جغرافیا
طبیعی و افریقہ
مطابق پروگرام
[ILL]
[ILL] فیض محمد خان [ILL]
[ILL]


جغرافیا
طبیعی و افریقه
مطابق پروغر[ام؟]
بتحریر
محمد حسن معلم مکتب حبیبیه
و تصویب
ع ج فیض محمد خان وزیر معارف
طبع ثانی ــــ تعداد : (۳۰۰۰)
۱۳۰۶
مطبوعه مفید عام پریس لاہور


Meer Aqa
صاحبزاده میر اغا ولد میر سید شبیر
داروغه سراج اخبار ۱۳۱۰
Meer Aqa

۱۳۵۰
Ao

Meer Aga


جغرافیہ طبعی و افریقا
بسم الله الرحمن الرحيم
جغرافیہ
مسئله سحابه
أَوَلَمْ يَرَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ
كَانَتَا رَتْقًا فَفَتَقْنَاهُمَا وَجَعَلْنَا مِنَ الْمَاءِ كُلَّ شَيْءٍ
حَيٍّ أَفَلَا يُؤْمِنُونَ ........ وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ اللَّيْلَ
وَالنَّهَارَ وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ كُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ
ترجمه :- کسانیکه منکر اند آیا برین مسئله غور و
خوض نکرده اند که آسمان و زمین یک توده بسته
بوده ما آن را شکستانده آسمانها و زمین را جدا
جدا کردیم و از آب هر چیز را جاندار ساختیم
آیا برین هم مردم بر ما ایمان نمی آرند ........
و همان قادر مطلقی است که شب و روز و آفتاب
و ماهتاب را آفرید جمیع اجرام در مدارات خود ها
سیاحت همی کنند، گویا مردم بر آیات منيفه كائنات


جغرافیه طبعی وافریقا
۲
تدبر و تعمق نموده عظمت و خالقیت و حکمت بی مثل
الله اعلیٰ و اجل را شناخته بر ذات واسع علیم
ایمان بیارند.
درین ایام خیال کرده می شود و بسیار اغلب
هم است که جمله اجرام سماوی و زمین منبع و اصل یکی
دارند تفتیشات سالهای قریبه فرض معروف سحابه
(Nebular hypothesis) را حیات تازه بخشیده و یک شکل
و معنای نو داده است لیپ لیس منجم و هیئت
دان یک خاکه ارتقائی این نظام را کشیده که چطور
سحابه (مجموعهٔ اجرام فلکی) از حالت ابتدائی خود تا
حالت موجوده تدریجاً رسیده یعنی چگونه آفتاب شدید
الحرّ مرکز گردید و جمله ستارگان نواحی دو را دور او
میگردند و همراه شمس چه تعلق دارند؟
لب و لباب نظریه او این ست که سحابه یک جسم
عظیم از آتش بود و بدواً کم از کم تا نقطه بعید
ترین این نظام منبسط بود بعد ازان از باعث
حدوث برودت (که قاعده است) طرف مرکز خود
تدریجاً منقبض شده رفت و بواسطه دوران خود بعضی
شراره های سیال را از خود دفع نموده در فضا انداخت


جغرافیه طبعی و افریقا
۳
و حلقه هائی مذکوره جداگانه انقباض یافته صور ستارگان
را اختیار نمودند -
بنا برین نظریه اصحاب کاوش تصور می کردند که چون
مصدر جمله اجرام واحد است البته ماده همه شان
هم تقریباً یکی خواهد بود بنا برین با امتحان و تحقیق شروع
نموده از تجربات بآلات مخصوصه (که روشنی هر ستاره
را تجزیه میکند) واضح گردید که هر کدام از اجرام
مذکور از چند عناصر مثل معادن و غاز ها وغیره
که بکره زمین ما یافت میشوند مرکب است و نیز
روشن گردیده که جزو اعظم در منطقه هوائی هر جرم
خود روشن از غاز ہائیڈروجن است و معلوم است
که هائیڈروجن یک جز ترکیب آب است گویا خالق
اکبر بیک لفظ (کُن) برائی قیام حیات سامان
را پیشتر مهیا و آماده ساخته است .
پس زمین ما هم یک پاره کوچک این جسم
عظیم الشان است که بمرور زمان (علم امتداد آن
بذات خلاق العلیم محدود است) دوره هائی بسیاری
را طی کرده بحالت موجوده قابل سکونت گشته است .
گمان غالب می رود که زمین ما در حالت ابتدائی


۴
جغرافیه طبعی و افریقا

خود بصورت آتش و بخار بوده باشد .
از زمانه ہائی دراز ہیئت دانان و شایقین
این فن لطیف و دلچسپ تفکّرات و مشاہدات کرده
رفتند ۔ گویا این علم قیاسی که حال صحائف کتب
را بدین حسن و جمال مزیّن و مطرز ساخته است.
نتیجه افکار و فدا کاری های مسلسل ہزار ہا سال است.
آلان چون تفکر در پیدائش کائنات لازم است . تا
ازین صنائع بدیعه و آیات غریبه و مناسبات محیّر العقول
فیما بین آنها ذات احدیت جلت عظمه را بشناسیم . از
نظامہائی لا تعداد شمسی که در فضا معلق و موجود
ہستند بر یک نظام شمسی که بما تعلق دارد و ما
معلومات زیادہ تر درین باب داریم اختصاراً بحث
می کنیم انشاء الله تعالى ـ
در درس گذشته خوانده اید که بقرار فرض لیپ
لیس ( Laplace ) جملہ ستارگان و زمین اجزائی
یک جسم عظیم آتش هستند چند سوالات پیدا میشوند
منجمله وقتیکه زمین ، قمر و آفتاب ( بطور مثال ) و غیرہ
اجزائی یک جسم هستند ( ۱ ) چرا آفتاب در حالت
بخار و آتش مانده و زمین چگونه قابل رہایش حیوانات


۵ جغرافیه طبعی و افریقا
و نباتات گشته؟ باید دانست هر قدریکه حجم اضافه تر باشد در سرد شدن آن زیاده تر وقت صرف می شود - سه توپ آهنی را بگیرید - که در حجم تفاوت داشته باشند فرضاً یک توپ دارائی قطر یک گز است . و دیگری نیم گز قطر دارد و خورد ترین دارائی قطر سه انچ است الان هر سه را یک برابر حرارت برسانید وقتیکه فرضاً سرخ شوند حرارت را دور کنید می بینید که توپ خورد ترین اوّل سرد می شود در حینیکه بزرگ تری گرم است و بزرگترین بسیار گرم باید دانست که آفتاب ۱،۳۰۰،۰۰۰ چند حجم زمین است پس قرار تجربه و مشاهده زمین باید اوّل سرد شود - چنانچه سرد شده و قمر چندان سرد گشته که دران سکونت حیوان ناممکن است لیکن ضخامت و بزرگی آفتاب حرارت آن را محفوظ داشته است .
(۲) این جمله اجرام سماوی و زمین که در فضا معلّق می باشند چگونه در فضا معلّق مانده در حرکات مقرره خود می پردازند . دلیل اینکه جمله اجرام جاذب و مجذوب یکدگراند این مسئله را نیوتن ( Newton ) هیئت دان و ریاضی دان انگلیس ثابت کرده و


جغرافیه طبیعی وافریقیا
۶
لپ لیس بران افزوده یعنی قوه جاذبه و قوه گریز
است که حرکات آنها را قوسی نموده است و نیز بقرار
کشف لپ لیس مدارات جمله سیارات مع زمین
تقریباً بخط استوائی آفتاب مقابل است و این فطری
است چرا که تکه هائی آفتاب از خط استوا جدا شدند.
پس زمین ما یکی از پاره هائی آفتاب است.
که از باعث نقص تدریجی حرارت پاره ها از استوائی
آفتاب خارج گشته بدور آفتاب حرکت شروع کردند
و این حلقه هائی سحابی از باعث چرخیدن و قوه
جاذبه مرکزی شکل کره نما را اختیار کردند زمین در
حالت ابتدائی خود مثل آفتاب فوق العادة گرم و در
حالت بخار بوده و بتدریج حرارت آن کاسته شده
حتی قاعدهٔ (آتش را ملاحظه کنید) بر سطح زمین قسمتی
از مائعات در صورت جمودیت تبدیل گشته قشر
اولین زمین را تشکیل داده است یعنی این پوست
مابین هوائی محیطی و مواد مایعه مرکزی حائل گردیده
سپس در غلظت و صلبت افزوده است و بخارات
آبی نیز صورت آب را اختیار کرده سطح زمین را
پوشانده است در دروس آینده انشاء الله تعالی


جغرافیہ طبعی و افریقا

خواهید خواند که این آب ها قشر را تجزیه نموده از
جای به جائی دیگر انتقال دادند و دیگر تاثیرات قدرتی
در قشر زمین تغیرات پیدا کردند و کرده میروند.
هیئت دانان سابق زمین را مرکز قیاس کرده
سیارگان را بدور آن در دائرۀ ها حرکت می دادند.
قیاسات امروزه و سابقه را مقایسه نمائید ازین نقص
فهم مخلوق عیان می گردد که اگرچه ایشان و هیئت
دانان قدیم، مدارات سیارگان را دائره ها قیاس
و فرض می کردند لیکن در حرکات آنها بد نظمی
و بی ترتیبی فوق العاده مشاهده می شد منجم ریاضی
دان المانی کپلر ( Keppler ) نام حرکات
حقیقی سیارگان را کشف کرد پس اگر این حرکات
را بدور آفتاب این چنین قیاس کنیم هیچ بد نظمی
نظر نمی آید یعنی (1) سیارگان در مدارات بیضوی
شکل بدور آفتاب میگردند (2) بدوران مدت های
مساوی مسافت هائی مساوی را می پیمایند. این قاعده
حل حرکات بی ترتیب آنها را می نماید (3) در اصل
سیارگان نظام شمسی بیک نسبتی واقع شده اند -
و آن اینکه مربع نسبت ما بین مدت های دوران


جغرافیه طبیعی و افریقیا
۸
هر دو سیاره مساوی مکعب نسبت فاصله ہائی آنها
از آفتاب است. مثلاً فاصله مریخ نسبت به فاصله
عطارد از آفتاب قریباً چهار چند است و مدت گردش
مریخ بدور آفتاب نسبت به موخرالذکر ۸ چند است.
و مکعب عم مساوی مربع ۸ است این مسئله یکی از
حصولهائی نادر بنی نوع انسان است. در اثبات مسئله
سوم مدت گردش و دوری هر سیاره از آفتاب را هم
ربط میدهید. X

تا حزب ارادت تو زدگان سئول
از خاص آن آمده کونین برون


جغرافیه طبیعی و افریقا

۹

تمهید

اِنَّ فِيْ خَلْقِ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافِ الَّيْلِ
وَالنَّهَارِ لَآيَاتٍ لِّأُولِي الْأَلْبَابِ ۙ الَّذِيْنَ يَذْكُرُوْنَ
اللّٰهَ قِيَامًا وَّقُعُوْدًا وَّعَلٰى جُنُوْبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُوْنَ
فِيْ خَلْقِ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ ۚ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ
هٰذَا بَاطِلًا ۚ سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ

ترجمه - هیچ شک نیست که در آفرینش آسمانها
و زمین و در رد و بدل شب و روز برائی فهمیدن
دانشمندان نشانهائی بسیار قدرت خدا موجود اند -
که ایشان در حالت ایستادن و نشستن و دراز کشیدن
بر پهلوهائی خود خدا را یاد همی کنند و در ساخت آسمانها
و زمین تفکر و تامل می کنند و عجائبات کائنات را
مشاهده نموده بی اختیار از زبان می برآرند که ای
پروردگار ما ! تو این کارخانه عالم را بی فائده نساخته
ذات تو از ارتکاب فعل عبث پاک و منزه است
و ازین صنعت عجیب و انتظام غریب ذات مقدس
خداوند واضح است که در آخرت جزائی نیکی و سزائی

جغرافیه طبیعی افریقا دایره اول


جغرافیہ طبیعی و افریقا

بدی داده خواهد شد پس اے پروردگار ما ما را از
عذاب دوزخ نگا بدار -

جغرافیہ تشریح زمین است که ما بر آن زندگانی
و سکونت داریم لفظ جغرافیہ از دو لفظ یونانی گرفتہ
شده جی بمعنی زمین گریفی بمعنی بیان یعنی بیان
زمین - این علم از مملکت ها و شهر ها و کوه ها و دریا ها
و محصولات تجارتی و حیوانات و نباتات و سائر عوارضات
زمین بحث می کند و این را بیاد باید داشت که
جغرافیہ محض بر اشیائیکه بر سطح زمین می باشند
بحث و تفحص می نماید و از مسایلیکه بزیر زمین تعلق
دارند چون وظیفہ این علم نمی باشد صرف نظر میکند.
جغرافیہ پنج قسم مهم دارد :-
(۱) جغرافیہ نجوم :- علمیست که زمین را یک
ستاره شناختہ بیان آن را می نماید یعنی مقام و
درجۂ زمین در نظام شمسی چیست ؟ حرکات دیگر ستارگان
نظام شمسی و مناسبات با همی آنها را واضح می کند.
(۲) جغرافیہ ریاضی :- علمیست که در باب
شکل و جسامت زمین و حرکات آن و دربارهٔ خطوط
فرضی که بر سطح آن کشیده می شوند بحث می کند !


جغرافیہ طبیعی و افریقا
۱۱
(۳) جغرافیہ طبیعی :- علمیست که از عوارضات
قدرتی و تبدلات فطرتی سطح زمین از قبیل دریاها
کوه ها و خاک و آب و هوا وغیره بیان می کند
و اسباب تغییر بحر و بر را نیز نمایان می سازد!
(۴) جغرافیہ سیاسی :- از تقسیمات و محل
وقوع دولتها و مملکتها و تعداد نفوس آنها و
شهرها که در یک مملکت می باشند و طرز اداره
حکومت و ادیان و سائر احوال اجتماعی انسان
بحث می راند.
(۵) جغرافیہ اقتصادی :- علمیست که ذرائع
فطری آمدنی ممالک مختلفه و وسائل حمل و نقل آنها
را بیان می نماید یعنی از محصولات زمین و معادن
و زراعت و تجارت و صنعت بحث می کند.
نظام شمسی
وَمِنْ اٰیٰتِهِ اَنْ تَقُوْمَ السَّمَاءُ وَالْاَرْضُ بِاَمْرِہٖ
ترجمه :- و من جمله علامات بیحساب قدرت باریتعالی
این هم است که آسمان و زمین بحکم او قائم اند.


