{"book": "adl0608", "page": 1, "text": "پروگرام معارف درسی مکاتب ابتدائیه\n\nنمره\nمضمون\nایام هفته\nوقت\nملاحظات\n\n۱\nقرائت قرآن مجید\nهمه روزه\nیک ساعت\n[ILL]\n\n۲\nتعلیم الدین\nهمه روزه\nیک ساعت\n[ILL]\n\n۳\nعقاید اسلامی\nسه روز\nیک ساعت\n[ILL]\n\n۴\nتاریخ اسلام\nسه روز\nیک ساعت\n[ILL]\n\n۵\nجغرافیه\nدو روز\nیک ساعت\n[ILL]\n\n۶\nحساب\nچهار روز\nیک ساعت\n[ILL]"}
{"book": "adl0608", "page": 2, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0608", "page": 3, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0608", "page": 4, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0608", "page": 5, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0608", "page": 6, "text": "پروگرام معارف در جشن استقلال\n\nشماره مضمون نام صنف مکتب صفحه\n۱ قرائت قرآن مجید آقاب‌الدین ابتدائیه پنجم مکتب حبیبیه ۶\n۲ تفسیر آیات مذکوره میرعبدالقدیر ابتدائیه چهارم مکتب حبیبیه ۱۰\n۳ مقاله در تعریف استقلال محمد اکرم رشدیه دوم مکتب حبیبیه ۲۲\n۴ ترنم خیرمقدم استقلال میرشفیع طلبا مکتب حبیبیه ۳۶\n۵ هدایات حفظ الصحه عبدالرحیم ابتدائیه پنجم مکتب علمیه ۵۰\n۶ جغرافیه ابتدائیه کابل عبدالباقی ابتدائیه پنجم مکتب علمیه ۶۶\n۷ مقاله زبان پشتو محمد نادر طالب‌علم مکتب حکام ۸۶"}
{"book": "adl0608", "page": 7, "text": "ترنم درجات در افغانی بیست نفر طلبای مکتب حبیبیه ۹۴\n۹ مقالۂ کیمیا در باب نور عبدالفتاح رشدیہ سوم مکتب حبیبیه ۹۸\n۱۰ تجارب طبیعیات غلام علی رشدیہ سوم مکتب حبیبیه ۱۱۲\n۱۱ مقاله در زبان ترکی عبدالغنی رشدیه دوم مکتب حبیبیه ۱۲۲\n۱۲ ترنم اتحاد در ترکی بیست نفر طلبای مکتب حبیبیه ۱۲۸\n۱۳ مقاله دوران خون عبدالرؤف رشدیہ سوم مکتب حبیبیه ۱۳۰\n۱۴ تقریر فوق در انگریزی اظفر سعید رشدیہ چہارم مکتب حبیبیه ۱۳۸\n۱۵ مقالۂ اشعۂ ایکس غلام محی الدین رشدیہ چہارم مکتب حبیبیه ۱۴۸\n۱۶ حجت ترنم محمد پایندہ رشدیہ اول مکتب حبیبیه ۱۶۰\n۱۷ ترانۂ ملی افغانی بیست و پنج نفر طلبای مکتب حبیبیه ۱۷۰"}
{"book": "adl0608", "page": 8, "text": "مقدمہ\n\nپادشاه غازی ما اعلیحضرت\nامیرامان الله خان بعد از مساعی\nو مشاغل جدت وجدیت کارانہ\nیک سال از روی مقتضیات\nصوری و معنوی استحقاق\nو احتیاج داشتند کہ یک ہفتہ\nدر سور و سرور صرف نمایند\nچونکہ ذات ستودہ صفاتِ"}
{"book": "adl0608", "page": 9, "text": "شاهانه فکر منوری را مالکند که\nاوقات فراغت را هم درامور\nمفیده گذرانیدن موجب اختطاط\nمی انگارد لہٰذا رخصت\nنیک محسوب خود را در ادامهٔ\nآن خیال اولوالعزمی بسرآوردند\nکه استقلال نتیجهٔ آن بود.\nازینجهت که اعلیحضرت شهریاری\nبتمام معاملات رعایا از\nشفقت و صمیمیت مشارکت\nمیورزند جمیع ملت را که استطاعت"}
{"book": "adl0608", "page": 10, "text": "۳\nشمولیت داشتند در پنهان مرعی\nفرمودند. از انجمله معارف که\nمرحومہ عزائم شاهانه است لاجرم\nحصه معتد به در جشن استقلال\nگرفت که تذکار آن برای یادگار\nآن موقع موقوت و تهنیتم بایشان\nو نیز برای ضیافت طبع و\nاستحضار آن اصحا بکه حاضر\nبنبودند مناسب نمود.\nموضع نمایش معارف\nچنار باغ بکنار دریا بلب کول کیمقام"}
{"book": "adl0608", "page": 11, "text": "۴\nجانفزا و مزین بود ـ چون وزرا و سفرا\nو اعیان و اراکین دولت و ملت زیر\nسایبان اخذ مقاعد نمودند و طلبا\nروبروی شان صف بسته احترام\nایستادند و دیگر مردم در جم غفیر دورادور\nچون بنیانهای مرصوص محاصره\nاصغا و استماع ورزیدند\nهمین حین انتظار موسس و\nمربی جشن و معارف اعلیحضرت\nهمایونی جلوه افروز گردیده بعد\nاز سلامی موزیکه تشریف فرما"}
{"book": "adl0608", "page": 12, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0608", "page": 13, "text": "۵\nو زینت بخشای محفل شدند\nحسب معمول افتتاح مجلس\nاز قرائت قرآن کریم رخ نهاد\nعموماً طلبها بر پا ایستاده تقریرها\nمی نمایند الا قرائت که\nبه سبب تکریم کلام الهی طالب علم\nبر چوکی نشسته با دب میخواند."}
{"book": "adl0608", "page": 14, "text": "قرائت قرآن مجید\nآفتاب دین- ابتدائیه پنجم\nمکتب حبیبیه\nاعُوذُ بِاللّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ\nبِسْمِ اللّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ\nوَقَضَى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ وَبِالْوَالِدَيْنِ (ع)\nإِحْسَانًا إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُمَا\nأَوْ كِلَاهُمَا فَلَا تَقُلْ لَهُمَا أُفٍّ وَلَا تَنْهَرْهُمَا\nوَقُلْ لَهُمَا قَوْلًا كَرِيمًا وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ\nالذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَقُلْ رَبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا"}
{"book": "adl0608", "page": 15, "text": "۷\nرَبَّيَانِي صَغِيرًا ط رَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِمَا فِي نُفُوسِكُمْ\nإِنْ تَكُونُوا صَالِحِينَ فَإِنَّهُ كَانَ لِلْأَوَّابِينَ\nغَفُورًا ه وَآتِ ذَا الْقُرْبَى حَقَّهُ وَالْمِسْكِينَ\nوَابْنَ السَّبِيلِ وَلَا تُبَذِّرْ تَبْذِيرًا إِنَّ الْمُبَذِّرِينَ\nكَانُوا إِخْوَانَ الشَّيَاطِينِ وَكَانَ الشَّيْطَانُ\nلِرَبِّهِ كَفُورًا ه وَإِمَّا تُعْرِضَنَّ عَنْهُمُ ابْتِغَاءَ رَحْمَةٍ\nمِنْ رَبِّكَ تَرْجُوهَا فَقُلْ لَهُمْ قَوْلًا مَيْسُورًا\nوَلَا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلَى عُنُقِكَ وَلَا\nتَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُومًا مَحْسُورًا\nإِنَّ رَبَّكَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ وَيَقْدِرُ ط\nإِنَّهُ كَانَ بِعِبَادِهِ خَبِيرًا بَصِيرًا ه"}
{"book": "adl0608", "page": 16, "text": "۸\nع\nوَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ خَشْيَةَ إِمْلَاقٍ نَحْنُ\nنَرْزُقُهُمْ وَإِيَّاكُمْ إِنَّ قَتْلَهُمْ كَانَ خِطْأَ كَبِيرًا\nوَلَا تَقْرَبُوا الزِّنَى إِنَّهُ كَانَ فَاحِشَةً وَسَاءَ\nسَبِيلًا وَلَا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ\nإِلَّا بِالْحَقِّ وَمَنْ قُتِلَ مَظْلُومًا فَقَدْ جَعَلْنَا\nلِوَلِيِّهِ سُلْطَانًا فَلَا يُسْرِفْ فِي الْقَتْلِ إِنَّهُ\nكَانَ مَنْصُورًا وَلَا تَقْرَبُوا مَالَ الْيَتِيمِ\nإِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ\nوَأَوْفُوا بِالْعَهْدِ إِنَّ الْعَهْدَ كَانَ مَسْؤُولًا\nوَأَوْفُوا الْكَيْلَ إِذَا كِلْتُمْ وَزِنُوا بِالْقِسْطَاسِ\nالْمُسْتَقِيمِ ذَلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا"}
{"book": "adl0608", "page": 17, "text": "٩\nوَلَاتَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ ط اِنَّ السَّمْعَ\nوَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ اُولٰئِكَ كَانَ\nعَنْهُ مَسْئُوْلًا ە وَلَا تَمْشِ فِي الْاَرْضِ\nمَرَحًا اِنَّكَ لَنْ تَخْرِقَ الْاَرْضَ وَلَنْ\nتَبْلُغَ الْجِبَالَ طُوْلًا ە كُلُّ ذٰلِكَ كَانَ سَيِّئُهُ\nعِنْدَ رَبِّكَ مَكْرُوْهًا ە ذٰلِكَ مِمَّا أَوْحٰى اِلَيْكَ\nرَبُّكَ مِنَ الْحِكْمَةِ ط وَلَا تَجْعَلْ مَعَ\nاللّٰهِ اِلٰهًا آخَرَ فَتُلْقٰى فِي جَهَنَّمَ مَلُوْمًا\nمَدْحُوْرًا ە\nسُبْحَانَ رَبِّكَ رَبِّ الْعِزَّةِ عَمَّا يَصِفُوْنَ ط\nوَسَلَامٌ عَلَى الْمُرْسَلِيْنَ ط وَالْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ\nالْعٰلَمِيْنَ ط"}
{"book": "adl0608", "page": 18, "text": "۱۰\nتفسیر آیات مذکوره\nمیر عبدالقدیر ابتدائیه\nچهارم مکتب حبیبیه\nحضار کبار - حسب\nاستطاعت عاجزانه خود\nترجمه آن حصه قرآن شریف را\nکه حالا قرائت شد مینمایم چون\nکلام پاک در عربی مبین نازل\nشده نه در فارسی عجمی لہذا اگر\nسہوی برود معافم داشته"}
{"book": "adl0608", "page": 19, "text": "۱۱\nاصلاح بفرمایند مطلب آیات\nاینیست\nپروردگاتو حکم قطعی صادر فرموده\nکه بجز او تعالی احدی را\nقابل پرستش مینگارید و هیچکس را\nمعبود خود مسازید و احکامش را\nبالای همه فرایض دانسته\nفقط تعمیل آنها نمائید این\nهم امر خداوندیست که\nبوالدین خود نیکوئی کنید اگر در\nحیات تو یکی از آنها یا هر دو"}
{"book": "adl0608", "page": 20, "text": "۱۴\nایشان بپیری برسند،\nادب را باین درجه ملحوظ داشته\nباش که بایشان اف هم\nمگو و بزجر و آواز سخت\nبا ایشان کلام مکن بلکه سخن نرم\nو ملائم و مودب بزن و به\nعجز و نیاز بآرزوی طاعت\nو فرمان برداری پیش شان\nخم کن و دست بدعا شده\nبگو پروردگارا بالای شان\nرحمت و کرامت نازل فرما"}
{"book": "adl0608", "page": 21, "text": "۱۳\nچنانچه آنها از خوردی بناز و نعمت\nو مشقت پرورش داده\nکلانم ساختند پروردگار\nشما بهترین دانا و آگاه\nاست ازان چیزهائیکه\nدر دل شما است\nاگر شما نیک نیت و صالح کار\nباشید پس او بخشانیده است\nمرآنان را که رجوع باو نموده\nتن باو مراش میدهند\nحقوق خویشاوندان و محتاج و"}
{"book": "adl0608", "page": 22, "text": "۱۴\nمسافر ادا نما و در خرج کردن\nمال بی باک و بی پرواگشته\nبه مصرف بیجا بر بادش\nمده زیرا خراجان بیهوده برادران\nشیاطین اند و شیطان\nسخت ناشکر پروردگار\nشما است .\n\nای بسا امساک از انفاق به\nمال حق را جزء با مر حق مده"}
{"book": "adl0608", "page": 23, "text": "۱۵\nاگر در چنین حالی باشی که\nاستطاعت امداد مستحقین\nنداری و آنها از تو رجا\nنمایند و از ان مجبوراً روی\nمی گردانی پس بخلق\nخوب پیش آی و حرف\nمناسب در میان آر و از امساک\nدست خود بگردن بسته مدار\nو نه آن را به چنان آزادی تمام\nبگشا که در انجام حسرت\nزده مورد ملامت بنشینی"}
{"book": "adl0608", "page": 24, "text": "۱۶\nبه تحقیق پروردگار تو بهر کسی\nکسی می خواهد فراوانی\nیا تنگی روزی می دهد چه\nاو تعالی از احوال بندگان\nخود نیک خبر و آگاهی دارد\nکه رزق را بچه مصرف\nخواهند آورد و از اندیشه\nافلاس اولاد خود را\nقتل مکنید آن را و شما را\nنیز ما روزی میدهیم و\nبے شک قتل آنها"}
