{"book": "adl0318", "page": 1, "text": "Afghanistan Digital Library\n\nadl0318\n\nhttp://hdl.handle.net/2333.1/m905qgfk\n\n[BLANK PAGE]\n\nThis is a PDF version of an item in New York University's Afghanistan\nDigital Library (http://afghanistandl.nyu.edu/). For more information about\nthis item, copy and paste the \"handle\" URL above into a web browser.\nWhen referring to or citing this item please use the \"handle\" URL\nand not this document or the URL from which you downloaded it.\n\nAll works presented on New York University's Afghanistan Digital Library website are, unless\notherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely\nreproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\nNYU Libraries, Digital Library Technical Services, dlts@nyu.edu"}
{"book": "adl0318", "page": 2, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0318", "page": 3, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0318", "page": 4, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0318", "page": 5, "text": "الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ\nوَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَ\nرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا\n\nوَمَن يَبْتَغِ غَيْرَ الْإِسْلَامِ\nدِينًا فَلَن يُقْبَلَ مِنْهُ وَهُوَ\nفِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ"}
{"book": "adl0318", "page": 6, "text": "سلسله إشارات قطعه کمینۀ مأمورین وزارت جلیله داخلیه\nدولت علیه افغانستان ايدها الله تعالی\n\nقال رسول الله صلی الله\nعليه و آله و اصحابه و سلم\nالسلطان العادل ظل الله في الارض\nپادشاه عادل سایه خدايست در زمین\n\nرساله\nعنوان اساسی دینیات\nدر مضمون تعلیمی فلسفۀ اسلامی قرآنی و حکمت یمانی ایمانی\nاز آثار قلمیۀ خادم العلما\nمحمد عبدالواسع قندهاري\nعفي عنه\nبعد از منظوری جناب جلالتمآب عالیقدر وزیر داخله سردار اعلی\n(عبدالعزیز) خان، جهت نصاب تعلیم عمومی کل و دارا و مأمورین ولایات علیه\nدر مطبع ماشینخانۀ دارالسلطنۀ کابل در ۲۲ اسد ۱۳۳۰ شمسی طبع شد\nطبع اول\n(۱۰۰۰) جلد"}
{"book": "adl0318", "page": 7, "text": "۲\nبسم الله الرحمن الرحیم\n(عنوان اساسی تعلیم دینیات)\n(۱) حضرت قرآن عظیم دستورالعمل و قانون دین اسلام\nاست .\n(۲) دین اسلام ناسخ کل ادیان سابقه و خاتم جمیع\nملتهای لاحقه است .\n(۳) این قسم قانون باید جامع تمامی حکم و معارف ضروریه\nو حاوی جمیع منافع لازمه و دافع همه اضرار و نقصان\nحادثه، و کافل کامل ترقیات مکنه باشد، والا نسج"}
{"book": "adl0318", "page": 8, "text": "۳\nکمالات سابقه ومنع قوانین ترقیانه لاحقه را نخواهد\nکرد .\n(۴) چون خدای حکیم که خالق کل مخلوقات و عالم تمامی\nاستعدادات عالم است قرآن عظیم را بصفت\nکمال ستوده است ، وغیر از دین اسلام باقی ادیانرا\nنامقبول فرموده است لازم که ضامن کل ترقیات\nومنافع، و دافع تمامی تنزلات و زیانها همین قرآن باشد،\nوالاخدای کامل گوینده وخاتم سازنده آن صادق\nوحکیم نباشد ( نعوذبالله)\n(۵) باتفاق کل عقلای ملل عالم خدای جهان حکیم\nوصادق است ."}
{"book": "adl0318", "page": 9, "text": "(۶) لازم شد که قرآن عظیم با این قلت اوراق واختصار\nحروف که تمام آن تخمیناً (۶۶۶۶) آیه و فقره است\nمتمم مقاصد ترقی ظاهری و باطنی و روحانی و\nجسمانی کل عالم باشد.\n(۷) عالم کیست و معنی آن چیست؟\n(۸) عالم لفظ عربی است از لفظ علم مأخوذ و مشتق\nمعنی آن چیزیکه از ان علم بر دیگر چیز آورده شود،\nو آئینه داری دانستن آنچیز دیگر را بنماید،\nو عالم نام چیزی است که غیر از ذات و صفات\nحقیقتۀ خدایتعالیٰ باشد پس آنچه موجود مخلوق\nاست یا بوده است و یا خواهد بود، همه را عالم"}
{"book": "adl0318", "page": 10, "text": "۵\nگفته میشود که از دیدن و دانستن اشخاص و احوال\nانها وجود و صفات کمال خدا یتعالی دانسته\nو معلوم میگردد .\n(۹) کل عالم بدو قسم است : یکی مخدوم و مقصود ذاتی\nدیگری خادم و غیر مقصود ذاتی که منظور از وجود\nان تکمیل همان قسم مقصود ذاتی باشد .\n(۱۰) مقصود ذاتی از عالم همان موجود خواهد بود که حکمت\nوجود عالم و ثمره خلقت موجودات از وجود\nو هستی او حاصل و نتیجه گردد .\n(۱۱) نتیجه و حاصل وجود عالم ظهور قدرت مالک الملکی\nذات اقدس خداوندی است جل شانه ، و ترقی"}
{"book": "adl0318", "page": 11, "text": "۶\n\nممکن کل انواع و اقسام موجود بنهایت درجہ کمال، تا\nکمال حضرت خالق را مظهر و آئینه دار گردیده حقیقت\nخدائی او تعالی مطابق مراد او ظاهر و ہمہ مخلوت\nگردن تسلیم را به بندگی او تعالی طوعاً و کرها بنهند\nو آثار و خاصیات اقسام مخلوقات ہمہ ظاہر شده\nصفات کمال الهیه در آنها جلوه نماید .\n(۱۲) این قسم موجود که ثمره و نتیجه مذکوره را قابل باش\nغیر از انسان دیگر نوع موجود نخواهد بود که کامل تر\nانواع موجودات است، پس مقصود اصلی از موجو\nسفلی همین انسان است، باقی مخلوقات و موجودا\nسفلی و علوی هر چه دیده و شنیده میشود برا"}
{"book": "adl0318", "page": 12, "text": "۷\nتکمیل همین انسان و ترقی او بغایه وجود خود او میباشد و بهمین سبب او را خلیفه الله لقب و آنچه آسمانها و زمینها و کوه ها از برداشتن آن عاجز است بر دوش همت و هوش او نهاده اند:\nآسمان بار امانت نتوانست کشید\nقرعه فال بنام من دیوانه زدند\n(۱۳) از دوازده درس فوق ثابت شد که عهده بردار تکمیل عالم انسان است، و خلیفه مالک الملکی خداوندی انسان است، و مخدوم کل انواع و اصناف موجود انسان است، و دستورالعمل کامل سعادت او قرآن که ناسخ جمیع ادیان سابقه، و خاتم تمامی"}
{"book": "adl0318", "page": 13, "text": "۸\n\nقوانین لاحقه است.\n\n(۱۴) این شخص اکمل انسان باید در تمام و پوره کردن منصب\nبس بزرگ خلافت خود وظایف و مأموریتها\nداشته باشد، تا بقرار آن اجرای تکمیلات ترقیات\nعالم و ایفای لوازم ضروريه منصب خود را نماید.\n(۱۵) اوّل وظایف او که ضرور و مهمتر احوال وی\nبوده است شناختن آنذاتی است که او را بخلعتِ\nخلافت سرفراز و بعهده برداری تکمیلات باقی عالم\nممتاز گردانیده است، که اگر او را نشناسد\nباقی خیر و شر را از کجا خواهد شناخت و ایفا وظایف\nخلافت خود را بچه نوع خواهد کرد؟"}