جغرافیه طبیعی و ازمانها
۱۲

زمین در فضا

علم نجوم علمیست که بر اجرام فلکی بحث می راند
و ما را از مسافتها و فاصله ها و درجه ها و حرکت های
آنها آشنا میگرداند و تعلقات کره ارض را نیز
با عالم دیگر نشان میدهد و بما می فهماند که زمین یکی
از کواکب است. و در فضا معلق بوده بدور آفتاب
سیاحت می کند.
عالم عبارت است از هیئت مجموعه کواکب!
کوکب یا ستاره عبارت است. از جرم کردی
شکلی که در فضای نامحدود عالم معلق و متحرک است.
کواکب چهار قسم اند :- ثوابت ، سیارات ، اقمار
ذوات الاذناب .
ثوابت :- اجرام مضئی هستند که بمسافات
بعیده از زمین واقع شده و همیشه نسبت مابین مواضع
آنها در آسمان یکسان است. مثلاً ستاره قطبی که مداماً
طرف شمال مشاهده می شود - عده ثوابت که بچشم
عریان بشکل نقاط درخشنده در آسمان مرئی است قریب
پنج هزار است لکن در تلسقوپ شماره آنها از حساب


جغرافیه طبیعی و افریقا
۱۳
خارج !
سیارات :- اجرام سماوی هستند که بدور آفتاب می گردند .
اقمار :- اجرام فلکی هستند که بدور سیارات طواف می نمایند جمله سیارات باستثنای عطارد و زهره اقمار دارند . و ماهتاب قمر زمین است .
ذوات الاذناب :- که عوام آنها را دمدار می گویند آن اجرام سماوی اند که دُم درخشنده و طویله را دارا باشند بعضی از آنها مدارات خیلی طویل بیضوی را بدور شمس طی می نمایند و بعضی دیگر از مسافتهای بسیار بعیده نزدیک آفتاب رسیده چندی مرئی بوده بعد بکلی ناپدید می شوند .
مدار :- خط فرضی مشخصیکه سیاره بدور آفتاب می پیماید مدار گفته می شوند .
نظام شمسی :- سیاراتی که همراه اقمار خودها بدور آفتاب می گردند داخل یک نظام شمسی می باشند !
شمس :- یک جرم مُضِئی مدور و مرکز نظام شمسی است که بدور آن جمله سیارات با اقمار خودها طواف


می نمایند - شمس سیارات خود را از ضیای خود منور
می سازد ضیای شمس در مدت هشت دقیقه و هفده
ثانیه بزمین می رسد رفتار روشنی (۱۸۶۰۰۰) میل
فی ثانیه می باشد حجمش معادل (۱۳۰۰۰۰۰) حجم زمین
است . و از باقی کواکب بما نزدیک تر است.
آفتاب و دیگر ثوابت از ضیای ذاتی خودها می
درخشند . طوریکه چراغ برقی یا شمع از روشنی ذاتی
خود می تابد در بدو نظر چنین می نماید که سیارات از
هر حیث مانند ثوابت اند ولی در حقیقت تفاوت کلی
دارند سیارات نور ذاتی را دارا نیستند بلکه حرارت
و نور را از آفتاب اخذ نموده بجانب ما منعکس می
کنند - مثلیکه یک آئینه بعیده از روشنی ذاتی معرّی
است اما بباعث پرتو آفتاب روشن گفته می شود -
اگر فرضاً مثل شمع آفتاب را کسی خاموش کرده بتواند
جمله ثوابت حسب معمول درخشان خواهند ماند ولی جمیع
سیارات و اقمار و ماهتاب نظام آن شمسی بسبب
فقدان ضیای شمس خود تاریک خواهند گشت .
سمت الراس :- یک مقام آن نقطه در آسمان
هست که عیناً بالای سر ما باشد .


۱۵
جغرافیه طبیعی دافریقا

سمت الرجل :- آن نقطه است که عیناً زیر پا های ما باشد ضد سمت الراس .
افق :- هرگاه ما ایستاده باشیم چنان تصور می کنیم که از تمام اطراف آسمان با زمین اتصال دارد - پس محل اتصال دائره است که آن را افق گویند .
کهکشان یا مجره :- یک راه سفیدی در آسمان است که از اجتماع ستارگان خورد خورد تشکیل یافته و از افق تا افق ممتد است .
تا حدیکه انکشافات این وقت رسیده هشت سیاره بدور آفتاب می گردند - و خیلی عجیب است که هر یکی ازینها مدار بیضوی شکل را طی می نماید و از مغرب طرف مشرق حرکت می کند - طوریکه حرکت انتقالی ماهتاب بدور زمین از غرب سوی شرق است و نیز هر یکی گردش محوری دارد - اسامی سیارات بترتیب قرب شمس از قرار ذیل است عطارد ، زهره ، زمین ، مریخ، مشتری ، زحل ، او را نوس ، پنتون !


جغرافیه طبیعی و افریقا
١٦
مدت گردش هر سیاره بدور آفتاب
(۱) سیاره عطارد در عرصه ۸۸ روز یک مرتبه بدور آفتاب میگردد
(۲) سیاره زهره ,, ,, ۲۲۵ ,, ,, ,, ,,
(۳) ,, زمین ,, ,, ۳۶۵ ۱/۴ ,, ,, ,, ,,
(۴) ,, مریخ ,, ,, ۶۸۷ ,, ,, ,, ,,
(۵) ,, مشتری ,, ,, ۱۲ سال یک مرتبه بدور آفتاب ,,
(۶) ,, زحل ,, ,, ۲۹ ,, ,, ,, ,,
(۷) ,, اورانوس ,, ,, ۸۴ ,, ,, ,, ,,
(۸) ,, نپطون ,, ,, ۱۶۵ ,, ,, ,, ,,
مسافتهای سیارات از آفتاب
(۱) عطارد از شمس ۳۶ ملیون میل دور است .
(۲) زهره ,, ۶۷ ,, ,, ,,
(۳) زمین ,, ۹۳ ,, ,, ,,
(۴) مریخ ,, ۱۴۱ ,, ,, ,,
(۵) مشتری ,, ۴۸۵ ,, ,, ,,


جغرافیه طبیعی وافریقا
١٤
(٦) زحل از شمس ٩ چند مسافه زمین دور است.
(٧) اورانوس ״ ״ ١٩ ״ ״ ״ ״
(٨) نپطون ״ ״ ٣٠ ״ ״ ״ ״
سیارات کوچک :- مابین مریخ و مشتری عده زیادی
از سیارات کوچک موجود است ولی از کمال خوردی
بدون امداد تلسقوپ دیده نمی شوند. قطر هیچ یکی از
آنها از دو صد میل اضافه تر نیست.
١٢ سال
مشتری
مریخ
زمین
عطارد
زهره
آفتاب
٨٨ روز
٢٢٥ روز
٣٦٥ ١/٤ روز
٦٨٧ روز
جغرافیه طبیعی د لوانپلی - میریلی


جغرافیه طبیعی و افریقا
۱۸
تعداد آنها ۳۰۰ می باشند.
مدارات چهار سیاره که به شمس نزدیکترین هستند مدارات آنها در تناسب صحیح کشیده شده اند بعد شمس از کره زمین ۹۳ ملیون میل . در همین تناسب مدار مشتری کشیده شده - بغرض سهولت مدارات بشکل دائره کشیده شده اند ورنه مدار هر سیاره بیضوی است چون بهمین تناسب مدارات دیگران گنجائش نداشت - بصفحه دیگر مدار مریخ را معیار دانسته مدارات سیارگان باقیمانده کشیده شده .
چونکه صفحه گذشته مدارات سیارات بعید ترین را بلحاظ تناسب مذکور حاوی شده نمی توانست لهذا بقرار تناست جدید دائره هائی جدید را می کشیم و فاصله سیاره مریخ را معیار قیاس می کنیم طوریکه در شکل گذشته فاصله عطارد را مقیاس گرفته بودیم .


جغرافیه طبیعی وافریقا
۱۹
نپطون
اورانوس
زحل
مشتری
مریخ
سیاره کوچک
۱۲ سال
۲۹ سال
۸۴ سال
۱۶۵ سال
مدارات در صفحه ۲۴ صحیح کشیده اند - بعد مریخ از
شمس ۱۴۱ ملیون میل است .


جغرافیه طبیعی و افریقا
۲۰

ازین سیارات زهره درخشنده ترین معلوم میـ
شود - چرا که به زمین ما نزدیک ترین است. مشتری
کلان ترین سیارات است و اگرچه خیلی بعید است.
لیکن تقریباً بقدر زهره درخشانی دارد - مریخ هم
روشن است و زحل نیز همچنین منور !

حجم هائی سیارات، اقطار هائی سیارات

(۱) عطارد ۳۰۰۰ میل - (۵) مشتری ۸۶۵۰۰ میل
(۲) زهره ۷۷۰۰ « - (۶) زحل (صرف کره) ۷۳۰۰۰ «
(۳) زمین ۷۹۰۰ « - (۷) اورانوس ۳۲۰۰۰ «
(۴) مریخ ۴۲۰۰ « - (۸) پنطون ۳۵۰۰۰ «


جغرافیه طبیعی و ریاضی ۲۱

زمین زهره مریخ عطارد

اورانوس نیپطون

مشتری زحل

حجم آفتاب :۔ قطر آفتاب (۸۷۰۰۰۰ میل است)
(۱) سیاره عطارد :۔ عطارد بعضی اوقات بچشم


جغرافیه طبیعی وافریقا ۲۲

برهنه نزدیک طلوع یا غروب قریب آفتاب دیده می شود این مانند ستاره ثابت، بنظر می آید در دوربین مثل یک قرص خورد درخشان معلوم می شود - تا حدّیکه علم ما می رسد این از جوّ هوا خالی است. هیچ قمر ندارد.
(۲) سیاره زهره :- زهره اکثراً نزدیک آفتاب قریب طلوع و یا غروب دیده می شود. ستاره صبح یا ستاره شام گفته می شود - بدور بین مثل یک قرص خورد درخشنده معلوم می شود بعضی اوقات بصورت هلال یا بدر یا نصف قرص، غالباً دارای منطقه هوائی است و قرصیکه ما می بینیم غالباً سطح بیرونی ابرها ست سطح اصلی سیّاره را تا حال نتوانستیم دید - هیچ قمر ندارد.
(۳) سیاره مریخ :- مریخ بچشم برهنه ستاره مائل بسرخی بنظر می آید - در دور بین بر قرص ستاره مذکوره نشانها را مشاهده می کنیم و بعض اوقات خیال میرود که داغها از باعث خشکه و آب است لاکن گمان غالب همین است که مریخ هیچ آب و هوا ندارد اگر داشته باشد خیلی کم خواهد بود حرارت بر مریخ چندین پست است که حیات حیوانی بران ناممکن است مگر مسئله انکه آیا مریخ از حیوان مسکون است یا نه؟ متنازع و مختلف


۲۳
جغرافیه طبیعی و افریقا

خفیه است - هیچ کس در اثبات قول عمود رای قطعی و یقینی را داده نمی تواند - در ۱۹۲۴ء ماهرین فن هیئت در مواضع متفرق دنیا بذریعه دور بین های خیلی طاقتور مریخ را ملاحظه کرده و انکشافات خود را نشر داده اند چرا که در سال مذکور سیاره مریخ نسبت به فاصله های خود به زمین نزدیکترین بود مریخ دارای دو قمر است.
(۴) سیاره مشتری:- مشتری بچشم ظاهراً یک ستاره سفید روشن معلوم می شود در دور بین بر قرص ستاره مذکور ابرهای سفید سفید و خطوط مائل بسرخی را ملاحظه می کنیم حرارت بر مشتری غالباً چندان بلند است که زندگانی حیوان بر آن امکان ندارد.
هفت قمر دارد 4 قمر دارد
(۵) سیاره زحل:- زحل بچشم برهنه یک ستاره مائل بزردی معلوم می شود در دور بین ما چیزی نمی بینیم لاکن طبقات بیرونی ابرها را که سطح کره ستاره مذکور پوشانده است - بدور کره مذکور دو حلقه های سفید مدور مسطح است که محض با مداد دور بین دیده می شود. دیگر سیارات از همچو حلقه ها محروم اند ده قمر دارد.
سیاره های اورانوس و نپطون :- در دوربین
جغرافیه طبیعی و افریقا - صنف بیات


۲۴
مقدمه
ما جلب کرده و بعضی نو نهالان و نو جوانان ملت را
بدیگر بلاد و امصار روانه نموده که بعد اکتساب
علوم و فنون مراجعت کرده بوطن خود خدمت کنند
و برائی دیگر برادران خود بیاموزانند .
بار الها وجود مسعود محمود پادشاه معارف
پناه ما اعلیحضرت امیر امان الله خان غازی را
بر سر ما بکمال رفعت و عظمت تا مدّت ہائی دراز
قایم و برقرار داشته ما را توفیق بنده که حسب
مقصد و مرام فیروز انجام شان سعی و اہتمام
مالا کلام را بعمل آورده مستفید و مستفیض بگردیم.
آمین -
اشکالات در تالیفات این کتاب
بر دانایان و واقفان معارف ظاہر است - که
پروگرام حالیہ رشدیه به پروگرام مدارس ہندوستان
که حسب تجویز معلمین انگلیسی تدوین شده است
موافقت ندارد در این جا پروگرام را انجمن علمی
معارف که بعضویت بسیاری علمائی داخلہ و خارجہ منعقد
می شود ترتیب داده است من که انگریزی را می دانم.


