Afghanistan Digital Library

adl0551

http://hdl.handle.net/2333.1/5x69p8hm

This is a PDF version of an item in New York University's Afghanistan
Digital Library (http://afghanistandl.nyu.edu/). For more information about
this item, copy and paste the "handle" URL above into a web browser.
When referring to or citing this item please use the "handle" URL
and not this document or the URL from which you downloaded it.

All works presented on New York University's Afghanistan Digital Library website are, unless
otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely
reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.
NYU Libraries, Digital Library Technical Services, dlts@nyu.edu


ای نام تو راحت دل وجان
مایه در حمت بر ابوان
کاری که بر تو کل تو کردم ابتدا
یا رب بفضل خویش رسانش بانقبا
چون شمس النهار آشکارا
ذرات کو نیاست پیدا
هر سبزه که از زمین برآید
بر وحدت تو زبان کشاید
مطبوعهٔ یوم پنجشنبهٔ پانزدهم شهر ذیحجة الحرام سنه ۱۳۱۹
نقشهٔ اشتهار واجب الاظهار شمس النهار
شرح قیمت اخبار
در صورت عدم ادای پیشکی
ششماهه پیشکی
سالیانه عه روپیه چهره شاهی
سالیانه عه روپیه چهره شاهی
عه روپیه چهره شاهی
قیمت اخبار متفرقه یع اخبار ..... ده انه
هر کسی که سوای دادن زر قیمت اخبار بنام خود اخبار بند سازد تا زمانی که زر قیمت اخبار
ادا نکند قیمت اخبار به ذمه اش محسوب شده در وقت حساب از او گرفته خواهد شد
و تفصیل قیمت اخبار که در نقشه مندرج است امرای کامکار و روسای نامدار و نوابان
راجگان و والیان ملکی ازین حساب مستثنی هستند اوشان هر چه از روی فیاضی و فیض
رسانی موافق شان و شوکت و ناموری خود عطا و مرحمت فرمایند زیبا و شایان است


۲

لهذا از کرم گستری و فیض بخشی اوشان امید قوی و رجای واثق این است که هرگاه این اخبار
در خدمت با عظمت اوشان برسد آن را از روی عالی همتی و بلند حوصله کی خود منظور نموده
بنده وقایع نگار را باصدار پروانه فیض نشان مشعر بر منظوری خریداریش عزت و افتخار بخشند

اشتهار

بر آئینه ضمیر صاحبان فضل و کمال و والیان با عز و جلال مخفی و محتجب نماند که در این اوان
سعادت اقتران که خلایق ممالک افغانستان و ترکستان بزیر سایه همایه پناه بندگان اسکندر
شان اشرف امجد امیر شیر علی خان بهادر ادام الله عمره و اقباله و اجلاله در نهایت امن و امان
اسایش دارند و همواره دعای دولت ابد مدت مینمایند و رعایا و شرفای این دیار متوجه بخار
گردیده شوق دیدن اخبارات و حصول فواید از آن ورزیدند لهذا اقل العباد میرزا عبد العلی
حسب الفرمايش احباب اخبار صدق اثار سمی بشمس النهار را در مطبع کابل جاری نموده
اخبارات صدق اثار ترکستان و بدخشان و بخارا و هرات و روس و قندهار و غیره حدودات
را از دفاتر سرکار والا تبار حاصل نموده در این اخبار درج نموده خواهد شد و مهماً امکن سعی
این خواهد بود که خبر بازاری و پوچ هرگز در این اخبار درج نگردد قیمت این اخبار بمدت العهد در سال
ده روپیه و بمدت ششماهی ده روپیه و بخدمت صاحبان مطبع به عوض مبادله اخبار پیشکش
نموده خواهد شد و صاحبان ایالت والا همت قیمت اخبار بجوادی و فیاضی ایشان گذاشته شده
و محصول ڈاک کابل الی پشاور و محصول ڈاک سرکار انگریزیه نیز بذمه صاحب مطبع خواهد بود چنانچه
بالفعل پارچه اخبار بخدمت صاحبان والا همت فرستاده امید که هر یک از صاحبان شایقین
ذی شان