{"book": "adl0318", "page": 14, "text": "۹\n\n(١٦) همین شناخت اول وظیفه اقدم انسانیت را بزبان\nشرعی قرآنی ایمان میگویند که اول اصول اسلامیت\nیعنی انسانیت از همین جهة ضرورة عقلی مقرر شده است\nکه بی تحصیل آن باقی سعادت همه شقاوت نیکی ها همه\nبدیها، وسودها همه زیانها است، و هر عاقل که ایمان\nنداشته باشد خود را نمی شناسد، و کسی که خود را\nگم کرده باشد و دعوی اصلاح دیگران را بنماید،\nدر محکمه عقل مجنون و در اداره بخردی زبون خواهد بود.\n(سوال) :\n(۱۷) ایمان یعنی شناخت خدا را طریقه چیست ؟\n(۱۸) (جواب) : در شناخت خداوندی تعالی شانه"}
{"book": "adl0318", "page": 15, "text": "ملل سابقه ولاحقه انسانیت دو فریق شده اند،\nیک فریق در راه شناخت مذکور قوه عاقله خود را\nراهنمای مطلب دیده بارشاد عقول مختلفه خودها\nبر خدای عالم نامها گذشته، دو فرقه با هم متفق متحد\nدرایشان بر مطلب معرفت الهی جل شانه یافته\nنشده است، بلکه همه ملل مختلفه گشته ادیان متفرقه\nو خدایان مختلفه را یافته اند که بر عالم علم تواریخ ظاهرات\nکه همین اختلاف شان در مطلب عزیز معرفت ذات\nیگانه خداوندی عاقل را مجبور حکم بطلان و نامعقولی\nمسلک شان میگرداند .\nفرقه دوم پیروی وحی آسمانی و نقل دینی را"}
{"book": "adl0318", "page": 16, "text": "در معرفت و شناخت ذات اقدس الهی کرده عقل\nمخلوقی را از دریافت حقیقت خالق خود عاجز یافته\nاند، و کوزه را یا راے احاطه برذات وصفات\nکوزه گر ندیده اند، تمسّک ایشان در تعریف خدائی\nبرهنمونی خداے ہست و بس، دو ستا ویزشان\nدر معرفت الٰہی کلام اله است ، تعالیٰ و تقدس\nاین فرقه از ابتداے وجود تا آخر با آنکه نفری بسیار\nو عقلاے بیشمارند، و مقتدایان ایشان بیک لک و\nبیست و چهار هزار نفر تحقیقاً میرسد، ہیچ اختلاف در\nذات وصفات الٰہیہ نکرده اند، بلکه آنچه شخص\nاوّل شش ہزار سال پیشتر گفته است شخص آخر"}
{"book": "adl0318", "page": 17, "text": "۱۲\nهمان حقیقت را شش هزار سال بعد فرموده است\nو برای اثبات قول خودها در هر زمان دلیل نیری\nخارق العاده ظاهر نموده و در مقابله اهالی مسلک\nاول در هر فرصت غالب ظاهری و باطنی شده اند\nکه همه در علم تاریخ معلوم و نمایان است ، چنانچه\nاختلاف فرقه اول عقل انسانی را مجبور بحکم بطلان\nشان میسازد اتفاق فرقه دوم ناچار حکم صحت\nو قبول و انقیاد میکند ،\nپس معلوم شد که طریقه شناخت خدا جلّ و علیٰ\nاقتفا و پیروی حضرات انبیا و پیغمبران است ، که\nبقرار دلایل قطعیهٔ عقلی و شرعی خلاف در قول"}
{"book": "adl0318", "page": 18, "text": "۱۳\nرسالت شان ممکن نیست، و غلط در فعل پیغمبری شان\nمحال است.\n(۱۹) از درس اوّل و دوّم معلوم شد که منتخب علوم انبیا\nو متفق علیه ادیان آسمانی قانون خاتم الرّسل\nقرآن است، پس بحکم عقلی بی تعصب، واضح ضمناً\nو لایح بانصاف گردید که طریقه شناخت خدا\nغیر از قرآن دیگر چیز باید نباشد، و آنچه مخالف و مباین\nآن معلوم گردد، باطل ولا مقبول بود مسئله اثبات\nناسخیت قرآن عظیم برای باقی ادیان آسمانی\nچون ذیل فراخی دارد ( از حکمت اسلامی ) بایست\nجست."}
{"book": "adl0318", "page": 19, "text": "۱۴\n\nشروع بمطلب وظیفهٔ\nاوّل انسانیت\n\n(یعنی ایمان)\n\n(۲۰) حضرت قرآن عظیم فرقهٔ منتخب انسانیت یعنی\nکسانی را که خود و خالق خود و غایهٔ وجود خود\nشناخته باشند و بهمین جهته نام شناسا و مؤمن\nیافته باشند، امر فرموده میگوید : يَأَيُّهَا الَّذِينَ\nآمَنُوا آمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَالْكِتَابِ\nالَّذِي نَزَّلَ عَلَى رَسُولِهِ وَالْكِتَابِ\nالَّذِي أَنْزَلَ مِنْ قَبْلُ وَمَنْ يَكْفُرْ بِاللَّهِ\nوَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ"}
{"book": "adl0318", "page": 20, "text": "فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالاً بَعِيداًه\n\n(جزء پنجم) (سورۀ نساء) (رکوع نوزدهم)\n\nیعنی ای کسان شناسا و انسان شناسید\nخدا و رسول او و کتاب قانونی را که بر رسول\nخود فرستاده و کتابهای قانونی نازل شدۀ\nسابقه را و هر که ناشناسا باشد خدا و ملائکه او\nو رسولان او و روز آخرت را بتحقیق گمراه سبیل\nانسانیت و ترقی بوده از جادۀ مطلب بسیار\nدور افتاده خواهد بود .\n\n(٢١) از امر مبرم قرانی دانسته میگردد که اول اصول"}
{"book": "adl0318", "page": 21, "text": "١٦\nانسانیت که مدار باقی ترقیات ظاہری و باطنی و\nابدی است و اسلامیت عبارت از ان اصول است\nشناخت همین پنج مطلب بزرگ است از همین\nجہتہ لفظ عربی آمَنْتُ بِاللہِ شریف که شامل\nشناخت همین مطالب مقدسہ است وظیفہ لازمه\nخاندان انسانیت اسلامیت گشتہ بر زن و مرد\nملت مقدسہ اسلام اقرار زبانی و تصدیق قلبی\nاین مطالب فرض عین گشته است.\nآمَنْتُ بِاللّهِ وَمَلٰئِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ\nوَالْيَوْمِ الْاٰخِرِ وَالْقَدْرِ خَيْرِهِ وَشَرِّهِ\nمِنَ اللهِ تَعَالىٰ وَالْبَعْثِ بَعْدَ الْمَوْتِ."}
{"book": "adl0318", "page": 22, "text": "۱۷\n(۲۲) پس هر فرد انسانی که داعیهٔ کمال ذاتی را داشته\nباشد شناخت و تصدیق این شش مطلب\nبدل، واقرار قبولی آنها بزبان ضرور است،\nوالاّ از جملهٔ ناشناسان حقیقت عالم خواهد بود\nکه در تعبیر قرآنی مخالف و متقابل مؤمن یعنی کافر\nگفته میشود، پس معنی کافر غیر ناشناس حقیقت\nانسانیت چیز دیگر نیست.\nبیان ضرورت شناخت مطالب\nشش گانه\n(۲۳) ضرورت شناخت ذات اقدس و صفات\nمقدّسهٔ خداوندی ، از درس های سابقه (۱۴ و ۱۵)"}
{"book": "adl0318", "page": 23, "text": "۱۸\nمعلوم شده است.\n(۲۴) ضرورت شناخت ملائکه ازین جهت است که\nچون مدار انتظام کارخانه عالم دنیا بر اسبابست\nو در سلطنت دنیوی اسبابي بي تعیین کاردار\nکه واسطۀ رسانیدن اوامر بادشاهي و اجرائ\nمرادات سلطانی در رعیت و تبعه باشد، امور\nمملکت مختل میگردد، وسایط نورانیه وقوا عقلیه\nکه مستند حرکات و سکنات، وخیر و شر، ونفع\nوضرر عالم مخلوق بقرار اتفاق عقل و شرع\nمیباشند، وبزبان حکمت عقلی قدیم نفوس\nفلکیه وعقول مفارقة و بتعبیر شرایع سابقة نور"}
