۱۴۳

تنها سواحل آدریاتیک که عرض آن از چند کیلو متر بیش نیست دارای
آب و هوای بحرالرومی است بعضی دره های وسیعی که رشته
جبال ساحلی را قطع کرده نیز این آب و هوا را بداخل میبرد. باران
درین ناحیه بسیار میبارد در بعضی نقاط تا به ۴۰۹ سانتیمتر میرسد
غیر از ناحیه ساحلی و ناحیه که در مجاور جلگه هنگری واقع
میباشد سائر نقاط داخلی دارای آب و هوای است بری ولی
معتدل باران بیشتر در فصل تابستان میبارد .
رود های مهمه این مملکت یکی رود بین المللی دانوب است
که شعبہ های دراوه - تیسا - وسا و بآن داخل شده قسمتی ازان
سرحد یوگسلاوی و رومانی است .
دیگر تیسا و در او که قبلا شرح آنها را دیده درین مملکت برود
دانوب میریزند.
رود ساو که از جبال تارولیس سرچشمه گرفته در بلگراد
برود دانوب متصل میگردد.
رود مراد که سر چشمه آن مرکز مملکت و آن نیز بنوبه خود


۱۲۴

بین بلگراد و سرحد به دانوب داخل میشود.
بالاخره رود نارنتا که داخل بحر آدریاتیک میگردد.
جغرافیای سیاسی
سکنه آن:- مملکت یوگسلاوی که دارای ۱۲ میلیون جمعیت است
همیشه گرفتار مهاجرت های بزرگی بوده علت عمده آن تعدیات
و فشارهائی را میتوان ذکر کرد که ترکها و مسلمانان آلبانی بایشان
وارد می آوردند بهر صورت عنوان جدید این مملکت، مملکت صرب
کرواتسی و اسلاونی عناصر مرکبه آن را بخوبی تلقین مینماید.
سه عنصر مذکور از شعب نژاد سلاو جنوبی یا یوگسلاو
هستند.
وضع حکومت و شهرها
مملکتی است سلطنت مشروطه پایتخت آن شهر بلگراد (۹۰۰۰۰ جمعیت)
در ملتقای رود ساو و دانوب واقع شده شهری است از
نقطه نظر تاریخی دارای اهمیت در ابتدای قرن شانزدهم
بتصرف عثمانی در آمده و در اوائل قرن هجدهم از آن منتزع گردید.


۱۴۵

این دو واقعه تاریخی شاهد و گواه ترقی و تنزل امپراطوری عثمانی
شمرده میشود شهرهای دیگر یوگسلاوی چندان هم جمعیت آنها که
تا درجه قابل ذکر میباشند عبارت اند از: زاگرب یا اکرام (۷۹۰۰۰
جمعیت) در کراسی - سارایوو (۵۲۰۰۰ جمعیت) در بسنی
لیوبلیانا (۴۲۰۰۰ جمعیت) در کارنیول
اسکوبلیه (۷۰۰۰۰ جمعیت) در صربی ریخ در صربی ستی نیه
در مونتینگرو

بنادر مهمی که در ساحل دالماسی واقع اند بنادر زارا (۳۷۰۰۰
جمعیت) اسپالا تو و کاتارو و راگوز میباشند.

جغرافیای اقتصاد
۱- فلاحت آن - منابع حیات اقتصادی یوگسلاوی چندان
متنوع نیست مملکتی است زراعتی و چوپانی عمده ثروت آن حصوباً
فلاحیش مانند زراعت- تربیت حیوانات جنگلها وغیره میباشند
جز در نواحی خشک کار است و نواحی دار دار که فقط
کوه ها مشجر است تمام اراضی یوگسلاوی چه کوه و چه فلات حتی


١٢٦

مرداب های ساوا از جنگل پوشیده است تربیت حیوانات درین مملکت
مترقی تر از زراعت شده در نواحی شمالی با عها میوه بسیار وجود دا رد
درخت تاک و زیتون در سواحل آدریا تیک بخوبی تربیت میشود
محصولات عمده زراعتی گندم و دره است، زراعت چقندر قند
شاهدانه تنباکو - سیب زمینی خیلی قابل توجه میباشد درخت توت را
برای تربیت و پرورش کرم پیله بعمل می آورند .
۲ - صنعت آن - بواسطه تسلط طولانی خارجیانی مملکت
یوگسلاوی دارای صنعت مهمی نیست بطوریکه تقریباً میتوان گفت
صنعت کلی در آن دیده نمی شود .
معادن آن (زغال سنگ - آهن میس - بز) در
بسنی - کارنیول و در صربی در شرف استخراج است صنایع آن
تقریباً تمام صنایع دستی است که صنعت گران کوچک بان مشغولند
معہذا در کارنیول بسنی و صربی چند کارخانه فلز کاری - کاغذ
سازی و غیره دیده می شود .
۳ - وسائل حمل و نقل درین مملکت خطوط آهن باید بیشتر


۱۳۷

از مجاری کشتی رانی اهمیت داد حال هم سه رشته خطوط مهمه مانند
خط آهن و این قسطنطنیه یا سالونیکا- خط اروپای غربی به روما
از راه دره ساو در یوگسلاوی وجود دارد.
VIII
رومانی
جغرافیای طبیعی
حدود و مساحت آن - پس از جنگ بین الملل مساحت و جمعیت
رومانی تقریباً دو برابر شده ایالات ترانسیلوانی، مہد روماینہا،
قسمتی از شرقی بانا - بوکوین و بسارابی را مالک شده امروز
حدود آن از طرف شمال روسیه و پولنی - جانب مغرب
چکوسلواکی ہنگری و یوگسلاوی - از جنوب بلغاریا
و از مشرق به بحر سیاه است .
قبل از جنگ ۱۳۷۰۰۰ کیلو متر مربع ساحت
داشته و حال ۲۹۸۰۰۰ مساحت دارد.
پستی و بلندی آن - رومانی از ناحیه بسیار شخص پستی و بلندی


۱۳۸

تشکیل یافته یکی ناحیه جلگه و دیگری ناحیه قله ئی و کوهستانی ناحیه جلگه
شامل اولاً بسارابی و مولدوی در شرق کارپات ثانیاً در جنوب
کارپات بین آلپ یا ترانسیلوانی و دانوب ایالت والاشی
ثالثاً بین دانوب سفلی و بحر اسود ناحیه دو بروجه میباشد.
ناحیه قله ئی و کوهستانی عبارت است از اولاً کارپات مرکزی یا
آلپ یا ترانسیلوانی که تا ۳۰۰۰ متر ارتفاع داشته و از طرف جنوب
مشرف بجلگه والاشی میباشد این کوه هر چه بجانب شمال غربی متوجه میشوند
پست میگردد. ثانیاً فلات ترانسیلوانی که در دامنه شمال
غربی آلپ ها واقع است.
آب و هوا و رودهای آن جلگه ترانسیلوانی که دنباله جلگه رود
بشمار می آید دارای آب و هوائیست سخت و بالنسبه خشک یعنی زمستان
بسیار سرد، بهاری بارانی و تابستانی خیلی گرم در داخل مملکت
آب و هوا بری است زیرا کوه های بالنسبه مرتفع مانع از دخول
بخار آب میباشند دو باد موسمی در رومانی می وزد یکی از شمال و
مشرق موسوم به کریوت دیگری از جنوب موسوم به اوسترو وینش


۱۲۹
این دو باد خیلی سخت و باعث اختلاف کلی در جه حرارت میشوند. بارانهای
تابستان عموماً شدید و سیلابی است .
رودهای عمده عبارتند از : رود دانوب که مسیر خود را درین
مملکت تمام کرده بالاخره به بحر اسود وارد میشود . رود نیستر که سرحد
بین روسیه و رومانی است. رود پرودت که از کار پات سرچشمه
گرفته به دانوب میریزد . رود سیرت که با چند شعبه دیگر متصل
و به دانوب داخل میگردد. رود « المبو و تیزا - أُولت
وجیو که در اراضی والاشی برود دانوب ملحق میشوند بالاخره رود
تیسا و مارُس که سرچشمه آنها ازین مملکت است. سواحل این
مملکت پست و رسوبی است .
جغرافیای سیاسی
ساکنین و جمعیت آن - ساکنین مملکت رومانی جده
یا رومانی کبیر از نژاد لاتن میباشند رومانی ها اصل خود را به مهاجرین
رومی که طراژان امپراطور روم به ایالت داسی که همان ترانسیلوانیا
امروزه است فرستاده بود میرسانند .


۱۳۰

بهر صورت رومانی ها مردمی هستند سبزه با قدی متوسط
ولی قوی و چهار شانه شغل عمده ایشان فلاحت و چوپانی است
هرچند دارای اخلاق و عادات و تمدن لاتن میباشند ولی معتقد
بمذهب ارتودکس هستند. جمعیت مملکت تقریباً ۶ میلیون یعنی بطور
متوسط پنجاه و چهار نفر در هر کیلومتر مربع سکنی دارند
وضع حکومت و شهرهای آن - رومانی مملکتی است سلطنتی مشروطه
قوه مقننه بدست دو مجلس سنا و مبعوثان است پایتخت مملکت شهر
بخاست (۲۹۵۰۰۰ جمعیت) واقع در جلگه مونتنی شهری بسیار زیبا
و خوش منظر مانند تمام پایتخت ها مرکز تجارتی و صنعتی و علمی میباشد
دیگر شهرهای معتبر عبارت اند از کیشنو (۱۱۸۰۰۰) در بسارابی
برسز نودیتر (۸۷۰۰۰ جمعیت) در بوکوین
بیاشی (۷۶۰۰۰ جمعیت) در ملداوی
تمی چوارا یا تمشواس (۷۲۰۰۰ جمعیت) در بانا
گالاتز (۶۶۰۰۰ جمعیت) و برایلا (۶۱۰۰۰ جمعیت)
دو بندر در کنار رود دانوب برای حمل گندم بخارج میباشند


۱۳۱

کلوژیاکولوژواس (۶۰،۰۰۰ جمعیت) در ترانسیلوانی
کرائیوا (۴۵،۰۰۰ جمعیت) در ایالت اُلتنی
بالآخره دو بندر اُورسُوا و اسماعیل در کنار رود دانوب
که غله و نفت رومانی را بخارج میفرستند و بندر کنستانتزا
در کنار بحر اسود که در آتیه یقیناً دارای اهمیتی خواهد شد.
شهرهای فوق الذکر عموماً یا مرکز خرید و فروش محصولات
فلاحتی و یا بندرهای در کنار دانوب و بحر اسود میباشند،
از نقطۀ نظر صنعتی نمیتوان بهیچ یک اهمیتی داد.
جغرافیای اقتصادی
پیشۀ عمدۀ امروزۀ رومانی ها نیز مانند سابق زراعت زمین
و تربیت حیوانات است.
در نواحی جلگه برای حمل بخارج گندم و برای مصرف داخلی ذره
زراعت میکنند. تربیت تاک در حدود کارپات و ترانسیلوانی
شده و زراعت نباتات صنعتی مانند تنباکو - شاہدانہ - کتان -
چقندر قند رواج کلی دارد.


