نظامنامه
مکاتب خانگی

[ILL]

۹ جوزا سنه ۱۳۰۲

[ILL] کابل


۱۳

نظامنامه
مکاتب خانگی

در مطبع دائرۀ تحریرات مجلس عالی وزرا طبع گردید

۹ میزان - سنۀ ۱۳۰۳

تعداد طبع ثانی ......... (۱۰۰۰۰) جلد


لغة افغان
در علم لغت پشتو
[ILL]
سنه [ILL]
[ILL]


بسم الله الرحمن الرحیم
نظامنامۀ مکاتب خانگی
از انجا که تمامت ترقیات دنیویه و سعادات اخرویه عالم
بشریت مربوط بعلم و دانش است، و جمیع افراد بنی نوع
انسان دانا باشند یا جاهل عالم باشند یا امی معترفند
به اینکه شناختن خدا و ترقیات دین و دنیا و نیل مقاصد
اخروی بدون کسب علم و فن یکی میسر نمیگردد، بمضمون
مَنْ لَا مَعَاشَ لَهُ لَا مَعَادَ لَهُ از نداشتن علم و فن
دوچار ذلتِ روزگار گشته بر ذواتیکه علم و معرفت ندارند
تحصیل اسباب زندگانی صعب و دشوار، و اوسشان


به ذلت ونکبت و خواری گرفتار میگردند لاجرم همچو اشخاص
از حصول سعادات اخروی محروم مانده العیاذ بالله خسر الدنیا
والآخرة میشوند.
بمصداق این مقال حضرت مقتدای ما حبیب قادر
متعال جلت حکمته نیز در بسیاری جاها امت ناجیهٔ
خود شانرا بتحصیل علم وفن هدایت وارشاد و همه شانرا
در استحصال معارف عالیه تحریص و احکام نموده اند.
ازین است که حضور شاهانه ما بغرض فراهم
نمودن اسباب ترقی دین و دولت وتأمین معاملات و
سعادات دنیوی واخروی ملت نجیبهٔ خودمان بیشتر و اولتر
از همه تأمین مکاتب و مدارس را بصورت منتظم تصمیم نموده
اطفال وطن عزیز ما نرا بدون امتیاز حیثیت و رتبه حسب
و نسب با دخال مکاتب مجبور گردانیدیم ، حتی باقتضای
اشدّ ضرورت واحتیاج عدهٔ از اطفال وطن را جهت کسب
و جلب صنایع وحِرَف و علوم و فنون جدیده که یگانه مایهٔ ترقی
امروزهٔ عالم بشریت است بخارج اعزام فرمودیم.
امّا ازینجا که در تعمیم علم و معرفت و وسعت دائرهٔ آن


۳
شوق و شغفی بکمال داشته تصمیم کرده ایم که باید کافه افراد
خطه افغانستان از زن و مرد و که و مه صاحب سواد و مالک
قابلیت نوشت و خوان بوده از خیر کثیر علم بی بهره نمانند
این است که تنها بوجود مکاتب رسمی اکتفا ننموده و مکاتب
رسمی را بصورت فوری برای تعلیم عموم اطفال وطن کافی
ندانسته تأمین مکاتب خانگی را نیز امر و احکام فرمودیم، و وزارة
جلیله معارف را مأمور داشتیم بر اینکه امر تعلیمات را بدو قسمت
منقسم سازد:-
قسمتی همان است که اطفال قاعده بقرار قوانین نظامنامه
وزارة معارف جبراً برای استیفای دوره های ابتدائیه
تعلیمیه در مکاتب رسمی داخل شد تحصیل میگرایند.
قسمتی دیگر اطفالیکه در مکاتب رسمی از طرف مدیر معارف
بنا بر بعض معاذیر از قبیل داشتن کدام مرض متعدی یا کلانی سن
قبول نمیشوند، و یا شمولیت شان در مکاتب رسمی مهلتی میخواهد
در هر محله و گذر هر قریه و قصبه بنزد دانشمندان محلی بتحصیل
تعلیم مشغول گردند تا هم کافه اطفال از سعادت علم و معرفت
بی بهره نمانند و هم زمانیکه در مکاتب رسمی ادخال کرده


٤
میشوند سہولتی در طی مراحل تعلیمات شان دست دهد .
برای اجراین ما این اراده مواد زیانا
قید فرمودیم :-
(۱) – از انجا که مقصد غائی اجازه فرمودن این طور تعلیمات
خانگی بعبارت دیگر اجازه فرمودن تأسیس
مکاتب خانگی همین است که بہر وسیله از وسائل
ممکنه باید قاطبه افراد ملت نجیبه افغان از خورد
تا کلان بہمین قدر ------- خواننده
و نویسنده گردند که بتوانند جرائد وطنیه و اشتهارات
و اعلانات معتاده را خوانده از مفاد آنها مسبوق
شوند، و در تحریر یک رقعه یا یک مکتوب از احتیاج
شخص دیگر برایند ، بناءً علیہ پر و گرام تعلیم خانگی
صرف بہ سہ مضمون : دینیات ، فارسی ، تحریر
انحصار یافت .
(۲) :- فی الواقع باید همون کتب دینیات و فارسی تدریس