{"book": "adl0318", "page": 24, "text": "۱۹\nو انجیل نوامیس الهیه و ارواح مقدسه گفته شده است\nبتعبیر قرانی که هر چیز را بزبان عام فهم بیان میفرماید\nتا کل افراد جن و انس بقدر مراتب عقول\nفایده از ان توانند گرفت ، از وسایط مذکوره\nمقدسه ، بنام ملایکه که بعربی جمع ملک است\nبمعنی فرستاده و قاصد تعبیر شده است که\nدر وظایف مقرره عالم ملائکه کار ظاهر و عام فهم\nهمین است، و باقی اسرار تحریکات افلاک\nو ادوار، و تاثرات ظلمات و انوار، که از ایشان\nدر عالم وجود اولوی و اخروی ساری و جاری\nمیباشد، بنظر باریک بینی عقلا و حکمای وجود"}
{"book": "adl0318", "page": 25, "text": "۴۰\nاستفاده میگردید، که فهم هرقاصر بآن مکلف نیست\nو مدار تاسیس انسانیت و اسلامیت که مشترک\nکل افراد انسانیست مهیا شده بزیان سروا\nو کنایه وظیفهٔ خواص بارگاه انسانیت شد\nبهار عارض حسنش داع جان تازه میدارد\nبرنگ اصحاب صورت را ببو ارباب معنی را\n(۲۵) پس براے فهم و درک ترتیب نظام کارخانه وجود\nعالم، بعد از شناخت ذات و صفات مقدسه\nمالک الملکی، شناخت این عالم کاردار و وی\nخلقت در تربیت ضرور است که واسطهٔ فیوضان\nرب العالمینی بر عالم ایشان اند، چنانچه در فصلی"}
{"book": "adl0318", "page": 26, "text": "۲۱\nتعریف و تقسیم ایشان در تفسیر سُور قرآنیه خواهید\nشناخت انشاء الله تعالی .\n(٢٦) ضرورت شناخت رسولان و پیغمبران ازینجهته\nاست، که کمال ذاتی انسان و تکمیل واجبی\nو لازمی باقی اقسام عالم وجود که وظیفه خلافت\nانسانی گشته است بقرار دُرس (۱۱ و ۱۸)\nبارشاد و هدایت خدائی بسته و مربوط است\nکه عقل انسانی از یافتن راه ترقی کامل\nعالم عاجز ثابت شده است ، ازین جهت\nلازم است که در هر مطلب لازمه ترقی لازمی\nمتعدی انسان از حضور مالک الملک مطلق"}
{"book": "adl0318", "page": 27, "text": "۲۲\nجل شانه سررشته و سند حاصل دارد و بقرار\nآن ایفای لازمه خلافت خود را نماید، و چون\nافاده و استفاده مناسبتی در ما بین مفید و\nمستفید و معلم و شاگرد بکار دارد که بحصول\nمناسبت همکلامی، آن هر دو مطلب ممکن\nمیگردد، و افراد عامه نوع انسان بسبب غلبه\nجنبه بهیمیت ایشان بر لمه روحانیت و\nملکیت قابل مخاطبه و همکلامی نور مطلق و\nظهر برحق ذات اقدس الهی جل شانه\nنمیتوانند شد، لازم شد که برای استفاده\nاصول ترقیات انسانیه واسطه خدا و مخلوق"}
{"book": "adl0318", "page": 28, "text": "۲۳\nکسانی باشند، که از جهت صورت ظاهری همجنس\nافراد انسانی و از روی حقیقت باطنی مظهر انوار\nالهی بوده مناسبت خدا و مخلوق را کامل\nداشته باشند تا بنسبت نورانیت استفاده\nعالم غیب را بنمایند و بحیثیت جسمانیت افاده\nافراد عالم شهادت را کرده مثال وساطت\nوزرا و وکلای پادشاهان مخلوقے را\nبا رعایای عامه دارا باشند، این فرقه\nفائقه عالم انسانیت که از روی ظاهر انسان\nو مانند باقی افراد بشر، و از جهت غلبه نورانیت\nباطن انوار محض اند، رسولان پیغمبران میباشند"}
{"book": "adl0318", "page": 29, "text": "۲۴\nکه در هر وقت و فرصت حِکَمَ و معارفِ لازمهٔ\nترقیات همان فرصت عالم وجود را از جانب\nخدا بے خالق عالم برابر درجه و مرتبه ایشان\nآورده و از ابتدای وجود انسانی تا آخر نشأهٔ\nدنیوی تکمیلاب عالم را واسطه گشته اقسام\nقوانین و انواع فرامین که دستورالعمل ترقیات\nظاهری و باطنی عالم شده و میشود، بواسطهٔ\nایشان از حضرت خالق کون و مکان رسیده\nاست، و ارتباط و پیوند ارسال و مرسول\nمطالب ایشان اغلب و اکثر بواسطهٔ عالم\nملائکه که انوار محض و یکف جانب نورانیت را"}
{"book": "adl0318", "page": 30, "text": "۲۵\nدارا و از جانب انسانیت معرا آفریده شده\nاند بوده قاصدان حضور مالک الملکی براے\nابلاغ رسولان و پیغمبران ملائکه و معلمان\nعالم انسانیت به لوازم ترقیات ظاهری\nو باطنی پیغمبر اند علیهم الصلوة والسلام.\n(۲۷) از ضرورت شناخت رسل ضرورت شناخت\nکتب الهیه که ارسال رسولان براے ابلاغ و رسانیدن\nآنهاست واضح معلوم میشود که تا فرمان شناخته\nنشود شناخت قاصد آن بیفایده و ضایع است.\n(۲۸) (ضرورتِ شناخت روز آخرت)\nدسته هر دانا است که مدار سلطنت و پادشاهی"}
{"book": "adl0318", "page": 31, "text": "٢٦\n\nناقص مخلوقتی بیم و امید تبعه و رعایا بدر بار\nپادشاهی و سیاست سلطانی است تا این دو\nنباشد هیچکس او امر پادشاهی را نافذ نمیدارد\nو کمر حمیت و جانفشانی را بر میان نمی بندد ، و\nبهر اندازه که سطوت پادشاهی زیاده تر باشد\nبیم و امید بآن بیشتر میگردد. پس مالک الملکی\nمطلق و شاهنشاهی بر حق حضرت خدائی جل وعلی\nبکدام درجه محل امید و جاخوف باید باشد؟؟..\n(۲۹) و چون برای قانون گذار سیاست موعد\nجهة ملاحظۀ ایفا و اجرای قوانین موضوعۀ خود\nضرور است که دران موقع وظایف کارداران را"}
{"book": "adl0318", "page": 32, "text": "۲۷\n\nملحوظ نموده محسن کارداری را جزا و خلعت\nو مسیٔ بدکار را آنرا سرزنش و سیاست نماید،\nالبته برای پادشاه پادشاهان و سلطان\nسلطانان هم فرصتی برای بازخواست اجرا\nو ایفای قوانین مرسوله خود ضرور است،\n(۳۰) سوال: چون تعین یک فرصت برای حسا\nو کتاب در سلطنت مخلوقی بجهت عجز سلاطین است\nاز علم آوری هر ساعت و هر آن بر جمیع جزویات\nو کلیات اعمال و وظایف کارداران لهذا\nیک فرصتی را برای آن مقرر می کنند و\nنفری کُتّاب و منشیان را برای جمع آوری آن"}
{"book": "adl0318", "page": 33, "text": "۲۸\nمیگمارند تا آنرا از نظر ایشان گذشتانده خبر\nو سزای موافق آن معین مینمایند و در علم\nحضرت خلاق عالم چون نقصان و تفاوت\nوقت و زمان نیست ، و در هر آن و نفس\nجزا و سزا داده حساب کرده می تواند\nپس تعیّن روز آخرت و دراز کردن اینقدر\nمهلت برای چیست چرا فی الحال از بدکار\nجز انقد گرفته نشود و نیکو کار سرافراز\nنگردد .\nجواب :- حساب و کتاب و بازخواست\nو جزا دو قسم است یکی خاص خاص هر فرد و هر"}
{"book": "adl0318", "page": 34, "text": "۲۹\n\nشخصی و یکی عام و مشترک جمیع مخلوقات\nآنچه خاص هر فرد فرد است تعلق بروز آخرت\nنداشته در هر آن و هر نفس جزاء نیکی و سزای\nبدی لا محاله رسیدنی است و بالضروره دیدنیست\nمی بیند کسی که می بیند و میداند کسی که میداند\nقَالَ اللهُ تَعَالَی : وَمَا اَصَابَكُمْ\nمِنْ مُصِيْبَةٍ فَبِمَا كَسَبَتْ أَيْدِيْكُمْ (الآیة)\nو اما باز خواست عام که مشترک کل خلایق باشد\nبی فرصت حضور عام کل مخلوق صورت\nانتظام حکیمانه نمیگیرد ، پس برای آن\nباز خواست و نوازش عام روز آخرت مقرر"}