جغرافیه طبیعی و افریقا
۲۵
جزوی به سطح آفتاب دارد مگر همچو آفتاب گرم نیست!
آفتاب دارای داغهای سیاه هم است که محض بامداد
دوربین طاقتور و کلان دیده می شوند این داغها چشمه
های شدید الحراره اند که در آنها آتش بیک جوش و
خروش بی قیاس شعله زن است بعض داغها چندان
کلان است که کره زمین در آنها جای می تواند شد.
دائره کلان سفید از آفتاب است. قطر حقیقی
آفتاب (۸۷۰۰۰۰) میل است اگر شما کره زمین

مدار ماهتاب
زمین

جغرافیه طبیعی و افریقا - عبد الخالق طرزی

را در مرکز آفتاب نهاده بتوانید مدار ماهتاب بسیار


جغرافیه طبعی دازلیق
۲۶
اندرون سطح آفتاب خواهد آمد فاصله ماهتاب از زمین (۲۴۰۰۰۰) میل می
باشد بار دوم که شما ماهتاب را به بینید تصور کنید که آفتاب چندان
کلان است که زمین و کل مدار ماهتاب را در بر گرفته می تواند
یاد داشت :- آفتاب هم دو حرکت دارد حرکت
وضعی و حرکت انتقالی .
ماهتاب :- سیارات بدور آفتاب می گردند
گویا افراد خاندانش اند بعض سیارات دارای اقمار اند
که بدور آنها بدایره ها گردش می کنند در حینیکه خود سیاره
بدور شمس میگردد. ماهتاب ما بدور زمین (ماهی یک
مرتبه) می گردد حینیکه کره ارض بدور آفتاب (سالی
یک مرتبه) گردش می نماید.
ماهتاب جسم خوردیست دارای قطر (۲۱۶۳) میل
از زمین (۲۴۰۰۰۰ میل) دور است - قمر سه حرکت
دارد (الف) بر محور خود میگردد (ب) بدور زمین
گردش کنان است (ج) همراه زمین دورا دور آفتاب
طواف می نماید .
گردش محوری ماهتاب :- اگر غور کرده باشید
هر شب شما بر سطح قمر یک قسم داغها را می بینید -
ازین خیال نرود که ماهتاب گردش محوری ندارد


[BLANK PAGE]


جغرافیه طبیعی و افریقا
۲۷
زمین
مدار ماهتاب
آفتاب
زمین
برای فهمیدن گردش محوری آن مثال آتیه کافی
است. نزدیک یک درخت ایستاده شوید در حالیکه
چشم های شما طرف درخت باشند. بدور درخت طواف
نمائید لیکن چشمهای خود را از درخت نگردانید. بموضع
اوّل عودت کنید. پس گردش محوری هم شد و گردش
انتقالی هم - تجربه کنید ما و شما و اسلاف ما و شما
گاهی نصف کره دیگر ماهتاب را ندیدند و همچنان اگر


۲۹

جغرافیه طبعی وافریقه

(۳) وقتیکه قمر از شکل اول ماه یعنی هلال بشکل نیم
دائره تمام می رسد تربیع اول نامند .
(۴) چون زمین مابین آفتاب و ماهتاب می آید -
قمر بشکل دائره تمام روشن مشاهده می شود بدر خوانند .
(۵) بعد از شکل بدر، قمر باز بشکل نیم دائره دیده می
شود تربیع ثانی میگویند. ماهتاب گردش خود را بدور

بدر
تربیع ثانی
زمین
تربیع اول
هلال
آفتاب
مدار زمین


جغرافیه طبیعی و افریقا ٣٠

زمین از غرب سوی شرق در ١/٣ ٢٧ روز تمام می کند
حینیکه زمین هم بدور آفتاب گردش کرده می رود ـ
پس تا آنکه بموضع هلال شدن باز برسد چیزی زیاده تر
از گردش حقیقی خود می پیماید ـ گویا از هلال تا به
هلال دیگر مدت ١/٢ ٢٩ روز بکار است !

خسوف و کسوف

هرگاه ماهتاب مابین زمین و آفتاب در یک خط
مستقیم حائل شده شعاعهای آفتاب را مانع می آید
آن وقت کسوف واقع می شود اگر آفتاب را کاملاً
از نظر ما پنهان ساخت کسوف کامل و اگر یک حصه
آن را تاریک گردانید کسوف جزوی می گویند. (گرفتگی
آفتاب را کسوف می نامند ).
هنگامیکه قمر از سایه زمین می گذرد شعاعهای آفتاب
که آن را روشن می سازند بباعث حائل شدن زمین
بآن نمی رسد بی نور می گردد آن را خسوف گویند بعض
اوقات خسوف کامل و گاهی خسوف جزوی واقع میشود


۳۱
جغرافیه طبیعی د افریقا

{گرفتگی ماهتاب را خسوف می نامند}
گرفتگیها محض بوقت هلال و بدر بظهور می رسند چرا که درین دو وقت آفتاب و زمین و ماهتاب بیک خط مستقیم می آیند ما بهر هلال یا بدر ازین سبب کسوف و خسوف نمی بینیم که ماهتاب گاهی از بالا و گاهی از پایان خطیکه زمین و آفتاب را پیوسته می کند می گذرد. اگر سطح مدار ماهتاب با سطح مدار زمین اتصال می داشت البته بهر محاق کسوف و بهر بدر خسوف وقوع می پذیرفت لکن چنین دیده نمی شود زیراکه سطح مدار ماهتاب به سطح مدار زمین ۵ میلان دارد !

جغرافیه طبیعی د افریقا رباطی
Meer Aga
Meer Aga
Meer Aga
Meer Aga


جغرافیه طبعی و رازیق
۳۳

جغرافیای ریاضی

هُوَ الَّذِيْ جَعَلَ الشَّمْسَ ضِيَاءً وَّالْقَمَرَ نُوْرًا وَّقَدَّرَهُ
مَنَازِلَ لِتَعْلَمُوْا عَدَدَ السِّنِيْنَ وَالْحِسَابَ مَا خَلَقَ اللهُ
ذٰلِكَ اِلَّا بِالْحَقِّ يُفَصِّلُ الْاٰيَاتِ لِقَوْمٍ يَّعْلَمُوْنَ
اِنَّ فِي اخْتِلَافِ الَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَمَا خَلَقَ اللهُ فِي السَّمٰوَاتِ
وَالْاَرْضِ لَاٰيَاتٍ لِّقَوْمٍ يَّتَّقُوْنَ

ترجمه :- همان قادر مطلق است که آفتاب را
درخشان و ماهتاب را تابان ساخت و منازل او را
مقرر فرمود برای اینکه شما مردم شمار سالها و حساب را
بنماید این همه کار خانه را الله تعالی بحکمت و مصلحت
آفرید - کسانیکه صاحبان دانش اند خدا برای شان دلائل
خود را به تفصیل بیان می فرماید . کسانیکه از خدایتعالی
می ترسند برائی شان در اختلاف شب و روز و
چیزیکه خدای تعالی در آسمانها و زمین آفریده است -
نشانهای بیشمار قدرت خدائی تعالی موجود اند :--


جغرافیه طبیعی و افریقا ٣۴
زمین
زمین :- خاکیکه ما بروی آن زندگانی و سکونت
داریم با همه کوه ها و میدانها و دریا های آن جمله زمین
یا (ارض) گفته می شود.
زمین مانند نارنج گرد است. چون زمین بسیار
کلان است بلندی کوه ها و پستی دره هائی چقور وغیره
بکرویت آن چیزی خلل نمی رساند طوریکه نشیب و فراز
نارنج در کروی بودن او نقص نمی آرند. زمین پوره گرد
و کره منظم نیست بلکه در قطبین یعنی نقطه هائی متقابل
اندکی خمیده و مسطح و در خط استوائی خود اندک ضخامت
دارد در ازمنه ماضیه مردم یقین داشتند که زمین یک
میدان فسیح و وسیع است که اگر کسی بسیار دور برود
بکنار انتهائی آن رسیده می تواند لاکن معامله بدین گونه
نیست دلیل اینکه چرا زمین بما هموار معلوم می شود
این ست که جسامت ما نسبت به جسامت زمین چندین
خورد است که ما محض یک حصه سطح آن را بیک وقت
دیده می توانیم!


جغرافیه طبیعی [ILL]
۳۵

اثبات کروی بودن زمین

برای ابطال این خیال که "زمین یک میدان مسطح است" ادله ها بسیار اند :-
(۱) هرگاه یک جهاز طرف ساحل روان باشد- ما اول دود آن را باز تدریجاً سرهای باد بانها و دودکشها و باز خود باد بانها و دودکشها را و باز حصه بالای آن و باز حصهٔ زیرین آن را و باز کل جهاز را می بینیم .
(۲) اگر شخصی در کنار دریا ایستاده جهازی را که از ساحل دور می شود ملاحظه نماید می بیند که ابتداءً تنه آن مخفی می گردد قدری که کشتی دور تر رفت باد بانها وغیره تدریجاً از نظر پنهان می شود و آخرکار دود نیز مستور و محجوب می گردد معلوم است ـ که تحدب (کجی) زمین مانع رویت شده است اگر زمین مسطح می بود بایستی شخص ناظر تا مسافتی که شعاع بصر آن بتواند تشخیص بدهد همیشه تمام کشتی را به بیند و هر قدر کشتی دور تر شود باید جسامت کوچکتر گردد-


جغرافیه طبعی رازقیا ٣٦

و حالانکه هنوز کشتی کلان دیده می شود که طلوع یا غروب
می کند .
(٣) هرگاه یک جهاز نزدیک ساحل می شود اوّل
قلل را می بینیم و باز بتدریج اراضی پست تر را
مشاهده می نمائیم !
(۴) گر یک جهاز یا آدم طرف مغرب یا مشرق
روان باشد و سمت خود را از دست ندهد بعد از
طی مراحل و منازل همان جا خواهد رسید که روان شده
بود اگر زمین یک میدان مسلسل مسطح می بود آدم یا
جهاز گاهی بجائی روانگی خود نمی رسید -

(۵) بر وقت خسوف قمر سایه ایکه زمین بر ماهتاب
می اندازد - همیشه مدور می باشد و این بدیهی است
که جسم گرد همیشه سایه گرد می اندازد - فلهذا زمین گلوله
است .


جغرافیه طبیعی و افریقا ٣۷

(٦) افق در دریای شور و یا یک میدان وسیع هموار همیشه بصورت دائره می نماید. جای ایستادن شما هر قدریکه بلند تر از سطح زمین باشد همانقدر افق فسیح تر خواهد بود ـ
(٧) جمله اجرام سماوی کروی الشکل هستند ـ اگر ما بگوئیم که زمین گرد است مانند دیگر اجرام سماوی البته فطری خواهد بود !
(۸) اگر شما از نصف کره شمالی طرف جنوب سفر کنید ستاره قطبی پائین تر شده خواهد رفت حتیٰ که هرگاه شما بر خط استوا برسید ستاره مذکور بر خط افقی خواهد بود و در نصف کره جنوبی ستاره مذکور بالکل از نظر غائب خواهد شد چرا که تحدب زمین ما بین چشم و ستاره قطبی حائل می شود .
(۹) قطر استوائی زمین ٧٩٢٦ میل می باشد. یعنی هزار و پانصد برابر زیاده تر از ارتفاع بلند ترین جبال کره که ارتفاع آن تقریباً پنج و نیم میل است. پس اگر برائی نمایش زمین گلوله درست کنند بقطر یک و نیم گز. حالا لازم است که برائی نشان دادن بلند ترین جبال ارض کدام دانه ریگ که ۱/۱۵٠ گز


جغرافیه طبیعی و اثرتها
۳۸

باشد بر آن کلوله نصب نمایند البته آن دانه ریگ نسبت
بآن کلوله غیر محسوس است بنابر اظهار و اتمام اینچنین
ملاحظات می توانیم بگوئیم که سطح زمین صاف تر از
سطح پوست نارنج است !

جسامت زمین

رقبه سطح زمین (۱۹۸۰۰۰،۰۰۰) مربع میل است
مسافت دورا دور زمین محیط این گفته می شود و تقریباً
(۲۵۰۰۰) میل طویل است. و قطر زمین که از یک قطب
تا به دیگر قطب کشیده شده (۷۹۰۰) میل است و قطر
قطبی گفته می شود. و قطریکه از مشرق تا مغرب کشیده
شده قطر استوائی گفته می شود. و درازیش (۷۹۲۶۱/۲)
میل است. فلهذا قطر استوائی زمین از قطر قطبی
۲۶۱/۲ میل دراز تر است. قطر آفتاب از قطر زمین
(۱۰۹) چند بیشتر است. یعنی اگر ۱۰۹ زمین پهلو به پهلو
در خط مستقیم مانده شود. از یک کنار شمس بدیگر کنار
شمس خواهد رسید. و قطر ماهتاب ربع قطر زمین است
جسامت زمین چندان خورد است که (۱۳۰۰۰۰۰) زمین


جغرافیه طبیعی و افریقا
۳۹
مساوی یک حجم آفتاب می شود. و زمین بمقابل ماهتاب
چندان کلان است که ۴۹ قمر بکار اند که یک کره ارض
ساخته شود !
Meer Aqa
حرکات زمین
در زمان گذشته بنا بر نظزیه بطلیموس ( حکیم یونانی )
گمان می بردند که آسمان همراه جمله ستارگان و آفتاب
و ماهتاب وغیره گرد زمین می گردند. چنانچه لفظ آسمان
که " از آس ، ومان " مرکّب است مظهر همین خیال
است و اصطلاح " چرخ گردون " هم مثال روشن است
این قیاس محض مبنی بر ظاهریات است لاکن معامله بدین
منوال نیست !
کرۀ ارض در اصل یکی از سیارات نظام شمسی است
( در اسباق گذشته خوانده اید ) و این تمام کواکب از انحمار
گرفته تا سیارات و شموس در فضای آسمان (که انتها و
وسعت آن بعلم باری تعالی است ) شناوری می کنند . و
بقدرت خالق مطلق همه شان در همین فضا معلق بوده
بچنین ترتیب و انتظام حرکت می کنند که همراه یک دیگر


جغرافیه طبعی افریقا
۴۰
تصادم نمی کنند بنابر آن زمین بهیچ طرف بسته نیست و نه
بکدام چیزی تکیه دارد. بلکه مانند دیگر ستاره ها در فضا معلق
می باشد و اگر این نظریه را قائم کنیم خیلی مطابق بفطرت
می آید :- وَمِنْ ایَتِه اَنْ تَقُوْمَ السَّمَاءُ وَالْاَرْضُ
بِاَمْرِه (سوره روم) -
ترجمه :- قائم بودن آسمان و زمین بحکم او از
نشانهای قدرت باری تعالی است.
اگرچه زمین بظاهر بما ساکن معلوم می شود - لاکن
فی الحقیقت ساکن نیست کره ارض همیشه در حرکت میباشد
این دو حرکت دارد :-
(۱) حرکت وضعی (۲) حرکت انتقالی!
(۱) حرکت وضعی آن حرکت ایست که زمین بدور خود
مانند چرخک (فرفره) در ۲۴ ساعت یکبار می گردد -
اما چونکه ما بر زمین می باشیم گردش زمین را محسوس
کرده نمی توانیم. این را حرکت روزانه هم خوانند.
(۲) در نظام شمسی زمین دورا دور آفتاب در یک
سال شمسی یعنی ۳۶۵ روز و ۶ ساعت یک مرتبه میگردد
این گردش را حرکت انتقالی یا حرکت سالانه زمین می
نامند.


