[ILL]
سراج الاخبار
[ILL]


سال دوم
شماره (اول)
معرف معارف
۱۲۹۷
یکم سنبله سنه ۱۲۹۹
ان في ذلك لايت للعالمين


[BLANK PAGE]


( مكتب اهل هنود )
نمونه رعیت پروری
و عدالت گستری ذات
اعلیحضرت شهریاری
که رعایای اهل هنود
شاهانه را هم از نعمت
معرفت محروم نگردانیده
برای شان مكتب ابتدائیه
کشوده اند . که بعد از
تحصیل مضامین مقرره
ابتدائیه و رسومات دينيه
خودشان بدارالعلوم اما نیه
باولادان مسلمان یکجا
تعليم حاصل میکنند .


(۶)

فهرست مندرجات

(۱) انعام شاهانه
(۲) امنیت عمومیه
(۳) خطاب بوطن ( ترجمه از انگریزی )
(٤) اوقات مدهشه دوکانه
(٥) جاسوس
(٦) عالم شمس
(۷) طرز انشا در مکتب
(۸) کوه آتش فشان وذریعهٔ پیدایش آن
(۹) نکته از تاریخ دنیا
(۱۰) مدو جزر اسلام بعداز شماره (۱۲)
(۱۱) تاریخ ( « )
(۱۲) ناول ( « )
(۱۳) حفظ الصحه . بعداز شمار ( « )


شماره ( ۱ )
( ۲ )
سال دوم

بسم الله الرحمن الرحيم

از یمن توجه شه با اقبال
آمد باشعار دولت ، استقلال
اسباب تمدن بترقی باشد
اثا ر معارف همکی رو بکمال

( انعام شاهانه )
هر چه داری ا کر بعلم دهی کافرم کرجوی زیان بینی
نظر بحسن خدمات ، و خوبی اجراآت و وظایفیکه
ازجناب محمد صدیق خان معلم مخفف نویسی مكتب بظهور
آمده و پیوسته نطق های شاهانه را در اعیاد ، و دیکر
مقامات لازمه ، بسرعت فوق العاده ، بدون ظهور


( ٣ )

اشتباهات، نقل و تحریر مینمایند، مورد الطاف خسروانه
گردیده ، بانعام صد طلای امانیه متلطف گردیدند .
از خداوند لایزال ، طول حیات و مزید مراحم
اعلیحضرت شهریاری را دعا کرده ، جناب محمد صدیق
خان را تبريك ، و اقدامات شانرا بیشتر در اجرای وظایف
مرجوعة شان تمنا میکنیم !!

« امنیت عمومیه »
ركن ركين ، واساس متين انتظام و ترقى، ومدنيت
جمعیت بشریه ، وهيئت اجتماعیه ، امنیت عمومیه است.
مصالح امور كافه ملت از حضور آن موجود ، وترقيات
روز افزون سائر نقاط وطن ، از وجود آن مشهود
است . دولت وملتیکه خوش بختانه ازین نعمت باسعادت
عظمای الهی بهره ور باشد از نخل مراد برخور دار ،
واز ثمر متمنیات بهره بردار میگردد ، وهرچه زودتر از
حضیض مادونی وپستی رهائیده ، بذروۀ علیای سعادت
وخوبی نایل می گردد ، نام مملکتش بلند ، احوال وطنش
برومند ، راحت ورفاهیت درمملکتش برپا ، ترقیات و


(٤)

تعالیات حکمفرما میکردد ، عیش ونشاط ، بیغمی مسرت
علامات ، راحت وسکون بهبودی آیات سرزده ظهور
کردیده تشویش واضطراب ، غم وکدر ، ظلم وغصب
بیم وترس ، دست اندازی ورهزنی ، غبن و خیانت ،
بدرود ابدی كفته آن ملك يك نمونه بهشت برین میشود
واهلای آن باحسن وجوه ، بدون تحمل ادنی مشقت
مستریحانه امرار حیات و از نعمات آلهیه بهره ور وبر
خوردار شده در زمرهٔ دول متمدن يك موقع بس بلندی
را احراز میکنند چه متمدن همان دولتی را كویند که
امنیت عمومیه در آن خطه موجود بوده تمام احکام
انسانیت حکمفرما باشد .
امنیت عمومیه در دولتیکه موجود نباشد هركز آن
دولت رنك ترقی نگیرد و صورت تعالی نپذیرد دولت
های دیگر ازدوستی وی اجتناب كنند و ابواب تجارت
رفت و آمد ، دستگیری ومعاونت ، دوستی و موالفت
را بر روی وی نكشایند واینها خود اساس ترقی و بلندی
دولتها وملتها است چه هر دولت برای راحت تجارتی


( ٥ )
ومعاونت علمی وعملی بدول دیگر محتاج و ازانها چشم
استمداد دارد .
حالا باید بدانیم که امنیت عمومیه چیست و چسان از
وجود آن ملك ها ترقی واز عدم آن رو بزوال وپستی
می گذارد . مقصد از امنیت عمومیه که یکی از وسایل
اصلیه ، و شرایط اساسیه مدنیه شمرده میشود اینست
که هر فردی از افراد ملك را یقین کامل باشد که شخص
او ، ثروت ومال او ، محصولات و مصنوعات او ، از
ضرر ، ظلم ، غصب ، تعرض دیگری محفوظ ومصئون
باشد و بر این يك اعتماد کامله داشته باشد که مال و ملك شان
واردات و مداخلات شان از دزد و رهزن ، از تغلب
ظالمان، از ظلم کار داران ، از زبردستی والیان ، از تعرضات
شورش طلبان ، از حیله فساد پیشه کان ، از حملات
بیکانکان . واز اختلال وشورش شهریان محفوظ وسالم
است ، وظهور این اعتماد بر وجود حکومت حاکمه نافذه
منوط ، وحدوث این اطمینان برصفوت قلب، ایمانداری
و وجدان شناسی حاکمان ووالیان مشروط است تعبیر


(٦)

کلمه امنیت عمومیه همانا بمعنی عدالت ، انضباط ، انتظام
اسایش ، راحت ، دلالت میکند و اینها تاوقتیکه حکومت
نافذه ، محکمه کوتوالی ، اداره ملکیه و عسکریه خود را
بمسلک نظم و نسق نیاورد ، صورت نپذیرد . و نظم و
نسق این اداره ها و محکمه ها بوجود اشخاص پاك طینت
فهیم ، دانا که وسایط ترقیات ملیه را بخوبی درك نموده
بتواند ، موقوف است . و ظهور چنین اشخاص باز
بتعمیم معارف و انتشار علم و دانش مربوط .

اشخاصی برای اداره چنین اداره جات ضروری
و لازمیست که از ابتدای صباوت تاحینیکه بکاری مأمور
و مقرر میگردند به تعلیم اداب ایمانی ، و تحصیل دروس
صفوت وجدانی ، و قواعد مرعیه انسانی و عشق و محبت
وطنی ، رفع ظلم ، دفع خیانت و کجرفتاری ، و فرا گرفتن
اسباق پاکبازی و صدق کفتاری و راست کرداری ،
مشغول و مصروف باشند ، تا خزانه و بیت المال را از غصب
و تزویر نگهدارند و حقوق مرعیه ملیه را محفوظ نمایند .
امنیت ، يك نعمت عظما ئیست که چون در مملکت


(۷)

و ملتی سر زده ظهور کردد آنملك وملت باندك مدت
بترقیات روز افزون نایل میکردند . صناعان بفراغت
بال در پی ترویج صناعت ، مالداران وسر مایه دارن در
صدد کرمی تجارت ، پیشه وران در ترصد ترقی حرفت
افتاده ، برق آسا صفحات مملکت را از وحشت ، بمدنیت
مبدل میکردانند . زمین های نامزروع ، حاصل دار ،
وبیشه های خرابه زار بفائده دادن وبار آوردن کسب
اقتدار می نمایند ! تیلفون و تلغراف خانه ها تشکیل ،
تجارت خانه ها و شرکت ها تنظیم می یابند . پست خانهای
باقاعده برپا وسرك های ریل و ماشین های پر فیض و سعادت
آن بزودی رونما میکردد .
خلاصه سعادت ابدی مدت، وراحت ورفاهیت بهشتی
منزلت ظاهر وهوبدا می شود !!!
خطاب بوطن
کوپر شاعر انگلیسی وطن خودش را بالفاظ آتیه
مخاطب نموده میگوید : -
« وطن عزیزم ، باهمه نقایص و معایبت چون جان


(۸)
شیرینت دوست دارم و هم چو عشق محبوب مهرت در
اعماق قلب می پرورانم . وطن شیرینم انکلیند ! تا وقتیکه
یکی هم از اولادهایت در گوشۀ از گوشهایت به حلیه حیات
متحلی باشد یگانه محبوب روحش توامیداند وصرف
محبنش را بخاك مقدست سعادت و فلاح خود میشمارد.
برنز جنین میگوید :-
عزیز وطن شیرینم اوكوشيا ! از مالك ارض وسما
استرحام میکنم که فرزندان بخون جگر پرورده ات را
صحت وقوت اصطبار وطاقت حبا کند تا توانند در راه
بهبوديت عرض جلادت نمايند و از تما يلاتیکه مهد د ترقی
و ترفيعشان گردیده بجاده عشرت وبطالت جمودت شان
سوق فرماید نجات بخشد تا بموقع وقدرت دانسته در پی
صیانتت برآیند و بدیوار آتشینی از پذل همت خود ها از
تعرض وحمله دشمنانت مصئون دارند !
=
شكسپير گوید : -
انكسار ولجاجت نردبان تمايل رفعت شان است یعنی


(۸)

ذواتیکه تصمیم میکنند برتبه ومنزلت منيعى ارتقا جويند
اولا جاده انكسار ومداهنت مى پويندو براى نيل مرام
خود ها بوسایط خسیسانه از قبیل رشوه دادن وتملق هاى
بجا نمودن وغیره وغیره تشبث مینمایند ولی همینکه بآخرین
پله آرزوی خود شان عارج می شوند و از انجا بذرایع
مسطور که سبب عروجشان بمعراج ترقی شده صرف
نظر میکنند و جدان شان را خلجانی استیلا مینماید
و قلبشانرا قساوتی فرا میگیرد چه ، می بینند وسایلی که
بآنها در حصول این رتبه منیع توسل جسته وپایه هائیکه
در رسیدن بسر این نردبان طی نموده اند همین قابل نفرت
بوده اند وسزاوار وشایان کراهت !

( اوقات مدهشه دوگانه )

مهلکترين حالات ومدهشترین اوقات که قیامت کبری
ومحشر عظمی اشخاص میگردد ؟ همانا ميقات منكوبه
است :-

۱. طالب العلمیکه از روی تکبر و رعونت ،
یا تجاهل وغفلت ؟ پیرامون حفظ تعلیمات ، و تدریسات


(۱۰)
نگشته در حین امتحان از جواب مسئولات عاجز آید
ومتحیر ماند ، و درلوحه نتایج امتحان نامش بنا کامی
بحضور هم مکتبیان وهم چشمانش ظاهر شود !!!
۲ . حال حسرت مآل جوانیست ، که از ابتدای
صباوت مفتونانه به تحصیل علوم مشغول کردیده ، تا درجهٔ
تحصیل علم نموده !! لذات دانش،قیمت عمر ، وقدر
وطن را شناخته ، و وظیفهٔ انسانیت را نسبت بوطنش
خوب فهمیده، پستی خود ورفعت اغیار راهم دقت کرده!
مقصد آنست که زیاده علم آموزد ، تا بهر ملك و ملت
قابل افاده گردد ! مکر بدبختانه شاهد مقصودش در پرده
خفا مكتوم ، ووسايل نيل مرامش كلية معدوم !!

« جاسوس »
هر چند لفظ جاسوس در افکار صاحبان وجدانیکه
معنی حقیقی آنرا بدرستی نفهمیده و تفریق اقسامش را
ندانسته، حس نا گواری تولید میکند ، اما اکراصناف
مختلفه جاسوسی و جاسوسان بدرستی فهمیده، خدمات پسندیده
افعال حسنه واقدامات دليرانه شانرا بخوبی دقت کرده


(١١)

شود ، همان حس حقارت و نفرت انگیز را يك محبت
ومودت ، شفقت آمیز حك وامحا میکند چه در زمان
موجوده که شعله مشتهیات اهل دنیا نسبت بسابق باربار
افزونی و بلندی را کسب کرده ، مظهر خیالات کردیده
که ان خیالات منحوسه همیشه بتوسيع دائره تسلط
وتحكم خود شان حکم فرما شده ؛ امر بیامالی و زوال
حقوق وحيثيت دیگران نموده است . واینهم ظاهر است
که نیل این مرام بدون تكثر قوا صورت انجام نگیرد
و از خیال خانه دماغ هایشان هیئت فعل را نپذیرد.
پس همان دولتیکه خواه برای مزید سطوت وشوکت
ویا برای حفظ حقوق و شخصیت خود بافزونی قوا مجبور
اند همیشه مترصد اند که از قوت بحری ، بری
واقتصادی یکدیگر واقف و باخبر باشند و برای کشف
همین مطالب مهمه که ذریعه اجرای فعالیت یا وسیله بقای
شخصیت است وجود جا سو سان حتمی وضروری
دیده می شود .


(۱۲)

جاسوس چنانچه بزمانه حال موجود است از ينگونه است :-
۱ . ان جاسوسان اند که علناً وظاهرأ باسم (اتاشه) باسفرای دولت خود در دول ديگر رفته برای معاينه ومشاهده قوای بحری و بری و هوائی اندولت بكمال جديت وسر گرمی مشغول عمليات شده ، با اشخاصیکه از انها اندك فائده هم محصول ايد طرح موالفت وموانست انداخته بس نكات دقیقه مهمه را كشف كرده بدولت متبوعه خود ازان خبر میدهند . اينگونه جاسوسان بی اهمیت نی بلكه بايل درجات منيع اند و بهر دولتيكه باسفیر دولت خود میروند برسميت شناخته شده مرتبه فائقه را احراز میدارند چنانچه اگر مناصب شان از درجه كرنيلى بالا وباشد در در بارها بالاتر از جنرال قونسل دولت خود (با انكه ان جنرال قونسل مامور سیاسی هم باشد) جا گزين می گردد ، نظر با همیت خدمت و سختی و مشکلی ماموریت اینگونه جاسوس ها خیلى عاقل وهشيار


(۱۳)
وفارغ التحصیلان مکاتب عالیه حربیه میباشند تا توانند بمدد
تیزبینی ، دقیقه فهمی و موقع شناسی بس فواید فائقه برای
دولت متبوعه خود ابراز نمایند .
۲ . جاسوس های خفیہ است که وجود ایشان برای بهبودی
دولت از حد زیاده حتمی ولازمی دیده می شود . وظیفه
اینگونه جاسوس ها خیلی مهلكه ناك ومهمست هرکس
نمیتواند که بآن اقدام کند مگر آن اشخاص جرار،
دلیر، شیر دل ، تیز هوش ، با وجدان صاحب ایمان که
بنا بر حفظ ناموس وطن ، مخاطرات و مهلکات این خدمت
پر مشقت را برخود آسان دانسته حیات ملی را بر حیات
شخصی رجحان و بلندی دهد . و با آنکه باربار بدم هلاك
رسیده نجات یابد از اجرای وظیفه مقدسه خود نه
کشف و تحقیق رموزات سریه و احوالات خفیہ دول
رقیب هم چشم ، وتدقیق اسباب و آلات آنها از قبیل
استحکامات ، توپ ها ، تفنگ ها چمها و چمها لوازمات
جنگی که واسطه ترقیات و افزونی قوا میگردد ابدأ نکول
و اغفال نکرده بیش از پیش بحصول فوائد عالیه برای


(١٤)

دولت متبوعه خود متوجه و مشغول می شود . و هزارها بار
خود را بدم تیغ رسانیده و هدف گلوله ساخته بدستیابی
اسرار پیچیده مقتدر می سازد .

در اروپا که خیالات جهانگیرانه و خواهشات
شهوت پرستانه آنها . بر خیالات و خواهشات مردمان
سائر نقاط دنیا بیشی و افزونی دارد و پیوسته هر دولت
ان جداگانه بازدیاد قوای خود بمدعای غلبه کردن بر
قوای دولت دیگر ، بطور سری مشغول اقدامات و عملیات
اند اینگونه جاسوس ها خیلی بسیار و خارج از حد
حساب اند و با اذه مبالغ خیل هنگفت درین راه
بصرف میرسد اصلا در قلت مخارج و صرفیات آن نشده
على التوالی در بودجه آن افزونی میدهند و نسبت
باخراجاتی که میکنند منافع بیشمار مأخوذ هم میدارند چنانچه
اگر یکبار دولت جرمنی ( پیش از جنك ) بیش از
همه دول دیگر بساختن يك جهاز جنگی خیلی عظیمه
خفیه اقدام میکرد جاسوس های دول دیگر در پی
تحقيق وتدقيق ان افتاده بهزاران مشقات باستدراك


(١٥)

کلانی ، جسمی ، قوة ماشین و طاقت وعدد توپ ها
و دیگر اشیای ضروریه مهمه آن کامیاب امده بدولت
های خود خبر می دادند و آنها نیز برای برابر داشتن
قوای خود بساختن يك پاد و جهاز بهمان اوصاف
مبادرت میکردند و همان طور هر دولتیکه میخواست
خفیةً قوای خود را افزونی دهد دول ديگر بذريعهٔ
جاسوس های خود واقف گشته بهمان وتيره بقوای
خود می افزودند
۳. جاسوس های بی شرف بی ناموس اند که ذرهٔ پاس
ناموس وطن وشرف وحيثيت انرا نداشته پيوسته بيك
روش خیانت کارانه برای دادن احوال ملك خود بدولت
خارجه مشغول گشته از عایدات آن ، خواهشات خود
را پوره میکنند . این میکروپ های مضره برای فوائد
ومنافع دشمنان خيلی مفيد افتاده انقدر براى ملك و
ملت خود مضر ثابت میشوند و انچنان را از هارا بدشمن
عیان میکنند که جاسوسان آنها بكشف و تحصيل ان
اسرار كامياب امده نميتوانند
انها


(١٦)

عالم شمس
آفتاب جهانتاب ، خورشيد ضیا پرتاب . یکی از
جمله مخلوقات عظیم وجسیم حضرت ( خداوندعلیم ) جل و
علی شانه است . هر روز از مطلع افق طلوع نموده، رواق
آفاق را زراندود می نماید، و از طلوع آن ظلمات فلاکت
سمات متلاشی و مندفع شده، بر تمام دنیا از بروبحر، وسهل
وجبل ، ضیای فرحت انتمای آن پراکنده ومنتشر
شده ، يك سرور غریبی در عالم پیدا شده ، حیات تازه
در اجسام می دمد . جسمی است نهایت گرم و درغایت
درخشندگی ، چندی پیش ازین مردم بدون اینکه
آنرا يك قرص منور و درخشنده خیال کنند، از شکل
هیئت ، صورت ، حرکت ، بعد ومسافت آن از زمین
کسی واقفیت کاملی نداشت ، تا اینکه علمای محققین
وفضلای مدققین فن هیئت در رصد خانه های مشهور عالم
مانند لندن ، پاریس وغیره با دوربین های نهایت طاقت ور
اهتمامات ومساعی زیاده نموده، رنج وتعب را برخود گوارا
کرده، بسی استکشافات ومعلومات حاصل نموده بمطلب


( ۱۷ )
و مقصد خود كامیاب آمدند . بنده میخواهم که نبذه از
آن معلومات را عرصه قارئین دانش قرین خود میدارم :
( ۱ ) بعد افتاب از کره ارض :—
بعد افتاب از زمین ، بقدری است که هر گاه گلوله
توپی که در هر ثانیه چهار صد میتر ( يك ميتر = يك كز
وسه انچ ) قطع مسافت كند بيندازيم ؛ دوازده سال طول
میکشد تا به افتاب برسد .
اگر قطار آهنی که در هر ساعت سی میل حرکت
وشب و روز در رفتار باشد ، در عرصه ( ۳۳۸ ) سه صدو
سی و هشت سال از زمین به آفتاب خواهد رسید .
( ۲ ) نور افتاب وسرعت رفتار آن :—
نور افتاب ( ۸۰۰۰۰۰ ) هشتصد هزار برابر نور
ماه چهارده است . نور افتاب در هشت دقیقه وسیزده
ثانیه پس از طلوع به زمین میرسد؛ و سریعتر از هر چیزیست
که بخيال بگنجد ، یعنی در هر ثانیه سیصد هزار کیلومتر
( کيلوميتر = هزار میتر ) حرکت میکند .
( ۳ ) محيط افتاب :—


