Afghanistan Digital Library

adl0515

http://hdl.handle.net/2333.1/ksn02wdr

This is a PDF version of an item in New York University's Afghanistan
Digital Library (http://afghanistandl.nyu.edu/). For more information about
this item, copy and paste the "handle" URL above into a web browser.
When referring to or citing this item please use the "handle" URL
and not this document or the URL from which you downloaded it.

All works presented on New York University's Afghanistan Digital Library website are, unless
otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely
reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.
NYU Libraries, Digital Library Technical Services, dlts@nyu.edu


نظامنامه
محصول مواشی

در مطبع دایره تحریرات مجلس عالی وزرا طبع شد

۱۷ میزان - سنه ۱۳۰۲

تعداد طبع ثانی ....... (۱۰۰۰) جلد

۱۵

۱۵ سر


گرفته
زکوة
سكل
دیگر مجـ
تو بر
وبالا -
میشد


بسم الله الرحمن الرحیم
نظامنامه محصول مواشی
مقدمه
چون در افغانستان محصول مواشی بانواع مختلف و اقسام متعدد
گرفته می شد، مثلاً محصول :-
زکوة، طرق، علف‌چر، باج‌سیخ، شاهی‌گی، تکت زکوة، سررَمه‌گی
سَرکَله‌گی، روغن، قروت معمولی، سرکانه، چکانه، با وجود محصولات
دیگر تکالیف هم مثل حواله خرید جوال، گلیم، جل، نوار، پشم، ریشمه
توبره، باسلیق، اسپ، شتر، مرکب، که دولت بکار میداشت
و بالای زکوة و مال رعایا ریزش گردیده و از قرار ریزش گرفته
میشد، و نیز محصولاتیکه برای مواشی گذشته شده بود، بالای


۲
یک قوم بیقرار، و بالای دیگر قوم بدیگر قرار محصول کم و زیاد مقرر بود بعضی
از حکام و کارداران خدا ناترس، بلکه نوکران شخصی شان که از یکجای بدیگرجای
حرکت مینمودند مصارف خود را باسم سیورسات و بارگیر، و سواری خود را
باسم (الو) از رعایا میگرفتند، و برای هرکدام وجوه، عامل وضابط علیحده
و برای تحصیل آن محصلان متعدد مقرر گردیده این قواعد باعث تکالیف و زحمات
مالداران می شد.
لهذا بنا بر سوء حالی رعایا صادقه شاهانه ام همه این تکالیف و زحمات را
رفع نموده، یک محصول باسم (محصول مواشی) بالای تمامی مالداران
افغانستان بدون استثنای قومیت و شخصیت وضع نمودم تا مطابق
نظامنامه هذا از همه مالداران در جمیع ممالک محروسه شاهانه ام محصول مذکور
بقسم مساوات و برابری گرفته شود، تا احدی از محصول موصوف
مرفوع القلم شده نتواند.
قاعده (۱) :— بست محصول حیوانات که از قرار ده را یک و یا ده را دو
عهده براران و یا قریه داران یا قبیله داران بدون شمار
بدفاتر پادشاهی قبولدار شده از رعایا افزودی اجرا
بدون شمار میگرفتند، موقوف فرموده شد که بعد ازین بدون
قواعد نظامنامه هذا محصول گرفته نشود.


(۲):— قریه داران یا قبیله دارانیکه سابق ملک، کندیدا ر، میرهزار
ایل بیگی، ارباب، آقسقال، در هر مملکت باصطلاح قوم آن
بنامهای متعدد و مختلف یادمیشدند، ازین پس برای
اقوام کوچی باسم (قبیله دار) و برای غیر قبایل کوچی (قریه دار)
موسوم گردیدند، بنا بر ان قریه دار و قبیله دار را لازم
که با تفاق علاقه دار و و کلانیکه در مجلس علاقه داری از
طرف اهالی انتخاب گردیده اند، سیاهه جزو مواشی متعلقه
خودها را بتفصیل اسم و ولد و ساکن شخص، و نوع حیوان
و تعداد آن بدفتری محال یا مدیر مالیه بدهد، واگر شخصی در
دادن جزو مواشی خود اطاعت نمیکرد بموجب قاعده (۱۷۱)
نظامنامه تشکیلات اساسیه حاکم یا علاقه دار بالادست خود
مراجعت نموده معاونت طلب کند.
(۳):— در جائیکه رأساً تعلق حکام باشد تا درجه حاکم (۳) خود حاکم
بهر قریه دار و قبیله دار در شمار مال حاضر باشد، و جائیکه
رأساً تعلق حاکم کلان حاکم اعلی و نائب الحکومه باشد نائب الحکومه و
حکام مذکور از طرف خود شخصی امین را مقرر میدارند که همراه
قریه دار و قبیله دار و وکیل های منتخبه همان محال که در مجلس


