يك\nبوغاز است وبواسطۀ شهر جبل الطارق :\nتحت حکم انکلتره میباشد . شهر\nجبل الطارق نیز : خیلی مستحکم بوده\nبه زیر ادارۀ انکلتره میباشد .\nبونیفاچیو مابین جزیره های ساردنیا وقورسیقه ،\nمه سینا مابین جزیرۀ سچلیا و شبه جزیرۀ\nایتالیا\nقنال اوطرانت : بحر ادریاتیق و بحریونان را متصل\nمیکند .\nبوغاز چناق قلعه (داردانیل) : ما بين بحر\nآطه لر و بحر مرمره ،\nبوغاز استانبول : مابين بحر مرمره و بحر سياه .\nبوغاز چناق قلعه و بوغاز استانبول\nبسیار قلعه های مستحکم و طابیه ها\nدارند و هم سیاستةً و هم تجارتاً\nخیلی مهم اند ."}
{"book": "adl0610", "page": 98, "text": "۹۷\n\nعوارض زمین قطعهٔ اوروپا\nزمین قطعهٔ اوروپا ۲ قسم است : یکی\nاووه [۱] است که طرفهای شمال اوروپا\nرا تشکیل داده ، قسم دیگرش کوهبند\nاست که قسم جنوبی اوروپا را به وجود\nآورده است .\nمحل کوهبند ترین قطعهٔ اوروپا وسطش\nاست که دولت اسویچره در آنجا میباشد .\n\n- اووه ها -\n\nس - در کدام جهت‌های قطعهٔ اوروپا اووه ها\nزیاده تر میباشد ؟\n[۱] اووه = زمین هموار ، صحرا ، دشت ."}
{"book": "adl0610", "page": 99, "text": "۹۸\n\nج – در جهتهای شمال و غرب شمالی . مگر شبه جزیره اسقانديناويا مستثناست . چرا که شبه جزیره مذکور ؛ بواسطة جبال جسيمه و مرتفعه ؛ مستوراست . شمال فرانسه ، بلچيقا ، فلمنك ، سواحل المانيا و همه روسیه ؛ اووم است .\n\n-- جبال اوروپا --\n\nس – محلهای کوهبند قطعة اوروپا كدام است ؟\nج – حدود اسپانيا از جانب فرانسه ، کل اسپانیا ، اسویچره ، ايتاليا ، المانيا و يك قسم آوستريا و مجارستان ، اوروپای عثمانی ، صربستان ، قره داغ"}
{"book": "adl0610", "page": 100, "text": "۹۹\n\nو یونانستان .\nس – از جمله جبال اوروپا کدامش مهمتر است ؟\nج – جبال آلپ است . جبال مذکوره ؛\nاساس جبال اوروپا را تشکیل داده عبارت\nاز سلسله مرتفعترین جبال اوروپا میباشد .\n( ارتفاعات وسطیه آنها ۳۰۰۰ متره\nاست . )\nس – سلسله آلپ در کجای اوروپا میباشد ؟\nج – مابین فرانسه و ایتالیا .\nس – جبال پیره نه کجاست و ارتفاع آنها چه\nقدر است ؟\nج – مابین اسپانیا و فرانسه میباشند و ۲۰۰۰\nمتره : ارتفاع دارند .\nس – ( جبال آپه نین ) ؛ کجاست ؟\nج – شبه جزیره ایتالیا را سراپا احاطه نموده\nاست ."}
{"book": "adl0610", "page": 101, "text": "۱۰۰\nس - (جبال قاريات) در كدام حد اروپاست ؟\nج - درآوستريا و مجارستان است .\nس - (جبال بالقان) در كجاست ؟\nج - در بلغارستان است . روم ايلی شرقی را از بلغارستان ؛ تفریق میکند .\nس - (جبال سيه رانووادا) در كدام حد اروپا و چه قدر ارتفاع دارند ؟\nج - در اسپانیا و ۱۰۰۰ متره ارتفاع دارند .\nس - ( جبال اسقانديناو ) در کجاست ؟\nج - در اسوج و نوروج میباشد .\nس - ( جبال اورال ) در كدام حد اروپاست ؟\nج - در شرق روسيه ؛ ما بین قطعه اروپا و قطعه آسیا میباشد .\nس - ( جبال قفقاس ) كجاست ؟\nج - مابين بحر حزز و بحر سیاه ."}
{"book": "adl0610", "page": 102, "text": "۱۰۷\n\nوادیهای [۱] قطعهٔ اوروپا\n\nس - وادیهای مشهور ترین ممالک کوهبند دار اوروپا کدام اند ؟\nج - وادی رون : در فرانسه ،\n\" طونه : در آوستریا و رومانیا .\n\nشبه جزیره های اوروپا\n\nس - ٤ شبه جزیره کلان اوروپا کدام اند ؟\nج - بقرار ذیل اند :\n۱ - در شمال اوروپا : شبه جزیرهٔ (اسقاندیناوبا) میباشد . شبه جزیرهٔ مذکور : حکومت اسوج و نوروج را محتویست ،\n۲ - در جنوب غربی اوروپا : شبه\n\n[۱] وادی = چوقوری دراز که مابین ۲ کوه است ، دره ."}
{"book": "adl0610", "page": 103, "text": "۱۰۲\n\nجزيره ( ايبه ريك ) ميباشد . شبه\nجزيره مذكور ؛ دولت اسپانيا\nو دولت پورتکیز را محتویست ،\n۳ - در جنوب اوروپا ؛ شبه جزيره\n( ئه له نيك ويا ايتاليا ) ميباشد\nحکومت ایتالیا را محتویست .\n٤ - در جنوب شرقی اوروپا ؛ شبه\nجزیره ( بالقان ) است حکومات\nدولت عليه عثمانیه ، بلغارستان ،\nرومانيا ، صربستان ، قره داغ\nو یونان را محتوی میباشد .\nش - آیا بدون ٤ شبه جزیره فوق ؛ در اوروپا\nدیگر شبه جزیره نیست ؟\nج - بلی هست ؛ ( ژوتلاند ويا سيمبه ريك ) ،\n- (موره ) ، (حاليكديك) و (قريم) نام ٤\n• عدد شبه جزیره خرد دیگر نیز ، در اوروپا"}
