{"book": "adl0349", "page": 1, "text": "[ILL]\nحفظ الصحه\nتألیف\n[ILL]"}
{"book": "adl0349", "page": 2, "text": "٢٠\nرساله\nخط رقعی\nتألیف:\n(محمد اکرم فارغ التحصیل مفتش در وزارت معارف)\nجهت تعلیم عموم صنوف مکاتب ابتدائیه دولت علیه افغانیه به تصحیح\nجناب ع ج حضرت عالی سردار حیات الله خان وزیر\nمعارف - در مطبع تجارتی کاظمی تاریخ ماه سرطان\n١٣٠٢ با نتظام کمترین باز محمد زیور طبع در بر کرد.\nعدد طبع اول ....... (٦٠٠) نسخه"}
{"book": "adl0349", "page": 3, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0349", "page": 4, "text": "بسم الله الرحمن الرحیم\nغرض از نشر و طبع این رساله مختصر همانا\nکمک رهبریست بر آذوات معلمین و سر معلمینی که\nدر هفته یکبار قرار پروگرام رسمیه وزارۂ جلیله معارف\nطلاب مکتب را از قواعد اصولی (حفظ الصحه)\nهدایات و ارشادات میدهند، ازین است که\nطبع همچه یک مختصری بزبان خیلی بسیط فارسی\nبرطبق فهم اطفال صنوف ابتدائیه حتمی و لازمی\nشمرده شد."}
{"book": "adl0349", "page": 5, "text": "۲\nباب اوّل در بیان هوا\nفصل اوّل\nدر باب ضرورت هوا\nنعمتهای خداوند از اندازه بیرون است\nاز آنجمله بهترین نعمتها نعمت صحت است.\nبرای نگهداشت صحت وجود چند چیز ضروریست:\nهوا، آب، غذا، خواب، از همه اضافه‌تر\nهوا ضروری است، که بدون آن زندگانی ممکن\nنیست، هرچند که بلحاظ دیر زنده ماندن\nدر میان آنها فرقی هست، امّا در صورت"}
{"book": "adl0349", "page": 6, "text": "۳\nنابودن ہوا انسان تا دو سه دقیقه هم زنده\nمانده نمیتواند و می میرد چنانچه اگر یک موش را\nگرفته در یک بوتل انداخته سر بوتل را محکم کنند\nتا زمانیکه ہوا در آن موجود است موش زنده\nمیماند ، و هر زمانیکه هوای داخل بوتل از\nسبب تنفس کردن آن تمام شد شما خواهید\nدید که موش مذکور بسه چهار دقیقه بیهوش شده\nخواهد مرده از این تجربه ثابت میشود که ہوا از\nاشد ضروریات وجزء اعظم زندگانی\nانسان و باقی حیوانات است.\n--*--"}
{"book": "adl0349", "page": 7, "text": "٤\nفصل دوّم\nدر بیان کثافت ہوا \nتیره شدن ہوا را کثافت ہوا میگویند مگر\nباصطلاح اطبا و حکما خراب شدن ہوا را\nکثافت ہوا میگویند .\nعلامت خراب بودن ہوای یک مقام :\nعلامت خراب شدن ہوا بسیار است اما عموماً\nساکنین هر سرزمین که اکثر چهره های شان\nزرد و مبتلای انواع امراض میگردند ہوا\nآنجا کثیف میباشد .\nاسباب قدرتی که ہوا را خراب"}
{"book": "adl0349", "page": 8, "text": "می سازد :-\nاوّل - تنفس انسانی است.\nدوّم - عمل احتراق یعنی سوختن اشیا.\nسوّم - گنده شدن اشیا و اشیا قذر مثل\nفضلهٔ انسانها و حیوانات و عرق\nو سائر نجسی ها.\nچهارم - عملیات روزمرهٔ خانگی مثل غسل\nو شست و شو و پخت و پز.\nپنجم - بعضی حرفه ها و پیشه ها چون زرگری،\nقصابی، رنگمالی، سوهان گری،\nو غیره."}
{"book": "adl0349", "page": 9, "text": "ششم تنفس مریضان و خاک سرکها که بسبب\nتردد گادیها و غیره غبار گشته ذرات آن\nبهرای آمیزد .\nفصل سوم\n( در باب عملهای قدرتی که هو را صاف )\n( می سازند )\n١- وزیدن باد تند که هورا از یکجا بدیگر جا\nمی برد و بدینگونه هو اصاف میشود .\n٢- درختان و نباتات که سبب صاف شدن\nهوا میگردد و دانستن آن تعلق بعلم\nکیمیا دارد ) ."}