مشورۀ همان ولایت و یا حکومتی اعلی و یا حکومتی کلان میباشد
شمار نمایند.
(٤):- وقت شمار حیوانات در ابتدأ ماه حوت الی اخیر ماه ثور بنابر
موسم زای مواشی همان مملکت مقرر شد که بمیعاد مذکور
بتفصیل قاعدۀ (۱) سیاهه ساخته بدفتر محال ویا
اداره بسپرند .
(٥):- دفتری محال و یا مدیر مالیه سیاهۀ که از قریه داران و دکلا نگیرند
بدفتر و یا ادارۀ مالیه بترتیب قریه و جمیع قریه دار بتفصیل
اسامی و نوع مواشی داخل دفتر نماید تا جمع نوع حیوانات
و محصول سالیانه معین باشد .
(٦):- دفتری محال و یا مدیر مالیه بقرار یکه جزو میگیرد برأی هر ده
محصول ده مواشی بذریعۀ قریه داران و قبیله داران کت سهمی
محصول را روانه کند که اسامی از نوع مالداری و تعداد مواشی
و محصول سالیانۀ خود بدانند .
(۷):- چون شمار مواشی همه ساله میشود در هر سال که شمار مال
مواشی شود محصول دولت از مالدار گرفته میشود ، اگر درین
سازا المجهول ده سقط شد یا مفقود گردید و یا بفروش


رسید مجرای او بخشید و در سال آینده البته جدید شما
می شود.
(۸) : از دفتر محال و یا اداره مالیه تکت قریه داری بر هر قریه دا
و قبیله دار داده میشود که اسامی محصول ده جمع قریه داری
قبیله داری خود را بدانند.
(۹) : محصولات مال مواشی از رعایای دولت بانواع مختلف
و اقسام متعدد گرفته میشد، لهذا حال محصول مال مواشی
بقرار ذیل مقرر گردید :-
شتر - چهار روپیه .
اسپ، قاطر - دو روپیه .
گوسفند و بز - پانزده پیسه .
گاو و گاومیش هر کدام - یکروپیه .
مرکب - یکروپیه .
(۱۰) : موعد رسانیدن محصول مواشی یک قسط مقرر گردید که
موعد قسط آن دو ماه است یعنی از ابتدای ماه عقرب
الی اخیر ماه قوس .
(۱۱) : اسامی اگر محصول مقرر را بموعد قسط نرسانید از قراریکه


باقی بماند از باقیمانده آن ده روپیه را یازده روپیه گرفته میشود.
(۱۲):— قریه داران و یا قبیله داران را لازم است که در (۱٥) ماه
میزان به هر رعیتی مالدار اطلاع بدهند که سررشته رسانیدن
وجه قسط خود ها را بموعد آن بنمایند .
(۱۳):— قریه داران یا قبیله داران محصول مال مواشی متعلقه خود ها را
بموعد قسط از رعیتی تحصیل داشته رسید چهاپی برای شان
بدهند، هرگاه خود مالدار به ابوابجمعی قریه دار و یا قبیله دار
خود تحویل خزانه نماید هم جائز است .
(١٤):— قریه داران و قبیله داران وجه محصول را که از رعیتی مالدا
میگیرند و رسید چهاپی میدهند وجه مذکور را بموعد قسط
تحویل خزانه کرده رسید حاصل دارند .
(١٥):— قریه دار و یا قبیله دار رسید خزانه را بدفتر محال برده دفتری (
محال و یا مدیر مالیه رسید خزانه را ضبط کرده برای سند
قریه دار و یا قبیله دار عوض رسید بدهند .
(۱۶):— دفتری محال و یا مدیر مالیه پس از انقضای موعد قسط
قریه داران و یا قبیله داران را خواسته حساب محصول
مواشی را به ایشان نماید هر قدر که رسیده بود مجرا ب (۱)