جغرافیا طبیعی و افریقا

ثبوت حرکت وضعی زمین و سمت آن :- از
حقائق و براهین آتیه ما می دانیم که زمین بر محور خود
می چرخد . می بینیم که یومیه آفتاب صبحدم از مشرق
نمودار می شود و بچاشت در آسمان بلند تر می شود - و
بعد عبور کردن آسمان بوقت شام در مغرب غروب می
کند . ماهتاب و دیگر کواکب نیز همین راه و طرز را اختیار
می دارند . این امر برین حقیقت مبنی است که زمین بر
محور خود می چرخد . و این هم بعید از عقل است که آفتابیکه
از زمین چندین مراتب کلان است بدور زمین بگردد - و
فرضاً اگر آفتاب بدور زمین بگردد لازم که در عرصه ۲۴
ساعت مسافه خیلی طویله را برفتار ناممکنه به پیماید - و
همچنان دیگر ستارگان که بُعد آنها از زمین نسبت به آفتاب
چندین مراتب زیاد است در مدت ۲۴ ساعت پس
بمقامهای خود برسند .

زمین از مغرب سوی مشرق دور می خورد و ازین
جهت ما محسوس می کنیم که آفتاب از شرق سوی غرب
حرکت می کند . مثال این بیک ریل می ماند که ما در آن
نشسته باشیم و ریل روان باشد . می بینیم که بیرون
ریل ستونهای تلگراف و درخت ها و غیره علی التوالی بسمت

جغرافیه طبیعی و افریقا - عبد الحسین صالح


جغرافیہ طبیعی وافریقیا
۴۲

عقب و مقابل می دوند . حالانکہ در اصل آنها ساکن و ریل
متحرک است بہ ہمین قرار حرکت روزانہ زمین است کہ
بواسطہ آن بنظر ما شمس و سائر کواکب در آسمان تغییر
مکان دادہ طلوع و غروب می کنند .
اکنون در دل تان شک پیدا می شود کہ ما از روئی
زمین نمی افتیم و اشخاصیکہ زیر ما یعنی در نقطۂ مقابل
سکونت دارند نمی افتند . رفع این اشتباہ بدین نهج است
کہ ہمیشہ این گلولہ بزرگ زمین زیر پای ما و عموم مردم در
ہر جا و ہر نقطہ زمین کہ باشند ہست و ہمین طور آسمان
و ستارگان بالائی سر جمیع ساکنان زمین -
بہر زمین کہ رسیدیم آسمان پیدا است . و مردم
ایکہ در مقابل ما ہستند ہم مثل ما بر روئی زمین قرار گرفتہ
اند و پایہی شان پائین یعنی بہ سمت مرکز زمین وسرہائی
شان بسمت آسمان است .
تقدیر این مسئلہ و استدلال این واقعہ چنین می شود
کہ زمین بامرد ارادہ خالق تعالی یک قوّہ جاذبہ دارد کہ
ہر چیزی کہ بروی زمین است . از قبیل عمارات و
کل اجسام وغیرہ ہمہ بسوی مرکز خود می کشد و از باعث
ہمین کشش اشیائی خود را بر سطح خود نگاہ میدارد ۔


۴۳
جغرافیه طبیعی دآفریقا
این کشش ازین امر ظاهر و مدلل می شود. که اگر شما بر یک درخت میوه دار بالا شده درخت را بجنبانید میوه درخت بر زمین خواهد افتاد و همین طور سنگ انداخته همیشه بزمین می افتد. معلق نا ماندن میوه و سنگ در جو هوا و یا نرفتین آنها طرف سماء ثابت می کند که زمین اشیائی سطح خود را طرف مرکز خود کشیده بر سطح خود نگاه می دارد.
بر طرف زمین همین آسمان است و هر چیزی که بر سطح زمین است بسوی مرکز زمین میل دارد. ازین جهت اگر زمین دور بخورد چیزی از سطح آن بطرف آسمان نمی افتد. و نه پس می ماند. مثالها که اشیای روئی زمین چرا پس نمی مانند :-
سوار اسپ هرگاه بر پشت اسپ قائم است - حالت و سرعت رفتار او مساوی رفتار اسپ است - اگر اسپ در حالت دویدن خود بوده دفعهً ایستاده شود اگر آدم بالای آن خوب مضبوط نه نشسته باشد- البته پیش پریده بر زمین افتاده افگار می شود. و اگر اسپ ایستاده باشد و ناگاه یک دفعه بدویدن شروع کند - سوار پس خواهد افتاد. همین حالت در وقت سواری ریل


جغرافیہ طبعی وافریقیا ٤٤

و یا موتر و یا گادی وغیرہ می باشد . بوقت شروع
رفتار ریل و یا ایستادہ شدن آن اشخاص ناواقف
خود را افگار می کنند . در جہازات تجربہ شدہ کہ اگر
جہازی بسرعت انتہای خود در آب روان باشد و یک
آدم بالائی مستول بالا شدہ یک سنگ را خطا دہد سنگ
عین بہ بیخ مستول خواہد خورد۔ گویا چون از باعثی کہ
اشیای زمین مانند ریل و اسپ و جہاز وغیرہ بر روی
زمین اند سرعت رفتار شان ہمراہ رفتار زمین مساوی
می باشد اشیا پس نمی مانند و بر سطح آن محکم و قائم
اند . بقدرت تامہ رب العزّت رفتار زمین ہمیشہ یک
برابر است و در فضای نامحدود عالم ہیچ چیزی مانند
باد وغیرہ ستّہ راہ و مخل حرکت زمین نیست !
اثرات حرکت وضعی :- (۱) توالی ایام و لیالی
(۲) آفتاب متحرّک معلوم می شود اگرچہ در اصل بدور
زمین حرکت نمی کند . (۳) در سمت باد ہا تبدیلی واقع
می شود . (٤) مدّ وجزر دریا ہا . (٥) مابین وقت گرنویچ
و وقت مقامی یک مقام مخصوص تفاوت پیدا می شود
(تشریح ہر یک در آیندہ علیحدہ علیحدہ کردہ خواہد شد .
انشاء اللہ) .


جغرافیه طبیعی و افریقا
۴۵
رفتار دور خوردن :- سرعت دور زمین بر محور خود در حصص متفرق، متفاوت می باشد بر قطبین هیچ رفتار نیست ۔ بلکه صفر است . و بر استوا تیز ترین است و آنجا در یک ساعت تقریباً یک هزار میل می رود. زمین برای یک دور مکمل بر محور خود یک شبانه روز ۲۴ ساعت کامل را می گیرد.
نتائج حرکت انتقالی زمین :- (۱) در تمام سال شب و روز همیشه مساوی نمی باشند . (۲) تبدیلی مواسم.
مدت حرکت انتقالی :- زمین یک گردش کامل را گرد آفتاب در ۳۶۵ روز و تقریباً ۶ ساعت تمام می کند تا آنکه در سنین تفاوت واقع نه گردد. در حساب سنه عیسوی که شمسی است بعد هر چهار سال ماه فروری را ۲۹ روز می سازند یعنی یک روز را اضافه می کنند . و هر سالی را که بر چهار پوره بدون باقی تقسیم شود کبیسه (Leap Year) گویند. لاکن هر صدیه به (۴۰۰) پوره بدون باقی تقسیم نشود سال کبیسه گفته نمی شود فلهذا یک روز را افزون هم نمی کنند.
از براهین و مشاهدات ذیل استخراج می نمائیم که


جغرافيه طبيعی وافریقیا 46

زمین دورا دور آفتاب می گردد ـ نه که آفتاب بدور
زمین . بعض ستاره ها که به یک قسمت سال دیده می
شوند . بدیگر حصّه سال از نظر پنهان می باشند و باز بهمان
موسم مخصوص برهمان جا نمایان می شوند . همین طور
دیگر ستارگان هم هستند که بنظر می آیند و باز بوقت
مخصوص بنوبت خود غائب می شوند .
محور زمین : ـ خط موهومیکه از مرکز زمین عبور نموده
به قطبین منتهی میشود و زمین حرکت وضعی خود را بدور
آن انجام می دهد موسوم است به محور زمین ! منتهای شمالی
راکه در سمت ستاره قطبی واقع شده قطب شمالی می
گویند و منتهای جنوبی را قطب جنوبی خوانند. و اراضی
منجمده مجاور قطبین را اراضی قطبی نامند .
مدار زمین : ـ خط فرضی مشخصیکه کرۀ زمین بدور
شمس طی می کند مدار آن گفته می شود !
خط استوا : ـ دائره عظیمه را که دورا دور سطح
زمین کشیده شده کرۀ ارض را بدو حصّه برابر تقسیم می
نماید وعین مابین قطبین می گذرد خط استوا گویند ـ
حصّهء شمالی را نصف کرۀ شمالی و حصّهء جنوبی را نصف
کرۀ جنوبی می نامند .


۴۷
جغرافیه طبیعی د افریقا

توالی ایام و لیالی :- روز و شب باعث گردش
زمین بر محور خود یکی بعد دیگری علی التواتر پدید آیند . چون
زمین گرد است در حین حرکت همیشه نصف سطح زمین تدریجاً
از مابین اشعه آفتاب میگذرد و نصف آن از اشعه بیرون
می ماند . لهذا قسمت ایکه پیش روئی آفتاب می آید -
آنجا روز می باشد و حصه ایکه از روشنی رو گردانیده
است . ظلمت کده می شود ، آنجا را شب گویند . (اینجا
معلم صاحب یک نارنج یا کره زمین را گرفته بذریعه یک
شمع روشن تشریح بفرمایند ) .
حالت محور زمین :- محور زمین میدان حرکت
انتقالی را عموداً قطع نمی کند . بلکه مائلاً می باشد لهذا در
حین حرکت انتقالی آن در یک موسم قطب شمالی طرف
آفتاب مائل می شود و بوقت دیگر قطب جنوبی و ازین سبب
موسمها پیدا می شوند . بهار ، تابستان ، تیر ماه ، زمستان
و نیز در عرصه یک سال بمقامات متفرقه درازی روز و شب
متفاوت می باشد .
(۱) اگر محور زمین بر خط مدار زاویه قائمه می ساخت ،
روز و شب همیشه و هر جا دوازده ساعت می بود . و
بدوران سال بهیچ جا درجه حرارت فرق نمی کرد . و نیز
جغرافیه طبیعی د افریقا ع[ILL]م[ILL]م[ILL] x [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL] [ILL]


جغرافیه طبیعی د اریائی ۴۸

در مواسم هیچ تغیر و تبدل واقع نمی شد. لیکن چنین نیست
چرا که بتابستان در نصف کرۀ شمالی روز ها از شب ها
دراز تر می باشد. و در زمستان شب ها از روز ها دراز تر
و در نصف کرۀ جنوبی برعکس این لهذا محور زمین بر خط
مدار زاویه قائمه نمی سازد.
(۲)۰ اگر محور زمین برخط مدار افقی می بود بآن قوت
نصف کرۀ ارض روز غیر متناهی می داشت و نصف دیگر
شب یلدای ابدی . لیکن ظاهر است که چنین هم نیست.

آفتاب
قطب شمالی
استوا
قطب جنوبی

حالا واضح و لائح گردید که محور زمین بر خط مدار نه
عمودی و نه افقی، لاجرم محور زمین بخط مدار مائل
خواهد بود-
(۳)۰ اگر محور زمین همیشه سوئی آفتاب مائل می بود
بر قطب شمالی ابداً روز بودی . و بر قطب جنوبی


جغرافیه طبیعی دارالعلوم
۴۹
علی المواظبته تاریکی شب حاوی بودی لیکن همیشه همچنین
نیست .
(۴). و برعکس اگر میلان محور زمین از آفتاب دور
بودی قطب جنوبی مداماً از روشنی آفتاب مستفیض بودی
و قطب شمالی همیشه شب می داشت ظاهر و باهر است.
که این طور هم نیست !
از دو حقیقت آخرین ما نتیجه بر آوردیم که محور زمین
بیک وقت سال طرف آفتاب مائل می باشد و بدیگر
وقت مخالف می شود . یعنی محور زمین میدان حرکت
انتقالی را مائلاً قطع می کند ـ و ازین واسطه ما در مواسم
تبدلات و در درازی روز ها و شب ها تغییرات می بینیم!