{"book": "adl0610", "page": 104, "text": "۱۰۳\n\nهست . مگر ( ژوتلاند ) و ( موره )\nبواسطه قنال ( كيه ل ) وقنال ( قوره نت ) :\nکه جدید کشاده شده اند جزیره\nگردیده اند . قنالهای مذکور در زمان\nقديم : برزخ بودند .\n( حاليكديك ) در بحر آطه لر : و\n( قريم ) در بحر سیاه در روسیه است .\n\nبرزخهای اوروپا\n\nس - برزخهای اوروپا کدام اند ؟\nج - ( کیه ل ) و ( قوره نت ) نام برزخها الحال\nقنال گردیده اند . لهذا الحال در اوروپا\nتنها برزخ ( پره قوب ) مشهور است .\nکه قریم را به خشکه : متصل میکند ."}
{"book": "adl0610", "page": 105, "text": "١٠٤\nرأسهای اوروپا\nس - رأسهای اوروپا کدام اند ؟\nج - رأسهای مشهور اوروپا بقرار آتی اند :\nرأس شمال : در شمال اوروپا در شمال شبه\nجزیره اسقاندينا و يا ،\n« له نده س ئه ند : در غرب جنوبی جزیره\nبریتانیا ،\n« فی نیسته ر : در غرب شمالی اسپانیا ،\n« سن وه نسان : در جنوب غربی\nپورتگیز ،\n« ما تا پان : در جنوب یونانستان ،\nکوه های آتشفشان اوروپا\nس - درقطعه اوروپا چند کوه آتشفشان هست ؟"}
{"book": "adl0610", "page": 106, "text": "١٠٥\n\nج — مشهورترین کوه های آتشفشان اروپا ؛\nاینهاست :\nهقلا ؛ در جزیرهٔ ایزلاند ،\nوه زو ؛ در ایتالیا در قرب شهر ناپولی ،\nأتتا ؛ در ایتالیا در جزیرهٔ سجلیا .\n\nبحیره های قطعهٔ اروپا\n\nس — در قطعهٔ اروپا ؛ کدام جایها بحیره دارند ؟\nج — اول باول ٤ جای است :\nاسوج ، اسویچره ، ایتالیای شمالی و\nروسیه در ساحل بحر با لطق .\nعلاوه بران ؛ بحیره هائیکه در\nارناوودستان دولت علیهٔ عثمانیه نیز ؛ شایان\nتعداد است . بحیره های مشهور اروپا\nقرار آ تیست :"}
{"book": "adl0610", "page": 107, "text": "١٠٦\n\nبحیرۀ (مه لار) ؛ در اسوچ ،\n» (جنوه) { ؛ در اسویچره ،\n» (قونستانس)\n» (قوم) ؛ در ایتالیا ،\n» (اسقودره) { ؛ در ارناوود ،\n» (اوحزی)\n» (لادوغا) { ؛ در روسیه .\n» (اونه غا)\n\nانهار قطعۀ اوروپا\n\nس - نهرها و رودهای قطعۀ اوروپا به کجا\nمیریزند ؟\nج - به بحرهائیکه قطعۀ اوروپا را احاطه نموده اند\nیعنی به بحر منجمد شمالی ، بحر محیط\nاطلاسی ، بحر سفید ، بحر سیاه و بحر\nحزز میریزند ."}
{"book": "adl0610", "page": 108, "text": "۱۰۷\n\nس - قطعهٔ اروپا چند سطح مائل دارد ؟\nج - هر گاه از شرق شمالی تا به غرب جنوبی\nبواسطهٔ يك خط ، تفریق کنیم قطهٔ اروپا\nبه ۲ سطح مائل بزرگ تقسیم میشود .\n[ جبال آلپ و شعبه های آن در وسط اروپا\nبوده خط مذکور را تشکیل داده است ] .\nس سطح مائل شمال و غرب شمالی و غرب را\nکدام بحر ها تشکیل میدارند ؟\nج - بحر منجمد شمالی ، بحر بالطاق ، بحر شمال ،\nکورفز غاسقونیا ، بحر محیط اطلاسی .\nس - سطح مائل جنوب و جنوب شرقی و شرق\nرا کدام بحرها تشکیل میکند ؟\nج - تمام بحر سفید ، بحر ادریاتیق ، بحر\nآطه لر ، بحر مرمره ، بحر سیاه و بحر\nحزز ."}
{"book": "adl0610", "page": 109, "text": "۱۰۸\n\nس - انهار مشهورهٔ قطعهٔ اوروپا کدام اند ؟\nج - بقرار آتیست :\nپه چوزا ؛ در روسیه بوده به بحر منجمد\nشمالی میریزد .\nدی وینای شمالی ؛ در شمال روسیه بوده\nبه بحر ابیض میریزد .\nنه وا ؛ از پایتخت روسیه یعنی از په ته رسبورغ\nمیگذرد به بحر بالطیق میریزد .\nدو نا ( دی وینای جنوبی ) ؛ از روسیه\nمیگذرد به بحر بالطیق\nمیریزد .\nنی یه من ؛ از روسیه میگذرد به بحر\nبالطیق میریزد .\nویستول ؛ از المانیا میگذرد به بحر بالطیق\nمیریزد .\nاوده ر ؛ از المانیا میگذرد به بحر بالطیق\nمیریزد ."}