{"book": "adl0318", "page": 35, "text": "گشته است که تفصیلات تحقیقیه آن در آیند[؟]\nخوانده می شود انشاء الله تعالی .\n(۳۰) ضرورت شناخت اندازه خیر و شر از جانب خداوند\nشناسای حق تعالی و بنده مسلمان\nحضرت او تا حصر مقاصد و مرادات عالم وجود را\nمربوط محض قدرت و پادشاهی و خالقیت او\nتعالی نداند از اندیشه شرک و غیر پرستی خلاص\nنشده و همت و توجه قصد خود را بسوی او تعالی\nنمیتواند کرد و از پرستش یزدان و اهرمن فارغ\nنمیشود و چون ترقی سعادات دو جهانی وابسته\nتوحید و یگانه پرستی است تا انسان در هر حال خود را"}
{"book": "adl0318", "page": 36, "text": "۳۱\n\nمربی تربیت رب العالمین ندیده همه را ازو\nو جمله را بدو ندانند ترقیات فیوضات خالقانه\nرا دریافت نکرده از حقیقت عروج انسانی\nمحروم و در جمله مخلوقات سفلی جماد و نبات -\nحیوان تربیت میشود .\nبرای تحصیل شرف توحید و تکمیل قوه انسانیت\nلازم است که در ابتدای نشو و نمای انسانی\nاعتقاد توحید و یگانگی و خالقیت عام حضرت\nمالک الملک مطلق را حاصل نماید و خود را\nداخل خاصیت برقی کارخانه توحید بگرداند و\nخلق و آفرینش خیر و شر و نفع و ضرر را از همان"}
{"book": "adl0318", "page": 37, "text": "یگانه بی شریک اعتقاد نماید تا صحیح\nعلم حقیقی روحانی ترقی و عروج خارق العا\nکامل را بی احتیاج بقوهٔ جسمانیّه و مرئیا\nحاصل کرده بتواند .\nآثار این قسم ترقی برقی و نمونه این گونه عرو\nروحانی برای عالمان کیفیت مسمریزم مصنو\nحالی که برق تخیّل است و بس واضح تر مفهوم\nو معقول میگردد اگرچه فرق حقیقت و بطلان\nو بقا و فنا در ترقی روحانی و کیفیت مسمریزم\nثابت است .\nتفصیل این مسلئه بر وجهی که مفهوم و معقول"}
{"book": "adl0318", "page": 38, "text": "۳۳\nدانسته گردد در سبق های حکمت اسلامی خوانده\nخواهد شد برای ضرورت شناخت\nاین عقیده همین اجمال کافی است .\n(۳۲) (ضرورت شناخت بعث بعد الموت)\n(یعنی زنده گی پس از مرگ)\nاین مطلب چون تعلق دارد بمعرفت حقیقت\nمرگ و زنده گی و شناخت خاصیت دنیا که\nیوم الجمع و فرصت شراکت کل مخلوقات است\nدر انتظام و اتساق آن و نیز موقوف است\nبر معرفت خاصیت آخرت که یوم الفصل و\nموعد انفراد هر مخلوقست به ظهور خاصیت"}
{"book": "adl0318", "page": 39, "text": "۳۴\nعلیحده او که این مطالب خاصه علوم انبیاء\nبوده عقل وعقلا را در استخراج صلات\nبهره داده نشده است لهذا افراد ملل عالم\nکه تربیت روحانی پیروی آنحضرات را\nنیافته اند در تعقل انمطلب سراسیمه و حیران\nمیباشند تا تفصیلات مطالب مذکوره داسته\nکامل نگردد حقیقت این عقیده معقول عام\nفهم نمیشود تحقیق کامل این مطلب را در من آخرح\nحکمت اسلامی دانسته در عنوان اساسی عقد\nحقیقت وقوع شک و شبهه انرا باید\nکرد و بس ."}
{"book": "adl0318", "page": 40, "text": "(۴۳) چون ضرورت معرفت عقاید شش گانه مندرجه\nامنت بالله شریف ببیان مجمل درسهای شش دو گانه\nسابقه برای تحصیل انسانیت و اسلامیت دانسته\nشد باید تعریف مختصر هر یک از معتقدات ششگانه\nرا از روی سال ابتدائی سراج العقاید حصهٔ اوّل هر\nمتعلم حفظ کرده تفصیلات آنرا در درس\nحکمت اسلامی حاصل نماید و برائی تحصیل شرف\nو ثواب حفظ اسماء حسنی و تکمیل قوه خلافت انسانی\nاز تخلق باخلاق جلال و جمال الهیه نود و نه نام\nمقدسه حضرت الهی جل وعلی را\nلفظا و معنا حفظ کرده هر صبح بعد از نماز بیستم و نقطه"}
{"book": "adl0318", "page": 41, "text": "۳۶\nبخوانند تا آثار تربیت آنرا معاینه و مشاهده کنند\n(۳۴) درس اسماء حسنی که رساله جدول دار علیحده ا\n(۳۵) درس حصۀ شمائل نبویّه صلعم از کتاب سراج المـ\nبرای شناخت پیغمبر ص .\n(۳۶) کتاب سراج العقاید حصه اوّل .\nبیان وظیفهٔ اوّل انسانیّت یعنی ایمان بهمین بود\nکه ذکر شد بعد ازین بیان وظیفهٔ دوم انسا[نیت؟]\nیعنی اسلامیت درس داده خواهد شد انشا\nالله تعالی ."}
{"book": "adl0318", "page": 42, "text": "٣٧\nشروع بمطلب وظیفه\nدوم انسانیت\n(یعنی اسلام)\n(٣٧) بیان وظیفه (٢) انسانیت که معرفت و اجراء\nلوازم اسلام است که بعد از معرفت و حصول\nوظیفه ایمان جهت تحصیل نام مسلمانی که\nانسانیت عبارت از آن است لازم و ضرور\nثابت میگردد.\n(٣٨) (تعریف اسلام و بیان معنی آن :-)\nاسلام لفظ عربی و بمعنی انقیاد و گردن نهادن\nمستعمل است و مقصد ازان در وظائف انسانیه"}
{"book": "adl0318", "page": 43, "text": "بقرار ضرورت عقلی چند امرست:\n(٣٩) معلوم هر دانا است که هر علم و دانش\nمعمول ظاهری نگردد نتیجه و اثر آن ظاهر و\nبرآن مرتب نمیشود و از قسم تخیّلات\nمحضہ میباشد پس وظیفۂ اوّل انسان\n(ایمان) تا عامل در ظاهر نگردد و آثار آن\nدر وجود نشود خیال محض بوده اجراء نیّت\nترقیانه را نمیکند و نام قرآنی مومن ۔\nعملاً فاسق یعنی خارج دائرۂ ترقّی قانونی\nمیباشد .\n(مثال) نوکر نظام پادشاهی که خطر نوکرا"}
{"book": "adl0318", "page": 44, "text": "۳۹\nو شمول فوج را حاصل داشته در عداد اردل\nخاص حضور سلطنت داخل شود اگر محض قبول\nباطنی نوکری قناعت کرده آثار تمغه ونشان\nاردل را حاصل نماید و ایفای وظایف\nعملیهٔ فوج مذکور را نکرده امیدوار ترقی منصب\nبلکه حصول فائدهٔ مُوَظَّفَهٔ نوکری خود باشد\nدر چشم نمایندگان نظامی مغرور و در نظر\nافراد عسکری بحماقت مشهور خواهد بود لہٰذا\nایمان یعنی شناخت خدا و شناخت خود و\nشناخت حقیقت تبعه و خدام انسانیت و باقی\nانواع وجود سفلی هر کدام از خود اثری"}
{"book": "adl0318", "page": 45, "text": "دارد که در خارج باید اجرا شود.\nاجراهای لوازم ایمان و اعمال اعمال لازمه\nوظیفه اول وظیفه دوم میباشد که نام\nقرآنی آن اسلام است یعنی انقیاد\nو اطاعت ظاهری .\nچون اسلام ثمره و نتیجه ایمان ثابت شد\nو ایمان معارف و شناختهای چند بود\nلازم است که در مقابل ہر معرفت و شناخت\nاسلامی و برای ثمره ہر تصدیق و عقیده اطاعتی\nو اجرائی ظاهر شود بنابر آن شعب و\nشاخهای اسلام بسیار و جمیع اعمال"}
{"book": "adl0318", "page": 46, "text": "۴۱\nو افعال بدنی و ظاهری بلکه خیالی و دماغی عالم از\nهر قسم و هر فن که باشد داخل حقیقت اسلام\nو وظیفه دوم ترقیانهٔ انسانی میگردد چنانچه\nمخبر صادق و حکیم باعقل خدا داد حقیقی موافق\nرسول مقبول ، محمد مصطفیٰ روح العالم له\nالفدا صلی الله علیه و آله و اصحابه و سلّم\nدر بیان بعضی شعب اسلام فرموده است\nکه اسلام هفتاد و چند شعبه است که\nکمتر شعبهٔ آن پاک و صاف کردن راه ها و\nسرکها است .\n(۴۱) شعب اسلامیت اگرچه بسیار و لوازم ترقی"}