۲۳۰۱
قرار دادیم ما


۳
شمس در بهار زمان امیر شیر علیخان در سیغنه ورق
ذی شان که خریداری اخبار صدق آثار شمس النهار کابل را منظور داشته باشند گرامی نامه
منظوری خود را اسمی اقل العباد میرزا عبدالعلی مهتمم مطبع شمس النهار کابل ارسال دارند
تا اسم شریف ایشان درج رجستر گردیده همیشه وار پارچه اخبار پر بهار شمس النهار ارسال خدمت
مبارکشان گردد و در وقت رسیدن پارچه اخبار اگر کدام صاحب خریداری اخبار را منظور
نظر کیمیا اثر نباشد پس حاجت واپسی پارچه اخبار نیست امید که بذریعه نوازش نامه خود
اطلاع فرمایند که در صورت واپس فرستادن پارچه اخبار اولا بخدمت جنرل پوسته ماستر صاحب یکا
میرود و اما نجا بعد مرور چند ماه در مطبع واپس میرسد بنابران با باعث عدم اطلاع نامنظوری
اخبار از این جا اخبار همیشه علی الاتصال بخدمت اوشان فرستاده خواهد شد و برای آن قدر
مدت قیمت اخبار بر ذمه اوشان واجب الادا خواهد گشت و از صاحبان مطابع که اخبار ها
بطور پیشکش بخدمت مبارکشان فرستاده میشود التماس اینکه بعوض اخبار ها پارچه اخبار
مطبع خود مرحمت نموده هفته وار فرستاده باشند و مضمون اشتهار هذا را تا دو ماه کامل در
اخبارات خود درج فرموده باشند که ممنونی و مشکوری حاصل خواهد شد و هر صاحب خریدار
که مبلغ قیمت اخبار رو عرضی یکماه ارسال نماید بپرچه پیشکی حساب خواهد شد و بعد یکماه ساالیانه
وحصه روپیه بر ذمه شان محسوب خواهد شد

اطلاع ضروری
بخدمت صاحبان خریداران اخبار پر بهار شمس النهار کابل واضح باد که از جهت قیمت اخبار
هر گاه مبلغ عنایت نمایند بذریعه هندوی بدکان چیله رام شکار پوری که دکان اصلی وی


۳

در امرت سر و کلکته دی لد کابل است هندوی باسم شاه جویاری درمنی ارسال فرمانی
و بر سرنامه خط تحریر فرمایند که خط هذا در بالاحصار کابل در مطبع شمس النهار کابل نزد میرزا بند
العلی مهتم مطبع شمس النهار کابل برسد :: و چونکه بفرستادن مبلغ هندوی بکابل بیجنت عالی
صاحبان ذیشان هندوستان دشواری بنظر می آید و نوٹ سرکار انگریزی جابجا در این ملک فروش
ندارد بنا بر آن بلحاظ سہولیت احباب خریداران اخبار پر بهار شمس النهار کابل عرض کرده میشود
که عالیجاه حاجی حسن خان صاحب مهتم داک خانه کابل مقیم پشاور اجنٹ مطبع مقرر کردید و اطلاعا
بخدمت صاحبان والاشان خریداران اخبار پر بہار شمس النهار داده میشود که هر وقت خط و
کتابت یا ارسال هندوی یا نوٹ که مطلوب داشته باشند بر سر نامہ خط خود این قدر عبارت درج
کرده باشند که خط هذا در پشاور در داک خانہ کابل نزد عالیجاه حاجی حسن خان مہتم داک خانه کابل
رسید ہ بوساطت اوشان نزد میرزا عبد العلی مہتم مطبع شمس النهار کابل برسد امید است
بلا توقف خواهد رسید و خطی که در آن هندوی باشد رجستری باید ماتلف نشود و بحاجی حسن خان
نوشته شده اوشان همراه پوست ماستر صاحب داک خانه استقامی خواهند کرد تا بمجرد رسیدن خط
نزد اوشان برسد انشاء اللہ امید است که درین صورت حرج در رسیدن خط نخواهد شد

اشتہار ضروری مفید عام

الحمد لله که ہنگام ترقی علوم است اسباب افزائش فنون و علوم در این مرز و بوم است مه طفل
دبستان علامہ زمان گشته با بچه خوان مشهور زبان ان که سابق ازین حصه اول کتاب مفید عام
به دو لغت یعنی اردو و انگریزی مطبوع و مشتهر شده ہزاران شایقین هر دو زبان را بسمت اموزگان