{"book": "adl0610", "page": 110, "text": "۱۰۹\n\nتایمس : از لوندرم یعنی از پایتخت انگلتره میگذرد\nبه بحر شمال میریزد .\nالـه به : از المانیا میگذرد به بحر شمال میریزد .\nوه زه ر : از المانیا « « « « .\nره ن : « « ، اسویچره و فلمنك میگذرد\nبه بحر شمال میریزد .\nموز : از فرانسه ، بلجیقا و فلمنك میگذرد\nبه بحر شمال میریزد .\nش سغوت : از فرانسه ، بلجیقا ، فلمنك « به\nبحر شمال میریزد .\nسن : از پایتخت فرانسه یعنی از شهر پارس « «\nبحر مانژ میریزد .\nلووار : از فرانسه میگذرد به بحر محیط اطلاسی\nمیریزد .\nغارون : از فرانسه « « « « میریزد\nتاژ : از مرکز پورتکیز یعنی از شهر لیزبون"}
{"book": "adl0610", "page": 111, "text": "۱۱۰\nمیگذرد به بحر محیط اطلاسی میریزد .\nوادی العنه : از اسپانیا میگذرد به بحر محیط اطلاسی میریزد .\nوادی الكبير : از اسپانیا میگذرد به بحر محیط اطلاسی میریزد .\nئەبر : از اسپانیا میگذرد به بحر سفید میریزد .\nرون : « فرانسه « « « «\nتی بر : « ایتالیا « « « «\nپو : « « « « ادریاتیق «\nنهر طونه : در طرفهای داخلی اروپا پیدا شده از المانیا و آوستریا و مجارستان میگذرد . نهر مذکور از مشهور ترین انهار اوروپا میباشد . حدود صربستان و مجارستان و نیز حدود بلغارستان و رومانیا را از همدیگر : تفریق میکند و در منصبش به ۳ شاخ : جدا شده"}
{"book": "adl0610", "page": 112, "text": "۱۱۱\nبه بحر سیاه میریزد .\nنهر مذکور در خصوص نقلیات ،\nخیلی مهم است تقریباً از منبع تا به\nمصبش در هر طرف آن ، سفینه ها\nتردد کرده میتواند .\nنهر دینیستر ، از روسیه میگذرد و به بحر سیاه میریزد .\n« دینیپر « « « « « «\n« دون « « « ازاق «\n« وولغا « « « حزر « .\nنهر مذکور دراز ترین انهار او روپا\nمیباشد .\nنهر وولغا ٣٤٠٠ کیلومتره طول دارد .\n« طونه ۳۲۰۰ « « « ."}
{"book": "adl0610", "page": 113, "text": "۱۱۲\n\nقطعه اروپا\nقسم سیاسی\n\nاز خریطه باید تعقیب کرده شود!\nس - قطعه اروپا نظر به دیگر قطعات ، چه طور است ؟\nج - قطعه اروپا از جمله قطعات مهمترین دنیا بوده نظر به مساحه اش نفوسش زیاده تر و متمدنتر است .\nس - دول اروپا نظر به اقتدار مالی و عسکری بکدام درجه اند ؟\nج - درجه اول دولتهای دنیا اند .\nس - شهر هائیکه دولتها مرکز ، اتخاذ کرده اند چه نامیده میشوند ؟\nج - (مقر حکومت) و یا (پایتخت) و یا (مرکز)"}
{"book": "adl0610", "page": 114, "text": "۱۱۳\n\nاداره ) نامیده میشوند .\nس — دول معظمهٔ اوروپا یعنی حکومتهای بزرگ\nاوروپا کدام اند ؟\nج — اینها اند : ( المانیا ) ، ( انگلتری ) ،\n( روسیه ) ، ( فرانسه ) ، ( آوستریا و\nمجارستان ) و ( ایتالیا ) است . در عالم\nپوليتيك یعنی در عالم سیاسی ، نفوذ همین\nدواتها جاریست .\nس — آیادولت علیهٔ عثمانیه ازجملهٔ دول معظمه نیست ؟\nج — در معاهدهٔ پارس به جملهٔ دول معظمه داخل شده\nبود . مگر پس‌ان آن موقع را غائب کرد.\nالحال سعی بلیغ دارد که درمیان دول\nمعظمه ؛ يك موقع مهم ؛ احراز نماید .\nس — حکمداران عالم به چند نام و عنوان یاد\nمیشوند ؟\nج — حکمداران ؛ نظر به جسامت اراضی و"}
{"book": "adl0610", "page": 115, "text": "١١٤\n\nکثرت نفوس شان یا به عنوان (ایمپراطور)\nویا (قرال یعنی روا) ویا (پرنس) یاد\nمیشوند .\nس - حکومتیکه به معرفت يك ایمپراطور :\nاداره میشود چه نامیده میشود ؟\nج - ایمپراطوریت نامیده میشود .\nس - حکومتیکه به معرفت قرال : اداره میشود\nچه نام دارد ؟\nج - قرالی یعنی قرالیت : نام دارد .\nس - حکومتیکه به معرفت پرنس : اداره میشود\nچه نامیده میشود ؟\nج - پرنسی نامیده میشود .\nس - حکومتیکه بمعرفت يك رئيس جمهور :\nاداره میشود چه نامیده میشود ؟\nج - جمهوریت .\nس - حکمداران اسلام را به چه عنوان یاد\nمیکنند ؟"}