{"book": "adl0349", "page": 10, "text": "فصل چهارم\n(دریا بخی اشیدن هوای شهر قریه جا)\nاصلی ماده خراب شدن هوا نجاست است\nجاهائیکه هجوم سکونت مردمان باشد هوای\nآنجا نیز خیلی خراب میباشد .\nسبب کثافت هوای شهر و قریه جا امور ذیل\nمی شود :-\n١:- اکثر مردم در خانه های تنگ که سقف آنها\nبسیار پست و ترود هوا نمیباشد\nسکونت و گذران میکنند، وقتیکه\nدر هچو خانه ها را به بندند، هوای تازه"}
{"book": "adl0349", "page": 11, "text": "۸\nنمیتواند داخل آن شد.\n۲ :- اکثر مردم سر خود را زیر صندلی ها درون\nکرده یا به لحاف چرکین پیچیده خواب\nمیکنند که این هم هوا را خراب\nساخته مضر صحت شان میشود.\n۳ :- آب غسل و باران و طبخ و بودی بول\nو نجاست بهر طرف و بیت الخلا\nکه در آن نجاست باشد و انبار ساختن\nسرگین و دفن کردن مرده ها قریب آبادی\nنیز هوا را خراب میسازند .\n٤ :- بعد از غسل لباس چرکین پوشیدن"}
{"book": "adl0349", "page": 12, "text": "۹\n\nو درخت خواب حرکت خوابیدن\nنیز باعث خراب شدن هوا میگردد.\n\nعلاج :-\n۱ :- باید که مردم سقفهای خانه‌های خود را\nبلند بسازند، و خانه‌ها روشندانهای\nبسیار داشته باشند تا راه آمد و رفت\nهوا بخوبی باشد .\n\n۲ :- لازم که مرده‌ها را قریب آبادی دفن\nنکنند ، سرگین و غیره هم دور از آبادی\nانبار شود ، غسل اگر امکان باشد\nدر خانه‌های خود نمایند والاّ در حمام"}
{"book": "adl0349", "page": 13, "text": "١٠\nهای شهر مگر بزودی جان خود را پاک\nنموده بیرون شوند .\n٣ - باید قصاب و زرگر و رنگمال و چرم گر\nو باقی اهل پیشه را بیرون شهر علیحده\nجای داد .\nفصل پنجم\n(در بیان اسبابیکه هوا را از خراب\nشدن منع میکند)\nهیچ چیزی نیست که هوا را کاملاً از خراب\nکردن نگه کرده بتواند مگر باز هم اگر بعضی احتیاطها\nکرده شود هوا تا یکدرجه صاف مانده میتواند"}
{"book": "adl0349", "page": 14, "text": "۱۱\nو آن قرار ذیل است:-\n۱ :- هوای تازه در خانه سکونت آمد بتواند.\n۲ :- در یکخانه بسیار مردم جمع نشوند.\n۳ :- اشخاص مریض وزچه و غیره را در خانهای\nبلند که دارای روشندانهای کافی\nباشد جای داده شود.\n۴ :- دور مریض وزچه اشخاص بسیار\nجمع نشوند.\n۵ :- باید خس و خاشاک و نجاست و غیره را\nفوراً از راه دور و در یک کناره دفن\nسازند اما قریب چاه نباشد."}
{"book": "adl0349", "page": 15, "text": "۱۲\n۶: ـــ علی‌العموم باید غسل عادت داشته باشند\nلباس پاکیزه و رختخواب صفا استعمال\nکنند .\n۷: ـــ برای بود و باش یکنفر سپاهی (۶۳)\nفط مربع و برای یکنفر طالب العلم\n(۶۰۰) فط مکعب و برای یکنفر محبوس\n(۶۳) فط مربع و برای عموم مردم\nاگر امکان باشد (۴۸) فط مربع\nجای داده شود .\n۸ ـــ سرکهای شهر باید آب پاشی شود .\nــ * ــ"}
{"book": "adl0349", "page": 16, "text": "۱۳\nباب دوم دربیان آب\nفصل اول\nدر بیان وسائطی که به ما آب میرساند\nبعد از هوا آب بدرجه دوم برای زندگانی\nانسانها ضروری است.\nعموماً آب بسه طریق بما میرسد :-\n۱ :- آب باران است که بکوه ها وغیره بارید\nیک حصه آن بواسطه در یا ها و جویها\nبما میرسد.\n۲ :- یک حصه آب باران در کوه ها جذب شده"}