{"book": "adl0608", "page": 25, "text": "۱۶\nخطای بزرگ است نزدیک\nبدکاری مروید که آن بیحیائی\nآشکار است و طریق خراب\nمکشید جانی را که خدا حرامش\nگردانیده الا بحق کسیکه بظلم\nکشته شد وارثش را غلبه\nدادیم پس او در قتل زیادتی\nنکند بدرستی که او مدد داده\nشده است در مال یتیم دست\nاندازی مکنید الا بطرزیکه برایش\nبهترین فائده داشته باشد\nتا او"}
{"book": "adl0608", "page": 26, "text": "۱۸\nتا او بالغ گردد ایفای عهد\nبجا بنمائید به تحقیق از عهد\nباز خواست شدنی است و\nچون پیمانه کنید پیمانه پور\nبدهید و بترازوی راست\nوزن نمائید انیست خوب\nو بهترین در عاقبت امور و\nدر پی آن نگرد که علمت نیست\nزیرا چشم و دل و گوش\nواز همه این ها پرسش آن\nخواهد شد، و در زمین خرامان\n\nو تبختر"}
{"book": "adl0608", "page": 27, "text": "١٩\nومتکبرانه راه مرو نه زمین را\nشگافته نه در بلند بالای به\nکوه ها هم سری کرده\nمیتوانی این همه نزد پروردگار\nتو ناپسندیده است .\n\nکه تن ځمکه کړی زړه تخم باران اوښکی\nلکه نخل به سر وکاږی له خاکه\n\nبالا دست به سی هله په نورو نو\nچه تعلیم د زیر دستی اخلی له کا"}
{"book": "adl0608", "page": 28, "text": "۲۰\nاینست که پروردگار تو از حکمت\nسوی تو وحی فرموده\nهمراه خدا تعالی دیگری را\nمعبود مگردان که در دوزخ\nملامت و رسوا شده میافتی\nمعاذالله"}
{"book": "adl0608", "page": 29, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0608", "page": 30, "text": "۲۲\n\nمقاله در تعریف استقلال\nمحمد اکرم\nرشدیه دوم - مکتب حبیبیه\n(بحضور اقدس اعلیحضرت)\n\nحریت سمات و حضرات والا درجات!\nامروز که روز فیروز جشن استقلانست\nلازم و ملائم مینماید که در باره استقلال\nتوضیح شود اگر چه این ملت بیدار ذکاوت\nو شجاعت دار افغان این را وقت فهمیده"}
{"book": "adl0608", "page": 31, "text": "٢٣\nو تقدیرش را بوجه احسن کرده است و نیز\nمقاله ها درین خصوص نوشته و خوانده شد\nاست اما چونکه رع ، مکرر نیست گر صد بار\nگوید شیشه قلقل را .\nلهذا حسب الاستعداد عاجزانه خود\nمعلومات طالبعلمی را در باب استقلال\nکه از جان و مال دوستترش داریم معروض\nمینمایم استقلال در لغت بمعنی بخودی خود\nایستادنست بے شرکت غیر\nو اغیار را بنظر بلند تر از خود ننگریستن اما\nدر اصطلاح معتادۀ اینوقت عبارتست\nاز"}
{"book": "adl0608", "page": 32, "text": "۲۴\nاز قوه و دارائی است که بمد و آن\nیک حکومت یا هیئت بدون مداخلت\nواستیدان از حکومت یا هیئت\nدیگر حیث اقتضای مفاد عمومیہ\nمادی و معنوی خود هر چه خواهد میتواند\nدر ساحه اجرا در آورد دولتها\nمانند اشخاص و افرادی اند که\nهر کدام شان مالک بالاستقلال\nنفس خود بوده با طاعت مقتضیات\nنفس غیر مجبور نیست و انچه هر فردی\nاز افراد این صلاحیت و استحقاق را\n۲۴"}
{"book": "adl0608", "page": 33, "text": "۲۵\nدارد که نظر به اختیار و دلخواه خود\nبرای خودی خود هر گونه تدابیر اتخاذ\nکند کذالک دولت ها یا هیئت ها\nکه از افراد صورت و تشکیل یافته\nاز تحکم حکومت و دارائی غیر وارسته\nو آزاد میباشند و در دائره امکان\nبه هر نوع معاملات و اجرات که ملائم\nحال خود داند آزادند یعنی حق حریت\nو آزادی استقلال را که قابلیت فطری\nشان محسوب میشود بکمال دارند\nهانریت بحیرسو یکی از سیاسیون امریکا\nمیگوید"}
{"book": "adl0608", "page": 34, "text": "۲۶\nمیگوید :- حرو آزاد بودن دولت ها نیست\nکه دولت شوند و آزاد شدن انسانها اینکه\nانسان گردند اعنی نامیده شدن یک هئیت\nاجتماعیه افراد بحیث یک دولت\nبر حصول استقلال محصور است\nو شخص شریف انسان جهت تکمیل\nو استیفای اوصاف انسانیت\nبتحصیل حریت منظور چه تا زمانیکه یک\nدولت حریت مادی و معنوی اعنی\nاستقلال داخلی و خارجی خود را تصاحب\nننموده در زمره دول محسوب نگردد ولوا\nه"}
{"book": "adl0608", "page": 35, "text": "۲۴\nاختیار قتل نفس را هر داخل دارا بود.\nکذالک تکمیل انسانیت انسان بدون\nحریت و استقلال حقیقی آن صورت\nنه بندد اگرچه مدارج عالیه احترامات\nو تشریفات دنیوی را نائل گردد مراد\nاز حق حریت یا حاکمیت یا خودمختاریت\nیا استقلیت یک دولت همین است\nکه پیشرو ارادات و مقتضیات\nدولت مزبور دیگر دولت ها غرضدار نباشند\nمداخلت نتوانند یا گوئیم دائره استقلال\nیک دولت بدرجه وسعت دارد که\nصلاحیت"}
{"book": "adl0608", "page": 36, "text": "صلاحیت حقوق انها بدرجة دول دیگر در صورت جلب\nمنافع از ان ممتنع و مستحیل است بناءً علیه\nاز اوصاف اساسیه حاکمیت یک\nدولتست که حکومت خود را نوع تشکیل\nو امور سلطنت را بقسمی تدبیر دهد که\nمداخله خارجه را اصلاً در ان راهی نبود\nو در تنفیذ قوانین داخلیه و استحکام\nروابط سیاسیه خارجه خود مستقل\nو آزاد مطلق باشد زیرا که اگر چنین نبود\nدر دوائر متمدنه ترقی دایه عالم توقیر قومی\nو شرف ملی را اضاعه کرده باشند"}
{"book": "adl0608", "page": 37, "text": "۲۹\nو افتخار و مباهات دولتی را ازاله و\nاز حقوق صیانت ناموس مذهبی محروم\nگردد و بسمت تبعیت و مادونیت\nاغیار معیوب مخذول و منکوب\nارادات تهلکت آیات اجانب\nگردد و مورد طعن و تشنیع اطراف و\nجوانب مختصر یک وطن در صورت\nعدم استقلال اغیار را مامن بود\nو بباعث فقدان اقتدار و نیروی\nمعنوی گاه از ان تو گاه از ان من\nبتخصیص سلطنتی همچو سلطنت افغانستان\nکه"}
{"book": "adl0608", "page": 38, "text": "۳۰\nکه مستقلست و حریت در غریزه تش\nمفطور و ماتحتی و مادونیست غیر در نظرش\nمنفور است اصلاً رقیت را قبول\nنمیکند و جزء واداری و بالادستی شیوه\nرا نمی پسندد چه آب و هوای\nپر انشراح و طرز معاش و معاد سراسر\nفلاح و محل وقوع با فوز و نجاحش همین\nافاده میکند که باید سکنه آن جز بخودی\nخود اجزأت ننمائید و در امور بهیه حیات\nخود هیچ یک خارجی را شراکت و مدخلت\nندهند - نصوص مبینه قرآنی و قوانین"}
{"book": "adl0608", "page": 39, "text": "۳۱\nمنضبطه اساسیه دین ہدایت آئین سلامی\nہمین یک امر را ہر لمحہ در گوشهای شان\nمیرساند و آنها را در تحصیل واقامه آن احکام\nمیفرماید پس چگونه گفته میتوانیم ازاله\nاستقلال بچه یک قوم شجیع غیور و رنور\nامکانست و به تحت تضییقات رسوخ\nاجانب ماندش قابل تصور و خیال ۔\nدر امور مسلمه است که حق حریت\nو استقلال بالاراده در فطرت ہر\nانسان مجبولست و او در استحصال آن\nبهر طریقه و هر وقتیکه باشد طبعاً مجبور\nاما"}
{"book": "adl0608", "page": 40, "text": "۳۲\nاما اینقدر هست که حریت و استقلال افراد بشر منقاداً\nبقوانین موضوعه و قواعد مضبوطه دولت متبوعش تقیید\nو محصور میگردد تا احتمالات ایقاع مفسدت و اختلال\nداخلی رفع شود ولی هیچ یک قاعده که حاکمیت\nیک دولت را بر دولت دیگر یا سلب حقوق دولتی را\nایجاب کند ابداً مقبول و محمول نیست آری\nاستقلال روح دولتست و جان ملت استقلال\nماحی تشبثات و اقدامات مجاورین و اجانب است\nو حیات بخشای متمنیات خویش و اقارب!\nاستقلال مزید ابهت و جلالست و مهیا کننده\nاسباب سعادت و اقبال."}
{"book": "adl0608", "page": 41, "text": "۲۳۳\nاستقلال مایه افتخار و برومندیست و ذریعه\nمباهات و سربلندی، استقلال ناموس ملت\nصاحب غیرتست و آله تفاخر و نازش افراد با همت\nاستقلال محبوب سراپا مرغوب اسلامیانست\nو مطلوب دیانت اسلوب با ایمان- استقلال\nسلاله عظمت و شانست و صفت متخصصه\nقوم شجیع افغانست!\nاین بود که پدر تاجدار و شهنشاه جلالت مآب\nاعلیحضرت همایون غازی نظر به اهمیت و لزومیت\nاین امر قبل از استقرار کامله بر اریکه جهانبانی\nاستقلال تامه افغانستان را بر عموم تبشیر نموده\nبه شرعته"}
{"book": "adl0608", "page": 42, "text": "۳۴\nو چندی نگذشت دولتی را که بباعث\nعلل مقدرۀ دهر در پردۀ گمنامی متواری و از\nحلیۀ سعادت آیۀ حریت و استقلال معنوی\nعاری بود با یک شکوه وصولت فوق العاده\nبدول متمدنۀ عالم بنام سعادت و مفخرت\nآیت حرّ و مستقل تام معرفی فرمود و وطن\nرا از قید سلاسل رقیت آزاد کرد و کافۀ افراد\nدول اسلامیه را از هیچه اقدام هوشمندانه\nشهامت کارانه خسروانه خود ممنون و دلشاد\nفرمود و در احیا و استیناف قوای فرسوده\nو پیکر مرده سلطنت افغانیه کار مسیحا"}
{"book": "adl0608", "page": 43, "text": "۳۵\nزنده باد پادشاه استقلال پسند حریت خواه ما!\nاکنون در خور یک نعمت عظمی و موهبت کبری\nکه از میامن صرف همت و بذل غیرت شاهانه شان\nبرای افغانیان دست داده است اگر همه تن زبان\nشکران گردیم هیچ یک امتنانی که شایان تقدیر\nبود تقدیم کرده نمیتوانیم جز اینکه در مقام صیانت\nاین جوهر قدسی همه یک تن و یک جان بر آمده\nتعرضات و اقدامات غاصبین آنرا تا بآخرین\nقطرۀ خون خودها دفاع کرده باشیم - در حفظ\nاحرام آن از مال و اسباب تعیش دور روزه دنیوی\nصرف نظر نموده با ابراز همت و غیرت مردانه وار"}
{"book": "adl0608", "page": 44, "text": "۳۶\n\nدر عالم امرار حیات فرموده روح مجرد\nمقدس خود را با مجد و اشرف طریقه\nاز جسمهای خودمان مفارقت دهیم\nروشی را که از هیچ ابرا از خدمت\nبأزمان دارد پدرود گوئیم و جاده نفاق\nو عدم وفاق که مایه انواع شقاق\nاست ابداً نپوئیم - این جشن مقدس\nاستقلال را از صمیمیت احترام\nو توقیر نموده در ادامه و استقرار آن\nاز هیچگونه ایثار مالی و جانی باز\nنه ایستیم تا توانیم باینطور در خور"}
{"book": "adl0608", "page": 45, "text": "۴۷\nاقدامات و ارادات سینه همایونی عرض\nشکرانی نموده باشیم و حیاتی با شرف\nو ناموسی درین عالم بسر اورده باقی از خداییکه\nضیاء بخشای مطلع حال و استقبال اسلامیانست\nخواستگارم که سلطنت افغانستان را تحت\nاداره ذات شجاعت و جلادت صفات این شاه\nترقیخواه جوان فکر روشن برای مدتها داشته\nقلوب صداقت اسلوب سکنه آنرا به نامچه\nجشن ها و مسرت ها که هم مایه مسار و هم\nذریعه نازش و افتخار شانست مسرور\nمبتهج داراد آمین."}
{"book": "adl0608", "page": 46, "text": "۳۸\n\nالنظر\n\nمحمد اکرم یک طالب علم رشید\nو جرار افغان نطق فوق را بآواز بلند\nو لہجۀ مرغوبی نمود که اگرچه عمرش\nچهارده سال بیش نیست\nکلامش چون از قلب صمیمی می برآمد\nبدلها جا گزین میشد و حضار\nمحصول تحسین ادا کردند خود اعلیحضرت"}