{"book": "adl0610", "page": 116, "text": "١١٥\nج – (سلطان) و یا (امیر) و یا (شاه) .\nس – در اوروپا چند حکومت هست ؟\nج – ١٣ قرالیت ،\n٤ ایمپراطورت\n٢ جمهوریت\n١ پرنس نشین [١]\n١ دوقه لق [٢]\nس – قرالیت ها کدام اند ؟\nج – (١) قرالیت انگلتره و امپراطوری هندستان ،\n(٢) دانيمارقه ، (٣) اسوج ، (٤) نوروج ،\n(٥) بلجیقا ، (٦) فلمنگ ، (٧) پورتکیز ،\n(٨) اسپانیا ، (٩) ایتالیا ، (١٠) رومانیا ،\n(١١) صربستان ، (١٢) یونانستان ،\n[١] پره نس = کسانیکه از خاندان حکمداری\nباشد مردم اوروپا او را ( پره نس ) مینامند .\n[٢] دوقه در اوروپا نام اصالت و خاندانیست .\nدوقه لق = دوقه نشین ."}
{"book": "adl0610", "page": 117, "text": "١١٦\n\n(١٣) بلغارستان .\nس — ایمپراطوریت ها کدام اند ؟\nج — (١) دولت علیهٔ عثمانیه ، (٢) روسیه ،\n(٣) المانیا (٤) آوستریا و مجارستان .\nس — جمهوریت ها کدام اند ؟\nج — ( فرانسه ) و ( اسویچره ) .\nس — پرنس نشین کدام است ؟\nج — قره داغ . دیگر بعض حکومتهای خرد .\nمثلا : (مونا قو) در حدود فرانسه\nبسا حل بحر سفید میباشد .\nس — دوقه لق یعنی دوقه نشین ، کدام است ؟\nج — لوکسنبورغ است .\nس — آیا در اوروپا قرالیت های دیگر نیست ؟\nج — بلی . قرالیت های ( پروسیه ) ،\n(ساقسونیا) ، ( باوه یرا ) (وورتمبرغ)\nنیز هست . مگر اینها اتحاد المانیارا به"}
{"book": "adl0610", "page": 118, "text": "۱۱۷\nوجود آورده اند .\nو نیز قرالیت (مجارستان) هست . مگر\nبهمراه اوستریا تابع يك ایمپراطور شده است.\nمذاهب\nس - مذاهبیکه میان دول و ملل اوروپا\nحکمفرماست کدام اند ؟\nج - قاتوليك ، اورتو دوقس ، پروتستان .\nس - کدام دولتها که مذهب رسمی آنها\nقاتوليك است ؟\nج - (فرانسه) ، (اسپانیا) ، (ایتالیا) ،\n(آوستریا) ، (المانیای جنوبی) و\n(جزیره ایرلانده) .\nس - مذهب اور تودوقس در کدام جاهای اوروپا\nحکمفر ماست ؟\nج - روسیه ، بلغارستان ، یونان .\nس - مذهب پروتستان در کدام جاهای او روپا\nانتشار یافته ؟"}
{"book": "adl0610", "page": 119, "text": "۱۱۸\nج - المانیای شمالی ، دانیمارقه ، انگلتره ، اسوج .\nس - آیا دین مبین اسلام در اروپا انتشار نه یافته ؟\nج - بلی ؛ در شبه جزیره بالقان ، در سواحل شمالیه و شرقیه و جنوبیه بحر سیاه و در ساحل بحر ازاق و در حوضه نهر وولغا انتشار یافته .\n[ در زمان قدیم ؛ عربهائیکه اسپانیارا استیلا نموده بودند میخواستند که از طریق فرانسه در همه اروپا نشر اسلامیت نمایند . مگر بسبب بعض موانع ؛ همین اجر و شرف را تا جنوب جبال پیره نه در اسپانیا رسانیده توانسته اند .\nالحاصل : بعد از آنکه عبدالله الصغیر : (غرناطه) را تسلیم نمود در انجا بهای اروپا نیز : مذهب قاتوليك : آغاز کرد ] .\nمذهب موسوی در مرکز اروپا بيك صورت متفرق میباشد ."}
{"book": "adl0610", "page": 120, "text": "۱۱۹\nحکومات بالقان\nاو روپای عثمانی\nدولت عثمانیه در میان هیئت دولیه اوروپا\nمیباشد . اگرچه قسم اعظم اراضی دولت عثمانیه\nدر آسیا و افریقا میباشد مگر اراضی که در\nاوروپا در شبه جزیره بالقان دارد نیز خیلی مهم است .\nآن را (اوروپای عثمانی) و یا (روم ایلی) مینامند .\nاراضی اوروپای عثمانی خیلی قیمتدار و خیلی\nمنبت و محصولدار است . مساحه سطحیه اراضی\nمذکور در سابق ٣٢٦٥٠٠ مربع کیلو متر.\nبود . مگر دو پارچه مهم آن که یکی بلغارستان :\nو یکی بوسنه و هرسك است چون : بلغارستان\nبهمراه روم ایلی شرقی : قرالیت شد و بوسنه\nو هرسك : به آوستریا و مجارستان داده شد"}
{"book": "adl0610", "page": 121, "text": "۱۲۰\nلهذا مساحهٔ مذکور به (٣٠٠ ١٦٩) مربع\nکیلومتره یعنی تقریباً به نصف و نفوس آن به\n(٢٠٠ ٦١٣٠ ) رجوع کرد . که فی مربع\nکیلومتره ٣٦ نفر اصابت میکنند [١] .\nنفوس اوروپای عثمانی در سابق ؛ از ده میلون ؛\nمتجاوز بود . قسم اعظم نفوس مذکور مسلم ؛\nو قسم دیگرش غیر مسلم است . مسلمانها عبارت از\nتركها و ارناوودهاست [٢] . غیر مسلم عبارت از\nبلغار ، روم ، ارمنی یهودی و اولاح است .\nعنصر مهم اوروپای عثمانی ؛ ارناوودهاست .\n[١] بعد از حرب بالقان ؛ تبدلاتی در اوروپای\nعثمانی واقع شده .\n[٢] ار نا وود = ( عار علينا ان نعود ) . یعنی\nعار است بر ما اگر باز بگردیم . در قبیلهٔ عرب\nکه از هم خفه شده بودند یکی از انها در اثنای\nکوچ کردن خود بقرار فوق گفته روان شد .\nو بمرور ایام لفظ مذکور «ارناوود» گردید ."}
