اروپا

١٣٠٦


اوروپا
١٣٠٦


[BLANK PAGE]


ریاست عالیہ انتبا
جغرافیا
۷

اروپا

مطابق پروگرام سوم رشدیه و واداد معین
تجویز اقا اشر فی معلم سابق مکتب نیاما
و لیسانسہ حقوق
بتصویب ع ج فیض محمد خان وزیر معارف
در مطبعہ شرکت رفیق
طبع گردید

طبع اول  ١٣٠٦  جلد (٢٥٠٠)


آروپا کوچکترین قطعات عالم آسیا
میباشد بهمین ملاحظه میتوان اروپا را یک جزر یا ضمیمه

11 سواحل اروپا

تحصیل جغرافیای قطعات مختلفه عالم ثابت کرده و میکند هر قطعه که بریدگی سواحل آن شیتر
بیشتر در جاده ترقی سبقت جسته و پیشرفت آن سریعتر بوده است زیرا اولا بواسطه سهولت
تاثیر آب و هوای بحری آب و هوای آن معتدل تر و مساعد تر گردیده و گذشته از آن با بطه با
با خارج بآسانی پیدا کرده و در نتیجه دارا تجارت و ثروت فراوان تر شده است قطعه اروبا
هرچند که قسمت شرقی آن حقیقه قسمتی است بری و دسترسی بجز به آبهای منجمد غیر آزاد ندارد
ولی سواحل غربی اروپا بطوریکه شرح داده میشود بقدر دارا شبه جزائر، خلیج ها و بالاخر
بریدگیها است که طبیعه مساعد برای ترقی و میتوان گفت که از برکت همین قضیه طبیعی است
که بعضی از ممالک اروپا باین مقام سیادت رسیده اند.
دریا ها- در سمت شمال بحر ابیض که از اقیانوس منجمد شمالی- در سواحل شمال غربی
و مغرب بحر بالتیک بحر شمال- بحر مانش و بحر ایرلاند از اقیانوس اطلس - در جنوب جنوب شرقی
بحر تیرنین- ادریاتیک- بحر ایونین- بحرالجزائر - بحر مارمارا - بحر اسود
و بحر آزو از بحر الروم متفرغ گردیده اند.


بیک از دریابای بزرگ رابطه نداشته
سرپائین تر از بحر اسود است.
خلیج های عمده اروپا در سواحل روسیه خلیج های بتنی و فنلاند
وریگا. در ساحل هلاند خلیج بزرگ زو ئید رزه در سواحل فرانسه خلیج گاسکنی
ولیون در ساحل ایطالی خلیج های ترن و تا رانت و ترنیست میباشند.
شبه جزائر- برا رو پا دارای شبه جزائر بزرگی است که عمده ترین آنها ازین قرارند:
در شمال شبه جزیره اسکاند نیاو (سوید و نروژ). ثر و تلاند در دانمارک
در جنوب شبه جزیره ایبریک (اسپانی و پرتقال) شبه جزیره ایطالیا۔
شبه جزیره بالکان و شبه جزیره کریمیه در بحر اسود که با برزخ پر کپ
بروسه متصل است .
دماغه ها- مهم ترین دماغه های اروپا عبارتند از :-
دماغه شمال در منتهی الیه شمالی اروپا دماغه لند، ذاید در جنوب غربی انگلیس
دماغه سن ماتیو در شمال غربی فرانسه دماغه فینستر در شمال غربی اسپانی
دماغه سن ونستان در جنوب غربی پرتقال و دماغه ما تا پان در جنوب
شبه جزیره موره .


باب‌ها- در شمال باب پای [...]
را به بحر شمال متصل میسازد در مغرب [...]
به بحر مانش مربوط مینماید باب جبل الطارق که اقیانوس [...]
وصل میکند . باب بینیفاسیو بین جزائر کرس و سارونی باب مسین
بین ایطالیا و سیسیل باب اترانت بین بحر آدریا تیک و بحر ایونین
باب در دانیل بین بحرالجزائر و بحر مر مره باب بسفر بین بحر مر مره وبحر اسود
و بالاخره باب کرچ بین بحر اسود و بحر آزو .
جزائر- مھمه اروپا ازین قرار اند:-
در اقیانوس منجمد شمالی جزائر منجمد اسپلتیز برگ و جزائر فی امپیل جدید
و ایگاچ و کالگونو (متعلق بروسیه ) جزائر لغودن متعلق به نروژ
در بحر بالتیک جزیره سیلاند (دانمارک) گتلوند (سوئد) داگو واژ
(روسیه) در اقیانوس اطلس جزیره ایسلاند (دانمارک) جزیره تاگیر
و ایرلاند که تشکیل جزائر انگلیس را می دهند .
در بحرالروم جزائر بالنار (اسپانی) کرس (فرانسه) سارونی و سیسیل
(ایطالیا) جزیره مالت (انگلیس) جزیره کاندیه یا کرت جزائر .


ایونین در بحر ایونین (یونان) جزائر سیکلا در بحرالجزائر (یونان)
وجزیره قبرس (انگلیس) III
تشکیل اراضی اروپا
علمای معرفت الارض تشکیل اراضی اروپا را بپنج انقلاب منتسب مینمایند.
۱- چین خوردگی های هورینی و کالدنی که در نتیجه آنها در ابتدای دوره اولیه
اراضی در شمال منطقه کنونی اروپا ایجاد گردید چین خوردگیهای هورینی باعث
پیدایش جزائر شمالی انگلیس - اسکاندنیا و در روسیه شده و از چین خوردگی های
کالدنی جبال اکس و اسکاندنیا و تشکیل یافته اند
سابقاً نواحی مزبوره توده واحدی بوده است
۲- چین خوردگی های هرسلینی که در آخر دوره اولیه در مرکز ظهور کرده و در جنوب
چین خوردگی های فوق الذکر: ایرلند- قسمت کوهستانی انگلیس- بریتانی
- کوههای مرکزی فرانسه جبال وژ- فرنکوا د ( جنگلهای سیاه) آردن ناحیه
وسطای المان و سهم را بوجود آورد.
این نواحی نیز مانند قسمتهای شمالی در ابتدا توده بری واحدی بوده است.
۳- انقلابات دوره دوم وسوم - دراثر انقلابات این دو دوره مقدار


از اراضی مشکلہ خراب، معدوم شده و قسمتی در آنها در نتیجه فرو رفتگی مبدل
به دریاها گردیدند. ( اقیانوس اطلس شمالی - بحر شمال - بحر بالتیک ) جلگہ ہای
موجوده شمالی اروپا یادگار انقلابات این دو دوره میباشند .
٤ - در اواخر دوره سوم چین خوردگی ثالثی مشهور به آلپی در اروپا موجب
ایجاد جبال اسپانی - پیرنہ - آلپ ہا - کار پات ۔ آلپ های
دیناریک و کوههای بالکان گردید .
کوہهای این دو دوره انقلاب بواسطه اینکه تاریخ پیدایش آنها
جوان تر است مرتفع تر و متصل تر مانده اند و حوادثی کہ بحر الروم و متفرعات
آن را تشکیل داده کمتر در آنها اثر نموده است .
ہ - قبل از دورهٔ چهارم قطعات عظیم الجثۂ یخ از جانب شمال حرکت کرده
و اروپای شمالی و مرکزی را تا حدود آلپ ها و مسکو زیر ہجوم گرفتند
و تأثیر فوق العاده در تشکیل جلگہ ہای وسیعۂ شمالی اروپا نمودند .
پستی و بلندی آن _ در اثر این حوادث معرفت الارض امروزه
پستی و بلندی اروپا شامل چهار منطقۂ مشخص و عمده است :
1 منطقه کوههای قدیمی کہ قسمت شمال غربی را فراگرفتہ و عبارتند از جبال اکس


۷
و پینن در انگلیس کوههای برتانی و کوههای مرکزی در فرانسه – جبال وژ –
قره نوار – آردن – کوههای بهم – و آلپ یاس اسکاندینیا و
رشته های این تودۀ عظیمه غالباً منقطع و کم ارتفاع میباشد و در فواصل
آنها دریاها و جلگه ها قرار گرفته اند .
۲ – جلگۀ وسیع اروپائی در شمال شرقی و مرکز که از جلگه های
جنوبی انگلیس (صحب لندن) و شمالی فرانسه (صبب پاریس)
و بلژیک و هالند و آلمان شمالی و روسیه مرکب است .
این جلگه از دریای شمال تا جبال اورال ممتد گشته در قسمت غربی
کم عرض و هرچه بجانب مشرق میرود وسیع تر میگردد بطوریکه در روسیه
از بحر ابیض شروع و به بحر اسود منتهی می شود .
۳ – منطقۀ کوههای جوان که در جنوب واقع و عبارت از سلسله کوههای استانی
– پیرنه (قلۀ مرتفع آن ٣٤٠٤ متر) آلپ ها (قلۀ مرتفع آن ٤٨٠٧ متر)
آپین – کارپات – بالکان – جبال کریمه و سپس در سرحد آسیا جبال قفقاز
(قلۀ مرتفع آن ٥٦٣٠ متر) میباشند .
٤ – منطقۀ جلگه های جنوبی که نتیجه خشک شدن خلیج ها و دریاچه های قدیمی و مهم ترین


۸
آنها جلگۀ اندلس و آراگن در شبه جزیرۀ ایبر یک جلگۀ اکتین در فرانسه جلگۀ
پو در شبه جزیرۀ ایتالیا جلگۀ دانوب سفلی در شبه جزیرۀ بالکان و جلگۀ ہنگری
بین جبال آلپ و جبال کارپات هستند .
کلیۀ جبال اروپا چندان صعب الوصول نبوده و در صورتیکه با کوههای عظیمۀ
آسیا مقایسه کنیم میتوانیم بگوئیم که در حقیقت موانعی و ز برای ارتباط و رفت
و آمد نیستند .
ارتفاع فلات های اروپا از ششصد متر تجاوز نکرده و معتبر ترین آنها سه فلات
سوئیس و باویر اسپانی و هسنی میباشند که به کوههای آلپ - پیرنه و بالکان
تکیه کرده اند .
قلل آتش فشان اروپا که هنوز نیز گاهی آتشفشانی مینمایند عبارتست
از ہیکلا در ایسلاند و نزو و نزدیک شهر ناپل در ایتالیا اتنا در سیسیل
استرومبل در جزیرۀ لیپاری (شمال سیسیل) و سانتورن در جزیرۀ
بهمین اسم از جزائر سیکلا د میباشند .


۹

شطوط وانهاز

بواسطۀ باران نامنظم و بالنسبه زیادیکه در اروپا میبارد این قطعه دار
رودها بسیار و هیچ یک از نواحی آن نیست که از رودها مفید آبیاری نشود
رودخانه ها آروپا از دو چشمۀ مهم یکی خلات و الدائی در آروپای
شرقی دیگر رشته جبال الپ آب گرفته و عموماً نسبت بشطوط عظیمۀ
سائر قطعات عالم غیر قابل ملاحظه میباشند .
رودها مصب مدیترانه کوتاه پرنشیب سیلابی در ناحیه اقیانوس
اطلس در اثر رطوبت هوا و کثرت بارش بآمان رودها طویل تر
منظم تر. و در ناحیۀ برفی یعنی قسمت شرقی طول آنها بیشتر از رودها
سائر نواحی آرو پا جریا نشان غالبا منظم ولی در تمام مدت زمستان منجمد هستند
عمده ترین رودها آروپا ازینقرار ند:
پیچورا (روسیه) که در اقیانوس منجمد شمالی میرند.
دوینا (روسیه) داخل بحر ابیض میشود.
نوا که از پتروگراد گذشته بخلیج فنلاند وارد میگردد.


۱۰
دونا ـ از لتونی عبور در خلیج ریگا میریزد
نیمن که لیتوانی را سیر و به بحر بالتیک داخل میشود .
ویستول ـ در پولنی و مصب آن نیز بحر بالتیک است .
اُدیس در آلمان به بحر بالتیک دار میگردد .
رود تایمز از لندن آلب از هامبورگ ـ وزر از آلمان رن
از سویس و آلمان و هلاند فرات و بلژیک و هلاند عبور نموده
به بحر شمال میریزند .
رود سین از پاریس گذشته وارد بحر مانش میشود .
رود لوار و گارُن فرانسه ـ دور ـ تاژ ـ گوادیمیانا ـ گوادالا ـ کویر
اسپانی و پرتقال را مشروب ساخته در اقیانوس اطلس داخل میگردند .
رود اِبُر از اسپانی و رُن از فرانسه تیبر از رم عبور کرده
به بحرالروم (مدیترانه) میرزد .
رود پو که در آدریا تیک وارد میشود .
رود دانوب که از همه مهم ترین و پرآب ترین شطوط اروپا است از فرانک
آلمان چشمه گرفته ممالک مختلفه را سیر کرده در بحر اسود میریزد .


رود دینستر و دنیپر (روسیه) که به بحر اسود داخل میشوند.
رود دن که مصب آن بحر آزو است.
وبالآخره رود ولگا که از طویل ترین رودها اروپا و اورال که در
بین آسیا و اروپا است روسیه را مشروب بسا بحر خزر میریزند.
در صورتیکه طویل ترین رودها اروپا رود ولگا میباشد بطوریکه از ارقام
ذیل میتوان فهمید در مقابل شطوط عظیمه عالم آخرین رتبه را دارا است:
۱- میسی سیپی - میسوری (آمریکای شمالی) ۷۳۰۰ کیلومتر
۲- نیل (افریقا) 〃 ٦٥٠٠
۳- آمازون (آمریکای جنوبی) 〃 ٥٥٠٠
۴- یانگ تسه کیانگ (آسیا) 〃 ٥٢٠٠
٥- کنگو (افریقا) 〃 ٤٧٠٠
٦- هوانگ هو (آسیا) 〃 ٤٧٠٠
۷- ولگا 〃 ٣٥٦٠
اکثر بلکه عموم رودها که نمهد ار و یا قابل کشتی رانی است در برود بائی که
مانند وانوب مثلا از چند مملکت عبور میکند حق کشتی رانی انحصار نبوده


۱۲

و عهد نامه هاد نظامنامه ها این حقوق تحت تنظیم و ترتیب درده است
حیل دریاچه های عمده ترین دریاچه های اروپا عبارت اند از :
دریاچه و نتز و و تر در سوید دریاچه با فنلاند دریاچه آسائیا-
انگا ولاد گا در روسیه دریاچه آ ژنو و کنستانس در سویس
و دریاچه های کم و کار رو آذر در ایطالیا ،
آب و هوای اروپا
اروپا در مرکز منطقه معتدله واقع شده و تمام نقاط آن
کما بیش در تحت تاثیر آب و هوای بحری است و چونکه جبال
آن نیز چندان مرتفع نیستند نسبت باراضی هم عرض خود در سار
قطعات دارای آب و هوائیست معتدل و از ین حیث سه
منطقه مشخص تقسیم میشود :
۱- منطقه بحرالرومی که زمستان آن ملائم تابستانش گرم رطوبت
آن خیلی کم و باران ها یش غالباً بهاری است و موسم آن پائیز
و زمستان میباشد سواحل آن دارای هوائیست فوق العاده درخشنده و شفاف
۲- منطقه اقیانوس اطلس که زمستان و تابستان معتدل بسیار مرطوب است


۱۳
خصوصاً در زمستان بارندگی زیاد دارد آسمان آن اکثر از ابر و مه پوشیده است
۳- منطقه بری (اروپای شرقی و مرکزی) تابستان خیلی
گرم و زمستان خیلی سرد باران آن بسیار نادر و بیشتر در تابستان میبارد
(منابع و محصولات طبیعی)
۱ - محصولات نباتاتی - بواسطهٔ آب و هوای ملایم و معتدل و پستی
و بلندی متناسب خود وضعیت اروپا برای نمو و پرورش نباتات فوق العاده
مساعد است هرچند محصولات آن بتنوع مناطق استوائی نیست
لیکن اراضی لم یزرع و بیابان نیز دران دیده نمیشود.
نباتات اروپا هم در اثر اختلاف آب و هوا بسه منطقه بزرگ تقسیم گردیده:-
۱- منطقه بحرالرومی که نسبتاً خشک و مراتع کوچکی را داراست محصولات
عمده آن زیتون - مرکبات ، انگور ، غلات (ذرت - گندم - جو -)
و میوه جات میباشد. مهمترین حیوان مفیدی که درین منطقه تربیت میشود گوسفند است
۲- منطقه اقیانوس اطلس که جنگلهای بلوط در آن بفراوانی یافت شده
محصولاتش عمدهً عبارت از غلات (ذرت - گندم - جو - گندم سیاه و غیره)
سیب زمینی - چغندر - و انگور میباشد از حیوانات اهلی آنکه زیاده تر


١٤
تربیت میشود اسپ و حیوانات شاخدار است .
۳ - منطقه بحری با آب و هوای غیر معتدل و بیشتر جنگلهای آن از درختان مخروطی تشکیل شده مهمترین محصولات نباتی این منطقه غلات (گندم - جو - جودر) و کتان حیوانات شاخدار - اسپ و گوسفند تربیت مینمایند .
۲ - محصولات معدنی - معادن در همه نقاط اروپا یکسان تقسیم نشده و نواحی مخصوص برای هر معدنی وجود دارد و فلزات و زغال سنگ اکثر در رشته جبال متشکله از انقلاب هرسینی پیدا میشود فلزات قیمتی مانند طلا و طلای سفید فقط در جبال اورال دیده شده و سائر فلزات مفیده مانند مس - سُرب - روی و قلعی چندان فراوان نیستند .
اروپا تنها از حیث آهن - نفط و زغال سنگ خیلی غنی است آهن تقریباً در همه نقاط خصوصاً لیرن ، نفط در رومانی و گالیشی زغال سنگ در انگلیس رشته جبال مرکزی فرانسه بلژیک - فلات آردن - ناحیه رود المان ناحیه مهم سیلزی علیا - پولنی و ناحیه دنتر روسیه استخراج گردیده مختصراً میگوئیم که اساساً اروپا از حیث معدنیات فقیرتر از سائر قطعات عالم است ولی چون بواسطه پیشرفت تمدن و احتیاجات فوق العاده تمام


۱۵
رشته معادن آن بمرتبه استفاده آمده ازین نقطه نظر مقام عمده را در دنیا احراز کرده است
(سکنه اروپا)
جمعیت آن - اروپا ٤٥٣ میلیون یا بقدر ربع تمام سکنه کره
ارض جمعیت دار و بطور متوسط در هر کیلومتر مربع ٤٥ نفر تقسیم شده
البته اروپا پر جمعیت ترین قطعات عالم نیست لیکن نسبت بمساحت خود
بیشتر از آنها صاحب نفوس میباشد (آسیا در هر کیلومتر مربع ٢٤ نفر و آمریکاه نفر است)
نژاد ها - نژادهای اروپا بسیار مختلف ولی مهمترین آنها سه دسته
یونان و رومی - ژرمن - و اسلاو یعنی از شعب نژاد سفید میبا-
شند.
۱- دسته یونان و رومی که شامل یونانیها- رومانیها- ایتالیائیها اسپانیولها-
پرتغالی ها- فرنسه ها و بلژیکها یا بالاخره مردما جنوب و جنوب غربی اروپا هستند
۲- دسته ژرمن که از انگلو ساکشن- هاندی ها- آلمانها سویدیها-
نرویزها یا مردما مرکز و شمال غربی اروپا مرکب است.
۳- دسته اسلاو که عبارت اند روسها- پلنی ها سلوواکها- چکها میباشند.
کره آت باید اسلو نبا و تمام شرق قسمتی از شمال مشرقی و جنوب شرقی
اروپا را اشغال کرده اند.
جغرافیای طبعی (۱۷۰)


١٦

٤- علاوه بر سه دسته فوق الذکر نژادهای دیگر یکه در درجه دوم اهمیت
میباشند در اروپا سکنی دارند مانند سیلت ها - مجارها - یا هنکر یها -
بلغارها - و ترکها - فنلاندیها و بالاخره یهود که در شرق اروپا نسبتاً
كثير العده و در سائر نواحی نیز در غالب شهر های تجارتی مسکن گزیده اند:

(مذاهب اروپا)
در اروپا سه مذهب عمده وجود دارد :-
کاتولیک - پروتستان - وارتودکس .
۱- کاتولیک که ریاست عالیۀ آن با شخصی پاپ مقر او در روم است
پیروان این طریقه عموماً اقوام لاتن یعنی ایتالیائیها - اسپانیولها - پرتقالی ها
فرانسویها - بلژیکیها بوده و قسمتی از المانها - اسلاوها (اها لی پلنی) و مجارها
نیز معتقد بآن میباشند .
۲- پروتستان که خود دارا شعب مختلفه و پیروانش ساکنین ممالک ژرمن است.
٣- ارتودکس پیروان آن اغلب ملل سلاوی نژاد هستند .
در اروپا بغیر از مذاهب مذکوره در فوق معتقدین دین حنیف اسلام (ترکها)
و پیروان مذهب موسوی (یهودیها) نیز بسیار است.