شود که در مکاتب سائره رسمیه از طرف
وزارت جلیله معارف احکام فرموده شده است
هرگاه از کتب مزبور بدست نیاید جائز است
که از کتب فارسی: قاعده بغدادی، پنج کتاب
بدون محمود نامه، گلستان، بوستان، اخلاق
محسنی، انوار سهیلی، جرائد وطنیه اشتهارات
عامه تدریس شود، کتب مزبور نه تنها لفظاً
تعلیم شود بلکه باید از مدعا و مقصود بیانات آنها نیز
متعلمین محظوظ گردند.
(٣):— تحریر فارسی یعنی حسن خط و املا باید توأم با قرائت
کتب آغاز شود.
(٤):— در دینیات باید احکام و مسائل ارکان خمسه اسلام
از توحید، و نماز، و روزه، و زکوة، و حج از فرائض
و واجبات و سُنَن و آداب و مکروهات و مفسدات
بقدریکه برای یک فرزند مسلمان لازم است،
علماً و عملاً یاد داده شود.
(٥):— حدّ تکمیل تعلیم این مکاتب خانگی همین قدر است که اطفال


بر خواندن کتب متوسط و مکتوبات و جرائد و اعلانات
فارسی مقتدر گشته در تحریر مکتوبات لازمه محتاج
بغیر نباشند و در دینیات بمسايل مسلمانی علما
و عملا بدانند .

( ٦ ) : — تحصیل حدود مزبور در فارسی و دینیات و تحریر
جبری ولازمی است ، اما متعلمین میتوانند که بعد از
اکمال حدود مزبور بتحصیل دیگر مضامین و علوم قرار
خواهش خود شان نیز پردازند .

( ٧ ) : — چونکه اینطور تعلیمات در مکاتب خانگی تحت تعلیمات
ابتدائیه می آید بناءً علیه تعلیم مزبور نیز حکم اجرا
دارد .

( ٨ ) : — هر وقتیکه در مکاتب ابتدائی رسمی لزوم گرفتن
اطفال احساس شد از همین اطفالیکه در مکاتب خانگی
بتحصیل مصروف اند و سن شان مساعد باشد گرفته
خواهد شد ، و تاسیس این مکاتب سکته در وسعت دایره
مکاتب ابتدائی رسمی وارد نخواهد کرد .

( ٩ ) : — ساعت تعلیم در موسم گرم از وقت طلوع آفتاب


تا دو نیزه بلند شدن آفتاب یعنی تقریباً از
شش الی ۸ ۱/۲ بجه و در موسم سرما از دو سه
نیزه بلند شدن آفتاب تا زوال یعنی تخمیناً از ۹ الی ۱۲
بجه میباشد بعبارت دیگر وقت تعلیم در تابستان
۲ ۱/۲ ساعت، و در زمستان ۳ ساعت میباشد
باید هر قدر اطفالیکه در خانه های خود بوده در مکاتب
شمولیت ندارند در قریب ترین مساجد خودشان
در اوقات مذکوره اجتماع کرده نزد دانشمندان
همان قریه که از عهده تعلیم شان برآمده بتوانند
بتدریس پردازند.
۱۰:— علاقه داران و قریه داران در قریه جات و کلانتران
در محلات شهر موظف اند که در حاضر بودن اطفال
و سرگرمی معلمها در تعلیم شان مراقبت ضمونت
نمایند.
۱۱:— در صورت عدم اعتنا پدران و اولیا اطفال در فرستادن
بچه های شان به تعلیم، قریه داران بعلاقه داران
و کلانتران بقوماندانی اخبار کنند و علاقه داران


وقوماندانها مبلغ یک سنار یعنی (ده پیسه) از
پدر یا والی که در فرستادن پسرش اغفال کرده
در صورت عدم عذر معقول بصورت جریمه نقدی گرفته
تحویل خزانه نموده و رسید آنرا بمدیریت معارف
ولایت و حکومتی مربوطه خود روانه دارند ، حکم این ماده
بعد از شش ماه از تاریخ نشر اعلان هذا اجرا مییابد.
(١٢):- اگر درین زمانیکه وقت تعلیم مکاتب خانگی معین شده
طفلی بدون عذر در شهر بکوچه ها و در قریه جات بسر زمینها
بیکار و عاطل دیده شد قریه داران همان قریه
مسئول میشود.
(١٣):- مدیر معارف برای باخبری قائم داشتن نظمیات
لازمه این نوع تعلیمات خانگی در اوقات ضروری در
مکاتب مزبور گردش میکند .
(١٤):- برای تفتیش مکاتب خانگی در هر سال یک هیئت
تفتیشیه از نائب الحکومگی ها و حکومتی های اعلی
و حکومتی های کلان تعیین میشوند و در هر حکومتی حکام
و علاقه داران همان محل نیز باین هیئت شمولیت ورزند.