۱۳۲
حیوانات شاخدار - گوسفند - خوک بعهده زیاد درین مملکت تربیت میشود
شغل عمده مردمان ساکنین دو بروحه صید ماهی است
استفاده از جنگل ها یکی از منابع عایدات مهم رومانی میباشد.
صنعت عمده رومانی محدود به صنایع استخراجی و آن هم منحصر
به نفت و نمک بوده پس از انضمام بانا و ترانسیلوانی محصول
زغال سنگ و مواد آهنی آن نیز زیاد شده است.
بعضی معادن طلا و نقره در نواحی کوه بیهار وجود دارد کارخانجات
مهمی درین مملکت دیده نمیشود عده معدودی هم که یافت می شود در شهر بخارست
است رومانی برای تجارت خود مالک مجرای ذی قیمت دانوب میباشد
از ۱۹۱۴ رومانی ازین حیث رتبه اول را در ممالک بالکان حائز گردیده
صادرات آن بیش از واردات و شامل گندم و نفت است که بانگلیس -
فرانسه و ایتالیا میفرستد. واردات آن ماشین آلات است که بیشتر
از آلمان و منسوجات است که از اطریش وارد می نماید.
این مملکت بواسطه موقعیت طبیعی خویش و چاه های نفتی که داراست آئینه اقتصادی را
نشان میدهد. نفت رومانی در اورپا رتبه دوم را دارد.


۱۳۳
اروپای شرقی روس
قبل از ۱۹۱۴ اروپای شرقی تنها مملکت معظم روسیه که از بحر خزر تا سواحل منجمد شمالی و از کارپات و ویستول تا اورال و قفقاز منبسط بوده در بر داشته است این مملکت تقریباً نصف اروپا مساحت دارد. ۱۳۰ تا ۱۴۰ میلیون جمعیت داشته است بموقعیکه جنگ بین المللی روسیه داخل جنگ شد و دو سال و نیم با آلمان و متفقینش مبارزه کرده ولی در مارس ۱۹۱۷ انقلاب شد و در انروز خانواده رومانوف را از تخت امپراطوری سقوط کرده بکلی وضع حکومت جدیدی روی کار آمده روسیه در ژانویه ۱۹۱۸ از منازعه کنار گرفت
جنگ بین المللی و انقلاب داخلی روسیه برای آن دو نتیجه مهم بخشید :-
۱- از جانب مغرب اراضی وسیعه از روسیه جدا و بدولت جدید التأسیس پولنی و به رومانی داده شد .
۲- از ناحیه بالتیک عده مللی که از نژاد روس نبوده دارای استقلال کامل یا استقلال داخلی گردیدند ، تشکیل دولی دادند هر چند هنوز سرحدات این دول کاملاً مشخص نیست ولی اساساً وجود خارجی دارند .
ممالک مزبوره عبارت اند از :-


١٣٤

١ - از طرف شمال مملکت فنلاند .
٢ - در جنوب آن مملکت استونی که در ساحل سطای خلیج فنلاند واقع است.
٣ - در جنوب استونی ملکت لتونی ( لیونی و کورلاند ) در کنار خلیج ریگا .
٤ - بالاخره در جنوب لتونی مملکت لیتوانی .
پس فعلاً مملکت روسیه فقط شامل نواحی است که نژاد روسی در آن سکونت دارند.

روسیه

یا
اتحاد جماهیر شوروی اشتراکیه
جغرافیای طبیعی
حدود و مساحت آن - روسیه از طرف شمال محدود است با قیانوس منجمد شمالی
از طرف شرق باسیا ( جبال اورال و کوه اورال ) از طرف جنوب به بحر اسود و بحر خزر
از جانب مغرب به ممالک جدید التاسیس فنلاند - استونی - لیتونی - لیونی - پولنی مملکت رومانی
سرحد شمال شرقی جنوبی آن طبیعی و سرحد غربی روسیه قرار دادی است -
از ١٩٢٠ مملکت روسیه شامل ممالک روسی بمعنای اخص یعنی روسیه کبیر
( نواحی شمالی و شرقی ) روسیه صغیر ( اوکرانی ) و ممالک اسلامی متصرفه آن گردید.


١٣٥

مساحت این مملکت وسیعه امروزه تقریباً .... ٤,١٤ کیلومتر مربع است.

پستی و بلندی آن۔ پستی و بلندی روسیه بپنج ناحیه تقسیم میشود:-
١- ناحیه منجمد شمالی و غربی - یخچالها عصر چهارم دو مرتبه بخاك روسیه حدود
کیو دنیپرتي تو گودُرد هجوم آورده و اراضی آن را از شن و گل پوشانیدند
در نتیجه در این ناحیه دریاچه‌ها متعدد، و مردابها و باتلاقهای زیادی بوجود
آمده است سپس این اراضی از جنگلها مستور گردیده و هنوز هم نقاطی که دست
انسان شروع به کار کردن در آن ننموده پوشیده از جنگل میباشد.

با وجود وحدت شکل پستی و بلندی این ناحیه چهار ناحیه
بالنسبه مشخصی میتوان در آن مشاهده نمود :
الف جلگه قطبی - ب - ناحیه دریاچه‌ها در اطراف پطرگراد یا لینن گراد.
ج- اراضی مرتفعه لیتوانی در نزدیکی بالتيك - د- ناحیه پولید سی یا ناحیه جنگلها
و مردابها از سمت مغرب بمشرق یعنی از بوگ تا پولنی و رود دمنیئه امتداد دارد

٢- روسیه مرکزی - این ناحیه فاصل و مشترك بین ناحیه منجمد شمالی
و جلگه علف زار جنوبی میباشد، پستی و بلندی آن محسوس تر (٣٠٠ متر ارتفاع)
و رودهای اکاودن از آن جاری است.


۱۳۶
اراضی مرتفعه غربی آن که از شمال غربی بجنوب شرقی امتداد دارد از
خطات والداي شروع و به خلاصه دسه ختم میگردد.
اراضی مرتفعه شرقی سواحل کوهستانی ولگا را از غازان تا قژاد بپتزین فراگرفته است.
۳ـ روسیه جنوبی یا ناحیه مویقی ـ اراضی این ناحیه روسیه که از بالآء
گالیسی شرقی و والا مشی شروع و تا قلب سلسری امتداد دارد نیز رسوبی
است حصلی این رسوب از اثر یخچالها بنبود بلکه دریایهای خشک شده
و شطوطی که در این ناحیه جاری است آنرا بوجود آورده اند.
ناحیه جنوبی روسیه از دو قسمت مرکب میباشد یکی ناحیه مزروع اراضی صیام
یا چور نوزمیه که فوق العاده حاصل خیز است و دیگری ناحیه
علف زار و مراتع که هنوز کاملاً بزیر اداره نیامده است.
۴ـ کریمیا ـ در جنوب این جزیره برخلاف سائر اراضی روس رشته جبال
مرتفعی که در همان زمان چین خوردگی الپها بوجود آمده دیده میشود، این کوه دارای
١٥٤٣ متر ارتفاع و مشرف به بحر است. جبال کریمیه بقیه رشته کوهی است
که جبال بالکان را بجبال قفقاز متصل میساخته است .
ه ـ اورال که رشته جبالی است قدیمی و آنرا ۲۰۰۰ کیلو متر طول حاصلی در اثر


۱۳۷
مرور زمان از هم فرو ریخته و ارتفاع آن قابل ملاحظه نیست. مرتفع ترین
نقاط آن در شمال واقع و ١٦٥٦ متر ارتفاع دارد.
آب و هوا و رودهای آن ـ در آب و هوای روسیه نیز مانند پستی و بلندی
آن اختلاف بسیار می دیده میشود تمام نواحیش تقریباً دارای آب و هوای
بری یعنی اختلاف زیاد بین فصول گرم و سرد (زمستان بسیار سرد و تابستان گرم)
شده است و دوام زمستان که از چهار تا هشت ماه امتداد دارد.
در مغرب تحت تاثیر اقیانوس بالنسبه هوا معتدل تر در مرکز درجه حرارت
زمستان ٢٠ درجه زیر صفر و در تابستان تا ٣٥ درجه بالای صفر میرسد
شمال آن مطیع آب و هوای قطبی و در نتیجه منجمد و بالاخره در کریمیه بر عکس تمام خاک
روسیه آب و هوای مطبوع و ملائم بحر الرومی محسوس است.
وراثی باد در تمام خاک روسیه تا کمال شدت است بادهای قطبی که هیچ
مانعی در مقابل خود ندارد هوای منجمد آن منطقه راحتی تا بحر سیاه آورده و بادهای
جنوب شرقی در زمستان بسیار سرد و در تابستان سوزان میباشند
رودها روسیه بچهار حصه تقسیم میشود.
۱ ـ به اقیانوس منجمد شمالی ـ رود پچورا ـ دونیا و آنگا.


۱۳۸
۲ - به بحر بالتیک :- رود یوا - ناروا - دونا
۳ - به بحر اسود :- رود دنیستر - بوگ - دنیپر که دومین رود روسیه
و سومین رود اروپاست - دُن .
۴ - به بحر خزر :- رود ولگا (۳۴۰۰ کیلومتر طول) طویلترین رودهای
اروپاست و از فلات والای سرچشمه میگیرد - اورال .
رودهای روسیه همیشه اهمیت زیادی برای این مملکت داشته اند بواسطه
فقدان راههای تجارتی تمام حمل و نقل محصولات و مال التجاره در زمستان
بوسیله سورتمه و در تابستان با کشتی از مجاری این رودها میشده است .
امروزه نیز میتوان گفت که اهمیت سابق خود را کاملاً از دست نداده اند .
جغرافیای سیاسی
ساکنین و جمعیت آن :- اگر ناحیه روس غربی یا روسیه سفید را که از قدیم
الایام بین پولنی و روسیه قدیم مشترک بوده استثنا نمائیم در ۱۹۱۸ جمعیت
این مملکت از ۱۳۴ میلیون به ۱۰۰ میلیون تنزل کرده است .
هر چند اینمیزان جمعیت ظاهراً خیلی کثیر است ولی نسبت به وسعت خاک
مملکت باید گفت که غیر قابل ملاحظه میباشد (بطور متوسط ۲۰ نفر در هر کیلومتر مربع)


با این که منابع طبیعی روسیه یکا ملاً برای اعاشه جمعیت خود کفایت مینمود
وجود این عده زیادی از ساکنین آن از چند سال قبل از جنگ عمومی تازه نام
ممالک امریکای جنوبی و آسیا مهاجرت کرده و انقلاب اخیر به عده مهاجرین افزود.
وضع حکومت وشهر های مهم آن - پس از انقلاب ۱۹۱۷ وضع حکومت روسیه
بصورت جمهوری مبدل شده و امپراطوری تزاری عنوان اتحادیمهای
شوروی اشتراکی بخود گرفت.
حکومت مرکزی بدست سویت یعنی مجامع مشکله از نمایندگان کارگران
سپاهیان دهاتین میباشد.
یک کمیته اجرائیه مرکزی که دارای سیصد عضو است هجده کمپر دولت
میده
یا و زیر انتخاب نموده، اداره امورات وزارت خانها را بایشان تفویض مینمان
کمیته مزبوره از نمایندگان مجاهیر مجتمعه تشکیل گردیده است . پای فعلی مملکت
شده
شهر مسکو ۲۰۰۰۰۰۰ ۱۷ جمعیت میباشد این شهر که در روی رود مسکوا بنا
مرکز مذهبی روسیه قدیم بوده تمام خطوط عمده راه آهن روسیه از ان عبور میکنند
شهر لیست تجارتی دارای کارخانجات بزرگ نساجی دارالعلوم بزرگی در
۱۷۰۰ اوران تاسیس شده کتابخانه با مهی را نیز مالک میباشد. در حقیقت میتوان