۱۷
اروپای شمالی و غربی
این قسمت از اروپا شامل ممالکی است که جبهه اروپا را در اقیانوس اطلس و متفرعاتش
(بحر مانش و بحر شمال) تشکیل داده از جبال پیرنه شروع و با قیانوس منجمد شمالی منتهی میگردد
ممالک مزبوره عبارتند از ممالک متحده برطانی کبیر و ایرلاند - ممالک اسکاندنیا
(سوئد و نروژ) - دانمارک - پی با - بلژیک و فرانسه
این ناحیه از نقطه نظر طبیعی یکی از قدیمی ترین قسمتهای اروپا بشمار آید و قسمت اعظم آن
در اثر انقلابات هورنی و هر سینی یعنی در دوره های اولیه وجود یافت است.
خرابی و فروریختگی های پی در پی این قاره عظیمه را قطعه قطعه ساخته و ممالک کنونی آن
جز بقایائی از بر قدیمه نمیباید دانست. مثلاً فروریختگی بحر شمال جبال اسکاتلند را
از کوههای اسکاندنیا و فروریختگی بحر مانش انگلیس را از فرانسه جدا گردانیده است.
از طرف دیگر این ناحیه بضمیمه ناحیه جنوب غربی (اسپانی
و پرتقال) تنها قسمتی است که جنگ ١٩١٤ - ١٩١٨ تغییرات محسوسی در
سرحدات ممالک آن وارد نیاورده هر چند فرانسه الزاس و لورن و دانمارک
شلسویک و بلژیک بعضی قطعات کوچک را تحصیل نمودند لیکن کلیتاً این
تغییرات چندان نقشه اروپای شمالی و غربی را منقلب نکرده و تقربیاً بصورت قبل از جنگ باقیت


۱۸
ممالک متحدۀ برطانی کبیر و ایرلاند.
۱- جغرافیای طبیعی
موقعیت و مساحت آن :- واقعه در شمال غربی اروپا جزایر برطانی
کبیر دارای ٨۶٩ ٣١٤ کیلومتر مربع مساحت و شامل ۱- برطانی
کبیر (مرکب از اسکاتلند در شمال - انگلیس و مملکت گال در جنوب)
۲- ایرلاند ۳- جزائر کوچک شتلاند وارکا و و هبرید و مان و انگلیسی و ویت
و جمیع جزائر انگلیس و نرماند و عده جزائر کوچک اطراف سواحل اسکاتلند میباشد
طول آن از شمال بجنوب یعنی از دماغه د نکانی تا دماغه
لند نزاند ۹٥۰ کیلومتر و عرض آن نسبتۀ فوق العاده کم و بطوریکه هیچ
نقطه از داخل خاک برطانی کبیر نیست که بیش از یکصد کیلومتر از دریا فاصله داشته
باشد بدین طریق ساختمان این مملکت آنرا بر آکندگیهای بحری مخصوص گردانیده است
معہذا مردمان آن خیلی دیر داخل حوزه ملل دریانورد شده و دران وقتیکه
بحر الروم مرکز تجارت بود برطانی کبیر هیچ وزنی ازین حیث نداشت
بعد ها پس از آنکه کشف بر جدید محور عالم تغیر کرد طبیعتہً این مملکت
بواسطۀ واقع بودن در سر راه کشتی رانی امریکا و اروپا موقعیت
تمامتی این مساحت مساوی بچھار حصه دو حصۀ پیمانۀ کابل است. (مترجم)


۱۹

خود را مجاز شده است در جاسیاست بری را ترک و اقیانوس را
صحنه فعالیت خود قرار داده

پستی و بلندی ـ ازین حیث برطانی کبیر بسه قسمت تقسیم میشود:
١ـ اسکاتلند ٢ـ انگلیس ٣ـ صوب لندن

١ـ اسکاتلند از دو تودۀ قدیمیکه یک زمین پست و باریکی آنها را از یکدیگر جدا
ساخته تشکیل گردیده است تودۀ شمالی یا اراضی مرتفعه (های لند)
مهم تر و بنویس (١٣٤٢ متر) مرتفع ترین قل برطانی کبیر در رشته جبال گرام
پیمان یعنی همین توده واقع میباشد.
تودۀ جنوبی موسوم به شویو و ناحیۀ مرکزی به اراضی پست (لاولند)
معروف است.
سواحل اسکاتلند سنگی و در قسمت غربی دارای بریدگیهاست که بعضی
از انها حتی در قلب اراضی کوهستانی آن پیش رفته است.
٢ـ انگلیس غربی که از سه توده شبیه به توده های اسکاتلند ولی
کمی پست تر از انها تشکیل یافته ورشتۀ جبال مشهور آن در نزدیک
بحر ایرلند سلسلۀ کوه بنین در ساحل خلیج کار دیگان تودۀ مملکت

تأمی عام جان یکهزار و صد و پنجاه لوط پر است


۲۰

گال و در جنوب غربی توده کوههای میباشند در تمام طول این ناحیه سواحل مانند
اسکاتلند سنگی و بریده است لیکن خلیجها آن کمتر ولی در مقابل وسیعترند .
۳ صبب لندن یا انگلیس جنوب شرقی که عبارت از جلگه
پستی است که از رسوب دوره دوم تشکیل گردیده و بریدگی سواحل آن
از سائر نواحی برطانی کبیر کمتر میباشد .
پستی و بلندی جزیره ایرلند بسیط تر و ساده تر است و مرکز آن جلگه است که
بطرف بحر ایرلند باز میشود در شمال رشته جبال اولستر و در جنوب سلسلہ کوههای
منستر واقع است سواحل آن در شمال و مغرب بریدگی بسیاری دارد
آب و هوا و رودهای آن ـ چون جمیع الجزائر برطانی محاط در
بحر است تمام نقاط آن دارای آب و هوای بحری است یعنی معتدل
(تابستان و زمستانی ملایم) و خیلی مرطوب (باران و مه زیاد) میباشد
لیکن هرچه از جنوب بجانب شمال میرود گرما بطور محسوسی کم شده
تا اینکه در شمال بکلی سرد میشود و از طرف دیگر در اثر بادها باران داریکه
بسواحل جنوب غربی میوزد هرچه از مشرق بجانب مغرب نزدیکتر
شود رطوبت اضافه میگردد .


۲۱
برف به ندرت میبارد و فقط در قلل جبال اسکاتلند دیده میشود آنهم دوام نمیکند
هیچوقت یخچالها تشکیل نمیدهد برعکس همه جا و همیشه بارانها شدید ولی نرم
باریده و بواسطه کثرت بارانها رودخانها متعددی در جزیره کوچک برطانیا
کبیر از هر سمت جاری است که معروف ترین آنها تی و کلید در سکاتلند
مرسی که بخلیج لیورپول میریزد و سیودن که بخلیج بولستول وارد میشود
و تایمز که از لندن میگذرد در انگلیس و بالاخره شانن در ایرلاند میباشد
۲ - جغرافیای احصائی و سیاسی
ساکنین و نژاد آن - در ابتدا ساکنین جمیع الجزائز بر طانیای سلت
و گائل ها بوده بعدها در اوائل قرون وسطی اقوام دیگری از روم و اسکانیانی
از قبیل ژوت ها - انگل ها - ساکسن ها - دانمارکی ها و بالاخره
نورماندها بواسطه ثروت زراعتی صیبب لندن باین ناحیه روی آورده
وسلتها یعنی ساکنین اولیه آنرا به ایرلاند و کوهستان غربی جزیره
برطانی کبیر راندند.
بدینطریق امروزه سکنه برطانی کبیر مرکب است از :-


٢٢

۱ - سلت که تقریباً منحصر در ایرلاند ۔ اسکاتلند (آکس) مالز کل -
که نوای ساکن بوده مذهب ایرلاندیها کاتولیک و بقیه پرتشتا نتانیاند

۲ - انگلو ساکسن، و نراندا که تقریباً تمام سکنه صب ب لندن تشکیل
داده و مذهب رسمی ایشان انگلیکین است.

جمعیت آن: تا قرن هجدهم ممالک متحده برطانی کبیر بیشتر مملکتی -
زراعتی شمرده شده و مرکز جمعیت و تمام شهر ها مهم در صب ب لندن واقع بوده
در اواسط قرن هجدهم در اثر توسعه استعمال زغال سنگ و وفور معادن
آن در برطانی کبیر طبعی ممالک متحده بجانب صنعت توجه پیدا کرده و
از آن ببعد این مملکت مخصوصاً مملکتی صنعتی شناخته گردید.
و مراکز مهم جمعیت در نواحی صنعتی قرار گرفت.

مطابق احصائیه ۱۹۲۱ جمعیت جزائر برطانی بیش از چهل و هفت ملیون یعنی
تقریباً یکصد و پنجاه نفر بطور متوسط در هر کیلو متر مربع میباشد شعبه ربع این
جمعیت مردمان شهری و با وجود مهاجرت فوق العاده که ازین مملکت
در جریان است همه ساله در حد و چهار صد هزار نفر بجمعیت آن افزوده می شود
و باید دانست که همین افزایش جمعیت است که بیشتر باعث تمایل مردم بمهاجرت


۲۳
شده در صورتیکه عده این مهاجرین در سال ۱۸۱۵ دو هزار نفر زیاده تر نبوده
در سنه ۱۹۱۱ به ۴۵۴۰۰۰ بالغ گردید.
وضع حکومت آن:ـ از سه قسمت برطانی کبیر انگلستان اسکاتلند
(اكس) ممالک متحده تشکیل داده و ایرلاند مملکتی ازاد میباشد.
ایرلاندیها پس از انکه هفتصد پنجاه سال بر خلاف میل و ارزوی خود در
زیر حکومت انگلیس گذرانیدند در سال ۱۹۰۰ پندار استقلال داخلی
و سپر مختاریت کامل تر آخویش تقاضا کردند تا اینکه در ۱۹۲۱ پس از مذاکرات
مفصلہ عاقبت حکومت انگلیس آزاد ایرلاند را شناخته و همان حقوقی که
کانادا و افریقای جنوبی دارا هستند بایشان نیز تسلیم نمود.
طرز حکومت انگلستان سلطنتی پارلمانی است و این وضع حکومت حقیقه
از ۱۲۱۵ یعنی تاریخ صدور شارت کبیر شروع میشود
سلطنت ارثی و قوه اجرائیه بدست شخص سلطان است که بکمک
هیئت وزرای خود که مسئول پارلمان (مجلس مبعوثان) میباشند
حکومت مینماید.
قوه مقننه با دو مجلس اعیان و مبعوثان و اعضا مجلس اعیان قسمتی ارثی


٢٤
و قسمتی انتخابی میباشد مجلس مبعوثان مرکب از ۷۰۷ نماینده است که برای مدت
پنجسال با رعایت شرائطی انتخاب میشوند
شهر های مهم آن:- بموجب احصائیه سال ۱۹۲۱ در بریتانی کبیر نیجاً
و در ایرلند دو شهر است که بیش از یکصد هزار نفر جمعیت دارد.
پایتخت مملکت شهر لندن (۷۴۸۰۳۰۰۰ جمعیت ) واقعه در روی رود تایمز
و گذشته از اینکه مقر پادشاه و مرکز قواى مدیره مملکتی است یک
شهر بسیار مهم تجارتی و حتی صنعتی میباشد
شهر های مهم انگلیس ازینقرار اند:-
۱- لیور پول (۸۰۳۰۰۰) در کنار خلیج مرسی واقع و بازار بزرگ
تجارت پنبه و پشم و چرم است.
۲- بیرمنگام (۹۱۹۰۰۰) که بواسطه اهمیت آهن کاریش ملقب بشهر
آهن گردیده .
۳- مانچستر (۷۳۰۰۰۰) مهم ترین مراکز پنبه ریسی و بافتن پارچه
های پنبه میباشد
٤- شفیلد (٤٩١٠٠٠) یا شهر فولاد مرکز عمده چاقو سازی.


۲۵
۵- لیدل (۴۵۸۰۰۰) مرکز بافتن پارچه‌های پشمی
۶- بریستول (۳۷۶۰۰۰) یکی از بنادر مهم تجارتی است
۷- بردفورد (۲۸۵۰۰۰) از مراکز مهم بافتن پارچه‌های پشمی میباشد
۸- نیوکاسل (۲۷۵۰۰۰) که در تمام عالم از حیث صادرات ذغال
سنگ رتبه اول را داراست.
دیگر هل در کنار خلیج هامبر مرکز مهمی برای صدور پشم و پارچه‌های پشمینه
کاردیف برای خروج آهن ذغال سنگ و دوور (۲۴۷۰۰۰)-
پرتسموت
نیوهیون- پلیموت (۲۱۰۰۰) بنادر بحرمائش اکسفرد و کامبریج که دو دارالعلم
بزرگ میباشند
شهرهای مهمی که در اسکاتلند (اکس) میتوان نام برد عبارتند از :
گلاسگو (۱۰۳۴۰۰۰) که واقع در روی رود کلید شهر بزرگی است
صنعتی و خصوصاً از حیث کارخانجات کشتی سازی خود اهمیت
بسیار دارد
اد مبورگ (۴۲۰۰۰۰) که حاکم نشین اکس و مرکز علمی مهمی میباشد
اتم پرور


۲۶
دیگر دندری وابردین که بنا در بحر شمال هستند .
در ایرلاند شهرهای معتبر یکی دو بلین است د حاکم پایتخت
مملکت میباشند دیگر بلفاست حاکم نشین الج لستر در جنوبیدا گرک در غریبیه ست

(۳)
جغرافیای اقتصادی لت
از است در عر هنگامیکه دول اروپائی دو چار جنگ های سیاسی بوده و تمام فعلیا
تم در حواله خویش را درین راه صرف مینمودند انگلیس در جزیره خود آرمیده وحدت
ملی خود را تکمیل و بزودی توسعه و ترقی اقتصادیات پرداخت .
در قرون وسطی چند نیر قتی نکرده و جنگهای صد ساله او را بمقصود
نرسانید . ولی در قرون پانزدهم پس از خاتمه منازعات خارجی و
داخلی وخصوصاً بعد از کشف امریکا رو بارتقا گذاشت ترقی منقشر
از قرن شانزدهم شروع و از اواخر این قرن و تمام قرن
هفدهم در اثر مساعی الیزابت و کرمول دارای بحریه تجارتی کامل
ومستعربات وسیعه گردید . در قرن هجده بواسطه استعمال ذغال سنگ
صنعت کلی را ایجاد و با پرو اصل آزادی تجارت مقام ارجمندی با


۲۷
در عالم امروز و بطوریکه امروزه ممالک متحده برطانی کبیر از بزرگترین ممالک مستعمراتی دنیا بشمار آمده و رتبه بزرگی در حیوة اقتصادی عمومی دارد .
فلاحت آن :- بواسطه وضعیت طبیعی خصوصاً فراوانی مواد تحت الارضی مملکت انگلیس بجانب صنعت کشیده شده و تنها ناحیه عمده زراعتی آن در جنوب شرقی صوب لندن میباشد .
هرچند که زراعت گندم و جو نسبت بسائر محصولات فلاحتی در اولین درجه واقع است معهذا کفاف مصرف مملکت را نداده و چون فوق العاده گران تمام میشود سال بسال زراعت آن رو بتنزل میرود. ارزانی گندم آمریکا و روسیه و هندوستان مردم را از زراعت منصرف نموده و تقریباً تمام خوراک خود را از خارج وارد مینمایند. زراعت نباتات صنعتی نیز چندان رواجی نداشته و فقط کتان که در ایرلاند اطراف بلفاست زراعت میشود حائز اهمیتی است .
تربیت حیوانات بواسطه رطوبت هوا و کثرت چمن زارها و مصرف زیاد گوشت لبنیات در انگلستان توسعه یافته و خصوصاً گاو و گوسفند در اینجا بعهده زیاد تربیت میشود لیکن جمعیت بقدری کثیر و مصرف


۲۸
گوشت و لبنیات باندازه است که باز هم از برا روپا اما زونی امریکای
جنوبی و استرالیا همه ساله محتاج بخرید مایحتاج خویش میباشد.

قاسم صه مادی کلیه باید دانست که محصولات فلاحتی انگلیس فقط احتیاجات
داده مزارس دور یک ربع سکنه آنرا تکافو نموده و تقریباً سه ربع مواد غذائی خویش را
خارج اریه از خارج تهیه مینماید.

صنعت آن : در ممالک متحده بعللی که ذیلاً ذکر میشود صنعت
ترقی فوق العاده نموده و مقام بلندی را گردیده است
ارکان ۱- کثرت معادن ذغال سنگ . ۲ - فراوانی مواد اولیه خصوصاً پشم
تخارج ۶ ۱۶ ار دور ۳- نزدیکی تمام نقاط آن بدریا و سهولت تهیه این مواد.
رض واسم الان اهمیت زغال سنگ در عالم صنعت بدیهی انگلستان تمام ممالک اروپا
درین حیث اولین مملکت پر ثروت محسوب میشود معادن زغال سنگ
آن بیشتر در سواحل غربی واقع گردیده و مرکب از هشت مرکز بزرگ
میباشد. محصول این مراکز همه ساله رو بفزونی بوده در ۱۸۴۵
سی و یک میلیون تن ( ) در آنها بدست آمده
و در ۱۹۱۳ به ۲۹۲ میلیون تن ( ) رسیده است


۲۹
(المان ٢٦ تا زونی ١٤ ٥)
معادن آهن انگلیس بیشتر در نزدیکی مراکز زغال سنگ قرار گرفته و این سے
مزیت اقتصاد مهمی باین مملکت داده است صنعت فلز کاری در ممالک
متحده بمنتها درجه خوبی پیشرفت کرده و پیشتر توسعه آن در مغرب مرکز
میباشد .
در مغرب مملکت گال، آهن کاری مس و در مرکز خطوط آهن و ماشین ها
(بیرمنگام) فولاد کارد چاقو سازی (شیفلد) در شمال اطراف نیو کاسل
بندر معروف زغال سنگ سرت بالاخره در ناحیه کلید کشتی سازی
و ماشین سازی گلاسکو .
امروزه انگلستان اهمیت فلز کاری گذشته خویش را تقریباً از دست
داده و برای تهیه مواد معدنی محتاج است که اسپانی - الجزیره
و شیلی خریداری نماید . در سنه ۱۹۱۴ این مملکت حتی در
داخله خود بزحمت با صنعت فولاد کاری المان رقابت کرده و
در مقابل تا زونی که قریب چهار برابر آن تولید مینماید یقیناً طاقت
مقاومت نخواهد داشت .


۳۰
صنعت بافندگی انگلیس منشور مافوق تمام دول و بیشتر بواسطه آزادی تجار لید
تجارت آنجو فوق العاده یافته است پشمینه‌بافی و تهیۀ پارچۀ پشمی تقریباً در تمام
نقاط ممالک متحده رواج و مراکز مهم آن لید برادفر منچستر در انگلیس گلاسگو
آبروین و دندی در اسکاتلند داکس بلفاست و اولستر در
ایرلاند میباشد.
بطور کلی تمام شعب پارچه‌بافی ممالک متحده باستثنای منسوجات ابریشمی در
نهایت ترقی و تکامل است.
بغیر از صنایع فوق الذکر عدۀ صنایع دیگری مانند ساختن ظروف
محصولات شیمیائی کائوچوک کاغذ‌سازی و غیره نیز وجود دارد
که هرچند از حیث اهمیت در درجه دوم واقع است لیکن معهذا قابل
ملاحظه میباشد
وسائل حمل و نقل:-
۱ خطوط آهن که بالغ به سی و هشت هزار کیلومتر و نسبت بمساحت
مملکت بهر صد کیلومتری دوازده کیلومتر تقسیم میشود و در تمام اروپا
بتریک ازین نسبت تجاوز نموده در ۲۸ در صد کیلومتر) است.