باقیماندۀ آنرا معین کرده در ده روپیه یکروپیه دیگر بلفظ جزآ
نقدی بسته وافزود نمایند، واز قریه دار و قبیله دار اشخاصیکه
وجه را نرسانیده اند جزو بگیرد محصل شدید مقرر دارند
که وجه را حصول کند .
(۱۷) :— هنگامیکه محصل تحصیل مقرر شد اگر اسامی قبولدار بود وجه را
بخزانه برساند، اگر قبولدار نبوده بدفتر محال ویا ادارۀ
مالیه حاضر گردیده بمواجهه قریه دار گفتگوی خود را بنمایند
در حالیکه بقرار حسابی ثابت شود از نامبرده حصول و تحصیل
بذریعۀ محصل میشود، واگر ثبوت نشد جواب باقی را قریه دار
و یا قبیله دار به ثبوت بگوید .
(۱۸) :— اگر قریه دار و یا قبیله دار باقی را بذمۀ اسامی قلمداد کرد
ومحصل مقرر شد اسامی را حاضر نموده در رسید قریه دار
و یا قبیله دار را ظاهر کرد، یعنی وجه را گرفته ناحق قلمداد
کرده بود باقی و جزای نقدی اسامی از قریه دار بعلاوۀ
بیست را بیست و پنچروپیه گرفته شود .
(۱۹) :— اگر اسامی وجه باقی وجزای نقدی را با وجود محصلی
الی موعد نوروز نرسانند دفتری محال و یا مدیر مالیه حکماً


۸
مالداری او را باندازهٔ باقی او بفروش رسانیده
وجه محصول را حصول کرده تحویل خزانه نماید .
(۲۰) :- جزویکه قریه داران و یا قبیله داران بدفتر محال و یا ادارهٔ مالیه
میدهند لازم که بسیار غور نمایند که چیزی از سیاهه نماند
اگر مانده بود و ثانی بظهور رسید از سه حال خالی نخواهد بود :-
۱ :- یا قریه دار و یا قبیله دار و وکلا دانسته بمدعا تفتیش خانه
یا اسامی ساخته گی کرده قلمداو نکرده اند، درینصورت
دفتری محال و یا مدیر مالیه تحقیق نماید بعد از ثبوت از
صاحبمال بردو گرفته میشود، و نیز قریه دار و قبیله دار
از قریه داری و وکلا از وکالت عزل میشود اصل
محصول تحویل خزانه و نصف جریمهٔ آن بمخبر انعام
داده میشود .
۲ :- یا از اسامی قریه دار و یا قبیله دار وجه محصول را
گرفته بدفتر سیاهه نداده درینصورت اسامی
از جریمه معاف است و از قریه دار و یا قبیله دار
یک بر دو محصول گرفته شده از قریه داری
و قبیله داری موقوف است .


۳ : - هرگاه اسامی در وقت شمار مال خودرا پنهان
کرده بود از شخص مذکور محصول یک بر دو قسم
جزای نقدی گرفته میشود، واز قریه دار ویا
قبیله دار پنج یک اصل محصول بسبب غفلت جریمه
گرفته می شود.
(۲۱) :- بسال اوّل که جزو شمار مال مواشی که قریه داران یا قبیله داران
و وکلا قلمداد میکنند اگر نسبت بسال گذشته وجه محصول آن
زیاده بوده صداقت شان بدولت مقدس شان ظاهر
گردید از وجه افزونی که بسته شود ده یک آن بطریق
انعام به حسابش مجری داده میشود.
(۲۲) :- جزویکه قریه داران یا قبیله داران وکلا میدهند اگر نسبت
به محصول سال گذشته کسر کلی کرد از طرف حکومتی کلان ، یا
حکومتی اعلیٰ یا نائب الحکومه گی بموجب عرضداشت دفتری
یا سر رشته دار یا مستوفی همان حکومتی کلان یا حکومتی اعلیٰ
یا نائب الحکومه گی نفری برای تفتیش شمار مقرّر میشود
هر قدر که از شمار باقیمانده و داخل سیاههٔ قلمداد قریه دا
و یا قبیله دار و وکلا نگردیده باشد مطابق قاعده (۲۰) عمل خواشده