لطف


لطف زبان دانی بخشیده و بپایه کمال رسانیده بود هندبان در زبان انگریزی علم مہارت کامل
نداشتند واہل بویہ پازانسان در دو خط وانی بر داشتند حالا سه حصه باقیه یعنی جلد دوم جبلدوم
سیوم و جلد چهارم آن در چهار زبان انگریزی و فارسی وانگریزی وارد و باشد تالیف شده چاپ طبع
میپوشد براینه نفعش خواص و عوام را تمام و هر مبتدی و منتهی را فایده تام خواهد بود با ل هر مانده را انچه یاران
ضرورتا وقت یکی بدین کتاب موجود است روز فزون استفاده شلش در عالم مثال مفقود اگر منبع
علومش کوئی رو است اگر مخزن رموزش خوانی زیباست نزارتش معلم باسرا به علم وادب افزا
ومطالعه بش معلم با هداج علماء مرتقی فزايده شهر و چهار زباش بشتر حه کوس لمن الملکی نت
مگر عمری در مطالعه کتب صرف کند تا بقدر استعداد و مهارت حرفی حاصل نہ آید کہ بمطالعه این
کتاب بفرصتی قلیل و بناید اگر زر خطیر ومال کثیر خرج نماید لیاقتی و قابلیتی باین مرتبه میسر نگرد که به
شش روبه قیمت این در حصه باشد بحصول انجام از آنکه قلیل الالفاظ و کثیر المعانی ست بی
درکوزه آره خیره لاثانی است از این که قیمش ارزان و فوایدش فراوان است در نفع خلایق مجو
بقدری باران ست شش هزار لغات روز مره از هر چهار زبان در ان مهیایند و حروف تهجی
یکی از انها و جمله اقسام حروف انگریزی و طریق صحت تلفظ هر زبان زبان دیگر از بین سه اربعه
م طریق اشتقاق و دستور انشا در این کتاب مرقوم است و روز مره هرگونه گفتگو بطور سوال وجوا
در معاملات دنیاوی دیاری تحریر کاغذ ضروری و مکاتیب و غیره و امثله وصرف و نحو بر چهار زبان
حساب و جغرافیہ مع نامور نقشجات وتواریخ معتبر وسلاطین و دی زمین مع جمیع تصاویر فرمانی
روایان انگلستان وایران و روس و غیرهم و اهمیت زبانهای مذکوره واقسام نظم و نشرانها دیگر
مضامین ضروری و کارآمد و غیره مندرج کتاب ها گردیده و نیز آن وقت ہے کہ در حصۀ اول مانده بود


در اینها حل شده امید که شایقین بعد از وقوف بر این همه فواید بغایت و قلت قیمت همت بر
خریداریش کارند و غفلت و تساہل روا ندارند همانا لعل پاره های نمایانند که بقیمت خزف ریزه بابد
می آیند و با کهربا با است تابند که بی شبهه بار کرشمہ می ارزند خریدارانش را باید که درخواستهای خا
مع زرقیمت در مطبع هذا ارسال فرمایند و به زودترین اوقات بی تعب محنت اعلی درجہ فضیلت حاصل
نمایند اکثر درخواستهای رسانزدم رسیده اندلیکن انتظار اینست که بعد وصول صدر در خواست
دیگر مع زرقیمت مجلدت بر انطباعش نموده ارسال خدمت شایقین خواهیم نمود التماس بخدمت
مہتممان اخبار - هر صاحب مہتم اخبار این اشتهار را سه تبہ از راه عنایت درج اخبار خود فرما
تا یکجلد کتاب ہذا پیشکش خدمت لازمان فرستاده آید العـبـد
سید حضرت علی مہتمم مطبع نصرت المطابع دہلی واقع فراش خانه
خبر لندن
از اخبار راجپوتانه منقول است که یک انگریز ولمن بصاحب زن خود را باین سب کہ زن وی چند
دفعه با دیگر مردم بصیغه بدفعلی قرار شده بود طلاق داده بود و با یکه یکره خستر بموجب قواعد مذهب
و آئین خود گفتگوی مناکحت وعده کرده بود بعد از چند ایام بسبب خبر اتفاقی زن سابقه خود است
شده نکاح جدید منعقد ساخت و دختری را که با وی وعده نکاح کرده بود واگذاشت دختر مرغ
چون دید که زن و شوہر باہم درست شده من ازین معامله محروم ماندم این امر را باعث بدنامی خو
دانسته از حلف وعده ولمن صاحب نالش کرد که این شخص با من وعده کرده بود که من ترا نکاح می کنم
حالا عهد خود شکستانده مرا موقوف نموده بازن سابقه خود سازش کرد درینباب دعوی خود را
باثبات