۳۱
راه آهن انگلیس با اجنبی رقابت آزاد اداره شده و در هر خطی کمپنی‌های
مختلفه کار میکنند. باین ملاحظه مخارج حمل و نقل خیلی نازل و بنفع مردم تمام
شده است امروزه حکومت نظارت و تفتیشی در آن دارد.
۲- کشتی‌رانی داخلی:- رودهای انگلستان طبیعتاً قابل کشتی
رانی و اگر موضوع رقابت خطوط آهن و کشتی‌رانی ساحلی نبود خدمات
بزرگی را انجام میدادند غالباً آن بوسیله ترعه میگذرد پیر مربوط در طول
این مجاری مصنوعی به ۶۵۲۰ کیلومتر میرسد. با وسواحل بحر شمال را
به اقیانوس اطلس متصل ساخته اند.
۳- کشتی‌رانی بحری :- اولین بحریه عالم بحریه انگلیس است از
دو دسته تشکیل یافته :-
۱- سفاین تجارتی مرکب از ۳۴۰۰ کشتی (۸۴۰۰۰ مجاری
۸۴۰۰ شراعتی) که نه فقط احتیاجات صنعتی و تجارتی مملکت خود
رفع میکند بلکه محصولات تجارتی ممالک دیگری هم که دارای بحریه کافی
نیستند نیز حمل و نقل مینمایند.
۲- سفاین جنگی که فوق العاده معظم و مهم و حقیقتاً حافظ حیوة این


۳۲
مملکت می باشد
تجارت آن - بطوری دیدیم برطانی کبیرملکتی است صنعتی وازین
روی مجبور است که قسمت اعظم از احتیاجات خود را از حیث مواد اولیه
لازمه برای صنعت ( تمام پنبه - سه ربع پشم - نصف چرم و پوست
ربع آهنی که بکار میبرد) و از حیث مواد غذائی لازمه برای مصرف اهالی
از خارج تهیه نماید (چهار خمس غلات - سه خمس گوشت خوک -
قریب دوخمس گوشت گوسفند و گاو - کره - پنیر - قند -
و چای وغیره ) قبل از جنگ بین الملل میزان تجارت خارجی مما لک
متحده به ۳۵ میلیارد فرانک یعنی بیش از دو برابر فرانسه بوده است
واردات آن عبارتند از مواد غذائی ( غلات - گوشت - کره پنیر -
سبزیجات و میوه جات - حبوبات ) مواد اولیه (پنبه - پشم -
پوست - فلزات لازمه برای صنعت ) و اشیاء زینتی ( پارچه
های ابریشمی و اجناس پاریسی ) .
صادرات آن عبارتند از مصنوعات کارخانه جات خود ( منسوجات
پنبه - پشمی - کتانی و ماشین ها ) ذغال سنگ و فلزات مختلفه -


۳۳

برطانی کبیر غالب احتیاجات خویش را از آلمان و فرانسه و مستعمراتش خریداری
و مصنوعاتش را بیشتر بمستعمرات خود و اناژونی و ممالک اروپای غربی میفروشد.
میزان واردات این مملکت تقریباً معادل صادرات آن میباشد.
مستعمرات آن :— امپراطوری برطانی کبیر یکصد و ده برابر ممالک متحده
و تقریباً شامل ربع اراضی کره زمین است این امپراطوری وسیع
چهار صد و چهل میلیون یعنی بقدربع تمام زمین جمعیت دارد.
مستعمرات برطانی کبیر از دو نوع مرکب است :
۱ :— ممالک و اراضی که از آنها استفاده ثروتی مینماید .
۲ :— مواقع و نقاط نظامی و ایست گاه های جهازات .
و کلیه عبارتند :—
۱ :— در اروپا :— جبل الطارق — مالت و قبرس که مواقع مهم دریای
مدیترانه میباشند .
۲ :— در آسیا :— هندوستان — بلوچستان انگلیس — برمانی
سنگاپور — شمال برنئو — جزیره هنک کنگ و ویها پوی —
(در چین)


٣٤
٣- در افریقا :- گامبی - سیرالئون - سواحل طلا (کت در) نیجریه - سومالی انگلیس - افریقای شرقی - افریقای جنوبی - جزائر و سانسیئو سنت هلن (اوقیانوس اطلس) جزیره مودیس (اقیانوس هند) که سه جزیره اخیر در سر راه هند از طریق دماغه امید واقع گردیده اند .
٤- در اوقیانوسیه :- استرالیا و زلاند جدید و جزائر فشیری - تنگا - سلیمان وغیره -
٥- در امریکا :- مملکت کانادا - جزیره ژامائیک - گویان انگلیس عده جزائر کوچکی در انطیلها صغیر هم چنین قسمت مختصری از امریکای مرکزی (هندوراس انگلیس).

١١
شبه جزیره اسکاندینیا و
جغرافیای طبیعی
موقعیت و مساحت آن :- از طرف شمال محدود به اقیانوس منجمد شمالی از مغرب به اقیانوس اطلس و بحر شمال از جنوب به تنگه های دانمارک (اسکارژاک - کاتگا - سوند) واز مشرق بخلیج تبستی وروسیا این


٣٥

شبه جزیره از بزرگ ترین جزائر اروپا و فقط از ناحیه به برارو پا متصل است
دارای ٢٠٠٠ کیلومتر طول از ٤٠٠ الی ٧٠٠ کیلومتر عرض و
مساحت آن ٧٧٢٠٠٠ کیلومتر مربع میباشد .
پستی و بلندی و وضعیت سواحل آن ـ شبه جزیره اسکاند
نیا و شامل دو ناحیه طبیعی کاملاً مشخص است :ـ

در مغرب آلپ های اسکاندنیاو و در شرق فلات بالتیک . سطح دوم کی
١ ـ آلپ های اسکاندنیا و که در ابتدای عصر اوّل در نتیجه چین خوردگی
کالدنی مانند کوههای اسکاتلند (اکسس) تشکیل یافته و بعداً فرورفتگی
بحر شمال این دو رشته جبال را از یکدیگر مجزا ساخت .
بواسطه مرور قرن ها و تاثیر یخچالها و جریانات قلل مرتفعه و نوک ها و دره های
وسیعه ازین آلپ ها وجود نداشته و بلندترین نقاط آن ایپه فیلین
(٢٥٦٠ متر) میباشد . در مقابل فلات ها یخچالها که مشرف ببحر
شمال هستند در مواقع مرتفعه آن بسیار و غالباً از برف پوشیده اند.
این سلسله هرچه بجانب مشرق میرود پست گردیده و
فلات های مطبقی را تشکیل میدهد و از نقطه نظر علمی میتوان گفت که


٣٦
بما وراء بالتسیک یعنی در فلاند خاتمه می یابد
در ساحل کوه‌های اسکاندنیاد بسیار تند و خلیج‌هاباریک و عمیق موسوم به فیورد در اثر
انقلابات قدیمه در آن احداث گردیده است. اکنون نیز در طول این سواحل
جزائر متعدده که معروف ترین آنها مجمع الجزائر اسکلیا رگارد است گواه
این انقلابات و بقایای ساحل قدیمی این شبه جزیره میباشند.
۲:- فلات بالتسیک که متدرجاً تا ساحل شرقی پست گردید و آثار یخچال‌هائیکه
در قرون سابقه آنرا پوشانیده بود هنوز دیده میشود یخچال‌های مزبورہ پست
و بلندی این فلات را متناسب ساخته و حفره هائی ایجاد نمودہ پس از
دور شدن طبقات یخ دریاچه‌های کنونی سوئد (ونر- وتر- بلمارن
و مالارن) در محل آنها بوجود آمده است.
سواحل بالتسیک خاکی و پست و عمق بحر نیز درین سواحل خیلی کم میباشند.
در اثر تهاجم امواج بالنسبه دارای بریدگ‌های زیاد و از مردابها پوشیده
شده است. جزائر مسطح کثیرے در نزدیکی آن واقعند که مشهورترین
آنها آلاند و گوتلاند هستند.
آب و هوا و رودهای آن:- در شبه جزیرۀ اسکاندنیاد و آب


۳۷
و هوای متمایز و دو دسته رودهای مختلف وجود دارد.
در نواحی غربی بواسطه ارتفاع اراضی آب و هوا سخت ولی تأثیر اقیانوس اطلس
آنرا معتدل و مرطوب برابر گردانیده است. سرما و رطوبت درین ناحیه
یخچالها و انبارهای برفی تولید کرده که در موقع ذوب رودهای سیلابی کوتاه
و تند و در عین حال منظمی را بجانب مصب اقیانوس اطلس جاری میسازند
مهم ترین آنها رود کلمن میباشد.
آب و هوای ناحیه شرق برعکس فوق العاده خشک و شدید و مخصوصاً زمستان
آن بی نهایت سخت است.
رودهای غیر منظم ولی طویل تر از رودهای مشرقی هستند از شمال غربی بجانب
جنوب شرقی جاری و به بحر بالتیک میریزند تقریباً تمام موازی یکدیگر
و عمده ترین آنها دال الف و کنا الف میباشند.
محصولات نباتی و معدنی آن: تقریباً سه خمس اراضی شبه
جزیره اسکاندنیا از یخ و برف و مردابهای منجمده یا توندرا پوشیده
گشته و غیر مسکون افتاده فقط دو قسمت آن که عبارت از
ناحیه جنگلها (سرو و کاج) شامل قسمتهای پست جبال


۳۸
اسکاندیناویا شمال قلات بالتیک یک ناحیه فلاحتی شامل مرکز و جنوب فلات
بالتیک است مسکون و قابل زراعت و محصولات عمده اش گندم جو جاو دار
میباشد، مراتع درین دو ناحیه اخیر فراوان هستند.
باینصورت بدیهی است که حیوة فلاحتی آن رونقی نمیتواند داشته باشد
بالعکس از هر حیث معادن فوق العاده ثروت و خصوصاً آهن ومس
و نیکل بکثرت دارد.
تقریباً فاقد معادن ذغال سنگ واگر آبشار ها مفیده آن نبود از حیث صنعت
هم مقامی را احراز نمیکرد.
تقسیمات سیاسی اقتصادی
اسکاندینادی
شبه جزیره اسکاندیناو دارای ۸،٤۹۱،۰۰۰ جمعیت است که تقریباً
یازده نفر هر کیلومتر مربعی تقسیم گردیده و تمرکز آن در ایالات جنوبی
میباشد.
باستثنای پنجاه هزار لاپنی که از نژاد آسیائی و در نواحی شمالی زندگانی
بدوی دارند تمام مردمان این شبه جزیره از نژاد اسکاندنیا و یعنی


۳۹

شعبه از نژاد ژرمن بوده دارای یک قیافه (قد بلند ـ موی زرد و چشم آبی)
و دارای یک مذهب (لوتری) هستند.
معهذا با وجود این وحدت نژادی تباین اخلاق و زندگانی توحید حیوة
سیاسی آنرا غیر ممکن ساخته است.
در قرون ۱۶ و ۱۷ و ۱۸ شامل دو مملکت بوده یکی مستقل (سوئد)
دیگری متحد با دنمارک (نروژ)
بعد از ۱۸۱۴ نروژ بشرط حفظ قوانین ـ قشون ـ بحریه و بودجهٔ علحده
خود بپادشاه سوئد داده شده لیکن در ۱۹۰۵ باز این وحدت
سیاسی درهم شکسته و از آن تاریخ شبه جزیره اسكاندیناویا
دو مملکت است.
۱ :ـ مملکت سوئد که از ناحیهٔ جلگهٔ شبه جزیره و دامنهٔ شرقی جبال
اسکاندیناو مرکب بوده.
۲ :ـ مملکت نروژ که شامل نواحی جبال اسکاندیناو باستثنای
دامنهٔ شرقی آن میباشد.


٤٠
مملکت سوئد
مملکت سوئد شامل ناحیه شرقی یعنی برمی شبه جزیره قریب ٤٥٠٠٠٠ یکلومتر
مربع مساحت و ٥٨٧٠٠٠٠ جمعیت دارد آب و هوای آن غیر معتدل در شمال آنرا
جنگل‌ها کم یزوع و یخچال‌ها و در مرکز جنگل‌ها و مراتع و بالاخره در جنوب اراضی زرعی
(غلات) میباشد. تمرکز جمعیت در ناحیه جنوبی شده و بیشتر ساکنین آن زراعت
پیشه هستند. سرچشمهٔ حیات سوئدها از زراعت – معاون و استفاده
از جنگل‌هاست صادرات عمدهٔ آن چوب و لبنیات و خصوصاً فلزات
(آهن بسیار اعلی) میباشد. زغال سنگ و مواد غذائی از خارج خریداری میکنند.
شهرهای معتبر این مملکت در ناحیهٔ جنوبی واقع گردیده پای تخت آن
استخلم (٤١٥٠٠٠ جمعیت) شهر عظیمی است که در روی
هفت جزیرهٔ نزد یک بحر بالتیک در مقابل خلیج فینلاند بنا شده
موقعیت تجارتی آن خیلی مهم است.
دیگر شهرهای مهم آن عبارتند از :–
گتبورگ در کنار تنگهٔ کاتگا –
مالمو در کنار تنگهٔ سوند.


٤١

فولکينيك در کنار بحر بالتيك
هر سه شهر فوق الذکر در ناحیه زراعتی جنوبی واقع شده اند .

مملکت نروژ

نروژ دارای قریب ٣٢٢٠٠٠ کیلو متر مربع مساحت و ٢٦٤٦٠٠٠ جمعیت
است این مملکت از کوهستانی تشکیل گردیده که علاوه بر سنگلاخها و برف
و یخچال ها جز جنگلهای سرو و کاج و مراتع دامنه های آن ثروت دیگری را مالک
نیست . اگر دریای ساحلی نروژ بی اندازه ماهی نداشت و سواحل آن بابریدگیهای
خود مساعد برای صید ماهی نبود منابع حیوتی نروژ تقریباً صفر گفته می شد.
بطور کلی زندگانی این مملکت بحری و بیش از یکصد و سی هزار از سکنه آن صیاد
و ملاحند . طول سواحل نروژ - ١٧٥٠٠ کیلومتر است .
تربیت حیوانات و جنگلها وصید ماهی سه عنصر بزرگ تجارت نروژ
وصادرات عمده آن بیشتر چوب قطران و لبنیات و ماهی میباشد
باینکه این مملکت در ناحیه شمالی خود منطقه قطبی میرسد معهذا مملکتی
مترقی است .
تمرکز جمعیت آن در طول سواحل و تمام شهر های بالنسبه مهم


٤٢
در کنار بحر واقع اند .
پایتخت مملکت کریستیانیا (٢٦٠٠٠٠ جمعیت) در کنار یکی از
فیورد های جنوبی بنا شده و دیگر شهرهای معتبر آن عبارتند از برژن - درونتم
و همر فست که از بنادر ساحل غربی میباشند .
III
دانمارک
مملکت دانمارک یکی از کوچگترین ممالک اروپا دارای ٤٣٠٠٠٠ کیلو متر
مربع مساحت قریب سه ملیون جمعیت و شامل دو قسمت است :
١- قسمت بری یا شبه جزیره ژو تلاند که اخیرا شلسویک نیز بان
منضم گردیده
٢- مجمع الجزایر شرقی که جزائر عمده آن فیونی - سیلاند - لالاند و در
١٥٠ کیلومتر دور تر از ساحل جزیره برنلم میباشد این جزائر که در مدخل بحر
بالتیک بین ژوتلا و شبه جزیره اسکاندینا و واقعند بواسطه پنج تنگه
از هم و از یکدگر جدا شده اند : ١- اسکار ژاک ٢- کاتگا ٣- سوند
٤- بلت کبیر ٥- بلت صغیر


٤٣

بدینطریق حکمرانی مدخل بحر بالتیک با دانمارک و بهمین آن را در بان بالتیک
لقب داده اند .
پستی و بلندی آن - جلگه دانمارک اثرو تلاند و مجمع الجزایر نیز
مانند جلگه سوئد و جلگه آلمان جزئی از محلات بالتسیک و آثار یخچالہایکه
آنرا در اعصار ماضیه پوشانیده بودند هنوز مشہود است .
یخچالہا نقاط مرتفعه آنرا پست نموده و فعلاً سطح این مملکت کاملاً مسطح
و تنها تپه که مرتفع ترین نقاط آنرا تشکیل میدهد تپه هیملسبرک
و یکصد و هشتاد متر ارتفاع دارد .
دانمارک از حیث جنس اراضی خود به دو ناحیه مشخص تقسیم میگردد: ریگزار
۱- نیمه غربی ثروت لاند که شن زار و لم یزرع است و فقط مخصوص تربیت
گوسفند میباشد .
۲- نیمه شرقی ثروت لاند و مجمع الجزایر که خیلی حاصلخیز و فلاحتی و دارا
مراتع پرمایه که برای چار پایان بزرگ (حیوانات شاخدار - اسپ)
بسیار مناسب میباشد . سواحل این قسمت پست و خلیج های
باریک بندرگاه های مهمی دارد .


٤٤
آب و هوای آن: بالنسبه بحری، مرطوب تا اندازه ملایم است
تابستان آن کوتاه - بهار و پائیز معتدل و بارانی زمستان
متغیر میباشد و حتی بقدری سخت میشود که برای یکماه دو ماه
حتی تنگه ها نیز منجمد شده و گاهی بطوری ملایم است که دلو یکروزه
هم یخ نمی بندد. غالباً باران میبارد لیکن بسیار ریز و کم دوام میباشد.
منابع طبیعی آن: مملکت دانمارک فاقد محصولات معدنی است
لیکن بعللی که ذیلاً ذکر میشود در فلاحت آن ترقی بسیار دارد :-
۱- آب و هوای آن معتدل و کمی مرطوب است.
۲- خاک آن خصوصاً در ناحیه شرقی ژوتلاند و جزائر طبیعةً مستعد میباشد.
۳- مردمان آن فوق العاده زحمت کش و فعال و لا ینقطع بخشک کردن
مردابها و کشیدن نهرها و غیره مشغولند .
علاوه بر محصولات جنگلهای شرقی منابع فلاحتی عمده دانمارک
ازینقرار اند:-
۱- زراعت مواد غذائی از قبیل جو - جاو دار - سیب زمینی و شلغم -
۲- میوه جات که بی اندازه فراوان است


٤٥

٣ - مراتع که برای تربیت حیوانات بکار میرود .
دانمارک یکی از اولین ممالک اروپائی است که نسبت به ساکنین خود بیشتر
تربیت چهارپایان شاخدار مینماید (گاو و گاو شیرده وغیره) ونتیجه مستقیم
آن ترقی بعضی رشته صنایع فلاحتی مانند قند سازی و خصوصاً لبنیات
وغیره شده است تربیت اسب نیز درین مملکت رواج کاملی دارد.
صید ماهی یکی از منابع بزرگ ثروتی دانمارک و بهمین ملاحظه
جزیرهٔ منجمد کرونلند وجزیرهٔ اتشفشانی ایسلاند را مستعمرهٔ
خویش ساخته است
تجارت آن مترقی وتقریبا مساوی با سوئد و دو برابر نروژ میباشد.
صادرات آن بیشتر مواد غذائی ولنبنیات است به انگلیس والمان
و واردات آن مواد معدنی ومصنوعات کارخانه جات همین دو مملکت است.

جغرافیای سیاسی
بواسطه توسعه منابع ثروتی خود دانمارک از ممالک مترقی ومتمدن
بشمار می آید وضع حکومت آن سلطنتی مشروطه وتعلیم دران عمومی است.
دارای ٣٢۶۷٠٠٠ جمعیت یعنی ۷۶ نفر در هر کیلومتر
قریبا
سرمربع


٤٦
مربع میباشد در جزائر آن جمعیت مستقر اثرژوتلاند تمرکز یافته پای تخت مملکت
کپنهاگ (٧١٠٠٠٠ جمعیت) واقع در سیلاند در کنار تنگه سوند
و یکی بنادر بزرگ اروپا محسوب میشود. شهرهای مهم آودنس در جزیره
فیونی و آرهوس در شبه جزیره ژوتلاند است.
مستعمرات آن در اروپا یکی جزیره آتشفشانی ایسلاند حاکم نشینش
ریکیاویک و گیر فاراد و در آمریکا جزیره وسیع و منجمد گرنلند
است که فقط سواحل آن مسکون و ساکنینش اسکیمو ها میباشند
بعضی جزائر کوچک دیگر در انتیل های صغیر تعلق بدانمارک
دارند که مهم ترین آنها سن تماس – سن کروا و سن ژن
است تنها استفاده دانمارک از مستعمرات خویش مینماید حقیقتاً
صید ماهی میباشد.
اپی بایا هلند
(اراضی پست)
این مملکت دارای ٣٤٠٠٠ کیلو متر مربع مساحت و وجه تسمیه
آن به پی بایا هلند این است که از یک جلگه پستی تشکیل یافته که


٤٧
سطح غالب نقاط آن پائین تر از سطح بحر میباشد .
دو عامل در تشکیل این جلگه موثر بوده و هستند :
اول تاثیر آب که :
١- جلگه شرقی را ( درنت - اورایسل - کامپین ) تشکیل داده درین
آن از شن پوشیده شده و لم یزرع میباشد
٢- جلگه غربی ( زلاند - هلند - فریز ) که حاصلخیز و از رسوب بطنی
شطوط رن - مزواسکو بوجود آمده است .
٣- سواحل که رسوبی و پست و هموار و تپه های از شن موسوم به
دون در کنار آن در اثر باد ها پیدا شده است رشته این تپه ها را
غالبا تصادم امواج گسیخته در بعضی نقاط مجمع الجزایری مانند مجمع الجزاير
زلاند و فریزین ترتیب و در پاره مواضع دیگر در ساحل نقود و خلیجها
تشکیل داده است که بزرگترین آن خلیج زو یدر زه میباشد .
دوم عمل و کوشش ساکنین آن که :-
١- باحداث سدهای موازی با جریان شطوط مملکت را از طغیان
آنها و رسوب های جدید محفوظ داشته اند .