می شود .
(۲۳) :— اگر جمع محصول مواشی نسبت بسالهای گذشته کسر پیدا کرد ، هرچیزیکه
دولت لازم بداند باجرای آن مقتدر است .
(٢٤) :— حوالجات جل ، جوال ، پشم ، گوسفند ، اسپ ، خریداری
روغن معمولی ، قروت ، گلیم ، نوار ، سردوز ، ریشمه ، توبره
باسلیق ، شتر ، مرکب موقوف است ، دولت کآند
خودرا بخوش رضا و قیمت روز خریداری میکند ، هیچکس را
اجازه نیست که به حواله چیزی بگیرد و یا جبراً خریداری کند
اگر کرده بود و بظهور رسید بقرار نظامنامه جزا جزا می بیند.
(٢٥) :— دفتری محال یا مدیر مالیه همه ساله صورت حساب سالیانه
خود را بمرکز مالیه که تعلق دارد بفرستد و در تحصیل محصول
بنزد دولت مسئول است .
(٢٦) :— اشیائیکه خریداری آن در هنگام محاربه ضرور باشد
بموجب فرمان دستخطی همایونی جنساً دولت میگیرد و قیمت
آنرا در حین حساب مجری میدهد .
(۲۷) :— برای خدمتانه قریه داران و علاقه داران از محصولی
محصول از چهل روپیه پخته یکروپیه بحساب نامبرده مجری


داده شود، ازوجهیکه داخل جریمه آمده باشد خدمتانه
داده نمیشود.
(۲۸) :- شمار مال مواشی که برای سنه ۱۳۰۱ میشود هر مالدار که
در هر موضع باشد سیاهه آن در همان موضع که اقامه دارد شود
مثلاً مالدار فراه و پشت رود که بسته بفراه و پشت رود است
و مالداری شان بقطغن میرود حال از جمع فراه و پشت رود
کم شده بقطغن بسته میشود .
(۲۹) :- بست قدیم که قواعد قدیمه آن بدفاتر سرکاری مانده است
از ابتدای سنه ۱۳۰۱ موقوف و شمار مواشی در هر موضع
که اقامه دارد میشود .
(۳۰) :- اگر بعضی رمه دار که تعداد رمه آن از پنجاه راس اضافه باشد
در سنه ۱۳۰۱ در یک موضع سیاهه مواشی آن آمده باشد و در
سالها آینده خیال رفتن دائمی بدیگر موضع داشته باشد
باید بمدیریه مالیه خود اطلاع داده خط بگیرد .
(۳۱) :- مالداریکه دائمی بدیگر موضع میرود خط مدیریت مالیه موضع سابقه
خود را برای مدیر مالیه موضعیکه جدید آمده میرساند .
(۳۲) :- هر مالدار که از یک موضع بدیگر موضع بطور دائمی میرود لازم که