( ۱۸ )

دورا دور افتاب اگر يك قطار ریل کشیده شده باشد، وريل بسرعت وبطائت مذکور فوق ( سی میل فی ساعت ) متواتراً رهسپار است و شب و روز حرکت بکند ، دوره اش در عرصه ۹ سال تمام واکمال میشود، حالانکه اگر چنین سفر کردا کرد زمین اجرا کرده شود در ظرف یکماه سفر ما صورت اختتام می پذیرد
(٤) قطر افتاب: —
قطر آفتاب ( يعنی طول خطیكه از يك طرف شروع شد، از مرکز کره افتاب گذشته بطرف دیگر می برآید ) « ٨٦٧٠٠٠ » هشتصد و شصت و هفت هزار میل میباشد.
(٥) وزن . —
وزن افتاب بنسبت زمین ( ۳۳۰،۰۰۰ ) سه صد و سی هزار چند است ، یعنی اگر کره افتاب را در يك کفه ترازو بگذارند (۳۳۰) هزار مثل کره زمین را در کفه دیگر باید گذاشت تا بمیزان بیاید .
(٦) حجم : —
حجم افتاب بنسبت زمین ( ۱۳۳۰،۰۰۰ ) چند است،


(۱۹)

یعنی افتاب از زمین سیزده لك و سی هزار چند حجیم تر و کلانتر است .
(۷) حرکت :-
افتاب بدور محور خودش از مغرب بمشرق می‌چرخد: افتاب یکدور وضعی خود را در ۲٤ شبانه روز تمام میکند.
افتاب را چون با دوربین به بینیم لکه‌های سیاه زیادی ونیز لکه‌های روشن دارد، که بهرحال این لکه‌ها متصل در حرکت هستند، وحرکت وضعی ومدت یکدوره افتاب ازین معلوم شده است .
افتاب علاوه از حرکت وضعی خود دارای يك حرکت دیگر نیز هست ، که باسائر سیارات ( مثل زمین، مهتاب ، عطارد زهره، مریخ ، زحل ، مشتری وغیره ) که در حول او بشکل بیضوی وهريك در میعادهای مختلف کردش می‌نمایند ، جملةً بيك سمت نامعلوم که علمای فن هیئت تا حال آنرا معلوم نکرده‌اند در حرکت است .
(۸) حرارت افتاب :-
افتاب چنان حرارت فوق العاده را مالك است که


( ۲۰ )
در خط استوا ، (یعنی در وسط زمین) دريك ساعت
دريك ميل مربع ٢٦٠٠٠ بیست و شش هزار تن (يك تن =)
يخ را گداخته ميتواند. و اين حرارت يك حصۀ از دو هزار
مليون حصۀ كرمی است كه از افتاب خارج ميشود ؛
يعنی اگر مقدار حرارت مذكور را با ( ٥٠ ) مليون
ضرب داده شود جمله حرارتیكه دريك ساعت از افتاب
به زمین ميرسد معلوم خواهد شد .
عناصر يكه ( عناصر جمع عنصر است ؛ وعنصر انست
كه يك جزو داشته باشد و قابل تجزیه نباشد ) در زمین
٤
موجوداند مثلاً طلا، نقره، مس جست وغيره ـ
٧
حصۀ آن یعنی زیاده از نصف تعداد ان بذریعه سپكتر
سكوب ها درافتاب مشاهده شده است فلزاتیكه در افتاب
مشاهده شده است از شدت حرارت ، وغايت كرمی
از حالت جموديت ومايعيت وارهيده حالت بخار را اختيار
نموده اند ؛ و همچنانكه كره هوائی زمین را احاطه نموده
است بخارات فلزی نیز اطراف افتاب بصورت ابرسفيد


( ۲۱ )
احاطه نموده اند . و در زیر این طبقه بخار بعضی مواد
بصورت مایع نیز موجود است ، لیکن گفته نمیتوانیم
که ایا چه چیز است ؟
انتها
( ع احمد )
صنف تهییه

طرز انشاء در مکتب ! ! !
اند رز یکی از طلبه مدرسه برای یکی از هم صنفانش
برادر عزیز بافرهنك من معاین است که محبت وطن
یگانه ذریعه امتیاز ملت ومخصوص واسطه افتخار دولت
است وطن كما فی الحقیقت محفظه روح وقالب جان يك ملت
است لامحاله صرف مساعی آن ملت را در صیانت و حفاظت
خود متقاضی است و وطن که موجب نشو و نموی
نهالهای آرزوی افراد ملت است لابد احترام و محبت
فوق العاده از آنها را نسبت بخود متمنی است برادر
عزيز من اكر بامورات عالم لحظه صرف نظر دقت نمائیم
و به تفاخر و تازش های بعضی از ملل غور فرمائیم
می بینیم که هر آن پلتیک که در بهبودی و ترقی حال مقدس


( ۲۲ )

وطنش حصه قوى نمود و در راه تعالی و توسعه آن اظهار
کسالت نفرمود علم امتیاز در بین اقران برافراشت و نامی
با شرف وعزت در صحائف تواریخ گذاشت شك نيست
كه رعایت تحفظ ناموس وطن برسائر افراد يك ملت
امر بست لازمی و جادادن محبت این مادر شفقت پرور
در قلوب فرزندان با ناز پرورده اش کاریست حتمی وطن
است که بعد ظهور شخصی به عالم وجود در آغوش مهر
و محبتش میکشد ووطن است كه جسمش را بعد وداع
روح در سینه بی كینه خود جامیدهد ملتيكه قدر این همه
مراحم وفيوضات وطن را نشناخت شرف و افتخار ذاتی
خود را به دونخستین باخت و کروهی که تعالی و برتری
خود را در خرابی و تباهی آن تصور نمود فی الحقیقت بنای
قصر مجهولی در هوا فرمود تكمل ايمان بدون محبت وطن
محال است وحصول رضای حضرت باری عزاسمه بغير
الفت آن خیال پس ازین همه مبرهن میکردد که مایان همه
در تحمل مصائب در راه خدمت وطن مجبوریم و در عرض
و تقدیم کوشش های عاجزانه مان برای توسعه و ترقی


(۲۳)
آن مجبور لازم است خمولیت را بدرود ابدی گوئیم وابداً راه جمودت نپوئیم رضای حضرت باری تعالی را در خدمت وطن منوط دانیم و ذرایع و ترقی و ترفع خود را در بین هم چشمان خویش با آن مربوط شماریم - باینطریق در دوائر متمدنه عالم سری بافتخار نجنبانیم و در حلقه های متنوعه تهذیب راه یابیم فقط
نامه یکی از طلبه صنف رشدیه سوم برای
یکی از هم صنفانش
عزیز روشن ضمیر و برادر خلوصیت تخمیر من نامه ات رسید ومزید مسرتم کردید چون اولین نامه ایست که برایت میفرستم پس نمیخواهم از تذکار نصایح مفیده معرا و از افکار بعضی تهدیدات مهمه مبرا باشد برادر عزیزم اولا باطاعت اساتذه محترم و از خود بزرکانت وصیت و نگهداشت شرایط حسن اخلاقت نصیحت میگویم ومخالفت از این دو چیز را سر جاده تهلکه حیاتت ارائه مینمایم چونکه استرضای حضرت ایزد متعال جل


(٢٤)
ذکره باطاعت بزرگان منوط واستمالت عباد برعایت شرایط حسن اخلاق مربوط است محسنات اخلاق مؤدت تولید میکند وعدم اطاعت بزرگان شخص را از دائره انسانیت تبعید می نماید یگانه ذریعه که موجب افتخار انسان وسبب امتیازش در بین اقران میگردد سپردن جاده حسن اخلاق و بدرود گفتن تکبر و منی است زیرا که تکبر در وجدان شخص تنفری نسبت بهم جنسانش تولید کرده آنها را در نظرش خوار وبی مقدار وانمود میکند وشك نيست اين نوع خيال در حق دیگران خود شخص را در نظر همگنان منفور و از دایره الفت شان مهجور میسازد
بیت
زخود کامی بیرون آو نیاز خلق شو بیدل
که اوج قصر همت ما همين يك نرد بان دارد
چون خودت در جمله اهل معارف مشمول ودر دائرۀ ارباب علم محسوبی میدانی که در ابراز این چند


(٢٥)
کله جز خلوصیت مرادی وبغیر عرض صداقت مطلبی ندارم ولی می ترسم اگر رشته کلام را طول دهم ملول گردی واگربسیار گویم محزون شوی پس بهمین قدر اکتفا ورزیده ترا از صحت خود وباقی دوستان اطمینان بخشیده بامان خدا میگویم فقط ملاحظه شد درست است
( جریده تیلفون )
امروز در لندن عده در کاراند که جریده تیلفونی مثل جریده که در (بود اپست) پای تخت مجارستان قبل از جنگ بوده تأسیس نمایند ، طریقه تشکیل این جریده اینست كه يك سر رشته سیم تیلفون خصوصی برای هر مشترکین کشیده . واز مرکز اخبار ابلاغ میشود بدینطریق .-
در ساعت يك صبح ساعت زنگ (۱) زده و تا آخر روز هر ساعت زنگ می زند در اول صبح اخبار شهری وحوادث جنك وغیره را اشعار میدارد .
در ظهر خلاصه اخبار روز را بضمیمۀ حکایات كوچك ابلاغ می نماید .
بعد از ظهر مشغول بنواختن الحان موسیقی گردیده


( ٢٦ )
و تا دو ساعت دوام دارد و در طرف عصر تیاتر رومانی
ازان در هفته پنج مرتبه شنیده میشود .
کوه آتش فشان و ذریعه پیدایش آن
حکمای جدید خیال دارند که زمین يك حصه
آفتاب میباشد . چون آفتاب . يك كره کرم و نهایت
سوزنده است زمین كه يك حصه آن است در ابتدای
پیدایش نیز همچنان بود مگر از باعث برودت هوا حصه
خارجی آن که آن را پوست زمین میگوئیم منجمد شده
وحصه وسطی یا داخلی آن همچنان مانده است کوه
آتش فشانرا در انگریزی و الکنو مینامند از والکن
که نام معبوده آ تش رومن است مشتق شده است
در ابتدای زمانه کره زمین صرف يك كره ماده رقيق
و بخار بود بعد از مرور زمان از باعث اخراج حرارت
که مطابق قانون قدرت است سرد شده تا بحدی رسیده
که ماده رقیق خارجی صورت پوست سخت را اختیار
کرده مگر تاحال اندرون زمین همانقسم رقیق بصورت
اصلی خود مانده است ضخامت این پوست در مختلف


( ۲۷ )

جایها مختلف یعنی در بعضی مقامات کم و در بعضی زیاد است مقامات که ضخامت پوست زمین در تمامی حصص آن کم اند قرار ذیل است
ساحل مغربی امریکه . جاپان ـ جاوا سوتزرلیند مشرق استریلیا . بعضی علاقه بحر منجمد شمالی . ایس لیند حصه مغربی جزیره برطانیه و یورپ اند
چون آب بحرها وغدیرها بمقدار کثیر اندرون زمین داخل شده رفته رفته بماده رقیق زمین میرسد وازباعث شدت حرارت حصه وسطی زمین ، آن آب بصورت بخار تبدیل شده حجم آن از پیش بیش میگردد . درین اثنا مجبور میشود که جای زیادی را بگیرد ( زیرا که هر چیزیکه بران حرارت رسانیده شود در حجم زیاد میشود ) ازین باعث بخار و دخان قوت زیاد پیدا کرده جائیکه پوست زمین نازك باشد آنجا را ترقانده از راه آن دخان وخاکستر وبخار و دودو کو گرد و آهن وبعض فلزات که اندرون زمین میبا شد بهمراه خود از دهن آن سوراخ اخراج میکند . و نیز از باعث جد وجهد


( ۲۸ )
زیادی جنبش زمین پیدا میشود که انرا زلزله مینامند
چون همان اشیای گداخته قریب زمین میرسند از باعث
سردی هوا تبدیل حالت نموده صورت انجماد را اختیار
میکند بالاخر اشیای منجمد شده باطراف آن مخرج
جمع شده صرف با نجا يك و يا اضافه سوراخ مینماید که
ازان سوراخ اشیای گداخته خارج میشود و يك دهن
مخروطی میسازد و این سوراخ باندرون زمین تا قریب چند
میل ممتد شده میباشد و ازان اشیای گداخته مثل آهن
کو کرد ، دود بمانند فواره آب جاری میگردد خانه
ها و مسکن ها که قریب کوه آتش فشان باشد دفعه
برباد شده بزیر تپه های خاکستر پنهان میماند .
دود و دخان آن تا صدها و هزارها میل بروی اسمان
نمودار میگردد هرگاه کوه آتش فشان همیشه جاری باشد
آنرا کوه آتش فشان زنده و هر گاه مدتی جاری و بعد
از ان خموش گردد آنرا کوه آتش فشان خفته و هرگاه
يك دفعه ظاهر شود و بعد ازان کاملاً خاموش گردد
و دیگر دفعه ظاهر نگردد و بحالت اولین خویش رجعت
نماید آنرا کوه آتش فشان مرده مینامند .


( ۲۹ )

کوههای آ تش فشان مشهوره دنیا !!!
کوه اتنادر سسلی ... ۱۱ فت بلندمیباشد این کوه
بلند ترین کوههای آ تش فشان دنیا میباشد ، کوه وسو
وس در اطالیه كه يك کوه ا تش فشان فعال یورپ
شمرده میشود . کوه ستر ومبولی بر یکی از جزایر
ساحل سسلی واقع است این يك کوه ا تش فشان فعال است
که همیشه ا تش بار وشعله نثار . میباشدو دقیقه ازآتش
فشانی باز نمی ایستد و اینرا لآیت هوس ( مینار چراغ دار)
بحیره روم میگویند که جمیع جهازات که این بحیره بی
سرو پارا عبور می نماید از روشنی ضیا پر تو این چراغ قدرتی
استفاده کرده بمنزل مقصود خویش مایل میکردند .
نکته از تاریخ دنیا
درین مقام اولا تاریخ باشند گان دنیای قبل التاریخ
وترقی وانتشار مدنیت در از منه متعاقبه وبسی نکات
مفیده لذیذه را مختصراً رقم نموده ، سپس تحت عنوان
دنیای حاضره بعضی فقرات مفیده از احوا لات اقوام
وملل موجوده بحث و بیان کرده میشود .


( ۳۰ )
از روی فن مبرهن گردیده که دنیا بس سالهای دراز پیشتر از پیدایش بنی نوع انسان عرض وجود کرده با انکه میدانیم که انسان هزارها سال پیش از انکه تاریخ نوشتن بظهور آمده موجود بوده اند این زمانه و این اقسام مردمانرا زمانه و مردمان قبل التاریخ میگوئیم اين يك ظاهر است که دنیا از ابتدای خلقت تا حال مورد بس انقلابات و حوادثات گردیده است آری چقدر جنگل های کثيره وسیعه زیر بحرهای ژرف پنهان معدوم گردیده و تا چه پایه ابحار زخار املاک باشان و شوکت پر دبدبه را در شکم خود فرو برده زلزله های بیشمار وولکان های آتش نثار تا چه اندازه اسباب تغير وتبدل سطح زمین گردیده است مگر همین حوادثات فلاکت نیات نه تنها واسطه انهدام املاک گردیده بلکه اهالی آنرا نیز کاملا زیر و زبر گردانیده پیش از خلقت انسان بر روی زمین حیوانات و کرگدنهای مودار و از همه مشهورتر يك قسم حیوان دیگر که بنام ماموته مشهور است موجود بودند و از آن حیوانات الحال اثر و نشانی باقی نیست .


( ۳۱ )
آثار ماموته در سایبیریا از زیر یخ ها و برف های قدیمه که از سال های دراز روی هم افتاده اند یافته شده که بصورت اصلی محفوظ ومصئون مانده است حتی چند سال پیش از زیر انبارهای یخ يك ماموتهی مرده کشیده شد که پوست ومویش کاملاً سالم بوده دارای اوصاف يك حیوان زنده بود چنانچه شخصیکه بکندن و کشیدن آن از تحت یخ کامیاب آمده بود برای مدتی به نزد آن جرأت کرده نمیتوانست .
بعضی اوقات اثار همین حیوانات با اثار انسان در مغاره ها ظاهر و عیان گردیده مبرهن میسازد که این حیوانات با اشخاص قبل التاریخ همعصر وهم زمان بودند اثار بس حیوانات دیگر که اکنون از انها نشانی باقی نمانده نیز بهمان وتیره پهلو به پهلوی انسان یافته شده .
انسانها اولاً وحشی بوده از صنعت وکمال کاملاً بی بهره بودند البسه شان پوست حیوانات بوده در غارها وسوراخهای کوه ها ودرختها معیشت بسر کرده از تعمیر عمارات کاملاً بی خبر بودند خوراك شان مشتملى بر صید


( ۳۲ )
حیوانات بوده از طبخ طعام لذیذه واقفیتی نداشتند تا انکه
آهسته آهسته بمیدان علیای ترقی پانهاده بدرجه کمال
حاضره رسیدند .
اثار انسان ها در مغاره هایکه دران بود وباش
داشتند با آلات و اسبابیکه در ازمنه مختلفه استعمال میکردند
بسا اوقات بموقع ظهور آمده نه تنها همین اسباب
در مغاره ها موجود بوده بلکه چاقوی سنگی کلفت چکش
ها، اسباب والات دیگر نیز بکناره های دریا جائیکه
روز مره برای سد رمق و تسکین جوع بشکار کردن
و ماهی گرفتن مشغول بودند یافته شده .
در بعضی مقامات دنما رك ، سكات لند اسباب های
طبخ و استخوانهای جانوران مثل کربه سك روبا و خرس
از میان توده های خاكستر بظهور آورده شده و اینهم
مشهور است که همان توده های خاکستر و پاروی ممالك
مذکور قریباً هفده هزار سال معمر بوده اين يك
عادت مردمان قدیم بوده که بامرد كان اسلحه و اسباب
دفن میکرده اند این اسباب، اثار و قبرهای ان مردمان


( ٣٣ )
ازمنه قدیمه تا کنون موجود مانده یاد کارهای خیل
قیمتدار تشکیل داده که بذریعه آنها ترقیات انسانی از
درجه وحشت بحالت مدنیت تعقیب و استکشاف شده
اسباب و الاتیكه اولاً از دست انسان بعالم صنعت قدم
نهاده اسباب سنگی بوده با نسبب بزمانه حجر مشهور شده
که اولا بصورت خیلی نازیبا و عاری از شکل منتظم
و دل آرا بوده ثانیاً بوضع درست و قواره خوب ساخته
شده و آهسته آهسته کنده کاری و مقبولی را کسب
کرده این حال بهمین منوال هم دوام نکرده دوره
اولین ترقیات انسانی را انجام و صورت ثانی را ابتدا
کرده که درین دوره الات و اسباب از برنج بصورت
آمده و این زمانه بنام دوره یا زمانه برنج مشهور شده
در بعضی مقامات دنیا درین وقت همه اسباب واشیای
کارامد را از مس میساختند بعد از انقضای صدها سال
مردمان بکشف و استعمال آهن فایز و کامیاب آمده بس
الات محیرالعقول ایجاد نمودند این زمانه بنام دوره آهن
موسوم کردیده بدوره ان بنی نوع انسان شاهراه ترقی
و تمدن رسیده درجات منیع را کسب نمودند. باقی دارد


( ٣٤ )
— مدو جزر اسلام —
کرچه اکنون داغ حسرت بر دل ما سوختند
خود بده انصاف آخر از کجا آموختند
در اروپا وانطلی (١) طرز رجز از ما به برد
روزن و (٢) لونارد (٣) از ما فن الجبرا به برد
آن زمان کردیم بنیاد شریعت استوار
بود در لهو و لعب افتاده خلق از هر کنار
داده در حرص و هوا از کف عنان اختیار
بود پست افتاده هر ملت ز اوج اعتبار
طاعت ایزد بدوش روز کاران بار بود
طبع عالم از هجوم معصیت بیمار بود
(١) وانطلی ـ اول کسی است که طریق رجز عرب
را زبان انگلیسی شرح داده
(٢) روزن ـ اول شخصی است که علم الجبرا را از
زبان عربی بزبان فرانسوی نقل کرده
(٣) لونارد ـ اول کسی است که الجبرا و اقلیدس را
از تازی به انگلیسی ترجمه نموده


( ٣٥ )
راهب از تقلید پاپاره (٤) زچه نشناخته
پیروان دین عیسی را به چه انداخته
قبله آمال خود تصویر مریم ساخته
درقمار حب دنیا دین وایمان باخته
از طریق راستی افتاده هر بطریق (٥) دور
وزشعاع آفتاب صدق چشمش مانده کور
خوار از کردار بد کردیده نسل انبيا (٦)
ساخته ازسر بدر اندیشه روز جزا
کرده دور از چهره خود پرده شرم وحيا
سر نهاده در معاصی ازره حرص و هوا

(٤) پاپ - اسقف اعظم فرقه كاتوليك كه ايشان
تصویر حضرت (مریم ع) و (عيسى ع) را سجده میکنند
(٥) بطريق - سرداری از سرداران سلطنت رومیه
(٦) نسل انبيا - عبارت است از بنی اسرائیل که اولاد
حضرت ( ابراهيم ع ) و ( اسحاق ع ) و (يعقوبع)
و ( یوسف ع ) و ( یهودا ع ) وغیر هم هستند


(٣٦)

مشرب خود کرده کاهن(٧) شیوه شرب الیهود(٨)
زانکه از توریت موسی در دلش حرمت نبود

(٧) کاهن ماخوذ است از کوهین که لغت عبران
است یعنی عالم و داننده توریت - چون ایشان از برای
فریفتن عوام اکثراً قال گیریها میکردند ازینجهت عربان
ساحر وغیب گو را کاهن میگفتند

(٨) شرب الیهود - در اصل شراب خوردن یهود
است - چون در توریت درباره باده خوری قدغن شدید
وارد است آنقوم شراب برسبیل اختفا می خوردند - بنا
بران شعرای زبان فارسی در اصطلاح خود پنهان شراب
خوردن را شرب الیهود میگویند .:.