باثبات رسانید عارضه احکام حکم شد که مبلغ سی هزار روپیه بطور جرم عهد شکنی از دلسن حیات
گرفته بدختر مذکور داده شود چنانچه دادند حالا دختر مذکور میخواهد که شوهر دیگر کند ::

خبر امریكا یعنی دنیاء نو

صاحب مهتم اخبار عالم كمال اخبار مالوه اکسیر مینگارد که در مملکت امریکا چهار کرور مردم آبادند
و در آن ولایت در تضاد شراب مسل مرکه آهنی جاریست در طیاری این کابل سرک و کادنها پنجصد و پنجاه
کرور روپیه صرف گردیده و در سنه ١٩٠٠ عیسوی آمدنی این ریل مسوق الذكر مبلغ هشتاد کرور روپیه بیست
و چهارصد نفر گیتیان تجار در آن شرکت كنده ::

طریقۀ شناخت نسل انسان

از ملاحظه اخبار عام لاهور واضح گردید که در کتاب حکمت چین یک عجیب و غریب نقل شناخت نسل
انسان تحریر شده است که در هر چینی قدری خون اولاد را و قدری خون پدر را در یکظرفی که در آن
آب باشد می اندازند اگر خون فرزند و پدر با هم مختلط گردید پس میدانند که اولاد حلال است و فرزند هم
آن پدر است و اگر احياناً خون های هر دو با هم مختلط نگردیدند و جوش نخوردند پس ایشان یقین می
کنند که این فرزند هیچگونه رشته همراه این پدر ندارد ::

خبر پروشیه

از اخبار عام لاهور واضح گردید که از عرصه چند یوم در سلطنت پروشیه دزدی طلا بوقوع رسیده


احوال آن هندی بطریقہ علمی دریافت کرده شد کیفیت آن بخو ایست که در چند صندوق طلا
پر بود و از یک مقام بدیگر مقام میبرند از آن صندوق هاکسی از یک صندوق طلا کشیده و بعوض طلا
سنگ در آن صندوق پر کرد وقتی که بگورنمنت آن مقام یعنی حاکم اعلی این از یهودا گردید آن وقت
حکم داد که در هر مقامات که این صندوق ها مانده شده بودند و از هر هر جای که روانه شده باشند یکجا
آن مقامات آورده شوند تا ملاحظه کرده شود وقتیکه ریگهای هر مقام آورده شدند پس خدیجه خورد
بین دیده شد ریگ یکمقام که در آن کشب صندوقها در آن مقام مانده شده بودند بمثل ریگها
آن صندوق که از آن طلا برداشته و بعوض آن ریگ پر کرده بودند شناخته شد در آن مقام
تلاش خود کرده و یافتند فقط ܀

خبر مستر ملول صاحب

از اخبار انجمن پنجاب لاهور واضح گردید که مستر ملول صاحب که شخصی معزز و دپتی کمشنر سر بود
و از هدایات غیبی مسلمان گردیده بود و در زیر الزام گورنمنت آمده از الزامات گورنمنت بری گردید
بعہدہ خود مشتغل شد و بعد از آن استعفا داده روانه مکه معظمه زاد الله شرفها گردید و بعد از اتمام
حج شریف بزیارت مرقد منور رسول اکرم صلی الله علیه وسلم نموده قصد دارد که آینده اوقات گرامی
خود را در طاعت حضرت سلطان روم خلد الله ملکه بسر برد و بانکهای پیرامون ملازمت انگریزیه
مفادِ إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ

خبر خوشحسرت اثر که در اخبار کوه نور مورخہ ۲۴ جنوری ۱۸ درج بود بنام با اطلاع ناظرین درج اخبار


۹

میگردد که مولوی خیرالدین نام شخصی که سابقا بسبب خیالات خراب محض بطمع بال چندصد
مذهب عیسانی را اختیار نموده بود و در مذهب عیسانی بسیار مباحثه طویل اشیای بیفایده سر کرده
عیسائیان خود را می شمرد در این روزها بتائید اذا جاء الحق وزهق الباطل
باز سر رشته اسلام را بدست گرفته بتاریخ ۲۱ جنوری ۱۹۱۴ء در مسجد جامع دہلی بوقت ظهر
اسلام قبول کرد و ترک مذهب عیسائی نمود و چند عرصه قبل ازین مولوی مذکور چند اسوله بر عیسوی
بیان نموده بود که عیسویان از جوابشان قاصر آمدند حالا مولوی اراده دارد که آن اسوله ها را
چاپ نماید مگر اینقدر تحریر لازم افتاد که اگر شخصی جاہل ترک ملت خود کرده باسلام قبول نماید اکه
چه در شرع مرتد میگردد تا هم در عوام عذر جهالت و نافهمی می پذیرد می گردد و در حالتی که شو
صاحب عالم باشند و از علوم دینیه خود واقف و با وجود وقوف مذهب باطل را اختیار کند
باز بگردد چندان لطفی ندارد بقول شاعر ز حجیم یا بغیر اگر خو کنی تو با خود چه کردی که با او کنی