١٤٠

شهر مسکو را در عین حال مرکز علمی روسیه گفتند.
در روسیه کبیر شهرهای معتبر عبارت اند از:
پطرگراد که بهمان سوق پطر بنامبوره پایتخت حکومت تزاری است که امروزه
بنام لینن گراد موسوم دارای ٧٠٠،٠٠٠ جمعیت است. این شهر در
١٧٠٣ بقوه اراده پطر کبیر در اراضی مفتوحه از سوید در کنار رود نیوا بنا شده
گذشته از نقطه پطر پای تخت مقبول ترین و آبادترین شهرهای روسیه
و مرکز عمده تجارت و صنعت بوده است. قلعه نظامی مشهور کرونشتان
در مقابل این شهر در جزیره کتلین واقع است. ساراتود (١٨٨٠٠٠
جمعیت) بزرگترین شهرهای ولگای سفلی و بازار عمده فلاحتی و تجارتی است.
سامارا - (١٧٥،٠٠٠ جمعیت) که محل انشعاب راه آهن ماوراء سیبیری
و تاشکند میباشد. قازان (١٤٦٠٠٠ جمعیت) در روی تپه بساحل چپ رود
ولگا بنا شده مرکز مذهبی و ادبی مسلمانان روس است.
تولا. - (١٢٩٠٠٠ جمعیت) در مرکز یک ناحیه صنعتی واقع کارخانجات
مهمی برای ساختن آهن و چدن دارد کارخانه اسلحه سازی آن در زمان پطر کبیر
دائر شده اشیاء فلزی مختلفه از قبیل سماور و غیره از این شهر ساخته میشود.

جغرافیای (س١٣٠٥) بحر الموم با مکتبی.


١٤١
حاجی ترخان (١٢١٠٠٠ جمعیت) بندر مهمی برای صید ماهی و تجارت
پوست در روی رود ولگا میباشد .
اورنبورگ (١٠٨٠٠٠ جمعیت) که موقع مهمی در سر راه آسیای روسی دارد
در ناحیه اورال شهرهای معتبر عبارت اند از :-
پرم واوفا (مراکز معدنی) یکاترین لوبرگ وچلیابنیسک میباشند.
در نواحی شمالی شهر آدخان توبلسک و در جنوب اژل - کورسک ووژتی فینه
روسیه صغیر دارای شهرهای ذیل است :-
اڈسا (٣٣٥٠٠٠ جمعیت) بندری در کنار دریای سیاه دارای ساختمانهای
خوب و تقریباً شبیه شهرهای اروپائی وار در ١٨٠٣ شروع بترقی نموده است
کییو (٤١٢٠٠٠ جمعیت) شهر مقدس روسها مرکز تجارت گندم
وغلات وقند) وصنعت و هم چنین مرکز علمی میباشد .
خارکوف (٢٤٩٠٠٠ جمعیت) که در قرن هفدهم قریه کوچکی بوده بعدها بواسطه
موفقیت طبیعی خویش روی به ترقی رفته مبدل جاهرکز صنعتی و بازار مکاره گردید
رستوف (٢٠٢٠٠٠ جمعیت) در نزدیک مصب رود دن و مرکز
حکومت قفقاز میباشد .


١٤٢
کرشن (٢٠٣٠٠ جمعیت) بندری است برای خروج گندم .
سیمفرپول (١٦٦٠٠٠ جمعیت) حاکم نشین کریمیه هرچند این شهر از حیث جمعیت بر
سباستوپول برتری دارد ولی از نقطه اهمیت بعد از ان واقع است در روسیه
که قرن ها بین روسیه و پولنی متنازع فیه بوده چهار شهر معتبر مينسك
(١١٣٠٠٠ جمعیت) ويتشك (١٠٨٠٠٠) اسمولنسك
(٧٦٠٠٠) و بالآخره موهيلو (٧٢٠٠٠ جمعیت) دیده میشود.
بالآخره دو شهر نیز نی نوگورُد که همه ساله بازار مهمی برای خرید و فروش
مال التجاره های مختلفه در ان دائر میشود و نيكلايوسك در کنار رود بْرُگْ
در خاتمه باید ذکر کرد .
جغرافیای اقتصادی
فلاحت آن ـ اکثر ساکنین روسیه را دهاقین تشکیل میدهند و بواسطهٔ اختلاف بعض
اراضی و آب و هوا هر یک از روسیه کبیر ـ صغیر و سفید ارزش اقتصاد مخصوص دراند
١ـ روسیه کبیرـ درین ناحیه بواسطه اینکه جنس اراضی یخچالی است جو سیاه
و یونجه بعمل میآید ـ جو سیاه تغذیه اهالی رفته و پاره مشروبات الکلی نیز
از ان تهیه مینمایند ـ گندم در ایالات شرقی زراعت شده چون محصول آن


١٤٣
علاوه بر مصرف اهالی است بخارج حمل میشود.
نباتات صنعتی از قبیل کتان-شاهدانه-و چغندر قند درین نواحی بعمل آید
ولی ترقی و توسعهٔ آن بیشتر در روسیه صغیر میباشد.
تربیت حیوانات (حیوانات شاخدار- اسپ و گوسفند) نیز مانند گندم
مخصوص و منحصر بایا لات شرقی است.
ماهی که درین قسمت جای قسمت جای مصرف گوشت را گرفته بمقدار زیاد
صید میشود جنگلهای انبوه و پر درختی که دیده میشود در نواحی روسیه کبیر بطوری
که تقریباً تمام نیمه شمالی آنرا پوشانیده در حدود دونیا و پچورا ۶۸ درصد
و در اورال ۷۰ درصد اراضی را فراگرفته است.
۲ - روسیه صغیر - اراضی حاصلخیز خاک سیاه روسیه در این ناحیه واقع
و از این روی مزیت محسوس بر سائر قسمت های روسیه دارد- گندم- جو
چغندر قند کتان- شاهدانه بمقدار زیاد زراعت شده محصول فوق العاده میدهد
گندم آن بمالک خارج حمل میشود - بواسطه داشتن چمن زار های پر علف
گله های بزرگی از حیوانات شاخدار- گوسفند- بز- اسپ و خوک درین
تربیت میشود، در جزیرهٔ کرمیه تاک بخوبی بعمل آمده ولی جنگل تقریباً وجود ندارد قسمت


١٤٤
٣ - روسیه سفید - با وجود ترقیات مختصری که در وضعیت فلاحتی آن
ظاهر شده با وجود این اراضی آن چندان استعداد نداشته وآلات زراعت نیز در ابتداست.
صنعت آن - با این که طرز صنعت جدید بتازگی وارد روسیه شده معهذا
بواسطه افزایش سریع جمعیت سرمایه خارجی و ماشین‌های انگلیسی و تعوی گمرکی
که تا قبل از ١٩١٤ داشتند صنعت روسیه در پاره نمود ترقی فوق العاده
نموده است قبل از جنگ عمومی صنعت روسیه بطریق ذیل مرتب شده بود:-
١ - صنایع تغذیه و مشروبات الکلی. ٢ - صنعت پارچه بافی - معادن و فلزات
و بالاخره محصولات شیمیائی که اهمیت آن بپایه شعبه صنعت اولیه نبوده است.
١ - روسیه کبیر - دو منطقه معدنی مهم اورال و تولا درین قسمت واقع میباشند.
محصول زغال سنگ آن چندان قابل ملاحظه نیست در عوض در روسیه چوب
و نفت در کارخانجات و راهها آهن مصرف میشود. نفت در قفقازیه د بیشتر
در بادکوبه استخراج و از راه ولگا بداخل روسیه حمل میگردد .
هر چند آهن روسیه خیلی فراوان است ولی باز هم رتبه اول را دارا نبوده محصول
معادن طلا و طلای سفید آن بیشتر است. در ١٩١٣ روسیه بواسطه معادن
اورال و سپری خود از حیث استخراج طلا رتبه چهارم را در عالم داشته و از حیث

جغرافیه (صنف سوم) مکتب حبیبیه


١٣٥
محصول طلای سفید اولین مملکت دنیا بشمار می آید .
مراکز عمده صنعتی روسیه کییر و شهر مسکو و پطروگراد و مهمترین آنها نساجی
مسکو و فلز کاری در پطروگراد است
۲- روسیه صغیر. استعداد صنعتی اینسمت نیز مانند استعداد فلاحتیش
بیش از سائر نقاط روسیه میباشد زغال سنگ و آهن بعد از یاد استخراج شده
فلز مانگانژ از حدود یکا ترنیوسلا و بدست آمده و ازین حیث روسیه صغیر
پس از قفقاز و هندوستان در درجه سوم واقع است .
در ایالت اوکرانی صنایع کوچک دیده میشود که مهمترین آنها قند سازی است
۳- روسیه سفید- با آنکه از وضعیت فلاحتی این ناحیه فوق گفتیم معلوم
میشود که صنعت کلی در قسمی معمول نگردیده طرز صنعت همان طرز ابتدائی فقط
که قبل از جنگ عمومی مشاهده میشد در شهر هلسینسک بوده است .
وسائل حمل و نقل- وسعت مملکت روسیه دشمن مخوفی برای پیشرفت اقتصاد
و سیاسی این مملکت بوده اتفاقا در ابتدای تاسیس رودها قابل کشتی رانی
و جدیدا راههای آهن این کسر را جبران نمود .
١- جاده ها- در ١٩١٤ روسیه تقریباً ٤٠٠٠ کیلومتر جاده ها عرا به رو داشته است


۱۴۶
بیشتر جاده ها بطور اساسی ساخته نشده در موقع آب شدن یخ و برف عبور ازانها
ممتنع میباشد - بدینصورت غالباً در موقع زمستان هنگامیکه زمین از یخ و برف پوشیده
است با سورتمه مسافرت مینمایند .
۲ خطوط آهن - باستثنای فنلاند طول خطوط آهن روسیه در ۱۹۱۴
بالغ به ۶۶۴۰۰ کیلومتر بوده است هر چند این خطوط برآ توسعه پیشرفت اقتضا
مملکت معاونت بسیار کرده و میکند ولی اساساً از یک نقطه نظر سیاسی و نظامی
کشیده تا وحدت دی مملکت با تسریع اعزام قشون تأمین نماید.
شهر مذکور مرکز کلیه خطوط آهن روسیه است .
۳ کشتی رانی داخلی- امروزه نیز خطوط روسیه اهمیت سابقه خویش را دارا هستند
در زمستان بواسطه یخ بندان و بهار بواسطه طغیان بی اندازه این دریا ها قابل استفاد
کامل نبوده تنها از ۱۵۰ الی ۲۰۰ روز در سال برای کشتی رانی مساعد میباشد
بطور کلی در روسیه ۴۶۴۰۰ کیلومتر مجاری کشتی رانی موجود است که در ۳۴۰۰۰
آن کشتی های بخاری سیر مینماید .
۴- کشتی رانی بحری- بزرگترین بدبختی روسیه از بدو تشکیل این بوده که راه
بدریا آزاد نداشته و این جنگ عمومی استقلال ممالک بالیتیک وضعیت آنرا سخت تر کرد

جغرافیه تجارتی - ص۱۴۶ شماره ۵-۶


۱۴۷
بدینجهت تجارت آن چندان ترقی نگرفته و بنادر مهمه که دیده میشود بسیار معدود است:
در بحر ابیض آرخانژلسک - در بحر بالتیک پطروگراد - در بحر اسود
اُدسا ـ کرچ - راستو و بالآخره در بحر خزر بندر حاجی طرخان .
۵- تجارت خارجی آن قبل از ۱۹۱۴ میزان کل تجارت سالیانه روسیه هفت
میلیارد بوده بدیهی است نسبت بوسعت خاک و جمعیت مملکت این میزان
تجارت چقدر مختصر است، صادرات آن مواد غذائی (حبوبات - آرد - کره
و تخم مرغ) مواد اولیه (چوب - کتان) و واردات آن پنبه و کائوچوک پشم
ماشین آلات و اشیاء مصنوعه چای بوده است .