( ۳۷ )
- تاریخ انبیا -
و در هر جائیکه باشم مرا مبارك نمود . روز ولادت من
و روز وفات من . و روزیکه باز زنده شوم بمن سلامتی
داده شده است ، یهودیها چون این را شنیدند بحیرت
ماندند و از حضرت (مریم ع) دست کشیدند . لا کن اما
پسری بی پدر پیدا شده میتواند . این است که سخن
در مابین یهودیها موجب قیل وقال بسیار گردید و آخر
در حق (زکریا علیه السلام ) بدگمانی کرده او را شهید کردند
چه غریب چیزی است که یهودیان اینرا باور میکردند که
( آدم علیه السلام ) بی پدر و مادر پیدا کشت و اینرا باور
نکردند که عیسی علیه السلام تنها بی پدر پیدا شود
(مریم عیسی علیه السلام) را گرفته با پسر عم خود یوسف
نجار بمصر رفت دوازده سال در آنجا ماندند بعد از ان پس
بدیار قدس آمده در قریه ناصره سکونت اختیار کردند
(عیسی علیه السلام ) چون (۳۰) ساله شد نبوت ورسالت
باو آمد . و يك مرده را زنده کرد و چشمهای کورهای
مادرزاد را بینا ساخت و بروی آب رفتار نمود مانند


(۳۸)
این بسی معجزه ها نشان داد تا سه سال قوم خود را بدین
حق دعوت کرد . ولی تنها دوازده نفر باو ایمان آوردند
که آنها را حواریون میگویند . نخستین آنها ( شمعون)
( رسمعان ) که در میان نصاری به ( پطرس ) مشهور
است و دیگر یهودهای یوطی که نصاری او را ( یودا )
گویند بغیر ازین دوازده نفر یهودیها بی آنکه ایمان
بیارند چنانچه حضرت ( یحیی ع ) را کشتند بر کشتن
حضرت (عیسی ع) نیز قرار دادند. ( عیسی علیه السلام)
شب آخرین بود که با حواریون یکجاه شده به پنهانی
مصاحبت میکردند . یهودیان نیز برای کشتن او بهر طرف
تلاش می نمودند ( عیسی علیه السلام) به حواریون گفت : -
پیش از صبح یکی از شما مرا انکار خواهد کرد و بيك
مبلغ بسیار اندک مرا خواهد فروخت بواقعی که یودا
پیش از صبح نزد یهودیان رفته چیزی رشوت گرفته جای
(عیسی علیه السلام) را بآنها نشان داد یهودیان بر گرفتن
عیسی علیه السلام و کشتن او بانجا هجوم آوردند و در انجا
از شدت حرص و تلاش ( عیسی علیه السلام) برایشان مشتبه


(۴۹)

کشته بجای او یودای خائن را گرفته صلب نمودند گمان
کردند که (عیسی علیه السلام) را صلب کردیم.
الله تعالی حضرت عیسی علیه السلام را مانند ادریس
علیه السلام زنده بآسمان برداشت واو را از غایله دنیا ،
رهائی داد . ازین سبب است که اسم یودا در بین نصاری
بحقارت یاد میشود و کسی را که بد و خاین میخوا هند
بگویند یودا می گویند .
بعد ازان حواریون بنابر وصیت عیسی علیه السلام
باطراف پراکنده شدند وبتلقین دین عیسوی مشغول
شدندولی چون دنیا در انوقت از کفر وشرك پربود ازآن
رو دین عیسوی آشکارا اجرا نشده زیاده از سه صد
سال پنهان ماند .
عیسویان در زیر زمینها وغارها به پنهانی عبادت
میکردند وهرکسیکه از آنها بدست یهودیها می افتاد بسیار
جور وجفاها میدیدند .. سه صد وده سال بعد از تاریخ
میلادی علیه السلام قظنطین امپرا طور روما آشکار
باجرای دین عیسوی اجازت داده خود عیسائی شد .


(٤٠)

بعد ازان پیروان دین عیسی بسیار شدند و عیسویان را
نصاری گفتند نسبت به ناصره که جای سکونت عیسی
علیه‌السلام بود کتابیکه از طرف (خدای تعالی) به عیسی
علیه‌السلام آمده انجیل نام دارد لاکن انجیل اصلی در
وقت عیسی علیه‌السلام نوشته نشده بود واین انجیل که
حالا بهر زبان موجود است و مردم نصاری او را انجیل
میگویند چیز دیگر است و حقیقت نوشتن آن چنانست
که حواریون جناب عیسی بعد از آنکه بقرار فرمودهٔ
او بهر طرف برای اشاعت دین عیسوی رفتند بنام
انجیل شریف که از طرف خدای تعالی بر عیسی علیه‌السلام
نازل شده بود بسیار کتابها منتشر کردید كه يك قسمی
از آنها را به بعض حواریون ويك کمی از آنها را به
شاگردان آنها نسبت کردند. این کتابها در باب سیرت
جناب (عیسی) بقسم تاریخ نوشته شده بودند که در بعض
جاها روایتهای انجیل شریف هم داشتند لاکن این کتابها
یکی بدیگری مطابق نبودند علمای نصاری چون دیدند
که این کتابها با هم مطابق نیستند همهٔ آنها را از نظر


( ٤١ )
گذرانیده چهار نسخه از میان انها جدا کردند که این چهار نسخه نسبت به باقی نسخه ها بصحت نزدیکتر بود اینست که در میان نصارا انجیل شریفیکه متداول است همین چهار نسخه است که انها نیز با یکدیگر کامل برابر مطابق نیستند واصل انجیل شریف بدست نیامده است چون که شریعت عیسوی در اول خوب ضبط نشده بود کار دین عیسی بدست پاپها ماند ( پاپ عالم کلان نصاری را می گویند که در نزد نصاری بمنزله مجتهدین مذهب اسلام ست و خود را نائب جناب عیسی می دانند ) اخراز سبب خواهشات نفسانی پاپها در دین عیسوی اختلاف بسیار پیدا شد . عاقبت بخدای تعالی قایل شدند و جناب عیسی ع را پسر خدا قرار دادند و رفته رفته دین عیسوی مثل بت پرستی شد نصاری در عبادت خانه های خود تصویر ها اویختند و کلیسا های خود را مانند عبادت خانهای مشرکان ساختند . ازین سبب مقصد اصلی از دیانت که توحید خدای تعالی است از میان نصاری کم شد و مردم گمراه


( ٤٢ )
ماندند و بقرار عادت (خدای تعالی) که چون مردم راه
حق کم می کنند برای هدایت شان پیغمبری میفرستد
وقت آمد که خدای تعالی برای هدایت مردم يك پيغمبر
بفرستد ودين حق را باز قایم کند ، این پیغمبر پیغمبر
ماجناب ( محمد مصطفی صلى الله عليه وسلم ) بود .
- ٢٥ -
جناب پیغمبرما حضرت محمدعليه السلام
در قصهٔ جناب هود و اسمعیل علیه السلام چیزی
از احوال عربستان احوال مردم عرب پیش از
اسلام واهالی آن خوانده بودیم حالا از احوال اخلاقی
و دینی آن مردم چیزی می نویسیم : عربها مثل افغانهای
کوچی وطن ماهمه جاهل و بدوی یعنی صحرا کرد بودند
بلکه ( حالا هم اکثرشان همین طور هستند ) و در
غزدیها سکونت داشتند ، و به چوپانی و راهزنی گذران
می نمودن ، وباندك سخن هر قبیله بادیگر قبیله سالی چند
دفعه جنگ میکرد ، و جنگهای شان به سالهای دراز تمام
نمیشد ، ازین سبب همه وقت مردم بسیار از آنها کشته میشد .


(٤٣)
دین اکثر مردم عرب پیش از اسلام بت پرستی بود
چنانچه تنها در خانه کعبه که ما مسلمانان روز هر پنج وقت
در نماز بطرف آن رو می آریم ، (٣٦٠) بت چیده مانده
بودند ، وعربها بآن سجده وعبادت میکردند . و بعضی
به دین نصاری واند کی به دین یهود ، ويك كمی به دین
جناب ابراهيم و جناب اسماعیل بودند شراب خوری
وقمار بازی ومال عاجزان ویتیمان را بزور كرفتن نیز در
میان شان رواج داشت . اكر زن شان دختر می زائید
عار کرده آن طفل بی کناه را زنده به کور میکردند .
احوال دیگر مردم دنیا پیش از اسلام
حال مردم عرب پیش از اسلام همین بود که خواندیم ،
اما حال مردم ایران که همسایهای مردم عرب بودند
وحال دیگر ملتهای دنیا در بیدینی وبد اخلاقی وجور
وظلم از ین هم بتر بود ، خلاصه در دنیا کسی نبود که
خدا را به یگانگی خالص پرستش میکرد ، هر طرف را
تاریکی کفر و بداخلاقی و فسق وظلم گرفته، واصلاح آن
بظهور يك پيغمبر موقوف بود ، زیرا که خدای تعالی
خرابی دنیا را نمی خواهد ، و بر بند كان خود بسیار


( ٤٤ )

مهربان است ، هر وقتیکه گمراه شده عبادت او را فراموش
کرده اند ، برای هدایت انها يك پیغمبر فرستاده است
چنانچه در قصهای انبیای گذشته این سخن را بارها
خواندیم .

احتیاج مردم برای پیغمبر نو

خرابی دین عیسی را دربالا خوانده بودیم که نصاری
توحید خدا را فراموش کرده به سه خدا قائل شده
بودند ، واز جناب عیسی قریب (٦٠٠) سال گذشته بود
که دیگر پیغمبر نیامده بود ، درینوقت خدای تعالی
خواست كه يك پيغمبر بفرستد تا اخلاق مردم را اصلاح
نمایند و پرستش خدا به یگانگی در دنیا قایم کند .
این پیغمبر را از ملت ایران وروم تعین نکرد ، چونکه
انها بسیار بداخلاق و بی اندیشه و بی غیرت شده بودند
عربهای حجاز که اصلا تابع پادشاهان ایران وروم نشده
با مردم آن مملکتها همراه نگشته بودند، از انها بهتر بودند .
عربها اگرچه بداخلاق و بی دین بودند ، اما بعض
عادتهای خوب هم داشتند : مسافر پرور ، راستگوی ،
با غیرت ، سخنور و شاعر بودند ، بنابران خدای تعالی


( ٤٥ )

ان پیغمبر بزر گوار از قوم عرب تعیین کرده که ان جناب پیغمبر ماحضرت مصطفی علیه السلام می باشند . پیشتر خواندیم که عربها قبیله های نهایت بسیار دارند عربهای حجاز که اولاد جناب اسماعیل می باشند ، هم چند قبیله بودند و صاحب اعتبار تر انها قريش نام يك قبيله بود زيرا که خدمت خانه کعبه بدست همین قبیله قریش بود ، و ازین سبب دیگر قبیله های عرب نیز قبیله قریش را بنظر عزت و حرمت میدیدند :
قبیله قریش يك سرداری داشتند ( عبدالمطلب ) نام این عبدالمطلب ۱۳ پسر داشت نام يك پسر او عبدالله بود عبد المطلب این پسر خودرا از دیگر پسرانش بسیار دوست میداشت آمنه نام يك دختر را که پدرش وهب کلان قبیله خود بود بنکاح عبدالله در اورد .
آمنه از عبدالله حامله شد ، و بعد از ۷ ماه عبدالله برای سودا گری بمدینه رفته در آنجا وفات کرده ، بعد از دو ماه بوقت نماز صبح روز دو شنبه سنه ( ٥٠٠٣ ن ٥٠ ) مطابق سنه ( ٦٠٥٧١ ) رحمت عالمیان پیغمبر ما


( ٤٦ )
حضرت ( محمد عليه السلام ) ابن عبدالله در شهر مکه از
شکم امنه به دنیا آمد

تربیت آنحضرت

چنانچه در بالا خواندیم انحضرت به دنیا یتیم آمدند ،
پدر شان مرده بود ، بنابران پدر کلان شان عبدالمطلب
تربیت آنحضرت را در عهده خود گرفت . چونکه شهر
مکه بسیار کرم است ، وهوای آن با اطفال نوزاد موا
فقت نمی کند ، مردم آن باعتبار حفظ صحت يك عادت
خوبی داشتند که اولاد های نوزاد را به دایه کان صحرائی
سپرده بیرون شهر می فرستادند ، عبدالمطلب هم انحضرت را
به حليمه نام يك دايه داده برای شیر دادن به صحرا فرستاد .
حليمه چند سال انحضرت را تربیت کرده ، بعد ازان
کشته بمکه آورده به والده شان سپارید وقتیکه آنحضرت
شش ساله شدند ، مادر شان هم وفات کرده و چون
هشت ساله شدند پدر کلان شان عبدالمطلب نیز از دنیا
گذشت . در ین وقت کاکای شان ابوطالب پدر حضرت
(على كرم الله وجهه) آنحضرت را بحمایت خود گرفت


(٤٧)
انحضرت تاوقتیکه عیالدار نشده بودند بخانه ابوطالب
می بودند .
زن گرفتن آنحضرت
اخلاق و اداب انحضرت بسیار مقبول و کامل بود .
هر کز دروغ نمی گفتند ، بکسی خیانت نمیکردند ،
بی انصافی ، بیمروتی و بی حیائی از انجناب اصلا دیده نمی شد،
بنا بران اعتبار شان روز بروز در نظر مردم زیاد
میگشت . مردم مکه انجناب را محمد امین میگفتند وقتیکه
٢٤ ساله شدند خدیجه نام یکی از زنان مالدار مکه او را
چیزی از مال خود داده برای تجارت بملك شام فرستاد.
شام يك ملك بسيار مشهورست بطرف شمال عربستان
انحضرت قريب بملك شام مالهای سودا گری را به بسیار
زودی وفایده زیاد فروخته کشته امدند ، خدیجه از
انحضرت بسیار ممنون شد ، واز انحضرت خواهش نمود
که ا کر اورا بنکاح بکیرد . انحضرت بعد از مشوره
با کاکای خود خدیجه را به سن ٢٥ سالگی بنکاح گرفت .
دربالا اندکی از اخلاق نیکوی انحضرت را خواندیم


(٤٨)
ان اخلاق وعادت شان روز بروز زیاده تر میشد و مثل مردم
مکه بتها را پرستش نمیکرد ، بلکه خدا را یگانه میدانست
وبتها وعبادت آن ها را بد میدیدند وقتیکه به ٤٠ سالگی
رسیدند در يك غار حرا نام يك کوه قريب مکه ست و انحضرت
همه ساله چند وقت دران کوه برای عبادت میرفتند .
از جانب حق تعالی بواسطه جبرئیل چند آیت
از اول سورة ( اقرأ باسم ربك ) براو نازل شد ، واز همین
وقت آنحضرت پیغمبر گردیدند . تا سه سال دیگر هیچ
آیت قرآن شریف نیامد ، بعد ازان چند آیت از اول
سوره ( يا ايها المدثر قم فانذر ) نازل شد .
مسلمان شدن عوام
و انحضرت باظهار پیغمبری ، ومردم را بدین اسلام
دعوت کردن مأمور گردید ، انحضرت این واقعه را
اولا بحرم خود حضرت خدیجه بعدازان بحضرت ابوبکر
وعلی وزید بن حارثه فهمانیدند ، همه آنها مسلمان
شدند . بعد ازان به دلالت حضرت ابوبکر ، چند نفر
از کلانان مکه مثل عثمان ابن عفان یار سوم انحضرت


( ٤٩ )
و عبدالرحمن بن عوف و زبیر العوام پسر عمه انحضرت
و غیره ایمان اوردند تا که عدد مسلمانان به ٢٥ رسید
انحضرت باین جمعیت خرد مسلمانان به پنهانی عبادت
میکردند و صحبت می نمودند . لیکن دین تازه اوردن يك
کار کلان است . پوشیده نمیماند پیغمبری انحضرت در
مکه اوازه شد ، هر کس شنید مردم ازین واقعه حیران
ماندند ، بعضی از انها امده می پرسیدند انحضرت دین
اسلام را بانها می فهمانیدند . از بسکه دین اسلام يك دین
بسیار معقول بود : مردم را به پاکیزگی و خدا ترسی
و کارهای نيك امر میکرد ، ادم کشی و کارهای بیهوده را
منع می نمودند ، عربها باین دین رغبت کردن گرفتند
لاکن بعضی کلانهای مکه مثل ابوجهل و ابوسفیان اگر
ما مسلمان شویم تابع محمد شده کلانی را از دست میدهیم
کفته مسلمان نمی شدند .
ابو جهل و غیره علاوه از انکه خود شان مسلمان
نمی شدند دیگر مردم را هم نمی گذاشتند که مسلمان شوند،
مردمان عاجز را که مسلمان شده بودند هم بسیار عذاب


(٥٠)
میدادند که پس کافر شوند ، بخود انحضرت هم بسیار
عذاب و سختی که از دست شان میشد میرسا نیدند ،
انحضرت از عذاب رساندن کافران اصلا دلگیر نشده همیشه
حکم خدا را بجامی اوردند ، یعنی مردم را به دین اسلام
میخواندند .
مسلمان شدن جناب حمزه و عمر
از برکت ثابت قدمی انحضرت جناب حمزه کاکای
انحضرت و جناب عمر یار دوم انحضرت که بهادران نامدار
عرب بودند مسلمان شدند . از مسلمان شدن این دو
فر بهادران دل مسلمانان قوت گرفت . بدلالت حضرت
عمر انحضرت به یاران خود اشکار بمسجد کعبه رفته نماز
خواندند مردم را بمسلمانی دعوت نمودند ، مردم يك
يك و دو دو آمده مسلمان می شدند .
هجرت صحابه بحبش
در سال پنجم پیغمبری آنحضرت عدد مسلمانان به
(٣٠٠) رسید هر قدر که عدد مسلمانان زیاده می شد
کافران جور وظلم خود را بسیار تر می کردند ، آن


(٥١)

حضرت ترحم کرده به یاران خود گفت : هرکس می خواهد به مملکت حبش هجرت نماید ، چند نفر از اصحاب کرام کوچیده بحبش رفتند، حبش يك ملك است بطرف مغرب حجاز و بآن سمت بحر احمر ، پادشاه آنجا که دین عیسوی داشت آدم خوبی بود مسلمانان را نوازش کرد مسلمانان تا قوت گرفتن دین اسلام در انجا ماندند ، بعد ازان بخدمت انحضرت حاضر شدند .
وفات خدیجه وابوطالب ومعراج آن حضرت (ص) در سال دهم پیغمبری آنحضرت ، زوجه شان حضرت خدیجه ، و کاکای شان ابوطالب وفات کردند . کافران مکه مرك ابوطالب را غنیمت دانسته جور و جفای خودرا بسیار تر نمودند ، باین سبب انحضرت دوچار غم و اندوه بسیار شدند ، لیکن در دعوت مردم باسلام بمثل سابق ثابت قدم بودند .
در همین وقت ها آنحضرت از عالم مادی بعالم معنوی سفر کردند این سفر انحضرت را در تاریخ اسلام معراج می گویند . در شب معراج پنجوقت نماز فرض شد .