۹
امتحان تعلیم شاگردان مکاتب هر موضع را ذیلاً میگیرند
و از نتیجه تفتیش از طرف نائب الحکومه‌گی یا حکومتی اعلیٰ
یا حکومتی کلان بر آنمعلمان که تعداد اکثریت عظیمه
شاگردان شان در امتحان فائق ظاهر شود از طرف
هیئت مفتشین بسه درجه : اوّل (٧٥٠) دوّم (٥٠٠)
سوم (٢٥٠) روپیه انعام نقدا عطا میشود .
اوّل : - در نائب الحکومه گی ها و حکومتی های اعلیٰ مدیران
یا مامورین معارف دوسه نفر اشخاص عالم و
فاضل مرکزی مقرر گردیده تفتیش مکاتب
خانگی علاقه داری و حکومتی هائی را که بلا واسطه
مربوطیت حکومتی کلان بمرکز آن مربوط باشد
مینمایند .
دوم :- در حکومتی های کلان مامورین معارف مرکزی
و اگر ماموریت معارف تشکیل نیافته باشد
دو سه نفر اشخاص عالم و با دانش از مرکزی آنجا
مکاتب علاقه داری و حکومتی های مربوطه
حکومتی کلان را تفتیش میکند از طرف هیئت


مفتشین در تعیین درجهٔ معلمان دقت شود
که زیادی شاگردان و زحمت تعلیم یک معلم
نسبت بدیگر معلم که عده کمی را اداره میکند
ملحوظ و رعایت کرده شود.

(۱۵) :- اشخاصیکه معلمین خصوصی برای اطفال خود معین میکنند
این تعیین شان صرف در صورتی جائز و ممکن است
که اطفال شان بنا بر بعضی معاذیر از قبیل داشتن کدام مرض
متعدی ، یا کلانی سن در مکاتب ابتدائی رسمی قبول
نشده باشند و یا شمولیت شان در مکاتب رسمی
مهلتی بخواهد .

(۱۶) :- مدیر معارف هر ولایت مأمور است بر اینکه ملّاهای
قریه جات و محلات را یعنی معلمان مکاتب خانگی را
نزد خود جمع نموده ایشان را از طرز و اسلوب تعلیم
باین نوع تفهیم کند که جمیع طلاب متعلقۀ خود را بالصنوف
متعدد تقسیم نمایند اعنی بچه ہائے را که در کتاب درسی
با ہم معادلند یک صنف و آنانکه در دیگر کتب مساویند
بصنف دیگر تشکیل بدهند و در تعلیم املا و حسن خط


۱۱
همگان را یکجا مصروف دارند .
(۱۷) :— معلما نیکه درینگونه مکاتب خانگی تعلیم میدهند از ولی
هر شاگرد خود برای اداره و معاش خویش ماهانه
یکقران نقد و یا بقیمت آن جنس گرفته میتوانند
تأدیه این ماهانه مطابق برضای معلمین و اولیای
اطفال متعلق است که بصورت ماهانه و یا اقساط
سه ماهی و یا بوقت فصل پرداخته شود .
(۱۸) :— کلانترها و قریه دارها و علاقه دارها در رسانیدن
وظائف مستمره مزبوره برای معلمان مکاتب خانگی
باید بکمال مراقب و مواظب باشند .
(۱۹) :— علاقه دارها یا قریه دارهای متعلق خود راجع
بجمع نمودن اطفال و منتظم داشتن امورات خارجیه
این مکاتب مشاوره و مذاکره نموده صورتهای
مفیده که لازم داند بمدیر معارف اخبار کنند .
(۲۰) :— حکام هر ولایت به تشویق و ترغیب اهالی بتأسیس
کردن مکاتب خانگی موظف بوده خودشان را
مسئول بدانند .


۱۲
(۲۱): احکام این نظامنامه اولاً در ولایت کابل تطبیق میشود
بعد از تجر به تعمیم مکاتب خانگی این ولایت وزارت
معارف تطبیقات و اجراآت آنرا در دیگر ولایات
و حکومتی ها نیز تعمیم میکند .
(۲۲): برای گذاشتن این نظامنامه بساخه اجرا
علاوه بر نظامنامه های دولت اراده میفرمام
و وزارت معارف باجرای این نظامنامه
مامور است.


[BLANK PAGE]