٤٨
۲ - باحداث سدهای چوبین موازی با سواحل از تهاجم امواج جلو گیری
کرده اند.
۳ - بوسائل مختلفه در یارا خشکانیده اراضی تازه بوجود آورده و آنرا
با دادن رشوه های طبیعی و مصنوعی مستعد زراعت ساخته اند.
منابع طبیعی آن :- مملکت هالند بواسطه جنس اراضی خود بکلی از محصولات
معدنی محروم ولی منابع مهم دیگری را مالک است :-
۱ - صید ماهی که بکشتیهای بادبانی و بخاری کوچک در تمام سواحل آن
میشود در شمال فوق العاده پر ماهی چون بیشتر در نقاط عمیق نیز فراوان است صید
آن بسهولت انجام می پذیرد .
۲ - فلاحت که بواسطه آب و هوای خیلی ملایم و مرطوب آن و عدم مساعدت با ندات
غلات و نباتات صنعتی ( گندم - جو - چغندر - تنباکو و کتان ) چندان رونقی ندارد
تربیت گوسفند و خصوصاً حیوانات تناسلا بسیار معمول و نتیجه کره و پنیر آن مشهور عالم است
۳ - صنعت که بیشتر متکی به محصولات فلاحتی میباشد سابقاً نساجی آن
رونقی داشته لیکن بواسطه رقابت دول بزرگ صنعتی تنزل یافته
و امروزه تهیه مواد غذائی و شربت ها و شکلا و غیره اساس صنعت هالی را تشکیل مدهد.
درست


٤٩
تجارت آن : بواسطۀ محصول عمده که از تربیت حیوانات
وصید ماهی بدست می آورد و احتیاج فوق العاده که به تهیۀ غلات
و مواد مصنوعه دارد مملکت هلند طبیعةً دارای تجارتی مهم و مترقی است
تجارت داخلی آن بوسیلۀ خطوط آهن و راه های قابل کشتی
رانی است ( مملکت آبی با تقریباً ٥٢٠٠ کیلومتر ابهای
قابل کشتی رانی دارد ) که محصولات صنعتی ناحیۀ رنان آلمان را
از مصب رودترن خارج مینماید .
تجارت خارجی آن از دو بندر آمستردام و تردام بوده بیشتر
مال التجاره های آلمانی را بطور ترانزیت خارج کرده و راه عبور
مواد وارده بآلمان میباشند .
هر چند که جمعیت هلند تقریباً شش دفعه کمتر از فرانسه است قبل
از جنگ بین الملل تجارت معظمی داشته و تخمیناً بمیزان فرانسه تجارت
مینموده است صادرات آن پنیر و کره و سبزیجات و شکلا و دسایر
انواع لسبینات و واردات آن غلات - فلزات - چوب
و ذغال سنگ و محصولات مستعمرات خویش میباشد .


٥٠
جغرافیای سیاسی
ناحیه شرقی پی با بالنسبه کم جمعیت و تمرکز آن بیشتر در ناحیه غربی
مملکت است کلیه جمعیت آن ٦٨٤١٠٠٠ یعنی بطور متوسط دویست نفر
در هر کیلو متر مربع میباشد .
پایتخت مملکت شهر لاهه (٣١٠٠٠٠ جمعیت) که از حیث اهمیت بعد از -
آمستردام (٦٦٢٠٠٠ جمعیت) و رتردام (٤٨٤٠٠٠ جمعیت) در بند مهم
هلند واقع گردیده و فقط اهمیت آن از نقطه نظر سیاسی یعنی مقر سلطنت مرکزیت
قوای مدیره مملکتی است . دیگر شهرهای معتبر آن عبارتند از :
اوترخت - هارلم - لید - نینگ - آرنهم و گرونلنگ
تمرکز جمعیت پی با بیشتر در همین شهرها میباشد .
مستعمرات آن :- هر چند که مستعمرات هلند از قرن هفدهم بسیار
کم تر شده لیکن بازدارای ٢٠٤٥١٠٠٠ کیلو متر مربع مساحت و ٤٧
میلیون جمعیت است . از حیث اهمیت مستعمرات این مملکت پس
از انگلیس و فرانسه در درجه سوم واقع گردیده و شامل گویان هلند
(در امریکای جنوبی) قسمتی از گنیه جدید و مجمع الجزایر سطحی در اقیانوس
آرام


۵۱
میباشد. جزیره عمده آن جاده است که دارای ۳۵ میلون جمعیت
(در هر کیلومتر مربعی ۲۲۶ نفر) و بمقدار زیاد محصولات حاره از قبیل کاکائو
- قهوه - چای - ادویه جات - پنبه و کائوچوک تولید مینماید. یکی از عوامل
مهم ثروت هلند محصولات همین جزیره است.
دیگر جزایر معتبر آن عبارتند از سوماترا - قسمت غربی تیمور -
قسمت بزرگی از برنئو .
حاکم نشین تمام مستملکات اقیانوس ہند شهر با تاویا
واقعه در جزیره جاده میباشد .
بلژیک
با قسمت های کوچکی که در معاهدهٔ ۱۹۱۹ بان ضمیمه گردید مملکت بلژیک
۳۰۴۵۰ کیلومتر مربع مساحت دارد مملکتی است بسیار کوچک تمام آن در تحت
نفوذ دریای شمال واقع و همه جا دارای آب و هوای بحری و خیلی مرطوب میبا
این مملکت از حیث ارتفاع اراضی و جنس خاک بقسمتهای مختلفی تقسیم گردیده
که هر یک منافع و محصولات علیحده را مالک از جنوب شرقی بشمال غربی عبارت از سه
ناحیه ذیل است :-


٥٣

(۱) بلژیک علیا (۲) بلژیک وسطی (۳) بلژیک سفلی.

(۱) بلژیک علیا :- (آردن، کندرز) از بقایای چین خوردگی هرسنی بواسطهٔ قدمت و تاثیر عوامل طبیعی مخروطاتی شده که هر چه بجانب مغرب میرود پست تر میگردد (نقطهٔ مرتفع شرقی ۶۹۴ متر - نقطهٔ مرتفع غربی ۳۰۰ الی ۴۰۰ متر) آب و هوا آن سرد و مرطوب نباتاتش فقط جنگلها و مراتع کم علفی است که بر که ها و مرداب ها متعدد در آن واقع است این ناحیه حقیرترین کم جمعیت ترین نواحی بلژیک شمرده میشود لیکن این فلات مرتفع از دره ها طولانی و کم عرضی قطع شده که بالنسبه گرم تر و مرکز جمعیت و زراعت میباشند پارهٔ صنایع از قبیل فلز کاری و تراش سنگها ملح و غیره نیز در آنجا دیده می شود. در منتهی الیه بلژیک علیا جانب شمال شرقی فلات آردن منطقهٔ مهمی از معادن زغال سنگ قرار دارد که از طرفی تا فرانسه (معاول شمالی) و از سمتی تا آلمان (منطقهٔ رنانی) امتداد داشته و مهمترین مراکز آن مون، بورینیاژ، شارلروادر، دره سامبر و لیژ در درهٔ مز میباشد، این نواحی بواسطهٔ کثرت زغال سنگ و نزدیکی معادن روئی آهن فوق العاده صنعتی و مترقی و پر جمعیت است.

(۲) بلژیک وسطی :- (هسپی، هینو، بابریان) از جلگه ها مرتفعی که از دره ها شیار گردیده مرکب میباشد، ارتفاع آن آردن کمتر (۱۵۰ و ۲۰۰ متر) آب و هوا آن ملایم تر زمین آن


٥٣
از یک طبقه ضخیم لای پوشیده شده است.
این قسمت ناحیه بزرگ زراعتی بلژیک و مخصوصاً زراعت گندم و چقندر قند در آنجا
بسیار شده و تربیت حیوانات نیز رونقی دارد.
بلژیک وسطی بواسطه آب و هوای معتدل و هموار زمین اود یکی از شوارع مهم
اروپا بوده میباشد، راه آهن پاریس - لیژ، کلنی و برلن از انجا عبور کرده همیشه
محل تصادم قوای فرانسه و اقوام ژرمن بوده است و حتی تهاجم ١٩١٤ المان
بفرانسه نیز از این ناحیه صورت گرفت.
٣- بلژیک سفلی- مانند هلند اراضی این ناحیه پست وحتی در بعض نقاط نیز پائینتر
از سطح بحر است.
آب و هوای آن خیلی مرطوب و خاکش رسوبی وشنی میباشد پاره قسمتها آن بصور
اولیه باقی و لم یزرع (کامپین) قسمتها تازه آماده زراعت شده (ایالت دی)
و بالآخره قسمتهای نیز از سابق آباد گردیده و در ان مردم سکونت داشته زراعت
مینمایند (فلاندر و جلگۀ بحری)
نواحی اخیره از مراتع پرعلف پوشیده گردیده و از قرون وسطی مرکز زراعت نباتات
صنعتی (کتان، چقندر) بوده و پارچه بافی فلاندر اکنون نیز فوق العاده ترقی دارد.


٥٤
در بلژیک سفلی رودخانه‌های متعدد و مفیدی جاری است که مهمترین آنها اسکو
با شعب ثلاثه خود لیس - داندر و روپل میباشند.
سواحل آن پست و تپه‌های شنی در کنار آنها قرار دارد جز در مصب
اسکو بنا در طبیعی درین سواحل ملاحظه نمی‌شود.
جغرافیای سیاسی
بواسطهٔ موقعیت طبیعی خود بلژیک بزودی جلب توجه اقوام مختلفه را نموده و دو نژاد
در آن سکنی دارند.
(۱) فلامانل‌ها در شمال که زبان آنها آلمانی
(۲) والن‌ها در جنوب شرقی که بزبان فرانسوی تکلم مینمایند.
این دو نژاد از حیث عده تقریباً برابر اند.
در ١٩١٤ در اثر توسعه صنعتی بلژیک متراکم‌ترین نقاط اروپا از حیث جمعیت بوده
و عدهٔ ساکنینش به ٧٫٦٨٤٫٠٠٠ بالغ میگردید، یعنی ٢٥٢ نفر در هر کیلومتر
مربع منزل داشتند، بعد از جنگ تغیراتی که در آن پیدا شده محتاج باحصائیه جدید
میباشد، وضع حکومت بلژیک سلطنت مقننه و پایتخت مملکت شهر بروکسل است
که با قصبات اطرافش ٨٤٢٫٠٠٠ جمعیت دارد این شهر علاوه بر اهمیت پایتخت


٥٥
مرکز مهم تجارتی و علمی میباشد.
شهرهای مهم آن عبارتند از:-
لیژ (٢٠٣٠٠٠ جمعیت) که فلزکاری آن مشهور است.
گانگ (٢١٢٠٠٠ جمعیت) واقع در ملتغامی رود لیس واسکو در قرن شانزدهم
شاید اولین شهر عالم بوده اکنون دارای کارخانجات ماشین سازی پنبه ریسی
و موسسات علمی میباشد.
آنورس، در هشتاد و هشت کیلومتری بحر کنار خلیج رو اسکو واقع و از
قدیم یکی از مراکز مهم تجارتی بوده است جمعیت آن با قصبات اطراف ٣٠٠٠٠٠
و امروزه نیز از بنادر بزرگ عالم شمرده میشود.
تجارت عمده که این بندر از حیث واردات کائوچوک و عاج کنگو - حبوبات
و پنبه امازونی پشم لاپلاتا و قهوه برزیل است. اهمیت نظامی آن نیز قابل
توجه است. دیگر و رویله با کارخانجات ماهوت بافی و نساجی خود.
نامور و شانرلس وا که دارای کارخانجات مهم فلز کار و شیشه سازی میباشند
لوون و مالین، دارالعلمهای مذهبی و تورنه و بروژ از مراکز مهم استخراج معادن
زغال سنگ بلژیک و با لآخره بندر استافل که مبدا ء خطوط آهنی است که از راه


٥٦
بجانب ایطالیا و از دین بجانب مشرق میرود .
جغرافیای اقتصادی
با وجود کمی وسعت خاک خود بلژیک از ربع آخر قرن نوزدهم در ردیف اولین
ملل اقتصادی عالم قرار گرفته است علت اساسی این ترقی و توسعه که سزرا
وارست همیشه بعنوان شاهد و مثال نام برده شود فعالیت فوق العاده
و ذکاوت ساکنین آن - ازدیاد جمعیت و بالآخره تأثیر شخص لئوپلا دوم
و کوشش حکومت در تعمیم معلومات فنی وصنعتی و تجارتی بوده است .
۱- فلاحت آن :- با وجود استعداد اراضی بلژیک علیا بواسطه رطوبت هوا
گرانی قیمت زمین ورقابت دول دیگر این مملکت فلاحت قابل توجهی ندارد
و طبیعت نیز برای زراعت مهیا نبوده زیرا دو ثلث اراضی از شن و خاکست
پوشیده شده وزحمات ایا در حاصل خیز گردانیدن آنها نتیجه مفیدی نداده است
زراعت غلات کفاف مصرف ساکنینش را ننموده و بواسطه بحران ہائیکه از ورود
گندم ممالک دانوب و امریکا درین مملکت رخ میداد مردم تربیت چارپایان
را بیشتر نافع و مفید دانسته و بدان تمایل کردند .
محصولات عمده زراعتی عبارتند از گندم - جاودار- جو- چودوسر- سیب زمینی و میوجات کتا
هاجمه رتبه ۵۵ اریابی


۵۷

تربیت گله ها و گيا هآ تز مینی خصوصاً در ایالت گاندر رواج کلی دارد.
نباتات صنعتی نیز از قبیل چقندر، قند، کتان، شاہدانہ و تنبا کو و غیرہ
در غالب نواحی شیوع داشته و مهم ترین آنها هما چقندر قند است.
تربیت حیوانات (بیشتر شاخدار) در حدود فلاندر و هسبی و ایالت
هژئو شده و چون منافع بسیا ر بها تا لی میرساند آ تیة خوبی باین مملکت
خواهد داشت. صید ما ہی سواحلی آن چندان مهم نیست مملکت
٢- صنعت :- که در بلژیک تفوق آشکاره بر فلاحت دار دز یرا این
دارآ رشتۀ مآ هم ذغال سنگ آهثن روی و در اطراف آنها نیز کارخانجاد مراء ست گز
صنعتی تا سس گردیده که با بہترین مراکز عالم رقابت مینما ید. از حیث اسخرا
ذغال سنگ بلژ یک پنجمین مملکت د نیا و معادن آن در یک ناحیه ١٧٠ کیلو متر طول
و ٣ تا ١٥ کیلومتر عرض واقع گردیده است. معادن سنگها تراش و سنگها
لوح نیز در ایا لت لیژ و نامور بسیار میباشد. صنایع فلزکاری بیشتر
در بلژ یک علیا و عبارت انداز لکمو سازی و واگن سا ز ی کشتی سا ز ی لوکوموتیف سازی
و سا ختن پلها آهنی ماشینہآ بخار آلات برقی صنعت شیشہ سا ز ی در بلژیک آهن پارس
خیلی مترقی و عاید آن سالیا بیش از ۶۲ ملیون فرانک است.


صنعت پارچه بافی یکی از افتخارات قدیم فلاندر و هجده هزار نفر درین شعبه کار میکنند
و بیشتر آن پشمینه بافی پارچه هاکتانی است تهیه پارچه ها پنبه از قرون نوزدهم
رواج یافته و تقریباً در صنعت درجه اول را حائز گردیده و مرکز آن ایالت
کاند میباشد پارچه ها ابریشمی هنوز اهمیت چندان ندارد .
دیگر از صنایع بلژیک عبارت اند از قالی بافی چرم سازی و بالاخره کاغذ
سازی که نسبت باستعداد مملکت از سائر ممالک بیشتر است .
۳- تجارت :- وسائط حمل و نقل بلژیک بسیار متنوع و متعدد در شریانهای
مختلفه وسائط ارتباطیه آن به تناسب وسعت مملکت از تمام ممالک زیادتر
است. دارای قریب ۴۶۰۰ کیلو متر راه آهن و شهر بروکسل پای تخت مملکت
مرکز آن میباشد چون بین ممالک مهمه اقتصادی واقع گردیده تجارت
عبوری ( ترانزیت ) خیلی قابل ملاحظه دارد .
کشتی رانی شطی بلژیک بسیار با ترقی و رود های مهمه آن مانند اسکو و موز بوسیله ترعه ها
بیکدیگر اتصال یافته است . میزان تجارت آن در سال ۱۹۱۲ باستثنای
دو ملیار فرانگ ترانزیت تقریبا هشت ملیار د فرانك بوده صادرات عمده اش
در همین پشم حبوبات کتان و تناب ها پوست و اطاقها راه آهن و مصنوعات آهنی موجود
است


۵۹
و بالاخره روی به آلما و فرانسه و انگلیس هالند. اتاژونی و جمهوری آرژا
نیتن و برزیل و روسیه و اطالیه رو آرد اان غله و پشم و پنبه و پوست و ذغا
سنگ و کائوچوک وغیره از فرانسه والما و انگلیس و اتاژونی و هلاند و جمهوری
ارژانتین و روسیه و هندوستان و رومانی میباشد .
مستعمرات آن : ـ فقط منحصربکنگوی بلژیک افریقای مرکزیست که شامل
تمام حبوب کنگو و در محصول آن یکی عاج و دیگر می کائوچوک خیلی مهم میباشد.
فرانسه
جغرافیای طبیعی
موقعیت حدود و مساحت آن : ـ واقعه در مرکز نیمکره شمال بین ۴۲ و ۵۱
درجه عرض خاک فرانسه محدود است به بحر شمال بحر مانش اقیانوس اطلس جبال
پیرنه که آنرا از اسپانی جدا کرده ـ بحر مدیترانه ـ جبال الپ ، ژورا ورود
رن که سرحد ما بین این مملکت و اطالیا و سوئیس و الما میباشد در شمال شرقی
از رود رن تا بحر شمال یعنی در ناحیه لژانمبورگ لکزمبورگ و بلژیک سرحد فرانسه عبار
از یک خط قرار دادیست که هنوز پاره نقاط آن کاملاً مشخص نیست ناحیه
لاسار که موقتاً بموجب عاهده ورسای در تحت اشغال فرانسه باشد تکلیف قطعی آن


۶۰
در سال ۱۹۳۴ پس از مراجعه بآرای عموم معلوم خواهد گردید.
بغیر از ناحیۀ لاسار فرانسه دارای ۵۵۰۰۰۰ کیلو متر مربع ساحت است.
پستی و بلندی آن : پستی و بلندی فرانسه در نتیجۀ انقلابات مختلفه و متعددۀ
معرفت الارضی بوجود آمده که مهمترین آنها از اینقرار اند: - در عصر اولیه یا حین
خوردگیها هر سینی اراضی بین برطانیه و تودۀ مرکزی مبین تودۀ مرکزی و
واردن و وژ تشکیل یافته در عصر دوم اراضی رسوبی پا توده های سینی پیدا شده
وبالآخره انقلاب عصر سوم موجب تشکیل جبال الپ تیش فشانای ولای
و اورنی گردید.
پستی و بلندی فرانسه بالآخره شامل است از :
۱- سه تودۀ قدیمی که در اثر فرو ریختگی با مرو زمانه پست شده تقریباً
بصور جلگه درآمده مرکب اند از توده های آرموریکن (مرتفع ترین قله آن ۳۹۰ متر) اق
دانه ۴۰۰ تا ۷۰۰ متر) و وژ با قلل مرتفعه بالن دالزاس -
بالن دگبومیژ (۱۴۲۶ متر) و هانگ میباشد. جبال وژ
فوق العاده صعب العبور و طرق ارتباطیه در آن با شکال تمام دائر شده است.
۲ - سه توده جوانتر که البته نسبتةً مرتفع و رویا آن از کوه های حقیقی پوشیده


٦١
از برون و یخچالهای دائمی تشکیل یافته :-
الف - جبال پیرنه سدی طبیعی بین فرانسه و اسپانی دارای ٤٣٥ کیلومتر طول
و از ٦٠ الی ١٨٠ کیلومتر عرض است قسمت مرکزی ان خیلی مرتفع وغیر قابل
عبور و دارای قلل شامخه که همش آناقو آنتو (٣٤٠٤ متر) میباشد دو قسمت
شرقی و غربی ان بالنسبه پست تر وغالباً راه عبور بین دو مملکت از این نواحی است
ب - آلپ هاکه دارای ٤٠٠ کیلومتر طول و ٢٠٠ کیلومتر عرض شیب آن بجان
فرانسه و تقربیاً ثلثش در خاک ایطالیا است مرتفع تر آن در ناحیه شمالی ساویا
واقع موسوم به من بلان (کوه سفید) و ٤٨٠٧ متر ارتفاع دارد.
جبال آلپ با انکه از برف ویخ پوشیده شده و ارتفاعش بالنسبه زیاد است
باز بواسطه وجود دره های وسیع خود سهل العبور میباشد.
ج - ژورا - که توده است آبی مرکب از چین خوردگیهای موازی قله مرتفع
آن کریت دلانو (قله برف) دارای ١٧٢٣ متر ارتفاع میباشد .
٣ - توده مرکزی که در اثر فوران های لاینقطع بزمین خوردگی آپنی تا لئپس پیدا
و مانع بوجود آمد و کامرو ز خاموش است قله مرتفع آن پوی دی سانسی ١٨٨٦ متر میباید
٤ - سه جلگه بزرگ رسوبی که عبارت اند از :-