II
ممالک بالتیک
پس از اضمحلال امپراطوری تزاری روس مللی که از نژاد اسلاو نبوده و در حصص
غربی اطراف بالتیک مرکزیت داشتند از روسیه جدا گردیدند .
استقلال مملکت فنلاند را غالب دول اروپا و امریکا شناخته استونی و لتونی
بنام ممالک بالتیک معروف است لیتوانی هنوز کاملاً تشکیل نگردیده اند.
مملکت پولنی اراضی سابقه را مالک شده و اراضی اوتنزیک در تحت حمایت

جغرافيه معارف ٢٥-٢٤-٢


۱۴۸
قیمومیت مجمع اتفاق ملی بصورت مملکت آزادی درآمد .
اول فنلاند
جغرافیای طبیعی
رئیس
حدود ومساآن مملکت فنلاند که از طرف شمال به اراضی رو نروژ وا قبا
محدداز جانب مغرب بخلیج بوتنی از سمت مشرق بر وسیه واز جنو بخلی فنانلا
قتا
محد وداست دارای ۳۷۳۶۴۶ کیلو متر مربع مساحت میباشد سرحد جنوب
شرقی آن از شهر پیطر گرادبیش از بیست کیلومتر خط مستقیم فاصله ندارد .
ساختمان ج جنس اراضی اراضی فنلاند با تبدای عصر اولیه را انقلابا
زمینی ، بوجود آمده تاثیر یخابهای عصر چهارم پستی و بلندی آنرا با وجو سختی سنگها
هموار ساخته زمین سطحی که بجانب بحر ابیض مائل است تشکیل دارد .
اگر از نقطه نظر معرفت الاراضی دقت شود معلوم میگردد که اراضی فنلاند وسوئداً
یک جنس بلکه در قدیم الایام یکدیگر متصل و مربوط بوده اند مدتها فرو رفیگی خیلج
بوتنی آنرا از شبه جزیره اسکا ندینیا وجداگردا بید و جودمجمع الجزائرا لاند
شاهد این مدعاست .
دریاچه های متعددی سطح اراضی فنلا ندر پوشانیده بطوری که در قسمت جنوبی


١٤٩
تقریباً بنصف اراضی قرار گرفته است معروف ترین این دریاچها دریا سایما میباشد
آب و هوا و نباتات آن فنلاند دارای آب و هوای سخت و فوق العاده سخت زمستان
طولانی و شدید تابستانی گرم و خشک در فصل زمستان تقریباً بطور متوسط ۷۵
سانتیمتر برف می بارد.
غالب اراضی شمالی فنلاند از جنگل پوشیده شده و درختهای آن بیشتر از جنس درختان
مخروطی در نواحی جنوبی درخت بلوط نیز دیده میشود. پائین از منطقه جنگلی چمن زارهای
در مراتع دیده شده بالاخره در حدود جنوبی اراضی زراعتی واقع است ولی باید
که زمینهای زراعتی فنلاند خیلی غیر قابل ملاحظه و از ۲ درصد تجاوز نمیکند.
تقریباً از ۸ سهم در صد اراضی فنلاند هیچگونه استفاده نمیشود.
جغرافیای سیاسی
ساکنین و جمعیت آن - باستثنای لاپنهای شمال و عده معدود از مهاجرین
خارجی تمام سکنه فنلاند از نژاد روس میباشند دارای قدی بلند ـ شانهای عریض مویهای
باوطی چشمهای میشی فنلاندیها مردمان زحمت کش و دارای اخلاقی پاک و منزه
شغل عمده ایشان زراعت در زمینهای سوآم مساعد مملکت وصید ماهی است
مملکت فنلاند ۳۳۴۴۰۰۰ جمعیت دارد (در هر کیلو متر مربع ۱۰ نفر)


وضع حکومت شهرها آن. فنلاند که تا ۱۸۰۹ جزو مملکت سوید بوده از ان تاریخ
بامپراطوری روس ضمیمه شده در دسامبر ۱۹۱۷ مستقل گردیده طرز حکومت آن
است یعنی یکنائب السلطنه یکمکسئه وزرا و مجلس ملی که بارا عمومی انتخاب
امور مملکت را اداره میکنند زنان نیز درین مملکت حق رای دارند.
جمعیت شهر فنلاند از بیست هزار تجاوز مینماید و تقریباً تمام آنها در کنار بحر واقع
پایتخت مملکت بندر هلسنکفرس...۱۳۸۰) دارای دارالعلم و کتابخانه ها
مشهوری است دگر شهرهای معروف عبارتند از:
آبو (...۵۶) در ناحیه غربی واقع در تاسلطه سوید یها حاکم نشین بوده است
و از حیث جمعیت دومین شهر فنلاند است .
تا مر فورس (...۴۷ جمعیت) که در داخل مملکت واقع است .
بالاخره وازا. اولیا بورگ و تورنئا
مهمترین ثروت فنلاند جنگلهای آن است که چوب ها آن را بریده در صنعت
استعمال و یا بخارج حمل میکنند کارخانجات این مملکت کلیه با قوه آب حرکت می آید
بواسطه فراوانی مراتع تربیت حیوانات درین مملکت بسیار ترقی و در نتیجه
لبنیات آن معروف و بسوید و انگلیس حمل میشود .


١٥١
با وجود کمی اراضی زراعتی فلاحت و تربیت حیوانات و صید ماهی تابع مهم اقتصادی
فنلاند میباشد در و انرا کارخانجات فلز کاری خود دارد و نساجی منسوبات پنبه یی
پنیه آلود تامر نفورس تا درجه قابل ملاحظه است. بطور کل واردات فنلاند بیش از
صادرات آن است راه آهن آن منحصر بخطی است که از پطروگراد به هلسنگفورس
و تورنیا میرود.
دوم - استونی و لتونی
جغرافیای طبیعی
حدود و مساحت آن - هرچند این دو مملکت مجزی هستند ولی تحت عنوان ممالک
بالتیک مشهور اند.
استونی دارای ٤٠٠٠٠ کیلومتر مربع مساحت بطرف شمال بخلیج فنلاند بطرف
ببحر بالتیک از جنوب به لتونی از مشرق بروسیه محدود است.
لتونی ٦٥٠٠٠ کیلومتر مربع مساحت و حدود آن از شمال با ستونی مغرب بالتیک
بجنوب به لیتوانی و قسمتی از پولنی و مشرق به روسیه میباشد.
ساختمان اراضی آنها - واقع در ساحل بالتیک دامنه فلدت والدای این
دو ممکلت از فلدت بالنسبه مرتفعی (۳۱۴) متر تشکیل یافته سطح از یک طبقه


١٥٢
رسوب بخالها عصر چهارم پوشیده است تقریباً همان شکل ظاهر اراضی فنلاندیر
غربی را داراست مهمترین دریاچه ها که درین ملک واقع است دریاچه یپوس
میباشد، سواحل آن پست و دارای تپه های شنی است (دوین) دارای آب
و هوا مانند آب هوا فنلاند و روسیه سخت ولی بازهم تحت تاثیر بادها باران آورید
قدری معتدل تر میباشد رود د و نیا از مملکت لیتوانی عبور و بخلیج ریگا میریزد.
جغرافیای سیاسی
ساکنین و جمعیت آن ۔ دران استونی شعبه از نژاد فنلاندی در نتیجه نزدیک
به نژاد زرد هستند جمیعت استونی ٤٠٠،٠٠٠ نفر میباشد .
لتونی باشعبه از نژاد آرین و پس از ورود باین ناحیه عده قلیلی از استونی ها
که در لتونی اقامت داشتند مضمحل ساخته خود مستقلاً مسکن گزیدند.
جمعیت لتونی ٤٠٠،٠٠٠ نفر است.
وضع حکومت و شهرهای آن ۔ دو مملکت استونی ولتونی دارای حکومت
جمهوری هستند رئیس حکومت بکمک مجلس مقننه که نمایندگان ها ارا عمومی مردم
انتخاب می شوند اداره امور را مینمایند.
انتخاب نمایندگان مجلس نسبی است.

جغرافیه در صفحه ١٥٥ پایان یافت


۱۰۳
پایتخت مملکت استونی شهر ریول (۷۹۰۰۰ جمعیت) است خط راه آهن
این شهر را بساحل بالتیک متصل مینماید این شهر از دو قسمت مرکب میباشد یکی
شهر اشرافی که محل تقرر حکومت و ادارات و حکومتی است دیگر قسمت سفلی
که مرکز تجارت و صنعت میباشد -
پایتخت لتونی شهر ریگا (۸۵۰۰۰۰ جمعیت) است که پس از ادیسا دومین
بندر روسیه قدیم بوده شهر های معروف آن یکی دونسیک (۹۰۰۰۰ جمعیت)
دیگری میتاوا (۳۰۰۰۰ جمعیت) حاکم نشین کور لاند میباشد.
حیوة اقتصادی این دو مملکت متوسط است محصولات فلاحتی آنها غلاً
کتان و بیت حبوبات و سیب زمینی و میوجات میباشد. صنائع
آن در استونی نساجی و خصوصاً بافتن پارچه های پنبه است و در لتونی و بیشتر در
حوالی ریگا فلز کاری و تهیه مواد سیمیائی است.

سوم - لتیوانی
این مملکت که در مجاورت لتونی و روس شرقی واقع است سرحدات آن بجانب
پولنی هنوز مشخص نیست و وضعیت طبیعی آن همان وضعیت لتونی و روسیه شرقی
است مملکتی است هموار در ساحل بالتیک از رسوب انقلابات عصر سوم پوشیده شده

جغرافیای اروپا هزار نه صد و نوزده تسلیم فراج


١٥٤

دریاچه ها و مردابهای بسیاری سطح مملکت را فراگرفته است رود نیمن لیتوانی را
مشروب و پروس شرقی به بحر بالتیک میریزد.
مملکتی ست فلاحتی و مردمان آن زراعت پیشه از حیث حیوه اقتصاد شباهتی
تامی به روسیه سفید دارد زراعت و صنعت آن بکلی ابتدائی ست.
حاکم نشین آن شهر کونو (٨٨،٠٠٠ جمعیت در ١٩١٠) بزرگترین شهریست
که در روی رود نیمن و خط آهن پطروگراد ـ برلن واقع گردیده است. این مملکت
ضعیف تر از آن است که بتواند خود را بدون اتکاء بغیر نگاهدار کند و آتیه
آن را هنوز نمیتوان پیش بینی و قضاوت کرد.
بندر ممل و حوالی آن که در ساحل بالتیک واقع و بندر طبیعی لیتوانی شمرده میشود
سابقاً تحت تملک آلمان بوده معاهده ورسای آنرا از آلمان متبرع و لـی هنوز
تکلیف قطعی آنرا دول متحده مشخص نکرده اند تقریباً ٢،٥٠٠ کیلو متر مربع
مساحت و ١٢٠،٠٠٠ جمعیت دارد.
چهارم ـ شهر آزاد دانزیک ـ این شهر که دارای ١٧٠،٠٠٠ جمعیت است با اراضی
مجاورۀ خود در تحت حمایت مجمع اتفاق ملل مملکت آزاد دانزیک را تشکیل داده
نسبت ساکنین آن ملیت آلمانی را ترک گفته داخل اتحاد گمرکی پولنی گردیده اند.