{"book": "adl0349", "page": 17, "text": "١٤\nبواسطۀ چشمه ها بما میرسد.\n۳ : یک حصۀ آب باران در زمین جذب شده\nبواسطۀ چاه ها بما میرسد.\nفصل دوم\nدر بیان اسبابیکه آب را خراب میسازد.\nچنانکه هوای صاف برای حیات انسان ضروری است\nهمچنان آب صاف نیز برای حیات ضرورت دارد.\nاسباب خراب شدن آب چیزهای ذیل\nمیباشد :-\n۱:- هرگاه بر زمین نجاست پلیدی و غیره\nباشد آب باران که بزمین"}
{"book": "adl0349", "page": 18, "text": "۱۵\nمیرسد همراه آنها مخلوط شده در زمین\nجذب میشود که اگر در آن زمین چاه کنده\nشود آب آن خراب و مضر صحت میباشد\nپس لازم است که قریب چاه ها چیزی\nنجس نیندازند .\n۲ :- اکثر مردم اشیا کنده و تکرهای چرم\nو خاکستر و غیره را در کنارهای دریا\nمی اندازند و بدر رفت آب حمام را\nبطرف دریا میکشند که در اینصورت\nآب دریا با اینچنین چیزها آمیخته و خراب\nمی شود ."}
{"book": "adl0349", "page": 19, "text": "١٦\n۳:- اکثر مردم پیشه گر مثل دوبی، کهنه دوز\nو غیره کالاهای چرکین و جتی ها را\nدر کنارهای دریای شویند که باعث\nخراب شدن آب شو نوشیدن بچه\nآب مضر صحت میباشد.\n٤:- علی العموم در حوض ها و آب انبارهائیکه\nبرای نوشیدن مقررست مردمان\nغسل میکنند، و مواشی و غیره را\nآب میدهند که این هم باعث\nخرابی آب میشود."}
{"book": "adl0349", "page": 20, "text": "۱۷\nفصل سوم\n(در بیان اسبابیکه آب را از خراب شدن باز میدارد)\n۱:- باید آب مستعمل را بزمین نیندازند\nزیرا که در زمین جذب میشود و تاثیر آن\nهر گاه چاه کنده شود در آب چاه میرسد.\n۲ :- برکنار دریاها و حوض‌ها و جوی هائیکه از\nآنها آب برای نوشیدن میگیرند نجاسات\nو آلایشات وغیره اشیای نجس را نیندازند.\n۳ :- آب حمام و بیت الخلا وغیره را بطرف دریاها\nو جاهائیکه آب از آنجا برای نوشیدن\nمیگیرند بدر رفت نکشند."}
{"book": "adl0349", "page": 21, "text": "۱۸\n۴:- کالا و دیگر اشیا را در چنین جایهائیکه\nآب از آنجا برای نوشیدن استعمال\nمیشد نشویند.\n۵:- حتي الوسع چاه در جا پاک و صاف کنده\nشود و دهن چاه از چهار اطراف آن\nپخته تر باشد تا آب خراب وغیره وقت\nآب کشیدن در ان داخل نشود.\n۶:- قریب چاه باید که شست و شو غسل\nو غیره نشود تا آب مستعمل در چاه نریزد.\n۷:- احتیاطهای ذیل در آب نوشیدنی\nلازمی است:-"}
{"book": "adl0349", "page": 22, "text": "۱۹\n(۱) اگر آب صاف باشد آنرا جوش داده\nوسرد کرده بنوشند.\n(۲) اگر صاف نباشد یعنی ذرات خاک\nدر آن موجود باشد قرار ذیل صاف شود\nدر کوزه که زیر آن سوراخ تنگ باشد\nتا یک حد ریگ و ذغال انداخته آب\nپر کنند و در ته آن ظرف یا کوزه دیگری\nبگذارند، آب از ریگ و ذغال نفوذ\nو از سوراخ کوزه مقطر و صاف شده\nبظرف میریزد."}
{"book": "adl0349", "page": 23, "text": "۲۰\nباب سوم در بیان غذا\nفصل اول\nدر بیان ضرورت خوراک\nمقصد از خوراک نگه کردن جسیم است از لاغری\nو کمزوری تا بواسطه صحت کامل اوامر خداوندی\nمثل نماز، روزه، زکوة، حج، وغیره اعمال\nصالحه را بجا آورده برای جمیع ضروریات ملت\nاز قبیل جهاد و تحصیل علوم و فنون وغیره خود را\nمستعد و آماده ساخته بتواند و دست ظلم\nدشمنان دین را از دامن عصمت ملت خود کوتاه"}