{"book": "adl0610", "page": 122, "text": "۱۲۱\n\nدروسط و در غرب شبه جزیره بلقان ، سکونت\nمیکنند . ترکها در همه ولایت ها میباشند .\nرومها در ولایت های مجاور یونانستان ، زیاده تر\nمیباشند .\nبلغارها تقریباً يك میلیون بوده در ولایات\nادرنه ، سلانيك وقوصوه ؛ سکونت دارند .\nارمنی ها در سواحل بحر مرمره در یکچند قصبه\nو شهرهای بزرگ میباشند .\nموسوی ها یعنی یهودی ها زیاده تر در شهرهای\nتجا رتگاه میباشند .\nاولاح ها در ولایت سلانيك و ولايت\nقوصوه ؛ متفرق میباشند ."}
{"book": "adl0610", "page": 123, "text": "۱۲۲\n\nاحوال طبیعیه\n\nحدود اروپای عثمانی ؛ شمالاً بواسطة\nبلغارستان ، صربستان ، آوستریا ، مجارستان\nو قره داغ محدود است .\nشرقاً : بحرسیاه میباشد [ بحر مذکور درزمان\nسابق ؛ بداخل اراضی دولت عثمانیه بود الحاله\nدر جهت روم ایلی ؛ قدری از ساحلش به عثمانی\nعائد است ] .\nجنوباً : بوغاز استانبول ، بحر مرمره\nبوغاز قلعهٔ سلطانیه و بحر آطه لر میباشد .\nغرباً : بحر یونان و بحر ادریاتیق هست\nو بواسطهٔ بوغاز اوطرانت ؛ اروپای عثمانی به\nایتالیا ؛ همسایه شمرده میشود ."}
{"book": "adl0610", "page": 124, "text": "۱۲۳\n\nبحرهای اروپای عثمانی\n\nاوروپای عثمانی : به بحرسیاه ، بحر مرمره .\nبحر آطه لر ، بحر یونان و بحر ادریاتیق محاط\nاست . کافه این بحرها تجارتاً مهم اند .\n\nکورفز های اوروپای عثمانی\n\nمشهورترین کورفزها یعنی خلیج های اوروپای\nعثمانی اینها اند :\nساروز\nقواله\nاورفانو\nسلانيك\n}\nدربحر آطه لر میباشند . از کورفز\nسلانيك : رفت و آمد مخلوق و\nغیره خیلی بسیار است ."}
{"book": "adl0610", "page": 125, "text": "١٢٤\n\nجزائر اروپای عثمانی\n\nمهمترین جزائر اروپای عثمانی : جزیره\nکرید است . چرا که مفتاح تجارت بحر سفید\nمیباشد . مگر جزیره مذکوره از دست عثمانی\nرفته است .\nجزیره طاشوز و جزیره سمنديره ك از اراضی\nروم ایلی شمرده میشوند . دیگر جزیره ها که\nدر بحر آطه لر هستند به آسیای عثمانی : عائد\nاند .\n\nجبال اروپای عثمانی\n\nجبال مشهوره اروپای عثمانی بقرار آتیست :\n( رودوپ ) : در حدود ولایات ادرنه و سلانيك :\nامتداد میکنند ."}
{"book": "adl0610", "page": 126, "text": "١٢٥\n\nجبال ( ثه له نيك و يا ارناوودستان ) ؛ در ولايت\nمناستر امتداد کرده از یونانستان\nمیگذرد و در رأس ما تاپان ؛\nمنتهی میشود .\nاولمپ ؛ در ولایت سلانيك در حدود یونان\nمیباشد .\n\nانهار اروپای عثمانی\n\nمشهور ترین انهار اروپای عثمانی ؛ نهر مریج\nو نهر واردار بوده هر دوی آنها به بحر آطه لر\nمیریزند . اراضی گذرگاه نهرهای مذکور خیلی\nمنبت و محصولدار است ."}
{"book": "adl0610", "page": 127, "text": "١٢٦\nبحیره های اروپای عثمانی\nمشهور ترین بحیره های او روپای عثمانی -\nبحیره اشقودره ، بحیره اوحری و بحیره تاکینوس\nاست .\nبحیره ترقوس اگرچه خرد است مگر آب آن\nرا بواسطه نلها به شهر استانبول آورده اند .\n\nقسم سیاسی\nمرکز اداره و مشهور شهرها . - اروپای\nعثمانی ، عليحده يك مركز اداره ندارد . شهر\n( استانبول ) برای کافه دولت عليه عثمانيه : مرکز\nاداره بوده در اروپای عثمانی بسا حل بحر مرمره\nمیباشد . شهر مذکور از شهرهای قدیمترین دنیا"}
