[BLANK PAGE]


هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ ذَلُولًا

جغرافیه کوچک
برای
صنف سوم ابتدائی
بقرار پروگرام معارف افغانستان
در مطبعه شرکت رفیق طبع گردید
تعداد طبع    ١٣٠٧ سنبله    (٢٠٠٤)


بسم الله الرحمن الرحیم
(۱)
جغرافیه
جغرافیا علمیست که شهر ها کوه ها دریا
ہائے روی زمین را بمانشان میدہد.
چهار سمت
چهار سمت مشرق - مغرب - شمال
جنوب اند .
مشرق
طرف آفتاب برآمد را مشرق میگویند

جغرافیه کوچک دو جزاء چهار صد کاغذ ۱+۱۶

۱۶
میرسد مگر مکتب ہائے کلان و
مدرسه حبیبیه و مکتب حربیه است.
(۹)
ایشیا
وایثیا
طرف شمال متصل است
شمالی و از طرف جنوب به بحر
طرف مغرب به یورپ و بحیرہ
ه احمر از طرف مشرق ببحر الکاہل
ئے کلان ایشیا .


مغرب
۲
شمال
جنوب
مغرب
طرف مقابل مشرق یعنی طرف
آفتاب نشست را مغرب میگویند.
شمال
هرگاه این طور ایستاده شویم که دست
چیزی کم یک کرور روپیه عایدات حصۀ کابلی را هم دارد !
١٥
مگر صد هزار عسکر توپچی و
و سوار و هر وقت آماد
دارد .
افغانستان در وقت ج
ملیون عسکر پیاده و سوار
حاضر کرده میتواند و اگر دشم
از اطفالی باقی همه مردا
زنان خدمت عسکری کن
مکاتب
مکتب های اصول
فی الحال تا صد مکتب


۱۴
ت از جلال آباد - خوست - فراه - میمنه
ت کلان )
فغانستان هشت حکومت کلان دارد :
بمیدان ، غزنی ، قلات ، پشت رود ،
ی ، سمت شمالی ، بدخشان و اسما
شهرهای معتبر افغانستان -
امی معتبر افغانستان ازین قرار اند : -
غزنی - قندهار - هرات - میمنه
شریف - خان آباد - فیض آباد - جلال آبا
عسکر
چه مهدیا فغانستان عسکر اند -

۳
راست ما بطرف مشرق باشد سمت
روبروی خود را شمال میگوئیم .
جنوب
طرف مقابل شمال را جنوب میگویند.
(۲)
زمین - ما در روی زمین زندگانی میکنیم که
شکل آن گرد است مانند تربوز و ما آن را
بواسطه کره
جغرافیائی و نقشه کره مجسمه
نشان میدهیم
روی زمین رفتہ


روئی زمین از خاک و آب مرکب است
آب تقریباً سه برابر خاک است .
بحر - آب روئی زمین که مشهور بدریائی
شور است . به پنج حصهٔ کلان تقسیم شده است که
هر حصه را بحر میگویند و آنها ازین قراراند:
بحر الکاهل - بحر اوقیانوس - بحر هند
بحر منجمد شمالی - بحر منجمد جنوبی .
بحیره
بحیره عبارتست از آبهایی که از بحر کمتر باشد:
جهیل
جهیل مقدار زیادی است از آب در بین

خاک مانند آب ایستاده غزه
خلیج
خلیج قسمتی است
از آب که در خشکی
پیش رفته باشد .
دریا
دریا آب بسیار روان است
بحر یا جهیل شود .
بر اعظم
خاک زمین به پنج قطعه کلان
است که هر قطعه را بر اعظم میگوییم


٤
روئے زمین از خاک و آب مرکب است
تقریباً سه برابر خاک است .
آب روئے زمین که مشهور بدر یائے
است . به پنج حصه کلان تقسیم شده است که
ه را بحر میگویند و آنها ازین قرار اند.
بحرالکاهل - بحر اوقیانوس - بحر منجمد -
منجمد شمالی - بحر منجمد جنوبی .
بحیره
بحیره عبارتست از آبہائے که از بحر کمتر باشند.
جهیل
جهیل مقدار زیادی است از آب در بین
خاک مانند آب ایستاده غزنی
خلیج
خلیج قسمتی است
از آب که در خشکی
پیش رفته باشد .
دریا
خلیج
دریا آب بسیار روان است که داخل کدام
بحر یا جهیل شود .
براعظم
خاک زمین به پنج قطعه کلان تقسیم شده
است که هر قطعه را براعظم میگویند و آنها