{"book": "adl0318", "page": 47, "text": "۴۲\nعالم انسانیت با آنکه بیشمار است مگر ترتیب\nاجرای آنها لازم است والا خلط و آمیزش\nاول و آخر و شرط و مشروط و علت و معلو\nحاصل گشته بی‌ترتیبی اجراآت موجب خلل\nدر مطلب ترقی انسانی میگردد.\n\n(۴۲) چون اسلام ثمرهٔ ایمان ثابت شده است\nترتیب وظایف اسلامیه برابر ترتیب وظایف\nایمانیه در قانون قویم و کتاب کریم قرآن عظیم و\nاحادیث شریفهٔ نبوی صلعم که مفسر و مترجم\nاجمالات قرآنی‌اند بدو قسم منقسم و دو صنف\nمرتب گردیده است:۔"}
{"book": "adl0318", "page": 48, "text": "۴۳\nقسم اوّل - وظائف اسلاميّه كه ثمرۀ شجرۀ\nاوّل وظيفه ايمانيّه (شناخت خدا و شناخت\nخود) مقرّر شده وبر تمامى افراد انسانيّت\nمرد و زن كه قابليّت شناسائى وتمييز را دارا\nباشند یکسان و برابر لازم وفرض گشته است\nواز آن به پنج بناى مسلمانی تعبير شده\nشهادت اسلام نماز زكوة روزه حج را اركان\nبناى آن ثابت فرموده وچنان ثابت\nشده است كه هر كه این وظائف را اعمال\nواجرا نسازد بكمال ايمان او بے ثمر وهو\nشناسائى او مانند او مدّعى مفيد ومفيد نمى توان شد"}
{"book": "adl0318", "page": 49, "text": "علم\nخواهد بود امید ترقی منصب انسانیتہ کجا بلکہ\nنسخ نام وی از طومار فرقہ شناسای\nانسانیت قریب شمرده میشود .\n(۴۳) چون در کلام صادق قانون برحق خلاف محالست\nلازم که بقدر قوۀ عقلیۀ ناقصه تشریح این\nترتیب شده لزوم پنج بنای مذکوره را با اصل\nوظیفه لازمه ایمانیتت وجهی معقول مفهوم\nگردد والا قاصر فهمان بکتب ادراک زور فلان\nمعرفت و ایمان با نماز و روزه شبهه های بسیار\nپیدا شده بتقلیب حیوانات انسان هیئت روی\nدنیا متعجبانه خواهند گفت و استهزا یا ند خوا هند"}
{"book": "adl0318", "page": 50, "text": "شم\n\nپرسید که نماز را به ایمان چه کار و اعمال را با\nعقیده چه اعتبار .\nبرای مفهوم و معقول شدن ربط ایمان و اسلام\nو معرفت و اعمال با ضرورت ایفای پنج بنای\nمسلمانی برای حصول محض ایمان ضروری و\nوجود نور عرفانی لازمی تفصیل اجمالی بقدر فهم\nمتعلمان مکتب تحریر میگردد و من الله\nالاستعانة والسداد .\n\n(۴۴) (ضرورت بنای اوّل مسلمانی « شهادت\nتوحید و رسالت » با ایمان ضروری)\nاز ضرورت شناخت معبود یگانه و پیغمبر قانون آورنده صریح و ظاهر است"}
{"book": "adl0318", "page": 51, "text": "۴۹\nکه اگر با قرار زبانی تصدیق قلبی شناخت\nو ایمان ظاهر نگردد، در عالم شهادت دنیا اثری\nاز ایمان و عرفان معلوم نشده، مومنی جز خیالی\nبیش نباشد، و خدا شناسی علاوه بر اندیشه\nمحضه اثر پیدا نکرده فرق ظاهری شناسا\nو ناشناسا و مؤمن و کافر ظاهر نشده نوازش\nتعلیمی دوست و قریب و سرزنش ظاهری دشمن\nو رقیب حاصل نگردیده نتیجه ظهور عالم شهادت\nمعدوم و فایده بروز ادوار و اطوار عالم\nنمود، نامعلوم گردیده جمیع ظهورات عالم\nمخالف حکمت و موجب سفه میگردد (نعوذ بالله منها)"}
{"book": "adl0318", "page": 52, "text": "۴۷\n(۴۵) (ضرورت ادای نماز برای تحقیق ایمان و معرفت ضروری خدای)\nفکر هر کس درک میتواند کرد،\nکه نوکر را با بادار، و رعیت را با پادشاه، و\nتابع را با مقتدا وظایف آداب ضرور است\nکه در اوقات شبانه روزی ایفای ضروریه\nآنرا بنماید، چنانچه در فطرت کل مخلوقات\nاگر چه سباع و دواب باشند مشاهده و معاینه\nمیگردد که مغلوب را با غالب، و تابع را با متبوع\nآداب مغلوبانه و تذللات چاکرانه ضروریست\nپس بنده مخلوق را با خدای خالق اگر آداب\nو وظایف بنده گی مقرر نباشد عکس طبع فطرتی"}
{"book": "adl0318", "page": 53, "text": "۴۸\n\nو خلاف فرض عالمی میشود. لازم است که\nبنده را با خدا وظایف مقرره و عبودیت\nموظفه بوده اظهار بندگی خود و خدائی خدا\nخود را در فرصت های معقوله ایفا کرده\nبتواند.\n\n(۴۶) در جمیع اقسام تذلل و بندگی حرکت معقولی\nمثل نماز برای اظهار تذلل و عبودیت عام\nحضور خالق ذو الجلال و الاکرام کیفیت دیگر\nمعلوم عقلی نمیگردد ، تفصیل این اجمال اینکه\nاظهار شکر بر منعم باستعمال نعمت موهوبیه\nدر راه رضا ، و خدمت منعم مذکور ،"}
{"book": "adl0318", "page": 54, "text": "۴۹\n\nپادشاه اگر بکسی اسپ بخشد بهترین اقسام\nشکر آن استعمال سواری اسپ مذکور است\nدر خدمت حضور و اگر شمشیر مرحمت کند\nبهترین شکرات ضرب دشمن اوست بهمان شمشیر\nوعلیٰ ہٰذا القیاس پس شکر منعم در ہر نعمت\nباید بہ استعمال نعمت موہوبه در خدمت\nاو باشد .\n\n(۴۹) از نعمتهای عامه حضرت منعم حقیقی که کل\nافراد عالم انسان در عطیهٔ آن همسر شریکند\nینکه بدن انسانی است که انسان بظاہر\nدر چشم عوام و خواص این عالم بہمین بدن است"}
{"book": "adl0318", "page": 55, "text": "اول بنده گی ہاے انسان باید باستعمال ان\nنعمت در شکریہ رضای منعم حق باشد .\n(۴۷) استعمال ہر عضو بدنی در وظیفہ خود او بقسمی\nکه دلیل تذلل و انکسار بودہ تعظیم با دار خود را\nظاهر نماید قدہما رکیفیت را قابل است\nقیام و قعود و انحنا و سجود ۔ دست سه کیفیت\nدارد رفع و بسته و فرو گذاشته ۔ پای دو\nکیفیت دارد ایستاده و نشسته و عاجزتر\nاقسام و اوضاع ذلیلانہ انسانی گذشتن شر\nاعضا (پیشانی) بر عاجز تر محال (خاک) است\nو در یک رکعت نماز کل این اقسام استعمالات"}
{"book": "adl0318", "page": 56, "text": "۵۱\nجوارح به بهترین صورت موجود است و بفضل\nانواع شکر نعمت اعضا میثه لازم شد که بقدر\nحکم عقلی ادای نماز در شکر نعمت بدن\nاحسن اوضاع بندگی و شاکری با\n(۸۴) و حسن استعمال اعضا و قوای باطنی در نماز\nبوظیفه بندگی باین وجه معقول است که\nزبان بذکر و تلاوت مشغول و گوش به\nاستماع قرائت امام و یا قرائت خود و چشم\nبه ملاحظه محل سجده که درجه معراج بنده است\nمتوجه و دماغ بتخیل قیام در حضور مالک الملک\nمرتبی مطلق در کار و دل بملاحظه و مطالعهٔ"}
{"book": "adl0318", "page": 57, "text": "۵۲\nسوال نیازمندانه خود در مرتبه مناجات\nخاص حضور بقرائت عرضیه فاتحه که شامل\nاکمل و احسن سوالات ترقی دین و دنیاست\nو تلاوت فرمان جواب حضور با دار غمجوا مهرن\nکه از قرائت سوره و آیه قرآن مجید استنباط\nمیگردد متوجه بوده صوره معراج محمدی صلعم\nو کیفیت مناجات کوه طور موسوی در هر\nنماز برای هر بنده سعید میسر است\nاگر بخت ازلی یار و سعادت لم یزلی مددگار باشه\nو از همین جهت نماز معراج مومین دستون\nدین گفته شده و ترک عمد آنرا دلیل کفران نعمت"}