{"book": "adl0610", "page": 128, "text": "۱۲۷\n\nمیباشد . نفوسش تقریباً (۱۰٫۰) میلیون است .\n\nشهر های مشهور عثمانی :\n\n( ادرنه ) ( سلانيك ) ( مناستر ) ( اشقودره )\n( يانيه ) ( اسكوب ) [ اینها مركز ولایت اند ]\n( دده ا غاج ) ( گلیبولی ) ( قواله ) ( پره وزه )\n[ اینها در ساحل ، اسکله های مشهور یعنی بندر\nگاهای مشهور اند ] .\nولایت ها :\nدر اوروپای عثمانی ، ۷ ولایت میباشد .\nاینها اند :\n( ۱ ) استانبول ، ( ۲ ) ادرنه ، ( ۳ )\nسلانيك ، ( ٤ ) مناستر ، ( ۵ ) یانیه ، (۶)\nاشقودره ، ( ۷ ) قوصوه .\nولایات ( سلانيك ، مناستر ، یانیه ) در"}
{"book": "adl0610", "page": 129, "text": "۱۲۸\n\nحدود یونانستان میباشند .\nولایت (قوصوه) بواسطۀ حدود بلغارستان ،\nصربستان ، آوستریا و مجارستان و قره داغ\nمحدود است . مرکز ولایت مذکور شهر\n(اسکوب) است .\n(استانبول) (سلانيك) (دده اغاج) اسکله ها\nیعنی بندر های کلان تجارت اند . به همین\nلیمانها یعنی اسکله های مذکور ؛ خیلی بسیار :\nسفائن رفت و آمد میکند . در هر ۳ بندر های\nآنها شمندفر هست .\n\nمطالعه\n\nموقع دولت علیۀ عثمانیه در اوروپای عثمانی ؛\nخیلی مهم است . در جوار آن خیلی دولت ها"}
{"book": "adl0610", "page": 130, "text": "۱۲۹\n\nمیباشد . دولتهای مذکور همین امل وامید را می\nپرورند که به بحر آطه لر ، صاحب شوند . چونکه\nاین دولتها اسکله های ادخالات و اخراجات در بحر\nمذکور ندارند . ادخالات و اخراجات شان را\nلیمانهای ( سلانيك ) ( د ده اغاج ) و ( قواله ) ایفا\nکرده میتواند .\nمحصولات و ثروت . – قطعه روم ایلی به\nدرجه اناطولی ( انا دولی ) منبت ومحصو لدار است .\nروم ایلی از جایهای خوبترین دنیا میبا شد .\n\nقراليت بلغارستان\n\nبلغارستان در جهت شرقیه شبه جزیره بالقان\nبسا حل بحر سیاه ، واقع است . اول باول به\n۲ قسم منقسم است :\n۱ – بلغارستان شمالی ،"}
{"book": "adl0610", "page": 131, "text": "۱۳۰\n\n۲ -- بلغارستان جنوبی ویا روم ایلی شرقی *\nبلغارستان شمالی ؛ ما بین جبال بلقان و نهر\nطونه ؛ محصور است .\nبلغارستان جنوبی ؛ در جنوب جبال بلقان\nبوده به ولایت ادرنه ؛ همحدود میباشد .\nبلغارستان در سابق به دست عثمانی ؛ يك امارت\nبوده به تاریخ ۱۸۷۸ میلادی ؛ به موجب معاهدة\nبرلین ؛ به زیر ادارة يك پرنس داده شده بود .\nاز مسامحه ادارۀ عثمانی ؛ نتیجه همین شد که بلغارستان د\nاردوی خودرا روز به روز تنظیم نموده خود را قوی\nساخت ومنتظر يك فرصت بود . در همین انقلاب\nگذشته عثمانی ، بلغارستان قرالیت خودرا اعلان\nکرد . و به تاریخ میلادی (۱۹۰۸) ؛ همه دولتها\nقرالیت او را تصدیق نمودند .\nبلغار ها در ظرف همین بیست سی سال خیلی"}
{"book": "adl0610", "page": 132, "text": "۱۳۱\n\nسعی کردند به این درجه که تقریباً به درجهٔ دول\nاروپا آثار ترقی ، نشان داده اند .\nعلى الاكثر بسایهٔ معارف ، به همین حال ترقی\nرسیدند .\nنفوس بلغارستان ( ۴۱۶۰۰۰۰ ) است ..\nاردوی بلغارستان زیاده تر از ۲۰۰۰۰۰ است .\nبسایهٔ میاهیکه به نهر طونه میریزند زراعت\nبلغارستان ، مترقیست . طرف جنوب جبال بالقان\nنیز خیلی معمور است یعنی روم ایلی شرقی نیز ،\nزراعتاً ترقی کرده است .\nمرکز ادارهٔ بلغارستان ، ( صوفیه ) است .\nمرکز قدیمیش شهر ( طرنوه ) بود .\n( سلستره ) ، ( روسجق ) ، ( وارنه ) ،\n( بورغاز ) اسکله ها یعنی بندرهای مهم بلغارستان\nاست ."}
{"book": "adl0610", "page": 133, "text": "۱۳۲\n( فلبه ) ، ( پلونه ) ، ( اسلیمبه ) ، ( اورخانیه )\nمشهور شهر های بلغارستان است .\nدر محاربه روس که به تاریخ ( ۱۲۹۳ ) شمسی\nعثمانی واقع شده بود عثمانیان : چون در پلونه يك\nمدافعه بهادرانه و نامسبوق کرده اند لهذا قصبه ( پلونه )\nمشهور است .\nبلغارستان : در اخراجات غله : يك مملكت حائز\nشهرت است .\nقراليت رومانيا\nرومانیا در شمال بلغارستان بوده مابین جبال\nقارپات و نهرهای طونه و پروت : واقع میباشد .\nحدود رومانیا را از جانب بلغارستان : نهر\nطونه تشکیل داده است به سایه میاهیکه به نهر"}
