[BLANK PAGE]


كتاب
هو العليم
کتاب الفبا تركي
حسب الامر جليل القدر محمد سليمان خان ناظر معارف دار [ILL]
مطبع نظارت معارف طبع كرديك
سنه ۱۳۳۹ ش
طبع اول
۵۰۰ نسخه
۱۳۰
رقم در ثبت ۴
سنه شای ۶ جوزا ۱۳۰۳
احمد عیار [ILL]
ماله
جناب عبد الرحمن خان
سردار محمد عمر خان
خازن الله
داد قوق
[ILL]


شهریار معارف پرور عدالت گستر جوان ، جوانبخت
اعلیحضرت ( امیر امان الله ) خان غازی خلد الله ملکه وسلطانه


بسم الله الرحمن الرحیم
ا و د
و د ا د و ا
د ا و ا د و
د ا د و د ا د د و د
د و د ا د و د د ا د
معلمره اخطار.
ا ، حرفی فتحه ثقیله و غیر ممدوده در (عا) دیه اوقوتمالیدر
و ، حربی ضمه مقبوضه در (وو) دیه اوقوتمالیدر
د ، حرفی خفیف مفتوح (دال) کی اوقوتمالیدر صاغار حصه الان عين اصوله
تعقیب اولنماليدر.


۲

ه  د
ره  ده
را رو ره  دا دو
ده راد رود  دار دور
درد رود دود  دود
ده ده
ده ره
دار
ده ده  ده ره
ده ره دار ده ده دور

معلماره اخطار:
(ه) فتحة ضعيفه در (ئه) دیه اوقوطمالیدر.


ی
زی دی ری
زا زو زه زی دا
رو ده دی را رو
ره ری زار زاد زاد
زور زود داد روز زرد
دادی داری
دادی دور ده ره دار

ی ، حرفی بغیر عمل و دکسره دن عبارتدر (ای) دیه اوقونا لیدلر


آ او
آد آز آری آدا
آرا آزار آراد آزاد
آور اورور آزاد اوزاری
آزاد
آزار
آدا آزادی آری
آ، باشدایعادیه اوروزند حق.
ا ز باشدزنبوریه او اوزاد حق.


۵
دادی داری ده ده ده ره
داد دور اور ده زه
او زار آدا آری آزاد

آ را آ رادی آ رار ا زار
اور اورور او زار ا و زادی

ده ره دار داری آز اوزادی

دادی ارا دی ده ده دور


۶
ی - ی
دید دیر دیز زیر
دیدی دیزی دیری
وا، وو وی، وه، واو
یا، یو، یی، یه،=(ده) یای
دایی، وار، ویر، دیوار، یايا
آویزه، آو، آی، پای، دهوه
ی حرفی (ی) کبیاری بوده (یی) دیه اوقوتا ليدر
(و) ایله (ا) [ عوايله عا] وا ایلدر الخ ديهاوقوتماليدر
(ی) ایله (ا) [ می ایله عا ] یا ایلدر الخ. اوقوتايیدر


۷
آي
یای
آی
یازی
ده وه
دویار، دایادی ، یازی ، یار ، یاری
آکی، آو، ده وه ، دیری
آری دیری دير ، آزاد وار . داری
وار . یازی یاز . دادی یازدی
آز اُوو وار ؛ اُز دیزی وار
وُ
دو، روُ، زوُ، زوُر، روُز
آ، او، اُوْ، اِى، اوُوا، اوُرا
اودا، ایز
توضیه مبسوطه در: آ کا كوره او قوتيله چقده . آ ، او ، اى با صلالری باشده،
او ، و باشده (او) ؛ باشده (ی) دیه او قوتیله چقده.


۸

اودا
دورو

اویزه
اویی
دیوار

ده ده اوزايور! ده ده يازی يازي يور
آيی ده وه یی ییدی. دایی یازی
یازدی. اودا دار دير.
ق، ق، ق، ق

آق، اوق، قار، قور، قیر، قاز
قینر، قوقار، قایق، یازیق، قاووق
قاواق، قوزو، يوق


۹

قایق قاز

قیز قوزو

قورقو ، قیردی ، قیرار ، قیزار،
قیزییور، اوق ، قوقو، قوقار، قاز
قیز، قیزاق ، قایق ، قاووق
قایار، یاقار ، قورو ، قوزو ، قوراق
قازار، قازدی ، اوزاق ، قاواق.


۱۰

دیواری ییقی در

قیزیانی یازییور

قازوار، ده وه يوق . ده ره اوزاق دیر.

قیز آویزه یی قیردی ، ده ده یازی یا زدی .