قطب شمالی
سرطان
استوا
جدی آفتاب
قطب جنوبی

قطب شمالی
سرطان
استوا
جدی
قطب جنوبی


جزغرافیه طبیعی و افریقیا
۵۰

مواسم اربعه
تبدلات مواسم:- (۱) بباعث حرکت انتقالی زمین
دورا دور آفتاب و (۲) از میلان محور زمین طرف آفتاب
مواسم تبدیل می شوند.
محور زمین بر خط مدار خود همیشه ۶۶ ۱/۲ درجه مائل
می باشد و همیشه بیک سمت مخصوص رخ دارد - مدار
دائره نیست بلکه بیضوی شکل است. پس بدوران هر یک
گردش مکمل یک وقت می آید که قطب شمالی طرف آفتاب
ملتفت می باشد و ازین جهت نصف کره شمالی نسبت
به نصف کره جنوبی روشنی و حرارت اضافه تر را حاصل
می نماید و ازین منتج می شود که شعاع های آفتاب نسبت
به نصف کره جنوبی در نصف کره شمالی مستقیم تر می
افتند و در نصف کره شمالی روز ها دراز تر و شب ها
کوتاه تر می شوند. لہذا در شمال تابستان است و در
جنوب زمستان.
باز بدوران یک گردش مکمل زمین دو وقت
می آید که از هر دو قطب هیچ یک طرف آفتاب مائل
نمی باشد و آفتاب ضیا پاش قطب شمالی و قطب جنوبی


۵۱ جغرافیه طبیعی و افریقا
را هر دو را روشن می گرداند نصفین کره روشنی و حرارت
را تقریباً علی السویه از آفتاب حاصل می نمایند - و ازین
سبب است که برین دو موقع بهار و خزان بظهور می
رسند . به یکم سرطان قطب شمالی مائل ترین به آفتاب
می باشد . و این عین نصف تابستان است در نصف
کره شمالی . و در نصف کره جنوبی . نصف زمستان.
به یکم جدی شعاعهای آفتاب بر خط جدی عموماً درخشیدن
می گیرد . پس در نصف کره جنوبی تابستان جلوه گر
می شود . و در نصف کره شمالی زمستان خنکی و فشار خود
را آشکار می نماید .
یادداشت :- (۱) چون این تبدلات میلان قطبین
سوی آفتاب تدریجی واقع می شوند . ازین جهت در
مواسم هم تغیر تدریجی بوقوع پذیرد.
(۲) . در نصف کره شمالی از پانزدهم جوزا تا پانزدهم
سرطان ماه گرم ترین تابستان است و از پانزدهم
قوس تا پانزدهم جدی ماه سرد ترین و در نصف کره
جنوبی خلاف ازین میباشد .
(۳) . اگر شما خواهش داشته باشید که از شدّت
زمستان یا حدت تابستان خود را محفوظ بدارید به نهایت


جغرافيه طبيعی افريقا
۵۲
آسانی برین قادر میشوید که از یک مقام واقع نصف
کره شمالی بدیگر جائی واقعه نصف کره جنوبی نقل مکان
کرده بروید .
در نصف کره شمالی فصلها در ماه ثور پخته میشوند.
و در نصف کره جنوبی در ماه عقرب .
دو معدل النهار :- پیشتر گفتیم که بر دو وقت
سال حالت محور زمین چنان میباشد که هر دو نصف
کره شمالی و جنوبی مقدار برابر روشنی و حرارت را از
آفتاب نائل میشوند در تمام سطح زمین درازی روزها
و شب ها یکسان میشود این دو وقت را معدل النهار
می گویند . یکی ازینها به یکم حمل در ابتدائی بهار واقع
می شود آن را معدل النهار ربیعی میگویند دوم آنها به اوّل
میزان در ابتدائی تیرماه سه آن را معدل النهار خریفی میخوانند
برین دو وقت آفتاب خطها را عبور میکند و سلسله هائی باد ها
تغیّر می یابند. پس در بهار و خزان باد ها را ملاحظه میکنیم .
و درین دو وقت بر خطّ استوا حرارت انتهائی مسلّط میباشد.
هر گاه شعاعهائی آفتاب بر خط سرطان به یکم ماه
سرطان عموداً می افتند آنوقت را «راس السّرطان»
میگویند و هنگامیکه بر خط جدّی به یکم ماه جدی عموداً می


۵۳
جغرافیه طبیعی و افریقا
افتند «راس الجدی» می نامند. مابین همین دو خط
آفتاب حرکت کنان معلوم میشود و ازین حد تجاوز
نمی کند.
اختلافات در درازی روزها و شبها:- روزها
و شبها بر خط استوا تقریباً همیشه برابر می باشند. لکن
در دیگر مقامات اختلاف پذیرند. این از باعث حرکت
انتقالی زمین است. و این هم باید بیاد باشد که محور
زمین همیشه بزاویه ۶۶۱/۲ درجه بخط مدار زمین مائل
می باشد. و مدائما بهمان یک سمت متوجه است.
حالا اگر قطب شمالی طرف آفتاب ملتفت میشود. از
نصف زیاده تر حصه کره شمالی و از نصف کمتر جزو
نصف کرهٔ جنوبی از اشعه آفتاب می گذرد. نتیجه این
می شود. که در نصف کره شمالی روز ها دراز تر و شب
کوتاه تر میباشند و در نصف کره جنوبی روز ها کوتاه تر
و شب ها دراز تر. و همین طور چون قطب جنوبی سوئی
آفتاب ملتفت میشود از نصف زیاده تر حصه نصف
کره جنوبی و از نصف کمتر جزو نصف کره شمالی پیش
آفتاب می آید. نتیجه این میشود که در نصف کره جنوبی
روز ها دراز تر و شب ها کوتاه تر می باشند و در نصف


جغرافیه طبیعی و افریقا ۵۴

کره شمالی بر عکس این !

قطب شمالی (ب)
ث
استوا
آفتاب
ل
قطب جنوبی

قطب شمالی ن ( الف )
۲
استوا
ز
ج قطب جنوبی

روز شش ماهه و شب شش ماهه :-
بعد یکم حمل اشعه آفتاب در نصف کره شمالی عموداً می
افتند و از قطب شمالی می گذرند و در آنجا تا یکم میزان
آفتاب غروب نمی شود بعد یکم میزان باز شعاعهای
آفتاب بر خط استوا عموداً می افتند .
فلهذا از یکم حمل تا یکم میزان در قطب شمالی
یک روز مسلسل شش ماهه میباشد و یک شب
پیم شش ماهه در قطب جنوبی همین طور از یکم میزان
شعاعهای آفتاب بجنوب خط استوا عموداً می افتند .
لهذا از یکم میزان تا یکم حمل یک روز بلا انقطاع شش
ماهه در قطب شمالی میشود. ( بغرض فهمیدن این مسئله


جغرافیه طبعی و افریقا
۵۵
شکل الف و ب را ملاحظه کنید) در شکل (الف) حصهٔ روشن ، ن و س از حصهٔ تاریک ن و م کلان تر است و حصهٔ روشن س و ج نسبت به حصهٔ تاریک ج و م خورد تر است . در نصف کره شمالی تابستان و در نصف کره جنوبی زمستان است .
در شکل (ب) حصه روشن ب ، ت ، ث از حصهٔ تاریک ب ، ت ، ش خورد تر است و حصهٔ روشن ث ، ت ، ل نسبت به حصهٔ تاریک ل ، ت ، ز کلان تر می باشد . در نصف کره شمالی زمستان و در نصف کره جنوبی تابستان است .
یاد داشت :- روز تابستانی در نصف کره شمالی دراز تر شده می رود . اگر ما از خط استوا سوئی قطب شمالی حرکت کرده برویم بواسطه که در تابستان قطب شمالی پیش روئی آفتاب می آید . مقامیکه هر قدر دور تر از استوا باشد . همانقدر در آنجا آفتاب زودتر طلوع و دیر تر غروب می کند و در شمال دیر تر می ماند . از همین جهت روز تابستانی در ماسکو نسبت بروز کابلی دراز تر می باشد . چنین که در قطب شمالی روز ششماهه است .


جغرافیه طبیعی وافریق - ۵۶ -

اثر گرمی آفتاب برزمین

به هر جائیکه نور آفتاب عمود تر واقع شود حرارت آن
مقام زیاده تر می باشد. چرا؟

اول - وقتیکه ارتفاع آفتاب بیشتر باشد -
شعاعهای آن از میان ته کمتر هوا عبوری نمایند - و
ازین سبب پیش از آنکه بزمین برسند حرارت آنها
کمتر در هوا جذب می شود.

دوم - هنگامیکه آفتاب بر بلندی زیادی باشد -
به مقام زمین عده شعاعهای آفتاب زیاده تر می رسد
و چون آفتاب پائین تر می باشد عده کمتر شعاعها برآن
حصه می افتد.

تاثیر هردو سبب فوق بذریعه شکل ذیل واضح می
شود و بخوبی و بآسانی فهمیده می شود. چنان فرض

ک ل
م
غلاف هوا
شعاعهای آفتاب
ج کره زمین
د
ب ا


۵۷ جغرافیه طبعی افریقا

کنید که دائره بیرونی حد کره هوائی را ظاهر می کند.
و شعاعهای ا و ب در تعداد برابر است. شعاعهای
ا قریب قطب و شعاعهای ب بر حصه میانی خط سرطان
و خط جدی می افتند. ملاحظه نمائید که شعاعهای ا نسبت
به شعاعهای ب از میان ته لکتر هوا میگذرد چرا که
ل ك نسبت به ح ، د دراز تر است ثانیاً شعاعهای
ا نسبت به شعاعهای ب رقبه وسیع تر زمین را در بر
گرفته است زیرا که رقبهٔ ل ، م کلان تر است از رقبهٔ
ح ، د ، و چونکه تعداد شعاعها مساوی است لازماً رقبه
بزرگ تر ل ، م کمتر حرارت خواهد داشت نسبت به رقبهٔ
خورد تر ح ، د.
مناطق خمسه :- (۱) بالا توضیح کرده شده که آفتاب
محض بر منطقه ایکه در میان خط سرطان و خط جدی
است عموداً درخشیده می تواند. چونکه این حصه گرم
ترین حصص زمین می باشد . لهذا این را منطقه حاره
می گویند .
(۲) شما بآسانی فهمیده می توانید که روشنی آفتاب
همیشه نصف سطح کرهٔ زمین را روشن می گرداند.
پس چون شعاعهای آن بر خط سرطان عموداً می افتند

جزو اخیر صفحه ۵۸ سطر ۱۱ در قطبی ، بجای قطبی لم حـ


جغرافیای طبیعی و افریقا
۵۸

رقبه دورا دور قطب شمالی تا ۲۳ ۱/۲ درجه تا ۴۳۸۴ ساعت در روشنی میماند و رقبه بدور قطب جنوبی تا ۲۳ ۱/۲ درجه تا همان وقت مذکور در تاریکی و هرگاه آفتاب بر خط جدی عموداً می درخشد صورت فوق بر عکس میشود یعنی رقبه مقدم الذکر تا ۴۳۸۴ ساعت در تاریکی و رقبه مؤخرالذکر تا وقت مذکور در روشنی میماند. دائره ایکه بر فاصله ۲۳ ۱/۲ درجه از قطب شمالی گرد زمین کشیده میشود. آنرا دائره شمالی میگویند و همین طور دائره ایکه بر فاصله ۲۳ ۱/۲ درجه از قطب جنوبی کشیده میشود دائره جنوبی می نامند. پس رقبه ایکه از قطب شمالی تا دائره شمالی ممتد است منطقه بارده شمالی میگویند.
(۳) و همین طور رقبه ایکه از قطب جنوبی تا دائره جنوبی امتداد دارد منطقه بارده جنوبی می خوانند.
(۴) و منطقه ایکه در میان خط سرطان و دائره شمالی واقع است باسم منطقه معتدله شمالی موسوم است.
(۵) و منطقه ایکه در میان خط جدی و دائره جنوبی واقع شده منطقه معتدله جنوبی می گویند.


جغرافیه طبیعی و افریقا ۵۹

۶۶ ۱/۲
منطقه بارده شمالی
منطقه معتدله شمالی
۲۳ ۱/۲
خط سرطان
منطقه حاره
خط جدی
منطقه معتدله جنوبی
۲۳ ۱/۲
منطقه بارده جنوبی
۶۶ ۱/۲

خط سرطان خط فرضیست که طرف شمال خط استوا بر فاصله ۲۳ ۱/۲ درجه کشیده شده و خط جدی خط موهومیست ـ که بجنوب خط استوا بر فاصله ۲۳ ۱/۲ درجه کشیده شده.
نوٹ :ـ منطقه معتدله شمالی و منطقه معتدله جنوبی اقلیم معتدل دارند لیکن این امر بیاد باشد که اگر ما طرف شمال یا جنوب استوا حرکت کنیم حرارت کمتر شده می رود و منطقه بارده شمالی و منطقه بارده جنوبی حصص سرد ترین ارض می باشند. چرا که درین دو قطعه آفتاب در آسمان گاه بسیار بالا نمی آید بلکه نزدیک افق دیده می شود. و شعاعهای آن مائلا می افتند.


جغرافیه طبیعی و آفرینش

محل وقوع یک مقام بر سطح زمین

عرض البلد - طول البلد

پیشتر خوانده اید - که دائره فرضی ایکه بفاصله برابر
از قطبین بر سطح زمین کشیده شده خط استوا گفته می
شود. خط سرطان - خط جدی - دائره قطب شمالی و
دائره قطب جنوبی همگی متوازی خط استوا می باشند.
شما همین قسم بسیار دیگر دائره ها را بر کره ارض
ملاحظه خواهید کرد - این همه را دائره های عرض البلد
می نامند .