{"book": "adl0608", "page": 47, "text": "۳۹\n\nغازی روشن رای از صدق\nو صفائی که صدر شاهانه از آن\nلبریز است ارشاد فرمودند\nکه اگر دیگری بیست کرت\nتوصیف استقلال مینمود\nچنان تاثیری نمی بخشید لہذا\nمنبرالوندی که مخصوصاً برای نطق\nشاهانه تیار شده است\nفی الفور خواستند تا طلب\nبر آن ایستاده تقریر نمایند و"}
{"book": "adl0608", "page": 48, "text": "۴۷\nسامعین و ناظرینیکه بتعداد هزارها\nمجتمع بودند از مقالات فنیۀ شان\nبطرز احسن مستفیض گردند\nاعلیحضرت معارف پرور محمد اکرم را\nبا عطای انعام درجۀ اول که\nبصورت یک قلم طلائی خود نویس\nمشرفش ساخت منتخب فرمودند\nعبد الباقی که بر مقام بلند ایستاده\nجغرافیۀ کابل را بصدای دلیرانه\nو تیزیکه بگوشهای صفوف آخرین"}
{"book": "adl0608", "page": 49, "text": "۴۱\n\nمیرسید بدلاویزی بیان نمود مستوجب\nانعام دوم ساعت ہند دست گردید\nو میر عبد القدیر که قبلبرین تفسیر آیات\nشریفه نموده بود انعام سوم ساعت\nہند دست یافت همه معرض تبریکات\nگشتند .\nبرای ترنم خیر مقدم استقلال\nبیست نفر طلبه صف آرا شدند\nو در عقب شان موزیکه نوازان جا گرفتند\nیک طالب علم خورد سال رشدیه دوم قدمی"}
{"book": "adl0608", "page": 50, "text": "۴۲\nپیش نهاده عرض ذیل نمود : -\nحضرات ذوی الاحترام\nقاعده فطری و نیز تقاضای بشری است\nکه انسان از افراط مسرت واکثار فرحت\nتبسم وخنده و قهقهه میزند. ما طلبای\nافغان تابع نتیجه سبب مذکور گشته ایم\nچونکه شادمانی و بهجتیکه از عود مسعود جشن\nاستقلال بعد از مفارقت یک سال\nحاصل مان شده بدل گنجیده نمیتواند"}
{"book": "adl0608", "page": 51, "text": "۴۳\nزیرا پیمانهٔ آن از مقیاس سینه بزرگتر\nاست پس قلب صمیم لبریز شده\nمضمون شغف مشحون خود را بمتفذ\nزبان جریان میدهد چون لسان موزون\nاست آن جذبات طرب آیات\nمنظوم میگردد و اندان خوبتر ترنم\nبآن آمیخته موسیقی را برای اظهار\nحسیات خوشی خویش در میدان میارد\nفلهذا آغاز بابراز خیالات خود\nمینمائیم و متحداً می سرائیم ."}
{"book": "adl0608", "page": 52, "text": "۴۴\nجشن استقلال بیار اغی\nوقت عز و جلال بیار اغی\n(مقاله خیر مقدم استقلال)\nاول همه فرد افغانی شروع کرده\nبعد از مطلع فارسی نیز تکرار آن شود و\nموزیکه پیروی آنها ورزیده\nبهمین نهج قصیده با تمام رسید\nیعنے یک بیت فارسی\nو افغانی خوانده میشد و همانرا\nباجه اعاده میکرد- علی ذالک الترتیب"}
{"book": "adl0608", "page": 53, "text": "۴۵\nدیگر ترنم ها سرائیده شد\nمقامات موسیقی همه\nآهنگ می بود الا دو ترنم ترکی\nکه بالخان جدید یورپی خوانده\nشد."}
{"book": "adl0608", "page": 54, "text": "۴۶\nترنم خیر مقدم استقلال\nطلبہای مکتب حبیبیه\n(جشن استقلال سالغی - وقت عز و جلال سالغی)\nدگر بہار طرب عید انتظار آمد\nمدار خرمی قرن بے شمار آمد\nبانتظار ز ما چشم روشنی رسد\nکہ آرزوی دلی باز در کنار آمد\nچو سرمه کرد قدوم سعادت اندوزی\nبچشم روشنی داغ انتظار آمد"}
{"book": "adl0608", "page": 55, "text": "۷۷\nچنین که مدرسه دیگر در نظر می‌آمد\nبچشم کرد قدوم که سازگار آمد\nمعارف از ته دل مقدمش کند تبجیل\nکه مقدمش طرب انگیز چون بهار آمد\nچو رفت و آمد فرخ پی تو دلکش نیست\nبهار گل بچمن گر هزار بار آمد\nز فیض همت شاه پناه استقلال\nکشیده ملت اگر نام و کامگار آمد\nبلی ز سعی ملوکانه شه غازی\nبکام ملت ما دور روزگار آمد\n۲"}
{"book": "adl0608", "page": 56, "text": "۴۸\nکنون همکاسه دول ملت نجیبه ما\nگرفته موقع اقبال و نامدار آمد\nبدور امن و امان شاه بلند اختر\nزمانه یاور ما گشت و بخت یار آمد\nبعهد خسرو ما حائز شرف شده است\nکه شهره ملت افغان بهر دیار آمد\nوطن چو سرو علم شد کنون بآزادی\nکه بچه خرم و سر سبز و پایدار آمد\nگرفته ساغر سرشار دور استقلال\nدماغ ملت اگر سر خوش و قمار آمد"}
{"book": "adl0608", "page": 57, "text": "۴۹\nبمدح شاه جوان بخت و جشن استقلال\nزبان ملت اگر تهنیت گذار آمد\nدعا کنیم دگر زنده پادشاه جهان\nکه زنده ملت ازین شاه تاجدار آمد\nهمیشه زنده و پاینده شاه و ملت باد\nپی قبول دعا دل امیدوار آمد\nجشن استقلال بیا راغی\nوقت عز و جلال بیا راغی\nحسس"}
{"book": "adl0608", "page": 58, "text": "۵۰\n\nهدایات حفظ الصحه\nعبدالرحیم ابتدائیه پنجم مکتب ملیه طبیه\n\nحضرات معظم! در باب جداً فاخته\nملک طالوت آیه شریفه وارد است\nان الله اصطفه علیکم وزاده بسطه فی\nالعلم والجسم. از اولاد آن پادشاه\nاول بنی اسرائیل اعلیحضرت\nامیر امان الله خان غازی و\nبعد از ایشان سپهسالار غازی"}
{"book": "adl0608", "page": 59, "text": "۵۱\nمحمد نادر خان وزیر حربیه مورد همان\nانعام و اکرام زیادست بسطة\nدر علم و جسم گشته اند حسب القانون\nفوائد مشحون شاهانه که با نشان فریشن\nلمر ۲۵ هزار روپیه نقد و ۵۰۰ جریب\nزمین عطا میشود جناب سپهسالا\nمستحق آن گشته مصرف بهترین آن\nدر تأسیس مکتب ملیا مانیه یافتند\nکه از قبیل خود در افغانستان\nمکتب اولی است و الفضل للمتقدم\nعظمت و علویت خیالات معطی"}
{"book": "adl0608", "page": 60, "text": "۵۲\nکه ذکر نام خود را باسم مکتب گوارا\nنفرمودند از مدح و ستایش و شهرتی\nکه باین قسم باقیات صالحات\nمثل ظل عقب اصل می آید\nبس فائق و مستغنی است وزیر ممدوح\nعلاوه بر امداد مالی که به ملت خود بطرز\nاحسن نموده اند نیز سرپرستی و نگرانی\nو اهتمام جمیع امور مکتب موصوف را\nبه نهایت شفقت و سرگرمی میفرمایند\nاراده پر افاده شان این است که\nطلبای مکتب هم رای و یکمرتبه شایان"}
{"book": "adl0608", "page": 61, "text": "۵۳\nبتدریج درس طبی گرفته چون رسوخ کافی\nدر علوم عامه پیدا کنند در علم طب هم\nدسترسی حاصل کرده بعد از تعلیم\nخصوصی آن بزودی اطبای شافی\nگردند مقام مکتب در فضای دلکشای\nچهاردهی بموضع علی آباد از شهر تقریباً\nدو گروه است طلبا بزیر حمایت\nو صیانت اساتذه لئیق و شفیق\nشب و روز آنجا اقامت پذیراند\nمکتب مکتب اوّل ملی است و بلحاظ\nاقامت شب و روز مکتب قسم اوّل است\nبمراء"}
{"book": "adl0608", "page": 62, "text": "۵۳\nهمراه کیمیا با آن مقصد شممانی الفحوای\nالعلم علمان علم الاندان علم الادیان\nعلم ابدان تقدیم دارد اسباب تعلیم\nدینی بهمه وجوه مهیا شده چنانچه\nدر پهلوی آن از نظامنامه مکتبها\nمعلوم می شود چونکه تعلیم ما هنوز\nبدرجه نرسیده که شروع بر علم طب نمائیم\nچه آن فن شریف بعد از معلومات طبیعی\nو کیمیاوی بوجه احسن آغاز میگردد\nاما حفظ الصحت که بدیگر مکاتب ابتدائی\nتدریس میشود ما نیز آن را بالخاصه ضبط"}
{"book": "adl0608", "page": 63, "text": "۵۵\nمیکنیم لہذا اندکی از ان باین اعتذار معروض داشته\nمعروض میکنم که حسب الحال خود بیان\nمینمایم نه شایان شان حاضرین گرام\nانعامات و اکرامات را که حضرت\nحق سبحانه و تعالی بر بنده گان خود عطا\nفرموده است از حد بیان خارج است\nاز آنجمله صحت بدان است که تقریباً\nہر شخص دارای این نعمت میباشد\nبنابرین کیفیت اندکی از ان بحضور\nصاحبان ذیشان عرضه میدارم قوانین\nحفظ الصحت قواعد یست که داکتران"}
{"book": "adl0608", "page": 64, "text": "۵۶\nاز مشاهدات ذرایع امراض و از تجریات خود\nدر معالجه و تداوی مریضان اخذ نموده\nبرای حفظ یا تقدم صحت مردمان\nتحریر نموده اند تا هر که بدان قواعد عمل نماید\nلا بد تا درجه از مصاحب ناخوشی و رنجوری\nمستریح گردیده میتواند هر شخص میخواهد\nکه اعضای سالم را مالک باشد\nتا از لذات حیات بهره برداشته\nباحسن وجوه امرار زندگی نماید چه هر کسی\nکه به بستر بیماری بیفتد : تنها اسباب\nکدورت خودش بلکه واسطهٔ تکلیف اقاربش"}
{"book": "adl0608", "page": 65, "text": "نیز گردیده تمامی عایله خود را بزحمات شاقه\nمبتلا میسازد و باین هم خلاص نشده\nمبالغ کثیره اش در پختن پرهیزانه و خریدن\nادویه و اجرت داکتر صرف شده از\nتنخواه و دیگر آمدنی های که حقش است محروم\nو بسا اوقات از رتبه و اکتسابی که دارد\nمایوس گردیده متحمل افلاس و ناداری میشود\nازین جهت قواعد معینه حفظ الصحت\nرا کار بند شدن و صحت خود را\nبخوبی نگهداشتن برای هر فرد\nحتمی و لازمیست ."}
{"book": "adl0608", "page": 66, "text": "۵۸\nحفظ الصحت را دو قسم نموده‌اند\nحفظ الصحت اجتماعی - حفظ الصحت انفرادی\nحفظ الصحت اجتماعی مراد از ان قواعدیست\nکه برای نگهداشتن صحت عمومی ساکنین\nیک مملکت از طرف سلطنت بکار برده\nمیشوند هر چند این امر بدیهیست که بهترین\nسلطنت های دنیا هم در اظهار صفای\nسرک ها و کوچه ها و خانه های خویش بصورت کلی\nمقتدر شده نمیتواند تا خود عایله های امت\nدر اظهار صفائی عطف توجه نه نمایند\nمردمان را لازم است که بخوبی دقت صفائی را"}
{"book": "adl0608", "page": 67, "text": "۵۹\nمحسوس نموده برای دوام صحت خودها\nکوشش ها بکار برده دولت را از\nمشقت بارگرانی سبکدوش ساخته\nقابل آن سازند که در جزئیات بانها\nمعاونت نماید هیچ قواعد موضوعه حفظ صحن\nمخالف احکام مذہب ما نیست\nبلکه حضرت پیغمبر علیه السلام در\nپیش و ایان اسلام بطهارت\nامر مؤکد میفرمایند الطهارت من الایمان\nشخصی که اعضای سالم را مالک است\nبه ادای عبادات دینیه خود نائل"}
{"book": "adl0608", "page": 68, "text": "و باجرای امورات روزمره خود\nکامیاب شده واصل در حیات\nمنیعه الی اگر علتی کلی بمزاجش عارض گردد\nاز ادای فرائض عاری می گردد\nاشخاصیکه به تعداد کثیر در یک خانه تنگ\nکه دارای لوازمات حفظ الصحت\nنباشد گذران کنند از نعمت صحت\nمحروم بوده هم در جسم و هم در دماغ\nضعیف تر از کسانی میباشند که\nقدر عافیت خانه های فراخ و هوادار\nدانسته از دخول خانه های تنگ"}
{"book": "adl0608", "page": 69, "text": "۶۱\n\nو تاریک اجتناب دارند پس باید که\nدر هر مقام لحاظ اصولات ذیل کرده شود\n\n(۱) خوبی طرز تعمیر و کشاده گی خانه‌ها\n(۲) تبعید اشیای نجس و فضله و غیره\n(۳) احتراز از جمع شدن به تعداد کثیر\nدر یک خانه (۴) نگهداشتن مزبله\n(۵) دور کردن اشیای متعفنه\n(۶) تجنب از امراض متعدی و\nحتی الوسع با طفای انتشار و ذرایع\nآن کوشیدن (۷) از نظر دور داشتن\nو مکتوم نمودن حیوانات مرده"}