{"book": "adl0318", "page": 58, "text": "۵۳\nوجود ظاهری و باطنی دانسته زجر بصلب وحبس\nبلکه تهدید بکفر در شریعت حقه برای آن از ان\nمقرر شده است که کفران نعمت بغیه ظاهر\nو قوای باطنی از ترک نماز لازم و ظاهر شده\nدر عوض شکر این نعم جسیمه به ادای نماز پنج\nوقته مضایقه کردن دلیل ظاهر انکار منعم و کفران\nنعمت میگردد (نعوذبالله منه) .\n(۴۹) و ضرورت ادای پنجوقته نماز باین لحاظ معقول\nمیشود که اوقات شباروزی دو قسم است\nشب و روز و هر قسم آن سه درجه دارد اول\nوسط آخر که مجموع اوقات شباروزی"}
{"book": "adl0318", "page": 59, "text": "۵۴\nشش وقت میشود بنده مخلوق اگر\nشود باید در جمیع اوقات مشغول تعظیم خان\nخود باشد و لااقل در اول و آخر و وسط\nخود بضرورت یاد خدمت مولای خود\nبمین لحاظ سه نماز روزانه صبح و ظهر\nو سه نماز شبانه مغرب و عشاء و ترک دو\nفاضلتر و تر در اخیر شب سیب باشد مقدسه)\nتا در اول و آخر و وسط هر وقت نوکری\nخود را داده از نظر رحمت او تعالی خود را\nوقت غائب نگرداند .\n(۵۰) ضرورت ادای نماز پنجوقتہ با جماعت از نما۵)"}
{"book": "adl0318", "page": 60, "text": "۵۵\nظهور حسن تمدنی و سیاسی کل عقلای عالم\nتحسین نموده منکر حسن مشروعیت آن در\nعالم وجود ندارد لهذا تفصیل محاسن آنرا\nمطوی کرده و وعده بیان کامل آنرا بدرس\nدینیّات عبادات میدهیم انشاء الله\nتعالیٰ .\n(۴) ضرورت لزوم ادای زکوه و روزه بعد از فهم\nلزوم شکر منعم در هر نعمت مالی و غذائی\nبه اندک فکر و تأمل دانسته میشود و تفصیلاً\nآن در درسهای دینیات خوانده میشود .\n(۵) اما ضرورت لزوم حج کعبه در شهر مکه معظمه که تبقۀ"}
{"book": "adl0318", "page": 61, "text": "۵۶\n\nآنست که از ضرورت کمال انسانی ست سیا\nبلاد وسفر اطراف واکناف عالم است که\nسیاحان عالم برای آن عمرها را صرف\nو دولت ها را خرج کرده و میکنند برای افراد\nمستطیع انسانیه اسلامیه راه سیاحت را بان\nسفر خیریت اثر کشاده و قصد عتبه حضور حضرت\nمالک الملک شکور را منتهای آن گردانیده\nاند تا فائده سیاحت بلاد و عائده زیارت\nخانه رب عباد هرد و میسرآمده صورت حشر\nخلایق در محشر و عرض امم مختلفه و خلایق متنوعه\nبحضور خالق اکبر بجسمهای عریان سینهای"}
{"book": "adl0318", "page": 62, "text": "۵۷\n\nبیان برأی العین مشاهده و معاینه گروید\nمنشا ء ظهور دولت اسلامی و منبع بروز کوکبه\nدین محمدی صلعم را هر کس توانا بدیده به بینید\nو ظهور ترقیات خارقه العاده دین اسلام را\nاز چنین موقع بی اسباب ناسز انجام\nملاحظه کرده در ترقی دین اسلام بمقابله شنیعها\nقوی و حریفان غوی جبان و بزدل نشده توقفا\nغلبه دینی را بوقت مداحی ملکی و مدنی خود بگرد تلفظ\nمحض لا کلمه طیبه نفی باقی مقابلان را بیقین\nدفع گروه شیاطین را معقول ببینید.\n\nفهم تخصیص نسبت حضرت کعبه بخدای لامکان"}
{"book": "adl0318", "page": 63, "text": "۵۸\nتفصیلی دارد که در سبقهای آینده تعلقهٔ\nعبادات مجتمعه درس داده میشود انشاء\nالله تعلیٰ .\nآنچه ثمرهٔ ایمان ضروری عالم هر انسان مخلوق\nو ممیز است (یعنی شناخت خدا و خود) همین\nپنج بنای مسلمانی است که بی اجرا و ایفای آنها\nدعوی شناخت و تمیز بی برهان، واظهار\nانسانیت بی سند و گواه میباشد لهذا\nدر قانون اسلامیت ضرورت اعمال آنرا وظیفهٔ\nلازمی و فرض عینی هر فرد مکلف انسانی\nگردانیده اند و چنانچه راست شناسی حقیقت"}
{"book": "adl0318", "page": 64, "text": "۵۹\n\nانسانی را کا فرنام است ناسپاس حقوق منعی را\nفاسق لقب گشته است پس گویا علامه فارقه\nانسان شناسنده نباتی حیوانات ناشناسا\nدو پا باشند یا چار پا همین اجرای اعمال شرع\nبنای مسلمانی است که ثمره و نتیجه تمیز و شناخت\nوظیفه اولای انسانیت است چنانچه قانون\nقویم قرآن عظیم از فرقه ناشناس انسانیه باین\nعبارت تعبیر میفرماید که أُولٰئِكَ كَا\nلأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولٰئِكَ هُمُ\nالْغٰفِلُونَ یعنی این فرقه ناشناس وجود\nو خدای خود چون چار پایانند بلکه گمراه تر"}
{"book": "adl0318", "page": 65, "text": "۶۰\nچراکه ایشان با وجود استعداد و قوه شناخت\nو ادراک غافل و بی‌خبر حقیقت وظیفه خود\nمیباشند بخلاف انعام و بهایم که بیخبری شانرا\nغفلت گفته نمیشود بلکه بواسطه بی استعدادی\nمعذورند.\n(۵۴) امر دوم اسلام که ثمره مخلوق شناسی\nو وظیفه دوم ایمانیت میباشد دو چیز است\n(اطاعت) و (عدالت) که این دو عنوان شامل\nکل ترقیات لازمی و متعدی و حاوی جمیع علوم\nو فنون و صنایع تعلقه اصلاح ذاتی و صفاتی دنیا\nو آخرت کل مخلوقات عالم وجود بوده منصب"}
{"book": "adl0318", "page": 66, "text": "٦١\n\nخلافت الهی به آن دو عنوان پوره\nمیشود و تاج امامت برای مخلوق از تحصیل\nهر دو بر سر کرامت افسر انسانی نهاده\nمیگردد - اگر چه تفصیلات بعض معانی این\nجوامع الکلم قرآنی در ضمن کُلّ مؤلفات دینیه\nدنیا تخصیص کردنی است - مگر برای فهم مختصر\nآثار عامه این دو عنوان جامعیت ترجمان\nضرورت تفصیل اجمالی میرود (وبالله التوفیق)\n(٥٥) وظیفهٔ دوم ایمانیت را عبارت از مخلوق\nشناسی دانسته بودیم و نتیجه و اثر آنرا کار\nدوم اسلام مقرر و ثابت کرده چنانچه"}
{"book": "adl0318", "page": 67, "text": "۶۲\nدر درس (۳۹) خوانده شد -\n(۵۶) کل مخلوقات علوی و سفلی چون نسبت بهر\nفرد انسان لحاظ کرده شود دو قسم یافته میشوند\n(۱) مطاع (۲) مطیع - قسم سوم را\nعقل تجویز واقعی ندارد - وظیفه انسان\nموافق مقتضای طبعی و عقلی با قسم اول اطاعت\nو با قسم دوم عدالت است - پس عنوان\nکمال و تکمیل عالم همین دو لفظ واساس\nنظامنامه وجود همین دو عبارت شد\nتمامی قوانین مشروعه و معقوله روی دنیا\nتفسیر همین دو لفظ باید باشند - قانون قویم"}
{"book": "adl0318", "page": 68, "text": "۶۳\nحضرت قرآن عظیم این دو عنوان مبارک را\nدر دو آیه قول خدای تعالی و تبارک تمام\nو پوره کرده است که یک آیه آن وظیفه مطاعان\nو پادشاهان در تربیت رعایا و مطیعان و دیگر\nدستور العمل مطیعان و رعیت است در حد\nامرا و مطاعان و آنچه تفصیلات سیاست\nسلاطین است شرعاً و عقلاً تفسیر آن یک\nآیه و چیزی که تحریرات وظایف رعایا و تبعه و غلمه\nروی دنیا است تفسیر آیه دیگر است فَتَبَارَکَ\nاللهُ اَحْسَنُ الخَالِقِیْن یک آیه اول وظیفه\nپادشاهان و مطاعان اِنَّ اللهَ یَأْمُرُکُمْ اَنْ"}