۲ "
ازین قرار اند - ایشیا - یورپ - افریقا افغانستان
امریکا - اوشینیا . حدود افغانستان
جزیره ؟ افغانستان از طرف شمال متصل
جزیره قطعه خاکی است در میان آب بدریای آمو و صحرای خیوه و از
جزیره نما ؟ مغرب به مملکت ایران و از طرف جـ
جزیره نما قطعه خاکی است در میان آب به ولایت بلوچستان و از طرف مـ
که از یک طرف به خشکی چسپیده باشد . بهندوستان و چین .
کوه ؟ کوه های کلان
کوه بر آمدگی کلانی است بر روی کوه های کلان افغانستان کوه
زمین که سنگ بسیار داشته میباشد . سفید کوه و کوه بابا است .
مملکت ؟


۱۰
ـ بعد ازان حدود اربعه را بگوید یعنی
ممالک را که متصل افغانستان
چهار طرف واقع اند ـ این سبق را
دو روز تمام کرده کل افغانستان
سبق بدهد باز یک کرت دیگر از ابتدائی
گرفته تا محلات و دهات و بلاد
قریه ها و علاقه جات را مفصلاً نشان
بدهد زیرا حالا طلبا در سا مواضع افغانستان
را خوانده بطرز بهتر واقف شده
میتوانند .
قاضی غلام جان
مملکت حصہ ایست از زمین که پادشاه
داشته باشد .
پائے تخت ؟
پائے تخت مملکت شهری است که
دران پادشاه آن مملکت می باشد.
حدود مملکت ؟
حدود مملکت جابها و اشیائے است که
در چهار سمت آن مملکت باشند .
وطن ؟
وطن مملکتی است که شخص در آنجا
متولد شده و زندگانی میکند .


٨
حق وطن بر هر طفل این است
که بقدر طاقت تحصیل کند تا در کلانی
بوطن خود خدمت نماید و آن را آباد و
از دست دشمن نگاه کند .
وطن ما افغانستان است که در
قطعه ایشیا واقع است .
هدایات برائی معلم
جناب معلم قبل از بیان کردن حدود
اربعه افغانستان بطلبا همه جهات را
چنین بفهماند که اول از خود مکتب شروع
کرده بتدریج تا سرحدات برساند - کوچه

٩
و گذر و محلات را نشان بدهد که
بکدام سمت واقع اند و مکتب
بکدام جانب وقوع دارد
سپس از شهرها بدهات
اشاره کرده جهات همدیگر را
بگوید که فلان ده از شهر و یک
دیگر بفلان جهت است - با
شهر و قریه خود تا دیگر بلاد و و
سمت های آنها را گفته بر
که اول مقامات قریب را
رفته رفته تا سرحدات جهات


ن بر هر طفل این است
نت تحصیل کنند تا در کلانی
مت نماید و آن را آباد و
دشمن نگاه کند .
ا افغانستان است که در
سیا واقع است .
دایات برای معلم
معلم قبل از بیان کردن حدو
نستان بطلبا همه جهات را
ر که اول از خود مکتب شروع
ع تا سرحدات برساند - کوچه

۹

و گذر و محلات را نشان بدهد که از مکتب
بکدام سمت واقع اند و مکتب از آنها
بکدام جانب وقوع دارد .
سپس از شهر یا قصبات مشهوره آن
اشاره کرده جهات همدیگر را بپرسد و
بگوید که فلان ده از شهر و یک ده از
دیگر مقلان جهت است. بعدازان از
شهر و قریه خود تا دیگر بلاد و علاقه ها رسیده
سمت های آنها را گفته برود باین طریق
که اول مقامات قریب را بگیرد و از آنجا
رفته رفته تا سرحدات جهات را نشان

یقین غلام جان


١٠
بدهد - بعد ازان حدود اربعه را بگوید یعنی
آن ممالک را که متصل افغانستان
بهر چهار طرف واقع اند - این سبق را
بیک دو روز تمام کرده کل افغانستان
را سبق بدهد باز یک کرت دیگر از ابتدای
مکتب گرفته تا محلات و دهات و بلاد
و قریه ها و علاقه جات را مفصلاً نشان
بدهد زیرا حالا طلبا در سائر مواضع افغانستان
را خوانده بطرز بهتر واقف شده
میتوانند.

مملکت حصه ایست از زمین که
داشته باشد .

پای تخت ؟
پای تخت مملکت شهری است
دران پادشاه آن مملکت است

حدود مملکت ؟
حدود مملکت جایها و اشیا-
در چهار سمت آن مملکت باشند .