این دائره ها را که متوازی خط استوا هستند.
از خط استوا می شمارند. چنانچه مقامیکه بر خط استوا
وقوع دارد. عرض البلد آن درجه صفر است - خطوط
متوازیه که بشمال خط استوا کشیده شده اند عرض البلد
شمالی و خطوطیکه بجنوب خط استوا کشیده شده اند -
عرض بلد جنوبی گفته می شوند - و این خطها در درجه ها طرف شمالی یا
جنوب خط استوا محسوب می شوند نود درجه طرف شمال و نود درجه طرف جنوب

نسبت لائین در حصه شمالی و جنوبی در مسافت ما بینی آنها یکی واقع میگردد و در تعیین خطاء وقت یک مقام ذکراً بوقوع یک مقام الا انحراف شرقی یا غربی
طول البلد عبارت از خطهای فرضی است که در طریقه سمت مشرق و مغرب کشیده می شود عرض و طول الا و چیزها که دانسته شود طول البلد ما بین شرق ی مغرب


جغرافیه طبیعی و افریقا ۶۱

خط استوا بطور فرضی کشیده شده اند - چنانچه عرض البلد
قطب شمالی ۹۰ درجه شمالی است و عرض البلد قطب
جنوبی ۹۰ درجه جنوبی است دائره ہائی عرض البلد ہرقدر‌ی
که به قطبین نزدیک شده می روند کوتاه تر شده می روند
و تمام مقاماتیکه بر یک متوازی عرض البلد واقع اند.
از خط استوا فاصله برابر داشته می باشند.
با‌مداد دائرہ ہای عرض البلد فاصله مقامی را که طرف
شمال یا جنوب خط استوا باشد. معلوم کرده میتوانیم
لیکن بغرض معین کردن محل وقوع یک مقام بر سطح
زمین محض همین خطها کافی نیستند - مثلاً بگوئیم - که
عرض البلد یک مقام ۴۰ درجه شمالی است. ازین معلوم
نمی شود که آیا این مقام در ایشیا است یا در یورپ
یا در امریکای شمالی - چرا که این مقام برین دائره
۴۰ که متوازی خط استوا کشیده شده بہرجائی واقع
شده می تواند پس بغرض تعیین محل وقوع یک مقام
ضرورت دیگر خطوط ہم است.
بر شکل نمبرا نظر بیندازید - ہرگاہ بگوئیم - که
مقامی بر خط ۲ واقع است ظاہر است که محل وقوع
آن معین نمی شود. آن مقام برین خط ۲ بہر نقطه

پایینی آنها پهنچ ندی واقع میگردد تا آینکه طول آن کماهی از ۵۰۰ میگذر‌د تا سائر خلیج معلوم میشود که آن آب در ہوا پراگنده شده تمام کره را احاطه میکند و کما ہی باد سرد،
عرض البلد عبارتست از همان خطهای عرض که میگویند که خطوط، مختلف و تجارب خط استوا نسبت به نه دور قمر بدورکره مدار میگویند به این دور دلالت


جغرافیای طبیعی و افریقا
۶۲

واقع شده میتواند ـ لیکن اگر ما بگوئیم که آن مقام بر نقطه تقاطع خط ۲ و خط ج وقوع دارد محل صحیح آن مشخص می شود

نمبر ـ ۲
نمبر ـ ۱

پس عرض البلد فاصله یک مقامی است طرف شمال یا جنوب خط استوا و پیمائش فاصله مذکور بذریعه خطوط درجات العرض کرده می شود.
دائره های عرض البلد مانند خطوط افقی شکل نمبر ۱ بر کره ارض کشیده شده می باشند اما خطوط های عمودی شکل نمبر ۲ که از یک قطب تا قطب دیگر بر سطح زمین چنین کشیده شده اند که دائره های عرض البلد و خط استوا را عمودا قطع کرده می روند ـ اینها را خطوط طول البلد یا خطوط نصف النهار می گویند.
بدانید که تعداد خطوط طول بلد ۳۶۰ است ـ اینها را مثل خطوط عرض البلد بقرار درجه های دائره طرف


جغرافیه طبیعی و افریقا
۶۳

مشرق یا مغرب « نصف النهار معین » شمار می کنند. یک
صد و هشتاد درجه (۱۸۰) طرف مشرق و (۱۸۰) درجه طرف
مغرب نصف النهار معین کشیده شده اند - درجات
مشرقی طول بلد مشرقی و درجات مغربی طول بلد مغربی
خوانده می شوند.
پس طول یک شهر یا مقام فاصله ایست که از یک
نصف النهار معین طرف مشرق و یا مغرب آن شمار
کرده می شود - جمله مقاماتیکه بر همین یک خط نصف النهار
واقع شوند یک وقت داشته می باشند.
اکنون شما خواهید پرسید که ابتدائی شمار از کدام
نصف النهار معین گرفته شود، بدانید که هر مملکت
برائی خود یک نصف النهار را معین و مشخص کرده
می تواند برائی سهولت خود ما آن نصف النهار را که
از گرینچ (رصدگاه دولت برطانیه متصل لندن)
می گذرد نصف النهار معین اختیار نموده دیگر خطوط
نصف النهار را ازان محسوب می کنیم - خط نصف النهاریکه
از گرینچ می گذرد درجه صفر داشته می باشد.
الآن اگر برای ما عرض البلد و طول البلد یک مقام
معلوم باشد محل وقوع آنرا فوراً گفته می توانیم. فرض


جغرافیه طبیعی و افریقا ۶۴
کنید که عرض البلد یک شهر ۵۵ درجهٔ شمالی و طول البلد آن ۲۰ درجه مشرقی است اوّل خط پنجاه و پنجم عرض بلد را طرف شمال خط استوا وثانیاً نصف النّهار بیستم را طرف مشرق گرینچ معلوم کنید . بر هر جائیکه این هر دو خط یک دیگر را قطع کنند شهر واقع خواهد بود.
متوازی های عرض بلد هر قدریکه نزدیک قطبین رسیده بروند کوتاه تر شده میروند و خطوط طول بلد هر قدریکه نزدیک قطبین برسند متقارب شده می روند.
گره دارای عرض بلد گره دارای طول بلد
طول بلد و وقت :- میدانید که زمین بر محور خود از غرب بسوی شرق بیک رفتار می چرخد، ازین ظاهر است که مقامها ئیکه طرف مشرق گرینچ واقع اند. نسبت به گرینچ پیشتر در روشنی آفتاب می آیند. و آفتاب بر مقامها ئیکه طرف مغرب گرینچ اند نسبت


جغرافیه طبیعی دانرلها
۶۵

به گرینج پستر طلوع می کند .
خواندید که سطح زمین را در ۳۶۰ درجه طول بلد تقسیم
کرده اند . پس این ۳۶۰ درجه در عرصه ۲۴ ساعت
از پیش روئی آفتاب میگذرند یعنی در یک ساعت ۳۶۰/۲۴ یا ۱۵ درجه میگذرند
یا چنین بگوئید که در عرصه چهار دقیقه یک درجه می گذرد
ازین واضح شد که اگر طول بلد دو مقام فرق یک درجه
باشد - در وقت های آنها تفاوت چهار دقیقه خواهد شد
و یا اگر در طول بلد دو مقام فرق پانزده درجه باشد.
وقتهای آنها تفاوت یک ساعت کامل را دارند .
چون مشهد از گرینچ ۶۰ درجه بطرف مشرق واقع است
لہٰذا هرگاه در گرینچ ۱۲ بجه چاشت شود در مشهد ۴ بجه
شام می باشد طول بلد شہر سدنی ۶۰ درجه مغربی
است . لهذا هرگاه در گرینچ ۱۲ بجه چاشت شود . در
سدنی ۸ بجه صبح می باشد .
ازین ظاهر شد که مقامیکه وقت آن یک ساعت
پیشتر از وقت گرینچ باشد بر طول بلد ۱۵ درجه مشرقی
واقع است و اگر یک ساعت پستر است بر طول بلد
۱۵ درجه مغربی وقوع دارد پس اگر طول بلد یک مقام
معلوم باشد وقت مقام مذکور را دریافته می توانیم!

جغرافیه طبیعی د انزلها جزاولها


جغرافیه طبیعی و افریقا
۶۶

و بالعکس اگر وقت آن بدست باشد طول بلد آنرا معلوم
کرده می توانیم.
اگر طول البلد یک مقام مطلوب باشد. اول تفاوت
ما بین وقت مقامی و وقت گرینچ را معلوم کنید و این
فرق را با ۱۵ ضرب بزنید حاصل ضرب تعداد درجات
مطلوب خواهد بود باز معلوم نمائید که وقت آن مقام
از وقت گرینچ پیش است یا پس. اگر پیش باشد -
مقام طرف مشرق گرینچ است و اگر پس باشد طرف
مغرب است.
مثال ۱ - در مقام (الف) ۳ بجه شام است -
و در گرینچ ۱۰ بجه صبح طول البلد (الف) را معلوم
کنید.
تفاوت در وقت = (۱۲ + ۳) - ۱۰ = ۵
ساعت - ۱۵ را در ۵ ضرب بدهید ۷۵ بدست آمد -
چون وقت (الف) پیش است لاجرم طرف
مشرق گرینچ خواهد بود - پس طول البلد (الف) ۷۵
درجه مشرقی است.
مثال ۲ :- در مقام ج ۵ و نیم بجه صبح است
و در گرینچ ۹ بجه صبح طول البلد ج را معلوم کنید.


جغرافیه طبیعی و افریقا
۶۶
تفاوت وقت = ۹ - ۵ ۱/۲ = ۳ ساعت و ۳۰ دقیقه
۳ ساعت ۳۰ دقیقه را در ۱۵ ضرب بدهید . دقیقه درجه ۳۰ - ۵۲
بدست آمد .
حالا چون وقت گرنیچ پیش است لاجرم ( ج ) طرف
مغرب گرنیچ وقوع دارد . طول البلد ( ج ) ۳۰ - ۵۲
مغربی است .
هرگاه وقت یک مقام مطلوب باشد - اول فرق
درجات طول البلد را دریافت کرده بر ۱۵ تقسیم کنید
خارج قسمت وقت مطلوب خواهد بود . ثانیاً معلوم کنید
که مقام طرف مشرق گرنیچ واقع است و یا طرف مغرب
آن اگر طرف مشرق است وقت مقام پیش خواهد
بود . و اگر طرف مغرب است . وقت آن نسبت به
وقت گرنیچ پستر خواهد بود .
مثال ۱ :- (ا) کلکته بر ۸۸ ۱/۲ طول البلد
مشرقی . (ب) و کیتو بر ۸۰ طول البلد مغربی واقع است
وقت هردو را معلوم کنید هنگامی که در گرنیچ ۱۲ بجه
چاشت باشد ،
(۱) پیشتر گفتیم درجه گرنیچ صفر است . پس تفاوت
درجات همین ۸۸ ۱/۲ است . ۸۸ ۱/۲ را بر ۱۵


جغرافیا طبیعی و از تقیا
۶۸
تقسیم کردیم ۵ ساعت ۵۴ دقیقه بدست آمد.
چون کلکته طرف مشرق گرینچ واقع است.
لاجرم وقت آن پیش خواهد بود. پس در کلکته ۵
بجه و ۵۴ دقیقه شام است.
(ب) درجه گرینچ صفر است-تفاوت درجات ۸۰
است.
۸۰ را بر ۱۵ تقسیم کرده ۵ ساعت و ۲۰ دقیقه
را حاصل کردیم -چون کیٹو طرف مغرب گرینچ واقع
است-وقت آن پس است-لہذا وقت کیٹو
را از وقت گرینچ تفریق کردیم = ۱۲ - ۵ ساعت
۲۰ دقیقه = ۶ ساعت ۴۰ دقیقه.
پس در کیٹو ۶ بجه ۴۰ دقیقه صبح است.
جناب معلم صاحب امثله متعدّد و را برای متعلمین
بگویند تا بچه ها اصول را خوب ذهن نشین کنند.


جغرافیه طبیعی و اقلیمی ۶۹
جغرافیائی طبعی
تقسیم عمومی خاک و آب
رقبه زمین تقریباً ۱۹۸ ملیون مربع میل است از انجمله چیزی زیاده تر از ربع خشکه است و چیزی کمتر از سه ربع آب و اکثر قطعات آب در شکل و صورت با قطعات خشکه مشابهت دارند. مثلاً بحر بمقابل براعظم خلیج بمقابل جزیره نما ـ جھیل بمقابل جزیره + و این امر هم قابل یاد داشتن است که در ضد بلند ترین مقامات خشکه عمیق ترین حصص آب یافت می شوند چنانچه هر یک بلند ترین ارتفاع قلۀ ایورسٹ و عمیق ترین چقوری بحر الکاهل جنوب مغربی قریباً ۱/۲ ۵ میل است .
حصّۀ بیشتر خشکه بشمال خط استوا واقع است ـ و قریباً نصف همین تقسیم در منطقہ معتدله شمالی است ـ و اینجا برائی نشو و نما و ترقّی بنی نوع انسان بهترین محیط است .