{"book": "adl0608", "page": 70, "text": "۶۲\n(۸) پاک کردن و صفائی دکان ها\nاز تعفن و دود و اشیای نجس\n(۹) پاکی و صفائی آب جهت\nآشامیدن و پختت و دیگر امور\nهر فرد را باید که بازاله اسباب\nو وسایطی که مصدر امراض اند\nحتی الوسع کوشیده اگر از\nپاک کردن کوچه عذر می آورند\nلا محاله بصفائی خانه و حویلی های\nخود صرف غیرت نمایند."}
{"book": "adl0608", "page": 71, "text": "۶۳\n\nحفظ الصحت انفرادی\nبهمان قسم که قواعد حفظ الصحت\nاجتماعی مقرر است همچنان\nاگر اشخاص قواعد موضوعه حفظ الصحت\nمخصوصه خود را پیروی کرده عمل نمایند\nمالک صحت کامله میگردند\nپس بانتظام معاملات ذیل\nباید پرداخت .\n(۱) کشاده گی و هوا داری\nاطاق .\n(۲) ورزش و استراحت جسمی و دماغی ."}
{"book": "adl0608", "page": 72, "text": "۶۴\n(۳) خواب :\n(۴) البسه :\n(۵) طهارت .\n(۶) اعتدال و برابری شہوات.\n(۷) تحلیل شہواست .\nحفظ الصحت متعلق امور خانگی\n(۱) هوا داری اطاق .\n(۲) صفائی اطاق .\n(۳) پاکی ظروف آب و طعام.\n(۴) پاکی اسباب طبخ دساہیہ"}
{"book": "adl0608", "page": 73, "text": "۷۵\nمواد خام مصالح طعام را نگهدارند\n(۵) پاکی محل وقوع حویلی و گزز\nو نواح آن\nزیاده از خداوند کریم و حکیم استدعا\nمینمایم که ما اولاد پاری افغان را\nبصحت و تندرستی بیحد\nثبت و دولت و پادشاه\nاسلام مجهز و مهیا فرماید\nآمین"}
{"book": "adl0608", "page": 74, "text": "۶۳\n\nجغرافیه ابتدائیه کابل\n\nعبد الباقی ابتدائیه پنجم مکتب فنونیه\nحاضرین با تمکین! چون\nعلم جغرافیه که یکی از انفع واهم\nعلوم است که بواسطه آن انسان\nاز چهار گوشه زمین خود واقف\nگردیده هر گونه اسباب ترقی\nو رفاهیت مهیا می سازد و\nبه هر منزل که او بخواهد بی هدایت\nشخص آخر سیاحت خود را\n\n۱۶۰۱"}
{"book": "adl0608", "page": 75, "text": "٦٧\nاجرا مینماید بنابرین میخواهم\nکه از جغرافیه کابل که مرکز دولت\nعلیه مستقله وطن عزیزما افغانستان\nکه در زیر نگین پادشاه جوانبخت\nمعظم غیور غازی معارف آگاه\nاست مختصری بیان نمایم !\nاگرچه ما طلبای مکتب عالی\nاز جغرافیه عالم بهره ور شده\nایم و معلومات آن را روز بروز\nکسب کرده می رویم اما چون\nکه تعلیم ابتدائیه است"}
{"book": "adl0608", "page": 76, "text": "۶۸\nاولی از جغرافیه شهر شعبه خود\nبلدیت پیدا کرده ما بعد از بلاد\nغیر خوبتر اگاه می شویم اشاره\nدر دوسی القربا وجار الجنب\nوصاحب با الجنب همین طرف\nاست که ابتدا از خانه خود نمائید\nحب الوطن که جز و ایمان است\nاول از خانه و کوچه و شهر و علاقه\nامت ادامه پذیرد- برک نامی\nانگریز میگوید :-"}
{"book": "adl0608", "page": 77, "text": "44\nTo love the little platoon\nwe belong to in society\nis the germ of all pa-\n-triotic affections.\nمحبت با آن طبقه کوچکی که در معاشرت\nبان تعلق داریم تخم همه شغف‌های\nمحبانه وطن است لهذا با الفتی\nکه همراه وطن خود داریم مناسب\nاست که جغرافیه کابل که\nآب است میان گل چکیده\nعرضه حضار کبار نمایم"}
{"book": "adl0608", "page": 78, "text": "حدود اربعه کابل\nبطرف شمال کوه هندوکش\nبطرف جنوب کوه بابا\nبطرف مشرق جلال آباد\nبطرف مغرب کوه سفید\nآب و هوای کابل\nدر موسم تابستان گرم و خشک\nدر موسم زمستان سرد و خشک\nپغمان که بجانب شمال مغرب\nکابل وقوع دارد بسیار سرد است\nچرا که ارتفاع آن به نسبت"}
{"book": "adl0608", "page": 79, "text": "۷۱\nکابل زیاده تر همت اعلیحضرت\nپادشاه عزیز و معزز ما از روی\nحب الوطن که به تمام افغانستان\nمی پرورانند حصه خاصه آن را\nبه پغمان بذل می فرمایند زیرا که\nمسقط الراس شاهانه بوده\nحق زیاد الطاف شهریاری را\nدارد و نیز موقع جان افزا\nو فضای دلربا داشته مستوجب\nآبادانیست اشخاصی که یکسال\nاین موضع را ندیده اند تفاوت"}
{"book": "adl0608", "page": 80, "text": "۷۴\nمستند به ملاحظه خواهند فرمود\nچمن نضرت پیرامن عمومی انرا\nکه اعلیحضرت رعایا پرور جهت\nعموم ملت خود تیار فرموده عموم\nملت افغان بالخصوص باطلبه بنظر\nتهنیت و تبریک مینگریم !\nتعداد نفوس\nتعداد نفوس کابل تقریباً\n(یک لک است) که مشتمل بر\nاقوام افاغنه - عرب - ترک\nتاجیک هزاره و غیره میباشد"}
{"book": "adl0608", "page": 81, "text": "٧٣\nو عددی از اهل هنود نیز آباد\nاند که این جمله یک ملت افغان\nگفته میشود ساکن بیک وطن\nتابع به یک بادشاه\nمحل وقوع\nشهر کابل بر لب دریای\nکابل به ارتفاع شش هزار\nو نه صد فٹ وقوع دارد -\nاین شهر مرکز تجارت است برای\nاشیای ترکستان، هندوستان\nایران - واردات افغانستان"}
{"book": "adl0608", "page": 82, "text": "۷۴\nسه شعبه دارد\n(۱) وارداتی که از هند می آید\n(۲) وارداتی که از ملک\nروس می آید\n(۳) اشیایی که از ترکستان میآید\nاشیایی که از هند وارد میشود\nپارچه جات ابریشمی- روغن ها - صابونهای\nخوش بوی - معدنیات\n\nچای - قند - ادویه داگری یونانی\nاسباب چینی و چلبی و دیگر اشیاء"}
{"book": "adl0608", "page": 83, "text": "اشیا ئیکہ از راه هزارہ جات\nو ترکستان داخل\nمی شود\nپارچه جات پشمی - اسباب ساختن\nسنجاب - و سمور - چای - قند\nساعتهای روسی و غیره\nپیداوار نباتاتی\nگندم - جو - جواری - ماش - باقلی\nبرنج - شلجم - زردک - کچالو\nکدو - مرچ - خربوزه - تربوز -\nکاهو - گندنا - انگور - سیب -"}
{"book": "adl0608", "page": 84, "text": "۷۶\n\nناک - بهی - و سبی دیگر\n\nبقول و اثمار!\n\nحیوانات وحشی\n\nگرگ - گربه - سگ - شغال\n\nموش خرما - پلنگ - آهو -\n\nخرگوش - و بسیار دگر جانور؛\n\nحیوانات اهلی\n\nگوسفند - گاو - بز - شتر - اسپ\n\nخر - قاطر - فیل - و غیره!\n\nمعدنیات\n\nطلا - آهن - سرب - سرمه -"}
{"book": "adl0608", "page": 85, "text": "گوگرد - قلعی - جست نوشادر -\nزاک - نیل طوطیا - و دیگر فلزات\nاشیائیکه از ترکستان براه\nهزاره جات می آید\nپارچه جات پشمی و نخی -\nسنجاب و سمور - قالین - برک\nکرک - نمد - و غیره\nدر شهر کابل روغن گاو از\nهزاره جات و برنج از لغمان و\nجلال آباد و آب از پغمان می\nآید که از الطاف شاهانه است"}
{"book": "adl0608", "page": 86, "text": "۷۸\nواردات افغانستان -\nبز - گوسفند - گاو - اشتر - نمد -\nکرک - قالین - پنگ وغره\nدر شهر کابل ده وزارت میباشد\nکه قانون اساسی افغانستان را\nاجرا می نماید وزارت معارف\nوزارت حربیه - وزارت خارجیه -\nوزارت مالیه - وزارت عدلیه -\nوزارت داخلیه - وزارت تجارت\nوزارت زراعت - وزارت امنیه\nریاست شورای دولت"}
{"book": "adl0608", "page": 87, "text": "۷۹\nدر شهر کابل نائب الحکومه\nباسم والی مقرر میباشد\nدر گرد و نواحی شهر قریه‌های خود\nخورد هستند مثلاً\nقلعه هوشمند خان - بینی حصار -\nزنده بانان - یکه توت - بی بی مهرو\nگذرگاه - جنگلک - چهل ستون\nوغیره\nاگرچه کوچه‌ها و بازارهای این\nشهر تنگ و باصول قدیمه ساخته\nشده است لاکن بناهای"}
{"book": "adl0608", "page": 88, "text": "و دائرہای حکومتی و ارگ\nمبارک که نشیمن گاه اعلیحضرت همایونی\nاست ۔ ستور ۔ دلکشا\nسلام خانه ۔ باغ بابر - قصر\nچهلستون ۔ باغ بلند - قصر\nشهر آرا ۔ و غیره بنا های\nدلنشین این شهر شهر و چشمشو\nو علی الخصوص سرکهایکه در شهر\nو اطراف آن کشیده شده است\nخیلی فراخ و منتظم و سایه دار\nو آباداند و حوضه چهار دهی نیز"}
{"book": "adl0608", "page": 89, "text": "۸۱\nاز موضعیست که در بسیار جاها\nمثال آن دیده نشده است\nعلاوه برین دکاکین فراخ\nمساجد اعلی حمام شاهی\nوسیع خانه های مزین در شهر\nو اطراف آن زیاده تر شده\nمیروند\nمدارج تعلیم از فیوضات\nشهریاری و سعی جناب عالیقدر\nجلالتمآب وزیر صاحب\nمعارف رو بترقی است\nیکباب"}
{"book": "adl0608", "page": 90, "text": "۸۲\nیکباب مکتب بسیار عالی در\nدارالامان معارف سنگی مکتب حبیبیه\nوصنوف مهندسی و کیمیائی\nو داگتری وغیره ایشامل است\nیکباب مکتب حربیه برای تعلیم\nفنون عسکری - مکتب\nاصول دفتری - مکتب حکام\nمکتب دار المعلمین - مکتب قصاة\nدو باب مکتب مستورات\nو مکاتب شهر و مکاتب\nشش کروهی و مکتب طبیه ملیا نه"}
{"book": "adl0608", "page": 91, "text": "۸۳\nو علاوه برین مکاتب دیگر روز\nبروز افزون و اصلاح شده\nمی رود\nعلاوه بر این بیان موجز جغرافیه\nکابل یک مزیت مزید را\nمعروض میداریم و آن اساس\nمیمنت ساس دیار الامان است\nکه مبنی بر چندین وجوه اعلحضرت\nدین پناه دانش دستگاه\nعزم و اراده فرموده اند اول\nتحفظ حفظ الصحت که در شهر و\nاطراف"}
{"book": "adl0608", "page": 92, "text": "۸۴\nاطراف آن دشوار بل محال\nبود در شهر جدید ملحوظات آن\nبطور احسن داشته خواهد شد\nخانه های که در شهر تعمیر میشوند\nبطرزی ساخته خواهد شد که باکفایت\nخرج در فرحت وتقویت\nملت بیفزاید انشآء الله\nبعد چندی از توجهات\nشهریاری و مساعی اصحاب\nفعالیت انتساب لوازم\nاسباب مدینت آراسته و"}
{"book": "adl0608", "page": 93, "text": "۸۵\nپیراسته خواهد گردید و ما ذالك\nعلی الله بعزیز ."}
{"book": "adl0608", "page": 94, "text": "مقاله افغانی\nمحمد نادر طالب علم- مكتب حكام\nمعظم ومفخم او بزرگوار حضار که څه پښتو\nپه کابل کښ ډیر وخلقو ژبه نه ده اما\nپه مکتبو کښ تعلیم ئې ټولو ژبو\nپورته گڼل کیږی ځکه چه ځموږ\nد پادشاه د قوم او په دغه سبب ځموږ\nملي ژبه پرته او پورته له دی نشته هر\nملك چه خپله ژبه یری په دغه وسیله\nاستقلال ئې په کمال او استحکام ئې په تمام"}
{"book": "adl0608", "page": 95, "text": "٨٤\nپاته کیږی او که نه په هیڅکښ د اقوامو\nلکه حیوان بی زبان اربی نشان دی\nاو حکومت او سطوت به ی ځومده\nسته\nورو بی ژبه روکیږی حضرت رسول الله\nعليه الصلوه والسلام و فرمایل چه\nسری په دوه و کچنو شیوبان تمبره دی\nزړه او ژبه ځکه چه زړه د علومو او د فتر\nتو محزن دی او پله واسطی د ژبی اظهار\nد هغه کیا کيا تو کیږی او پیر سری په ښ\nتار ارتبو طابشه په بله سوه په یو رنگ\nنیر بر متفق او متحد گرزی مولانا فرمايے"}
{"book": "adl0608", "page": 96, "text": "ع همزبانی خویشی و پیوستگی است\nحضرات عالیشان اعلیحضرت والا\nتاسیس د مکتب حکام و فرمایل مونږ\nځلمی د پښتانۀ معرفت د دین او ددنیا\nتیاره د نادانئ او سوری د جهالت\nورکونکی او هغه رنړا او اشععه د\nصدق او د رفاهیت په ملت کښی\nشایع کو چه غرض او غایت د مونږ\nغازی امیر دئی دغه لور ورته فر\nیضه مونږ باندی اوبدلی - او په\nبرکت د ښه نیت او د فعالیت"}