۱۵۵
پنجم پولنی
شرح ان سابقاً گذشت.
اروپای جنوبی
اروپا جنوبی عبارت از سه شبه جزیره است که در بحر مدیترانه بجانب دریناه قرار
گرفته اند شبه جزائر مذبوره جزیره بالکان، شبه جزیره ایتالیا و شبه
جزیره اپریك (اسپانی و پرتگال میباشند.
این قسمت از اروپا كه منطقه چین خوردگیهای الپ است و کوهها آن در اثرین؟
عصر سوم تشكیل یافته پستی و بلندی آن جوان و دارای نقاط مرتفعه میباشند.
تمامی کوههای آتشفشانی اروپا كه باز گاه گاهی فوران میكند مانند وزویی -
استر ومبول واثنا درین ناحیه واقعند.
ولی از نقطه نظر تاریخ شیوه انسانی تغییرات عمده در اروپا جنوبی ظاهر گردید
در قدیم الایام معتمد ترین ملل اروپائی درین قسمت مسكن داشته مركز تمدن
و تجارت بحر مدیترانه بوده و سائر نواحی اروپا در حال وحشت بلكه مجهول الحال بودند
در قرون جدیده بواسطه اكتشافات بحری كشف امریكا و راه جنوب افریقا
لطمه بزرگی به موضعیت مدیرانه وارد آورده ممالكی كه در ساحل اقیانوس اطلس واقع بودند


١٥٦
مقام علمی مدیترانه را گرفتند .
پس از حفر ترعه سوئز چون راه بحر الروم و بحر احمر نزدیک ترین راه وصول
بهند و تجارت با شرق بود باز دریای مدیترانه مقام اولیه خویش را دارا
گردید بالاخره جنگ بین الملل نیز تاثیراتی در اروپا جنوبی نموده اگر در شبه جزیره
ایریک تغیراتی ظاهر نشد و شبه جزیره ایتالیا تغیرات مختصری بخود دید
لیکن جغرافیای سیاسی شبه جزیره بالکان بکلی منقلب شد تشکیلات جدیدی
دران بوجود آمد .
شبه جزیره بالکان
جغرافیای طبیعی آن
این شبه جزیره که در جنوب شرقی اروپا و بلافاصله در مجاورت اسیا واقع است
بواسطه رشته کوهی که دران قرار گرفته معروف به شبه جزیره بالکان و از طرفی نیز چون ساکنین ان
عبارت از دو نژاد اسلاو و گرک (یونان) هستند بعضی اوقات هم تحت عنوان شبه جزیره اسلاو و گرک
نام برده میشود .
شبه جزیره بالکان از طرف شمال بدره دانوب سفلی از شرق به بحر اثوه یا مجمع الجزایر بحر مارمارا بحر اسود
از جانب جنوب به بحر مدیترانه و از مغرب به دریای آدریاتیک و ایونین محدود است .


١٥٧
ساختمان اراضی پستی و بلندی آن- اساساً شبه جزیره بالکان از نقطه
طبیعی شامل دو قسمت مشخص است:
۱- رشته جبال سنگی که عبارت از تودۀ ردلف- فلان صربی و مقدونیه میباشد.
۲- نواحی که در اواخر عصر سوم بوجود آمده و بتوده هاسنگی سابق الذکر متصل گردیده اند
نواحی مزبوره عبارت اند از :
در شمال چین خوردگیهای بالکان (جبال بالکان که به کارپات های جنوبی متصل شده)
و در مغرب چین خوردگیهای دنیاریک (رشتۀ جبال شعبۀ الپ های آلبانی)
که بموازات آدریاتیک قرار گرفته اند. در جنوب چین خوردگیهای یونان
(رشتۀ جبال پینید و موره) که دنبالۀ آنها در مجمع الجزایر دیده شده به جبال آسیای
صغیر مربوط میشود، بدین طریق پستی و بلندی شبه جزیره بالکان را از شمال بجنوب
میتوان چنین تشریح کرد:
اولاً ناحیۀ شمالی که مرکب از تودۀ جبالی است با خلاتها (صربی- مقدونیه)
و جلگه های وسیعه (جلگه مرتفع داخلی و جلگه های ترامس) قلل مرتفعه که درین قسمت
دیده میشود عبارت اند از :
قلۀ لیوبوتن (۳۰۵۰ متر) در الپ های دنیاریک قلۀ ریلو داق در رشته جبال


١٥٨

ردیف ویو منجپل و یاده چلیکا در سلسله کوه های بالکان .
ثانیاً ناحیه جنوبی که رشته کوه های آنرا قسمت نموده و جلگه های کوچک داخلی و ساحلی تشکیل میدهد (مانند تسالی - آتیک غیره) معتبرترین قللی که درین ناحیه مشاهده میشود قله پارناس در جبال پیند - قله المپ - اسا و پیلیون ساحل بحر اژه و بالاخره تایقت در کوه های مور میباشد .
سواحل شمالی شبه جزیره در ناحیه شرقی یعنی بحر اسود و مارمارا رسوبی و پست و در ناحیه غربی مرتفع و کوهستانی است . سواحل جنوبی دارای بریدگیهای بسیار خلیج ها و پدیده های مهمی مانند خلیج کورنت شبه جزائری مانند موره - آتیک و شالسیدیک وعده زیادی جزائر و دامنه ها در ان واقع است - مهمترین جزائری که میتوان درین ناحیه ذکر کرد جزائر ایونین - کاندیا یا کرت و مجمع الجزائری که بین یونان و آسیای صغیر قرار گرفته اند میباشد .
آب و هوا و پستی و بلندی آن : شبه جزیره بالکان در شمال دارای آب و هوای بری (تابستان گرم زمستان سرد - بارانهای سیلابی در تابستان) این آب و هوا هر چه از مغرب بجانب شرق میرویم محسوس تر میشود در جنوب شبه جزیره آب و هوای بحر الرومی است (تابستان گرم زمستان معتدل - باران پائیز و زمستان) عموماً


۱۰۹
ناحیه شمالی که مهم ترین آنها موراوا در صربی - ایسکر و وید در بلغاری
هستند به رود دانوب ریخته عموما در موقع ذوب برف طغیان شدید مینمایند
رونای جنوبی نیز سیلابی و خیلی غیرمنظم دورد و ماریتین امعتبریترین انها
میباشند.
نباتات ان - در نواحی شمالی شبه جزیره بالکان کوهها از جنگل پوشیده
و در جلکه ها مانند جلکه ها جنوب روسیه زراعت غلات بخوبی میشود- درجنوب
منطقه نباتات بحر الرومی است اشجار معروف این ناحیه سرو صنوبر محصولا
عمده نباتیش محصول تاک - نارنج و زیتون ست .
جغرافیای سیاسی
مساکنین آن - شبه جزیره بالکان بواسطه این که ده سروا، تهاجات شرقی
بغرب واقع بوده نژاد های مختلفه دران دیده میشود چه از هر قوم در موقع بکوچ
عده پیش یا کم در دره ها و جلکه ها آن اقامت گزیده و تاکنون توانسته
است خصوصیات نژاد می خویش را محفوظ دارند.
درین شبه جزیره شش نژاد بزرگ منزل دارند:
۱-یونانیها- که با انکه در جزائر وسواحل سیاه صغیر هستند بالغ به نه ملیوان


١٦٠
از اعقاب یونانیها قدیم (هلین ها) ناحیه جنوبی شبه جزیره مقدونیه تراس
را اشغال نموده اند.
٢ - البانی ها - که عده ایشان تقریبا ۱،٦٠٠،٠٠٠ از اعقاب پلاسگ ها در شمال
غربی شبه جزیره ناحیه آدریاتیک سکنی دارند
٣ - صرب ها - بالغ به ٢،٥٠٠،٠٠٠ نفر اصلا از نژاد اسلاو و محل اقامت است ایشان در شمال البانی است
٤ - بلغارها نزدیک به ٣،٧٥٠،٠٠٠ از نژاد مغول لی قبول تمدن اسلاو را کرده
در مرکز شبه جزیره بین دانوب و یونان مسکن دارند.
٥ - رومانیها - که شرح آن قبلا گذشت.
٦ - ترکها - که عده ایشان به سه میلیون بالغ از اعقاب مغولها و در نتیجه از نژاد
زرد هستند هر چند عده زیادی از ایشان بجانب آسیای صغیر رجعت نمود ولیکن
قسطنطنیه و پاره نقاط دیگر اقامت دارند.
نژاد مختلفه مذکوره در فوق هر یک دولت علیحده تشکیل و بواسطه اختلاف نژاد
و ملی رقابت فوق العاده بایکدیگر دارند
تقسیمات سیاسی شبه جزیره - تا اواخر قرون جدید تقریبا تمام شبه جزیره
بالکان در تحت تصرف ترکها بود و بعدا مندرجا بواسطه اختلافات نژاد و پاره غوائل


١۶١

سیاسی قطعه قطعه از زیر تسلط ترکها خارج شده، بطوریکه در ١٩١٤
هفت مملکت مستقل درین شبه جزیره وجود داشت.
امروز شبه جزیره بالکان شامل شش مملکت مستقل است که نه فقط
از نقطه نظر نژادی بلکه از حیث منابع ثروتی و شیوه اقتصادی نیز
تفاوت زیادی مابین ایشان دیده میشود
ممالک مزبوره عبارت اند از :-
١- ترکیه اروپا
٢- رومانی (شرح آن گذشت)
٣- صربی و منتینگر و - بسنی و هرزگوین و ایالات کراسی با
ضمیمه گردیده تحت عنوان یوگسلاوی جغرافیا انرا دیدیم
٤- بلغاری
٥- یونان .
٦- البانی .

اول ترکیه اروپا
امروز اراضی ترکیه در اروپا فقط منحصر بشهر قسطنطنیه نواحی مجاوره بوسفر


۱۶۲
و بحر مار مارا و قسمت شرقی تزا لن است.
شهر قسطنطنیه که سابقاً پایتخت تمام مملکت عثمانی بوده هنوز هم از معتبر ترین
شهر ها تر کیه بلکه شبه جزیره بالکان میباشد دارا یک ملیون جمعیت در سر
راه
بری اروپا و آسیا واقع مدخل بحر اسود میباشد این جهت موقعیت فوق العاده
را دارند
میباشند
و همیشه طرف توجه دول معظمه اروپائی بوده و هست شهر عمده ترکیه در پارا شهرادره
دوم بلغاری
مملکت بلغار که از طرف شمال برو ما از مشرق به بحر اسود از مغرب به یوگسلاوی
و از جنوب به یونان و ترکیه محدود است دارا چهار ملیون جمعیت میباشد.
پایتخت آن شهر صوفیه ۱۰۳،۰۰۰ جمعیت دارد شهرها مهم عبارت اند از :-
فیلی پویولی - اسلیونو - ویدین - دو جوق - و ارنا و بورگوس که این
دو شهر اخیر در ده بندر مهم بلغارستان در ساحل بحر سیاه میباشند.
شهر های بلغاریه عموماً بازارها و مراکز فلاحتی است در غلاتیکه در افیه جبال
بالکان واقع شده زراعت گندم در نواحی بالکان تربیت حیوانات و در جلگه
بلغاری زراعت غلات - تربیت تاک و درخت توت میشود.
این مملکت نیز بواسطه عبور راه آهن وین قسطنطنیه دارا اهمیت ترانزیتی است.