جغرافیه طبیعی و افریقا
۷۰

خوانده اید که زمین گرد است لہذا کل سطح زمین
را بیک وقت دیده نمی توانیم ازین جهت کل سطح را
در دو نصف کره تقسیم کرده بر کاغذ نشان می دهند
یکی را نصف کره مشرقی و دیگری را نصف کره مغربی
می نامند متلیکه از شکل ذیل آشکار است.
ملاحظ کنید که نصف کره مشرقی نسبت به نصف
کره مغربی زیاده خشکه دارد در کره مشرقی یک قطعه
مسلسل خشکه شرقا غربا ممتد است و برسه بر اعظم
ایشیا - یورپ، افریقہ مشتمل است این هرسه را دنیای
قدیم هم گویند زیرا که در زمانه ماضی مردم از حالات هرسه
کم و بیش واقف بودند در نصف کره مغربی یک قطعه
مسلسل خشکه شمالا جنوبا امتداد دارد - آن را بر اعظم
امریکیہ شمالی و امریکیہ جنوبی می گویند چون وجود این بر
اعظمها بعد سفر کولمبس در ۱۴۹۲ء منکشف گشته است
دنیائی جدید نیز خوانند ماسوائی دنیای عتیق و دنیائی
جدید یک تقسیم خورد خشکه دگر نیز هست موسوم به اوشینیا
و بر استریلیا - نیوز یلینڈ - تسمانیا و دیگر جزائر متعدّ د
یکہ طرف جنوب مشرق ایشیا در بحر الکاہل منتشر اند
مشتمل است . وسعت و وقوع هر بر اعظم را موقع

اه در مسوده کتاب چون شکل نکشیده شده بر و حسب دستور العمل در این جا شکل کشیده نشد *


۷۱
جغرافیه طبعی دافریقا
بموقع خواهید خواند انشاء الله تعالی.
غیر ازین بر اعظم های فوق همه آب است - که بر
پنج بحر منقسم می باشد.
(۱) بحر الکاہل یا بحر محیط کبیر :- از دائره شمالی
الی دائره جنوبی امتداد دارد. ایشیا و آستریلیا را از
امریکا جدا می سازد و از باعثیکه باد هائی آن نرم، سطح
آب آن نسبته ساکن می باشد - باسم کاہل مسمی گشته
عمیق ترین چقوری آن تقریباً ۳۱۰۰۰ فٹ است رقبه آن
۶۸ ملیون مربع است - خط استوا این را بدو حصه تقسیم
می کند بحر الکاهل شمالی و بحر الکاهل جنوبی -
خصوصیات :- (۱) یک تعداد کثیر مجمع الجزائر
دارد (۲) ہیچ خشکه را تا دور نشگافته است - (۳) دریا
های کلان کلان مانند بحر اطلس درین نمی افتند.
بحر هائیکه با بحر الکاہل مربوط هستند :- (۱) بحیره
بیرنگ (۲) بحیره اوکٹسک (۳) بحیره جاپان (۴) بحیره
زرد (۵) بحیره چین بر ساحل مشرقی ایشیا خلیج کیلیفورنیا
در مغرب امریکای شمالی.
(۲) بحر اطلس یا بحر ظلمات :- از دائره
شمالی تا دائره جنوبی امتداد دارد یورپ و افریقه را


جغرافیه طبیعی و افریقا ۷۲
از امریکه جدا می سازد باسم کوه اطلس که بشمال مغرب افریقه
واقع است مسمی گشته - عُمق اوسط آن (۱۵۰۰۰) فُت
است و رقبه ۳۳ ملیون مربع میل خط استوا این را
بدو حصه تقسیم می نماید بحر اطلس شمالی ، بحر اطلس جنوبی .
خصوصیات ۱- خط ساحلی این شکسته و بسیار
دراز است (۲) نسبته تنگ تر است و رو بانی تیز تر را
داراست . (۳) مثل دیگر ابحار جزائر متعدد ندارد (۴)
ته بحر اطلس میدان غلطان ایست که بر آمدگی هائی مسلسل
دارد بر آمدگی مشهور ترین آن " سطح مرتفع تلگرافی" است
که مابین " آئس لینڈ " و " ارض جدید " واقع است -
(۵) زیاده ترین مقدار آب دریا ها درین می افتد .
بحیره هائیکه با بحر اطلس منوط می باشد :- (۱)
بحیره بالتک بر ساحل مغربی روس (۲) بحیره شمالی در شمال
مغرب جرمنی (۳) بحیره روم بجنوب یورپ (۴) بحیره
اسود بجنوب روس یورپی (۵) خلیج ہڈسن بشمال کینیڈا
(۶) خلیج سینٹ لارنس بمشرق کینیڈا (۷) خلیج مکسیکو بجنوب
ریاستهای متحده (۸) بحیره کاری بیان بشمال امریکای جنوبی .
(۳) بحر ہند :- بجنوب ایشیا واقع است و از
افریقه تا استریلیا ممتد بر اسم ہندوستان " بحر ہند " مسمی


جغرافیه طبیعی وافریقا
۷۳
گردیده رقبه آن قریب ۲۸ ملیون مربع میل وعمق متوسط آن ۱۳۸۰۰ فت است.
خصوصیات :- (۱) نسبت بدیگر بحرها گرم تر است (۲) دارای بادهای موسمی است (۳) خط ساحل شمالی آن خیلی پیچ دار است (۴) از طرف شمال کاملاً مسدود است (۵) درین تبخیر بسیار زیاد می باشد (۶) با بحر شمالی هیچ تعلق ندارد.
بحیره هائیکه با بحر هند وابسته می باشد :- (۱) خلیج بنگال (۲) بحیره عرب (۳) خلیج فارس (۴) بحیره قلزم.
(۴) بحر شمالی :- این گردا گرد قطب شمالی واقع است و بر دائره شمالی که حدود جنوبی آن را می سازد مسمی گردیده خشکه قریباً کل آنرا احاطه نموده است عمق متوسط آن قریب (۱۵۰۰۰) فت و رقبه اسش (۵،۵۰۰،۰۰۰) مربع میل است.
خصوصیات :- (۱) بدرجه انتهائی سرد است (۲) آب آن در اکثر حصه سال یخ بسته می باشد (۳) ناقابل مرو راست
بحیره هائیکه باین پیوسته هستند :- (۱) خلیج اوبی (۲) بحیره کارا (۳) بحیره ابیض (۴) باستثنای

جغرافیه طبیعی وافریقا - ع. الی. صالح


جزغرافیه طبعی و افریقہ
۷۴
جانب بحر اطلس کاملاً از خشکه محصور است (۵) مخرج آن
بر آبنائی بیرنگ محض ۳۶ میل :
(۵) بحر منجمد جنوبی :- دورا دور قطب جنوبی واقع
است بر اسم دائره جنوبی که حدود شمالی آن را می سازد.
مسمی شده رقبه آن تقریباً ۸ ملیون مربع میل است -
هیچ ساحل ندارد مگر قیاس کرده می شود که در مرکز خشکه دارد
بعضی سیاحان جفاکش خشکه مذکور را کشف کرده اند -
و می گویند که این دو کوه آتش فشان دارد که به کوه
" ایری بس" "و کوه هیبت " موسوم اند .
خصوصیات :- (۱) ناقابل گذر است (۲) مخزن
کوه های کلان کلان یخ است (۳) بدرجه انتهائی سرد است
(۴) بادهای آن بکمال برودت و تندی می وزند (۵) متلاطم
ترین و پر غوغا و غیر محدود و از همه کمتر کشف گردیده .
نقاط :- (۱) تخالف و ( ب ) تشابه مابین بحر اطلس
و بحر الکاہل .
(۱) تخالف :- (۱) بحرالکاہل نسبت به بحر اطلس
وسیع تر است (۲) بحرالکاہل نسبت به بحر اطلس عمیق تر است
(۳) اکثر جزائر بحرالکاہل مرجانی الاصل هستند و بعضی از
آثار آتش فشانی پیدا شده اند. جزائر بحر اطلس عموماً


جغرافیه طبیعی و نباتی (جزائر بحرالکاهل اس) ۷۵ مجمع غرب الهند مجمع الجزائر کنزی مجمع الجزائر لسیرا
این حیثیت و کیفیت را ندارند. (۴) خط ساحلی بحر اطلس
شکسته و پیچیده تر است . (۵) سواحل بحر الکاهل از سلاسل
آتش فشانی مملو و علاقه جات ساحلی زلزله های زیاد دارند
لیکن ساحلهای بحر اطلس میدانهای نشیب و دہانہ ہائی
دریائی دارند -
(ب) تشابه :- هر دو بر اقلیم روئی زمین تاثیر
کلان پیدا می کنند (۲) ہر دو شاہراہ عام تجارت دنیا اند
(۳) هر دو دارائی جزائر مهم می باشند (۴) هر دو ہمراہ
بحر جنوبی آزادانہ بلا ممانعت پیوستگی دارند.
اصطلاحات
اصطلاحات جغرافیائی
بر اعظم :- قطعه خیلی وسیع خشکه را بر اعظم می گویند
مثلاً ایشیا -
ملک :- حصص کلان کلان بر اعظم را که زیر حکم و
ادارہ حکومتہای مختلف و یا از اقوام متفرقه مسکون باشد
ملک نامند - ملکها را در صوبه ہا و یا ریاستها و حکومت ہا
تقسیم می نمایند.
جزیره :- آن قطعه خشکه که از چهار اطراف محصور بآب


جغرافیه طبیعی و افریقا
۷۶
باشد جزیره گفته می شود مثلاً جزیره مدغاسکر اگر جزائر متعدد
نزدیک یک دیگر واقع باشند باسم مجمع الجزائر یاد می شود
مثلاً مجمع الجزائر کینیری.
جزیره نما : آن قطعه خشکه را گویند که از سه
طرف بآب محصور باشد و از یک طرف بخشکه کلان مثلاً
جزیره نمائی عرب .
خاکنائی :- قطعه تنگ زمین که دو قطعه کلان خشکه
را با هم پیوسته کند. خاکنای گفته می شود مثلاً خاکنای
پانامه -
راس : آن قطعه خشکه را گویند که تا دور در بحر
درآمده باشد مثلاً راس امید .
کوه :- آن قطعه خشکه را گویند که سنگلاخ و از
سطح زمین بسیار بلند باشد. مثلاً کوه هندوکش ، اگر
همچنین قطعه بسیار بلند نباشد کوه بچه گفته می شود .
هرگاه یک کوه با کوه دگر پیوسته باشد و همین طور
چند کوه مانند زنجیر با هم پیوسته بوده تا فاصله دراز
بروند سلسله کوه گفته می شوند.
سرهای بلند ترین سلسله کوه را قله می گویند
مثلاً کلیمنجار و راه تنگ ما بین دو کوه متصل و مقابل


جغرافیه طبیعی و فیزیکی ۷۷

را دره گویند مثلاً دره خیبر.
هر کوهیکه آتش، دود، بخار گداخته برآرد کوه آتش فشان
گفته میشود. مثلاً در اطلی کوه آتش فشان ویسو ویس (ویز و) است
کوه آتش فشان شکل مخروطی داشته مجوف میباشد و بر سر
خود یک سوراخ مدور فراخ دارد آن را دهانه میگویند و
ماده گداخته را که از دهان کوه آتش فشان می برآید و بر نشیب
ہائی آن جاری بمانده منجمد می شود لا وا گویند.
میدان:- آن قطعه خشکه را که تقریباً هموار
و پست باشد میدان گویند مثلاً میدان گنگا .
سطح مرتفع:- میدان وسیعیکه از سطح بحر بلند باشد
سطح مرتفع میگویند - مانند سطح مرتفع تبت.
وادی:- قطعه همواریکه مابین دو سطح بلند یا کوه ها
واقع باشد وادی گفته می شود.
صحرا:- قطعه خشک ولا مزروع زمین را که بیشتر ریگ
داشته باشد صحرا میگویند مثلاً صحرای اعظم افریقه.
نخلستان:- اگر در صحرا کدام مقام سرسبز و دارای
آب باشد. نخلستان گفته می شود. مثلاً فیضان در
صحرای افریقه.
میدان نمدار را دلدل یا مرداب نامند.


جغرافیه طبیعی و افریقا ٧٨
نزدیک قطبین گل ولای منجمد می شود این قسم میدان
دلدلی یا دارای مردابها را تند را خوانند.
ساحل :- آن قطعه خشکه که با بحر اتصال داشته باشد
ساحل گفته می شود مثلاً ساحل موزنبیق . مالابار کما لومندکر در هند و کوریا
بحر یا دریای شور :- حصه خیلی بزرگ وسیع آب
را بحر گویند و حصه کلان آب را که از بحر خورد تر باشد
بحیره خوانند مثلاً بحیره عرب .
خلیچ - آن حصه بحر که تا دور در خشکه در آمده باشد
خلیج گفته می شود. مثلاً خلیج بیافرا .
آبنائی :- آن حصه تنگ آب را که دو حصه آب را
پیوسته کند و دو حصه خشکه را جدا سازد آبنائی می گویند
مثلاً آبنائی باب المندب .
رود بار :- آبنائی را که زیاده تر عریض باشد رودبار
گویند مثلاً رودبار انگلستان .
جهیل یا کول یا غدیر :- آن قطعه آب که هر
چهار طرف آن خشکه باشد جهیل گفته می شود. مثلاً
غدیر نیاسا در افریقه .
دریا :- آن جوئی آب را که از کدام جهیل و یا
کوه بر آمده و در میدان جریان داشته بکدام بحر یا جهیل


جغرافیه طبیعی و افریقا
۷۹
بریزد دریا میگویند ، منبع مقامیرا گویند ، که دریا ازان می
براید و جائیکه دریا دران بافتد دهانه گفته می شود و
مقامیرا که دریا بران روان می باشد ، گذرگاه دریا
می گویند - و جویهای خورد خورد که بکدام دریا مجتمع می
شود معاون دریا گفته می شوند .
آن قطعه زمین را که جویهای آن همراه کدام دریا
مجتمع شده آن را سیراب کنند طاس دریا می خوانند در
مقامیکه دو دریا مجتمع شوند آنرا مقام اتصال و یا ملتفای
نامند .
هرگاه کدام دریا قریب دهانه در شاخهای متعدد منقسم
گشته در بحر بریزد این قطعه زمین را که محصور شاخهای
دریا بوده شکل مثلث را نائل می گردد - دلتا می گویند
مثلاً دلتای نیل از وجه تسمیه آن این است که در زبان
یونانی حرف مثلث الشكل را دلتا می گویند .
اگر شما در یک کشتی سوار شده همراه جریان آب
طرف دهانه بروید کناریکه طرف دست راست شماست
کنار راست در یا کناریکه طرف دست چپ شما است
کنار چپ دریا می نامند - آن قطعه بلند زمین که
طاسهای دو دریا را جدا سازد . فاصل آب گفته می شود


جغرافیه طبیعی افریقا
۸۰

جبال

وَاَلْقىٰ فِى الْاَرْضِ رَوَاسِیَ اَنْ تَمِیْدَ بِكُمْ
وَبَثَّ فِیْهَا مِنْ كُلِّ دَابَّةٍ ط

ترجمه :- و همان ذات قادریست که لنگرهای کوه‌ها
را در زمین انداخت. مبادا زمین شما را گرفته ـ بکدام
طرف میل کند و در ان هر نوع حیوان را منتشر ساخت.