{"book": "adl0610", "page": 134, "text": "۱۳۳\n\nمذکور میریزند زراعت رومانیا ؛ مترقی میباشد .\nرومانیا ( ۶ میلیون ) نفوس دارد . مرکز\nاداره اش شهر « بكرش » است . شهر های\n( قلفات ) ، ( اولتا نجه ) ، ( ياش ) بلده های\nمشهور رو مانیا میباشند . شهر ( کوستنجه )\nکه در ساحل بحر سیاه است يك بندر فعالترین\nرومانیا میبا شد .\nاین مملکت هم ؛ به اخرا جات غله اش\nمعروف است . رومانیا نیز در سابق از عثمانی\nبوده ! !\n\nقرالیت صربستان\n\nقرالیت مذکور در وسط شمالی شبه جزیره\nبالقان ؛ واقع است نفوسش ( ۲۷٨٤٠٠٠ )\nمیباشد ."}
{"book": "adl0610", "page": 135, "text": "١٣٤\n\nاز جهت شمال بواسطة نهر (صاوا) که به\nنهر طونه میریزد و بواسطة نهر طونه از آوستریا\nو مجارستان ؛ تفریق میشود .\nحکومتیکه در خصوص معارف ، صنایع و\nزراعت ؛ پس مانده است همین صربستان است .\nيك حكومت عسکری گفته میشود .\nمرکز اداره اش شهر (بلغراد) به ساحل\nنهر طونه میباشد . در سابق ؛ دولت عثمانیه\nبه سمت اوروپا وقتیکه اردوها اعزام میکرد همین\nشهر بلغراد برای اردوهای مذکور ؛ مرکز\nحرکات بود .\nصربستان نیز ؛ يك ایالت عثمانی بود ؛\nبه تاریخ ١٨٧٨ کسب استقلال کرد .\nبلاد مشهورة صربستان ؛ عبارت از شهر\n(پسا روقجه) و شهر (نیش) است ."}
{"book": "adl0610", "page": 136, "text": "١٣٥\n\nپرنسی قره طاغ\n\nدر غرب شبه جزیره بلقان به ساحل بحر\nادر یاتیق ، يك حکومت بسيار كوچك و کوهبند\nبوده نفوسش (٢٥٠٠٠٠) میباشد .\nقره طاغی ها قوی البدن اند ، بزیر اداره\nيك پرنس میباشند . مرکز اداره قره طاغ ، شهر\n« چتینه » است . (٤٣٠٠) نفوس دارد .\nقره طاغ ، در ساحل بحر ادر یاتیق ، دو اسکله\nریزه یعنی دو بندر خرد دارد یکی (اولکون)\nو دیگر (بار) نام دارد .\n\nقرالیت یونان\n\nدر جنوب شبه جزیره بلقان ، يك حكومت\nریزه بوده عبارت از قطعه (موره) و (تسالیا)"}
{"book": "adl0610", "page": 137, "text": "١٣٦\n\nوجزائريكه در بحر يونان ونيز جزائر ( سيقلاد ) كه\nدر بحر مجمع الجزائر است ميباشد . حكومت مذكوره\nرا « قراليت يونانستان » مينامند .\nاراضی قطعهٔ مذكور کوهبند است . و\nساحلش از رأسها و كور فز های خرد و ریزهٔ\nبیشمار ، پر است .\nدر زمان قديم ، اين قطعه نیز از عثمانی بود ،\nچسان ، استقلال پیدا كرد .\nدر زراعت وصنایع ، اگرچه بسيار مترقی\nنیست مگر در تجارت ، ترقی کرده است . در\nعالم تجارت بحر سفيد ، حائز يك موقع\nمهم است .\nنفوس يونانستان عبارت از :\n( ٢،٦٣٠،٠٠٠ ) است مرکز اداره اش شهر ( آتینه )\nاست . شهر مذكور يك شهر قديمترين دنياست .\nیونانی های قدیم در خصوص علوم و فنون"}
{"book": "adl0610", "page": 138, "text": "۱۳۷\n\nو تجارت خدمتهای خیلی بزرك کرده اند .\nپیره ؛ اسکله یعنی بندر شهر آتینه است .\n(يکيشهر) (ترخاله) (غلوص) (قوره نت)\nشهرهای مشهور یونانستان است .\nدر جزائر یونان وخصوصاً درجزیره شیره ؛\nهر نوع سبزه وات میرسد . لیمون شیرین\nو پورتقال آن ؛ مبذول است .\nبسیار زور که بزند يك اردوی (۱۸۰۰۰۰)\nنفره کشیده میتواند .\n\nقرالیت ایتالیا\n\nاز جمله حکومتهای جنوب اوروپا بوده از\nشبه جزیره ايتاليا وجزیره های بزرك سحليا و\nساردنیا و بعض جزیره های ریزه ؛ تشکیل می\nیابد ."}
{"book": "adl0610", "page": 139, "text": "۱۳۸\n\nنفوس ایتالیا (۳۳,۹۰۹,۰۰۰) است.\nدولت ایتالیا عبارت از یکی از ۶ دولت معظمه\nمیباشد.\nاراضی ایتالیا، خیلی از دحامدار و خیلی\nمحصولدار است. خصوصاً در ایتالیای شمالی\nوادی (پو) بواسطهٔ قوهٔ انباته اش\nمعروف است.\nمرکز ادارهٔ ایتالیا شهر (روما) است.\nشهر مذکور از جملهٔ شهرهای خیلی قدیم بوده\nدر ساحل نهر تی بر میباشد. پاپاها در شهر\nمذکور اقامت میکنند.\nشهر مذکور در زمان امپراطوری رومای\nقدیم نیز مرکز اداره بود. شهر روما بواسطهٔ\nخرابه های خیلی قدیم و مبانی لطیفهٔ خود\nمشهور است.\nبلاد مشهورهٔ ایتالیا بقرار آنیست:"}