{"book": "adl0608", "page": 97, "text": "۸۹\n\nدڅودیرغازی امیر روژوی ـ یه خدای شخه\nمی غواړو\n\nاسی د مقدس فغانستان دملت نجیبه پوزند\nانود اقوام و ترقیاتونه نظر رکی خصوصاً\nداهل یورپ چه نن ورخ دهغو ترقی د\nسلطنت دحرفت او دصنعت، په تولی دنیا\nباند نوفیت لری دا و د ؟\n\nځګه چه په ديغه خله کښ خود بینی اڅود\nپسندی حنیلزکوروترکښیوتربله کینه\nويغض اوحسد نشتـه پد خلاف حمونږ د\nپښتو که مونږ ته کښ دا علت موجود ندوی"}
{"book": "adl0608", "page": 98, "text": "۹۰\nتوځایګا نن ټوله دنیا به ئی زیر اثر وی ـ\nکه ئی علم وی یا ئی داسی سر پرست لری\nچه دَ دَ وئی غوری په علم کښی کوی تو مروُریتی\nبه په دی غیور او نورزن ملت کښن شوی\nاوس ددی علتود رفع کولو د پاره خدا\nپاک مونږ له یو مسیحا د ا پیدا که ـ چه ددغو\nاموراتو د اصلاح د پاره ئ په خپل تول قلمرو\nکښی مکاتب د هر قسم علو موجاز کو ـ علاوه له دي\nنه دملک فرزند ان ئی و نورو ممالکو ته لکه دَ\nیورپ وغیره ولیزل ـ اوس به ستاسو همت ووگتي\nشی که صر په چو د فرمان عظیم الشان سر بر ست"}
{"book": "adl0608", "page": 99, "text": "۹۱\nغازي بادشاه خپل عزم جاکه کړنور توقي موجوده\nاساس به تو آسمان د زنگي عمر لویه یه قسمتی که صفحه طنت\nده چه سره دقدرد حصول د علم ددے ترقی بهره\nپانی شی -- اللهم ايد الاسلام بقامت افغان\n\nاي شهریار بلند قبال دکابل فرخنده فال\nعلم دوست با کمال دید تا لری خوشحال\nمبارک شه استقلال\n\nاي شجاع و بهادره دا خبره ده ظاهره\nافغانستان کتین غره ستا وجود دی با کمال\nمبارک شه استقلال\n\nفاروقي عدل و انصاف حیدر علم والطاف"}
{"book": "adl0608", "page": 100, "text": "۹۲\nذات شاهانه لری شته صفا په فضلوں د ذوالجلال\nمبارک شه استقلال\nنن په زرزمین شهریار شهرستاد اعمادیز\nستابدخوادشه خوارزار د فغانستان در بها\nمبارک شه استقلال\nته په عدل نوشیروان په سخاحاتم دوران یے\nته بادشاد افغانستا دیرلری جاه وجلال\nمبارک شه استقلال\nعلم دوست معارپرور ملک در روان شه لکه لمر\nمکاتب جوڑ شو بیشتر ستا د شفقت له فضاً\nمبارک شه استقلال"}
{"book": "adl0608", "page": 101, "text": "۹۳\n\nپه خطه دکل دنیا مستقل دولت دی ستا\nداسلام ی رهنما خدا آسانی دینه زوا\nمبارک شه استقلال\nدیر تورزن افغان ملت دے په دنیا کښے شہرت دے\nهر دشمن تر خجالت دی چه لی شادی دير نول\nمبارک شه استقلال\nمجاهد د شوه کارگر په خون بهای دلاور\nسبقت دیور دله کافر تا حاصل کر استقلال\nمبارک شد استقلال\nآزادی گره تله اصله په زور د تورے ی عادله\nشه دشمن له تا خجله هم خجل شه هم ملال\nمبارک شه استقلال"}
{"book": "adl0608", "page": 102, "text": "۹۴\nولکل درجت مما عملوا\nترنم درجات در افغانی\nطلبهای مکتب حبیبیه\n(و هر چاته درجے له عمل یے رسی)\nشاه غازی دے امیر امان الله خان\nعادل ـ عاقل ـ عامل ـ کامل\nملک محکم و قوی دے افغانستان\nمتین ـ رصین ـ حصین ـ سنگین"}
{"book": "adl0608", "page": 103, "text": "۹۵\nورکئ استقلال وطن ته پادشا\nکمال - جمال - جلال - افضال\nملت و پوهیده قدر د ننگ و جاه\nد عزت - غیرت - همت - ثروت\nمریان مفر بے او ناحق بندیان حوربری\nآزاد - منقاد - آباد - دلشاد\n۲"}
{"book": "adl0608", "page": 104, "text": "۹۴\nرعایا و اخت پاره صلاح و برتری\nتعلیم تنظیم ترمیم تتمیم\nپه قلم او کتاب او مشوانی طلبه\nبیاموند ۔ خوند ۔ دژوند۔ ومیوند\nدغه کلمات دی اوس دجهان پد ژبه\nافغان ۔ شجعان - امان - عرفان"}
{"book": "adl0608", "page": 105, "text": "۹۴\nموزتہ علم را اور پادشاہ تہ علم پروری\n\nیا بار۔ جبار۔ قهار۔ غفار\n\nلکہ نبی دسی استے ہم اہل سوری\n\nقسیم۔ وسیم۔ نسیم۔ جسیم\n\nدہر چاتہ درجی نہ عمل سے رسی"}
{"book": "adl0608", "page": 106, "text": "۹۸\n\nمقاله کیمیا در باب نور\n\nعبدالفتاح - رشدیه سوم\nمکتب حبیبیه\n\nحضرات موقر! بر من وظیفه\nعاید شد که از علم طبیعیات یکمضمون\nمرغوب بیان نمایم - بسبب احترام\nو احسان حضار کرام وظیفه خود را بجا\nبجای آرم - اما علم مذکور همانقدر\nکه وسعت دارد واقفیت ما در ان\nبهمان اندازه محدود است چون"}
{"book": "adl0608", "page": 107, "text": "٩٩\nآن ساحت با وسعت فسحت\nشان را مد نظر میگیرم ـ که در عالم\nطبیعیات بعضی اصحاب دارند\nانکسار دست میدهد\nلایق نبود قطره بعمان بردن\nخار و خس صحرا بگلستان بردن\nاما چکنم که رسم موران باشد\nپای ملخی نزد سلیمان بردن\nچونکه ما اولادهای معارف مادر\nوطن را بر مراجعت جشن استقلال\nبآواز های بلندی چشم روشنی"}
{"book": "adl0608", "page": 108, "text": "۱۰۰\nتهنیت میگوئیم فرجعناك الی\nامك کی تقرّ عينها ولاتحزن\nو فی الواقع نور و سرور همۀ ما از حضور\nدوباره این موقع عز و جلال به\nوفوری رسیده است که از برکت\nاللهُ نور السموات والأرض\nهمین شعبۀ علم حکمت یعنی نور را\nموضوع مقال خود موزون میدانم\nنخستین تشکیل فن شعبۀ مذکوره در اندلس\nبتکمیل رسید چون ابن زهر حکیم\nمدبر اسلام از کشفیات خود کیفیات"}
{"book": "adl0608", "page": 109, "text": "را ترکه گذاشت که بران ایجادات\nیورپ مبنی شدند:-\nمؤسس و موجد نخستین علم چشم\nو تشریح ابدان از حکیمان زمانه قدیم\nبود او اول عالمی بود که ساخت\nحقیقی چشم و کار مختلف حصص آنرا\nبروقت دیدن مطالعه نمود تصانیف\nاو برای تمامی مباحثات علم\nچشم یک سند کافی و دلیل قاطع\nتا ششصد سال بعد او در یورپ\nخیال کرده می شد و از روی"}
{"book": "adl0608", "page": 110, "text": "۱۰۲\nمعلومات حاضره نور یا روشنی\nشی غیر مادی است که بواسطه آن\nتأثیر احساس رویت اشیا\nدر قوه باصره پیدا می شود بعضی\nاشیا را از خود منور اند چنانچه\nخورشید و اکثر اجرام فلکی و\nبعضی مستعارند یعنی از خود نور\nندارند چنانچه زمین و مهتاب\nاگرچه تا مدت های مدید خیال کرده\nمیشد که نور بهر فاصله که باشد\nدفعتاً بچشم میرسد مگر از تجارب"}
{"book": "adl0608", "page": 111, "text": "١٠٣\nچندی معلوم میشود که انتقال نور\nفوری نیست بلکه مدت بکار دارد\nحقیقت این امر را در یومر نام\nهیئت دان دنمارک معلوم کرد\nو باثبات رسانیده است که رفتار\nنور فی ثانیه ١٦٨٠٠٠ میل میباشد\nاز واقعیت علم روشنی امروز\nانسانها بساختن بی آلات\nعجیب و غریب چون دوربین ها\nجهت دیدن مسافه های بعید در\nمیدانهای حرب و دوربین های"}
{"book": "adl0608", "page": 112, "text": "سماوی جهت دیدن اجرام فلکی\nومکر اسکوپ ها وعینک ها وصندوقچه ها\nعکاسی و کلیدسکوپ ها وپیرسکوپها\nوغیره غیره موفق وکامیاب شده اند :-\nپیر سکوب راعموماً درتحت البحرها\nاستعمال میکنند وگرداگردا\nیک صندوقچه آهنی میباشد محضر\nدریچه بالائی ازسطح آب بیرون\nمیباشد-چون پیرسکوب راها\nاز دوربین دیده دشمن بتارپیدو\nحمله میکند بیچاره کشتی آب دوز"}
{"book": "adl0608", "page": 113, "text": "١٠٥\nدر حق این آله دیده میگوید که\nای روشنی طبع تو بر من بلا شدی\nاکثر مردمان بسا چیزها را بملاحظه\nسرسری خیلی خوار و بیمقدار\nمی شمارند مگر چون در\nحقیقت و کیفیت آن دقتی روّ\nچنان مشاهده میگردد که هر قدر\nآنها را بیمقدار خیال کنید\nضرورت آن بهمان مقدار زیاده\nحس کرده میشود - چنانچه آله که\nبنام چراغ محفوظ دیوی مشهور است"}
{"book": "adl0608", "page": 114, "text": "و آن مشتمل است بر یک لولهٔ فلزی\nو بدین اصول ساخته شده است\nکه فلزات موصل حسن حرارت اند-\nفوایدیکه از ان حاصل است همانال\nباعث حیات کاریکران کان دفعا\nگردیده است این اصول را به\nآسانی قرار ذیل بیان کرده میتوانیم :-\nاینک یک چراغ سپرٹ دار\nبا جالی فلز شعله از جالی فلز گذشته\nنمیتواند - غازات که بالای جالی\nفلزست مشتعل می شود اگرانها"}
{"book": "adl0608", "page": 115, "text": "را همراه یک چوب گوگرد روشن\nنمائیم :\nچنانچه اکثر مخاطراتیکه در معادن سنگ\nزغال واقع میشد یعنی چون به\nسبب تاریکی حصهٔ داخلی معدن با\nخود چراغ میبردند یک نوع\nگیس از اثر شعلهٔ چراغ درگرفته کسانیکه\nداخل معدن می بودند همه\nهلاک و برباد میشدند بعد ازان شخص\n(دیوی) نام ازین خاصیت که فلزات\nموصل حسن حرارت اند یعنی از"}
{"book": "adl0608", "page": 116, "text": "١٠٨\nاثر حرارت زود مؤثر مےشود\nاین چراغ را ایجاد کرده بعد از ان بذر یعه\nاین ہیچ حادثۂ خوفناک\nدر معادن سنگ ذغال واقع\nنمے شود ازین رو این\nرا چراغ محفوظ دیوی مینامند :-\nدانستن این امر و نگاہداشتن\nاین قسم چراغ براے مأمورین\nمعادن سنگ ذغال و براے\nموتر بانان در موتر خانه ہائیکہ دران\nتیل پٹرول و غیره میباشد"}
{"book": "adl0608", "page": 117, "text": "۱۰۹\nنهایت ضرورتی و لازمی است\nزیرا که بعضی تیل ها هوا نموده\nبعضی گیس ها قابل احتراق پیدا\nشده که اگر شخص با خود چراغ\nداخل آن نماید گیس مذکور مشتعل\nشده دفعتاً موتر خانه را با هر\nچیزیکه در ان باشد برباد نیستی\nمیدهد - چنانچه در بعضی جاها\nبعضی موتر بانان درین یک\nمغالطه و بی خبری سردو چار شده\nمتحمل نقصانات کثیری گردیده اند:-"}
{"book": "adl0608", "page": 118, "text": "۱۱۰\n\nحضار کبار ! این معلومات\nمعمولی است که حسب الاستعداد\nخود بیان نمودم همین تجارب\nجزوی و اصولات ابتدائی\nمیباشد که باعث ایجادات\nحیرت انگیز و انکشافات تعجب\nخیز میگردد مثلاً در ابتدا یک\nتکه چوبی بالای آب را اصول\nگرفته جهازهای آبی و غیره را\nایجاد کرده اند و خاصیت جذب\nکهربا را بخیال گرفته ایجادات حیرت"}
{"book": "adl0608", "page": 119, "text": "۱۱۱\nآور برق نموده اند که امروز باعث\nحیات عالمی تمدن گردیده است\nحرکت بخار و سرپوش یک چاینک\nرا ملاحظه نمود بحدی دائره این علم\nرا وسعت داده اند که باعث حرکت\nریل و کار خانه جات و غیره\nگردیده است\nحضرات - از مبحث خود تجاوز\nنمودم و بنده باید که حد خود داند\nلہذا تقریر خود را اختتام میدهم"}
{"book": "adl0608", "page": 120, "text": "۱۱۲\nتجارب کیمیا\nغلام علی رشدیه سوم - مکتب حبیبیه\nحضرات معظم !\nاینجا یک استوانه مجوف و یک استوانه\nغیر مجوف است که دوم آن در\nاول بدرستی می گنجد آنها را\nیک بدیگر پیوسته در زیر یک\nپله ترازو آویزان کرده پله دیگر ترازو\nرا هم وزن آن میسازیم که عقرب\nترازو را در وسط مشاهده کنیم بعد ازان وزن"}