{"book": "adl0318", "page": 69, "text": "٦٤\nتُؤَدُّوا الْاَمَانَاتِ اِلَی اَهْلِهَا وَاِذَا حَكَمْتُمْ\nبَیْنَ النَّاسِ اَنْ تَحْکُمُوا بِالْعَدْلِ\nاِنَّ اللّٰهَ نِعِمَّا یَعِظُکُمْ بِهِ اِنَّ اللّٰهَ\nكَانَ سَمِیْعًا بَصِیْرًا.\nجزء (٥) سورۀ (نسأ) رکوع (٨) برای\nفهم معانی مختصرۀ این آیۀ مقدسه بقدر دلالتِ\nعدالت حکومتی رسالۀ حکومت اسلامی تالیف\nشده است که داخل درس مکاتب جماعتِ سوم\nمُوَظَّفین مأمورِیَّت دولت اسلامِیَّۀ امانِیَّه\nاست اَیَّدَ هَا اللّٰهُ تَعَالَی و تعدادِ اقسام\nامانت و عدالت را بقرار ذیل دانسته برای تحصیل علم"}
{"book": "adl0318", "page": 70, "text": "۶۵\nهر كدام رساله علحیده ضرور است :-\n(۱) امانت نصب حكام رساله حكومت اسلامی\n(۲) امانت در دماء فروج واموال بتمشك\nالقضاة الامانيه حصه حقوق.\n(۳) عدالت در اخلاق لازمی هر شخص رساله\nتهذیب اخلاق .\n(۴) عدالت در امور خانه داری و منزل رساله\nتدبیر منزل حصه نكاح فقه شریف .\n(۵) عدالت در سیاست مدن جمیع قوانین\nعدلیّه اسلامیه كه تعلق بجهاد وسیر دارد واقف\nفنون ترقی عالم بقدر لازمه حال ضرورت فرصت"}
{"book": "adl0318", "page": 71, "text": "٦٦\n\nآیه دوم وظیفه رعایا و مطیعان :-\nیَا أیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ أطِیعُواْ اللّهَ وَ\nأطِیعُواْ الرَّسُولَ وَأُوْلِی الأَمْرِ مِنکُمْ\nفَإِن تَنَازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إلَی اللّهِ\nوَالرَّسُولِ إِن کُنتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللّهِ\nوَالْیَوْمِ الآخِرِ ذَلِکَ خَیْرٌ وَأَحْسَنُ\nتَأْوِیلاً ـ جزو (٥) سورۀ (نسآء) رکوع (٨)\n\nتفصیل تفسیر این آیۀ شریفه ب قدری که کلیاً\nوظایف رعایای عالم که عبارت از سیاست عام\nکل مخلوقات برای ترقّی أبدی انسانی ازان مفهوم\nمیگردد - در رسالۀ حکمت اسلامی بیان و در"}
{"book": "adl0318", "page": 72, "text": "۶۷\n\nحصهٔ اطاعت اولوالامر مطلق یعنی پادشاه اسلام\n\nدر رسالهٔ خاص اطاعت اولوالامر مفصلاً و\n\nدر درسهای اخیرهٔ موظفین مأموریت دولت\n\nاسلامیهٔ امانیه داخل است و تعداد و اقسام\n\nاطاعت را بقرار ذیل باید دانست (۱) اطاعت\n\nخدا بعلم بجميع فرایض و واجبات و حرام و مکروه\n\nشرعی (۲) اطاعت رسول بعلم جمیع سنن و\n\nمستحبات شریعت (۳) اطاعت اولوالامر\n\nبعلم حقیقت اولوالامری و تقسیم آنها و اطاعت\n\nهر قسم بهمان قسمیکه منقسماند کردد و علم لوازم نافرمانی\n\nایشان و جزای مرتب بر عصیان که در مسلک"}
{"book": "adl0318", "page": 73, "text": "۶۸\nالقضاة الامانیه و باقی نظامات امریه ای حصهٔ جزا\nمذکور است .\n(۵۷) وظیفهٔ دوّم انسانیت که امر اجرای لوازم\nمخلوق شناسی بوده است به دو فقره قرآنی\nپوره و کامل گردیده از ضروریات خلافت انسانی\nکه مقتضی کمال ذاتی و تکمیل باقی انواع موجودات\nچیزی قانوناً باقی نماند و اسلام عبارت از حقیقت\nخلافت مذکوره که عین انسانیت است ثابت\nو مخالف اسلامیت بقرار حکم عقلی غیر از بهیمیت\nو سبعیت و حیوانیت محضه چیزی باقی نماند\nو عدالت حقیقی لازمی و متعدی که حکم عبادات"}
{"book": "adl0318", "page": 74, "text": "۶۹\n\nاز آنست و مفهوم دو آیه کریمه مذکوره است\nخاصه قانون اسلامی مبرهن شده آنچه از اصول\nترقیات انسانی بقرار قانون قویم قرآنی برای ترقیات\n(۳)\nمعارج روحانی باقی مانده است وظیفه سوم\nانسانیت است احسان تام ."}
{"book": "adl0318", "page": 75, "text": "۷۰\nشروع بمطلب وظیفه سوم انسانیت\n(یعنی احسان)\n(۵۸) هر صاحب همت عاقل یقین میداند که تمام\nلذات بدنی و خیالی و عقلی که انسان تصور انرا\nمیکند و زحمت تحصیل لوازم و دفع منافیات\nانرا مادام العمر میکشد- اگرچه بدرجه اعلای تمنا\nحاصل شود و بمرتبه اقصای ارزو واصل گردد\nوسوسه عدم و نیستی آن زهر قاتل کام لذت\nآشام و تصور زوال و فنای آن بر همزن نشاه\nسرور و فرحت مدام گشته در هیچ یکی از لذات\nفانیه سروری و در کدامین از مرادات منعدمه"}
{"book": "adl0318", "page": 76, "text": "۷۱\n\nخاطر جمعی لازم نمیشود چنانچه عقلای عالم سعی\nکه در عمر دنیا دارند همه در تحصیل چیزهای باقی است\nو زحمتی که بر سر میبرند برای گذاشتن نام\nو نشان پاینده است - و چون بحکم عقلی و نقلی\nپاینده تر موجودات حضرت خالق آنهاست\nثابت شد که لذیذ تر لذات حضور حضرت خالق\nو قرب بساط جناب مالک الملک است\nتعالی شانه .\nدر تعبیرات قانون قویم قرآنی احسان عبارت\nاز تحصیل همین مرتبه قرب حضور رب بی ندل\nو قدرت لا یطاق مکلف محال است که انسان"}
{"book": "adl0318", "page": 77, "text": "۷۲\nخود را بهمان مرتبه فائز گرداند که حضوری پادشاه\nخالق شده بمضمون (میر ولایت شود بنده که\nسلطان خرد) مرتبۀ ایاز خاص را واصل گردید\nمخلوقات وجود بی زحمت گیرد و از جسمانی مخلو\nاو و مملوکات عالم ہست و بود بدون کش و\nکوک اسباب تسلط دنیوی عاشق اگوشته\nاز مرتبۀ خلافت باوج معیت و از درجۀ نهی\nبمنصب منابی مشرف میگردد تمامی لذات ابدی\nو همه مرادات بفیض حضرت صمدی گشته کدورا\nیکقلم معدوم و مرادات سراسر موجود و\nمفہوم میشود و فایت وجود حاصل و حقیقت درین"}
{"book": "adl0318", "page": 78, "text": "۷۳\n\nخدائی که عبارت از مجموعه وظایف ثلاثه :\nایمان ، اسلام ، احسان است مستحصال\nمیگردد ذَالِکَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشَاءُ\nوَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ . چنانچه حضرت\nروح الامین جبرئیل سوال این سه وظیفه را\nبرای تعلیم امت از حضرت رسالت فرمود\nو مجموع هر سه وظیفه را دین گفته شده است که\nعبارت از سر رشته و قانون خلافت کامل\nانسانی است .\n(۵۹) (حدیث شریف حضرت جبرئیل امین علیہ السلام)\nعَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ قَالَ بَيْنَمَا نَحْنُ عِنْدَ"}