( ٥٢ )
اسلام اوردن مردم مدینه
عادت انحضرت بود که در هرجايك جمعيت مردم ميديدند
نزديك شان رفته انها را بدين اسلام دعوت می کردند ،
خصوصاً در موسم حج كه مردم درين وقت بسيار ازهر
کوشه و کنار عربستان بمکه برای حج گذاردن می
آمدند ، انحضرت به پیش هرطائفه حاضر شده انها را بدین
اسلام دعوت می کردند .
در سال یازدهم پیغمبری انحضرت شش نفر از مردم
قبیله خزرج که درشهر مدینه سکونت داشتند مسلمان
شدند . این شش نفر بانحضرت گفتند که اگر شما به
شهرما يعنی مدینه تشریف بیارید . ماجان ومال خودرا
در راه معاونت شما فدا میکنیم ، انحضرت هم این سخن
را قبول کرده بهمین قرار داد ازانها بیعت گرفتند .
این ملاقات در عقبه نام يك موضع واقع شد بنابراین ان را
بیعت عقبه می گویند .
چون آن شش نفر گشته بمدينه رفتند ،از ظهور
دین اسلام و پیغمبری آنحضرت ،ومسلمان شدن خودها


( ٥٣ )

مردم مدینه را خبردادند ، و هم هر کدام شان مردم قوم خودرا به قبول دین اسلام ترغیب نمودند ، چنانچه مردم بسیار از قبیلهٔ اوس و خزرج در مدینه دو طائفه مردم بودند یکی یهود دوم عرب ، عرب‌های مدینه دو قبیله بودند یکی اوس دوم خزرج در سال دیگر هم چند نفر از کلانان مردم مدینه آمده باز مسلمان شدند .
در همان موضع عقبه با آنحضرت بیعت کردند. بوقت رفتن شان بمدینه آنحضرت یکنفر از اصحاب را بجهت تعلیم قرآن با آنها بمدینه فرستاد. درین دفعه اسلام در مدینه بسیار شد، در هر خانه یک نفر یا دو نفر شان مسلمان گردید.
ناول
مابعد از شمارهٔ ( ١٢ )
اکرم از شرارت او پیشتر بخارا را وداع کرد زیرا در جمعیت بخارا بسبب خوشی معاملت و روش مروت احترامی زیادی کسب کرده هنوز محرک خطرش گشت بهتانهای بی‌سر و پا تراشیده میخواست که سخنان افترا تا جناب عالی رسانیده گرفتارش سازد اما اکرم اورا ناکام گذاشته


( ٥٤ )

يكفارا مو موجود شد ـ خسر برۀ كابل مقتول خبر تعلق
بنديوان بالاغاغنه بكار داران زندانها داده موجب عزل او شد
تا ديگر داروغه مقرر شده ظلمی كه نو جاری كرد يك سببش
ترس مخبری همین قسم مردم بود ـ باز عدو سبب خير شد .
( حادثه جانكاه آمو )
وقتيكه اطلاع فرار وزير افغان بسمع جنابعالی رسيد
نهايت خشمناك شد ـ وزیرش علاوه بر گماشتن سوارها
در تعاقب اشتهاری شایع کرد و منادی نمود که بیست
هزار طلا انعام است برای كسیكه زنده يامرده وزير
افغان را بيارد ـ مدعا يش خوش كردن روس وامير
بود ورقم انعام وصول كردن از هر دو تا یکی را برای خود
بچنك آرد ـ يك فرقۀ المانها كه از دست افغانها مزاحمت
هادر پيشۀ رهزن خود ديده بودند كمر انتقام نيز برای
حصول انعام بر بستند و بيك دم قصد رسيدن منزل مقصود
نمودند ـ براه همين قدر توقف ميكردند كه سرگين اسپ
های خود برداشته دنبه گوسفند وغیره در ان اميخته
بانها ميخورانيدند ـ قبل از سواران سرکاری اینها بدریا


( ٥٥ )
واصل شدند و چون در تجسس افغانان ساعتی گذشت دیگران هم ملحق گردیدند - درین وقت وزیر اکبرخان و محمود و مرد ده افغانان مع اکرم و رفقایش در کشتی‌ها نشسته و بعضی اسپ‌های خود را در آب انداخته بودند در میان دریا بودند که فیر تفنگ‌ها بالای‌شان شد - اگرچه کشتی‌ها را تیزتر راندند و اسپ‌ها را چابك‌تر دواندند اما مقابله تفنگ هم شروع کرده بسیاری را از متعاقبین هلاك ساختند - در جمع مجروحین یکی خسروهٔ مذکور بود که بعد از چند روز مرد دیگر پسر عم اکرم بود که بگله سردار اکبرخان افتاده گفت که سردار ! همراه تو غرض ندارم اما تربر خود را در حال مرگ هم نمی‌گذارم همین را گفته تفنك سوی اکرم راست نمود و او هر چند کوشش کرد که قاتل متعمد خود را بتفنك زند که از خیمه مار کرد آورده و از کارخانهٔ جرمنی بفرمایش تیار شده بود اما دستش برای قتل بچهٔ کاکایش بهیچ صورت یاری نداد - درین تأمل گله بجانش رسیده جلو اسپ از دست رفت و از اسپ افتاده زیر آب شد - چون افغانان بدیگر طرف کنار رسیدند اسپش را دیدند که


( ٥٦ )
در میان دونهنك دست و پازده سوی بیرون می اید ـ
انوقت همه محسوس كردند كه از يك خطره برآمده بدیگری
افتادند ـ وزیر زخمی شدنش را بچشم خود دیده بود
اما معاونت محال بوده بخدایش سپرده بود ـ نهنك هارا
كه دیدند بدهن دو بلكه سه چار مر كش بنداشتند ـ
یكی مجروح شدنش دیگر غرق واخر يك نی دو نهنك
بعضی خیال غوطه زدن نمودند اما خوف نهنك ها مانع
آمد كه اسپ را الا كرده سر زیر كم شده بودند ـــ هنوز
تر كمانها و المانها هم آنسو میكشتند ـ پس مصلحت
همین شد كه بزودی هرچه تمامتر خودرا از آنجا بكشند
وزیر اكبر خان بدست آمد و همین غرض غائی بود اما
این غرض كه بود ؟ ا كرم باین مقصد آمده بود وتجاویز
و تدابیر عاقلانه بعمل آورده وزیر را پس می برد وزیر
هم اگرچه بسیار ممنون محمود بود اما شكرانه كمتر در
حق اكرم ظاهر نمیكرد حالا بدل ناشاد سوی وطن عودت
كرده یاد آن غازی جوان را اكثر زبان می آورد
بر دل همراه نومسلمهای خود بكناره دریا میگردد
دو دو سه سه نفرشان باربار بدریا غوطه زده اند اما در


( ٥٧ )

مقصود بدست نيامده - عادت آب بازی و غوطه خوری
در بنداب کلان کافرستان خوب داشته هيچ دقيقه
در جستجوی نجات دهنده خود فرو نگذاشته اند اما هيچ
اثری نيافته اند ( پردل ) ای قومهای من - احسانات
محمد اکرم خان بر ما از شمار بيرونست - مسلمانان
را از افعال بد شان قياس کرده دين اسلام را از کفر
خود بهتر نمی دانستيم بلکه برامت ابوجهل بودن خود
فخر ميکرديم - از اوضاع پسنديده اکرم گرويده برضا
و رغبت مسلمان شديم - با وجوديکه او در کارهای ضرو
دی مصروف ميبود اما در تعليم و تلقين مادر بين سفرها
کوشيده از خوبیهای اسلام آگاه مان ساخت - حالا
يقين داريم که پيشتر در تاريکی دست و پا ميزديم در زنجيرها
بسته بوديم اکنون روشنی و آزادی ميکرديم دلهای ما
از اوهام باطله رها شده مطمئن گرديد مرگ که يکروز
آمدنی است برای ما زندگی معلوم ميشود زيرا بهشت
با نعمت هايش روی ماست برای زيست اين دنيا هم
اکرم برای ما چه کاری بود که نکرد - اهل و عيال ما
در لوهگر خوشحالند و چون زمين ها آنجا فراوانست


( ٥٨ )

وزنهای ما از مردها بهتر بزرگری میتوانند خاطر ما
از طرف انها جمع است ـ بری های ما را از غلامی
آزاد کرده و برای ساختن تفنگ و غیره برای غازیها برده
اند ورنه سرانها مجسمه اکرم میساختیم ـ اگر نعش او
مییافتیم دفنش کرده عمارتی بران میساختیم و زیارتش
را بعد از مزار شریف بزرك میدانستیم ـ بهمین مدعا
حالا سر گردان هستیم ـ زنده اش را نیافتیم هر قدر
ماتم کنیم کم است و کم سود دارد ضرور است که مرده اش
را بیابیم ـ قسم خورده ام که بی نشانی اکرم پس
نمیکردم ـ اگر شما میخواهید بروید در همین کند ها
میگردم تا اکرم خود را بدست آرم یا و جهائیکه از قهر
کف بر کالای من می اندازد مرا هم در قعر دریا با اکرم
هم آغوش سازد ـ پردل این تقریر نموده و خیلی
گریسته سه نفر را با خود گرفت و باقی را رخصت داد .
درین گردش های خود میدیدند که آنسوی دریا
يك قافله عظیمی راه پیماست ـ شتر و اسپ و قاطر بسیار است .
اکثر اسپ های یدک باساز و یراق پیش بها میرود ـ


( ٥٩ )
جوانهای رعنای طلاپوشی دوريك شخص کلانی که
سردار ترکانست ناز و ادا نموده اسپ تازی میکنند چند
شتر هوده های زنانه دارد ـ يك تپه سبز و خرم بنظر
شان آمده آنجا اقامت کردند خر گاه ها زده شد و يك
خانه عالیشانی بيك ساعت آراسته کردید ـ پردل چنانچه
قاعده محبت باشغف است از میان جوانان ترکان اکرم را
میبالد و چشمش از یکی بر دیگری لغزیده و گردیده میرود
از آنجانب مایوس گشته باز بموجهای دریا نگاه میکند
از آنسو باز ناامید شده گوشش شرنك شرنك پازیب می شنود
چشمش بس طرف خر گاهی می خیزد که آنجا زنهای
پری پیکر در مستی و بی پروائی رقصیده و خرامیده
میگردند ـ
حفظ الصحه بعد از ( ١٢ ) سال اول
بیان آب دریا ، تالاب ، چاه و باران : ــ
آب دریا : ــ
اگر آب دریا از قریب مأخذ و منبع ، و پیش و از انکه
بآبادی و زمین های کشتی برسد ، گرفته شود ، عموما


( ٦٠ )
از اضرار خالی و محفو ظست . لا کن در صورتیکه
یا آبادی بکناره دریا باشد ، آب آن نهر ، پایانتر از ا
آبادی غیر محفوظ و ضررش بیشتر میگردد ، چه بسا
اشخاص فضلات واشیای پوسیده ، گندیده مضره خانه های
خود ها را بدریا افکنده حتی از انداختن بول و براز نیز
احتراز نمیکنند . پس از امراض متعدیکه اکثریه درده ها
مـوجـود میباشد ، شاربان آن آب ببليه آن مرض
گرفتار می آیند. همچنین آب هایکه از زمین های مزروعی
در جوی ها و نهرها ، راه پیدا میکند مصدر امراض
بس وخیم میگردد ، چرا که برای قوه نمویه کشت
پارو می اندازند و دران پاروها میکروب های امراض
متعدده موجود میباشد . قایق هاو کشتی ها که از نهرها
عبور و مرور دارند ، بسبب که را کبان آن از اندا
ختن بول و براز در نهر پروا نمیکنند آب آن مضر صحت
می شود. مواشی و چارپایان در حین آب نوشیدن نیز آب
راخالی ازضرر نمانند . از آب نهرهائیکه از انها اب های
ناپاك كارخانه ها ، حمام ها ، کوچه ها مخلوط می شود حتماً
پرهیز باید نمود .
باقی دارد


کوه آتشفشان وسو ویس ( در ملك اتلی )
.. درحین آتش باری وشعله نثاری ..


بمراسلات [ILL] بمدیر فارسی
[ILL] عرفان


سال دوم
شماره (دوم)

معارف

۱۲۹۷
یکم میزان سنه ۱۲۹۹

از یمن توجه شه با اقبال
آمد بکنار دولت و استقلال
اسباب تمدن بترقی باشد
اثار معارف همگی رو بکمال

ان في ذلك لآيات للعالمين


[BLANK PAGE]


رقیات رسامی طلبه مکتب اثر قلم عبدالاحد صنف تهیه


فهرست مندرجات
( ۱ ) مراحم شاهانه
( ۲ ) بيانات در خصوص عطار دوزهم
( ۳ ) بيانات قنال سويز و بحيرۀ احمر
( ٤ ) مسابقۀ ادبی
( ٥ ) تاريخ انبياء
( ٦ ) مدو جزر اسلام
( ٧ ) حفظ الصحه .
( ۸ ) خطاب باهل وطن ( خيزيد که اعدا همه
جزدربى ما نيست )
( ٩ ) ناول ( بعداز شماره اول )


سال دوم
(٢)
شماره (٢)

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

مراحم شاهانه

میله عمومی در باغ بابر
ذکر عدالت نه همین ورد زبانست مرا
میکند وصف ترا هر که زبانی دارد
خدای بخشنده رؤف مهربان ، چون خواهد
که وسایل بهبودی حیات و اسباب ترفیه و آرامی و ذرائع
خلاصی و نجات يك قومی را مهیا و آماده فرماید ، پس
برای رهبری و رهنمائی شان يك پادشاه رحیم ، عادل ،


(۳)

عاقل ، معين ومقرر ميفرماید ، تا آن سردار با اقتدار ،
برای ترقیات مادی و معنوی ، وفراهم نمودن ذرائع
خوشی وخورسندی شان تمام راحت ومسرت ، و رفاهيت
و بهجت را بدرود كفته ؛ بيك جدت فوق الوصف در
انتظام قواعد ملكدارى و برپا داشتن تمام لوازمات عادني
وحق شناسی مصروف كردد ولحظه از اجرای همان
وظايف مقدسه خیلى مهمه مرجوعه خودغفلت ولكول
نورزيده ، دقیقه را عبث وبدر نكذراند و براى بسط
وتفريح طبیعت که اسباب از دياد قوای دماغی و آله
اكتشاف دقائق ترقى ودور انديشى است محض همان
روزها ئيكه فطرتاً و شرعاً برای استراحت و آرامی
امت ناجيه خير الانام وضع ومقرر كرديده استراحت
نمايد و بس .

جلوس ميمنت مأنوس اعليحضرت شهريار جوان
بخت غازی ما براریكه تخت عالى بخت افغانستان ، واقدامات
خير اندیشانه شان در تعالى وترقى افغانان ، همان مراحم
بیشمار خداوندی را درحق افغانيان ظاهر وعيان


(٤)
کردانید . اعلیحضرت شهریار افغان مدار ، بتمام
قوت وجدّت درانجام وظیفه مأموره مقدسه خود
کوشیده ، سعی وغیرت واجرای وظیفه شاهانه را بدنیا
آشکار وهویدا ساخت که اولین نتیجه همان همت وجسارت
شکستاندن زنجیر اسارت انگریز بود از دست وپای اهالی
افغانستان ومقتدر ساختن شان بقیام سلسله دوستی ومحبت
واخوت باهم دینان وهم مذهبان ودوستان آزادی بنی
نوع انسان !!!
ثانیاً ترقی معارف وافتتاح مکاتب در سائر ولایات
مملکت ، وتشکیل وترتیب نظارات وتقسیم کارها ، وسررشته
مالیات وبرابری ودرستی باقی جزئیات امورات مملکت .
ثالثاً ترتیب وتنظیم باغها و میله ها برای آسایش
واستراحت عموم ملت .
از انجا که اعلیحضرت شهریار رعیت نواز ، کمال
مرحمت وشفقت را درباره آرامی رعیت صادقانه خود
دارند نمیخواهند که همان چند روزی را که شرعاً وعرفاً
برای راحت عامه موقوف است از لذت آن تنها خود


(٥)
شخص شاهانه مستریح باشند و باق رعیت محروم یا اینکه
همین روزها را افراد رعیت محض بعیش و مسرت بیهوده
که سر جاده تهلکه ، بربادی ، غفلت است بگذرانند .
پس رأی اقدس بدان قرار گرفت که باغ بابر را برای
ساعت تیری عمومی وقف نموده سال دو بار یعنی در عیدین
آن باغ مینو سراغ را محل انعقاد میله قرار دهند و در آن
میله اسباب و آلات واشیای عجوبه که از نتیجه سعی و غیرت
افراد ملت صادقانه شاهانه کسب ظهور می یابد در مقام
مسابقه و نمایش آورده تحصیل انعام و خورسندی خسروانه
را نمایند . پس بهمین مقصد خیر مرصد هم در عید فطر
و هم در عید اضحی مجالس سرور منعقد گردید
نظارت معارف و طلبه آن هم بروز مذکور ازان
میله پر سرور وزیارت تشریف حضور شهر یار مراحم
خصال خود مسرور و بمراحم پادشاه حقائق آگاه خویش
مرهون گردیدند و پس از مشاهده تماشای گونا گون
مانند چوب بازی ؛ پهلوانی ؛ کرپچ و سر نیزه بازی ،
از مانوره ماهرانه برادران مکتب حربی خود ممنون و از


(٦)
تقریر مؤثرانه سوزناك شهزاده عبدالمجید خان که یکی از
جمله متعلمين مكتب فیض مکسب موصوف است ، اشك
آلود تاثر گردیدند . وازسير وتماشای اشیای اعلی ساختگی
برادران وطنی خود جهان خرمی کسب نموده بترقيات
روز افزون مملکت خود مسرور وامید وار گشتند سه
مقالات آتیه را سه نفر از طلبه صنف رشدی یعنی مقاله
اول را محمد یعقوب طالب العلم صنف رشدیه دوم ومقاله
ثانی را محمد اسلم رشدیه اول ومقاله سوم را محمدحسین
رشديه دوم بلهجه های خیلی شیرین وصوتهای بلیغ نمکین
بحضور اعلیحضرت شهریار معرفت خواه ترقی پسند
قرائت نمودندومورد الطاف شاهانه كرديده بكسب انعام
وتحسين حضور اعلی مفتخر گردیدند انعام هر يك برزياده
ازمبلغ سه صدر و پیه بالغ میکردید .
لطفیکه زیاده موجب امیدواریهای گونا گون قاطبه
طلبه مکتب ازحضور شاهانه كرديد همانا تخلیص پدر
وپدر کلان همین محمداسلم طالب العلم رشدیه اول بود که
بنا بر قصور خیلی مهم ازمدت یکسال باینطرف محبوس


( ٧ )