خبر چین و روس

صاحب مهتم سید الاخبار دہلی بحواله پارس میل مینگارد که آنچه صلحنامه در میان اهالی چین و روس
در ۱۹۱۱ء عیسوی تحریر کرده بود درین روز ها از جانب دولت روسیه بر آن صلحنامه گفتگو پیش
گردیده است روسیه میخواهند که در قلمرو چین تا جوان روس بی اندیشه آمد و رفت داشته باشد
انچه شرایط چانی که پیشتر تحریر کرده بودند منسوخ کردند

خبر طایف


۱۰

بتاریخ ۹ رجب المرجب سنه ١٣٢٦ در اطراف طایف مرض فالج عارض گردیده بسیار مردم را بجان
بلب رسانید چنانچه حضرت دولتلو پادشاه بمه و التبه متوجها برام خلق الله گردیده مرض مذکور ازان
طایف دور گردیدها را قضا و قدر در شهر مکه شریفه را دائه عربا وارد گردیده و سید عبد الله صاب
ابن عون شریف مکه مبتلای آن مرض گردید بعد از آن مرض مذکور بحجاز رخ نموده بهشت هشت نفر
مبتلای مرض مذکور گردیدند که در آن دو سه چهار نفر جان بحق تسلیم نمودند و مشهور است که بسبب کشت
عفونت این مرض طاری گردیده بود چون کبا لفضل وقت حج شریف قریب رسیده است حتمان
است که در ایام حج که کثرت زوار حجاج میباشد این مرض عام نگردد امید است که ملازمان دولت
عثمانیه تدارک این امر بخوبی خواهد نمود در سید الاخبار:

خبر سلطان روم خلد الله ملکه و محملوی پادشه استریه

بملاحظه اخبار طلسم حیرت در امر واضح گردید که در این روزها ما بین سلطان روم دائم سلطنته و سرکا
استریه یک تنازع سخت واقعه شده بود که اگر صورت صلحیت پیش نمیشد شاید که جنگهای عظیم
بظهور میرسیدند تفصیلش اینکه یک ملک مستمی بپوسینا در قلمرو سلطان روم است که متصل
بملک اشتر یه میباشد در آن ملک ابوسینا اکثر مردم کرسشان عیسوی مذهب میباشند چونکه
اهل اسلام ادیان غیر را لایق ادای جزیه میدانند از این جهت آن عیسوی مذهبان از دست ترکان
که حکام وعمال سلطان اند به تنگ آمدند و صورت داد بلای ایشان بسبب نزدیکی ملک به سرکار
اشتر یه رسید سرکار اشتر یه درین باب یکمراسله دوستی آمیز باسمه سفارتش در روم عبارتی
که رعیت سلطان اند بخدمت سلطان گزارش کرد حضرت سلطان محکملوی پادشاه غیرتمند

خود را


خود را در باب رعیت خود نامناسب دانسته جواب درشتی آمیز نوشت چونکه سرکار اشتریا
بموجب قواعد خود این جواب را موجب اهانت خود دانسته از سلطان مبادله عزت خود خواست
چنانچه ازین باعث مابین دولتين منازعه قومی بر پاشده و تحریرات جوش و خروش با هم شروع
شدند این خبر بگو ش سرکار جرمن رسید چونکه سر کار جرمن با دولت روم شیوه دوستی دارد
وانطرف اشتر یه را هم ملت خود دانسته جهته دولت رومیه نوشت که ما هر حال دوست و خیرخواه
ان دولتیم اما در این معامله در حالت اشتعال نائره طبیعی و کر می است که من در هم امید امداد
و معاونت از دولت من بکنید از زمزمه این تکرار دولت روسیه مطلع گشته بطریق دوستان
از جهته سلطان روم نوشت که اگر در این معامله با قوم دولت اشتر یه صورت مصالحه کر دو بود
و از مردم کرشتان ابوسنیا یک داد و فریادی شنیده شود در دادن انصاف آنقو کم کرستان
بجان توجه فرموده شود از اینقدر صورت معامله از تحریرات که واضح گردیده درج اخبار محدوده
آینده انچه بوضوح انجامید کذارشش خدمت ناظرین اخبار نموده خواهد شد : - - *