وطن ؟
وطن مملکتی است که شخص
متولد شده و زندگانی میکند .

قاضی غلام جانت


افغانستان
حدود افغانستان
افغانستان از طرف شمال متصل است
بدریاے آمو و صحراے خیوه و از طرف
مغرب به مملکت ایران و از طرف جنوب
به ولایت بلوچستان و از طرف مشرق
بهندوستان وچین .

کوه ہائے کلان
کوه ہاے کلان افغانستان کوه ہندوکش
سفید کوه و کوه بابا است .

۲
قرار اند- ایشیا- یورپ- افریقا
- اوشینیا .

زیره ؟
قطعه خاکی است در میان آب

زیره نما ؟
نما قطعه خاکی است در میان آب
ب طرف به خشکی چسپیده باشد .

؟
آمدگی کلانے است بر روئے
سنگ بسیار داشته باشد.

لت ؟


۱۲
دریائے کلان .
دریاہائے کلان .
دریاہائے کلان افغانستان عبارت اند
از دریائے ہیرمند- ہریرود- دریائے مرغاب
دریائے کابل- دریائے کُنر .
جمعیت افغانستان .
جمعیت افغانستان تقریباً بیست
ملیون یعنی دو کرور است .
مردم افغانستان ہمہ مسلمان اند مگر
بسیار کمی ہندو ہم مے باشند .
پائے تخت .
خاک مانند آب ایستادۀ غربی :
خلیج
خلیج قسمتی است
از آب که در خشکی
پیش رفته باشد .
دریا
خلیج
دریا آب بسیار روان است که دان
بحر یا جھیل شود .
برّاعظم
خاک زمین به پنج قطعۀ کلان تقسیم
است که هر قطعه را برّاعظم میگویند


٤
پای تخت افغانستان کابل است
روئے زمین از خاک و آب مرکب است
پادشاه-
تقریباً سه برابر خاک است .
پادشاه افغانستان علحضرت شهریار
آب روئے زمین که مشهور بدریائے غازی محمد نادر شاه افغان است
است۔ بہ پنج حصہ کلان تقسیم شدہ است که
مه را بحر میگویند و آنها ازین قرار اند. که بر رعیت خود از پدر مهربان تر است
خصوصاً بر شاگردان مکتب که آنها را
بحر الکاہل - بحر اوقیانوس - بحر ہند-
برابر پسر خود میدانند : (نائب الحکومہ گی)
منجمد شمالی - بحر منجمد جنوبی .
افغانستان بہ پنج نائب الحکومہ گی دارہے
بحیرہ کابل - قندها - ہرات - مزار شریف
بحیرہ عبارتست از آبہائے کہ از بحر کمتر باشند قطغن بدخشان : (حکومت اعلیٰ)
جھیل افغانستان جہاز حکومت اعلیٰ دارد
جھیل مقدار زیادی است از آب در بین


١٧
ازین قرار جلال آباد- خوست- فراه- میمنه
(حکومت کلان)
افغانستان هشت حکومت کلان دارد:-
پوگر- میدان- غزنی- قلات- پشت رود-
دایزنگی- سمت شمالی- بدخشان و اسما-
شهرهای معتبر افغانستان-
شهرهای معتبر افغانستان ازین قرار اند:-
کابل- غزنی- قندهار- هرات- میمنه
مزار شریف- خان آباد- فیض آباد- جلال آباد
عسکر
اگر چه همه جا افغانستان عسکر اند-

٣
راست ما بطرف مشرق باشد
روبروی خود را شمال میگ
جنوب
طرف مقابل شمال را جنو
(٢)
زمین- ما در روی زمین زند
شکل آن گرد است مانند تربوز
بواسطه کره
جغرافیائی و نقشه کره مجسمه
نشان میدهیم
روی زمین ٥ قتعه


۲
شمال
مغرب
شرق
جنوب

ب
مقابل مشرق یعنی طرف
پشت را مغرب میگویند.
شمال
گاه این طور ایستاده شویم که دست

جزو دوازدهم کتاب جغرافیه اطفال سنه ۱۳۲۸
۱۵

مگر صد هزار عسکر توپچی و پیاده
و سوار و هر وقت آماده و حاضر
دارد.
افغانستان در وقت جنگ تا یک نیم
میلیون عسکر پیاده و سوار به میدان جنگ
حاضر کرده میتواند و اگر دشمن غلبه کند غیر
از اطفال باقی همه مردان و بسیاری از
زنان خدمت عسکری کنند.
مکاتب
مکتب های اصول جدید افغانستان
فی الحال تا صد مکتب در کابل و