{"book": "adl0349", "page": 24, "text": "۲۱\nنماید، پایدارمی صحت وتندرستی و بقا زندگانی\nبعد از ہوا و آب وابسته به غذا است چنانچه\nاگر یک آدم تندرست و توانا تخمیناً مدت\n۵ یا ۱۰ روز چیزی نخورد از گرسنگی هلاک\nخواهد شد .\nفصل دوم\nدر بیان اقسام و مقدار خوراک\nبرای کمال نگهداشت صحت اقسام خوراک ذیل\nدر یک شبانه روز ضروری است.\n۱- غذائی که در جسم انسان گوشت پیدا میکند\nمثل گوشت، دال و غیره و مقدار آن"}
{"book": "adl0349", "page": 25, "text": "در یک شبانه روز از یک خورد الی\nیکینم خورد حسب سن ضروری است.\nبرای اشخاصیکه زیاده کار دماغی و\nجسمانی میکنند تا سه خورد هم جائز است.\n٢ : - غدائیکه در جسم چربو پیدا میکند مثل\nروغنیات مقدار آن در یک شبانه\nروز از ۱٨ مثقال الی یک خورد\nلازمی است .\n٣ : - غدائیکه مقدار شکر و نشایسته در آن\nزیاده تر باشد مثل آرد گندم ، ساگودانه\nوغیره مقدار خوراکه آن در یک شبانه روز"}
{"book": "adl0349", "page": 26, "text": "۴۳\nبرای یک آدم جوان از یکنیم پاو الی\nنیم چبارک ضروری است :\n۴:- غذائیکه در جسم برای هضم طعام نمک\nپیدا میکند مثل پنیر، تخم و غیره مقدا\nخوراک آن از سه الی پنج مثقال\nقریبا ضروری است.\n۵ :- غذائیکه در ان آب زیاده تر باشد\nمثل یخنی، آش جو وغیره مقدار آن\nبدرجه اوسط و برحسب طبیعت خورد\nشود."}
{"book": "adl0349", "page": 27, "text": "٢٤\nفصل سوم\nدر بیان اوقات غذا\nاوقات غذا تعلق بگر فتاریهای روز مره و کار و با\nیومیه دارد لیکن بهترین وقت غذا آن ست\nکه برای انسان اشتهای صادق پیدا شود لازمست\nکه هر شخصی نسبت بگرفتاری و کار و بار یومیه\nبرای خود یک وقت غذا مقرر نماید که بقرار\nآن عادت گرفته خود را پابند آن سازد و از\nخوردن بار بار پرهیز نماید زیرا که مضر هاضمه شود\nفصل چهارم\nدر بیان هدایات ضروری غذا"}
{"book": "adl0349", "page": 28, "text": "٢٥\n\nکسانیکه صحت وجود خود را میخواهند لازم است\nبرهدایات ذیل توجه نمایند :\n١ :-- غذای خوشنما ، خوش ذائقه و تازه تا حد\nامکان خورده شود .\n٢ :-- غذا آهسته آهسته خوب جویده شود\nتا سبب بد هضمی و درد شکم و غیره نگردد.\n٣ :-- بوقت خوردن ، طبیعت را خوش و\nخرم نگهداشته از سخنانیکه تعلق بفکر\nو دماغ داشته باشد بکلی اجتناب شود\n٤ :-- غذا بسیار گرم خورده نشود .\n٥ :-- کامل شکم سیر خورده نشود بلکه یک کم اشتها"}
{"book": "adl0349", "page": 29, "text": "۲۶\n\nباقیمانده دست از طعام بدارند.\n۶:- درمیان غذا باید آب بسیار ننوشند.\n۷:- پیش از طعام و پس از آن آب ننوشند\nبلکه اگر آب مینوشند تقریباً دو ساعت\nپیش از طعام یا بعد آن حسب خواهش\nباشد چراکه نوشیدن آب باینطریق\nضرر ندارد.\n۸:- درمیان طعام آب بسیار سرد برف دار\nیا یخ دار ننوشند و نیز آب گرم متصل آب\nسرد یا آب سرد متصل آب گرم نوشیده\nنشود."}
{"book": "adl0349", "page": 30, "text": "۴۷\n۹ :- بعد از خوردن غذا کم از کم تا یکساعت\nآرام کنند یعنی بہیچ کار دماغی یا غیره\nمشغول نگردند .\n۱۰ :- بخوردن یک قسم غذا عادت نگیرند\nیعنی اگر امکان باشد در اوقات مختلف\nاقسام غذای مختلف خورده شو .\n۱۱ :- بعد از طعام شب باید فوراً خواب\nنکنند بلکه یک دو ساعت صبر کرده\nخواب روند .\n۱۳ :- بعد از خوردن غذا تا دو ساعت\nغسل ضرر دارد ."}