۱۶۳
۱۹۱۹ تراش غربی که در ۱۹۱۳ بلغاریا تصرف کرده بود متعلق بآن بوده
و از این راه بآبه بحر است ولی بموجب عهدنامه سال ۱۹۱۹ قسمت مزبور از آن
منتزع فقط تسهیلاتی برای تجارت از این ناحیه بآن داده شد.
سوم یونان
یونان از طرف شمال ببلغارستان - یوگسلاوی قسمتی در البانیا از مشرق
به بحرالجزائر از جنوب به مدیترانه و از مغرب بحرایونین محدود است جمعیت
آن پنج ملیون شهر آتن (۲۶۰۰۰۰ جمعیت) پایتخت آن است شهرهای
معروف یونانعبارت اند از بندر سالونیک کا والا در مقدونیه لارسا
ویا نیا در تسالی و نوپلی در شبه جزیره پلوپونز .
حوه اقتصادی یونان خیلی ابتدائی است فلاحت وصنعت تقریباً
قابل ملاحظه اهمیت ولی فقط تجارت این مملکت است که قدری رونقی
بآن داده تنها معدنی که درین مملکت دیده میشود معدن آهن و مس و روی
است که هنوز کاملاً استخراج نشده اند غالب مایحتاج خود را از خارج
می آورد، صادرات آن منحصر بمشروبات الکلی ، زغال سنگ خصوصاً میوجات
خشک است شهر آتن پایتخت مملکت از نقطه نظر تجارتی خود دارای اهمیتی میباشد


١٦٤

در جزیره کرت بندر کانه واقع است.
چهارم البانی
این مملکت که در ساحل بحر آدریا تیکت واقع است بطرز جمهوری اداره شده
پایتخت آن شهر والونا-شهر معتبر آن برات و نبدۀ نفوس آن شصدهزار عیارت است
جوه اقتصاد می این مملکت را نمیتوان دارا اهمیتی دانست.
۱۱
ایتالیا
جغرافیای طبیعی
حدود و مساحت آن مملکت ایتالیا که از شبه اتیپیا و جلگه پو- قسمت شبه
جزیره ایتالیا و دو جزیره ساره نی و سیسیل مرکب است دارای ۲۶۲۰۰۰
کیلومتر مربع مساحت و از طرف شمال بجبال الپ از مشرق بدریا آدریا
از جنوب بدریا ایونین بالاخره از مغرب به بحر تیر نین محدود میباشد بطور
خلاصه سه سمت ایتالیا را بحر مدیترانه و متفرعات آن احاطه کرده اند.
پستی و بلندی آن-پستی و بلندی ایتالیا بچهار ناحیه مشخص تقسیم میشود
۱- جلگه پو که مغرب شمال آنرا جبال الپ مشرق آنرا فلات الیستری
و جنوب آنرا کوه های اپین احاطه نموده سابقاً خلیجی بوده که بمرور زمانها فرو


۱۶۵

جبال اپنن و رسوب رودها تشکیل گردید است جلگه پو جلگه‌است
سطح که تمایل آن بجانب بحر آدریاتیک و سواحل آن رسوبی و پست میبا
آب و هوای این جلگه نسبتة بری یعنی دارای زمستانی سرد و تابستانی
خیلی گرم بارانی فراوان در تابستان خصوصاً در دامنه جبال میباشد
۲- شبه جزیره ایتالیا که از دو ناحیه مرکب است:
اول ناحیه کوهستانی یا جبال اپنن که رشته کوهی است طویل ع کم ارتفاع
مرتفع ترین نقاط آن گران ساسه دیتا لیا است که ۲۹۲۱ متر بلندی دارد
آب و هوای آن تقریباً بحرالرومی و هر چه بجانب جنوب میرود گرم تر و خشک تر میشود
باران در دامنه غربی آن بیشتر میبارد رودهای این قسمت عموماً سیلابی است
ثانیاً جلگه ها و فلات ها که در اثر فرو ریختگی ها تشکیل یافته و در سواحل غربی و جنوبی
واقعند چون جنس اراضی این جلگه ها و فلاتها اکثر آتش فشانی است یعنی از
خاکستر اتشفشانهای خاموش بوجود آمده اند فوق العاده قابل و مستعد
زراعت هستند. تنها قله که هنوزه درین ناحیه اتشفشانی مینماید قله
وزوو در نزدیکی ناپل میباشد.
۳-سیسیل-که حقیقتة قسمتی از جبال اپنن است که تنگه مسین آنرا


۱۶۶

از بر جدا نموده پستی و بلندی آن نیز مانند شبه جزیره ایتالیا یعنی در مرکز
کوهستانی و اطراف این کوهستان جلگه هائی واقع شده اند.
قلۀ معروف سیسیل قلعه اتنا است که ۳۳۱۳ متر ارتفاع و از آتش فشانهای
معروف اروپا محسوب است.
۴-- ساردنی که جزیره است کوهستانی و جنگل زار در سواحل آن جلگه ها که پستی
قرار گرفته که بواسطۀ آب و هوا نامساعد و ناموافق قابل استفاده نیستند.
آب و هوا و رودهای آن: - آب و هوای ایتالیا میتوان گفت که بهترین آب و
هوای اروپاست و بپنج ناحیه تقسیم میشود.
۱- قسمت جنوبی الپی که خیلی ملایم و معتدل است.
۲- حبیب رود پو که زمستانی سرد و تابستانی گرم دارد
۳- ناحیه لیگوری (اطراف خلیج ژن) که سلسله کوهستانی آن را
حفظ و احاطه کرده آب و هوای مطبوعی را دارا است.
۴- ایتالیای مرکزی که بواسطۀ ارتفاع اراضی آن نسبت سرد و غیر قابل تحمل نیست
۵- ایتالیای جنوبی و جزائر ساردنی سیسیل که کاملا آب و هوای بحر الرومی میباشد.
در اراضی پست ایتالیا مرض ملاریا (نوبه) شیوع فوق العاده دارد بمرض


۱۹۷

جهته ساکنین این نواحی مساکن خویش را غالبا گذاشته مهاجرت مینمایند
رودها مهمۀ ایتالیا در شمال رود ادیژه و رود پو میباشند این رود که از جبال
الپ چشمه میگیرند جلگۀ پو را مشروب مینمایند شعب مهم تیسن ۔ اددا و مینچیو
از دریاچه ها ماژر ۔ کم و گارد عبور و وارد رود پو میشوند .
در ساحل غربی رودهای آرنو ۔ تیبر ( که از رم میگذرد ) و
کاریکلیانو به بحر تیرین میریزند.
جغرافیای سیاسی
آن
جمعیت ۱ - امروزه جمعیت ایتالیا بالغ به ۳۸ ملیون نفرست با وجود
لتے
اینکه همه ساله عده متولدین بر متوفیات فوق العاده زیاد دارد باز بواسطه
مهاجرت ممالک خارج خصوصا ممالک متحدہ آمریکای شمالی و کانادا و ارژانتین
سأ
و برزیل ساکنین ایتالیا افزایش بسیار ندارد و فقط در سال ۱۹۱۳ افزا
عده متولدین پانصد هزار بیشتر از متوفیات بوده است.
لتے
وضع حکومت و شهرهای مهم ۲ - وضع حکومت ایتالیا سلطنت
مشروط است ریاست قوۀ اجرائیه باشخص پادشاه است که بکمک
وزرای خود کار میکند و در وضع قوانین با مجلس یعنی مجلس


۱۹۸
سنا و مبعوثان شرکت مینماید- اعضاء سنا را پادشاه برای
مادام العمر تعیین و نمایندگان مجلس مبعوثان برای مدت
پنج سال بارای عمومی انتخاب میشوند هر ۱۰۵۰۰۰ نفر
حق انتخاب یک نماینده دارد.
پایتخت مملکت شهر روم است که ۳۸۱۰۰۰ جمعیت دارد و پس از ناپل و
میلان درجه سوم را دارا است، اهمیت این شهر فقط از نقطه نظر مرکزیت
حکومت و جنبه قدمت و تاریخی آنست در هیچیک از شهر های دنیا بقدر روم
شهر ابنیه و آثار تاریخی دیده نمیشود. مقر پاپ نیز درین شهر در قصر
واتیکان است رود طبیر در شهر روم عبور کرده ولی قابل کشتی رانی نیست
این شهر فاقد هر گونه اهمیت تجاری و صنعتی میباشد.
دیگر شهر های معروف عبارت اند از:
ناپل (۷۳۲۰۰۰ جمعیت) یونانیها این شهر را نزدیکی وزوو بنا کرد
باین اسم نامیدند این شهر که هنوز جنبه بندری و بحری خویش را محفوظ داشته
یکی از متراکم ترین مراکز جمعیت ایتالیا و دومین بندر این مملکت است دارا
مکاتب و موزه ها عدیده و قصور عالیه است که از قدیم الایام درین شهر احداث شده


۱۶۹
صنعت عمدهٔ آن جواهرسازی و ساختن آلات موسیقی و بافتن
پارچه‌های ابریشمی میباشد .
میلان (۵۹۹۰۰۰ جمعیت) که دومین شهر ایتالیا از حیث جمعیت
اولین شهر این مملکت از نقطهٔ نظر مرکزیت تجاری و ابریشم بافی است،
این شهر که از بنای گلواها میباشد در قرن سیزدهم منتهی ترقی را داشته جمعیت آن
تا به ۲۰۰،۰۰۰ میرسیده و مردمانش عموماً متمول و بصرافی مشغول بودند
امروزه نیز با وجود این که اهمیت سابقه خویش را از دست داده لیکن باز
بواسطهٔ موقعیت خویش از مترقی‌ترین شهرهای ایتالیا بشمار میآید .
تورین (۴۲۷۰۰۰ جمعیت) که شهری صنعتی و بیشتر تخصیص
و شهرت آن در فلز کاری است .
پالرم (۳۱۴۰۰۰ جمعیت) بندر مهمی در جزیرهٔ سیسیل میباشد.
ژن یا جنوا (۲۷۲۰۰۰ جمعیت) در کنار خلیجی بهمین اسم واقع شده تقریباً
تمام سواحل مدیترانه شرقی - بحر سیاه شرق اقصی نیویورک - لاپلاتا
وغیره تجارت دارد و بواسطه توسعه تجارتش دارای کارخانه‌جات
کشتی سازی آهنگری و شعب مختلفه صنعتی گردیده است .