۱۶
اطراف میرسد مگر مکتب ہائے کلان و
مشهور آن مدرسه حبیبیه و مکتب حربیه است.
(۹)
ایشیا
حدود ایشیا
ایشیا از طرف شمال متصل است
به بحر منجمد شمالی و از طرف جنوب به بحر
هند و از طرف مغرب به یورپ و بحیره
روم و بحیره احمر و از طرف مشرق بحر الکاہل
کوه های کلان ایشیا .
جغرافیه کوچک دوهزار چهار صد کاغذ ۱ + ۱۶

بسم الله الرحمن الرح
(۱)
جغرافیا
جغرافیا علمیست که شه
ہائے روی زمین را بماند
چهار سمت
چهار سمت مشرق -
جنوب اند .
مشرق
طرف آفتاب بر آمد را


٢٤
ت در ممالک متحده .
ر امریکای جنوبی .
ریکای جنوبی ازین قراراند
پیرو - چلی - ارجنٹائن .

شینیا
ت است از مجموع جزیره
در بحرالکاهل واقع اند .
ه های اوشینیا آسترلیا
رمین دانسته میشود .

۱۷
کوه های کلان ایشیا کوه همالیه است.
که بلندی آن تا (٢٩٠٠٢) فت میرسد
و بلندترین کوه های دنیا است .
دریا های کلان
دریا های کلان ایشیا ازین قرار
اند- دریای آمو - دریای اوبی .
دریای ینسی - دریای سند -
مملکت ها - ایشیا شانزده مملکت مشہور
دارد - و ازین قرار اند. سائبیریا - جاپان
چین - ہند چین - ہندوستان - بلوچستان
افغانستان - ترکستان چین - ترکستان


۲۳
جبال اندلس در امریکای جنوبی
(١٥)
دریاهای کلان
دریاهای کلان امریکا ازین
سی سیپی۔ امازان .
مملکت های مشہور امریکا۔
مملکت های مشهور امریکا۔
ازین قرار اند۔ کانادا ۔ اتانزو
ممالک متحدہ ۔ مکسیکو .
شہر ہائے مشہور امریکا۔
شہر ہائے مشہور امریکای شما
قاضی غلام جان
۱۸
روس۔ بخارا ۔ خیوه ۔ ایران۔ قفقازیه
لی۔
ایشیای کوچک - شام - سوریا - عربستان
مشہور شہر ہائے ایشیا مکہ معظمہ ۔ مدینہ
منوره ۔ انگوره ۔ کابل ۔ طهران ۔ دہلی
پیکن۔ توکیو۔ بخارا :
(١١)
یورپ
حدود یورپ
حدود یورپ از طرف شمال متصل است
به بحر منجمد شمالی از طرف مشرق به ایشیاد
از طرف جنوب به بحر روم و از طرف


۲۲
۱۹

یکا از طرف شمال متصل است
شمالی و از طرف مشرق به بحر
س و از طرف جنوب به بحر منجمد
ز طرف مغرب به بحر الکامل
ت ہائے امریکا -
یکا را دو قسمت مشهور نموده اند
رار -
یکائے شمالی - امریکائے جنوبی
ہا؟
ہائے امریکا عبارت اند - از
راکی که در امریکائے شمالی و
جغرافیا جزوه چهارم کتاب بحر یہ درمدرسه حبیبیه مطبع شد

مغرب به بحر اوقیانوس
کوه ها
کوه ہائے مشہور یورپ عبارت اند
از کوه یورال و کوہ الپس - کوہ پر نیز ۔
دریا ہا ۔
دریا ہائے بزرگ یورپ عبارت اند
از دریائے والگا ۔ راین - دینوب -
(۱۲)
مملکت ہائے یورپ
یورپ بیست مملکت مشهور دارد - ازین
قرار ترکی - رومانیہ - بلغاریہ - سرویہ - یونا ۔


۲۰
ایتالیا۔ اسپانیا۔ پورتگال۔ ہانگری۔
سویت زر لیند۔ المان یعنی جرمنی۔ لکسمبرگ
بلجیم۔ ہالیند۔ فرانسہ۔ جزائر برطانیہ۔ دنمارک۔
سویدن۔ ناروے۔ روسیه۔
شہر ہائے مشہور
شہر ہائے مشہور یورپ ازین قرار اند:
قسطنطنیہ۔ ماسکو۔ برلن۔ پیرس۔ لندن۔
(۱۳)
افریقا
حدود افریقا
افریقا از طرف شمال متصل است.