بود و هرچند روی داریهای کثیره وعذرهای متکاثره از مقامات و اشخاص مفرطه در تخلیص آنها باستان مبارك تعریض شده بود لاکن جرم عظیمه شان, عفورا با غماض و ادار می‌نمود . مگرچون محمداسلم شفاعت پدر را نمود معارف پسندی پادشاه معرفت خواه نه تنها پدر بلکه جدش را نیز عفو فرمود .
سه مقالات ذیل بقرار آیدست : --

بسم الله الرحمن الرحيم

( الحمدلله الذى اعزالعلم فى الاعصار واعلى حزبه فى الامصار اذاقضى امراً فانما يقول له كن فيكون - خالق کل شیء لااله الاهو فانى تؤفکون ـ و أنشهد ان لا اله الاالله وحده لاشريك له ونشهد ان سيدنا ومولنا محمداً عبده ورسوله ـ یایهاالذین آمنواصلواعلیه وسلمواتسلیماً )
اما بعد ، برضمیر درایت تخمیر ارباب دانش و اصحاب بینش پوشیده نیست که جمیع ذرات کائنات که در عالم امکان


(۸)
اظهار وجود می‌نمایند ، مرتبهٔ کمالی در پیش دارند ،
که رسیدن با آن . تعبیر بسعادت شان می‌شود ـ انسان
که اشرف ترین کائنات است ، نیز سعادتی دارد ، که
مسعود ترین سعادات است ـ سعادت انسان رسیدن او
ست بمرتبهٔ کمال فضیلت علمی وعملی یعنی خودرا به حلیهٔ
کرانبهای معارف آراستن ـ بنابران افضل ترین صفات
وملکات ، علم‌ومعرفت است ، از انجهت محاسن ومکارم
آن از اول خلقت چون آفتاب روشن ، ونزد اولوالالباب
مبرهن است ـ حتی نزد مردم متمدن ، اگر کسی از
فضائل معارف تذکاری نماید سخن بیهوده‌اش می‌شمارند
چرا که آفتاب وضرورت آن را هر کس حس می‌کند
ولی‌چون در وطن ماضرورت معارف‌وفضائل ومحسنات
آن تازه محسوس شده بناءً علیه هر کس هرقدر درین
باب چیزی بگوید یا چیزی بنویسد ، هنوز کمتر است .
پس می‌گویم که معارف جمع معرفت به معنی شناسائی
ودانستن است ، ومقابل ان جهل یعنی نادانی است ـ
هرقدر که نادانی برای هر کس عیب‌است ، همانقدر دانائی


(۹)

فضیلت و کمال است همین معارف است که انسان
از روی آن نیک را از بد وصواب را از خطا
تمیز می کند ، وازان دوعنصر قوة متضاده یکی را که
ملائم احوال وواسطه اقبال است ، اتخاذ فرموده ،
دیگرش را که برعکس آن نتیجه بخش است طر دورد
می نماید - معارف ، به عبارت اخرى صفابخشای جوهر
لطیف روح است از کرد کدورت خیز جهل ونادانی
يا بهار طراوت افزائی چمنستان ترقی وتعالى - شناختن
صفات حضرت خلاق کائنات عز اسمه بر معارف منوط
است ، وخو گرفتن بر ملكات فضائل قدسيه وشرف
افتخار قومی و ملی بران مربوط - معارف است که
محرك قواى مكنونة وجدانی کردیده ، سبب فعالیت
شخص می کردد ، ومعائب جمودت و خمودت را برضمائر
عموم جلوه بروزداده ، باعث تنفر ازان می شود - معارف
است که اولاً حسیات ناموسكارانه در قلوب افراد يك
هیئت احداث نموده ، همه کانرا درمقام ابراز جلادت
وشهامت می برآرد ، افتخار و نازش - مباهات و ستایش


(۱۰)
شرف وعزت ـ احترام وعظمت همه برترقی معارف متوقف
و بر حتمی شمردن آن منحصر است ملتی که حیاتش را
بر حیات معارف موقوف ، و رفاه و راحتش را بر وجود
ان منوط دانست ، علم امتیاز در بین اقران و امثال بر
افراشت ، وتخم ترقی وتعالی فوق العاده در صر زمین دماغ
افراد خویش کاشت .
قوهٔ برقی معارف است که درین عصر سعادت حصر
نظر دقت اثر شاهانه پادشاه غیور جوان فکر معارف پرور
اعلیحضرت ( امیرامان الله خان ) غازی (ایده الله الباری )
را ، از اول جلوس میمنت مانوس خودشان بر سریر فرمان
فرمائی ، بطرف خود جلب نموده همت شاهانه شان را
در اجرای ترقی وتعالی معارف برگماشته ، در راه معارف
گستری هر گونه عنایات و ذره پروری فرموده اند ـ چه
به کنه این رمز خوب رسیده اند که عروج و برتری، بی وجود
معارف محال است ، وحفظ نوامیس دولت و ملت در
صورت عدم آن سراسر و هم و خیال ـ در پرورش و تربیه
فرزندان رعایای صادقانه شان ، از هیچ گونه اقدامات


(۱۱)
جهله بازنمانده اند - و ذرائع تأمین سعادت و اقبال شان
را از هر نوع تهیه فرموده اند - از بلند همتی شاهانه شان
وسائل که موجب تشویق و تحریص اطفال سعادت مآل
در حصول تعلیم کردد ، مهیاست - ووسائطی که سبب
جهد بلیغ اولاد افراد در وصول سر جاده مقصود شود برپا .
ازاثرات تقدس ایات معارف است که اطفال صادق
الاقوال دبستان آن به حقیقت و کنه آیه کریمه
اطیعواالله واطیعوا الرسول واولی الامر منکم » رسیده
مضمون هدایت مشحون آن را در لوح وجدان ، وتخته
ضمیر نقش نموده اند ، وفرمان برداری خدا ورسول
و اولو الامر خود شانرا یكانه واسطه اقدامات مقدسه
خودها قرار داده ، در استرضای پادشاه غیور مجاهد
دانش کستر مهربان خود شان ، بهر کونه صرف مساعی
ایستاده اند ، و علمی را که خدانخواسته موجب انحراف
شان از سر جاده رضای پادشاه شان کردد ، بدتر از جهل
میدانند ، و معرفتی را که سبب ناخوشنودی پدرمهربان
شان شود ، قبیح تر از نادانی می شمارند ـ ودایماً میخواهند


(١٢)
خدمتی بجا ارند ، وكاری در بهبودی وطن نمایند كه موجب استرضای بادشاه روشن فكر ، ومورد تحسين عموم اسلام گردد -
خلاصه معارف سر چشمه جميع كمالات وسعادات جاودانی است ، وسرمايه تمامی شرف وناموس عالم انسانی از انجا كه شرح معارف بسيار است ، وتعريف ان بيرون از حيطه شمار ، پس همان به كه اكنون دست دعا بدرگاه خداوند كارساز برداشته ، دانش ملت ، ترقى وطن ، ازدياد شوكت واقبال ، افزونی عظمت وجلال بادشاه غيور دانش اكتناه خودما را بصد التجا والتماس نياز واسترحام نمائيم .
الهی حاجت ما را روا كن
معارف ملت مارا عطا كن
ترقی ده بفضل خود وطن را
نما سرسبز دانش این چمن را
بفضل خود كن ای خلاق بیچون
شه والای مارا شوكت افزون


(۱۳)

ظفر را ساز با این شاه توام
که حکم او روان باشد بعالم
شکوه شاه مارا بیش کر دان
دعای ما قبول خویش گردان
تاریخچه باغ بابر و تذکار مراحم ذات اعلیحضرت
شهریاری درباره راحت ورفاهیت عموم رعایای صادقانه شاهانه
شدعید پر از امن و امان شد کابل
در عصر امانیه جوان شد کابل
آزاد شد افغان زامیر غازی
رشك همه دور زمان شد کابل

عید آمد و شد میله بباغ بابر
روشن شد ازین میله چراغ بابر
در دور شه شیر دل غازی ما
پر شد زمی عیش ایاغ بابر

همین بوستان فرحت نشان بهجت توامان، که از طراوش
رشحات سحاب مراحم بی کران شهر یار رعیت نواز
گلشن خرمی و شادابی آرزوی قلوب ملت ، ومندرج


(١٤)

بر رنك وبوی آمال دلهای صداقت انتمای قاطبه رعیت
گردیده است دارای کوائف خیلی قیمت دار تاریخی
است که ما محض اگاهی حاضرین محترم ، شمه از ان بیان
داشته انظار صداقت مدار شانرا بكرم گستری ورعیت
پروری وجود سرا پا مسعود شاهانه معطوف ومبذول
میداریم :

موسس اولین این بوستان مینونشان ، بابر شاه است
که ذات شاهانه شان یکی از احفاد فاتح مشهور شرق
امیر تیمور بوده اند و در اوائل سال ۸۸۸ هجری دارا
فرغانه از کتم عدم بابعرضه وجود نهاده بعد از وفات پدر
مرحوم خود عمر شیخ میرزا بسن دوازده سالکی براورنك
جهان داری فرغانه جلوس فرموده از جانب اعیان مملکت
بلقب ظهیر الدین ملقب گردیدند وبعد از انکه از حملات
متواتره شیبانی خان وغیره تخت سلطنت را از دست
دادند برای بدست آوردن کابل وتأسیس سلطنت دیگر
در سنه ۹۱۰ هجری بدینصوب شتافتند وزمام حکومت را
از دست پسران ذوالنون که والی وقت بودند ربوده
بید اقتدار خویش در آوردند .


(١٥)

از انجا که هوای طرب فزای کابل فردوس تقابل
مساعد طبیعت وموافق مزاج خسروانه شان کردید در
صدد تاسیس باغی برامده موقع حاضره را که از حیث
رفعت وبلندی دارای هوای لطافت انتمأ وممالك نظاره
همچه چهار دهی باغ بدیعۀ وسیعۀ دلکشاست منظور نظر شان
کردیده به تشکیل باغ حاضره اقدام فرمودند ، واغلب
اوقات را بهمین مقام بهجت اقسام براحت ومسرت
کذرانیده تکدر مزاج را که از کثرت حملات وهجومات
برای شان دست میداد از هوای خرمی انتمای این باغ
مندفع می گردانیدند .
بابر شاه مدت بیست و دوسال بر کابل ومدت نجسسال
برهند مستولی بوده آخر الامر در شهر آکره در
سنه ۹۳۷ جهان فانی را بدرود کفته بعالم جاودانی ره
کشود ، ونعش او را بقرار توصیه خودش بکابل آورده
مدفون خاك پاك همین باغ نمودند ـ
مرور دهور و گردش های متوالی مهلکه نشور دنیا
که هماره در تخریب بناهای پرعظمت ، و قصر ها و


(۱۹)
بوستانهای باشان و شوکت است چنانچه موسس این باغ
را معدوم ساخت از بیخ کنی و بنیاد افکنی نهالان دست
شانده و قصور تاسیس کرده او نیز اغماض نکرده از يك
بیشه دار سه پیشش نگذاشته از انهمه خرمی و شادابی
محرومش گردانید .
تا آنکه آفتاب حیات رسان وزندگی بخش افغان و
افغانستان و معمار قصر بی قصور سلطنت اسلامیان حضرت
( ضيا الملة والدين جنت مکان بطلوع قدوم سعادت لزوم ،
این باغ را که از پیشه بیش نبود نشو و نمو داده از سر آبادان
فرمودوا كثر اوقات قدسیت آیات ملو کانه را برای ترتیب
و انتظام امورات سلطنتی و داد خواهی وغور رسی رعایا
وملت صادقانه بهمین مقام صرف میفرمودند .
اعلیحضرت شهید سعید حضرت (سراج الملة والدين)
که صفحات افغانستان از اثرات افکار مدنیت خواهانه
و اقدامات ترقی پسندانه وطن پرورانه شاهانه شان رونقی
بکمال یافته بود و همچنانکه دیگر حصص مملکت را
زیب وزینت شایان تعریف بخشیده بودند خرمی و آبادی


( ۱۷ )

این بوستانرا نیز دوبالا گردانیده بسا اوقات برای تفریح طبیعت که ذریعه کشود مهمات و اکتشافات دقائق مملکت است در هوای صاف و لطیف همین جا بساط راحت و اقامت می افکندند ـ !!

تا اینکه زمان سعادت اقتران پادشاه غیور غازی رعیت پرور مساوات بخش ما که مفتاح ابواب بسته ارزوهای قلوب ملت و کشاینده عقود حزن و کدورت از دلهای شکسته اهالی دولت اند این بوستان جنت مثال را نه از بهر راحت شخص شاهانه خود بلکه برای رفاه و استراحت عموم ملت وقف نموده آنچه را پادشاهان سابقه بهر تفرج خود مخصوص کرده بودند پادشاه رعیت نواز ما سائر افراد ملت را بان شريك و سهيم فرمودند ، چنانچه اگر اسباب سرور و ابتهاج در حضور شاهانه موجود است غریب ترین افراد رعیت بآن اشتراك دارد و اگر لذایذ فرحت و نعمت در محفل خسروانه حضور دارد كمترين و فقير ترين اشخاص ملت بلذت آن شاد كام و حصه دار اند .


( ١٨ )

از انجا که افکار دقائق مدار شاهانه کلیةً بترفیع و
ترقی ملت صادقانه شان معطوف ومبذول است ، نه تنها
این کلشن پر آب ورنك را برای ساعت تیری ورفاهیت
طلبی عمومی مخصوص نموده ، چه! بسیر وصفا عادی شدن ،
اندیشه کار کردن وفعال شدن را از خاطر محو ساختن
و به بادیه عیاشی و تنبلی ره کشو دنست !!
بلکه آن ساعت تیری را هم بلباس کار کردن وسعی نمودن ،
که رکن ركين ، وحصن حصین ترقی وتعالیست ، جلوه
داده و برای ایقاظ ماملت خمول چاره خوبی اند یشیده اند
یعنی روز دوم عید اضحی هر سال را برای مسابقه ونمائش
اشیا و اسبابیکه ملت صدق خصلت شاهانه از اثر محنت
وزحمت خودها بروز میدهند ، مقرر نمودن ، و برای
هريك جدا كانه انعام بخشيدن و اظهار مسرت فرمودن
ازان تری های خیال خسروانه نیست که نخل های
مراد قاطبه ملت را سر سبزی دایمی نه بخشیده ، ریشه
انداز بستان صنعت و حرفت و هنر و کمال نگرداند !!!
پس از خدای لایزال مزید عمر وراحت وآسایش


( ۱۹ )
(اعلیحضرت) مهربانرا دعامى كنیم تا بخاطر جمع وسائل
ترقى وترقیه را براى ماملت بخواب رفته فراهم نموده در
زمره ملل مترقیه شرف هم قطاری وسرافرازی عطا فرمایند .
( هو العزيز )
بر اصحاب فراست وارباب درایت روشن است که
( حق تعالى ) جل وعلا بقرار علم ازلى خویش مصالح
وضروریات بنی بشر را بحكمت بالغه سنجیده فطرتاً آنها
را مدنی بالطبع خلق کرده - یعنی افراد انسان در تکمیل
حوایج دنیا و آخرت به تعاون واتحاد بايكدگر مجبوراند
تا همه افراد هیئت ها ، جمعیت ها ، ملتها در اصلاح امور
معاش وفلاح معاملات معاد خود شان يك دل ويكجهت
بوده بتوانند بکمال سهولت وعجلت ، وسائل ترقی و تعالی
خود را مهیا نمایند ؛ وبمدارج علیای تمدن و امتیاز
ارتقا کنند ، اتفاق يعنى يكدل ويكزبان گشتن در حصول
مطلب ، وبيك ديگر شانه دادن و معاون بر آمدن درنیل
مرام، عطیه ایست که بهر ملتی رسید ، نامی در عالم کشید ،


( ۲۰ )

اگر حاضرین مفخم ساعتی بمطالعه ترقیات زائد
الوصف دول متمدنه غرب صرف توجه فرمایند از مشاهده
ترقیات محیرالعقولیکه سکنه آن درعرصه قلیلی نائل
گردیده ادعای برتری و علویت بر مردم (ایشیا) میکنند
و در این ادعای خود حق هم بدست دارند ، شك نیست
مبهوت میگردند ـ آیا اینهمه ترقی را سبب چیست ؛ و اینقدر
برتری را واسطه کیست آیا مردم اروپا چه کرده اند که
این رتبه رفیع را نایل گردیده اند ؟ اکر بگویم که وسیله
یگانه تعالی مردم اروپا خاص اتفاق واتحاد افراد ملت
های شان است ، خیال میرود که سخنم را بسیار کم قابل
اعتبار دانند ، وجوابم را بی وقار شمارند، چه این لفظك
مختصر اتحاد چطور میتواند باعث یکعالم ترقی ، ومایه
يك جهان تعالی گردد ـ ولی اکر بنظر تعمق مشاهده
رود، مبرهن میگردد که بغیر شبهه و تردید: اتفاق است
رهنمایه آبادی قوم، اختلاف است و جهالت همه اصل
خسران ـ اتحاد واتفاق است که تخیلات فاسده نفاق
و دورنگی ملتی را مستاصل نموده همه افرادش را در


(۴۱)
فراهم آوردن وسایل ترقی و تعالی، از قبیل تحصیل علوم وفنون متنوعه وتحمل مصائب والام هركونه با هم ديكر سهيم وشريك میكرداند.
ازحالات موجودۀ عالم مثالی نیزجهة اثبات ادعای خود اخطار میکنیم هريك از افراد دولت بهیمه جرمن وروس تا زمانیکه سررشتۀ مواخات و یکانکیت استوار داشتند دارای هركونه تفاخر وترقی بودند، ولی همینكه سلسلۀ اتحاد ويكرنگی هم كسیختند، آنهمه صولت و عظمت خودشانرا از دست داده، درمخمصۀ ذلت و خواری افتادند.
خوب! بخیال شما چه میرسد كه آیا اتفاق واتحاد نیز آلات واسباب مخترعۀ مردم اروپاست و یا اینكه قبل از ایشان نیز وجودی داشته و باین مضمون، آنها مقلد بوده‌اند؟
پس درینجا بكمال شطارت میگوئیم مذهب منیفۀ اسلام است که اول بار فوائد بیشمار اتحاد ویگانكیت را در انظار عموم مردم جلوه داد، و پيروان سعادت توامانش را بواسطۀ این موهبت بزرك از همگنان


( ۲۲ )

بدرجات عالیه رساند ـ چنانچه نخستین ارشادی
واولین کاریکه ( حضرت رسول مقبول عليه افضل
الصلواة واكمل التحيات ) بعد هجرت شان بمدینه منوره
بعز صدور رساندند، اتحاد مهاجرين وانصار بود بعقد
مواخات، واتفاق يهود ومسلمان آن خطۀ مقدسه باهم
دیگر جهت دفاع دشمنان خارجی شان نتیجه این شدکه
بمدد اتفاق و اتحاد ، برساير دشمنان خود غالب آمده
اوشان را مخذول و منكوب داشتند برای زیادت ایضاح
این مطلب توجه حاضرين محترم را بمطالعۀ صحایف کار
ستانهای بهادران اسلام یعنی(صحابه کرام رضوان الله تعالی
عليهم اجمعين)سوق میکنیم تا به بینید که آن ابطال باشها مت
وجلال ومبارزان شهيروباكمال رضی الله تعالی عنهم اجمعين ،
با وجود قلت تعداد، وکمی آلات حربيه ووسايل نقليه
چسان بمعونت اتحاد واتفاق ، ومطاوعت احكام ( خدا
ورسول ) باقوۀ كثيره و اسباب مفرطه كفار مقابله نموده
خود شانرا غالب و بالادست ثابت کردند ـ بلی، اتحاد
ویكرنگی را بحدی مواظب بودند، و از خیالات مغرضانه