دایی اووای قازدی . دادی دیواری ییقدی

قازداری پی پیدی

ده دا ، یه، یا ، ه ا
أوداده - أودا دا اؤ داده = اؤوادا
قالین بر هیجادت صو كره (ه) نك (۱) کی اوقونله حق بر مقاره علمي صور تنه اوكرتلي .


اودایه ، اووايه ، قيره ، قیرده
قوُرویه ، بوراده

قير اياقده دير          دايي قيرده قازيور

آدا اوزاقده دير . قيزه أو يازي تي وير
أوراده آ و يوق . قاييقدە قیز آیاقده دورویور
قیرده آدی وار . دە رە ده آدا وار.

اوُ وادە آیی يوق .

ش شـ ـشـ ـش
آش ، آشی ، اش ، اش ، دوش


۱۲

قاش ، قلیش ، قوش ، یاش ، قایش ، شیق
قوشاق ، شیشه ، قاشیق ، شاقا

قیز شیشه یی قیردی        قوش داری ییدیور

اشی ، شاشی ، قاشیق ، قاش ، شاقا
قارشی ، قارلیش ، یاریش ، قلیش ،
قوشو ، شاقاق ، دیش ، دیشی ، ایش
دوش ، آزی دیشی ، قایش ، شیش ،
قوشاق ، شایاق
بو صحیفه دن اعتباراً صحیفه نك آلتنده برر سطر رقعه مشقلری یازیله جقدر:
ا ، ا ، ا ، ا ، ا ، ا ، ا ، ا ، ا ، ا ، ا ، ا ، ا ، ا ، ا


۱۳
آقار آقـدی
ار قاداش او دیواری ییقدی. اوایشه
قاریشیور. اوشیشه قیریق دیر، دیواراقدر
شایاق قیردیر ده ره اوزاق دیر قیز قورون
قوشویور او قوش قاره دیر، قاییشی دایی یه
ویردی. شایاق شیق دیر، شیشه یی قوش قیردی
اوشاق آشی بیدی. قوشه داری ویر، شوادنه
قوشووار. اوده ره ده قایق یاریتی یوق
آبی دیواری اشدی، شو قوشاق ياشدي.
قش اوزاقدیر. اوشاق شاشیردی قارداشی
قیر ده قوشویور. قیز دیواری آشیور
د د د د د د د د د د د د د د د د


۱۴

م ، مـ ، ــمــ ، ـم

ما ، مو ، می ، مه ، مان ، مار ، ماز

مای ، ماق ، ماش ، مود ، مید ، میق ، میم

ماشا ، ماقاره ، موم ، موز ، قوم ، قامه

قایماق = (قایماق) ، مایا ، یاما ، یاماق ،

شعامریق ، موز ، ماوی ، قومشو ، اقشام

موم ، ماشا ، موز ، ماقاره

ویرمه ، یازما ، اوقوما ، ییقما ،

شاشیرما ، قاریشما ، قیرما ، قیزارما.

اوقیز شیما ریتیدر ، یازی یازمایور،


۱۵

او شیشه قیر یفدیر، قوش داری یی ییمه دی
دادی مومی یا قمادی . . قیز شاشیردی .
قومشو ایشی میزه قاریشماز . اقشامه ماقاره یی

دادی یه ویر

دایی دیواری ییقه یور . قومشو شیشه یی قیردی .
قیزایشی قاریشدیر ییور ؛ دایاق ییدی . ماشایی ویر
مومی یاق . قایق ده ره ده یورمه یور . یازی
یازما. ماقاره یی قیزه (قیزه) ویر . دادی یه اورما
ایشیمه (ایشیمه) قاریشما . شیشه یی قیرما . موم
یاقار اوشاق دیواری ییقمادی . قیز یازی
یاز مایور دادی آویزه یی قیر مادی . قاز
داری ییمه ز . اوبازی یی شیمدی یا زییور .

قوم شوشا شیردی
و ، و ، و ، و ، و ، و ، و ، و ، و ، و ، و ، و ، و


١٦
ب بـ بـ ـب
با ، بی ، بو ، بو ، به ، باب ،
بلیب ، بوم ، بوش ، باز ، قاب ،
بیم ، قب باشیب .
باش ، آرابا ، باشاق ، قاباق ، باق ،
باری ، بوش ، بو، با قیر ، بارلیق ،
بورا ، بارداق ، شاب ، قاب ، باراقه
قابا، باییر، قایريه، بويا ، بايز ، بير ، بود.
قارداشیم بوراده دور مادی . شو بوش بارداق
قیریقدیر. شو باراقه ده بیر آرابا وار. داری
باشاق ویرین بیزه بیر بارداق ویر . بوقاب
٥ ، ٥ ، ٥ ، ٥ ، ٥ ، ٥ ، ٥ ، ٥ ، ٥ ، ٥
١ ، د ، ر ، و ، ٥ ، ١ ، د ، ر ، و، ٥