{"book": "adl0610", "page": 140, "text": "۱۳۹\n\nناپولی : در قرب کوه آتشفشان (وه زوو)\nبوده زیاده تر از نیم میلیون نفوس\nدارد . شهر ازدحام دار ترین\nایتالیا همین ناپولی است .\nپالرمو : مرکز سچليا وبندر مشهـورش\nاست .\n\nتوره ن : به ساحل نهر پو میباشد .\nمیلان ، در وادئ نهر پو : يك شهر\nمعروف است .\n\nفلورانسه ،\nجنو .\nوه نه ديك ،\nمسينا ،\nلی وورنا .\nشهر ولیما نهای مشهور اند .\n\nشهر جنوه در ساحل كورفز جنوه و وه نه ديك\nدر ساحل كورفز ونه ديك ميباشند .\nجزیرۂ البه مشهور است . چرا که ناپولیون"}
{"book": "adl0610", "page": 141, "text": "١٤٠\n\nبه تاریخ ١٨١٤ در آنجا نفی شده بود .\nایتالیا : برنج ، شراب ، حریر یعنی ابریشم\nحاصل میکند . بنا بسبب موقعش در تجارت\nبحریه ؛ یك موقع خیلی مهم ؛ اشغال میدارد .\nمستملکات ایتالیا : - در ساحل افریقاوی\nبحر احمر و نیز در ساحل بحر محیط هندی ؛ به\nبعض نقاط مهمه ؛ حاکم است .\n\nقرالیت اسپانیا\n\nقرالیت اسپانیا از جملهٔ حکومات جنوب اوروپا\nبوده قسم اعظم شبه جزیرهٔ ایبه ريك را اشغال\nکرده است . شبه جزیرهٔ مذکور بواسطهٔ جبالیکه\nاز سطح بحر ؛ ٢٠٠٠ متره مرتفع اند مستور\nمیباشد .\nنفوس قرالیت اسپانیا ( ١٩،٧١٢،٠٠٠ )"}
{"book": "adl0610", "page": 142, "text": "١٤١\nاست .\nمرکز ادارۀ آن : شهر (مادرید) است .\nبلاد مشهورة اسپانيا :\nشهر (بارسلونا) : در ساحل بحر سفید بوده\nمرکز نخستين تجارت اسپانیا میباشد .\nوشهر (مالاغا) : نيز در ساحل بحر سفید بوده\nبه شراب خود مشهور است .\nشهر (والانسيا) : به ساحل نهر وادى الكبير\nاست .\nشهر (سه ويل) ونيز (قاديتس) که در ساحل\nبحر محیط اطلسی بوده لمان حرب میباشد و\nشهر مشهور (غرناطه) که عربها برای اسپانیولها\nترك کرده اند بلاد معروفه و مشهوره اسپانیا\nمیباشند .\nمملكت مذكور يعنى اسپانیا در زمانیکه بزیر\nادارة عربها بود در خصوص معارف و صنایع و"}
{"book": "adl0610", "page": 143, "text": "١٤٢\nتجارت خیلی مشهور بود . بدین درجه که اوروپا\nاولاد خود را برای تحصیل به اسپانیا می فرستادند .\nخرابه های سرای یعنی جای حکومتی و نیز خرابه\nهای جوامع که ازان وقت مانده است الحال\nحیرت افزای ناظرین میباشد .\nجزائر مجتمعة (باله آر) که از جزائر (مايورقه) ،\n( مينورقه ) و دیگر جزائر صغیره مرکب است و نیز\nجزائر (قا ناريه) که در بحر محیط اطلسی است\nاز اسپانیا میباشند .\nدر اسپانیا معادن بسیار است . معدنهای مس\nسیماب و سرب زیاده تر میباشد .\nمملکت مذکوره نظر به ثروت طبیعه اش هم\nفقير وهم اندك مسكرن است ."}
{"book": "adl0610", "page": 144, "text": "١٤٣\n\nمستملکات اسپانیا\n\nاسپانیا در تاریخ قدیم ؛ صاحب خیلی\nاراضی بود . مگرپسان يك يك از دستش رفت .\nآخر الامر جزیرۀ کوبا که مهترین جزائر آنتیل\nاست و نیز جزائر فیلیپین که در قطعۀ آسیا\nاست بالمجبوریه به امریکا داده . که همین\nضایعاتش قریب ده میلیون نفوس میباشد .\nدر افریقا بعض جزیره ها هنوز زیر ادارۀ\nاسپانیا است . جمهوریت ( آندور ) که در جبال\nپیره نه است زیر حمایۀ اسپانیا و فرانسه میباشد .\nشهر (جبل الطارق) که بر بوغازجبل الطارق .[۱]\nحاکم است مستحکمترین مواقع دنیا بوده زیر\nادارۀ انگلتره میباشد .\n\n[۱] بوغاز جبل الطارق را بوغاز سبته نیز گویند ."}
{"book": "adl0610", "page": 145, "text": "١٤٤\nقراليت پورتكيز ويا پورتوكال\nحکومت پورتکیز در غرب شبه جزیرۀ ایبه ريك بساحل بحر محیط اطلسی ؛ واقع است . اكر چه يك حکومت ریزه میباشد . مگر در قطعات سائره ؛ اراضی مهمه دارد .\nنفوسيكه پورتكيز در اروپا دارد (٥،٤٢٣،٠٠٠) میباشد . مرکز اداره اش شهر « لیزبون » است . شهر مذکور در منصب نهر ( تاژ ويا تاج ) بوده يك اسکلۀ فعالترین بحر محیط اطلسی میباشد .\nبلاد مشهورۀ پورتکیز بقرار آتیست :\n« پورتو » ؛ برساحل نهر « دورو » بوده به تجارت شراب مشهور است . جزائر « آصور » و « ماده ر » که در بحر محیط اطلسی بوده به ساحل افريقا ؛ مقابل میباشند دو ولایت پورتکيزرا"}