٦٢
اولاً جلگه پاریس که تمام شمال فرانسه را فراگرفته و بین توده آرموریکی و توده مرکزی
و جبال وژ و آردن واقع است.
ثانیاً جلگه اکیتن در جنوب غربی بین جبال پیرنه و توده مرکزی
ثالثاً جلگه ذوانی که کم عرض تر و کم شباهت تر به دو جلگه سابق است از جلگه
کوچک سافون بین توده مرکزی و ژورا و در بین توده مرکزی و الپها
و مدیترانه در ساحل دریای مدیترانه مرکب گردیده است.
آب و هوای آن— واقعه در وسط منطقه معتدله بواسطه کمی ارتفاع و تاثیر
هوای بحر مملکت فرانسه دارای آب و هوائی هست معتدل یعنی نه زمستان
آن سخت و نه تابستانش طاقت فرساست باران سالیانه آن از ٥٠٠ میلیمتر
تا یکمتر در فصول مختلفه تقریباً متناسباً میبارد.
در جلگه ها و حدود جنوبی عموماً هوا گرم تر در نواحی کوهستانی و شمال خنک تر و در
مغرب آن تحت آب و هوای بحری واقع و مرطوب است و قسمت شرقی آن را
خشک تر میباشد. بطور خلاصه در فرانسه سه ناحیه آب و هوای معتدل بحری و توده
آرموریکن- جلگه پاریسی جلگه اکیتن، سه ناحیه قاره بری (آردن و وژ-
جلگه سآوا و شرق وا- ناحیه الپها و توده مرکزی) و یک ناحیه مخصوص یا ناحیه میترانه با هوای گرم


٦٣
وفشکاسته و زمستانی عالم تمیز و تشخیص داده میشود .
رودهای آن : فرانسه دارای پنج رود مهم ازینقرار است :-
١- سین که اراهم و منظرم قابل کشتی رانی است جلگه پاریس را آبیاری نموده بحر
مانش میریزد .
٢- لوار هم طویل تر و هم سریع السیر تر از رودسن و چندان قابل کشتی رانی نیست
از توره مرکزی سرچشمه گرفته جنوب جلگه پاریس را سیر کرده باوقیانوس اطلس وارد میشود.
٣- گارن - سرچشمه آن از جبال پیرنه مصبش خلیج ژیرند در اقیانوس اطلس است
این رود جلگه اکیتن را مشروب میسازد .
٤- رُن - که از سوئس شروع گردیده آبهای جبال الپ و ژورا و جلگه سائون
و قسمت شرقی توده مرکزی بان ریخته و بشکل دلتا به به بحر مدیترانه میریزد بواسطۀ
عبور از نواحی کوهستانی قابل سیر سفائن نمیباشد .
٥- رن که فقط بواسطه ساحل چپ قسمت وسطی خود بفرانسه مربوط و چند رود
هم درین ناحیه از خاک فرانۀ بدان داخل میشود که معروف ترین آنها رود مزل است.
جغرافیای احصائی و سیاسیا
نژاد سکنه آن - مملکت فرانسه بواسطه ثروت و استعداد فلاحتی خود


٦٤

از قرون اولیه مسکون بوده نژادهای مختلفی بآنجا وارد شده اند قدیمی ترین آنها عبار تانر
ایبر ها که هنوز اعقاب ایشان در نواحی پیر نه غربی دیده میشود۔ لیگور ها و با
لاخره سیلت ها که بعد ها نژاد های دیگر آنها را بجانب ایالت سرتانی جنوبه
توده مرکزی رانده جای ایشان را گرفتند از این وقت در نقاط مختلفه فرانسه اقوامی
جای گزین گردیدند که معتبرترین شان عبارتند از ۱۔ فینقیها یونانیها در سواحل مدیترانه
۲- رومیها که تمام مملکت را زیر سلطه خود گرفته و آنرا متمدن ساختند ۳- ژرمنها
که پس از تهاجمات پي در پی عاقبت در شمال شرقی اقامت گزیدند ۴- نورمانها
و اعراب که چندان اهمیتی نداشتند.
این عناصر مختلفه بشری بمرور زمان در تحت تأثیرات سیاسی و اقتصادی با یکدیگر
مخلوط شده و نژاد امروزه فرانسه را تشکیل دادند .
جمعیت فرانسه ۳۹۴۰۰۰۰۰ یا ۷۱ نفر در هر کیلو متر مربع است سابقا تمرکز
جمعیت در جلگه ها و نواحی کوهستانی تقریبا غیر مسکون بود هر چند امروزه نیز
این نواحی اخیر چندان پر جمعیت نیست لیکن بواسطه پیشرفت و توسعه
صنعت عموما هجوم مردم به حدودی است که دارای استعداد صنعتی و تجارتی
باشد و شهرهای مهم در همین قسمتها واقع گردیده است.


٦٥

تشکیلات سیاسی و اداری و شهرهای مهم آن :- وضع حکومت
فرانسه جمهوری ریاست قوه مجریه باشخص رئیس جمهور است که برامدت چهار
سال انتخاب به کمک وزراء خود کار میکند قوه مقننه بدست مجلسی که عبارت باشند
در نقطه نظر اداری مملکت فرانسه به ٨٩ ایالت و ولایت تقسیم میشود.
پایتخت مملکت شهر پاریس جمعیت آن با قصبات اطراف خود چهار ملیون میسچئے
از مراکز عمده صنعتی و تجارتی فرانسه بشمار می آید.

دیگر شهرهای مهم عبارتند از:-
در شمال:- شهر لیل اولین مرکز صنعتی نواحی معدنی شمال فرانسه و پادکاله ودا
کارخانجات مهم پارچه های پشمی و پنبه قطعه نظامی معتبر است. ٢-دنکوک
بندر نظامی در کنار بحر شمال تجارت منظمی با انگلیس و امریکای جنوبی دارد.
٣-هاور واقع در کنار دریای مانش دومین بندر تجارتی فرانسه محسوب این
تجارت عمده آن انگلیس و امریکا و خصوصاً به اکازونی نسبت واردات آن قهوه
و گندم و قند میباشد در مغرب.

١- برست بندر نظامی
٢- نانت شهر مهم صنعتی واقع در لوار سفلی پیش بندران سین نازر میباشد.


٦٦

در جنوب غربی : -
١- بود و که در مرکز یک ناحیة تاکستان مهمی در رو رود کارون واقع و از بنادر مهمه فرانسه بشمار می آید .
٢- تو لوز در کارن علیا .
در جنوب شرقی : -
١- مارسی در ساحل مدیترانه شهر مهم صنعتی و در عین حال اولین بندر فرانسه میباشد
٢- بندر نظامی تولن .
٣- نیس که بواسطه آب و هوای معتدلش مسافرین بسیار در مدت زمستان به آنجا میروند و ازین حیث خیلی مشهور است .
٤- شهر صنعتی گرنبل در مرکز ناحیه الپها .
در مشرق و شمال شرقی : -
١- لیون واقع در متقای رود سائون ورن از همین رو دارای اهمیت فوق العاده تجارتی است صنعت آن نیز خیلی مهم و بیشتر شهرتش بواسطه بافتن پارچه ابریشمی میباشد
٢- سنت ایتین در مرکز یکی از مهم ترین قسمتهای ذغال سنگی فرانسه .
٣- یمس که شهرت آن بواسطه کثرت کارخانجات پشمینه بافی است هر چند در ستمد جنگ بکلی خراب شد


٦٧
ونسمحل گردیده لی باز در حال نمو است.
٤- نانسی در مرکز یک ناحیه بزرگ فلز کاری.
٥- متیرز قلعه است نظامی در ایالت لون.
٦- شهر استراسبوگ که از شهرهای بزرگ صنعتی فرانسه و حاکم نشین ایالت الزاس شد
جغرافیای اقتصادی
نمو و توسعه اقتصاد آن - از مدتها پیش فرانسه شروع با ستفاده از منابع مختلفه
و متعدده طبیعی خویش نمود بواسطه استعداد زراعتیش بسرعت درین شعبه ترقی کرد کاملاً
نیز با وجود رقابت دول جدید درین تمام ممالک مظفراً ره پا نهاد ولتی است ،
قسمت اعظم احتیاجات تغذیه خود را از داخله تدارک مینماید بواسطه آنکه فاقد سنگ
دپاره مواد معدنی صنعت فرانسه ترقی بسیا ننموده معهذا از جمله ممالک صنعتی عالم بشمارید
تا قبل از جنگ ۱۹۱۴- ۱۹۱۸ از برکت محصولات فلاحتی و صنعتیش یکی از دول متمول و ثروتند
عالم و غالب ملل مدیون آن بودند بعد از جنگ جیلو اقتصادیش متزلزل و مغشوش گردید
و کوشش بسپاری در تجدید وضعیات سابقه مینماید.
وسایط ارتباطیه فرانسه خیلی مکمل و دارای بهترین راههای شوسه و ۱۲۰،۰۰۰ کیلومتر راههای تفتی
رانی و پنجاه هزار کیلو متر خطوط آهن میبا شد تمام خطوط عمده این راه آهن از شهر پاریسس


٦٩
مجبور میکند هر چند که مرکزیت واقعی بهای تخت دارد لیکن نقص مذکوری بر اربط
مستقیم نقاط مختلفه مملکت ظاهر میسازد.
فلاحت آن: محصولات فلاحتی فرانسه بواسطه آب هوا و زمین مساعدش متعدّد
و متنوع است، دست انسان نیز کمک آن رفته و ثرو طبیعی را ترقی داده است جویها
و انهار زیاد کشیده شد زمین با علم بزیع و مرابهار امتداد به شتی را با آسا و بالاخره با
ادوا زراعتی کامل ماشینها فلاحتی حیوانات فازان یا تخم فوق العاده مترقی گردانید است
محصولات عمده فلاحتی عبارتند از:-
١- غلات و خصوصاً گندم که بواسطه رشوه زیاد امروزه در غالب نقاط مملکت
زراعت میشود در سالها فراوانی گندم فرانسه بخوبی کفاف مصرف داخله را مینماید.
٢- تاک که محصول آن از غالب ممالک دنیا بیشتر است.
٣- تربیت حیوانات اهلی که در نواحی مختلفه معمول و شامل اسب گاو و گوسفند میباشد
٤- زراعتها مختلفه تغذیه و صنعتی مانند سیب زمینی چقندر و میوه جات
صنعت آن: از نقطه نظر صنعتی فرانسه از دو حیث در زحمت است:
١- عدم کفایت محصول و غار سنگ که باز تا درجه با استفاده از آبشارهای
نواحی آلپ توده مرکزی جریان میشود.


۶۹
٢- عدم کفایت محصولات معدنی غیر از آهن .
معهذا صنایع متنوعه و مترقی در فرانسه دیده میشود از اینقرارب
١- صنایع تغذیه که عمده ترین آنها صنعت قند سازی .
٢- صنایع بافندگی که مترقی ترین آنها پشمینه بافی - بافتن
پارچه های پنبه - پارچه های ابریشمی - پارچه کستانی میباشد .
٣- صنایع فلز کاری که بیشتر در مشرق و شمال توده مرکزی متوالی
مراکز عمده صنعت فرانسه یا در نواحی زغال سنگی (شمال و مرکز است
و یا در نواحی است که مواد اولیه در ان فراوان است ( ابریشم در لیوان
کتان قند سازی در شمال محصول آهن چدن در لرین ) و یا بالاخره
در نزدیکی بنادر مهمه واقع گردیده تا مواد لازمه صنعتی بسهولت
دستیاب شود .
در مدت جنگ ۱۹۱۴ - ۱۹۱۸ بسیار از کارخانجات فرانسه بدست الیمانها خر ابگردی
و از نیروی صنعت آن بعد از جنگ تا درجه ضعیف شده است .
تجارت آن : قبل از جنگ فرانسه در تمام عالم رتبه چهارم را در تجارت
داشته و روز بروز هم در ترقی بود اما جنگ بکلی ارکان باد را آنرا خراب هم ساخت


وامروزه فرانسه مقدار زیاد محصولات اشیاي مصنوعه و موا تفاقیه سابقتا جزء صادراتش
محسوب وارد مینماید تجارت خارجیش عادتاً قریب پانزده و نیم بلیارد فرانک و اکژان
همان با در سابقه یعنی مارسي - نادر - دنکرک و بردو میباشند .
مستعمرات آن : بعد از ممالک متحده برطاني کبیر فرانسه دومین دولت مستعمراتي است
مساحت مستملکانش ۱۱ میلیون کیلومتر مربع و جمعیتش ۵۰ ملیون میباشد و عبارتند از
۱ـ در افریقا ـ افریقای شمالی ( تونس ، الجزیره ، مراکش ، افريقای شرقی ، صوماليکا
سودان ) افریقای استوا ـ جزیره مادا گسکار و جزائر رئونیون ـ کومرداد ماهيور؟
۲ ـ در آسیا ـ هند چيني فرانسه (تنكين ـ انام ـ لاؤس ، کشفشین ـ كامبوج ) مستعمرات
فرانسه ( پنديشري - شاندزناگر - یانائون ـ کاریکال و ماهه )
۳ ـ در اوقيانوسيه ـ كالدني جدید و عده از جزائر بلینزی .
۴ ـ آمریکای سنت پیرو مكلون ، كياپ نیزه ارض جديد كوادالوپ مارتنیک انطیل های
صغیره و بالاخره کویان فرانسه در شمال امریکای جنوبی .
قسمت دوم اروپای مرکزی
اروپای مرکزی قسمتی است که پس از جنگ ۱۹۱۴ـ ۱۹۱۸ تغییرات مهمی در ان رخ داده است
شکست المان اطريش هنگری مللی که دست استیلا و نفوذ آنها بود آزاد کرده و قوه داده


بین ممالک اروپا مرکز بانی وسعت اراضی سه مملکت فوق العاده کاسته گردید :
١- المان
٢- اطریش }
٣- هنگری } که امروزه مجزا هستند .
سه مملکت جدید از اراضی مفتوحه از ممالک فوق الذکر تشکیل شده :-
١- چکوسلواکی
٢- پولنی که از ایالات نفتیه سابخو نیز که جزو المان و اطریش و روس و دندر بوجود آمده
٣- یوکسلاوی
بالاخره سوئد که تغییری در سر حداتش عارض نشد و رومانی که اراضی بسیار
از هنگری بآن ضمیمه توسعه زیادی یافت .

١- سوئیس
جغرافیای طبیعی
مملکت سوئیس دارای ٤١٤٩٨ کیلومتر مربع مساحتی ویکی از کوچکترین ممالک اروپا میباشد
از هیچ طرف راه بدریا نداشته و تقریباً یک ثلث آن کوهستانی است .
سرچشمه بعضی از رودهای بزرگ اروپا در ھی۔ این ۔ پو۔ (رون ) در همین جا مملکت


۷۲
معظم واقع گردیده ازین روی دارای اهمیتی میباشد .
پستی بلندی آن سه از سه ناحیه طبیعی مرکب است : آلپ ها ژورا و جلگه سویس
تمام این ناحیه اخیر متعلق بملکت سوئیس است .
۱ - الپ های سوئیس : - که حصه از الپ های مرکزی از منطقه الپ علیا را از
هزار تا چهار هزار متر ارتفاع ، و در منطقه پیش الپ (کمتر ارتفاع تر و عمارتر) تشکیل
یافته است آب هوای این ناحیه سخت برف باران آن بکثرت میبارد از همین روی دارای
یخچالهای بسیار است که رودهای سیلابی سریع زان آن اینها تغذیه مینماید . قسمت
آن چمن زار ها و اراضی مزروع در قسمت وسطی جنگلها درختان مخروطی مشاهده شده
و از ارتفاع ۲۶۰۰ متر از برف دائماً مستور است .
طول عرض این ناحیه الپی را دره های سهل العبوری قطع گردید در بعضی از آنها دریاچه های
مانند کنستانس - زوریخ - و ژنو وجود دارد سیر در این جبال غالباً از معابری میشود
که معتبر ترین آنها سن برنارد و سن گتارد میباشد . بواسطه آب هوای سختش
این ناحیه برای سکونت چندان مساعد نیست .
۲ - ژورای سوئیس که عبارت از رشته جبال آهکی نسبته مرتفعی (۱۶۸۰) متر است که بیشتر
پناه جلگه میباشند اینکوه ها را نیز دره های سهل العبور و حاصلخیزی شیار کرده است .
جواز حصه دایم جرایمه ۵۰ الی ۶۰


۷۳
۳- جلگه سوئیس در میان این دو توده جبال از دریاچه ژنو تا دریاچه
کنستانس امتداد گردیده از رسوب یخ چالها تشکیل و همچنین حاصلخیز است
ارتفاع آن تقریبا پانصد متر هوایش کمتر از نواحی کوهستانی و برای زراعت
مستعدتر میباشد رودآس این جلگه را آبیاری میکند.
جغرافیای سیاسی
ساکنین آن. واقعه بین شمال و جنوب اروپا مملکت سوئیس همیشه یکمرأ
تهاجم و تجارت بوده است.
سه نژاد عمده درین مملکت سکنی دارند.
۱- المانها:- که دو ثلث مردم مملکت را تشکیل و در نواحی شمالی و مرکزی منزل دارند
۲- فرانسها :- ربع ساکنین مملکت و در جنوب غربی اقامت نموده اند
۳- ایتالیائیها که در جنوب شرقی مسکن گزیده اند.
علاوه بر سه نژاد فوق العاده بقایاکه از نژاد قدیم روحی که حالا معروف برمانشیا
گزین میباشد در بعضی دره ها زندگی کرده و عده انها بسیار کم است (یکصد و
ساکنین مملکت) کلیه جمعیت سوئیس ۳،۸۶۱،۰۰۰ بالغ و هر کیلومتر مربع ۹۳
نفر تقسیم شده است چون ناحیه جلگه بیشتر مستعد زراعت و مرکز صنعت و بالاخره


١٧٤

چهار راه اروپا شمرده میشود مرکز این جمعیت در این ناحیه و شهرتائجمة نیز در این
ناحیه واقع است . پای تخت مملکت شهر برن دارآ ... ١٠ جمعیت وسائر
شهرها بالنسنه مهم عبارت اندانه .
نوشامل تزیورک ـ لوزان و ژنو در روی رود رُن و دریاچه لمان
که یک تار از بین المللی است .
شهرهای فوق الذکر در ناحیه جنوبی جلگه که زراعتی است واقع میباشد.
شمال جلگه چیز صنعتی و مراکز مهم آن زوریخ دارآ کارخانجات پارچه بافی ـ
لوسرن ـ سن گال و بال هستند این شهر اخیر نیز که در روی رود رن
قرار دارد یکی از بازار مهمتی شمرده میشود .
جغرافیای اقتصادی
بواسطه عدم مساعدت هوا و خاک ترقی مملکت سوئیس فقط در نتیجه موفقیت
آن است بین ممالک مهم صنعتی اروپا واقع و مردمانش فوق العاده زیرک
و فعال میباشند تمام منابع طبیعی را بهر پر استفاده آورده و با وجود ارتقاع
وعرض جبال موفق بساختن ٥٧٠٠ کیلومتر راه آهن گردیده اند .
فلاحت آنشامل تربیت حیواناً و تهیة لبنیاست (پنیرـ کره ـ شکلا ـ شیر وغیره)


۷۵
سویس برا تغذیه خود بخرید قسمت اعظم غله که مصرف مینماید مجبور است.
صنعت ا که مدتها بواسطه فقدان ذغال سنگ متوقف بوده پس از شروع
با ستفاده از ابشارها رونقی گرفت
امروزه شامل نساجی:- پارچه های ابریشمی (در ورنج از قبیل تهیه پارچه های
ابریشمی دوم شهر دنیا شناخته میشود) و پارچه های پنبه صنعت فلز کاری از
قبیل ماشین سازی چاقو سازی وجودن کاری.
در نواحی کوهستانی مردمان سویس مهمانخانها ترتیب داده و از مسافرین
کثیری که هر ساله باین مملکت مسافرت مینمایند پذیرائی میکنند این شعبه یکی از منابع
مهم عایدات سویس میباشد تجارت خارجی ا ترقی و هفت میلیارد فرانک میرسد
وارداتش عبارت اند از مواد غلائی (غله - آرد - قند) مواد اولیه لازمه صنعت
(ابریشم خام و پنبه) وصادراتش بیشتر اشیاء مصنوعه و محصولات صنعت لنیاتش میباشد.
چون از قدیم الایام این مملکت محل عبور رومیها که براجتجوهای فتوحاتی بجانب شمال
میرفتند و ژرمنهای بکواراضی حاصل خیز لمباردی میآمدند بوده و در قرون وسطی نیز
را تجارت منحصر بین جمهوریهای زدن نیز و فلورنس بطریق الدا و فرانسه میشد کلایه اهمیت
زیاد از نقطه نظر تجارتی داشته امروزه نیز بواسطه حفر ترعه سمونژ د رونق تجارتی مدیترانه