* خبر مرادآباد *

از ملاحظه اخبار لوح محفوظ مطبع مراد آباد واضح گردید که مسوده قانون مینو سبل کمیٹی یعنی تشخیص
محصولات خانها و عمارتها و جمیع اکساها و گادی ها و اسپان و قاطران و فیلان و شتران
د ان تجویز کورنر جنرل اجلاس کونسل تیار شده است که جهته اجرا معطل است عنقریب جاری
خواهد شد نیز از ملاحظه اخبار فزا واضح شد که تاریخ 5 جنوری مقام خیر آباد ضلع
سیتا پور یک اوده میله بود در ان میله فیلان را بدویدن انداخته بودند از اتفاقات یک فیل کج


۱۲

شخص فراجی خود و چالاکی فیلبان پیش شد و فیل دوم بباعث ثقالت اعضای خود پس ماند بعد از
این کار فیلبان فیل پس مانده را غیرت در دل آمده بفیل خود یک اشاره کرد که فیل وی خود را جمع
کرده بر فیل که در دویدن غالب امده بود یک ضرب زد که بقدر یک بلشت دندان خود را در وجود وی
درون کرده مجروح ساخت فیل مجروح بجوش آمده باهم در مجادله شدند و باینصورت تا دو گھنته
جنگ کردند و هر یک فیل بقدر حال بخوبی مجروح شدند که غلبه هیچ کدام ظاهر نشد که در این اثنا حکام
ضلع پیچی کش نزده و این جنگ را بواهمۀ ضایع شدن انسان موقوف نمود ٪

خبر بدخشان

کارسپاندنت بدخشان می نگارد که در سال حال برف در حدودات و قعان و شعبان بکثرت
باریده و در بدخشان هم بنسبت سال های سابق دو چند و سه چند شده ده نفر کافر باشندۀ
کافرستان وارد مقام فیض آباد گردیده مشرف باسلام گردیدند منجمله ان کافرا شخصی مسمی
که ملک و رئیس پنصد خانه است نقل عجیب بیان کرد که سبب تعجب می نماید لانه راجع اخبار عرض
کنم مسمی وان بیان نمود که ملک مایان که بفاصله دو صد میل از بدخشان واقع است و آن
ملک را سورا می گویند دره ایست که ماسے قوم سورا کووا مانگا تقریبا سه هزار خانه در ان دره
اباد هستیم متصل اندره کوهی است نهایت بلند که تقریبا هفت هشت هزار فت از سطح سمند
بلند است و شاخ کوه همالیا است در آن سوراخی است قوم مایان دستوری دارند که و
که عروسی می کنیم اول زن را در آن غار برده سه گشته زن را در آن غار رها می کنیم بعد از ان ان زن را
کشیده بخانه می آریم و عادت و خرط این است که کاهی آن زن احوال انغار را بیان نمیکند