{"book": "adl0349", "page": 31, "text": "۲۸\n١٣ :- در وقت مرض از طعامی که بر آن مگس\nبنشیند احتراز لازم است .\n١٤ :- ظروف بدون قلعی برای پختن طعام\nاستعمال نشود .\nفصل پنجم\nدر باب هدایات متعلق بشیر\nدر اقسام شیر بدرجه اول شیر گاو و دوم بز و\nسوم گوسفند است و از آن بعد شیر شتر\nوغیره .\nهدایات متعلق به شیر :-\n١ :- باید که شیر دوش بیمار نباشد و نیز باید دستها"}
{"book": "adl0349", "page": 32, "text": "۲۹\nپاک و در ظرف پاک بدوشد، و اول\nاز همه پستان گاو را خوب شسته پاک\nکرده بدوشد.\n۲: باید حیوانیکه شیر آن دوشته میشود مریض\nنباشد.\n۳:- شیر در جای سرد و پاک نگه کرده شود.\n٤:- پیش از نوشیدن جوش داده شود.\n٥:- از خوردن شیر خام حتی المقدور احتیاطاً\nلازم است.\n٦:- باید نهار شیر نوشیده نشود که مضر\nهاضمه است."}
{"book": "adl0349", "page": 33, "text": "٣٠\n\n٧- - قبل از نوشیدن شیر چیزی ترش خورده\nنشود، حتی بعد از خوردن گوشت هم شیر\nنوشیده نشود .\n٨ - - شیر بازار بسببیکه در آن اکثر آب مخلوط\nمیباشد نوشیده نشود ."}
{"book": "adl0349", "page": 34, "text": "۳۱\nباب چهارم در بیان خواب\nو بعضی صفائیها\nو ورزش\nفصل اوّل\nدر بیان خواب\nخواب عبارت از آرام ساختن بدن\nو دماغ است، خواب بدرجهٔ اوسط مفید\nو کمی و بیشی آن از درجهٔ وسط مضر صحت\nو دماغ است، چرا که کثرت خواب انسانرا"}
{"book": "adl0349", "page": 35, "text": "۳۲\nتنبل و کند ذہن میسازد، واز مقاصد دینی\nو دنیوی محروم میگرداند، اکثری از مشاہیر\nاسلام بخواب کم عادت داشته اند،\nولی قرار تحقیقات ڈاکٹری برای\nیک شخص جوان از (۷) الی (۸)\nساعت خواب لازمی است و برای\nاشخاص معمّر و مو سفید (۶) ساعت\nخواب تقریباً کفایت میکند، امّا برای\nاطفال خورد از (۹) الی (۱۰) ساعت\nخواب حتمی و ضروری شمرده میشود،"}
{"book": "adl0349", "page": 36, "text": "۳۳\n\nفصل دوّم\nدر بیان بعضی صفائی ها\n\nدین مقدس اسلام تقریبا چهارده صد\nسال قبل برین مسلمانانرا به پابندی\nپاکی و صفائی امر و ارشاد فرمود\nچنانچه غسل کردن بروز های جمعه و گرفتن\nناخن و مسواک کردن دندانها و غیره را\nبر مسلمانان وظیفه خاص ساخته امروز\nتمامی داکتر ها بر فائده نظافت و صفائی\nامور مذکوره فوق تصدیق نموده اند، که\nخلاف آن مضر صحت و وجود است بنا بران"}
{"book": "adl0349", "page": 37, "text": "٣٤\nپابندی بر آن هم از نقطهٔ دینی و هم از نقطهٔ\nتحقیقات داکتری ضروری است .\nفصل سوّم\n(در بیان ورزش و اقسام آن)\nورزش برای قیام صحت در هر سن\nو عمر ضروری است، بواسطهٔ آن گوشت\nو رگ و پی قوی و محکم شده طاقت\nو چستی در بدن پیدا می شود وقتیکه\nبدن تندرست باشد انسان در وقت\nضرورت بمقابل دشمنان دین خود\nکار های خوبی از پیش برده میتواند"}
{"book": "adl0349", "page": 38, "text": "٣٥\nبهترین اقسام ورزش هوا خوری\nپیاده، اسپ دوانی، جنگ های\nمصنوعی، قواعد عسگری، کشتی گرفتن،\nتوپ بازی وغیره میباشد.\nتَمَّ شُدْ"}
{"book": "adl0349", "page": 39, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0349", "page": 40, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0349", "page": 41, "text": "[BLANK PAGE]"}