۲۱
بہ بحر روم و از طرف مغرب و
اوقیانوس از طرف شرق بہ بحر
کوہ ہا؟
دریا ہا؟
ممالک مشہور۔
ممالک مشہور افریقا ازین قرار
مصر۔ طرابلس۔ تیونس۔ الجزا
سودان۔ حبشہ۔ سنی گمبیا۔ گنیا
کیپ۔ موزنبیق۔ زنگبار۔ کانگوئی
(١٤)
امریکا
حدود امریکا؟


۲۰

یا - پورتگال - ہانگری -
- المان یعنی جرمنی - لکسمبرگ
نسه - جزائر برطانیہ - دنمارک -
ے - روسیه -
مشہور
، مشہور یورپ ازین قرار اند!
و - برلن - پیرس - لندن -
(۱۳)
افریقا

شمال متصل است.

۲۱

به بحر روم و از طرف مغرب و جنوب به بحر
اوقیانوس از طرف شرق به بحر ہند به بحرام -
کوه ہا ؟
دریا ہا ؟
ممالک مشہور -
ممالک مشہور افریقا ازین قرار اند !
مصر - طرابلس - تیونس - الجزائر - مراکش
- سودان - حبشہ - سنی گمبیا - گیانا - حکومت
کیپ - موزنیق - زنگبار - کانگوئی خود مختار
(١٤)
امریکا
حدود امریکا ؟


۱۹
۲۲
مغرب به بحر اوقیانوس
آمریکا از طرف شمال متصل است
کوه ها
به بحر منجمد شمالی و از طرف مشرق به بحر
کوه ہائے مشہور یورپ
اوقیانوس و از طرف جنوب به بحر منجمد
از کوه یورال وکوہ الپس ۔ کوه
جنوبی و از طرف مغرب به بحر الکاہل ۔
دریاہا ۔
قسمت ہائے امریکا ۔
دریا ہائے بزرگ یورپ
آمریکا را دو قسمت مشهور نموده اند
از دریائے والگا ۔ راین ۔
ازین قرار ۔
(۱۲)
آمریکائے شمالی ۔ آمریکائے جنوبی،
مملکت ہائے یورپ
کوه ہا ؟
یورپ بیست مملکت مشهور
کوه ہائے امریکا عبارت اند۔ از
قرار ترکی ۔ رومانیه - بلغاریہ
جبال راکی که در آمریکائے شمالی و


۲۳

جبال اندلس در امریکای جنوبی
(١٥)
دریاهای کلان
دریاهای کلان امریکا ازین قرار اند
سی سیپی۔ امازان .
مملکت های مشہور امریکای شمالی
مملکت های مشہور امریکای شمالی
ازین قرار اند۔ کانا دا ۔ اتا زونی یعنی
ممالک متحدہ ۔ مکسیکو .
شہر ہای مشہور امریکای شمالی.
شہر ہای مشہور امریکای شمالی واشنگتن

قاضی غلام جان

۱۸

ارا - خیوه - ایران - قفقازیه
کوچک - شام - سوریا - عربستان
شہرهای ایشیا مکہ معظمہ - مدینہ
ورہ - کابل - طهران - دہلی
کیو ۔ بخارا .
(١١)
یورپ
دود یورپ
دپ از طرف شمال متصل است
شمالی از طرف مشرق به ایشیاد
جنوب بہ بحر روم و از طرف


٢٤
و نیویارک است در ممالک متحده .
ممالک مشهور امریکای جنوبی .
ممالک مشهور امریکای جنوبی ازین قراراند
برازیل - کولمبیتہ - پیرو - چلی - ارجنطائن.

اوشینیا

اوشینیا عبارت است از مجموع جزیره
های متفرقه که در بحر الکامل واقع اند .
کلانترین جزیره های اوشینیا آسترلیا
است .
حتی که قطعه پنجم زمین دانسته میشود.

۱۷
کوه های کلان ایشیا کو
که بلندی آن تا (۲۹۰۰۲)
و بلند ترین کوه های دنیا
دریا های کلان
دریاهای کلان اسی
اند- دریای آمو - دریا -
دریای ینیسی - دریای
مملکت ها - ایشیا شانزده
دارد- و ازین قرار اند- سا
چین - ہند چین- ہندوس
افغانستان - ترکستان - چین


[BLANK PAGE]