مدت شوهر


۱۳

شوهر و یا قوم آن زن از آن زن استفسار میکند تا بحال ان نام همان کرد که وقتی که عروسی کردم
دو سال بعد یک شخص سوداگر مسلمان میرفت میر ہزار در ملک مابان آمده سوداگری اجناس
پوشیدنی را آورد من هروقت بنزد وی میرفتم و آن مسلمان خفیہ خفیہ تعلیم و تلقین مسلمانی میدا
و چونکہ مرا تعشق ہمراہ زوجہ خود بود جملہ احوال بزوجه خود گفتم چنانچه بعد ششماه اسلام در دل
بنده و زوجه جاهم اثر کردہ خفیہ مسلمان کردیدیم روزی از زوجه خود استفسار کردم که در این غار کرد
برنج کجاست و عروسیهای خدا در انجا می برند و مردان هرگز در انجا نمیروند در آنجا چیست زنم بنده
گفت که در انجا بفاصله پنجاه قدم وقتی که رفته شود یک بتی نهایت بزرگست و یک چشمهای
بغایت شیرین زن رفتہ از ان چشمہ اب مینوشد و قدم بت بزرگ را میبوسد لیکن سبست بنما
ان بت بطرف یک گوشه روشنایی معلوم میشود لیکن من نرفتم و نه زنها ان طرف میروند
چونکه دریافت احوال آن روشنائی نهایت بدلم میل کرد و مذهب اسلام نهایت در دلم
اثر کرده بود مذهب سابقه خود را عین ضلالت می پنداشتم روزی صبح دو سد وقت امان کاپرویم
وبوقت تاریکی داخل آن غار شدم وقتی که بفاصله پنجاه شصت قدم رفتم بتی نهایت بزرگ
دیدم بصورت زن از طلای ناب برنج که تشخیص آن بخوبی کرده نتوانستم و متصل آن چشمه آبی بود که
از سنگ برآمده بود نهایت سرد و شیرین که باعتقاد خود زنهای قوم مابیان میگویند که بلی
این بت زن بابا آدم است و این چشمه چشمه از چشمه های بهشت است داخل شدن هرگز
درین غار موجب ہتک حرمت زن بابا آدم است از این جہتہ گاہی مردان در اینغار داخل نمیشوند
و بنا ین احوال از زن خودمی پرسند که پرسیدن را هم موجب هتک میدانند و تشکید و شنگا
را بطرف شمال بت دیدم قدم جرات ما کشاد و بمشتره فتهم سنگی حایل دیدم بقوت خود آن سنگرا


۱۴

بقدی دور کردیم که مرور و عبور در آن ممکن باشد وقتی که پیشتر دیدیم یک مکان وسیع دیدیم که دران
خم های آهن باخته پر از عرق انگور و در آن هره با نهایت قوی هیکل که بالفعل شش نفر مساوی
بر یک شخص آن بوده میتواند شد در آن عرق تا مانده ست صد و هشتاد خم را شمار کردم و میلان ها
وسیع و جاهای خوب عمارت از سنگ سرخ و سیاه در آنجا ساخته و اوتار آهنگری و زرگری
در آنجا نهاده ست عمارت کلان مقفل دیدم چونکه تنها بودم خوف در دلم اثر کرد پیشتر جرات نکرد
صرف وقتی که نزدیک مکان مقفل رفتم آواز جرس متواتر می آمد بوقت شام واپس آمدم و این قصر
بهماسایم که سبب تلقین من مسلمان شده بودند این احوال با ایشان گفتم و عزم مصمم نمودیم که رفته
و آن مکانات مقفل را میگشائیم و از ملک خود میگریزیم که اگر بر این سرکسی واقف شد که کسی از دیگر
داخل غار شده آن را قتل میکنند در آن روز تا رنجم بیمار ضیقتی محرقہ وفات یافت دلم از ملک کارستان
سرد شده عزم آمدن ترکستان نموده اول همه ده نفر داخل آن غار شدیم وقتیکه بسیار مشقت با
آن یک مکان مقفل که از ان آواز جرس می آمد کشادم سقف آن مکان بمقدار دو هزار خت بلند
دیدم در آن جرسی بکلانی پانزده من آویخته دیدم که بعد از یک منث حرکت کرده آواز میکرد و دران
مکان و فوربت های سنگین و برنجی بود و بوی مشک بسیار کشت می آمد و یکطرف صندونا
بسیار افتاده بودند شمار کردم که بقیاس میگویم که از هزار و دو هزار بسیار بودند و بطرف
جرس که نگاه کردم هیچ بخیالم نیامد که حرکت وی بسبب چیست شاید طلسمی کرده باشند فوراً آن
خانه را بند کرده خانه دویم را کشادیم در آن طویله اسپان بود و بقدر یکصد اسپ ها به آخورها
بودند در ابتدای نظر خیال کردم که حقیقت اسپ ها اند وقتیکه خوب تامل کردم دیدم که اسپ های
از سنگ تراشیده اند که کمترین بر صناعان مانی نژاد که بتمی تصویر یک اسپ تراشیده بودند