(۲۳)
وشخصی بدرجه احتراز میفرمودند که بلندتر ازان
متصور نیست چنانچه زمانیکه دوره خلافت بحضرت (عمر
فاروق رض) رسید نخستین امریکه از پیشگاه خلافت شان
شرف نفاذ یافت معزولی حضرت (خالد ابن ولیدرض) بود
که انذات غیور را دفعه از رتبه سپهسالاری تنزیل و بزیر
دستی حضرت (ابوعبیده رض) تعیین فرمودند ، ولی از
انجا که مطاوعت دین نبی و ترقی اسلام منظور نظر سعادت اثر
انذات تقدس آیات بود اصلا باین تنزل رتبه خود اعتنای
نفرمودند، ودر راه خدمت دین وحصول رضائی حضرت
(سیدالمرسلین) هرچه بیشتر از بیشتر صرف مساعی نمودند -
همین شیوه جلیله مبارکه شان بودکه در قلیل زمانی اداره
مذهب و حکومت خودهارا وسعت وفسحتی فوق العاده
دادند، ودول متمدنه ایران و روم را منکوب نمودند و کفار
ذی اقتدار آن ایلات را باتکال نمودن بمعاونت خداوندی
و اتحاد مابینی خودها مخذول و مغلوب کردند - همواره
در معرکه قتال کفار ، با انکه تعداد کثیری از ایشان
شهید میگردید ، ولی هر فرد باقیمانده بخیال اینکه من چطور


(٢٤)
از کار زار فرار کنم ، و برادر خود را تنها با دشمن دست
و گریبان در پیکار گذارم ، هیچگاه استقلال و ثبات قدم
را فرو نگذاشت نکرده ، تا دم آخر شخص آخرین
میجنگید - (رضوان الله تعالی علیهم اجمعین)
بناءً علیه میتوانیم گفت حصول اتفاق و یگانگیست
که مایهٔ فلاح ابدی و ذریعهٔ افتخار سرمدیست ، در مسلمانان
محض بر پیروی احکام دین مقدس اسلام منوط و متوقف
است. و تحصیل شرف و سر بلندی دارین بر مطاوعت
اوامر شرع شریف مربوط و منحصر، اگر خواهیم خود
ما را خار چشم دشمنان سازیم ، و گلستان آرزوهای
دوستان را سر سبز و شاداب نمائیم ، و از عدم وفاق که
مایهٔ انواع مصائب و خذلان است احتراز واجب شماریم،
و برای اجرا و پیش برد اینهمه ارادات جمیله خودها
پیروی و پابندی دین مبین را لازم و مطاوعت اوامر
و احکام (حضرت سید المرسلین) را واجب دانیم و بالآخره
از درگاه (حضرت صمدیت) توفیق اتحاد و اتفاق عموم اسلام
را بخضوع و خضوع مسئلت نموده استرحام نمائیم که


( ٢٩ )

قطع اینقدر فاصله شود
حجم ، قطر ، سطح زهره وقتیکه زمین را واحد
فرض کنیم اینطور میشود .
حجم زهره بنسبت زمین (٠.٨٥٦) - یعنی اگر حجم زمین
١٠٠٠ ذرع مکعب باشد . حجم زهره ٨٥٦ ذرع مکعب
خواهد بود قطر زهره بنسبت زمین (٠.٩٥) - اگر قطر
زمین ١٠٠ ذرع باشد قطر زهره ٩٥ ذرع خواهد بود
سطح زهره بنسبت زمین (٠.٩) - یعنی اگر سطح
زمین ده ذرع مربع باشد سطح زهره ٩ ذرع مربع خواهد
بود . اگر بعدد صحیح بیاوریم :
قطر زهره ( ١٢٠٠٠ ) دوازده هزار کیلو میتر
محیط زهره ( ٣٨٠٠٠ ) سی و هشت هزار کیلومیتر
سطح زهره ( ٤٥٣٢٤٤٤٤٥ ) چهار صد و پنجاه
و سه ملیون دو صدو چهل و چهار هزار چهارصد و
چهل پنج کیلومیتر . زهره را چون با دوربین به بینید مثل
ماه ، بدر و هلال می شود .

ع . احمد صنف تهیه


( ٣٠ )

قنال سويز وبحيرة احمر ( قلزم )

در ميان بحيرة روم و بحيرة احمر يك خورد برزخيست که قطعه عظيمه اسيارا بابراعظم افريقا متصل و ملتصق می سازد پنجم عصر پیش از ميلاد حضرت (عيسى على نبينا وعليه السلام ) ، قنالی بطول نود و دو ميل ، این برزخ را شگافته هردو بحیره ها را شرف وصال بخشیده بود، لاكن بمرور دهور این قنال اهسته اهسته پرشدن آغاز کرده در سنه هفتصد و شصت و هشت عیسوی از يك قسم ريك روان کاملاً مملو گردید . صدها سال باين وتیره گذشت بی انکه اقدامی بحفر این قنال و کوششی در اتصال آن ابحار گردد ، ناپو لیون بونا پارت اقدامی درین باب نمود مگر از جهالت انجينيران خود که اظهار داشتند که سی فت بلندی درمیان هردو بحيره ها موجود است ، از اقدام خود بیأس دوچار گردید .
در سنه هزارو هشت صدو چهل و هفت عیسوی انجینیران ماهر دانا از جانب فرانس ، استريا وانگلیند برای معلوم نمودن همواری و یکسانی بحيرة روم و بحيرة احمر مقرر


( ۳۱ )

کردید از روی معلومات کافیه بر غلطی انجینران ناپولیون
قادر کشته هر دو بحیره ها را بيك لیول برابر نشان دادند
در سنه هزار و هشت صد و پنجاه و چهار ( فردی نان
دو یسیپ ) نام انجینیر فرانسوی نژاد از وایسرای مصر
برای شکافتن يك قنال در این برزخ منظوری حاصل
کرد . و از عملیات ماهرانه خود در ۱۷ نومبر سنه
۱۸۶۹ در اجرای خیالات و اقدامات خود کامیاب آمده
آبهای هر دو بحیره را با هم متصل و برای کشتی رانی آماده
و حاضر کردانید .
قنال سویز یکی از عجوبه های موجوده دنیا است
و وقعت و اهمیت فوق العاده را در انظار تجاران دنیا
مالك بوده يك وسیله راحت فوق التصور برای اهل
یورپ که پیوسته بایشیابرای فوائد تجارت، ترویج صنعت
تفریح طبیعت یا اجرای خیالات و تنافسات می آیند مهیا
داشته است و بدون آنکه سیاحین و واردین ایشیا را
متحمل مشاق سفر گردا کرد افریقه بسازد يك راه
نزديك آسانی را ارائه داشته است .


( ٣٢ )
از انجا که قنال انقدر پهنائی را مالک نیست که جهاز
های کلان بتوان در يك وقت متصلاً با هم قنال را عبور
کنند یا اگر یکی از جانب شمال بطرف جنوب و دیگر
از طرف جنوب بصوب شمال رهسپار گردد از پهلوی
یکدیگر گذشته بتوانند بدین واسطه حوض های فراخ در چند
مقام حفر کرده اند که تا اگر کشتی ها بمقابل یکدیگر
آیند ، بی انکه مظهر صدمه گردند بمحافظت تمام همدیگر
را عبور کنند، با اینهم جهازها نمیتوانند که سر راست
بدون وقفه از قنال بگذرند چه برای گذشتن يك كشتی
کشتی دیگر ساعت ها در حوض بتوقف کردن و ایستاده
شدن مجبور میگردد .
طول قنال قریب صد میل ، عرض بسطح آب سه
صد فت و در ته نهر ۷۲ فت است . يك كشتی از شانزده
تابیست ساعت میتواند که قنال را عبور کند بشرطیکه
در راه با انتظار عبور کشتی دیگر مجبور بتوقف نشود
یادر میان گل ولوش نهر گرفتار نیاید ( چنانچه بعضی
اوقات این حادثه روی میدهد ) هر کشتی که از قنال


(٢٥)
خداوندا ذات همایون این پادشاه معظم غیور مجاهد را که در راه رضا و خشنودیت و بجهت ترقی اسلام و اتحاد ملل آن کمر همت بسته راحت ورفاه را بدرود گفته از عوارضات دهر مصون دار ـ و رعایای صادقه شاهانه شانرا بسایه سعادت این پادشاه ترقی خواه توفیق خدمت کرامت فرما تاهمه یکدل و یک زبان گردیده در راه ترقی دین مقدس و تعالی وطن عزیز شان گرایند و رضای پادشاه مراحم اکتناه خودشانرا حاصل فرمایند آمین

عطارد
نزدیک ترین تمام سیارات بآفتاب سیاره عطارد است که گاهی پس از غروب و گاهی پیش از طلوع دیده می شود ـ وقدما این را دوستاره خیال میکردند .
فاصله عطارد تا افتاب حد وسطش تخمیناً (۵۹۲۰۰۰۰۰) پنجاه و نه ملیون دوصد هزار کیلومیتر . و دوره حرکتش طولانی بیضوی است . عطارد یک دوره خود را در حول افتاب در مدت (۸۸) شبانه روز تمام میکند . پس سال در کره عطارد ۲ ماه و بیست هشت روز، یا سه ماه قمری


( ٢٦ )

است . و هر فصلش بیشتر از بیست و دو روز نیست عطارد.
را چون بادوربین قوی به بیند مثل ماه بدر و هلال می شود!
وقتیکه عطارد بزمین خیلی نزديك شود ، فاصله ما بین
آنها (۸۰) مليون کیلومتر [ يعنى ٤٠ مليون كروه ]
عطارد از تمام سیارات سریعتر حرکت میکند . البته
جهة آن نزدیکی او بافتاب است که قوه جاذبه آفتاب
در و بیشتر اثر میکند . زمانیکه بافتاب نزديك می شود
حرکت سریعتر ، و اوقاتیکه دور می شود حر کتش
بطی می شود و اوسط رفتارش فی ثانیه (٥٠) کیلومتر است.
دوره حرکت عطارد (۷۱۲) کرور کیلومتر است یعنی دوره
او در ظرف سه ماه صورت اختتام میپذیرد قطرش (٤٨٠٠)
١
چهار هزار و هشت صد كيلو متر يعنی تقریبا قطرش - حصة
٣
قطر زمین است محیطش ( ١٥٠٠٠ ) یازده هزار
کیلومتر.
سطحش هفت مرتبه از سطح زمین کمتر است . یعنی


( ۲۷ )
ساکنین عطارد زمین را بقدر هفت مقابل آنکه عطارد
را می بینیم می بینند
حجمش هژده مرتبه از زمین کمتر است ، باید هژده
مثل کره عطارد را یکی جمع کنم تا انقدر مکانیکه کره
زمین در فضا متصرف است او متصرف شود
در کره عطارد آفتاب را هفت مرتبه روشن تر
و بزرگتر از ساکنین روی زمین می بینند . پس نور
آفتاب و حرارتش در انجا هفت مرتبه بیشتر از نور
و حرارت زمین خواهد بود -- گمان می شود که هوای
غلیظی دور آن کره را احاطه کرده که حرارت افتاب
را کم میکند -- عطارد کرد محور خود در ٢٤ ساعت (٥)
دقیقه دور میخورد پس شبانه روز در عطارد خیلی
شبیه بکره زمین است .
ارتفاع کوه های عطارد تا ( ۱۹ ) کیلومتر معین شده
، و کوه های زمین از ٩ کیلومتر زیاده ارتفاع ندارد
زهره
درخشنده ترین و منور ترین ستاره آسمان


( ٢٨ )

است . و بعد از عطارد نزديك ترين تمام سيارات
بآفتاب زهره است . مثل عطارد گاهی اول شب در مغرب
و گاهی پیش از طلوع در مشرق ديده می شود . فاصله
آن تا آفتاب حدوسطش (٢١٣٠٠٠٠٠٠) كيلوميتر دوره
حرکتش بيضوی خیلی شبیه بدایره است . هیئت دانان
بجهت سهولت زمین را مقیاس و واحد تصور میکنند
چه از بابت فاصله و چه در سایر چیزها مثل حجم،قطر
سنگی وغیره .

فاصله زهره و افتاب نسبت به زمین ( ٠،٧٢ ) چند
است . یعنی اگر فاصله زمین از آفتاب ده ذرع است زهره
فاصله اش ٧ ذرع چیزی بالا می شود .
زهره يك دور آفتاب را در مدت ٢٢٤ روز (١٧)
ساعت تقریبا تمام میکند که هفت و نیم ماه می شود . نزديك
ترین فاصله زهره بازمین (٤٠) ملیون کیلومیتر و یا ( ٢٠ )
ملیون کروه است . مدار زهره (٦٧٢٠٠٠٠٠٠)
ششصد و هفتاد و دو ملیون کیلومیتر ، و حركتش فی
ثانیه ٣٦ کیلومیتر است که باید در مدت هفت و نیم ماه


(۳۳)

میگذرد رهنمائی باوی مقرر می گردد تانگذارد که کشتی
زیاده از پنج میل فی ساعت رفتار کند چه از تیزی رفتار
بحربه تموج آمده ذریعه خرابی کناره ها و موجب پر
شدن نهر میگردد بقرار قواعد جاریه کشتی ها در روشنی
روز یا در مصباح مهتاب در ایام روشنی ماه یا بوسیله ضیای
برقی از قنال گذشته میتوانند و در تاریکی شبها بدون ضیا
اجازه تیرشدن ندارند .
مدخل شمالی قنال (پورت سعید) است که در ساحل
بحیره روم و قریب یکصد و پنجاه میل بطرف شرق اسکندریه
سمت وقوع یافته از پورت سعید قنال جنوباً بطرف يك
غدیر کم عمق که بنام منزلا زبانزد است ممتد و آنرا عبور کرده
یکسره بطرف جنوب برغدیر تمسه ( که بر کنار آن قریه
اسماعلیه وا کنون يك خرابه زاریست ) میرسد و از
انجا تا بغدایر آب تلخ امتداد یافته وازانهم گذشته بقرب
سویز كه يك مقام خیلی با اهمیت و بر رأس بحرۀ احمر
واقعست راه پیدا کرده .
بحیره احمر قریب یکهزار و يك صد میل در طول


( ٣٤ )

است و يك سفر و مقام نهایت کرم خیلی ناخوشگوار است
چه هر دو سواحل آن با کناره شرقی یعنی ساحل عربستان
و کناره غربی یعنی ساحل مصر تا بفاصله های خیلی
دور عاری از اشجار و سبزوات و تمامی حصص آن غیر
آباد ، ویران و نامزروع است و بکناره های بحیره بهر
دوطرف کوهای سر بفلک کشیده خشک و خالی وقوع
یافته که این بحیره را ماننديك خندقی که درمیان دیوار
های خیلی بلند محدود شده باشد با نظار تجسم میدهد .
و انعکاس شعاعها و حرارت همین کوه ها است که با هوا
مخلوط شده اراضی گرداگرد را از روئیدن گیاه ها وه وای
بحرهارا جهنم آسا میگرداند بجنوب بحیره احمر ابنای
باب المندب وجزیره پیرم عرض وجود کرده اند جزیره
پیرم در تحت تصرف انگریز است و دران قلعه مستحکمه
بنا کرده و از اهمیت فوق التصور خود بنام جبرالتر بحیره
احمر مشهور گشته .
باین طرف ابنای باب المندب کوه و جهیل عدن صورت
وقوع پذیرفته .


(٣٥)

شهر عدن بريك مقام مرتفع کوهستان دار واقع
شده که با خطه عربستان بذریعه يك برزخ خیلی تنك
الحاق یافته بمانند جیرالتر که با هسپانیه ملتصق شده
شهر عدن در سنه ١٨٣٩ تحت تصرف انکلیز در آمده
صورت قلعه جنگی را اختیار کرده و برای جهاز ها
وسياحين يوروپ يك بندر خیلی مفیده ثابت گردیده
است و از حینیکه قنال سویز مفتوح و یوروپیان بایشیاره
گشوده اند ، يك ترقی روز افزون را تصاحب کرده
نفوسش بچهل هزار بالغ میشود .
برای جهاز ها زغال سنگی مهیا میکنند و برای مشتریان
پرهای شتر مرغ ، تخم ، پوست شير و پلنك شاخ گوزن
اره های کلان از دندان ماهی های ( سا ) سبدها و تکری
های خیلی خوش نما حاضر و آماده دارد از عدن تا بمبی
فاصله شش روزۀ بحر است .

مسابقه ادبی
( قاری )
کشته فکر کا کلش نارشته سودا مرا
در گلستان سیر سنبل میبرد از جا مرا


(٣٦)

داغ سودای جنونم تازه زین مه میشود
میکند دیوانه خود آنرخ زیبا مرا
تا بشوق روی كلبرك تو شیون میکنم
همصغیر خویش داند بلبل شیدا مرا
در هوای دام او از شوق چشمم می پرد
کاش بندد بال و پر صیاد بی پروا مرا
گر کنم ضبط سرشك بیقرار خود چه سود
دل طپیدن میکند در پیش او رسوا مرا
عشرتم سرمایه بزم مصیبت می شود
زخم ناسورم نسازد خنده بیجا مرا
تا خرام ناز او دیدم قیامت دیده ام
تا چه محشر دیگر آرد برسر آن بالا مرا
از قیامت خیزی انداز موزونش مپرس
میبرد چون سایه از خود آن قد رعنا مرا
من حساب خود بفضل امروز (قاری) داده ام
نیست در دل يك قلم اندیشه فردا مرا


( ۳۷ )
( بیتاب )
با تماشای چمن نبود سر و سودا مرا
بی کل رویت نکردد غنچهٔ دل وا مرا
می کند انداز سرو قامتش دیوانه ام
میرسد فیض جنون از عالم بالا مرا
کشتهٔ چشم ویم از دین و دنیا فارغم
شوخ استغنا نگاهی ساخت بی پروا مرا
از تواضع آیدت خورشید هم زیر کمان
می کند این نکته ابروی بتان ایما مرا
کر لب خاموش او سر بسته دارد راز من
غمزهٔ شوخش بعالم می کند رسوا مرا
مو بمویم بستهٔ تار خم کیسوی کیست
اینچنین پیچیده در سر شورش سودا مرا
می سزد کو باکریبان سر نمی آرم فرو
دوستان دل برده از کف دامن صحرا مرا
نیست منظورم بغیر از ناز چشم دلبران
از متاع هردو عالم کشته استغنا مرا


( ۳۸ )

عشق خود [بیتاب] چون مظهر نهان میداشتم
کرد آخر حسن بالادست او رسوا مرا
( فدائی )
خوش ندارم کر شود در بزم عشرت جامرا
خون دل میسازد آخر کریه مینا مرا
رنك رنك از دست بیدادش جكر خون كشته ام
بوی یکرنگی نیامد زان کل رعنا مرا
بسکه بی ابروی او از دیده طوفان ریختم
در نظر چون تیغ آید موجة دریا مرا
جز پریشانی ندارد پیچ کا کل حاصلی
ایدل آشفته مگذار اندرین سودا مرا
کرهمی آید بهم یکلحظه مژکان خواب نیست
میبرد از خود خیال جلوه ات شبها مرا
دیده آنجا قامت سرو دلا رای کسی
دل کشد پیوسته سوی باغ شهر آرا مرا
بسکه در فکر دهان او ( فدائی ) کم شدم
بعد ازین هرکز نخواهد کرد کس پیدا مرا


(۳۹)
تاریخ انبیاء (بعد از شماره اول)

بصحت و سلامت بمدینه رسیدند . روز رسیدن شان مردم آنجا بسیار شادمانی کردند . حضرت علی هم بعد از سه روز رسیده آمدند واقعه هجرت به سال چهار دهم پیغمبری انحضرت در سنه (۶۲۲) واقع شد . مسلمانان همین سال هجرت را بر تاریخ اعتبار کرده اند مسلمانانیکه همین دفعه بامر انحضرت از مکه به مدینه هجرت کردند انها را مهاجرین ، و مسلمانان مدینه را که بانها معاونت کردند، انصار می گویند .
(امر جهاد)
دشمنی کافران مکه را بانحضرت و مسلمانان قبلا تحریر داشتیم ، بعد از هجرت انحضرت بمدینه کافران مکه برای هجوم آوردن بر مدینه تیاری میکردند ، مسلمانان را هم محبت وطن وخویشان بی قرار ساخته دایما جنگ کردن و گرفتن مکه را آرزو می نمودند . سال دوم هجرت بود که امر الهی نازل شده اذن جنگ بمسلمانان داده شد ، و جهاد فرض گردید —
— و بعد از فرضیت جهاد مسلمانان جنگهائی بسیار با کافران کردند .