{"book": "adl0608", "page": 121, "text": "۱۱۳\nاستوانه غیر مجوف را که زیر این است\nدر یک گیلاس زیر آب میکنیم\nمشاهده می شود که وزن این کم\nشده عقرب بطرف این پله\nترازو می آید بعد ازان اگر استوا\nمجوف را از آب پر کنیم دیده میشود\nکه هر دو پله ترازو هم وزن شد\nعقرب در وسط می آید ازین ثابت\nشد که وزن اشیا جامد در زیر\nآب مساوی وزن آب مساوی\nالحجم خود کم میشود این اصول اصول"}
{"book": "adl0608", "page": 122, "text": "ارشمیدس میگویند ازین اصول\nفواید متعدد گرفته میشود چنانچه\nازین بیان واضح میگردد : -\nارشمیدس حکیم تخمیناً\nدو هزار سال قبل وزیر یکی از\nپادشاهان سلف در شهر سراکیوزا\nمقیم جزیره صقلیه بود پادشاه\nبرای ساختن یک تاج\nخالص از طلا زرگری را حکم\nنموده بود زرگر بعد از کوشش\nچند روز تاج را حسب حکم"}
{"book": "adl0608", "page": 123, "text": "۱۱۵\nشاهانه ساخته تقدیم حضور نمود\nاگر چه تاج را بسیار با زیب و\nزینت تیار بود اما پادشاه\nدر خالص بودن طلای آن\nشک نمود ندیمانیش که موجود\nبودند عرض کردند که زرگر در طلا\nاین غش مخلوط نموده تاج\nرا ساخته است ـ در اول\nامر پادشاه به زرگر هیچ\nالزام نیاورده حکم نمود که باید\nاجزای تاج معلوم کرده شود"}
{"book": "adl0608", "page": 124, "text": "۱۱۶\nبنابران پادشاه ارشمیدس\nرا فرمود که اجزای تاج را معلوم\nکند حکیم در تحقیق این مسئله\nمصروف بود اما به هیچ یک\nنتیجه درست موفق نمی شد\nتا آنکه روزی به حمام برای\nغسل کردن رفته بود انگشتری\nکه در دست داشت وزن آن\nدر آب نسبت بهوا سبک تر\nمعلوم شد ازان چنان نتیجه\nاخذ نمود که وزن اشیای جامد"}
{"book": "adl0608", "page": 125, "text": "١١٤\nدر زیر آب کم می شود در ین وقت\nاز حمام به یک حالت ناگفته به وجه\nبر آمده فریاد کشید که یافتم یافتم\nدر خانه خود رفته این قسمیکه نشان\nدادم تحقیق مسئله را اختتام داد\nباین اصول رسید که وزن اشیا\nجامد در زیر آب مساوی وزن آب\nمساوی الحجم خود کم می شود\nبقرار این عمل ثابت کرد که تاج\nاز طلای خالص ساخته نشده\nبود بهمین اصول و بقرار این عمل"}
{"book": "adl0608", "page": 126, "text": "۱۱۹\nخالص بودن فلزات و زیورات\nرا معلوم کرده می توانیم :-\nاگر یک کاغذ جاذب را درین\nمحلول که مشاهده می شود تر کرده\nدر هوا بگیرید بعد از کمی خود بخود\nدر میگیرد در وقت جنگ ازین\nفوائد کثیره گرفته میشود مثلاً اگر\nازینقسم محلول را بطور خدعت جنگ\nدر سنگرها پاشیده سپاه از آنجا\nکوچ کرده عقب بنشینند لشکر\nدشمن در آنجا رسیده هلاک"}
{"book": "adl0608", "page": 127, "text": "۱۱۹\nمیگردد بعد از خشک شدن در\nمیگردد چیزی مزاحم آن شده\nنمیتواند امری پنهانی در این\nنیست از حل کردن فاسفورس\nدر کاربن بائی سلفائید ذرات\nخورد خورد فاسفورس باقیمانده\nاز هوا مشتعل میگردد- اگر تجربه\nمذکور چند بار تکرار شود اثر آن\nیک قسم خواهد بود\nدرین تجربه آخرین صدا\nبدون واسطه توپ پیدا میشود"}
{"book": "adl0608", "page": 128, "text": "درین بشقاب خورد فلزی\nقدری سفوف است که\nآنرا بالای سپریت لمپ\nمیگذاریم بعد از کمی آواز خواهد\nداد سفوف مذکور از سودیم\nکاربونیت و پوتیسیم کلوریت\nو گوگرد ساخته شده است\nاینها چیزی اجزای بارود\nاست یکی از اجزای آن\nکه سودیم کاربونیت است\nگداخته شده آنها را با هم"}
{"book": "adl0608", "page": 129, "text": "۱۲۰\nمحکم میگرداند و بوقت رها شدن\nحرکت اجزای آن از هم\nجدا شده یک صدای\nگوش خراش پیدا میگردد ."}
{"book": "adl0608", "page": 130, "text": "۱۲۲\nمقالهٔ ترکی\nعبدالنبی رشدیه دوم\nمکتب حبیبیه\nبوتون جهانه استقلالنی نشر\nو اعلان ایدون دولت علیه\nمربوگون ارکان دولت و افراد ملته\nدخی کمال عظمت و جلالتیله عرض\nاندام ایدییور . کچن زمانلرده حکومتمزک\nافکار ترقی پرورانه سنی اخلال\nایدن رعب و هراس ، بوگون ملک وملتک"}
{"book": "adl0608", "page": 131, "text": "۱۲۳\nاحوال روحیه سنی کما فیحقماتیله\nاوراک ایدن، بر پادشاه عالیشاننگ\nوجود مسعودت نموديله آردازن قالقمقدی.\nحکومتمزک افکار مطمیه و امور سیاسیه\nسنه مغائر خارجک تکاليفنی اولانجه\nقوتیله رد ایدر. حُر و آزاد هر دولتله\nهر خصوصده مخابرهٔ سیاسیه ده\nبولنمق اقتدارني حائزدر. مسعودی\nتمت افغانیه گیجه گوندز حضور و آرامنی\nملکف عمرانه ملتک رفاه سعادتنه\nفدا ایدن بر پادشاه جليل القدرک"}
{"book": "adl0608", "page": 132, "text": "۱۲۴\nوجود مسعودیله نه قدر افتخار ایتسه ک ینه آزدر\nاتفاق ملیه یی تامین و آندن حاصل اوله\nجق نتیجه حسنه یی و افراد ملته انجق\nعلوم و معارف بیلدیره جکدز\nآنجابناً مملکک هر طرفنده و اک\nکوچک حکومت مرکز لرنده بیله\nمعارفک نشر و تعمیمی مکتبلر کشادی\nطرز جدید معارفک سرعتله\nترقی و تعالیسنه بادی اوله جغنی بیان\nوارسته در. بوکون حضور شاهانه\nاجتماع ایدن هیئت محترمک روحیری"}
{"book": "adl0608", "page": 133, "text": "۱۲۵\nاوخشایان نظر شفقت و مرحمتلرینه\nعن صمیم القلب تشکرلر ایدرز.\nاصول تدریس و تحصیلپه‌\nمزه مأمور اولان و معلمان ذوالاحترامک\nشاگردانمز حقنده که افکار صائبانه\nلری اقتباسندر که بوگون\nهر شاگرد چالش مقله الک\nبیوک رتبه و مزیته نائیل\nاوله جقلری احوال روحیه لرنده تجلی\nایتمکده در .\nوزیر معارف مظاهر مزنک همات"}
{"book": "adl0608", "page": 134, "text": "١٢٦\nمتوالیه لری و مدیر معالی سمیر مزر سعی\nو غیر تلرینی صمیمی بر شکر انیئله تلقی ایدرز\nیا شاسن اعلیحضرت صاحب\nتدبیر مز که شهر راه ترقیه خطوه بخطوه\nایلریلمک سودا سیله خواب و راحتی\nترک ایتمشدر و جو د نادر الوجود شاهانه\nلری افغانستانک باعث نجات\nاولان امیر افغان امان الله خان\nبینگجه یا شاسن\nابیات\nعجب گور مشمی ملت بویله بر روز سعد افروز\nنه ریبو طالع فرخنده فریو دور استقلال"}
{"book": "adl0608", "page": 135, "text": "مبارکباد صدای رعشه صالدی کوه و صحرایه\nدغای زنده باش آوازی آفاقه اید را یصال\nنظام انتظام دولت من بعد خلل کلمز\nاولورسی مستقل بر دولتنگ آسایش اخلال\nقلم رو هر طرفنده او غاور امن و آسایش\nامور خدمتنده کمیسه ایتمز ذره چه اهمال\nمبارک اولسون استقلالنزای حامی ملت\nهمیشه نصرت حق یارگ اولسون یاورگ اقبال\nآمین"}
{"book": "adl0608", "page": 136, "text": "۱۴۸\n\nترانه اتحاد در ترکی\nطلبای مکتب حبیبیه\nبایراغمز در اتحاد\nشمشیرمز در اعتماد\nگورسون عدوی بد نهاد\nقارداشلرز بزبز مراد\nشانلی وطن شوکتلیدر\nهر ذره سی قیمتلی در\nمسلمانلر قوتلیدر\nقارداشلرز بزبز مراد"}
{"book": "adl0608", "page": 137, "text": "١٢٩\nمسلمانلر دو نمرکری\nارسلان فدای هر بری\nکورسون جهانک شیری\nقاردا شلرز بزیومراد\nمادا مکه ویردک قرار\nجهد ایلین ملت یشار\nالبت یشار البت یشار\nقاردا شلرز بزیو مراد"}
{"book": "adl0608", "page": 138, "text": "۱۳۰\nمقالهٔ دوران خوان\nعبدالرؤف رشدیه سوم مکتب حبیبیه\nحضرات موقر !\nاگرچه احوال معارف در تذکره\nوزارت جلیله بحضورتان قرائت\nمی شود اما چونکه صنف داکتری ما\nیک ابتدای بدیعیست که\nدر ممالک متمدنه غرب هم\nکم نظیر دارد لهذا کیفیت آنرا\nبیان کردن برای اطلاع حضار کبا[ر]"}
{"book": "adl0608", "page": 139, "text": "۱۳۱\nبعید از موقع نخواهد بود - از قرون\nوسطی تا عصر حاضر در یوروپ\nمباحثات طویله در میان اهل علم\nو عرفان جاری مانده است که\nآیا تحصیل علم عامه تا کدام حد\nدوام کرده عقبش اکتساب\nفن خاص آغاز گردد - یک فریق\nواقفیت علوم عامه اینقدر لابدی\nمیدانند که عرصه بسیار دراز را\nدر کسب کردن آن وقف صرف\nمی نمایند تا دماغ از وسعتِ"}
{"book": "adl0608", "page": 140, "text": "۱۳۲\nمعلومات اینقدر آراسته گردد\nکه بهر مشغلیکه پردازد بزودی و درستی\nآموخته چنان کمال و مهارت\nدر آن پیدا کند که شخص ناقص العلم\nنمیتواند - لارڈ بیکن که انگلیز انش\nمعلم ثانی دنیای خوانند اگرچه با\nو منصف الطبعان یورپ\nابونصر فارابی را بآن لقب میدیم\nحمایت جماعت مخالف نموده\nدلیل آورد که چون طلبا بعد از\nمدت مدید فارغ التحصیل می شوند"}
{"book": "adl0608", "page": 141, "text": "۱۳۴\nاز محاذات عالم و از مشاغلیکه در آن داخل میشوند\nاینقدر بے بہرہ و دور افتاده و سن شان زیاد\nگرفته بفنون گذشته میباشد که بدقت و زحمت هم\nکما حقه تعقیب اش کرده نمیتوانند پس لزوم دارد\nکه در مکاتب نصاب تعلیم آمیزش آنمکاسب\nداشته باشد که طلبا بآن مصروف خواهد شد\nتا بیگانه وار در آمده از حیرت و نابلدی پریشان\nنگردند اهل معارف افغان از روی دانش\nو تدبیر با طلبای صنف رشدیه سوم و چهارم را\nرا بقرار همین مصلحت بتحصیل فن طب\nمشغول ساختند به این نهجیکه سه ساعت"}
{"book": "adl0608", "page": 142, "text": "۱۴۰\nدر شفا خانه علاوه بر عملیات و معالجات علم تشریح\nو ادویه و فریا قوجی میخوانیم - بعد از آن دارالامان عمارت\nحاضر شده در کیمیا و طبیعیات دانگریزی درس میگیریم\nو جهت معلومات عامه عالم ساعت چند دقیقه\nکه در مکتب برای اخبار خوانی معین است\nو مدعای این نیز وقوف طلبه است بر وقایعیه\nبعد از فراغت تحصیل دو چار شان میشود مطالعه\nجرائد مینمائیم چونکه صنف ما مخصوص فن داکتری\nاست و این علم در کتاب های انگریزی مندرج است\nلهذا یکی از و ر هم صنفم در آن زبان کیفیت\nدوران خون را تقریر خواهد کرد اما چون اکثر حضار"}
{"book": "adl0608", "page": 143, "text": "۱۳۵\nفارسی دانند لہذا اول من درین لسان مطلب انرا بیان میکنم\nدوران خون در یک شخص جوان جنین و آن است\nفریضہ دل است که خون سیاه وریدی را از حصص مختلفه\nبدن جلب برای تصفیه با کجین به شش بفرستد و\nبعد خون مصفای شریانی را از شش تحصیل و\nبه سائر بدن توزیع کند: تشریحاً قلب چهار جوف\nبتوسط پرده های لحمی عموداً و به حاجز قابض افقاً\nمنقسم گردیده دو جوف بالا را أذن راست و أذن چپ\nو دو جوف زیرینه را بطن راست و بطن چپ میگویند عمل\nدوران خون چنین واقع میشود که خون سیاه غیر مصفا وریدی\nاولاً از سائر بدن بتوسط ورید بزرگ جوف صاعد و ورید"}