۱۷۰

فلورانس (۲۳۳۰۰۰ جمعیت) که نه فقط باید آنرا ما در ومولد صنایع ظریفه
دانست بلکه امروزه نیز از حیث صنعتی دارای مقامی میباشد
کارخانجات بزرگی برای ابریشم سازی و بافتن پارچه های ابریشمی
مخمل دارد خاتم کاری و چینی سازی آن قابل ملاحظه است.
بولنی (۱۷۲۰۰۰ جمعیت) شهری است که بواسطه موقعیت خود در کنارجیبه
شمالی جبال آپین حائز اهمیتی گردیده محل انتقای خطوط آهن شمالی ایتالیا وقلعه محکم
نظامی است در عین حال شهری است صنعتی تجارتی و دارالعلمهای بزرگی دارد.
وینز (۱۶۰۰۰۰ جمعیت) درقرون وسطی حاکم به بحر مدیترانه و واسطه تجارت
شرق و مغرب بوده است بواسطه تجارت و صنعت خود تمول بسیار تحصیل
و در نتیجه قوای بحری و بری و بالاخره سیاست خویش یکی از دول معظمه
اروپا بشمار می آمد. پیدایش راه جدید هند به ترقیات آن لطمه وارد و
عاقبت بزیر حکومت اطریش در آمد امروزه نیز یکی از بنادر مهمه ایتالیاست
معروفترین صنائع آن آئینه سازی است.
مسیز - (۱۲۶۰۰۰ جمعیت) که با سکانان نظامی (۲۱۲۰۰۰ جمعیت) از
بنادر مهمه سیسیل شمرده میشوند. بالاخره جرفانزی و تورینست که دو بند

جغرافیای اروپا کلنل ادوارد وهند وجیهه کاغذ مجرا عیب لوط پوط


۱۷۱

بهم ایتالیا در بحر ادریاتیک هستند از اولی کشتیها بجانب هندوستان مسافرت کرده و دومی با سواحل شرقی مدیترانه تجارت مینماید -
جغرافیای اقتصادی
فلاحت آن - ایتالیا مملکتی است فلاحتی و قریب سه ربع ساکنین آن بزراعت زمین اشتغال دارند اگر طرز مالکیت زمین در ایتالیا اصلاح و اراضی بین مالکین خرد تقسیم میگردید یقیناً پیشرفت اقتصادی این مملکت چندین برابر سریع تر میشد ولی عجالتاً چون مالکین بزرگ اراضی وسیعه را در دست دارند بطوری که باید و شاید از ان استفاده نمیشود.
غلات عمده که در ایتالیا بعمل میآید عبارت اند از گندم در شمال و جنوب - ذرت در دره رود پو ایالت ونتی و کامپانی این دو محصول قوت غالب مردمان ایتالیا خصوصاً در پائین است.
دیگر جو - جو سیاه - یونجه در اراضی بالنسبه مرتفعه کوهها آپنین بعمل میآیند برنج در جلگه پین و ملباردی بمقدار زیاد کاشته میشود و محصول برنج ایتالیا از سایر ممالک اروپا بیشتر است ، درخت تاک در ایتالیا زیاد تربیت میشود شراب آن مشهور ولی تجارتش ترقی زیاد ندارد .

بحر احمر اروپا میگذرارد دو صد و پنجاه کاغذ عجر طیب لوط بوش


۱۷۲

زراعت نباتات صنعتی مانند شاہدانه - چغندر قند - کتان و پنبه
هر چند در ایتالیا خیلی ترقی دارد ولی نسبت به محصولات فلاتی
فوق الذکر در درجه دوم واقع است با وجود این جز روسیه هیچ
دولت اروپائی بقدر ایتالیا محصول شاهدانه ندارد .
درخت های زیتون - مرکبات - چوب پنبه و بلوط در ایتالیا
فراوان است چوب جنگلهای این مملکت کفاف مصرف آنرانموده
غالباً مجبور بقطع اشجار کلاً میشوند صید ماهی و مرجان و اسفنج در تمام
سواحل ایتالیا خصوصاً سواحل ناپل و طرابس رواج و ترقی بسیار دارد .
صنعت آن - هر چند ایتالیا فاقد زغال سنگ است ولی آبشار های
جبال آلپ و آپین این نقص را جبران نموده و تقریباً تمام مراکز صنعتی
باستثنای چند مرکزی که در بنادر واقع و از زغال سنگ
ممالک دیگر کار میکنند درین نواحی آبشاری قرار گرفته اند.
مترقی ترین شعب صنعتی ایتالیا پارچه بانی آن است ابریشم بابی
در ایالات لمباردی - پیمین - ولنسی و زن و بولنی رواج دارد .
مقدار زیادی از ابریشم ایتالیا بخارج حمل میشود .


۱۷۳

اگر بافتن پارچه‌های پشمی پنبه (بیشتر پنبه ایتالیا از هند و مصر می‌آید) پارچه
کتانی وغیره تقریباً در تمام نقاط این مملکت معمول است.
فلز کاری آن عبارت است از ساختن لوازم راه آهن.
کشتی سازی. ماشین‌های پارچه بافی. توپ‌ها و دیگر آلات جنگی
و بالآخره ساختن اتومبیل‌های (در تورن و میلان).
صنایع فلاحتی ایتالیا بواسطه فراوانی محصولات فلاحتی با ترقی است.
در فلارانس و ژن بواسطه درختهای زیتون زیاد کارخانجات بزرگ صابون
سازی وجود دارد در تمام ایتالیا صنایع ظریفه مروج و مترقی است.
طول خطوط آهن ایتالیا نوزده هزار کیلومتر راههای عرابه روی آن یکصد هزار
و مجاری کشتی رانی آن تقریباً ۲۵۰۰ کیلومتر است (۱۶۰۰ کیلومتر کانال
و ۹۰۰ کیلومتر مجاری رودخانه ها) میزان تجارت ایتالیا در ۱۹۱۳ جمعاً
۶۱۹۵ میلیون فرانک رسیده وارداتش ۳۶۴۱ میلیون عبارت از گندم
از غغال سنگ. پنبه - پشم - چوب - ماشین آلات - پوست، آهن فولاد
بوده صادراتش ۲۵۲۵ ملیون و ابریشم - منسوجات پنبه - پارچه‌های
ابریشمی - میوه جات خشک - شاهدانه - کائوچوک گوگرد مواد مهمه آنرا تشکیل میداد


١٧٤

مستعمرات آن - ایتالیا تنها دارای سه مستعمره آنهم در افریقاست
که عبارت از طرابلس در کنار مدیترانه ادریتره و سواحل سومالی ایتالیا
در کنار بحر احمر و اوقیانوس هند میباشند این مملکت از دیر زمانی بآسیای
صغیر همیشه چشم داشته است. اخیراً با حکومت انگلیس توافق نظری
راجع بحبشه پیدا کرده و تقریباً در این مملکت هر یک برای خود منطقه
نفوذی تشخیص و تعیین کرده اند.

شبه جزیره ایبریک

حدود و مساحت آن - این شبه جزیره که در زاویه جنوب غربی اروپا واقع شده
و جبال پیرنه آنرا به بر متصل مینماید از طرف شمال بخاک فرانسه و خلیج گاسکنی از مشرق
و جنوب به بحر مدیترانه و از مغرب به اوقیانوس اطلس محدود است.
مساحت آن ٥٨٨٠٠٠ کیلومتر مربع و بزرگی آن از دو شبه جزیره دیگر جنوب اروپا
کمتر است تقریباً بشکل مربعی است که ضلع شمالی و جنوبی آن ٨٥٠ کیلومتر
و ضلع شرق و غربی آن ٩٠٠ کیلومتر طول داشته باشد.
پستی و بلندی آن - شبه جزیره ایبریک شبه جزیره است کوهستانی
نسبة مرتفع و از حیث پستی و بلندی بقسمت های ذیل تقسیم میشود:-

در اقیانوس هند دو جزیره کوچک هم دارد که بخط ساحلی هند وصل میشود.


۱۷۰
۱ - فلات مرتفع و سنگی داخلی که متدرجاً در اثر فرورفتگی هموار گردیده معهذا
کوه ها بالنسبه مرتفعی مانند جبال کاتا بریک - سیراگواداراما -
و سیوامورینا آنرا بقسمت های مشخصی که عبارت از فلات کاستیل قدیم
کاستیل جدید پرتقال و استرما دور باشد تقسیم کرده است.
۲ - دو رشته جبال جدید و مرتفع که در اوائل عصر سوم بوجود آمده
و عبارت اند از جبال پیرنه در شمال (قله مشهور آن قله آنتو ٣٤٠٤ متر)
دو رشته جبال بتیک در جنوب .
درین ناحیه کوهستانی جنوبی رشته کوه سیوانوادا که ارتفاع
آن تا به ٣٤٨١ متر میرسد واقع شده دنباله سیرا نوادا در ماوراء
تنگه جبل الطارق در کوهستان ریف و اطلس ملاحظه میشود.
۳ - بالآخره جلگه های ساحلی و جلگه داخلی آراگن که تمام محصور در رشته
کوهها و معتبرین آنها عبارت اند از جلگه پرتقال - جلگه آندلس کنار اقیانوس
اطلس و جلگه مورسی و والاھنی در کنار مدیترانه - جنس اراضی
این جلگه ها عموماً رسوبی و ایجاد آنها جدید است - رشته جبال مختلفه
و پیش آمدگی فلات مرکزی آنها را از یکدیگر مجزا گردانیده است.
جهر ابزا د رود - کوا دولکو ویر در یگانه کانال قابل جهاز رانی است


۱۷۶

آب هوا و رودهای آن ـ ۱ ـ آب هوای شبه جزیرۀ ایبریک منوط و منطبق
به تاثر اقیانوس اطلس و بحر الروم و پستی و بلندی شب جزیره میباشد
بطور کلی میتوان سه نوع آب و هوای مختلف در ان تشخیص داد.
آب و هوای فلات داخلی جلگه آرگن دارای تابستانی خیلی گرم و زمستانی بی نهایت سخت
و طولانی است باران بندرت میبارد و باین جهت آب و هوای آن خشک میباشد
۲ ـ آب و هوای ناحیه کوهستانی مجاور اقیانوس اطلس که در نواحی جبال
کانتا بر یک بیون غربی دیده میشود این ناحیه مستقیماً در معرض بادهای بحری
قرار گرفته و آب و هوای آن مرطوبی و بحری است مقدار باران آن تقریباً
در سال از یک متر تجاوز میکند .
۳ ـ آب و هوای جلگه های بحری که همه جا گرم است متها در جلگۀ پانی غربی مرطوب
و در نواحی جلگه جنوبی و شرقی خشک میباشد. اگر از نواحی کوهستانی شمال
غربی صرف نظر شود آب و هوای شبه جزیرۀ ایبریک را میتوان خشک گفت
رودهای آن . چون نشیب اغلب جبال شبه جزیرۀ ایبریک بجانب
مغرب است بیشتر رود خانه های این شبه جزیره در اقیانوس میشود
رود هائیکه با قیانوس اطلس میریزند عبارت اند از : مینهو ـ دورو ـ تاج


۱۷۷

گوادیانگوادالاکویر
رودخانها که وارد بحر مدیترانه میشوند بعبارت اند از - ایبر- گوادالاویاز-
جمیع این مجاری صفات مشترکی دارند یعنی عموماً آنها را باید غیرقابل استفاده
دانست زیرا اولا از مواقع مرتفعه سرازیر شده و چون در دره های تنگ
کوهستانی جاری هستند استفاده آب یار از آنها نمیشود وثانیاً
چون در موقعی که باراضی منحطه وارد میشوند مجاری آنها مستوی است
برای کشتی رانی چندان فائده نمیرسانند.
ثالثا چون منبع آب آنها از ذوب برفها نبوده بلکه عبارت از بارانها
غیر منظم است. آبشان کم و سلابی میباشد خصوصاً رودخانهائیکه
مدیترانه میریزند بیشتر این معائیب دارا میباشند، ما بین جمیع رودخانههای
شبه جزیره تنها رودی که قابل استفاده است رود گوادالاکویر میباشد
که جریان آن در جلگه آندلیس مجرایشی تقریباً مستوی میباشد و بعلاوه یکی از
شعب آن که به ژنیل موسوم است آب برف جبال سیر اتوادا را جمعآوری
و بآن وارد میکند. در مصب این رودخانه تا فاصله یکصد و بیست کیلومتر
جذر و مد محسوس میباشد و کشتی های بزرگ اجازه پیش رفتن میدهد.