برای مدیر مالیه موضع سابقه خود اطلاع بدهد تا مدیر مالیه
موضع سابقه او برای مدیر مالیه موضعیکه حال میرود
اطلاعهی کند که مستحضر باشد.
(۳۳) :— هر مالدار که از مدیر مالیه خود خط رفتن دیگر موضع خود را میگیرد
اگر برای مدیر مالیه موضع جدید خود نرساند و یا خود را
در بین راه پنهان کرد بعد از دستیابی و تحقیق محصول
مواشی آن سه چند گرفته میشود.
(۳۴) :— در خصوص الو که کاردار ها در بین راه جبرا میگرفتند قطعاً موقوف
گردید فقط در وقتیکه کدام مهمی که در ان فایده عمومی باشد بموجب
فرمان دستخطی مبارک علیحضرت همایونی حواله و اجرا خواهد شد.
(۳۵) :— چونکه زکوة امر شرعی است، بنابران مالدارانیکه مستوجب زکوه باشند
در رسانیدن ان کوشش ورزیده تمام احتیاط بکار برند.
[تشریح مقاصد] کسیکه یک مال مواشی داشته باشد هم الدار
گفته میشود، و در محصول می آید و محصول مال مواشی
از نر و ماده و خورد و کلان حیوان بلا استثنا یکسان گرفته میشود.
چون اکثر اقوام و قبایل سمت مشرقی، و سمت جنوبی در موقع
جهاد در راه حفظ وطن و ناموس افغانیت، خدمات


قیمت دار ی ایفا نموده اند، بنابر قدر دانی وقیمت
شناسی این قبیل خدماتیکه دائماً منظور حضور من است
تا میعاد ده سال یعنی تا اخیر سنه (١٣١٠) شمسی در
تأدیۀ محصول مال مواشی که بموجب نظامنامۀ فوق بر
عموم قبایل و عشایر افغانستان یکسان نافذ وجاریست
بصورت رعایت خاص تخفیفی که در ذیل نشان داده
شده است منظور گردیده بدینموجب :-
گوسفند، بز، گدی ......... (۵) پیسه
اسپ، قاطر، یابو ......... (۱) روپیه
اشتر ................. (۲) روپیه
گاو، گاومیش ............ (۱) قران
مرکب ................. (۱) عباسی

* *
*


ضمیمۀ نظامنامۀ محصول مال مواشی

(١) :-- اشخاصیکه شمار مال مواشی را مینمایند در موقعیکه محصول سرخانه بدولت میدهند بعد از انجام شمار مال مواشی بقرار مادۀ (٢ و ٣) نظامنامۀ محصول مال مواشی سیاهۀ جزو سرخانه و اصنافی و آسیابی و جواز تعلقۀ خود را نیز میدهند .
(٢) :-- محصول سرخانه و اصنافی و آسیابی و جواز هر موضع بقرار بست مقرری همان موضع گرفته می شود .
(٣) :-- دفتری محال و یا مدیر مالیه بر طبق موادیکه نظامنامۀ محصول مال مواشی ایضاح گردیده باستثنای مادۀ (٢٣ - ٢٦ - ٣٣ - ٣٤) که مخصوص مال مواشی است در بارۀ شمار سرخانه و اصنافی و آسیابی و جواز مراعات و اجرا نمایند .


۱۵
(٤) :ــ کسانیکه از یک موضع بدیگر موضع بقسم دائمی میروند
اگر در همان موضع سرخانه مقرری داشته باشد
موافق بست مقرری همان محلیکه جدید وارد
میشود، محصول سرخانه از او گرفته شود ، هرگاه
در محل واردهٔ او محصول سرخانه مقرری
نباشد از تأدیهٔ محصول سرخانه معاف است.
(٥) :ــ اشخاص متفرقه که اصلاً از جمله ساکنین
قریه جاتیکه مال شان شمار میشود نباشند
در حین شمار محصول مال مواشی خودها را
نقداً تأدیه کنند و یا ضامن وجه بدهند
که هنگام بسر رسیدن قسط محصول مال مواشی
محصول مالداری خود را برسانند.
(٦) :ــ توضیح مادهٔ اول قاعدهٔ (۲۰) محصول
قلم اندازی مال مواشی که برو و گرفته میشود
نصف جریمه را بمخبر انعام داده اصل
محصول با نیم چند آن تحویل خزینه میشود.
تحریر ۲۶ حمل ۱۳۰۲


(۷) : - از گوسفند بره قره قلی که بواسطه پوست
کشته میشوند ، محصول مال مواشي گرفته
نمی شود و معاف است .
تحریر ۹ اسد ۱۳۰۲
ادخال و اجراي این نظامنامه را در نظامات دولتی امر
و اراده مینمایم .


[BLANK PAGE]