۷۶
مال التجاره و خطوط برق عموماً از این مملکت عبور کرده و بممالک مرکزی اروپا وارد
میشوند خطوط راه آهن با و راه آلپی سوئیس اهمیت تجارتی بین المللی فوق العاده راهائرا
۲ - آلمان
جغرافیای طبیعی
موقعیت و متت آن: بشکلی بجبال آلپ ممتد تا بحر بالتیک در بحر شمال ملکته الله آلمان
قسمتی است از جلگه اروپائی سرحلات شرقی و غربی آن قرار دادی و فقط
سرحد شمالی آن طبیعی میباشد.
مساحت اور و پا ۱۹۱ تقریباً ۴۰۰۰۰ کیلو متر مربع بود و امر و در حدود ۵۴۰۰۰۰ کیلو متر مربع است
پستی و بلندی آن: از نقطه نظر معرفت الارضی تشکلی طبیعی آلمانرا نه چهار واقعه بزرگر است
۱- در اواخر عصر اولیه چین خور د گیها بر زمینی تولید پستی و بلندیها در جنوب نمود
که امروز تا پست شده و اکنون تو ده های مختصری مانند شوره نوار (جنگل آلمان)
توده ته تان - تور نخل والد و هارز از ان باقی است.
۲- انقلابات عصر دوم و سوم رسوباتی باین این توده ها گذارده که بعضی قسمتهای آن
در تحت تاثیر چین خوردگیهای آلپی مرتفع گردیده و بعضی دیگر اثر فرورفتگی های تشکیل داده است
۳- بعد تاریخ جالیها در نینجدیه غلات با و ببر در شمال جلگه شمالی آلمانرا فرا گرفته ولایتی


۷۷
دور شدن آنها زمین های شنی و دریاچه های متعدد بجای آنها باقیماند.
پ- بالآخره در آخر عصر سوم با تشکیل بحر بالتیک اراضی آلمان از شبه جزیره اسکاندینیا
جدا گردیده در نتیجه انقلابات فوق الذکر خاک آلمان بدو ناحیه تقسیم شده که هر یک
رو
جزئی از نواحی وسیعی هستند که در ماوراء حدود آن بجانب شرق و مغرب امتداد دا
۱- و جنوب آلمان جنوبی که شامل منطقه انقلابات هرسینی و ناحیه است کوهستانی
د فلاتی منتها الیه آن از جانب شرق بتم اطریش و از جانب غرب و ژولون فرانسه میاشد
۲- در شمال آلمان شمالی که بیشتر در اثریخ چالها بوجود آمده و جزئی از جلگه شمالی
ار و پاست که تا جبال اورال امتداد دارد .
في ١- آلمان جنوبی
پستی و بلندی و خاک آن :- در آلمان جنوبی شش ناحیه پستی و بلندی و خاکی تشخیص میشود :
۱- در جنوب پای جبال الپ ، فلات سطح ما ویو که سابقا قسمت جنوبش از یخچالها قسمت
شمالش از رسوب و شنی که از همین یخچالها آمده پوشیده بود این ناحیه بکلی لم یزرع
و فقط قطعه در ساحل رودرانوست واقع است حاصلخیز میباشد .
۲- در مغرب مقابل کوهای وژ توده، ذره نوار که از جانب شرق مشرف بجلگه و ازاثر
انقلابات عصر سوم بوجود آمده است فقط ساحل یمین این جلگه که از رسوب


۷۸

رودها مستور و قابل زراعت میباشد تعلق بالمان دارد.
۳ - فلات سواب فرانكونيه ن ما بين این دو ناحیه و توده بهم تمایل از نظر
فره نوار و هر چه بجانب مجرای دانوب میرود مرتفع میگردد خاک آن در بعضی
نقاط لم یزرع و هر جا که خاک آهکی است حاصلخیز است.
٤ - توده شیستی رنان در شمال و ژوفره نوار فلاقی است شبیه
بفلات آردون و حاصلخیز نمیباشدو ره های رن و مزل آنرا بریده
و در ناحیه شمالیش زمین ذوغال سنگی زور قرار دارد.
٥ - ناحيه هس تورنژین توده رمان بهم از انقلابات عصر اولیه آتش
فشان ها تشکیل یافته از یک طبقه ماسه نرم پوشیده و حاصلخیز است .
- كناره خارجی بلم که قسمتی از ان بالمان وقسمتی به چكوسلا کی متعلق است.
دارای معادن زوغال سنگ مهم میباشد.
آب وهوا ورورهای آن :- آلمان جنوبی بواسطه موقعیت نیمه بری و ارتفاع
دارای آب و هوائی است سخت و زمستانی بسیار سرد باران نیز در آنجا بشدت میبارد
د و رود مهم اروپا ازین ناحیه عبور میکنند.
۱- رودرن که قسمت وسطی آن درین قسمت واقع ، در جلگه الزاس عریض و پر آب


۷۹
وسریع السیر در خلات زمان کم عرض و تند و بالاخره در جلگه کلنی عریض میباشد.
در ناحیه رود های مختلفی وارد آن میشوند.
۲- رود دانوب که از قره نوار سرچشمه گرفته و از شمال فلات باویر عبور
میکند از این قسمت چند رو سیلابی از کوههای آلپ بآن وارد میشود.
طی آلمان شمالی
پستی و بلندی و خاک آن :- آلمان شمالی که در اثر رسوب یخچالهای شمایلی شکیل
گردیده دارای پستی و بلندی است خیلی متحد الشکل و از شمال شرقی بجنوب غربی مرتبه آزاد.
۱- ساحل بالتیک فلاتی است پوشیده از رسوب و بقایای یخچالها دارای
دریاچه های کثیری است که در همان عصر تشکیل یافته اند.
۲- جلگه مرکزی از پولنی تا بحر شمال امتداد دارد از شن و گلهای یخچالها تشکیل شده است.
۳- ناحیه هاسه جنوبی که متکی به توده های آلمان جنوبی خاک آن شباهت تام
با خاک بلژیک وسطی و شمالی فرانسه دارد اراضی آن تماماً حاصلخیز است.
آب و هوا و رودهای آن: آلمان شمالی دارای آب و هوایی است تقریباً بحری حجا
بری یعنی زمستانی خیلی سرد تا بستانی خیلی گرم باران بندرت باریده و موسم نام
آن تابستان است بالخصوصیاً هر چه از مغرب بجانب مشرق برویم بیشتر محسوس شده


۸۰
آب هوای نواحی ساحلی بحر شمال بالنسبه ببحری و فقط پروس است که آب هوای کاملاً بری دارد
رودهای مهم این قسمت آلمان عبارتند از آدر- الپ و مزر این رودها بواسطهٔ
نشیب کم و در اثر آب و هوای بری طبیعه جریانی غیر منظم داشته لیکن اقدامات مختلفه
از قبیل احداث ترعه‌ها و ساختن بندها وغیره هم آنها را بهترین مجاری کشتی رانی گردانیده است.
جغرافیای سیاسی
وحدت ملی آلمان عناصر مختلفه که تشکیل سکنه آلمانرا میدهد بتدریجاً مخلوط
ومرکب گردیده ملتی قومی بوجود آورده و تقریباً در قرن نوزدهم بدعوت و تحریک
پروس بوجود آمدند . تکامل ملی آلمانرا میتوان بچند مرحله قسمت کرد :-
۱- در ۱۸۳۴ یک اتحاد گمرکی یا ذلورین بین تمام ممالک آلمان باستثنای اطریش منعقد شد .
۲- در ۱۸۶۴ الحاق ایالت هلستین-شلسویک ولوابنورگ.
۳- در ۱۸۶۶ غلبه پروس بر ممالک آلمان جنوبی و اطریش.
۴- در ۱۸۷۱ غلب پروس بر فرانسه.
پس از فتح امپراطوری آلمان قطعاً تأسیس گردید.
تشکیلات سیاسی آن ، مملکت آلمان از ۲۵ مملکت کوچک وبزرگ تشکیل یافته و تا
یازدهم ماه او ۱۹۱۹ وضع حکومت آن سلطنتی بود. از این تاریخ بصورت جمهوری متحده در آمده
عبدالله حال جزایر ۵۰ الهام


۸۱
مطابق قانون اساسی هیمان سنه قوهٔ اجرائیه بدست رئیس جمهوری است نه برگشت
سفنه سال بارآء عمومی اکثریت مطلق لغایت ذرایٔی است در مقابل بار یتا
مسئول میباشند . قوهٔ مقننه با ریشتاخ است که وکلای آن بارآء عمومی مستقیم
و مخفی برای سه سال انتخاب شده و زنها هم دارای حق رای هستند .
با وجود طرز جمهوریت باز هنوز مملکت به (ریش) یا امپراطوری نامیده میشود.
بودجهٔ خدمات عمومی یعنی قشون بحریه . روابط سیاسی تجارتی . راه آهن پست
و تلگراف امپراطور علیحده از بودجهٔ خصوصی ممالک مجتمعه میباشد .
سکنه و تقسیمات سیاسی و شهرهای مهم آن :- در احصائیه ۱۹۱۰ المان دارای ۶۴۹۲۶
جمعیت بوده است هر چند پس از جنگ عمومی از دست دادن بعضی ایالات جمعیتش
تقریباً به ۶۰ ملیون رسید با وجود این بعد از روسیه پر جمعیت ترین ممالک اروپا محسوب میشود
افزایش سالیانه جمعیت المان فوق العاده سریع است در المان در هزار نفوس انگلیسی
و فرانسه یک هزار) از سنه ۱۹۰۰ تا ۱۹۱۰ نزدیک به ۸۶۰۰۰۰۰ بجمعیت این مملکت علاوه
شد در صورتیکه مثلاً بفرانسه فقط ۴۰۰۰۰۰ اضافه گردیده است . یکی از اسرار ثروت و
ترقی المان این است که نه تنها محصولات بلکه مولد نیز بیشتر از سایر ممالک تهیه مینماید
بطور کلی گفتیم المان از ۲۵ مملکت کوچک و بزرگ مرکب مطابق احصائیه ۱۹۱۹ دارای ۲۰


۸۲
شهر بیش از یکصد هزار نفر و ۱۲ شهر بیش از ۲۰۰۰۰ نفر جمعیت هست عمده ترین ممالک
آن عبارت اند از بـ:
۱- پروس (۳۵٬۶۴۲۰۰۰ جمعیت) که برلن پایتخت کل مملکت حصۀ آنست
شهر برلن دارای تقریبا سه ملیون و نیم جمعیت، سومین شهر اروپا بشمار می آید.
۲- باویر (۷۰۹۹۰۰۰) حاکم نشین آن مونیخ (۶۲۳۰۰۰)
۳- ساکس (۴۹۹۳۰۰۰) حاکم نشین آن درسدن (۵۲۹۰۰۰)
۴- ورتامبرگ (۲۵۰۹۰۰۰) حاکم نشین آن استوتگاس (۳۱۴۰۰۰)
۵- بادر (۲۱۸۶۰۰۰) حاکم نشین آن کارلسروه (۱۳۷۰۰۰)
۶- تورنژ- (۱۵۰۲۰۰۰) حاکم نشین آن ویمار (
۷- هسو (۱۲۸۸۰۰۰) حاکم نشین آن میانیس (۱۰۹۰۰۰)
۸- هامبورگ (۱۰۶۷۰۰۰) حاکم نشین آن هامبورگ (۱۰۲۰۰۰۰)
دیگر شهرهای معتبر عبارت اند از بـ:
۱- کلئی (۶۳۱۰۰۰)
۲- لیپزنگ (۶۰۷۰۰۰)
۳- برسلو (۴۹۰۰۰۰)


۸۳
۴- اسن (۴۳۸۰۰۰)
۵- فرانکفورت روی رودمین (۴۳۳۰۰۰)
۶- دوسلدورف (۴۰۰) هزار
۷- نورمبرگ (۳۵۲۰۰۰)
۸- هانور (۳۰۹۰۰۰)
۹- شمنتز (۲۹۸۰۰۰)
۱۰- ماکدبورگ (۲۵۹۰۰۰)
۱۱- کینکسبرگ (۲۶۲۰۰۰)
۱۲- برمن (۲۵۶۰۰۰)
۱۳- استیتر (۲۳۲۰۰۰)
۱۴- اگسبورگ (۱۱۵۶۰۰۰)
۱۵- ارفورت (۱۲۸۰۰۰)
۱۶- برنسیویک (۱۳۹۰۰۰)
۱۷- اکس لاشاپل (۱۴۷۰۰۰)
۱۸- لوبک (۱۱۲۰۰۰)


۸۴
۱۹-منسقر (۹۵۰۰۰)
۲۰-وستفالی که اهمیت آن تاریخی است.
جغرافیای اقتصادی
در ربع اخیر قرن نوزدهم بیک مرتبه وضعیت اقتصادی المان تغییر نمود از کارخانجات
متنوعه پوشیده شده و بطوری صنعت تجارت پیش رفت که تمام بازارهای عالم را از امتی
خود رونق داده نزدیک بود که رقبا کهن سال خویش را از میدان خارج نماید.
این تفوق اقتصادی علل عدیده داشته :-
تشکیل وحدت اراضی سیاستی افکار یکی از فتوحات (۱۸۷۰-۱۸۷۲) که ملت آلمان را
۱- افزایش سریع جمعیت.
۳-اخلاق فطری سکنه تسلط در کار-صبر و تحمل بسیار تعلیمات عمیقه و ایمان بعلم.
۴-جدیت و فعالیت حکومت.
شک نیست که شکست ۱۹۱۸ موجب بهر آن شدیدی شده اما با نهایت سرعت
مشغول بکار انداختن چرخهای اقتصادی هستند.
۱-فلاحت بطور کلی استعداد زراعتی اراضی المان کم است ولی استفاده ممکنه از ان میشود
بواسطه شیوع استعمال ماشینها اعمال اصول علمی محصول فلاحتی آن روز بروز در نمو میباشد.
شمیم بمشیر نامه جرایه ۱۵۰۰ بلد


محصولات غذائی عبارت است از غلات (چاو دار ـ گندم و جو)
سیب زمینی که جنس خاک آلمان برای زراعت آن خیلی مساعده
و جبران نقصان زراعت گندم را مینماید. نسبت بجمعیت روز افزون آلمان
زراعت مواد غذائیش غیر کافی و مجبور است که از خارج تهیه نماید. زراعت نباتات
صنعتی در آلمان بسیار توسعه یافته و بیشتر در جلگه شمالی و اراضی سوپی جنوبی عمل می آید
بهترین آنها چغندرقند است که ده در صد نواحی زراعتی را فراگرفته در درجه دوم تنباکو
و در سومین درجه کتان و شادانه قرار گرفته است. از حیث زراعت چغندرقند
آلمان رتبه اول را در ار و پا دار است. بغیر از مواد فوق الذکر
تربیت تاک و درختهای میوجات و گل نیز درین مملکت اهمیتی دارد.
تربیت حیوانات بیشتر در نواحی جنوبی شده و از مراتع آلپ استفاده مینمایند
ولی در حدود جلگه شمالی و سواحل بالتیک هم مراتعی مصنوعی ترتیب داده
و در آنجا نیز خصوصاً اسپ و گوسفند و خوک تربیت می کنند.
حیوانات عمده که تربیت می شود عبارت اند از: ـ
۱- اسپ جنگی و بار کشی خصوصاً در پروس شرقی شماره آنها ببالغ بچهار ملیون می شود
بعد از روسیه که ۲۱ ملیون اسپ تربیت میکند آلمان اروپا درجه دوم را دار است


۸۶
۲- گوسفند که در حدود شمالی رواج داشته و نسبتًا ترقی ندارد.
۳- بز که شمارۀ آن به سه ملیون و نیم رأس میرسد.
۴- خوک که از این حیث هیچیک از دول اروپائی با آلمان طاقت رقابت
ندارد گوشت آن قوت غالب سکنه و شمارۀ آن نزدیک ببیست ملیون رأس است
۵- نرگاو در آلمان جنوب.
۶- بالاخره تربیت زنبور عسل که رو بترقی میباشد.
صنعت آن: توسعۀ زیاد صنعت آلمان از موقعی است که وحدت
سیاسیش حاصل شده و حکومت توانست توجه مخصوص بصنعت مبذول
و آنرا در شاهراه بیندازد:
علل بسیاری در توسعۀ صنعت آلمان دخالت ورزیده اند:
۱- کثرت ذغال سنگ - آلمان سؤمین مملکت عالم از حیث
استخراج ذغال و اوّلین مملکتی است که بقیمت ارزان آنرا بدست می آورد.
۲- وفور معادن مفیده از قبیل آهن، روی، پطاس
مس و سرب.
۳- داشتن و استفادۀ مجاری و دریا برای حمل و نقل این مواد.


۸۷

٤ - جمعیت کثیر و ارزانی اجرت کارگر.
شعب مختلفه صنعت آلمان عبارتند :-
١ - صنعت فلز کاری - آلمان بواسطه محصول زیاد معادنش
و تربیت مهندسین قابل در دارالعلم های صنعتی خود تفوق محسوسی در
فلزکاری - ساختن ماشین یا ومحصولات شیمیائی پیدا کرده است.
مراکز عمده صنعتی در نز دیک معادن ذغال واقع و بزرگترین کارخانه های
آن کارخانه معروف کروپ در [اسن؟] میباشد . بعد از جنگ بین الملل بواسطه
انتزاع پاره مواقع معدنی این رشته ثروتی آلمان قدری بنظر ضعیف میآید.
٢ - صنایع شیمیائی - درین شعبه حقیقتاً رقیبی برای آلمان
دیده نمی شود، صدها کیمیاگران که از دارالعلم ها خارج شده
در کارخانجات مشغول کار و با تعقیب اصول علمی ترقیات فوق العاده
بمملکت خویش داده اند.
رنگهائیکه سابقاً از نباتات گرفته می شد امروزه از ذغال سنگ
گرفته و کارخانجات آن عموماً در نزدیکی مراکز استخراج ذغال سنگ
بنا شده است. موسسات شیمیائی در مدت جنگ خدمات بزرگی


۸۸
به آلمان نموده اند.
۳ - صنایع نساجی - با وجود ترقی بسیاری که درین شعبه نموده
است باز هنوز از انگلستان ازین حیث خیلی عقب مانده قدیمی ترین
آنها کتان بانی در نواحی سیلزی سفلی . یافتن پارچه های پنبه که
فوق العاده مترقی در ایالات رمان و ساکس تو و ماشین فعلاً
تقریباً جای نشین کتان گردیده است.
پشمینه بانی آلمان در ۱۹۱۳ درجهٔ دوم را در عالم داشته
(اوّل انگلیس) و مراکز عمدهٔ آن در وستفالی و سیلزی میباشد
و بالاخره یافتن پارچه های ابریشمی در کرفلد که لیون آلمان نامیده میشود.
۴ - صنایع تغذیه - که بهترین رشته های آن قند سازی
در ساکس و سیلزی و برنسویک فوق العاده مترقی
و در دنیا رتبهٔ اوّل را دار است بطوری که به تنهایی با قند سازی
فرانسه و ہنگری جمیعاً رقابت می نماید.
دیگر کارخانه جات تقطیر الکل در نواحی زراعتی سیب
زمینی و تهیه تنباکو در ایالت بر من.


۸۹
تجارت آن ـ از زمانیکه آلمان پا بدائره وحدت ملی خویش گذارد
ترقی تجارتی آن شروع گردید، در ۱۸۷۰ تمام عوامل اقتصاد
آن ناقص و مملکت علما و سپاهیان و دهاقین بود است ازین موقع حکو
سرپرستی امور اقتصادی را نموده ترعه ها احداث بنادر را اصلاح وعده
زیادی از جوانان را به تجارت تشویق نمود درین مشی تکاملی ملت نیز
بی سهم نمانده مساعی فوق العاده درین راه بکار برد بطوریکه قبل
از ۱۹۱۴ مملکت یکی از دول معظمه تجارتی بشمار میرفت و جہازات
کثیری داشته است .
هر چند رودخانه های آلمان طبیعتاً مستعد برای کشتی رانی
بودند لیکن باز ملت آلمان این مجاری را اصلاح و در واقع میتوان
گفت که احداث نمودند و افتخار این کار معظم واقعاً با هیئت های
محلی ـ اطاقهای تجارتی و حکومت های جزء بوده است .
طول راههای کشتی رانی داخلی قبل از جنگ ۱۳۳۰۰ کیلومتر
و بعد از جنگ قریب دو هزار آن کاسته شده و بین المللی گردید مهمترین
آنها دو رشته ركن والپ میباشد .