{"book": "adl0608", "page": 144, "text": "۱۳۶\nبزرگ لجوف نازل با ذن راست دل میریزد از آنجا\nبطن راست داخل گردیده بذریعہ شریان ریه به شش\nمیرسد از انجا حین در با خانه ها مشبک شش با جز\nاختا ط یافته تصفیه میشود و باز بحیثیت خون\nمصفا شریانی بواسطه ورید ریه با ذن چپ واز\nآنجا بطن چپ ریخته براه اورطه بحصص مختلفه بدن توزیع و\nتقسیم می شود :—\nدر آخر کلام حضرات - جُرأت مینمایم که تشبیه دهم\nبدن شخص جوان را با فغانستان و دل را با میران شہنشاں\nو ریتین را بمعارف آورده و شرائین را بطلبه\nو خون را به علم این همه لازم و ملزوم وجهت نشو و نما"}
{"book": "adl0608", "page": 145, "text": "۱۳۷\nو حیات یکدیگر ضروری میباشد. باوجود آن دل\nخاصه، چون سر ملت افغان هم باد در پرورش\nو حفاظت دیگر اعضا و جوارح بجمعیت و حمایت\nبکوشد. بحیثیت ممتاز مضاعف حق دارد که\nجسم با تمام حصص آن بجانفشانی خدمت\nو طاعتش نماید پس ما طلبا چنانچه وظیفه ماست\nخویشتن را آماده میسازیم که خون خود را\nکه بذریعه تعلیم مصفا گشته به نیت صمیم\nبریزانیم بقدوم حرمت لزوم پادشاه\nغازی خود که تا دیر دیر زنده باشد آمین."}
{"book": "adl0608", "page": 146, "text": "۱۳۸\nتقریر فوق در انگریزی\nسعید الظفر\nرشدیه چهارم مکتب حبیبیه\nEsteemed gentlemen,\nAccording to my humble\nknowledge I beg to\nthrow some light on\nthe circulation of blood\nin the adult, a lesson\nwhich we have read\nin our medical class."}
{"book": "adl0608", "page": 147, "text": "179\nalong with other sub-\njects.\nIt is the function of\nthe heart to receive dark\nvenous blood from all\nthe different parts of\nthe body, and send it\nto the lungs for puri-\nfication by oxygen of\nthat organ and receive\nit therefrom as pure"}
{"book": "adl0608", "page": 148, "text": "10\narterial blood and dis-\ntribute the latter to the\nwhole body.\nThe heart is anato-\nmically divided into\nfour parts or cavities by\na longitudinal muscu-\nlar septum and a trans-\nverse constriction.\nThe upper two cavities\nare called the right and"}
{"book": "adl0608", "page": 149, "text": "141\nthe left auricle, and the\nlower two the right & the\nleft ventricle.\nThe function is per-\nformed in this way that\ndark venous impure blood\nis received from the whole\nbody through large veins\ncalled superior & inferior\nvenacavas & the coronary\nsinus. From the right"}
{"book": "adl0608", "page": 150, "text": "١٤٢\nauricle the dark blood\npasses into the right\nventricle and from the\nlatter it runs to the lungs\nthrough the pulmonary\nartery. During its passage\nthrough the lungs it gets\npurified by oxygen as I\nhave stated already and\nthen it returns as pure\narterial blood by means"}
{"book": "adl0608", "page": 151, "text": "153\nof pulmonary vein into\nthe left side of the heart\nin its left auricle, from\nwhich it passes into the\nleft ventricle. From this\nthe last named cavity\npure arterial blood is\ndistributed to the whole\nbody through a large\ntrunk called aorta and its\nnumerous branches the"}
{"book": "adl0608", "page": 152, "text": "arteries.\n\nIn the end, gentlemen,\n\nI venture to say that\n\nbody resembles Afghan-\n\nistan, heart Amir Aman\n\nullah Khan, lungs col-\n\nleges and schools, arteries\n\n& veins their students,\n\nblood education. They\n\nare all inter-dependent\n\n& necessary for the"}
{"book": "adl0608", "page": 153, "text": "145\nnourishment & existence\nof each other .\nNotwithstanding the\nheart , especially when it\nis the physical as well\nas the mental head of\nthe Afghan nation holds\ndoubly and distinctly the\nchief position for the\nmaintenance of which\nall organs and limbs"}
{"book": "adl0608", "page": 154, "text": "١٤٦\nare devoutly performing\ntheir functions, with\nas much vehemence\nas His Majesty displays\nin word and deed, &\nwe students as in\nduty bound are pre-\nparing to shed our\neducationally purified\nblood at the hallowed\nfeet of our Ghazi King."}
{"book": "adl0608", "page": 155, "text": "104\nMay he live long:\nAmin."}
{"book": "adl0608", "page": 156, "text": "۱۴۸\nاشعۀ ایکس ریز\nغلام محی الدین شعبه چهارم مکتب حبیبیه\nحضرات مفخم !\nاکس ریز یکی از کرشمه های عجیب سائنس موجوده است که برای عالم انسانی فوائد کثیری بعمل آورده ۔ انسان برای آن زیاده تر ممنون و زیر بار احسانست ۔ فائده علم مذکور بوقت صلح یا جنگ مساویست ۔ بمدد این علم استخوان های یک دست زنده را"}
{"book": "adl0608", "page": 157, "text": "۱۴۹\nدیده می توانید- گلوله یا چاقو و غیره\nهر چیزیکه داخل جسم انسان شود\nبوضاحت در نظر می آید- سکه\nیک خریطه بسته را بواسطه آن\nشمرده می توانیم- منافع و غیره\nاین علم که برای عالم انسانی رسیده\nاست ازان واضح میگردد که این علم\nدر اثنای ده سال ترقی محیرالعقولی\nکرده است در میان جنگ\nبواسطه آن دیده می توانیم که گلوله\nدر کدام حصه جسم جاگزین شده است"}
{"book": "adl0608", "page": 158, "text": "۱۵۰\nبعد از معاینه آن را بآسانی خارج کرده\nمیتوانیم ایکس یکی از حروف آخری\nزبان انگریزیست و در الجبره برای\nیک مقدار نا معلوم که معلوم کردن آنرا\nمیخواهیم تعین کرده می شود که در فارسی\nبعوض آن لا مستعمل است وقتیکه\nشعاع ها انکشاف یافت چونکه حقیقت\nآن بدرستی معلوم نبود از آنرو این را\nایکس (X) نامیدند.\nنام دیگر اکسریز رانتیجن ریز است\nرانتیجن یکی از باشنده گان صوبه بوریا"}
{"book": "adl0608", "page": 159, "text": "۱۵۱\nاز مملکت جرمنی بود که شعاع ها را دریافت\nکرده بعض از خواص آن را معلوم نمود\nدریافت یک قطعه درخشنده محض\nاتفاقی بود. بلا تشبیه مثل حضرت\nموسیٰ علیه السلام که در جستجوی\nآتش رفته ناگه پیغمبری را دریافتند\nاما حقیقت اینست که\nشبان وادی ایمن کہے رسد بمراد\nکه چند سال بجان خدمت شعیب کند\nدر سائنس یک ضرب المثل است که\nچون در اثنای کدام تجربه غلطی واقع شود"}
{"book": "adl0608", "page": 160, "text": "۱۵۲\nخیال کنید که به کناره یا آغاز کدام\nاختراع جدید آمده اید اما اکثر این غلطی\nرا پروا نمیکنند چرا که هر شخص آنقدر\nخیالات بلند عالمانه و قدردانی\nمشاهدات ندارد که غلطی را یک شی\nجدید تصور کند و خودش چنان خوش قسمت\nباشد که اسمش در صفحه مخترعان مندرج\nگردد ہزار نقطه باریک تر از مو اینجاست\nو در عالم روحانیات نیز همین حال است\nوَاذْكُرْ رَبَّكَ إِذَا نَسِيْتَ وَقُلْ عَسَى\nاَنْ يَهْدِيَنِي رَبِّي لِاَقْرَبَ مِنْ هَذَا رَشَدًا"}
{"book": "adl0608", "page": 161, "text": "۱۵۳\nپنجسال قبل از اختراع آن این شیئی را\nیک مشاهده کننده انگریز دریافت\nکرده بود لاکن هیچ توجه ننمود و خیال کرد\nکه در طبیعت غلطی واقع\nشده است انزانو از شهرت\nرونتیجن حقیقی محروم ماند آلاتی که\nبرای پیدا کردن شعاع ها استعمال\nمی شود بسیار ساده است\nاما دست های تربیه شده\nو مشاق و آموخت گرفته و معتاد\nبرای اجرای آن لازمست"}
{"book": "adl0608", "page": 162, "text": "۱۵۴\nورنه ازان خطرات عظمی محتمل است\nآلات این مستقیم است بر یک\nحباب اکسریز و اندکشن کائل و کلید برقی\nو پرده و پیمانه های درخشنده که بیک\nخانهٔ تاریک بدرستی منصوب باشد\nحباب اکسریز تقریباً چنین است\nشعاع هائیکه از ت آغاز شده\nبه ک خورده انعکاس میکند پس\nاکسریز از ک شروع شده از حباب میبرآید\nبعض فوائد بیشتر مفید و\nمرغوب آنرا بحث نموده شرح میدهم"}
{"book": "adl0608", "page": 163, "text": "۱۵۵\nاز اکسیرز فوائد عملی بسیار گرفته شده\nاست و پیش ازین دیده ایم\nاشیائیکه چنین خواص غریبه داشته\nصل\nباشند از انها فوائد بسیار حا\nمی شود ـ در علاج بسیار امراض\nمستعمل است برای علل جلدی\nشعاع آن بسیار مؤثر است\nنه صرف جلد بلکه بعض از اعضای\nداخل علی الخصوص طحال بزودی از ان\nمتاثر میگردد - برای علاج ناسور\nبسیار مفید است - اما برای اماس"}
{"book": "adl0608", "page": 164, "text": "۱۵۶\nیا زیادتی اُستخوان چندان فائده مندیست\nبه هیئت عموم نظام اعصاب بسیار ازان\nمؤثر مے شوند علاج مجرب و بهترین\nبراے خارش است\nمانع بالیدن اعضاے حیوانات\nصغیر میگردد. براے زخم هاے قدیم استخوان\nو خرابی آن ها اکسیر به بسیار کامیابی\nو موفقیت استعمال کرده مے شود\nو بر پردۀ متحسس چشم تأثیر درخشندگی\nمے بخشد بنابران اشیاے غیر\nشفاف را که مابین پردۀ متحسس چشم"}
{"book": "adl0608", "page": 165, "text": "۱۵۷\nو حباب اکسریز نهاده شود و در صورتیکه\nچشم بسته هم باشد شی را درک کرده\nمیتواند ممکن است که چشم کور بواسطۀ\nاکسریز قابل دیدن اشیا شده بتواند\nاثر اکسریز را مدت زیاد بچشم تابیدن\nمضر است ازان امراض جلدی پیدا\nمیشود بحالت کهنه شدن مرض زخمهای\nتازه پیدا میشود و ناخن ها می افتد\nبعض اوقات حالت جذام پیدا میشود\nاگر چه مریض زیر اثر اکسریز هم برده شود\nترقی مرض مسدود نمیگردد بلکه روز بروز"}
{"book": "adl0608", "page": 166, "text": "١٥٨\nمی افزاید که تا حال علاج چنین امراض\nهم بدرستی معلوم نیست از استعمال\nریڈیم تخفیف موقتی مرض میشود\nچنین زخمها از جذب شعاع ها در جلد\nانسانی پیدا می شود. برای تحفظ\nکارکنان این آله پرده های سربی\nمستعمل است که عنصر مذکور شعاع ها را\nجذب میکند. گرداگرد حباب اکسریز\nپرده های سربی ملفوف میکنند\nو دریچه برای برآمدن شعاع ها میگذارند\nکارکنان بوقت کار لباس و دستکش"}
{"book": "adl0608", "page": 167, "text": "۱۵۹\nو عینک که داخل آنها سرب باشد درکار میبرند\nاکسری برای امتیاز الماس طبعی\nو مصنوعی میعار خوبیست الماس طبعی\nبه شعاعهای این شفاف میباشد\nو از الماس مصنوعی این شعاعها گذشته\nنمی تواند (یعنی غیر شفاف است)\nدر جزیره لنکا برای معلوم کردن مروارید\nمیان صدف قبل از باز کردن شان\nسابق ازین استعمال میکردند.\nعجیب ترین خواص این شعاع که\nدر دنیای جراحی انقلاب عظیمی آورده ا[ست]"}