تشکیل سطح زمین :- ماهران علم طبقات الارض
بنا بر تجربات و مشاهدات فرض کرده اند که بدواً زمین
جرمی بوده گداخته و بحال بخار این پاره آتش سرد
شده رفت و بمرور زمان یک قشر صلب خاکی بر روی
آن تشکیل یافت. و متدرجاً غلظت و صلابت پوست
مذکور زیاده شده رفت. پر ظاهر است که عموماً اجسام
از برودت منقبض می شوند پس در زمین هم انقباض
واقع شد در بعضی مقامات سطح زمین کمتر و در بعضی
زیاد تر، جبال و شرف ها پیدا شدند جوفها از آب پُر
گشتند ابحار شدند و قطعات بلند کوه ها و میدانها گردیدند
ما در کانهای عمیق و حفریاف افزونی تدریجی حرارت را


جغرافیه طبیعی و افریقا
۸۱

مشاهده می کنیم و مزید بر آن کوه ہائی آتش فشان و
فواره ہائی جوشان آب و چشمه ہائی آب گرم هم بر سطح
زمین وجود دارند ازین مشاهدات ما نتیجه می کشیم که جوف
زمین از برودت محفوظ مانده ہنوز به همان حالت میعان
باقی است .
کوه ہا :— از دو سبب پیدا شدند (۱) ترفیع نہایت
سست تدریجی از انقباض (۲) از صدمات فجاءتی
و پرجوش آثار آتش فشانی که سطح زمین را بلند ساخته
کوه :— یک حصه زمین است که از سطح عمومی
زمین بسیار بلند می باشد .
صنعت عجیب و غریب باری تعالی است که سمت
سلسلہ ہای کوه ہا بالعموم با طول بر اعظم ہا موافقت
می کند مثلاً طول یورپ و ایشیا در بر اعظم ہائی متصل)
شرقاً غرباً است و سلاسل جبال (با چند انفصال)
هم از ساحل جنوب مغربی یورپ شروع گشته به ساحل
شمال مشرقی ایشیا منتهی می شوند ۔ همین طور کوه ہائ
راکی امریکائی شمالی و جبال اندیز امریکائی جنوبی کہ
مسلسل اند از شمال بجنوب می دوند و طول امریکا ہم
شمالاً جنوباً است .

جغرافیه طبیعی و افریقا - عبد الخالق بپتک


جغرافیه طبیعی و اقلیمیا
۸۲

باز جمله کوه هائی دنیا یک سلسله و پیوستگی دارند -
اگرچه در بعض جاها مابین شان اندکی انفصال است لیکن
کلانی زمین را مد نظر داشته قابل اعتنا نیست -
فَتَبَارَكَ اللهُ اَحْسَنُ الْخَالِقِينَ ط
از هسپانیه انجام مغربی نصف کره مشرقی شروع
می کنم :- کوه هائی هسپانیه ، پرنیز ، الپ ها ، آبی نائیز ،
کار پتیان ، سلسله بلقان ، سطح مرتفع ایشیائی کوچک ،
قفقاز ، البرز ، تپه ها تا سطح مرتفع پامیر ، هندوکش همالیه،
کوان لین ، تیان شیان ، الطائی یبلو نوئی وستانوی تا
مغرب آبنائی بیرنگ بمشرق آبنائی بیرنگ آلاسکا است -
از جزیره نمای مذکور سلسله کوه ها همراه ساحل مغربی امریکیه
دویده اسمائی مختلفه را اختیار کرده (راکی و اندیزی) به
راس هارن (منتهای جنوبی امریکای جنوبی) ختم می شود -
و سلسله کوه هائی اطلس بر ساحل جنوبی بحیره روم گفته
می توانیم که با کوه هائی هسپانیه سلسله دارند .
و کوه هائیکه ازین سلسله عظیم جدا هستند شمار آنها
کم است :-
کوه همالیه بلند ترین کوه هائی عالم است در ایشیا طرف
شمال هندوستان بلند ترین قله آن که در دنیا هم بلندترین


جغرافیه طبعی و افریقا
۸۳

است موسوم است. به ایورست با گری شنکر (۲۹۰۰۲) فٹ۔
بلند ترین قلل در امریکای شمالی مک کنلی (۲۰۲۹۰) فٹ در آلاسکا در افریقه قله بلند ترین کلیمنجارو (۲۰۰۰۰) فٹ طرف مغرب ممباسه قله بلند ترین کوه اندیز آکن کاگوا در چلی (۲۳۰۸۰) فٹ - بلند ترین در امریکه -
در یورپ قله بلند ترین موسوم است به بلانک - (۱۵۷۷۵) فٹ در الپ ها در اوشینیا قله بلند ترین «موناکی» در جزائر سینڈوچ (۱۴۰۰۰) فٹ.
فوائد جبال :- (۱) فیمابین دو ملک حد فاصل قدرتی می سازد.
(۲) کار فصیل رزین را می دهند.
(۳) ریاح پراز رطوبت را منع کرده بخارات را منجمد می نمایند یعنی ذریعه باریدن باران می باشند.
(۴) گدام آب می باشند و علی التواتر دریا هائی را که از آنها می برانید آب می رسانند.
(۵) ممالک را از باد هائی سرد منطقه بارده نگاه می کنند و نیز بعض ممالک را از بادهائی گرمیکه از منطقه حاره می وزند محفوظ می دارند.


جغرافیه طبیعی و افریقا
۸۴
(۶) در ممالک گرم بعض اشخاص متمول و اهالی ممالک
سرد به کوه ها رفته از گرمی محفوظ می مانند.
(۷) اکثر آنها خزینه و دفینه معدنیات می باشند
و محل جنگلها و چراگاه ها -
(۸) تهذیب و تمدن یک ملک را از داخل شدن
بملک دیگر مانع می آیند .
(۹) قشر محکم سطح زمین است که مقاومت آب و
باران را می کند. و سطح زمین را بباعث قوت بخار
از تشقق نگاه می نماید که حیات حیوانی و نباتی بر ان
ممکن باشد.
سطح مرتفع
بر اعظم ایشیا دارای سطوح مرتفع متعدد و در
دنیا بلند ترین براعظم ها است .
(۱) سطح مرتفع تبت :- از (۱۳۰۰۰) تا (۱۵۰۰۰)
فت بلند است مابین کوه همالیه و کوان لین .
(۲) سطح مرتفع پامیر :- بام دنیا گفته می شود-
ارتفاع اوسط آن (۱۲۰۰۰) فت است .
(۳) سطح مرتفع منگولیا :- (۴۰۰۰) فت عبارت


جغرافیہ طبعی افریقہ
۸۵
از صحرائی گوبی یا شامو ۔
(۴) سطح مرتفع ایرانی :- عبارت از افغانستان و بلوچستان و ایران است .
(۵) سطح مرتفع دکن :- از (۱۰۰۰) تا (۳۰۰۰) فت بلند در جنوب هندوستان .
یورپ :-
(۱) سطح مرتفع ہسپانیہ :- ارتفاع اوسط آن ۲۷۷۷ فت .
(۲) سطح مرتفع سوئیٹزر لینڈ :- (۳) بوریا (۴) سکندی نیویا ۔
افریقہ :- تقریباً کل بر اعظم افریقہ سطح مرتفع است ولی مشہور ترین سطوح مرتفع آن قرار ذیل است .
(۱) سطح مرتفع شمالی عبارت از میدانهای بلند اطلس و صحرائی اعظم و سودان .
(۲) سطح مرتفع جنوبی که در جنوب افریقہ واقع است ارتفاع اوسط آن (۳۵۰۰) فت .
(۳) سطح مرتفع ابی سینیا :- بلند ترین سطوح افریقہ (۷۰۰۰) فت .


جغرافیه طبیعی و افریقا ۸۶

آمریکای شمالی :-
(۱) اکثر حصه مکسیکو بلند است ارتفاع اوسط آن
(۷۰۰۰) فت .
(۲) سطح مرتفع لارنشیان دورا دور خلیج ہڈسن .
(۳) وسط جزیره گرین لینڈ .

آمریکای جنوبی
(۱) بولیویا از (۱۱۰۰۰) تا (۱۳۰۰۰) بلند است .
رقبه آن از برطانیه وسیع تر یعنی زیاده از (۱۲۱۰۰۰)
مربع میل .
(۲) کیٹو (۹۵۰۰) فت بلند – ۱۰۰ میل دراز و ۳۰ میل
عریض است .
(۳) سطح مرتفع برازیلی (۱۰۰۰۰) فت بلند – در مرکز
و مشرق برازیل .

استریلیا
صحرای داخلی آستریلیا سطح بلندی دارد.


جغرافیه طبعی وافریقا
٨٤

میدانها
ایشیا:-
(۱) میدان وسیع سائبیریا از کوه یورال تا بحیره
بیرنگ ممتد است غیر ذی زرع و خیلی سرد .
(۲) میدان زرخیز هندوستان شمالی از مغرب پنجاب
تا بنگال و آسام.
یورپ :-
از دریای سین (در فرانس) تا کوه یورال ممتد است .
عموماً هموار و حاصل خیز است . خصوصاً قطعات روس
جنوبی که دارای زمین سیاه می باشد . نهایت حاصل خیز
است چنانچه بدون پارو فصلها بافراط ازان حاصل
می شوند مثل زمین زرد دریای هوانگ ہو (چین)
است که آن هم بدون پارو غله فراوان می دهد.
امریکای شمالی :-
یک میدان وسیع مسلسل هموار از دهانه مسیسپی تا
سطح مرتفع لارنشیان ممتد است . درمیان دریایای سینت
لارنس و مسی سیسی هیچ بلندی قابل ذکر نیست حصه

جغرافیه طبیعی و افریقا - صالح محمد


جغرافیه طبعی و افریقیا ۸۸

شمالی آنرا تند را میگویند که مانند میدان سائبیریا لا مزروع خالی از اشجار و خیلی سرد است از تندرا پائین تر میدان از درختان بلند و کلان پر است قطعات خرابه و سنگلاخ در دامنه های کوه های راکی و ایلیگینی می باشد و منظر لطیف ترین و نظاره دلکش ترین در میدان خوشنمای پریری است که در بهار یک میدان سبز وسیع از گیاه و علف بنظر می آید گلهای رنگا رنگ دران روئیده می باشند و هزارها مواشی دران میچرند وسعت کل میدان مساوی یورپ است.
آمریکای جنوبی :- میدان های هموار آمریکای جنوبی در سه حصه تقسیم کرده اند :-
(۱) میدان شمالی که دریای اوری نوکو از میان آن می گذرد لینوها می گویند (۲۶۰۰۰۰) مربع میل ارتفاع اوسط (۲۰۰) فت لینو لفظ ہسپانوی است. معنی آن همواری.
(۲) میدان مرکزی را که دریای امیزان آن را سیراب می کند سلواها نامند (۲،۳۶۰،۰۰۰) مربع میل سلوا لفظ ہسپانوی است معنی آن جنگلهای انبوه جنگلهای آن غلو ترین جنگلهای دنیا است و زمین چندان زوردار


۸۹
جغرافیه طبیعی وافریقیا
و پر رطوبت که مساعی انسان بران غالب نشده است.
اینجا کوشش کرده اند که درختها را بریده برائی کشت و
زراعت میدان بسازند لیکن از جائیکه درختان را قطع
نمودند بعد مدت کم درختان سر از نو پیدا شدند.
(۳) میدان جنوبی را که دریائی لا پلاتا از ان مرور می
نماید پمپاها خوانند پمپا لفظ سکنه اصلی امریکا است معنای
آن هموار بلا اشجار لیکن پُر از علف زار .
کوه هائی آتش فشان یا براکین
تعریف :- کوه آتش فشان یک کوه مخروطی الشکل
است که از دهان خود دود، آتش، خاکستر، لاوا (مواد مائعہ
آتشین) وغیره را استفراغ می نماید کوه آتش فشان در حالت
التهاب عموماً سنگ هائی گرم و خاکستر و لاوا را بقوت فوق العاده
بیرون می اندازد. بعض اوقات بخارات و غازهائی
متعفن و لائی جوشان را می برارد.
شکل آن :- جمله کوه های آتش فشان کم وبیش
مخروطی الشکل میباشد. این شکل مخروطی ازین جهت پیدا
می شود که احجار و رمادیکه کوه ہائی آتش فشان خارج


جغرافیہ طبعی و افریقا
۹۰

می کنند دورا دور سوراخ دهان آنها بر نشیب ها می
افتد ـ و لاوا هم از دهان آن جریان داشته سنگ ها
و خاکستر به مقام افتادگی خود منجمد و سخت شده محکم
و قائم می گردند چون از دهانه تا دامنه سنگ و غیره مواد
جمع می شود. شکل مخروطی را نائل می گردد.
باعث کفیدن :ـ سبب کلان انشقاق ،
اشتعال و جوش بخارات است. هرگاه آب باران یا
آب بحر آهسته آهسته از قشر زمین تقاطر شده به منطقه
ناریه فوق العاده داخلی می رسد. فوراً به بخارات تبدیل
شده برائی خروج قوت می کند ازین در کوه آتش فشان
تشقق پیدا می شود.
کفیدن کوه آتش فشان :ـ قبل از آنکه
کوه آتش فشان می کفد یک قسم غرس شنیده می شود
و زمین نواحی کوه مذکور تا یک دو روز در جنبش می
باشد بعد ازان یک صدای بزرگ در جوف زمین شنیده
می شود. زیراکه قوه فوق العاده بخار سنگهای کلان کلان
و قشر زمین را کفانده برائی خود راه پیدا کرده می
رود پس ازان کفیدن هولناک و تباهی خیز واقع
می شود و از دهان کوه آتش فشان مقدار فراوان انه