۱۷
اقیردیر . شو با راقه یی قیق دیر . ایپ یوق بوکاوار
قوش شاب یمه ز. ده وه داری پیر. بورو بوشدی
شو باقیر قاب دیر. بوشیشه یی دادی قیردی
قوشو بوراده يوق. شوقابك بويا وار . قوشى
اورایه بیراق . بارداق بوش میدی؟
ل ، ل ، ــل ، ــل
لا(لا) ، لی ، او ، او ، له ، لال
لیل ، لول ، لاق ، لاش ، لاد ، لار
لام ، لیر ، لیق ، لیز، لا ز.
آل ، بال ، شال ، فال ، مال ، بالیق
زا ، زما زما ، زا ، زا ، زا ، زا ، زا ، ز
آز ، آری ، آر ، آری ، آز ، آری ، آز


۱۸

آیق، ییل، قیل، قول، قُول، بول
يُول، دیل، زيل، بیل، میل، یانیل
آییل، قولاق.

بالیق
قولاق
زیل

شیشه قیریلدی، بالیق دیریلدی. بیر بالیق ویر

قیز بایلدی. ییلدیرم بیزی ییلدیرییور. بالیق یوق
آلتی قاز وار. قوزویوق. بُول بُول بالیق وار
شال یوموشاقدیر. قیز بال ییدی. قومشو الیدی
اود، اود، اود، اود، اود، اود


۱۹
بارا قه سیلدیرم ایله بیقِلِدی   ادا با قیریلدی
میریَلدی ، میریلدیور ،   مِیرِ یلندی : مِیرِیلِلر
دیویلدی ، دیویلییُور ، بِییِلدی ، بِایبِلییُو ر
قالدِردی ، قالدیِریُوُر ، بیلدِردی ، بِیِلدیرِیوُر
آییلدی ، آییلدیم ، آییلییوروم ، آییلیوز
ی = و
قُوزی = قوزو . قُوزِی = قوز و . قوردی
عثمانلی می ده (ی) حرفی (و) کبی اوقنور.
بازی باز بازی یَاز ، یازِی یَاز ،


قوردو . دوردی = دوزدو . قوشدی = قوشا
اوواده قوش يوقدی ( يوقدو ) . قيز قيردي
قوشويوردی (قوشويوردو)

دایی ده وه قوشديرييور ده ده قيزه بيرقوش ويردي
ده ده يازيني يازديردی . ديواری آشدايردي
اونزه يي قيرديردی. ده ره ده قايق ياريشي يوقدي
يا يا ياريشي واردی . قيز قوروده دين اوقيره بيرقاره
قوش ويردى . قيز يا را ماز ليق ايدييوردی دائی
قوروده ميدير؟ - بيلمه يوريم .


۲۱

ج ، جـ ، ﺠ ، ﺞ

جا ، جی ، جو ، جه ، جاج ، جج

آج ، باج ، تاج ، جام ، جار ، جوش

اجی ، یازیجی = یازیجی ، جوجه ، قازیجی = قایجی

جام ، جابا ، قوجه ، جادی باجی جاجیق

چ ، چـ ، ﭽ ، ﭻ

چا ، چی ، چو ، چه ، آج ، قاچ ، چام

چاقی ، قوج ، آجیق ، چووال ، چامچاق

قاوال چال ، اوزاق ایله بیچ چادیر قور
ف ، فـ ، ﻔ ، ف ، ق ، قـ ، ﻘ ، ق ،


۲۳

قوروده چوق چام وار قیز او راده زیلی چالییو

پ، پ، پ، پ

پا، پی، پو، پُ، پِ، پاپ، پام، پیر
پیل، پوش، پول، ماپ، شاپ
دائی اداده چادیر قوردی، زیلی چالما، چای قیرما
قایز شیشه یی قیردی، قوش ایه یی بیدی

پ، پ، پ، پ، پ، پ، پ، پ، پ، پ


۲۴

پابوج چاپا چوبوق

قاپی ، پیلاو ، چیلاق ، پودره ، بيره پازار

پالامار، پارماق ، پاچاوزه ، پاچا ، پیده

پالوزه چاپاق

دادی پیلاوی پیشیردی جوجوق پالوزه ییمه دی

قاپی یی آچدیم . پیده یی دادی یه ویردیم. پاره یی

شوجه جوق آلدی . دایم ده چوق پاره وار .

دادی پیلاوی پیشیرییور . اوجوجوق پیدیی

قاپدی . پیلاوی ییدی پابوج ، قوچ .