{"book": "adl0608", "page": 168, "text": "۱۶۰\n\nبرای ترقی فوری آن ذمه دار است\nاین است شعاعہائیکه از ماده\nغیر شفاف گذشته می تواند\nاز مدو آن استخوانهای دست\nو دیگر اعضا را بوضاحت دیده می توانید\nاین یک دست است که نوک چاقو\nدر آن شکسته و زخم کلان شده\nمعلوم نمی شد که نوک چاقو\nدر کجاست بمدد اکسریز عکس گرفته\nبشهود پیوست که نوک چاقو\nدرین جای دست اوست"}
{"book": "adl0608", "page": 169, "text": "۱۶۱\nواستخوانهای دست را درین تصویر\nدیده می توانید در شفاخانه های عام\nآن را برای شکستگی استخوانها\nو بند ماندن بعضی اشیا در آنها\nاستعمال می کنند برای مقاصد\nدیگر هم مستعمل است مثلاً\nبواسطه آن از گرفتن تصویر فوری حرکت\nاعضای داخلی جسم را مشاهده\nکرده می توانیم بذریعه آن تصویر\nمعده را گرفته معلوم کرده می توانیم\nکه زخمی است یا نه ؟ استعمال"}
{"book": "adl0608", "page": 170, "text": "۱۶۲\nدلچسپ آن را برای استنطاق\nیک مجرم نموده بودند اینست که\nسارقی چند سکه را دزدیده در\nدهن خود چنان نهاده بود که کسی\nآنرا دیده نمی توانست هرچند\nزجر و توبیخ کردند آنها را بیرون\nنیاورد بگر فتن تصویر اکسریز بدرستی\nدیده شد که درین تصویری که می بینید\nدندان ها و مهره های گردن او را\nو استخوانهای روی\nاو را بوضاحت دیده می توانید"}
{"book": "adl0608", "page": 171, "text": "۱۶۳\nخط خارجی که رنگ خفیف دارد\nسایۀ جلد است و درون آن سایه\nغلیظ اُستخوان کاسه سر است\nکه بخوبی دیده می شود بعد از\nگرفتن عکس سکه را که دزدیده بود\nدر مجرای دهن او معلوم شد\nدرین تصویر چهارم ریدیوگرافی\nیک بچۀ خورد را می بینیم\nاو بغلطی یک بازیچۀ بائسکل را که\nکه بآن بازی می کرد از دهن خود\nقرت کرده است بعد از ان"}
{"book": "adl0608", "page": 172, "text": "۱۶۴\nتکلیف برایش عارض شد\nحتی که چیزی را خورده نمیتوانست\nبگرفتن عکس بمدد اکسریز ریدیو\nگراف معلوم شد که بازیچه\nدر قانقر تک او بند مانده است\nکه به تصویر می بینید بعد\nازان داکتر سرجن این را\nبیرون آورد طفل تندرست شد\nاکنون سوالیکه ایراد می گردد\nاین خواهد بود که فرق اکسریز دروشنی\nچیست ؟"}
{"book": "adl0608", "page": 173, "text": "۱۶۵\nروشنی از همه اشیای جامد\nغیر شفاف گذشته نمی تواند\nدر صورتیکه اکسیریز با شد بخوبی\nمرور و عبور می نماید. فطرت حقیقی\nصحیح این تا حال برای ما معلوم\nنیست لاکن اینقدر میدانیم که\nآنها نسبت بروشنی بیابتر\nطول موج دارند. آنقدر کم که از\nما بین ذرات اجسام گذشته\nمی تواند در جائیکه روشنی\nپس می ماند فطرت و موجودی"}
{"book": "adl0608", "page": 174, "text": "۱۶۶\nآنها در اثر مثل نور است لاکن\nتبدیلی این ها مسلسل در اثر نیست\nو نور یک موج مسلسل در انست\nپرورش یک طفل به قاعده\nدرست و تربیت آن بطریق صحیح\nمیباشد که در آخر اور ایک شخص\nفاضل میسازد اگر رانٹی جن\nاین حادثه را می گذاشت\nو بر ان غور نمیکرد و جود اکسریز\nدر عالم نمیبود این ماده تخیل و\nفکر سلیم از تربیت معقول"}
{"book": "adl0608", "page": 175, "text": "۱۶۴\nپیدا می شود که سزاوار\nاختراع اکسیری گفته شود.\nبسی گل بکوه و بیابان شگفته\nبسی دُر بدریا و ابحر نهفته\nازین رنگ و بویش از ان آب و تابش\nکسی حظش برده نه در سلک سفته"}
{"book": "adl0608", "page": 176, "text": "۱۶۸\nحجت ترنم\nپاینده محمد- رشدیه اول- مکتب حبیبیه\nاعلیحضرت والا نصرت و حضار با وقار\nترانه ملی افغانی که بحضورتان جسارت\nخواندش را بجشن دارالامان معارف\nنموده بودیم و از انجیست که منظور نظر تان\nو مقبول سمع تان افتاده بود لهذا بتقریه\nتبریک و تهنیت جشن استقلال از هما قبیل\nیک دو دیگر ترانه را بزبان صریحت خواهای\nملت افغان خود منظو و مرتب ساختم"}
{"book": "adl0608", "page": 177, "text": "۱۶۹\nقبل از ترنم جرأت یک دو انتباه\nبخدمت افسر و سرور دولت و ملت و حاضرین\nبا تمکین مینمایم ما طلبا نو جاده پیمای درجه\nوسطای علوم شده بآن منزل اقصای\nفنون واصل نگردیده ایم که بکثیفات و\nایجادات محیر العقول و مهجة القلوب\nکسی از آسمان برانداخته یا اثقال\nزمین برآورده در افراط طرب این قسم\nمواقع میکوشیدیم بقرار استعداد\nحاضر خود اگر یک مسئله ریاضی نظری\nروی تخته سیاه حل می‌کردیم"}
{"book": "adl0608", "page": 178, "text": "۱۷۰\nچون این فن دقت و غور طلب است\nو سکوت خلوت میخواهد نه هنگامه جلوت\nمانند احتفال حال فلذا وضع مرکب شئے\nفی غیر موضعه که تعریف گناه است\nمیگشتیم یس شریف را دل قرآن مجید میگویند\nالحق که یکی اشارات لطیف و ارشادات\nحمید را در بر گرفته است - اما کدام\nزاهد خشک هم هنگام ساز عروسی قرائت\nمقدس آن رطب اللسان نگشته\nمرغ سحر را چه صدای فعالیت انتمای\nمبارک نصیب شده است که گویا شرع"}
{"book": "adl0608", "page": 179, "text": "۱۷۱\nاین سوره مینماید (یا ایها المدثر قم فانذر)\nای کالا پوشنده که امتیاز گلی است بر حیوان)\nخود بر خیز و دیگران را با خطار خواب غفلت\nبرانگیز اگر بانک همان مرغ خوش آهنگ\nبیوقت برامد بزرگان بر کردن زدنش مصلحت\nدانسته اند ما مرغان چمن در بستان\nلامحاله ترسیدیم هر سخن موقعی و هر نکته\nمقامی دارد اگر بعوض موسیقی درهان\nبه پند و موعظت میکوشیدیم که اهل محفل\nاز نصائح بهره مند گردد صدر شاهانه مجلس\nرضا مند موز نیست این قسم گفتار حکمت شعار"}
{"book": "adl0608", "page": 180, "text": "١٤٢\nاین احوال نیافتیم\nچو هنگام فرصت نیستی زپیش\nببیہودہ گفتن مبر قدر خویش\nحرامش بود نعمت پادشاہ\nکہ ہنگام فرصت ندارد نگاہ\nچون بروله ہاے جشن مقدس از تعلیم\nو محنت آن افاقه دست داد موافق آن\nروشی باید گزید و مطابق آن رو بگلستان\nنه بیابان باید نهاد ما طلباے افغان\nاز آنگروہ طالبان سابق نیستیم که\nدر تمناے رخصت مردند و تعلیق حسرت بردند"}
{"book": "adl0608", "page": 181, "text": "که ع فکر شنج میسازد جمعیت اطفال را\nآفتاب از خود روشنی داشته بانعکاس خود\nجرم سیاه مهتاب را منور میسازد آیا خورشید\nعرفان نوید سلطنت سَنیه امانیه که\nبنورانیت مزید با فعالیت تامه و رفاهیت\nعامه سه سال متواصلاً بالای ما\nدرخشیده است ما ذرات خاک پاک افغانستان\nرا از پرتو انوار جدیت اطوار خود چون\nستاره گان تابان نگردانیده؟ بلی حسب توفیق\nو استطاعت همه افراد رعایا کمر همت\nو فدا کاری بسته اند و از مثال متعال شاهانه"}
{"book": "adl0608", "page": 182, "text": "بجان متأثر شده بخدمت و حفاظت وطن\nآماده جان نثاری گشته اند در خور حال\nعاجزانه خود ما متعلمان افغان در پیروی\nرفتار استقامت آثار پدر تاجدار\nذیشان خود اگر از دیگر برادران ملی سبقت\nنه برده باشیم پس پا هم نه مانده ایم\nدارالامان معارف را اگر چه فکر سلیم\nفدائیت چون خانه فرحت آشیانه\nنمی انگاشتیم چرا بعد از ساعت\nتعلیم جهت ورزش و ترنم های حمیت\nآفرین در آنجا می پائیدیم ست"}
{"book": "adl0608", "page": 183, "text": "درس ادب اگر بود زمزمه محبتی\nجمعه بمکتب آورد طفل گریز پای را\nبه مقابله طایفه غرب آنان ما\nعقب صحیح اما زمانی از آنها بلندتر\nبال کشایی نموده ایم به یاد آن به اشترا و\nآن الحال به پر شکسته گی می‌پردازیم\nما مرغ پر شکسته گلزار عالمیم\nپرواز ما بسوی چمن پر خرام نیست\nصحت [ILL]"}
{"book": "adl0608", "page": 184, "text": "۱۷۶\n\nترانه ملی افغانی\nطلبه مکتب حبیبیه\n\nامیر امان الله خان\nچه غازي دي بي مثال\nو ملت ته دا فغان\nوبخښل استقلال\nقانون و آئین - جورکړ له وروردین\nرفاه د پاره مسلمانان\nداړنکه سر در - سخي او دلاور\nکله ولید لی افغانستا\nن"}
{"book": "adl0608", "page": 185, "text": "۱۷۷\n\nنهال د علم و فن\nکښنا وه په فهم و کمال\nپه مزرع د وطن\nپه دیر خرڅ د مال\n\nشنه ښاخونه - پاڼی زرغونه\nمیوی سوله ځان پار لند\nپه څه شادابی - او څه شتابی\nسو تر ښهر و د یو رب څرګند"}
{"book": "adl0608", "page": 186, "text": "١٧٨\n\nثمرات دعلم وفضل\nزموږ شاه عزیز اولو\nوکی په عدل بذل\nپه زامنو او لمسو\n\nعسکر ماهر ـ فاتح وقاهر\nدفع کونکی ددین ددښمن\nټول رعیت ـ عزت وثروت\nراوړی له امان یمن"}
{"book": "adl0608", "page": 187, "text": "۱۷۹\n۱۷۹\n\nوداد او اتفاق\nهر ملت سره دجوار\nپه غيرت او بي نفاق\nزموږ دئ دا شعار\n\nدهر ملك افغان - پښتانه دي يكجان\nلرى نه فرقِ خاص وعام\nدهر ځای مسلمان واړه سره اخوان\nچه دين عِنْدَ اللّٰهِ الْاِسْلَامْ"}
{"book": "adl0608", "page": 188, "text": "١٨٠\nمؤسس ددا اتحاد\nزموږ شاه دی لمر ضمیر\nصدر ان په حکم و داد\nهغه غندی نکوی تدبیر\n\nزموږ شاهنشه ـ ترتولو پادشاهو\nهم خیر الملل دی ملت افغان\nشجاعت ذهانت ـ حمیت دیانت\nنسته بد هیڅ ملت څخه په دانشان"}
{"book": "adl0608", "page": 189, "text": "۱۸۱\n\nممالک د ګرد زمین\nپه میواو آب و هوا\nپه کانو او موقع متین\nلکه ملک مو نشو پیدا\n\nزمونږ حق مذهب - پر کاونډینو اغلب\nوطن مقدس مو وکی معمور\nپه علم وتدین - هنر و تمدن\nتر ټولو زمونږ دولت وسی مشهور"}
{"book": "adl0608", "page": 190, "text": "۱۸۳"}
{"book": "adl0608", "page": 191, "text": "۱۸۴"}
{"book": "adl0608", "page": 192, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0608", "page": 193, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0608", "page": 194, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0608", "page": 195, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0608", "page": 196, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0608", "page": 197, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0608", "page": 199, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0608", "page": 200, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0608", "page": 201, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0608", "page": 202, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0608", "page": 203, "text": "[BLANK PAGE]"}