۹۰
ترعة این مجاری طبیعی را بیکدیگر مربوط ومتصل و كمك بسياری در پیشرفت
تجارت داخلی و بالآخره حيات اقتصادی مملكت نموده اند، قبل از ١٩١٤
طول خطوط آهن آلمان به ٦٢٤٤٢ کیلو متر میرسید هیچيك از
ممالك ار و پاحتی روسیه دارای این اندازه راههای آهن نبوده صلح
و ورسای طول آنرا به ٥٠٠ راه رسانیده است .
بحریه تجارتی آلمان در ١٩١٤ دوهزار و پانصد و پنجاه و يك
کشتی و بارگیر آن به ٣٢٧٩٧١٦ تن بالغ میگردید .
در ٢٠- ١٩١٩ عدة آنها به ٢٢٨٢ و بارگیرش به ٣٤٥٠٩٢ تن
تنزل نمود .
مملکت آلمان از حیث تجارت خارجی دویم رتبه را بین دول
اقتصادی مهم حائز بوده و میزان آن در ١٩١٣ به ٢٧ میلیار وفرانك
میرسید، بزرگترین بنادر تجارتی آن بندرها مبورك ادلین بندر
براوه پا بشمار می آمد .
واردات آن ٥٥ درصد کل تجارت و عبارت از مواد اولیه
(آهن از فرانسه - پنبه از اتا ژونی - پشم از آریژا نیتین -


۹۱

ابریشم از جاپن) و مواد غذائی (غلات از آمازونی، روسیه و
هنگری ـ چارپایان از آمازونی ـ آرز انیتن و هنگری ـ قهوه از
برزیل) و بالاخره ابریشم آلات و اشیای پاریسی از فرانسه میباشد
صادرات آن ۶۰ درصد کل تجارت و عبارت از اشیا
مصنوعه (محصولات شیمیائی تقریباً بتمام عالم غله آلات و پارچه با غلبه
ممالک جدیده اروپا شرقی) بعضی مواد غذائی خصوصاً قند به اروپای
شرقی و بالآخره پاره مواد اولیه از قبیل ذغال سنگ و آهن با روپای
شرقی و ممالک ساحلی مدیترانه .
بیش از دو ثلث این تجارت با اروپا خصوصاً ممالک متحده بیشتر
هنگری ـ روسیه ـ فرانسه ـ پی با و ممالک بالکان میشود .
مستعمرات آلمان ـ زمانیکه آلمان شروع به ترقی صنعتی نمود
حکومتش حس کرد که مجبور است مستعمراتی داشته باشد از ۱۸۸۴
درین راه کوشیده و در ۱۸۹۹ دارای مستملکات بنز وسیعی
گردید .
تا قبل از معاهده ورسای مستعمرات آلمان بقرار ذیل بوده است :


۹۲
در افریقا: - توگولاند - کامرون - جنوب غربی افریقا
افریقای شرقی.
در آسیا: - کیاؤچئو.
در اقیانوسیه: - گین جدید آلمان - مجمع الجزائر
بیسمارک و جزیرۀ سلیمان - کارلین و ماربان -
جزائر مارشال - جزائر ساموا.
از مستعمرات فوق الذکر مملکت آلمان فوائد بسیاری میبرد
باوائر نمودن مواد اولیه را مستقیماً بدست آورده و بازار خوبی برای
فروش مصنوعات کارخانجات خویش داشت.
در ۲۸ ژون ۱۹۱۹ پس از امضای عهدنامه ورسای مستعمرات
آلمان از ومُنتزع و موقتهً باین دول متفقه بدینصورت تقسیم گردید:
توگو لاند و کامرون بفرانسه و قسمتی نیز به انگلیس.
جنوب غربی افریقا باتحاد افریقای جنوبی.
افریقای شرقی باستثنای رواندا و اوروندی به انگلیس
و و قطعه مزبوره به بلژیک داده شد.


۹۳
کیائوچئو به ژاپون.
کارلین- ماریان- جزائر مارشال به ژاپون
قسمت یکین مجمع الجزائر بیسمارک و جزائر سلیمان به ممالک مجتمعه استرالیا
جزیره ساموا به زلاند جدید.
بدینصورت عجالتاً آلمان دارای مستعمراتی نیست لیکن عده زیاد از آلمانها
در ممالک خارجه اقامت گزیده دارالتجاره ها دائر، موسسات مختلفه
احداث و برای عظمت آینده مادر وطن کار می نمایند.
مهاجرین آلمان بیشتر در نقاط ذیل اقامت دارند :
در اروپا ممالک بالتيك روسیه هنگری
بلجم اطریش سوئیس هلند یعنی تمام ممالک
مجاور آلمان
خارج از اروپا- اناطولی (خصوصاً در مرکز آن)
گواتمالا هند و برامس برازیل ارژانتین
بطور کلی سعی آلمان این است که خارج از اروپا در ممالک بحریه التاسیس
بوسیله مهاجرین خویش شروع به کار کرده سیاست و اقتصاد از دست رفته خود را تامین نماید.


٩٤
III
پولونی جغرافیا طبیعی
حدود و مساحت آن - مملکت پولونی که پس از معاهده
۲۸ ژون ۱۹۱۹ تشکیل یافته هنوز سرحد آن در طرف لیتوانی
معین نیست بهر حال از جبال کارپات تا دریای بالتیک منبسط و
اساساً شامل حبیب رود ویستول و رود بوگ، شعبه آن حبیب
علیای رود اُدر و رود وارتا شعبه آن میباشد.
این مملکت فاصل بین روسیه و آلمان متکی به چکوسلواکی
و رومیانی و دارای ۳۸۳۰۰۰ کیلومتر مربع مساحت است.
۱- ساختمان اراضی و پستی و بلندی- مملکتی است جلگه
و بطور متوسط تقریباً ۱۵۰ متر از سطح سائر نقاط ارو پا پست تر میباشد
دنباله جلگه شمالی آلمان اراضی آن پست و غالباً باتلاقی است نواحی
شمالی آن از شن و ریگ پوشیده و جنوب آن شامل اراضی حاصل
خیز و مستعد میباشد، بدینصورت تنها نقطه برجسته آن که سرحد
طبیعی این مملکت نیز بشمار می آید جبال کارپات است.
جغرافیای تاسیس علوم ۴ (۱۷۰۰) است ۴


۹٥

این رشته جبال از اثر انقلابات عصر سوم بوجود آمده و دارای همان
خصائص آلپ ها غربی است. دریای آن فلات حاصل خیز گالیسی واقع
میباشد فلات دیگر نیز مانند فلات سیلزی علیا و پولونی صغیر
در امتداد این فلات قرار گرفته و بالاخره به جلگه مرکزی پولونی
منتهی میگردند.

آب و هوا و رودهای آن:— آب هوای این مملکت سخت
و بری ست حد متوسط سالیانه آن هفت درجه و اختلاف فصول آن در
مختلفه بسیار میباشد:— در جدی —۳— در سرطان +۱۹ درجه
و گاهی اوقات نیز +۲۱ و +۳۲ درجه میرسد.
رودهای مهم آن عبارت اند از رود ویستول که حقيقةً رود ملی
پولونی و فوق العاده برای کشتی رانی مساعدست، در بندر
دانتزيك به بحر میریزد. شعب عمده آن بوک و ناره میباشند
دیگر رود ادر که فقط صبب آن در پولونی واقع و رود وارتا
که در تابستان آب آن کم و مدت دو الی سه ماه از زمستان منجمدست
رود دنیستر که ببحر اسود وارد و تنها قسمت علیا آن در پولونی جاری
است

جزافیه ارای تابعی عکاس(١٢٥٩) کارت پوستال


۹۶
جغرافیای سیاسی
سکنہ و جمعیت آن - مملکت پولونی دارای ٢٦/٣٨٦٠٠٠
جمعیت و تمرکز آن بیشتر در نواحی شرقی است در حدود سیلز علیا
کہ ناحیہ صنعتی میباشد تقریباً بہ ۲۰۰ نفر در هر کیلومتر مربع میرسد.
مردمان پولونی اصلاً از نژاد اسلاو، مذهب ایشان کاتولیک
رومی و سالها در مقابل تهاجم قبایل شرقی مقاومت نموده‌اند محل
اصلی نشو و نمایشان کراکوی (ویستول علیا)، ورشو
(ویستول وسطی) و پزنان (ورۀ وارتا) میباشد
حکومت و شهرهای مهم آن ـ وضع حکومت پولونی جمهوری
رئیس جمهور بکوک هیئت وزرایی که مسئول مجلس ملی هستند کار میکند
نمایندگان این مجلس با آراء عمومی انتخاب میشوند، زنها نیز حق رأی
دارند.
پایتخت مملکت شهر ورشو که پس از کراکوی در ١٥٦٩ برای
پایتخت اختیار گردید دارای ٩٣١ ہزار جمعیت و آثار تاریخی بسیار
در آن دیده میشود.


۹۷
که در ۱۸۲۰ فقط قصبه بوده و بعد ها بواسطه توسعه صنعت پارچه
بافیش ترقی بسیار نمود جمعیت آن ٤٥٢ هزار نفر است.
پزنان دارای ١٦٦ هزار جمعیت و مرکز بزرگ مذهبی اهالی پولو
میباشد.
لویا لمبوگ ( ٢٠٦ هزار جمعیت ) دارای کارخانه جات
ماهوت بافی مهم است.
کراکوی ( ١٧٦ هزار جمعیت ) که در ایالت گالیسی واقع
میباشد.
دیگر شهر های مهم عبارت اند از :
بیالیستک ( ١٠٠ هزار جمعیت )
سوسنووتیس ( ٨٨ هزار جمعیت )
جغرافیای اقتصاد
از نقطه نظر اقتصادی مملکت پولونی در اروپای جدید حائز
اهمیتی خواهد گردید .
هر چند صنعت در پاره نواحی آن ترقی کرده ولی باز هم مملکتی است


۹۸
کاملاً فلاحتی زراعت غلات آن (گندم وجو و جاودار) قابل ملاحظه ومحصول
چقندر قند و سیب زمینی آن تقریباً در ردیف محصول فرانسه و آلمان است.
جنگل های مفیدی را دارا و در تربیت حیوانات اهلی (اسپ
حیوانات شاخدار - خوک) صاحب مقامی میباشد.
ثروت تحت الارضی آن بیشتر در نواحی کارپات و پولو نے
صغیره واقع و عبارت اند از :-
زغال سنگ که محصولش تقریباً بیشتر از محصول معادن فرانسه است
نفت که منطقه وسیعی را چاه های آن فرا گرفته - نمک پطاس
که محصول آلمان و فرانسه رقابت مینماید و بالآخره فلزات مفیده ماند
روی - سرب - مس وغیره .
از مصنوعات کارخانجات از همه مهم تر صنعت پارچه بافی آن است
(پنبه و پشم) بعد محصولات شیمیائی و بالآخره تهیه مواد تغذیه مانند
قند سازی و غیره میباشد فلز کاری در نواحی ور شو رواج داشته
و مترقی است وسائل حمل و نقل در پولو نی کامل مطابق باحتیاجات
اقتصادی مملکت نیست بیشتر راه آهن آن در سمت مغرب ساخته


۹۹
شده هرچند که بعضی رشته های مهم مانند رشته لنین گراد-مسکو
و وین یا برلن و لنین گراد و مانند آنها این مملکت را عبور
مینماید لیکن بدیهی است که از نقطه نظر اقتصادی بمملکت پولونی
کشیده نشده اند
شهر آزاد دانزیک
این شهر که تا ۱۷۹۳ متعلق به پولونی بوده و وجود آن برای حیات
امروزه این مملکت حتمی است پس از معاهده ورسای (۲۸ ژون ۱۹۱۹)
بصورت شهر آزاد ی در تحت حمایت مجمع اتفاق ملل قرار گرفت،
جمعیت آن ۱۷۰ هزار وعجالته ترک ملیت آلمانی را نموده اند.
هرچند موقعیت این بندر بسیار قابل توجه میباشد لیکن در
۱۹۱۳ و به همین بندر آلمان بشمار می آید.
آینده شهر دانزیک خیلی روشن است زیرا با اتحاد گمرکی که باپولو
نی
منعقد داشته بعد ازین تمام محصولات فلاحتی این مملکت از انجا بخارج خواند
رفت بشرطیکه وسائل حمل و نقل بهتری آنرا بداخل مملکت مربوط
سازد و وسائل تجارت خویش را نیز مکمل نماید فعلاً شهر دانزیک


۱۰۰
دارای کشتی های تجارتی نبوده و میخواهد که با جهازات آلمانی نیز
تجارت نماید .
IV
چکوسلوکی
جغرافیای طبیعی
اراضی
حدود و مساحت آن - مملکت چکوسلوکی امروزه که از قسمتی از
اطریش و هنگری تشکیل یافته مرکب است اولا از بوهم که ساکنین آن چکی
است ، ثانیا مراوی ، ثالثا قسمتی از سیلنوی ، بالآخره اسلواکی
و روتنی مساحت آن تقریبا یکصد و چهل و یکهزار کیلو متر مربع است
چکوسلوکی مملکتی است بری یعنی از هیچ طرف راه بدریا ندارد،
ممالک آلمان - اطریش و هنگری آنرا احاطه نموده و بارومانی و
پولنی نیز همسایه میباشد.
مملکت
ساختمان اراضی و پستی و بلندی آن - ازین نقطه نظر
چکوسلواکی بسه قسمت متمایز تقسیم میشود.
۱- فلات بوهم - باقی مانده از اراضی هرسینی است که متدرجاً


١٠١
قسمت های نرم و سست آن فروریخته و قسمتهای سخت و نقاط
مرتفعه اش باقی مانده است.
این فلات بشکل مربعی است که اطراف آنرا جبال مرتفعه احاطه کرده و بجز
از ناحیه جنوبی شرقی (تپه های مراوی) راهیلی بر ارتباط با دره واقوا
ندارد. معهذا اتفاقاً رودهای عمده که ازین فلاحت سرچشمه میگیرند مانند
رودآلب و شعب آن، بجانب جنوب شرقی توجه نداشته بلکه کوهها
شگافته راستیرو ببحر شمال میرزد.
۲- جلگۀ مراوی- که بین فلات بوهم و جبال کارپا واقع رود
شعبۀ رود دانوب آنرا مشروب میسازد. جنس خاک آن رسوبی و از
لائی و ماسه پوشیده مستعد زراعت است، بیشتر اهمیت این جلگه
بواسطۀ این است که راه اتصال نواحی دانوب (اطریش) بپولنی
میباشد رو و وآدمر و ویستول ازین ناحیه سرازیر میشود.
٣-کارپات غربی- که از چین خوردگیهای عصر سوم تشکیل یافته
شامل کارپات صغیر (درنزدیکی دانوب) وتوده‌های مرتفعۀ نیترا تاترا
میباشد این توده سنگی را یخچال های قدیمی شیار نموده و دو شعبۀ رو


١٠٣
دانوپ : واه وهران آنرا قطع و دوره وسیعی بوجود آورده اند
آب و هوا و رودهای آن - مملکت چکوسلواکی در منطقه آب و
هوای بری واقع ولی بواسطه شکل پستی و بلندیش دارای پاره خصو
صیات میباشد: -
در مرکز بهم و مراومی بواسطه قلت مقدار باران آب و هوا سخت و انتهائی است
در نواحی کوهستانی سلواکی زمستان بسیار سخت و پر دوام - در جلگه که
مجاور دانوب زمستان سخت - تابستان بسیار گرم میباشد بارش باران
بیشتر در اوائل تابستان است .
رودهای عمده که ازین مملکت جاری است عبارتند از :
١- رود اُودر و بعضی از شعب آن بجانب بحر بالتیک .
٢- رود الب که از فلات بهم سرچشمه گرفته بجانب بحر شمال میرود.
٣- رود مراوا که قسمتی از ان شر حه چکوسلواکی و اطریش است
و به رود دانوب میریزد.
٤- رود واه وهران که وارد رود دانوب میشوند.
بطور کلی باید گفت که رودهای این مملکت عموماً یا ببحر شمال یا برود دا نوب .


۱۰۳
وبحر سیاه وارد میشود

جغرافیای سیاسی
جمعیت و ساکنین آن مملکتی چکوسلواکی که در نتیجه جنگ
عمومی ۱۹۱۴-۱۹۱۸ بوجود آمده دارا ۱۳۵۹۶۰۰۰ جمعیت
میباشد (۹۴ نفر در هر کیلومتر مربع) تمرکز این جمعیت در نواحی چک
بیشتر از نواحی اسلواکی است.
هم چکها که در فلات بهیم و هم اسلواکها که در عراوه و قسمت غربی کارپات
سکنی دارند از نژاد اسلاو هستند. بین این دو دسته همیشه روابط تجارت
و علمی زیادی وجود داشته عناصر ژرمنی در نواحی بهیم خیلی نفوذ داشته
خصوصاً قبل از جنگ ۱۹۱۴ برای آتیه نژاد چک فوق العاده خطرنا
بوده است ولی امروزه مخاطره آن کمتر میباشد.
وضع حکومت و شهرهای مهم آن - چکوسلواکی مملکتی است
جمهوری انتخابات آن با آراء عمومی شده زنها نیز حق رای دارند.
ریاست قوه مجریه با رئیس جمهور و قوه مقننه با مجمع ملی است ناحیه روتنی
در داخل خود مستقل مرکز سیاسی آن شهر مون کاچو میباشد


١٠٤
پایتخت مملکت شهر پراگ است دارای ٦٧٦٠٠٠ جمعیت در کنار
رود ولتاوا واقع وابنیه تاریخی در آن زیاد دیده میشود، موزه ها
و دارالعلمهای عالی درین شهر وجود دارد، شهرهای مهم مملکت عبارت اند از:
۱- برنو (٢٢١٠٠٠ جمعیت) حاکم نشین ایالت مراوی
کارخانجات پشمینه بافی و چرم سازی معتبری دارد.
۲- براتیسلاوا (٩٣٠٠٠ جمعیت) در اسلواکی که از شهرهای
بسیار قدیمی و مرکز سلاطین ہنگری بوده است .
۳- پیلسن (١١٨٠٠٠ جمعیت) دومین شهر مهم و دارای
کارخانجات معتبر است.
٤- کوشیتیسیه ( ٥٣٠٠٠ جمعیت) که شهرهای تاریخی و در چهار راه
شوارع عمده واقع میباشد.
۵- بودیریویتسه (٤٤٠٠٠ جمعیت) توقف گاه عمدهٔ
خطوط آهن پراک به اطریش است.
دیگر از شهرهای مهم شهر لیبیرک است که دارای کارخانجات بزرگی
برای بافتن پارچه های پنبه است .


١٠٥
کارلسباد و مارین باد که بواسطه آب های معدنی خود معروفند
سادوا که شکست تاریخی که پروس به اطریش در ١٨٦٦ وارد آورد
درین شهر بوده بالآخره در مراوی قریه استرلیتز که اهمیت آن تاریخی
و فقط بواسطه فتح نمایانی است که در ١٨٠٥ در آنجا نصیب ناپلیون کبیر گردید
جغرافیای اقتصادی
مهم ترین نواحی اقتصادی مملکت ناحیه بهم و اراضی مجاوره مراوی است
زیرا اولا کوهستان آن کمتر از قسمتهای دیگر و جمعیت آن از نواحی
غربی کارپات بیشتر میباشد:-
۱ - فلاحت و صنایح متفرع از آن - دره رود الب، دره
مراوا ، جلگه دانوب و بالآخره ناحیه اسلواکی بواسطه استعداد
اراضی و فراوانی محصولات فلاحتی خویش شهرت کاملی را دارا هستند
محصولات عمده این نواحی عبارت از گندم - جو - چغندرقند - سیب زمینی
میوجات - انگور - کشمش - تنباکو وغیره میباشند .
از نباتات صنعتی آن کتان و شاهدانه است . جنگلهای وسیعه درین مملکت
وجود دارد که غالباً چوبهای بخارج میرود . تربیت حیوانات از سایر شعب


١٠٦

فلاحتی پست تر نیست .
۲ - معادن و صنایع متفرعه از آن - در چکوسلواکی تقریباً
تمام معادن مفیده وجود دارد :-
ذغال سنگ در بوهم و نواحی مراوی - آهن در همان نواحی ذغال سنگی ازین
حیث مملکت چکوسلواکی مزیت بزرگی را حائز است بهمین جهت صنایع آهن کار
آن ترقی بسیار نموده - فلزات قیمتی مانند طلا، نقره و رادیوم ، گرافیت
درین مملکت بسیار فراوان است .
مراکز عمده صنایع فلزکاری آن پیلسن و پراگ و نواحی ذغال سنگی
است - شیشه سازی هم از قدیم الایام معروف بوده و حتی در قرن پانزدهم
رقابت باونیز میکرده است . ساختن ظروف مختلفه درین مملکت بسیار
رواج و ترقی دارد .
یکی دیگر از ثروت های طبیعی چکوسلواکی آب های معدنی طبی است که مشهور بعالم
می باشد . بالاخره در اسلواکی معادن نمک طعام فراوان وجود دارد.
طبیعی
۳:- وسائل حمل و نقل آن - مملکت چکوسلواکی بواسطه موقعیت
خود تقریباً همان مقام سوئیس را از حیث ارتباط بین ممالک حائز است


۱۰۷

بعضی رشته های بزرگ خطوط آهن ازین مملکت عبور کرده که مهمترین آنها خط برلن - وین و خط لنینگراد - وین و تریست میباشد .