که هیچ


۱۵
که موج مویهای دم اسپان در آن تصویر نمودار بودند بطرف شمال ان چشمه که رفتم در ان جا
چشمه بسیار شیرین از اب سرد بر آمده بود که در همان زمین غرق میشد معلوم نمیشد که اب بکدام
طرف میرفت متصل چشمه یکسوراخ بود بقدر هفت فت و در داز ان روشنائی میرفت و
متصل چشمه یک بت از برنج یا طلا که تشخیص کرده نتوانستم بقدر ده فت بلند بد و زانو نشسته
و یک شمشیر که آن را از برنج ساخته بودند و تاج شاهی بسر آن بت ماند چشمهای آن بت کوسنک
سُرخ بودند که تعجب انکه مثل چشم انسان پلک میزد ندانستم که در ان چه حکمت بکار برده بودند بعد از
آن اینمکانرا هم بسته کرده مکان سیوم را که از همه مکان ها بلند تر و وسیع تر و دروازه آن هم کلان تر
بود کشادیم در ان بت وطیفه دیدیم و بر هر دهلیز ده هبیت نفر سپاهیان از سنک تراشیده مسار استار
بودند وقتیکه از سه دهلیز ها گذشتیم مکان وسیع و در بقدر د و هزار فت تمام صحن اینخانه نقض کاری
از سنک مرمر و سیاه و سرخ یکتمثال فرش نموده کرد اکر د آن بقدر چهار صد کرسی از سنک مانده و
بر هر یک آنها بتنی بصورت انسان نشسته بدست هر یک قبضه شمشیر وبطرف غربی آن مکان یک تختیت
پایه بقدر نه فت بلند نهاده بر آن تصویر بت بقدر سی فت بلند از سر تا قدم نقره کرده تاج چهار قبه پر
نهاده نشسته بود بخیال چان آمد که تصویر کدام پادشاه بود و درین خانه بوی مشک بکثرت بود و بردی
تخت آن پادشاه دو تصویر بچه های خورد از مس ساخته بودند بشکلی که آن دو تصویر خورد پسران آن
پادشاه باشند این عجایبی از ان مکان دیده بر آمده عرصه بیست و هفت یوم بسبب کثرت
برف که در این روز ها در حدودات شغان و وخان و زیاک افتاده بود و ارد ایستقام کردیم
خبر کابل
موسم نهایت سرد است برف بحدی بارید که به نسبت هفت هشت سال گذشته دو چند و چنانچه


١٦

ترما شیر خدا کرم هم بهفت هشت درجه میرسد از رپوت کوتوالی شهر کابل واضح کردید که دونت
از قلعه قاضی بطرف بیک توت میرفتند وقت شام شده قلعه بیک توت بخاطر اراده صرف طعام
بوده‌اند اواهمد برایشان غالب شده از صعوبت بردو هوای سرد بیهوش افتادند از اتفاقات دو
سوار از طرف پغمان بشهر کابل میکدشتند نزدیک معدلت بیک توت دوتن را بزمین افتاده
دیده ترحم نموده ایشانرا برداشته در قلعه کل اباد اوردند و در مکان گرم اوشان را نکهداشته
اتش را پیشان روشن نمودند از قضا مقدر بکرفن بوقت صبح وفات آو دیگرش صحت یاب
و پرپورت انوالی نیز شعبه نافعه کوتوالی واضح کردیده که واقعه ۱۲ ذی الحجه هندی آب کرم حمام
خود برود حسب مطمح در حجه محمد بالای بام غسل میکرد بعد فراغت غسل وقتیکه پائین بمکان خود
آمد از استیلای مرض فالج کردیده بوقت شام وفات یافت در ماه ذی العقده بسبب شب زنده
و قضا چهار عدد ستلهای مطبخ ترقیده تیرنی بردیگر نیست که درین روزها اگر احیاناً کوزه
مسین پر اب بیرون خانه مانده شود بوقت صبح ان کوزه مس توته توته میکردد راه جلال آباد
کابل کاری مسدود نگردیده بود لیکن سال اسیر بکثرت برف اکثر آمد و رفت مسدود است
داک سرکاری بغایت صعوبت بدو چند ایام سابق دور عهده میکنند صرف در موضع جکد
پنج زمین هشت هشت فت برف افتاده فوته بندد و نود و سه نفر مات برف افتاده کابل با
خرو امان راه مسدود است راه ترکستان و قندهار بالکلم مسدود کردیده دیروز داک قندهار
و در هرمیت هرم تلاوم عاید کابل کردید ::
انما الحياة الدنيا لعب ولهو وزينة وتفاخر بينكم وتكاثر في الاموال والاولاد كمثل غيث اعجب الكفار نباته ثم يهيج فتراه مصفرًا ثم يكون حطامًا وفي الآخرة عذاب شديد ومغفرة من الله ورضوان وما الحياة الدنيا الا متاع الغرور (حدید)