۱۷۸

طبیعی
نباتات واستعداد طبیعی آن از نقطه نظر نباتات استعداد
شبه جزیره ایبریک را میتوان بمناطقی که متناسب با آب و هوا و نواحی مختلفه است
تقسیم نمود از این قرار :-
۱- نواحی مرتفعه پر آب شمال غربی (ناحیه جبال کانتا بریک که از حیث جنگل
پوشیده شده و محل تربیت حیوانات اصلی است.
۲- فلاتها داخلی با آب و هوا سخت و بارانها نا در و فراوان - این
ناحیه از علفزار مستعد است زراعت آن بسیار کم و تربیت گوسپند
در این ناحیه خیلی معمول میباشد.
۳- جلگه های مغربی و جنوبی و مشرقی با آب هوا گرم و آب فراوان
این ناحیه بر از زراعت خیلی مساعد است زراعت مهم آن عبارتست از حبوبات
انگور میوجات ناحیه مدیترانه و محصولات نواحی نیمه استوائی از قبیل برنج و
نیشکر و خرما و غیره.
معدنیات چون قسمت عمده این شبه جزیره ایبریک احجار قدیمه تشکیل یافته
مواد معدنی مختلفه در این ناحیه موجود و از اعصار قدیمه مطمح نظر فینقیها و
کار تاژیها بود عتبها اولا مواد معدنی بخوبی کامل هستند مثلا در این شبه جزیره معادن آهن

جزیره خطه اروپا کوه پیرنه که مانده غازی سر با زده میشود با پیرنه
[text on margin]


۱۷۹

مس و کوه بمقدار کم سرب نقره دار وقتی زئیق موجود است در مقابل
زغال سنگ کافی برای استخراج این معادن لیح اند ثانیا قسمت عمده مواد
معدنی فوق الذکر فقط در دو ناحیه تمرکز داند یکی ناحیه جبال کانتا بر یک دیگر
ناحیه کوهستانی جنوبی مخصوصا ناحیه جبال پیرانوا دا
جغرافیای سیاسی و اقتصاد

جمعیت شبه جزیره ایبریک قریب ۲۷ ملیون و نیم جمعیت دارد نسبت به
مساحت آن جمعیت اوسط این شبه جزیره ٤٤ نفر در هر کیلو متر مربع است.
چون این شبه جزیره از قدیم معبر اقوام و مهاجرین مختلفه بود از نژادها مختلفه
بوده در این ناحیه سکونت اختیار نموده با دو نژاد اصلی ایبر و سلت اختلاط
حاصل کرده اند معرو فترین مهاجمین این شبه جزیره عبارت اند از رومیها و اندالها و
ویژگیتها که از طرف شمال هجوم آورده اند و اعراب که از سمت جنو بای در این ناحیه شده اند
امروز ملل مختلفه عدیده در این شبه جزیره سکونت دارند و آنها عبارت انداز کاستیلیها
در مرکز و کالیثی ـ باسك ـ آرگن ـ کاتالانها ـ اندالوسها ـ و پورتوگالها
تقسیمات سیاـ تا قرن ٦ شبه جزیره آبیر یک مرکب از چندین دولت بود که عده
از آنها در دست اعراب و عده دیگر تعلق بساکنین بومی داشته پس از خارج کردن

نیز اخته اند اگر چا ه کا وند آن طلا پیدا میشود.


۱۸۰
اعراب شبه جزیره مزبور از سال ۸۰۰ تا ۱۴۰۰ تشکیل دولت واحدی میداده
بعد از ان شبه جزیره بدولت که تاکنون نیز وجود دارند تجزیه شد ست انها عبارتاند از
اولاً اسپانیا ـ که حکومت ان مشروط مساحتش ۵۰۵۰۰۰ کیلومتر مربع (۸۵ در صد
حصه کل) و جمعیت آن ۲۱۲۸۳۰۰۰ است (۷۸ در صد جمعیت کل)
۲ ـ پرتقال این مملکت دارای حکومت جمهوریت مساحت آن ۹۱۰۰۰ کیلومتر مربع (۱۵
در صد حصه کل) و جمعیت آن ۶۰۰۰۰۰۰ تقریبا میباشد (۲۳ در صد جمعیت کل)
اول اسپانی
قوی طبیعی و شهرهای آن ـ مملکت اسپانی بایا لات مختلفه بزرگی تقسیم گردیده
که با وجود داشتن مرکزیت سیاسی هنوز هر یک دارای شخصیت علیحده و
طالب تحصیل استقلال داخلی هستند.
این ایالات را بسه دسته میتوان تقسیم کرد:
۱ ـ قسمت داخلی که خشکی زراعتی ندارد تنها منبع بزرگی قوای ان مجتمع سفنهاست
جمعیت این ناحیه نسبت بوسعتش قابل ملاحظه نیست ـ شهر مادرید ۷۲۱۰۰۰ جمعیت پایتخت سیاسی
اسپانیا درین قسمت واقع میباشد اهمیت این شهر فقط ازین راه است که در مرکز شبه جزیره
قرار گرفته ـ دو شهر تولد ـ بورگس که اهمیت انها بیشتر از نقطه نظر تاریخی است درینجا


۱۸۱
ناحیه واقع هستند
٢- دو نواحی صنعتی
اول ناحیه کوهستانی کانتابریک در شمال غربی که یکی از مراکز مهم
فلزکاری بشمار میرود زغال سنگ لازمه برای کارخانجات این ناحیه
از انگلستان وارد میشود بنا وصنعتی این قسمت بندر بیلبا لو
و سانتاندر هستند.
دوم ناحیه کاتالنی در شمال شرقی که مرکز مهمی برای پارچه بافی ست مرکز این
شهر بارسلون است که یکی از مهمترین شهرهای صنعتی ہسپانیا میباشد.
کا تالنی بین تمام ایالات اروپا تنها ایالتیست که جداً تقاضای مطالبه
استقلال داخلی خویش را مینماید.
۳- جلگه های فلاحتی که بواسطه آب یا روعملیات فلاحتی و
اراضی آنها ترقی زیاد کرده فعلاً غلات گندم، ذرت، برنج تمباکو
و درخت های میوه در ان بحمل می آید جمعیت این ناحیه نسبت بنواحی دیگر
متراکم تر و با مور فلاحتی اشتغال دارند.
شهرهای مهم این ناحیه در شرق عبارت اند از والانس موریس کار تاژن


۱۸۴
که در جلگه مجاور مدیترانه واقع شده اند و در جنوب - گوناه (قرناطہ) کورد
سویل و کادیکس که در جلگه اندلس مجاور اقیانوس قرار گرفته اند.
اوضاع سیاسی واقتصادی آن- علاوه بر جمیع الجزآئر بالئار (جزائر مایورک
مینورک وغیره) که در بحر مدیترانه واقع شد - اسپانیا در افریقا نیز مستملکات
دارد که عبارت اند از .
دیف مراکش- کیته اسپانی- ریودامرو- وجمیع الجزآئر قباری.
اسپانیا در سابق اولین دولت مستعمراتی اروپا بوده مقدر بقا مستملکات آن نیز
منتزع شده حتی در قرون اخیر آخرین تمملکات خویش در امریکا (کوبا-
پور تو ریکو) و در اقیانوسیه (جزائر فیلیپینی) را از دست داد.
حیواة اقتصادی اسپانی چندان قابل توجه و ملاحظه نیست:
اولاً وسائل حمل ونقل بقدری کفایت درین مملکت میجوند اند (راه آهن آن فقط ۱۵۰۰۰
کیلو متر است) بعلاوه چنانکه سابقاً گفتیم رودخانهای این مملکت قابل کشتیرانی
ثانیاً نباتات صنعتی درین مملکت تقریباً لبعین اند پاره محصولات آن هم در جهت میلیونها
بقدر کفایت نیست- بطوریکه محصولات فلاحتی اسپانیا منحصراً با نگور وغیره میباشد.
ثالثاً صنعت اسپانیا بواسطه فراوانی مواد معدنی پیش آینده مکملی هستی بسیار نموده


۱۸۳
ولی امروز فقط دو ناحیه پیسکایری (مرکز فلز کار) و کاتالقی
(مرکز نساجی) از این حیث اهمیت زیاد دارد محصول معادن اسپانیه
خیلی بیشتر از مقدار صنعت فلز کاری آن است .
رابعاً ہسپانیا نظرباینکه از مرکز اروپا دور افتاده تجارت آن رونقی
ندارد فقط با فرانسه و انگلیس معاملات تجارتی دارد.
دوم پر تکال
این مملکت جلگه وسیع گرم و پرآب غربی شبه جزیره را اشغال کرد و نباتات
نواحی بحر الروم در ان بخوبی عمل میآید. چون پر تکال در سر راه اروپا با مریکا
جنوبی و افریقا جنوبی و تنگ سوئز واقع شد، تجارت آن فوق العاده اهمیت
حاصل نموده و ممکن است بعد ها از ممالک پر ثروت اروپا گردد.
پرتگال سابقاً یکی از ممالک مستعمراتی مهم اروپا بوده هنوز هم مهم ترین مستعمرات
خود را در دست دارد که عبارت اند از گینه پرتگال آنگولا- مزامبیک افریقا
و ماور و داغه نیز در افریقه مراکز تجارتی گوآ و دیو در هندوستان و
قسمتی از جزیره تیمور در اقیانوسیه.
از نقطه نظر اقتصادی پرتگال ترقی فوق العاده نداده:


١٨٤
اولا از نقطه نظر فلاحتی قریب نصف سطح آن غیر مزروع افتاده محصول
غلات آن به آنخوراک آها کفایت نمیکند و تنها محصول مهم فلاحتیش
عبارت از انگور ست که ازان شراب معروف پر تو ساخته میشود.
ثانیا صنعت این مملکت تقریباً در درجه صفر ست و قسمت عمده احتیاجات
صنعتی خود را از انگلیس خریداری میکند .
ثالثاً تجارت آن که نسبت مهم و با انگلستان است. حتی میتوان گفت
که پرتگال در تحت نفوذ اقتصادی تا اندازه سیاسی انگلستان
نیز واقع میباشد.
مرکز فعالیت جمهوری جوان پرتگال در دو شهر عمده است یکی
شهر لیسیون (٤٣٥٠٠٠) که پایتخت مملکت و بندرگاه مهمی
در خلیج رو دتاج است و دیگری بندر پورتو که شهر صنعتی مهمی
در مصب رود
دورو
میباشد.


[BLANK PAGE]


[توجه خاصه جعفری؟]
[دولت مدار است؟]
[تحقیقی؟]
[این کتاب در همه سال؟]
[ILL]