( ٤٠ )
در هر جنگی که خود انحضرت هم رفته باشند در تاریخ
اسلام ان را غزا میگویند ، و در هر جنگی که لشکر فرستاد
خود شان نرفته باشند ، ان را سریه می نامند . در میان
مسلمانان و کافران قریب ( ۲۷ ) غزا و ( ٥٠ ) سریه
واقع شده است مشهور ترین آن غزاها : بدر ، احد ، خندق ،
خیبر ، فتح مکه ، حنین می باشد که بعد ازین از آنها چیزی
می نویسم اولین غزاها جنک بدر است در ین جنک انحضرت
با ( ۳۱۳ ) نفر مسلمان برآمدند ، کافران مکه قریب
هزار ادم جمع شده آمدند هر دو لشکر در « بدر »
نام يك موضع که قریب مدینه است فرود آمده جنک
کردند . مسلمانان در راه حق يك دله شده خوب جنک
کردند و لشکر کافران را که سه برابر عسکر اسلام بود
شکست دادند . درین جنک از مسلمانان (١٤) کس و از
کافران ( ۷۰ ) کس کشته شد ، از دشمنان کلان اسلام
( ابو جهل ) هم در میان کشتگان بود ( ۷۰ ) کس دیگر
هم از کافران بدست مسلمانان اسیر افتاد . انحضرت
بمدینه آمده بعض اسیران را فدیه گرفته آزاد


(٤١)
کردند ، و بعضی را که پیسه نداشتند و نوشتن میدانستند
نگاهداشته بهر کدام انهاده بچه مسلمان را سپاریدند ،
که با انها نوشتن یادبدهند ، ان اسیران بچهای مذ کوررا
خط یادداده بعد ازان آزاد شده رفتند این غزوا در سال
دوم هجرت واقع شد
غزوای احد
کافران از جنك بدر شکست خورده بمکه امدند . يکماه
ماتم داری کرده بعد ازان بخيال انتقام گرفتن سعی و کو
شش نمودند . سال دیگر با سه هزار نفر بجانب مدینه
سفر کردند . انحضرت امدن لشکر کافران را شنیده
معتبران اصحابراجع اورده مصلحت کردند که لشکر
دشمن بسیار است اگر ما دروازه های شهر را بسته
بدرون ايستاده جنك كنيم خوب میشود . ، جوانان
غیرتمند اصحاب این مصلحت را پسندیدند ، و گفتند از
شهر بیرون برامده با دشمنان روبروی شده جنك می کنیم .
انحضرت دیدند که اینها طرفداران بیرون برامدن هستند
چیزی نگفته با ( ٧٠٠ ) نفر مسلمان برآمدند ، بداشته


(٤٢)
کوه احد که در بیرون مدینه است با دشمن رو برو شدند. در جانب دست چپ عسکر اسلام يك دره بود ، آنحضرت پنجاه نفر تیر اندازان را جدا کرده گفتند . شمايان در همین دره ایستاده باشيد ، و اصلا بجای دیگر نروید که اگر دشمنان ازینجا برامده برما هجوم کنند کار مشکل میشود .
جنك سرشد مسلمانان هجوم کردند ، کافران شکست خوردند، لا کن همان پنجاه نفر تیرانداز فرموده آنحضرت را از خاطر بر آورده برای گرفتن مال کافران از سر آن دره جدا شدند ، چند نفر از لشکر دشمن اینحال را غنیمت دانسته ازان دره آمده نا گهان خود را بلشکر اسلام زدند ، مسلمانان شکست خوردند ، (٧٠) نفر از مسلمانان شهید شدند که کاکای آنحضر جناب حمزه ازان جمله بودند ، خود آنحضرت هم مجروح شدن ، دندان مبارك شان شکست . اگرچه در ین جنك كافران مسلمانانرا شکست دادند لیکن خود شان هم باز مسلمانان قوت گرفته مایان را نزنند ، گفته زود کوچیده از راهیکه آمده بودند رفتند .


( ٤٣ )
( غزوای خندق )
در سال پنجم هجرت اهل مکه باتفاق جهودان مدینه ده هزار کس جمع کرده بسوی مدینه روانه شدند آنحضرت این خبر را شنیده ، با اصحاب مشورت کردند ، از روی مشورت سلمان فارسی با سه هزار کس بیرون آمده ، در نزدیکی شهر فر آمده ، بدور لشکر اسلام خندق کندند .
کافران آمده در رو روی لشکر اسلام صف بستند ، لا کن از خندق گذشته نتوانستند ، ناچار از همان طرف خندق تیر اندازی کردند ، مسلمانان هم ازینطرف با تیر جواب گفتند ، عاقبت لشکر دشمن بسبب بی اتفاقی پرا کنده شده کشته رفتند ، مسلمانان مظفر و منصور بمدینه آمدند .
صلح حدیبیه
در سال ششم هجرت آنحضرت پانصد نفر صحابه به نیت زیارت خانه کعبه بطرف مکه روان شدند چون که نیت جنك نداشتند ، فرمودند که کسی غیر از شمشیر دیگر


( ٤٤ )
اسباب جنگ با خود نگیرد . وقتیکه به نزدیک شهر مکه
آمده در حدیبیه نام يك موضع منزل کردند ، ایلچی
فرستاده بمردم مکه نیت خود را فهمانیدند، لاكن آنها
بسبب کینه دیرینه ، آنحضرت را زیارت کعبه رخصت
ندادند در حال آدم جمع کرده بفکر جنگ شدند قریب
بود که میان آنها و مسلمانان جنگ شود لیکن بعضی آدمها
غیرت کرده در میان در آمده صلح کردند و عهد نامه
ترتیب دادند. هر دو طرف این عهد نامه را امضا نمودند.
آنحضرت بقرار عهد نامه مذکور کشته بمدینه
آمدند . و سال دیگر رفته کعبه را زیارت کردند . همین
واقعه را صلح حدیبیه میگویند .
غزای خیبر
در میان شام و مدینه قلعه بود خیبر نام . درین قلعه
و اطراف آن یهودیها خانه داشتند . در سال هفتم هجرت
همین یهودیهای خیبر جمع شده تیاری جنگ مسلمانان
می کردند . این خبر به آنحضرت رسید، بنابران با هزار
نفر مسلمان برای گرفتن قلعه خیبر آمدند .


( ٤٥ )

یهودیها دروازه های قلعه بسته از درون بجنك
شروع نمودند . لشكر اسلام قلعه خیبر را محاصره کردند
بعد از چند روز محاصره يك جنك سخت واقع شده عاقبت
قلعه خیبر را گرفتند در فتح خیبر از جناب علی بهادری
وقوت فوق العاده ظهور نمود . درین شهر مال بسیار
بدست لشكر اسلام افتاد .
بعد از فتح خیبر زینب نام يك زن يهودی ، ( پیغمبر علیه
السلام را مهمان كرد، در طعاميكه ترتیب داده بود زهر
انداخته بود ، چون طعام را به پیش آنحضرت نهاد ،
جنابشان از روی معجزه دانستند که دران زهر است.
اصحاب را از خوردن آن منع فرمودند ، اما چند نفر که
دوسه لقمه خورده بودند از اثر زهر وفات شدند .
فتح مكه
بقرار عهد حدیبیه با اهل مکه ده سال جنك نمیکردند،
لاكن دو سال بعد ، یعنی در سال هشتم هجرت ، خود اهل
مکه عهد مذکور را شکستند ، چنانچه يك قبيله کافران
که طرفدار اهل مکه بودند ، بايك قبيله دیگر کافران


(٤٦)
که طرفدار مسلمانان بودند ، و با آنها دشمنی داشتند
جنك نمودند ، و کسان بسیار از آنها کشته مال آنها
را بغارت بردند . در ين جنك بعض مردم مکه طرفداران
خود را معاونت کردند . قبیله که طرفدار اسلام بود
به داد خواهی پیش آنحضرت آمده واقعه را بیان کردند.
آنحضرت این معنی را غنیمت دانسته همراه ده هزار کس
بسوی مکه روان شدند .
آنحضرت بالشکر اسلام در بیرون مکه آمده فرامدند.
درین شب مسلمانان را امر کردند که هرکدام شان آتش
کنند . اهل مکه از آمدن مسلمانان هنوز بیخبر بودند
زیرا که چون ( پیغمبر علیه السلام ) اراده سفر مکه را نمود
بر راه های آن آدمها مقرر کرد که کسی بمکه نرود
تا مردم مکه از اراده اوشان خبر نشوند .
امشب مردم مکه در بیرون مکه آتش های بسیار دیدند
يكباره ترسیدند که این چه واقعه است ابو سفیان که کلان
مردم مکه بود برای خبر گرفتن بطرف لشکر اسلام آمده
در راه با جناب ( عثمان ) دو چار شده حقیقت را پرسید ،


(٤٧)
جناب (عثمان) ارادۀ آنحضرت را وبسیاری لشکر اسلام
را باو بیان نمود، ابوسفیان بی دست و پا شده بجناب عثمان
گفت : حالا چاره کار من چیست ؟ جناب عثمان فرمود
بجز اینکه مسلمان شوی دیگر هیچ چاره نداری .
ابوسفیان بخدمت رسول خدا آمده مسلمان شد
آنحضرت با او مراعات نموده فرمودند: هر کس از مردم
مکه بخانه ابوسفیان درآید یا دروازۀ خانه خود را بسته
کند فردا از کشتن خلاص است . باقی دارد

مد و جزر اسلام بعد از شماره اول
داستان رخرحان وطخفه (۱) ويوم الفجار (۲)
از مورخ پرس تا سازد به پیشت آشکار

(۱) طخفه نام جائیست که در آنجا بنی يربوع را
باقابوس بن منذر بن ماءالسماء جدال وقتال رو داده بود
(۲) یوم الفجار چهار روز ماه حرام که مابین قریش
وقيس غيلان، طعن وضرب دست داده بود درین معرکه
جناب (سرور عالم صلی الله عليه وسلم ) نیز تشریف میداشتند
وحضرت ایشان در ان وقت بیست ساله بودند


(٤٨)
قصه حرب سليم افسانه يوم الغبيط
فتنه حرب لعاث وشورش يوم الوقيط(۱)
از خرد بیگانه و بی بهره از شرم وحیا
يك قدم از سهو هم نسپرده در راه وفاه
دلگداز افسانه ها آخر چها گویم چها
تن همی لرزد چو خوانیم شمه زان ماجرا
بسکه از تهذیب واز طرز تمدن عار داشت
سرکشی مردم کشی دختر فروشی کار داشت
روی خود پیچیده از فرمان حی لاینام
جان نثار بصورت بیجان نموده خاص وعام
چیده بت بالای بت از فرش صحنش تا ببام
مكة الله المبارك كعبة الله الحرام
خانه ایزد خلیل الله کش معمار بود .
قبضه(۲) لات ومناتش بر در و دیوار بود
(۱)وقيط آبکیرومغاك ويوم الوقيط نام روزی است که در آن
بنى تميم وبكر ابن وایل باهم جنك كرده اند(۲) قبيله ثقيف
که از اعاظم قبایل عرب بود در شهر طایف که از مکه


( ٤٩ )

معظمه بفاصله چهل میل واقع است این بت را از زمانه
شعیب پرستش میکردند و خدا قاضی الحاجات خویش
میدانستند وقتيكه عسکر فیروزی اثر اسلام بسنه ثمانيه هجری
المقدس بعد از فتح مکه معظمه بطائف متوجه شد قبایل
ثقیف تاب مقاومت نیاورده طالب امان شدند و شرایط
صلح را تجویز ساخته پیش کردند منجمله آن یکی آین
بود که ما را اجازت داده اید که تا یکسال این بت را پرستش
کرده باشیم — حضرت رسالت مآب این امر را رضا
نه داده فرمودند که ما برای کسر اصنام و نشر اسلام
مبعوث گشته ایم ماداميكه اين بت را ریزه ریزه نکنید صلح
نخواهیم کرد آخر الامر مردمان قبیله ثقیف عاجز شده
عرض کردند که ما بدست خویش خدای خود را نمیتوانیم
شکست اگر شماها طاقت دارید بسم الله — مغیره بن
شعبه بفرموده جناب حضرت (رسالتمآب ص) داخل قلعه
شده لات را خود بشکست این بت تخميناً یکهزار و پانصد
ساله بود .


( ٥٠ )
نور طور (۱) از ظلمت عصیان چوشد زیر سحاب
وز جهالت شوکت ساعیر (۲) چون شد در حجاب
غیرت حق جلوه فرما شد به گیتی بی نقاب
سر بدر زد از فراز کوه فاران (۳) آفتاب
پرده برزد نور وحدت شد حقیقت آشکار
ظلمت و شرك و ضلالت کرد از عالم فرار
تا که از کوه صفا صبح صداقت بر دمید
در دل صحرا نشینان پرتو عرفان رسید
ظلمت جهل از بیابان عرب دامن کشید
شورشی برخاست هر سو کافتاب آمد پدید
مشرقستان تجلی شد از و دشت حجاز
دیدۂ شماسیان از فرط حیرت ماند باز
( یعنی آفتاب پرستان وفرقه صائبین )
[ خطاب باهل وطن ]
از طبع عبدالاحد صنف تهیه
( خیزید که اعدا همه جز در پی مانیست)
هر چند که ذکر همه جز وا وطنا نیست


(٥١)

چون خوب نظر افکنی از صدق و صفا نیست
در مغلطه و فتنه و آشوب نیاریم
فریاد که در دل کسی ترس خدا نیست
امروز ازان خوار و پریشان و خرابیم
چون حب وطن در دل بیغیرت ما نیست
هر چند کند ناله وطن بهر تمدن
هرگز اثری در دل سنگین نا نیست
ای اهل وطن تابکی این غفلت بیجا
خیزید که اعدا همه جز در پی ما نیست
همدست شوید اهل وطن از دل و از جان
بیماری ما را بجز این هیچ دوا نیست
ایمان بیقین هیچ ورا نیست ( فدائی )
شخصی که بحب وطن خویش فدا نیست

( حفظ الصحه بعد از شماره اول )
آب دریا ها در حالت طغیان بالخصوص مضر و مهلک
است چه بسیار مواد مضره و آشیای پر میکروب متعفنه
کوچه ها بذریعه باران دران مخلوط میشود . آب


( ٥٢ )
دریا قابل نوشیدن نیست تا که بذرائع آتیه کسب
صفوت نماید .
تصفیه بذریعه ته نشین شدن : ــــ
چون دریا تا بحدی جریان می یابد مواد مخلوط آن
میل به نشستن کرده آهسته آهسته ته نشین می شود .
یعنی اگر دریا بمقامی تیره گردد پنج میل پایانتر ازان
مقام ، از اشیای مخلوط برائت جسته صاف میگردد .
ابیکه از مقام های مرتفع بمثل آبشار جریان مییابد
بواسطه که در حین افتادن با ذرات هوا مخلوط میشود
کسب صفائی میکند .
اما هیچ يك ازین دو طریقه محل اعتماد کامله نیست
چه در حین طوفان اشیای مخلوطه آب انقدر زیاد میگردد
که صفائی آن باین دو طریق مشکل مینماید .
آفتاب خیلی مصفی آب است چه اکثر جرمها
در اشعه آفتاب بدرود حیات میگویند .
آب تالاب :ــ
تالاب ، يك حصه مجوف است که خواه قدرتاً بوجود


( ٥٣ )

آمده باشد یا از دست انسان کسب صورت نموده برای
ذخیره شدن . آب آماده باشد . آب تالاب یا از باعث
چشمه ها که در ته خود تالاب پیدا میشوند ، یا از باعث
نهرها که دران جاری میگردد بوجود می آید . و این
آب بذریعه ته نشین کردیدن ذرات مخلوطه، وبواسطه
وجود ماهیان و دیگر جانوران . ( که اشیای کندیده
را بلع میکنند) ونیز از تابش آفتاب صاف میگردد .
لاکن این ذرائع ناقابل اعتماد است . چه تالاب
نه تموج وجریان را مالك است و نه مثل آبشار از مقام
مرتفع بحصه پستر می افتد که در هر دو صورت ذرات آن
باذرات هوا بخوبی التصاق پیدا کرده از اثر هوا صفا
شود .
آب ، حفريات کم عمق نیز موجب خطر است . نه
برای ضروریات طباخی و نه برای نوشیدن استعمال باید
کرد .
بعضی کسان همچو خیال میکنند که اگر آب را
از صحن یا ململ وغیره بگذرانند صاف خواهد شد و ضرری


( ٥٤ )

بهم نخواهد رسانید و باین عمل اکثر تکه های ناپاك
را استعمال میکنند و نمیدانند که علاوه بران که در
تصفیه آب زحمت بیفائده برداشته اند از ناپاکی تکه ها
آب را زیاده تر پلید کردانیده . چه تکه از تار های
پنبه بوجود آمده که در میان پود و تار ان سوراخها
موجود اند که اب ازان میگذرد؛ لا کن ان سوراخها
انقدر فراخ میباشند که به امتناع اشیای مضره مخلوطه
اب کامیاب امده نمیتوانند . چه اجرام امراض متعدیه
انقدر خورد میباشند که دیدن انها بچشم ناممکن ومحال
است و اگر صد اجرام مرض وباء را پهلوی هم گذاشته
شود باز انقدر جسامت پیدا نمیکنند که از یکی از سوراخ
های صحن یا ململ گذشته توانند . صحن یا ململ لابد
اب را از ذرات سنگ و خس و خاشاك صاف کرده
میتواند با اینکه اگر ان ذرات سنگ بلع شود ضرر
كثيره بجسم رسانیده نمیتواند . پس گفته میتوانیم که
تکه وغیره اب را از اشیای مضره صاف کرده نمیتواند .
اکثراً مردمان در اب انهار در امده غسل میکنند و


( ٥٥ )
بی انکه از پلید نمودن اب ذره حذر کنند اب دهن و بینی خود را هم دران انداخته بعضی اوقات از بول کردن هم پروا ندارند . خیال کنید که غسل کننده شخصیت که عجالتاً از مرض وباء کسب صحت نموده وقتیکه در اب می دراید و دران اب دهن خود را که هنوز از سمیت و باء مملو است می اندازد و جسم خود را که در مسامات ان ذرات واثار اجرام وباء موجود است دران اب میشوید ـ اب پلید ومسموم و شاربان ان به مرض مذکور مبتلا می کردند .
اکثر مردمان به کناره های دریا نجاست می افکنند مواشیان را در نهر داخل کرده اب مینوشانند وظروف های پلید و البسه چرکین را در میان نهر میشویند، پوست میوه ها وغیره اشیای نجس را هم دران می اندازند بالاخر اب با اشیای گندیده ، مخلوط و اگر از اختلاط اجرام امراض خیلی مضره هم پاك و بری بماند ، بالضرور موجب اسهال و هیضه شاربان میگردد ، با اینکه از شستن البسه مريضان امراض متعدیه در نهر ، نوشندگان ان اب


( ٥٦ )
بهمان مرض بالضرور گرفتار و مبتلا میشوند خیلی مفید است که اگر در گوشه جداگانه غسل کرده شود و به مقام مخصوصی مواشی را شسته واب داده شود تا این ابهای غلیظ به نهر هائیکه ازان اب میخورند دخالت پیدا نکنند :
باقی دارد

( ناول )
بعد از شماره ( اول )
پردل باز توهم میکند که اکرم را این شوخها پوشیده کرده باشند كه يك زن جوان درازقامتیكه درميان زنها همان رتبه دارد که سردار ترکان مابین مردها همه بازیها را خاموش ساخته بتوجه وشغف سوی پردل می نگرد ـ يك آن بعد خادمش باین پیغام میرسد که چیزیکه می جستی یافتی زود بیا . پردل از سرور مفرط مد هوش گشته


( ٥٧ )
میخواست که بتاخت برود اما لرزۀ حیرت در اندا مش
افتاده آهسته روانش ساخت ـ زبان گویائی یارای سخنش
نداده که از قاصد سوال نماید بدل خود فکر میکرد که این
زن چطور خبر یافت که چیزی را می‌پالم واگر اینقدر
آکاهست ضرور آن چیز نزدش خواهد بود و آن خودا کرم
است . اما نمیدانم که زنده است یا انرا (در بیخودی لفظ
کافری برای خدابدلش گشته ) خدا نکند که مرده ـ
زورق کوچکی که چار پنج نفر بران سوار شوند بکنار
ایستاده بود پردل را با رفقایش بران نشانیده بسرعت
زیادی بدر خر گاه رسانیدند ـ حکم شد که تنها بیاید ـ
آمادۀ رفتن شد اما دیگر نومسلمها که بهوش وحواس
خود بودند اندیشیده که در جای نو تنها رفتن مناسب نیست
گفتند که ما خویشاوندش میباشیم ـ قاصد جوابداد که
فرمان بیگم همچنین است واو بالای هزارها نفر حکمر
انست ـ از دزون صدا شد که همه بیائید ـ چون
پردل نزدیک زن رسید در کربه اش دیده فهمید که اکرم


( ٥٨ )

فوت کرده كويًا همه عالم مثل او در غم اكرم مبتلا است—
چون زن بقدمهایش افتاد تعجب کرده كفت كه شما ا
او را نكشتيد بیچاره غرق شد .