هر چند هنوز ترتیب عبوری ( ترانزیتی ) این خطوط کاملاً مرتب نیست ولی روزی که مشخص گردد یقیناً اهمیت اقتصادی چکوسلواکی چندین برابر خواهد گردید .

مجاری قابل کشتی رانی آن رودخانه های الب - اودر و بالاخره دانوب میباشند .

با ساختن ترعه هائی بین این رودخانه ها چکوسلواکی محل عبور قسمت عمده مال التجاره از بحر شمال بحر سیاه میگردد . مختصراً باید گفت که این مملکت آتیه درخشانی را در پیش روی دارد .


۱۰۸

V

اطریش

جغرافیای طبیعی-

حدود و مساحت آن- اطریش کنونی مملکتی است بری که از اهمیت در بین این ممالک در درجه دوم واقع ست. مساحت آن ۸۳۰۰۰ کیلومتر مربع کمی از بادیر بزرگتر و از پرتقال کوچکتر میباشد. از امپراطوری قدیم هابسپورگ فقط ممالکی برای اطریش باقیامند که بزبان آلمانی تکلم مینمایند.

از طرف شمال با آلمان و چکوسلواکی همسایه از جانب مشرق هنگری وقسمتی از چکوسلواکی از طرف جنوب یوگسلاوی د ایتالیا د بالاخره مغرب وقسمتی از جنوب آنرا مملکت سویس احاطه کرده است.

ساختمان اراضی وپستی و بلندی آن- مملکت اطریش شامل دو ناحیه مشخص طبیعی است: اولا آلپ های شرقی ثانیا جلگه وسطای دانوب.

ا- آلپ های شرقی- که بسه رشته ومنطقه متوازی تقسیم میگردد:


۱۰۹

یکی منطقه مرکزی که جبال آن کلا سنگی مرکب از توده های معظم و مرتفع وغیر
قابل عبور است . مرتفع ترین نقاط آن به ۳۹۹۷ متر میرسد . سنگی
دیگر می منطقه شمالی و بالآخره منطقه جنوبی که جنس سنگهای هر دو منطقه آن
و نقاط مرتفعه در آنها دیده نمی شود این مناطق مختلفه را دره هائی از یکدیگر جدا
ساخته که نه فقط از نقطه نظر راه عبور و مراوده بلکه بیشتر بواسطه اینکه نسبتهً
مستعد زندگانی هستند و مرکزی برای سکونت اهالی شده اند دارای اهمیت
میباشند غالب خطوط آهن ازین دره ها عبور کرده و بیشتر مراکز عمده جمعیت
اطریش هم چنین در همین دره ها واقعند
۲- جلگه دانوب - شامل صبب های متعدد و وسیعی است که از آلمان شروع
و به چکوسلواکی ختم میشود (۱- صبب لینز ۲- صبب تولن - ۳ -
صبب وین - ) صبب های فوق الذکر از رسوب های مفیده پوشیده
شده خیلی حاصل خیز میباشند . گذشته ازین اهمیت تاریخی نیز دارند یعنی
از قدیم الایام محل عبور و حمله اطریشی ها به آلمان و بالآخره نفوذ در اروپا بوده اند
آب و هوا و رودهای آن - جلگه اطریش دارای
آب و هوائی است بری منتها معتدل باران در نواحی مختلف آن در


۱۱۰
فصل میبارد ولی شدت آن در تابستان است
نواحی الپ تا همان آب و هوای کوهستانی را دارا، نقاط مرتفعه آن
از برف پوشیده و بطور متوسط همیشه نزدیک به هفت درجه زیر صفر است
در اطریش رودهای مهمی نیست و آنچه دیده میشود با استثنای
ور آدلبرگ که بجانب مرن و دریاچه کنستانس میرود تمام آبهای
این مملکت را رود دانوب جمع کرده و بدریای سیاه میبرد.
عمده رود هائی که بدانوب میریزند عبارت اند از این - ترون
ان لیتا و بالاخره در او رود دانوب قبل از ورود بخاک اطریش
٦٢٥ کیلومتر را طی و تا نزدیکی صبب وین در کوهستانها سیر نموده
و سیلانی میباشد .
جغرافیای سیاسی
مملکت اطریش که در قرون سابقه راه عبور و حمله عیسویان غربی
اسلاو ها و ترک ها بوده متدرجاً در نتیجه فتوحات خانواده ها لپسبورگ ها
و وصلت های مختلفه توسعه یافت .-
در ١٥٢٦ خانواده ها پسبرگ اطریش ، بهمه . هنگری


را متحد ساخته در قرن ١٧ ترانسیلوانی بآن منضم شده در قرن ١٨
گالیسی و بوکوین را بمتصرفات خود ملحق گردانیده در ١٨١٥
دالماسی را مالک شده و بالآخره در ١٩٠٨ بسنی و هرزگوین
را که در ١٨٧٨ سرپرستی آن به اطریش واگذار شده بود قطعاً متصرف
می نماید.
بدینصورت امپراطوری اطریش و هنگری در ١٩١٤ یکی از ممالک
وسیعۀ اروپا بشمار می‌آمده از باویر تا صربی و رومانی و از ساکس سیلزی
تا آدریاتیک انبساط داشت. مساحت آن بیش از ٦٥٠٠٠٠ کیلومتر
مربع و جمعیتش بیش از پنجاه میلیون بوده است
در نتیجه جنگ ١٩١٤ – ١٩١٨ این امپراطوری عظیم از هم
گسیخته یعنی هنگری تشکیل مملکتی کاملاً مستقل داده و قسمت عمدۀ
ایالات آن منتزع گردیدند بطوریکه اطریش امروزه فقط شامل
الپ‌های شرقی و جلگۀ دانوب می‌باشد یعنی از پاسوتا براتیسلاوا
امتداد دارد. دارای ٦٠٦٨٠٠٠ جمعیت و در شمار یکی از
کوچکترین ممالک اروپا محسوب است این جمعیت بیشتر در جلگۀ دانوب


۱۱۲
سکنی دارند و در نقاط پر جمعیت آن در هر کیلومتر مربع ۷۷ اقامت گرفته اند تقریباً تمام سکنۀ اطریش آلمانی و آلمانی نژاد میباشند. وضع حکومت و شهرهای مهم- پس از انکه در ۱۹۱۸ خانوادۀ هاپسبورگ منقرض گردید اطریش طرز حکومت جمهوری را اختیار نمود.
پای تخت مملکت شهر وین (۱۸۴۲۰۰۰ جمعیت) چهارمین شهر مهم اروپا و بیشتر اهمیت آن ازین است که در محل تقاطع دو خط عمده شرقا بغرب و شمال بجنوب اروپا واقع شده از این حیث شهر وین هزار سال است که مقام بزرگ سیاسی و نظامی را داراست بعلاوه برین مرکز بزرگ علمی و صنعتی بوده میباشد عمده ترین شعب صنعت آن ابریشم بافی است.
دیگر شهرهای مهم عبارت اند از:
لینز (۹۳۰۰۰ جمعیت) حاکم نشین اطریش علیا دارای کارخانجات فلز کاریست
اینس بروک (۵۵۰۰۰ جمعیت) در روی رود این مرکز ناحیۀ تیورول اطریش میباشد.


جغرافیه محمد عارف ۱۳۰۰ حامد
۱۱۳
گرازز ... ۵۰ جمعیت، حاکم نشین استیرنی دومین جمهور اطریش است
بواسطه نزدیکی بمعادن غنی ذغال سنگ و آهن صنعت فلزکاری آن اهمیت بسیار
دارد.
کلاجنفرت حاکم نشین ایالت کارنتی و در کنار رود دراو واقع است
سالزبورک در جلگه دانوب از شهر های خوش منظری است همیشه سیاحان
بآنجا مسافرت مینمایند.
جغرافیای اقتصادی
۱- فلاحت آن - در فلاحت اطریش کاملاً مطیع پستی و بلندی
خویش است در جلگه غلات و میوجات بعمل آمده در آلپها جنگلها و مراتع
زیاد دیده می شود .
اساساً در اطریش اراضی مستعد برای زراعت غلات کم است . و حبوبات ان شبیه
در جلگه تا اطراف کوه آلپ گندم - چاودار - جو زراعت میشود ولی کفاف
مصرف اهالی نکرده در عوض با زراعت سیب زمینی تا درجه این کسر را جبران مینمایند
برای ترتیب تاک زمین مساعدی جز در حوالی شهر وین دیده نمی شود
در ناحیه الپهای اطریش بیشتر از آلپ های مرکزی و غربی جنگل


۱۱۴
وجود دارد در جنگلهای ایالات سالزبورک ـ استیر می کارنتی درختها
مفیده مانند بلوط و غیره بکثرت دیده میشود مراتع اینجهها مانند مراتع جبال
سوئیس یعنی بسیار پر علف و سر سبز است تربیت گاو شیر ده درین واقع زیاد رونق
دارد درین ناحیه تهیه لبنیات خصوصاً بسیار میشود.
۲ ـ صنعت آن بواسطه وجود مواد اولیه فراوان صنایع اطریش
مترقی است معادن عمده عبارت اند از ذغال سنگ در نواحی گراز ـ آهن
نیز در همین نواحی نهایت فراوان است. معدن نمک در سالز بوک ـ
معدن سرب در کارنتی که از مشهورترین معادن اروپا بشمار میآید بالاخره
آبهای معدنی از حوالی وین که یکی از منابع ثروت عمده اطریش شناخته میشود.
برای صنعت بافندگی خود اطریش مواد لازمه را از خارج تهیه مینماید پشم پنبه
و ابریشم آخراً مدارشی کارخانجات مهم این شعبه صنایع در حوالی وین میباشد.
همچنین پایتخت و اطراف آن اشیاء مخصوصی که بنام اشیاء وینی معروف
و از حیث ظرافت با اشیای پاریسی رقابت مینماید ساخته و تهیه
می شود.


۱۱۵
VI
هنگری
جغرافیای طبیعی
حدود و مساحت آن - هنگری نیز مانند اطریش مملکتی است بری از طرآ
ممالک اطریش چکو سلواکی - رومانی - صربی - کرواسی و اسلونی آنرا
احاطه کرده است .
مساحت آن ۹۱۰۰۰ کیلومتر مربع یعنی تقریباً برابر با همسایه خود اطریشن
میباشد .
جنس خاک و پستی و بلندی آن - اگر در مغرب و انوب کوههای
آتش فشانی باکونی را استثنا کنیم مملکت هنگری عبارت جلگه وسیع مسطحی است
که تقریباً تمام نقاط آن هموار و یک شکل میباشد .
خاک آن سخت و در طبقات تحتانی غیر قابل نفوذ آب در نواحی نهار بخوبی
شن دارد لم نیز مری است در جلگه اهنگری تپه ہائیکه سی متر از سطح د ا نو بارتفاع
داشته باشد کمتر دیده میشود و جز در شهر ها و جاده ها حقیقته سنگ ریزه
نمیتوان در آنجا یافت .


۱۱۹

شعبۀ رود دانوب و مجاری متعدده که ازین رود استخراج شده ہنگری را
آب یاری مینماید شعب مزبوره که مہم ترین آنہا درا و وتیسا ہستند
غالباً طویل و فصل بہار طغیان میکنند بواسطۀ پستی سطح اراضی احتیاطاً
در اطراف مجاری سد ہائی ساختہ شدہ تا در موقع فراوانی آب از خرابی ہا
جلوگیری گردد .
آب و ہوا و رودھای آن ـ جلگۀ ہنگری دارای آب و ہوائیست
بری یعنی تابستانی خیلی گرم ـ زمستانی بسیار سرد باران بندرت
باریده و آن ہم منحصر بفصل تابستان است درجہ حرارت شہر
بوداپست در زمستان بتهائی دو درجه و در تابستان ۲۱ درجہ بالای صفر
است .
رود دانوب سرتاسر اراضی ہنگری را از شمال بجنوب سیر و
این جلگه را مشروب می سازد . دیگر رود تیسا که نواحی شرقی
ہنگری را آب یاری و رود درا و که قسمتی از سرحد این مملکت با
یوگسلاوی تشکیل میدہد .

محمد عثمان


جغرافیای سیاسی
ساکنین و جمعیت آن - سابقاً مملکت ہنگری اراضی وسیع تر
را که عبارت از اسلواکی - ترانسیلوانی - تمسوار - کرآسی اسلادنی
باشد مالک بود پس از جنگ عمومی کلیہ تصرفات او منتزع گردیده امروز مملکت
ہنگری فقط منحصر باراضی که مجار ہا در آن سکنی دارند .
مجارہا اصلاً از نژاد مغول و قریب یکہزار سال قبل از آسیا حرکت نموده
در ین ناحیه مسکن گزیدند سپس بدین مسیح درآمده ہنوز ہم بعضی از عادات قدیم
ایشان باقی است . طبیعۃً مردمانی زراعت پیشه فوق العاده وطن پرست
شجاع و با عزت نفس ہستند جمعیت ہنگری بالغ بر ۸۴۸۱۰۰۰ سینی
بطور متوسط ۸۶ نفر در ہر کیلو متر مربع است .
وضع حکومت و شہر ہای مہم آن - وضع حکومت مملکت
جدید ہنگری جمہوری در راس حکومت یک رئیس جمهور بعنوان
و لقب حامی قرار گرفته .
پایتخت مملکت شہر بودا پست دارای ۸۵۰۰۰۰ جمعیت
در کنار رود دانوب واقع و از قسمت مرکب است یکی بودا در ساحل یمین رود


۱۱۸
از بناهای بسیار قدیم و دیگری پست که تقریبا شهر جدید و در ساحل لیبار دانبو
ساخته شده است شهر بود ایست علاوه بر اهمیت پایتختی دارای دارالعلومها
مجامع علمی بسیار شهری است تجاری صنایع فلاحتی ان خیلی مترقی و بهترین بازارهای
فلاحتی دنیا را مالک میباشد.
دیگر شهر های هنگری تماما بصورت قریه ها و دهات فلاحتی ساخته شده
آنها ئیکه تا درجه قابل ذکر میباشند عبارت اند از: سگد در جنوب -
دبرگزن در شرق پیچ بین در او و دانوب و بالاخره میسر کلنشر
که در شمال شرقی در دامن جبال اسلواکی واقع میباشند.
جغرافیای اقتصادی
۱- فلاحت - اساس حیات اقتصادی هنگری بر روی زراعت
و تربیت مواشی است.
غلات عمده که ازین مملکت بعمل می آید گندم - جاو دار - جود
ذرت میباشد از نقطه نظر زراعت غلات هنگری اهمیت فوق العاده را
دارا بود و ولی و قیمت حاصل خیز ر قیمت آن در نتیجه جنگ عمومی ارزان
جدا و بمدعی و رومانی داده شد باز هم بهر صورت از ممالکی است

جغرافیه جواهر صدراعظم ص ۱۱۸ بند


۱۱۹
که زیاده بر احتیاج خود تولید کرده بخارج میفروشد گندم و سیب
زمینی بیشتر بمصرف داخله میرسد .
حکومت ہنگری زراعت نباتات صنعتی مانند جقندر قند و شاپدانه
و کتان و بالآخره تنباکو را بسیار تشویق و در تربیت درخت توت
برای کرم پیله کوشش وافی دارد. میوجات جزو صادرات عمده
این مملکت بشمار می آید .
دومین منبع ثروت ہنگری تربیت مواشی است و مهمترین آنها
اسپ ، خوک و حیوانات شاخدار است .
۲- صنعت - اگر اراضی منتزعهٔ اسلواکی - ترانسیلوانی
و بانا بدست ہنگری باقی می ماند البته با استفاده از معادن غنی آنرا
صنعتی مترقی نیز میشد ولی عجالتاً امروزه معادن معتبر آن منحصر به
ذغال سنگ نواحی پیچ و آهن حدود ملیس کلنتس میباشد
بدینصورت صنعت عمده این مملکت همان صنایع فلاحتی آن است.
۳- وسائل حمل و نقل - علاوه بر رود بین المللی دانوب
که از شمال بجنوب درین مملکت جاری است خطوط مهم راه آهن از


۱۲۰
هنکور ی عبور و بدینصورت مانند اطریش دارای اهمیت عبوری
( ترانزیت ) که شهر بودا پست مرکز این خطوط و عمده ترین آنها
خط پاریس - وین - سالونیک - قسطنطنیه و
بخارست و دیگری مسکو و قیوم و ترنسیت میباشد مملکت ہنگری
غالب محصولات خود را به اطریش فروخته و مصنوعات آن مملکت
را خریداری میکند .
VII
یوگسلاوی
جغرافیای طبیعی
حدود و مساحت آن - مملکت یوگسلاوی که بمعنای
اسلاوی جنوبی و از ممالک صربی - کردآسی - اسلاونی - ایالات بسنی
و هرزگوین دابارت منتنگر و تشکیل یافته از طرف شمال به اطریش و
هنگری ، از مشرق به بلغاری و رومانی ، از جنوب به یونان و آلبانی
و بالاخره از مغرب ببحر آدریانیک محدودست . دارای یکهزار کیلو متر
ساحل و تقریباً ۲۴۷۰۰۰ کیلو متر مربع مساحت میباشد .


۱۲۱

پستی و بلندی سواحل آن - یوگسلاوی که از شمال غربی بجنوب
شرقی رشته های متوازی الپهای دنیا ر یک آنرا شیار نموده
مملکتی است کوهستانی که از طرف مغرب مشرف به بحر آدر یاتیک از
طرف شمال فلات ها و جلگه هائی آنرا بجلگه هنگری منتهی میسازد.
درین مملکت سه منطقه مشخص پستی و بلندی مشاهده میشود: حل یه تیک
(۱) الپهای دنیار یک (۲) فلات ها و جلگه ها ملفه (۳) سوا در تا
۱ - آلپها دنیار یک چین خوردگی عظیمی است که در اثر مرور
زمان و فرو هشتگی پست گردیده معہذا هنوز ارتفاع آن در کوه کاپلا
شمال غربی به ۱۸۰۰ و در قوده چز ناگورا (مرکن) به ۲۵۰۰
و در چار داق جنوب شرقی) به ۳۰۰۰ متر میرسد بمانند
تمام مناطق بحر الرومی باران در زمستان میبارد ولی درینجا شدت
آن بیشتر است رود خانها بزرگی که یا بطرف لا سا و و یا بجانب دانیو
جاری هستند از ین رشته جبال سرشچمه گرفته جاری میباشند. دردا
این کوه ها جنگلهای پر درختی وجود دارد.
۲ - فلاتها - که مشهور ترین آنها فلات کار است در شمال غربی


۱۶۳

میباشد جنس خاک آنها آهکی و قابل نفوذ آب است بواسطه دوری از
دریا و آب و هوای خشک تخم لیش رود خانها درین فلات مشاهده
نمیشود. این فلات های خشک مساعد بنشو و نمای اشجار و
جنگلها نبوده بیشتر برای تربیت گوسفند موزون است.
٣- سواحل آدریاتیک :- مرتفع و سنگی است قسمت شمالی
این سواحل یا ناحیۀ دالماسی در تحت تا ثیر آب دریا رشتۀ ها
قدیمی آلپ های دیناریک خورده شده تنها نقاط مرتفعۀ آن از
سطح آب بیرون و مجمع الجزائر ی را تشکیل داده است . درین
ناحیه مراکز مهمی برای صیاد ماهی درین قسمت در ساحل آدریا -
وجود دارد که بعد ها ممکن است بنا در مهمی برای تجارت گردد.
در ناحیۀ مرکزی جزائر کمتر ولی همانطور کوهستانی و دارای بنادر
خوبی نیز میباشد .
آب و هوا و رود های آن : آب و هوای یوگسلاوی در تحت
تاثیر دو عامل است :
اول آب و هوای مدیترانه ، دوم آب و هوای اروپای مرکزی