{"book": "adl0318", "page": 79, "text": "۷۴\nرَسُولِ اللهِ صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ\nذَاتَ یَوْمٍ اِذْ طَلَعَ عَلَیْنَا رَجُلٌ شَدِیْدُ\nبَیَاضِ الثِّیَابِ شَدِیْدُ سَوَادِ الشَّعْرِ\nلا یُرَیٰ عَلَیْهِ اَثَرُ السَّفَرِ وَلا یَعْرِفُهُ\nمِنَّا اَحَدٌ حَتّی جَلَسَ اِلی النَّبِيِّ صَلَّی اللهُ\nعَلَیْهِ وَسَلَّمَ فَاَسْنَدَ رُکْبَتَیْهِ اِلَی رُکْبَتَیْهِ\nوَوَضَعَ کَفَّیْهِ عَلیٰ فَخِذَیْهِ وَقَالَ\nیَا مُحَمَّدُ اَخْبِرْنِي عَنِ الْاِسْلامِ قَالَ\nالْاِسْلامُ اَنْ تَشْهَدَ اَنْ لا اِلٰهَ اِلا\nاللهُ وَاَنَّ مُحَمَّدًا رَّسُولُ اللهِ وَتُقِیمَ\nالصَّلٰوةَ وَتُؤْتِيَ الزَّکٰوةَ وَتَصُومَ"}
{"book": "adl0318", "page": 80, "text": "٧٥\nرَمَضَانَ وَتَحُجَّ الْبَيْتَ اِنِ اسْتَطَعْتَ\nاِلَيْهِ سَبِيْلًا قَالَ صَدَقْتَ فَعَجِبْنَا\nلَهُ يَسْأَلُهُ وَيُصَدِّقُهُ قَالَ فَاَخْبِرْنِي\nعَنِ الْاِيْمَانِ قَالَ اَنْ تُؤْمِنَ\nبِاللهِ وَمَلٰئِكَتِهٖ وَكُتُبِهٖ وَرُسُلِهٖ\nوَالْيَوْمِ الْاٰخِرِ وَتُؤْمِنَ بِالْقَدَرِ خَيْرِهٖ\nوَشَرِّهٖ قَالَ صَدَقْتَ قَالَ فَاَخْبِرْنِي\nعَنِ الْاِحْسَانِ قَالَ الْاِحْسَانُ اَنْ تَعْبُدَ\nاللهَ كَاَنَّكَ تَرَاهُ فَاِنْ لَّمْ تَكُنْ تَرَاهُ فَاِنَّهٗ\nيَرَاكَ قَالَ صَدَقْتَ قَالَ فَاَخْبِرْنِي\nعَنِ السَّاعَةِ قَالَ مَا الْمَسْئُوْلُ عَنْهَا"}
{"book": "adl0318", "page": 81, "text": "٧٦\nبِاَعْلَمَ مِنَ السَّائِلِ قَالَ فَاَخْبِرْ نِيْ\nعَنْ اَمَارَاتِهَا قَالَ اَنْ تَلِدِ الْاَمَةُ\nرَبَّتَهَا وَاَنْ تَرَى الْحُفَاةَ الْعُرَاةَ\nالْعَالَةَ يَتَطَاوَلُوْنَ فِي الْبُنْيَانِ\nقَالَ ثُمَّ انْطَلَقَ فَلَبِثْتُ مَلِيًّا\nثُمَّ قَالَ لِيْ اَتَدْرِيْ مَنِ السَّائِلُ\nقُلْتُ اَللهُ وَرَسُوْلُهُ اَعْلَمُ قَالَ\nفَاِنَّهُ جِبْرِئِيْلُ اَتَاكُمْ يُعَلِّمُكُمْ\nدِيْنَكُمْ .\n(رواه مسلم)"}
{"book": "adl0318", "page": 82, "text": "۷۷\nحاصل معنی حدیث شریف در صحیح مسلم\nاز حضرت عمر رضی الله تعالی عنہ روایت است\nکہ وی گفتہ روزے ما صحابہ بحضور حضرت رسول الله\nصلی الله علیہ وسلم مشرف بودیم ناگاہ بمجلس در آمد\nشخصے کہ جامہ وی بسیار سفید و مویہای\nسر و محاسن او نہایت سیاه و براق بود،\nآثار سفر بروی ہیچ دیده نمی شد کہ از جائے آمد\nباشد و شناسائی ہیچکس ہم نبود تا بحضور حضرت\nرسول چنان قریب ومتصل نشست کہ زانو ہاے\nخود را بر زانو ہاے مبارک آنحضرت تکیہ داد و\nدست ہاے خود را بر رانہاے مبارک شان ویا"}
{"book": "adl0318", "page": 83, "text": "۷۸\nبر زانها خود نهاد گفت ای محمد صلعم خبرده مرا\nاز اسلام آنحضرت فرمود اسلام نیست که شهادت\nتوحید و رسالت دهی و بگوئی که أَشْهَدُ\nأَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ\nاللهِ و بر پا داری نماز را و بدهی زکوة مال را\nو روزه داری ماه رمضان را و حج خانه کعبه کنی اگر\nتوان آنرا داشته باشی گفت سایل مذکور است\nگفتی پس ما حاضران تعجب کردیم که از آنحضرت\nپرسیده یاد میکرد باز تصدیق میکند باز گفت خبر ده\nمرا از ایمان آنحضرت فرمود ایمان انیست که بگرد\nبخدا و ملائکه و کتابها و رسولان او بروز آخرت ایمانده"}
{"book": "adl0318", "page": 84, "text": "۷۹\nکردن خدا خیر و شر را سایل گفت راست گفتی با\nگفت خبر ده مرا از احسان آنحضرت فرمود احسان\nآنست که عبادت کنی خدا برا بتصوری که در حضور\nبوده اورا ببینی و اگر نینی تو خدا را پس بدرستیکه بیند\nخدای تعالی سایل گفت راست گفتی باز گفت خبر\nده مرا از ساعت قیام قیامت آنحضرت فرمود\nنیست سوال کرده شده درین مطلب عالمتر از سوال\nکننده یعنی چنانچه ساعت مذکوره معلوم سایل\nمعلوم من هم نیست سایل گفت پس خبرده\nمرا از علامات قرب وقوع آن آنحضرت فرمود علاما\nوی آنست که بزاید کنیز با دار زن خود را و دیگر این که بینی"}
{"book": "adl0318", "page": 85, "text": "برهنه تنان و برهنه پایان چراننده گان گوسپند را که\nدراز دستی و بلندی میجویند در بنای عمارات و قصرها\nو غیره حضرت عمر فرموده است که بعد ازین سوال و جواب\nسائل مذکور رفت پس من دیری درنگ کرده نشستم\nپستر آنحضرت بمن فرمود که میدانی که سایل کی بود؟\nعرض کردم که خدا و رسول او دانا ترند بوی فرمود که\nجبرئیل بود نزد شما آمده بود که تعلیم دین شما را بشما\nنماید این حدیث شریف جامع اقسام دین اسلام\nو شامل تمام کلیات لازمه خلافت انسانست\nکه جمله تصانیف عبادات و معاملات اسلامیّه\nتفسیر آن و همه کتابها قوانین سیاسه تفصیل آنست"}
{"book": "adl0318", "page": 86, "text": "۸۱\nمقصود از قرآن در عنوان اساسی تعلیم ادینات\nکه دین اسلام عبارت است از سه مضمون ایمان\nو اسلام و احسان است که آن سه کلا فل\nکمال لازمی انسانی و تکمیلایت جمیع افراد وجود\nعالم و ترقی بدرجه تحصیل سعادت روحانی است\nهر چه ازین سه مطلب کم شود در وظیفه\nانسانیت بهمان قرار نقصان عارض\nمیشود و بهر اندازه که از درجه انسانیت سقط\nو هبوط لازم شود بهمان درجه مرتبه حیوانیت\nنزول ضروریست آنچه در عنوان\nاساسی تعلیم دینیات ضرور و مهم بود"}
{"book": "adl0318", "page": 87, "text": "۸۲\nدر پنجاه و نه درس رساله ہٰذا مختصراً تحریر\nشد تا متعلمان درجه رشدیه مکاتب دولت\nاسلام افغانستان عموماً و شاگردان مکتب\nمبارک مامورین خصوصاً در اول درس\nو نیات ملاحظه کرده ثبت صفحه دل و ملکه مخمره\nآب و گل خود گردانیده تفصیلات و\nتکمیلات آنرا در اوقات تحصیلات\nباقیه حاصل دارند و راه سعادت و جاده\nترقی انسانیت را منحصر بپیروی قواعد مذکوره\nرساله اساسی بدانند -- فرد\nمحال است سعدی که راه صفا - توان رفت جز در پی مصطفیٰ"}
{"book": "adl0318", "page": 88, "text": "۸۳\nزیاده من آنچه شرط بلاغت باتو میگیم\nتو خواه از سخنم پند گیر و خواه ملال فقط\n\nدعائيه\n\nحضرت حق جل شانه و عز برهانه، افراد خصوصی\nافغانستان، واشخاص عمومی کل اہل اسلام را\nبتوجه اسلام پناهانه اعلیحضرت پادشاه\nجوانبخت غازی افغانستان (الغازي\nامیر امان الله خان) ایده الله تعالی\nبترقیات حقیقیه اسلامیه، و تعالیات"}
{"book": "adl0318", "page": 89, "text": "۸۴\nخارقة العادة ایمانیه سرفراز و ممتاز داراد بحمدہ\nو آلہ الامجاد وصحبہ الانجاد .\nالمؤلف :\nخادم العلماء محمد عبدالواسع\nقندهاری\n\nتمت الرسالة"}
{"book": "adl0318", "page": 90, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0318", "page": 91, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0318", "page": 92, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0318", "page": 93, "text": "[BLANK PAGE]"}