( زن ) شما چه ميگوئيد ، آیا مرا نمی شناسید ؟

( پردل ) غير از اكرم كسی را نمی شناسم .

( زن ) خالهای روی مرا بینید .

( پردل ) بلی مثل تو يك دختر داشتم اما او بسیار
خورد بود و تو بسیار كلان هستی ؟

( زن ) دخترده ساله بسن بیست و پنج کلان نمیشود؟
آیارئيتان دختر يريك نبود و شجره اش این نیست؟ يريك
ولد شنگن ولد ترمی ولد كل ولد ششى ولد بنت ولد بستل
ولد شاندرو ولد در گیس ولد لبسى ولد دد كل ولد ااؤ
ولد گوت ولد وتگنی ولد مسرولد كچك ولد وتكّنی ولد
وترى كل ولد وتراچو ولد ويرو وولد ایدی ویرو وولد ؟
ددو ولد لمى ولد سلمشويت ولد لمى ولدرك دى يراك .
چون زن شجرۀ نسب را تا آخر رسانید که آنجا همه


( ٥٩ )

کافریها ملحق ومتحد میشوند در دل پردل شکی
نمانده گفت :—
آه رینئان — تو زنده استی و بس ما یکجا شدیم —
شکر است بهمین طریق اکرم را هم می یابم — دخترم
اینقدر محو اکرم هستم که همه چیزهای عزیز راحتی ترا
هم فراموش کردم بگو که اینجا چطور آمدی و آیا مسلمان
هستی ؟
( رینأن ) الحمدلله علی دین الاسلام و شما را هم بوضع
شریف مسلمانی می بینم — بلی ؟
( پردل ) شکر خداست که مسلمان هستم و درین
باب شکر اکرم هم بجا می آرم که مرا و دیگر اقربای
ترا نیز مشرف باسلام ساخته دنیا و عقبای ما را معمور
ساخت — حالا مادرت و برادر هایت و خواهرهایت همه
در کابل بخانهٔ اکرم خوشحال میباشند اما دختر کم اول
احوال خود بگو .
( رینأن ) — خوب یادم است که بزها می چراندم —
بزغالهٔ بکوه برآمده از نظر غائب شد پسش رفتم — کافری


( ٦٠ )
گفت آنسو رفته است ـ همانطرف روان شدم واوهم
درپی من بودتادور برامدیم ـ پس تنهایم دیده ودردهم
لته تخته کرده برشانه خود مرا برداشت ـ چون از
دره خود بیرون شدیم مجبور براه رفتنم کرده در يك
شبانه روز بخوست برد و آنجا پيش يك سودا گرم فروخت .
( پردل ) اقرار این سخن را یکماه پیش آن کافر
بوقتی کرد که مسلمان شده بود باین سبب انتقام تو
گرفتن روانداشتم اما منتقم حقیقی در همین مقدمه که
باعث کم شدن اکرم کردید از دست بچه کاکای اکرم
شهیدش ساخت شهادت باین سبب نصیبش شد که مسلمان
بود وترا بخير مسلمان دولتمندی ساخت ـ حالا ازقاتل
او دو انتقام گرفتن دارم ـ خوب جوك من( دخترم )
پسان چطور شد ؟
( رينان ) تا ( پدر ) این لفظ ها را بعد از پانزده
سال میگویم ومی شنوم ـ تاجر خوست نزد
میربدخشانم فروخت
( باقی دارد )


[BLANK PAGE]


عربستان
یمن
نهر سویز وبحیره احمر
شرحش در صحیفه ( ۳۰ الی ۳۵ )


شرايط اشتراك

داخل شهر
سالانه . . : . شش روپیه
شش ماهه . . . . سه روپیه
ماهانه . . . . قبول نمیشود

خارج شهر
بقیمت های فوق اجرت داك ضم میشود .
اجرت داك فی نسخۀ يك سنار است .

آدرس
نظارت جليله معارف
( كابل )
قصر شهر آرا مكتب حبيبيه
دارالعلوم امانيه
اداره
معرف معارف
در ماه يك بار نشر میشود

بمطبعه ماشین خانه چهاب شد


سال دوم
شماره (سوم)
معارف
۱۲۹۷
یکم عقرب سنه ۱۲۹۹
از یمن توجه شه با اقبال
[آمد?] بکفار دولت و استقلال
اسباب تمدن بترقی باشد
آثار معارف همگی رو بکمال
ان فی ذلک لایات للعالمین


ممتحنين و معلمين و شاگردان ابتدائيه مكتب همت


فهرست مندرجات
(۱) يك موت حيات توام
(۲) سعی و کوشش ( ترجمه از ترکی )
(۳) تحصیل کمال ( بقلم عبدالاحد صنف تهیه )
(٤) وزارت یا نظارت خارجیه
(٥) تاریخ پیدایش ریل ومدارج ترقی آن
(٦) آزادی مصر وتفصیل کاپی تولاسیون
(۷) مدو جزر اسلام
(۸) تاریخ انبیاء ( بعداز شماره دوم )
(۹) ناول ( بعداز شماره دوم )
(۱۰) دین چیست ( از قلم سیدهاشم خان صنف تهیه )


سال دوم
(۲)
شمارة (۳)

بسم الله الرحمن الرحيم

« يكموت حيات توام »
ولا تقولو المن يقتل فى سبيل الله امواتاً بل احياء ولكن لاتشعرون .
حيات داده ترا خضر ! آب حيوانی
بیا که مرك در ينعهد روح بخش آمد !!
تيغ برهنه اجل که از دم اول صبيح دنيا ، برق آسا از شرق تا غرب عالم سیر کرده به قطع رشته حيات خورد و کلان ، پیرو جوان ، دانا و نادان ، یکسان شتافته و بيك ايمای ابروی بی نیازانه سلاسل آمال جوانان


( ۴ )
سراپا امید را از صد جا گسیخانده است دایما باجرای
وظیفه ماموره دمی از سفاکی و خونریزی فارغ ننشسته
ساغر عیش و نشاط عالمی را از خاك یاس و حسرت
مالامال گردانیده است . آری چون برق خاطف اجل
در افق حیات جمعیتی در زبانه زدن آید فضای آرزوهای
شانرا دمه آلود وشموس درخشان امید آن گروه را
بکسوف نا امیدی مکتوم می سازد . مگر این واقعه هایله
و وقوعه فجیعه در کل حال و بهمه اشخاص بيك وتيره
اجرای تاثیر ندارد چـه آن ستاره کان نور افشانيكه
بمقتضای روشن خیالی وعالی همتی ، محض بقصد اقتباس
انوار متجلای خورشید ضیا نشور ، کره تیره وتاريك
خاکی خود را گذاشته بمقامات رفیعه ، بر آمدن را وجیبه
ذمت گرفته اند ، اگر در اثنای عروج مدارج عالیه
تکه ابری و جود شانرا مستور و از اشعه فیوضات
موفور شان چشم ناظر انرا محروم سازد خیال نمیشود
که نقصی در انها وارد آمده و یا ذره از درخشانی
وجودشان کاسته .


(٤)

مرک حقيقةً يکدشمن خیلی قوی ریشه بر انداز
حیات است که هر ذی حیات در مقابل این خصم غالب
مغلوب شدن و فنا کردیدن مجبور و محکومست .
کل شیء هالک الا وجهه
مکر انانکه محض بنا بر بقای حیات ملی و حصول ترقی
و برتری قومی خود ها از همه راحت و ارامی ، ترفيه
و بیغمی شخصی در گذشته ، تکالیف و شداید راه های
دشوار گذار را بر وجود خود هموار دانسته از مصائب
و مشاق بیکسی ذرةً پروا نکرده بسمتیکه ازان نفعی برای
سعادت وطنی شان متصور است ، پویان و روان کردند
هر چند که بی نیل نتائج متوقعه هم بچشیدن مرارت ممات
محکوم شوند حسن ارادة شان حسیات هم جنسان و هم
نوعان شانرا بتحسين خواندن و ثنا گفتن ترغیب
و تشویق داده از زبان پرنا و پیر ندای تمجید و تقدیر بر
می آید که این کونه ممات ، حیات جاودانی است و بفلاح
ابدی و سعادت سرمدی رهبر و هادی !!


( ٥ )

نوشیروان نمرد که نام نکو گذاشت !!
[ محمد آصف ] یکی از همان هشت نوباوه کان گلشن
افغانستان که برای جمع آوری قوه نمو به برآوری و ثمر
بخشی چندی پیش ازین بطرف تاشکند ریشه اندازی
و همت کردیده بودند ( ما درینباب تحت عنوان ترقی
خواهانرا بشارت در شماره شرحی نوشته بودیم )
در حین راه پیش از انکه بخیالات مقدسه خود کامیاب
آید از سموم بادخزان به پژمرده شدن محکوم گردید!!
انا لله وانا اليه راجعون

هر چند مرك جوان ، ماتم بیکران در قلوب هم مسلکان
و هوا خواهان تولید میکند اما چون امثال این مرك ها
وسيله حیات ابدی قومی ماست ، مفتخرانه و مسرو
رانه خدا را شکر میگوئیم و سپاس میفرستیم که افغانستان
محفظه روح وجان ما را آن علویت و برتری عطافرمود که
مالك آن چنان فرزندان با همت و نوجوانان با غیرت گردید
که در راه فراهم نمودن و سایل ترقی و بهبو دیش جان
میدهند و آن جان دادن را حیات جاودان می شمارند .


(٩)

موت این هم مسلك ماکار اعجاز کرده وعوض انكه
ترس و بیمی در قلوب اطفال تولید کند و در سفر مردن
و به بیکسی جان دادن را وخیم نشان بدهد در دلهای همه
طلاب مظهر احساساتی گردیده است که بقوت اورشك
میبرند ، وحیات خود را تنك می شمارند و بتوقعات
فوق العاده گوش بر اواز امر اولوالامر خویش اند تا آن
وعده شاهانه که ( در فرصت اولین تهیه خارج رفتن
ما را نمایند) شرف صدور يابد و هر فرد بلادرنك بتعميل
احکام مبادرت ورزند و بریکدیگر سبقت جویند .
ما نمی بازیم همت ای عدو، در ره او مردن ماعید ماست
چرا اطفال افغان دل دهند و همت ببازند و باین احساسات
وطن خواهی و ارزو های ملت پروری نباشند ، آیا
نمیدانند که این سرزمین دلنشین از آنها و نهالان وجود
شان پرورش یافته همین آب وهواست، سطوت وشوکت
افغانستان مربوط به همت وغيرت انها ، راحت رفاهیت
، سربلندی وافتخار آنها موقوف بر اعتلاو ارتقای وطن
عزیز شانست . آری سوای خاك پاك این خطه مقدسه


(٧)
سرزمین دیگری نیست که وسایل راحت شان را مهیا کند وماعدای خود اینها ملت دیگری نی که بآبادی افغانستان جهد وغیرت نماید .
کس نخارد پشت من جز ناخن انگشت من
اعلیحضرت پدر شهریار مرحمت شعار ما از اصغای این خبر فوت محمد آصف مغموم و برای پدر غمدیده اش مبلغ هزار روپیه عطا فرمودند . مبلغ موصوف بتوسط جناب مدیر و نائب معاون نظارت و نائب مدیر و برخی از استادان محترم برای پدر موصوف کسیل شد تاهم تعزیت دهند و هم رسوم فاتحه بجا آرند .
آن پدر عالی همت با انکه خبر فوت یگانه فرزند جوان فرزانه خود را در حین شیخوخیت شنید و میبایست از آه جان سوز خرمن حیات میسوخت مگر از انجا که فرزندش در ره وطن پرستی نقد جان باخته بود ، خود را خیلی مسعود دانسته بادیده اشکبار تعزیت یگانه نوردیده اش را به پدر معنوی قاطبه اهالی افغانستان فرستاد .
سبحان الله خدای چون خواهد که مملکتی را باوج


( ٨ )
رفعت رساند در قلوب قاطبه سکنه آن از كودك و پير
احساسات وطن خواهی و ملت دوستی القا ميفرمايد كه
در صدد حصول ذرائع ترقی و تعالی آن هرچند که مورد
تلفيات زیاد كردند ذره پروا نميكنند ولو انكه آن
ضايعات حاوى عزيز ترين و شيرين ترين اطفال و اولاد
شان باشند .
ساليكه نيكوست از بهارش پيدا ست
سعی و كوشش
روح سائر امورات عالم كار كردن و سعی نمودنست ،
انسان در عالم برای همین مقصد خير مرصد خلق وتكوين
شده تا بسایه جهد و كوشش ترقيات فائقه در دنيا بوجود
آورده اسباب آسايش و ترفيه همنوعان و هم مسلكان
خود را فراهم آرد .
رفع همه احتياجات ، دفع ملال و كدر ، دور ساختن
رنج و علل محض وابسته سعی نمود نست . شيرين ترين تمامی
میوه ها همانا ثمره غیرت و همت است و لذيذ ترين همه حلاوت
ها شيرینی حصول نتیجه جدوجهد .


(۹)
بکوشش عادی شدن نقمت دوران را از خود دور
نمودن و مخلد لازوال نعمت و مسرت ره کشودنست ، آری
تاثیر سعی وغیرت ، دافع ملال مزاج ، مولد صحت
وجود ، مصدر سرور وحبور وذریعهٔ تأمین ثروت و
وسیلهٔ ترقی عزت ومکنت است
برای اشخاص ساعی باغیرت سزای بدتر ازین نیست
که کارش را مسدود سازند و بیکارش گردانند .
برای ساعیان ، وقت نقد وسریع الکذر است حالانکه
تنبلان وقت را بار گران میدانند . عجیب تر انکه عمر خویش
را عزیز ودوست دارند واندکی تفکر نمیکنند که همین
دقیقه ها وساعت ها ست که عمر انسانرا تشکیل داده
بوجود آورده است .
اشخاص بیکار در عالم بشریت مضر تقدیر میشوند
واسباب تنفر ومورد شبهات میگردند .
بیکاران بانواع متاعب ومصائب گرفتار وسر دوچاراند
حالیکه فقر واحتیاج از دور بسوی شخص شاغل
مینگرد مگر جرأت پیش شدن و نزدیک رفتن را محال میشمارد


( ۱۰ )
عطلت ذریعه تخریب خصائص و خصایل ممدوحه فطری
و آله تذلیل سائر فضایل طیبی قلبی ماست . از انجا که
در اراضی خالیه نامزروع بجز خس و خار بار نمی آید همچنان
از دماغ های بی تربیه ما عدای امید های مضره غیر مفیده
فکر نافعه صورت بروز نمی یابد .
انسان بکوشش و از امداد آن بحصول منافع مامور
است هر شخصیکه باجرای این امر مبادرت نموده اسباب
معیشت خود را مشروعاً فراهم میکند از میامن آن
بسعادات ابدی نایل شده براحت قلب امرار حیات کرده مظهر
احترامات فائقه میگردد .
کوشیدن رکنی از ارکان انسانیت است که اگر
از ان اغماض نمائیم بدائره تنبلی دوچار و از حیثیت آدمیت
بمقدار میمانیم .
حاتم طائی را پرسیدند که در عالم از خود عالی همت
تر کسی را دیده یا اوصافش را شنیده ؟ گفت روزی
چهل شتر قربان کرده و امرای عرب را بکوشه صحرا
ضیافت نموده بودم ، دیدم که شخصی پشتاره هیزم فراهم


(۱۱)
کرده بود ، گفتم حاتم طرح ضیافتی نموده و خلقی را
برخوان مهمان نوازی گرد آورده چرا بضیافتش حاضر
نکردی شخص صفادل بجوابم گفت از اثر زحمت
خویش نان خوردن بهتر است . از گردآمدن برسفره
حاتم و بار منت و احسانش را متحمل گردیدن ! سخنش
را تسلیم نمودم وپایه همتش را برخود بلند دیدم .

§
حضرت ابوالحسن خرقانی که وجود فیوضات آمود
شان یکی از اولیاءالله کرام اند میفرمایند که خالص ترین قلوب
انست که از سیئات مبرا . واعلی ترین کارها آن که از
سوء نیت معرا باشد و بهترین نعمت ها همان که از نتیجه
جهد و سعی طراوش نموده است .

( تحصیل کمال )
کسب کمال کن که عزیز جهان شوی
کس بی کمال هیچ نیرزد عزیز من
انسانرا لازم است که زیاده برزیاده و بلندتر از اندازه
رهگرای مدارج کمال و مراتب جاه و جلال گردد. تا لوح


(۱۷)
دانشش بزینت فهم وکمال نگارش یابد ووجودش بلباس
کسب و پیشه آرایش بهم رساند وبرنج وز حمت ابدی
واصل نگردد ــ د کان امتیاز وبرکات آدمی را متاع
گرانبهاتر از جنس نفیس هنر وکماله نیست وسپهر ارجمندی
وسعاتش را اختر در خشنده تر از قابلیت نی !!
رقم پردازان صحایف هنر وهنر وران خجسته سیر درهر
ملك و كشور مانند طلای احمر عزیز ومعتبر وازشكر
مراعات خاص وعام شيرين كام و بهره ور می باشند ــ
في الحقیقت هنر رفیقیست مهربان ویاریست شفیق و فیض
رسان، هر کس را که از رایحه وریاحین این گلشن فردوس
سرشت بوی بمشام ادراك رسیده کامیاب لذات نعمتهای
گوناگون گردیده وآنرا كه از می خوشگوار اين مو
هبت جرعه بکام استعداد نرسیده در هر آن و آوان بدرد
خار افلاس و ادبار وسختیها وصعوبتهای بیشمار گرفتار
گرديده همه وقت بشرمساری وخفت بلا نهايت دوچار
میشود ـ خلص آنکه محبت شخش بی هـنر وبيكمال
درهیچ دلی راه نمی یابد :-


(١۴)

کلید گنج سعادت فتد بدست کسی
که تخم هستی او را بود رهبری
و یا گوئیم :--
در هنر هر قدر توان پیچ
که نداری هنر نداری هیچ
ماراست که اوقات بی بدل عمر عزیز خویش را که
هر نفسش بمثابه گنجست بدون دریافت کمال و هنر نباید
گذرانیم که صاحب هنر در همه دیار عزیز و بی هنر در
چشم مردمان خوار و حقیر است .
ای پسر حضرت رسول‌الله
گفت الکاسب و حبیب‌الله
انبیا هر يك اهل صنعت بود
کسب [آدم] بدان زراعت بود
بود خیاط حضرت (ادریس)
کرده با خلق علم آن تدریس
(نوح) را بود کسب نجاری
علم کشتی از و شده جاری


(١٤)
کرده بزازی هم ( خلیل خدا )
تکمه بند بود ( یونس ) زیبا
سبط ( عمران ) ( شعیب ) را چوپان
بود ( داؤد ) زر گردوران
صنع زنبیل از (سلیمان) ماند
( زکریا ) هم گلیم بافی راند
تاجری هست پیشه ( حضرت )
بود آنشخص را زهر صنعت
ای پسردان که ادم بیکار
خشک چون هیزم است لایق نار
گفته اند این کلام را اقدم
هنرش نیست چون بود آدم ؟
دولتت رفت ماندی بیکاره
باز صنعت تراست سرمایه
کز تجارت نیایدت دولت
کوش در دست آريك صنعت
( عبدالاحد ـ صنف تهیه )