٢٥
یمه دی. شو قیز چاپا قلیدیر ؛ پاچاوره‌یی اورایه
بیراق. دادی پالوزه‌نی پیشیردی . ده‌ده
چاپایی قالدیردی . قارداشیم بو یازی‌یی یاز مادی
بو پابوجی قوُیما . شو قوشاق قیپ قیرمیزیدیر.
قوزی ایله قوچ آرپه یئیور. بیزده پاره یوق ؛
داییده چوق پاره وار .
ص، حـ، صـ، ص
س، سـ، سـ، س
صا، صی، صو، صو، صاص صوصی
سا، سی، سو، ساز، سوز
صاتیم، قیصقاج، صاری، سوء، سچید.
ص، ص، ص، ص، ص، ص، ص، ص.


٢٦
بای صالقم اوزوم ویر ده ده صاریق صارار
دوز ، اوزوم ، جوز ، سوز ، یوز ، اوز ، سوت
سویله ، شویله ، بویله ، اویله
صالقم ؛ قیصقاج ؛ صاری : سوت ؛ سوز ؛ سميك
صیجاق ، صوص ؛ صاوول ؛ صاریق ، صریق
قیصیق ، صالاق؛ یوریه، صاچ ؛ صارقیق ،
صاچاق ، صالاموره ، صیرا ، صوبا ، صوبا ، صاپ
باصیق ، صوجوق . قیص قیوراق ، صیم صیق ،
مطاره واوخیه مقبوضه خفیفه در.
قی، ضمه مبسوطه خفیفه در.
بابام بیر قاچ نیل آلدی . ایسه صا یا صاردی .
صال ده ره ده یوز ییور . صودی ایچرم سودلاقی ییه ییم


موص مور، ماص ماوى ؛ صال ، صاقصی صارٍ
صوووق ؛ صالاق .
اوراده بیر صالقیم واردی . چوجوق
بیدی . صالامورایه بالیق قوبیدی . دادی
صوابی یا قمادی (یاقادی) . چوجوق
قولومه اوردی ؛ ماص ماری اولدی .
شوباراقله باصية دير . با با مده چاقی یوق ؛ چاقده
صاپ یوق ؛ یاره می آرقه داشیم صاردی . بیزده
صوجوق یوق ، بیر قاچ صالقیم اوزوم ایله بیرقاچ
آرمودوار
ط ، ط ، ط ، ط
ت ، ت ، ت ، ت
طا ؛ طی ، طو ؛ طو طاص ؛ طاط
تا ؛ تی ، تو ؛ تو ته ؛ تار


۲۸

چوجوق طوپاج
چه ویرییور

طاسده سودوار
قوطوده
چوقولاته وار

اوت ؛ پور تاقال ؛ طاتلی ؛ (طاتلی) اورت ؛ دورت
دؤت طوپوز ، طوت ؛ جوجوق قاچدی ، طاش
اتدی۔ اویاراماز دیر۔ طاش آتما ، طوپاچی، بیراق
تاوه یی صاللاما . بالیق صیجاق تاوه ده دورییور۔
چوجوق طاش آتیور یاتری یازمایور ؛ اوقومایور
یارامازلیق ایدییور بابام بیزه پورتاقال ویردی طاتلی
سوز سویله . اوت قیرده اوواده بلیته طوپوزی
قوسه اوتویور . قاز قامبیور . سود ایله یمیه ایستریم ؛ بیر آز و په
بآلاته ایسته رم طاسه آتما ، طاسی قیرده قوطولی قاپاما طوپاجی مدرسد ۔
ط ، ط ، ط ، ط ، ط ، ط ، ط ، ط ، ط ، ط


۲۹

اوراده بیراق قالدیرما ، صیجاق صودی ایچمه
ده وه اوْواده اوتلایور. ياراماز چوجوق صوقاغه
طاش اتیور . قیز طاسی قیردی. قارده شیم شوراده
دورویور. طوباج چه ویریور ، قوطوده بال واردی
قومشومیزدی. طاتلی صو ایچدیم دویودم
غ ، ـغـ ، ـغ ، غـ
غا ، غی ، غو ؛ آغ ؛ باغ ، داغ ،
غول ؛ غیم ؛ تیغ ؛ چیغ ، بوغ
آیاغی قالیندر بوباغ طاشلقدیر . شو دره صیغدیر . قاری بوغدا ،
یازلقدیر .
غ ، غ ، غ ، غ ، غ ، غ ، غ ، غ ، غ


٣٠

قوش غاغاسیله يیر بالیغجی آغ ایله باغچه دا آغاج وار

بالیق طوتار

داغ ، ياغ ، آغ ، باغ ، صاغ ، اوغ ، بوغ

غول ، اوغور ، آغاچ ، قوغوق ، تيغ ، صيغ

غاغا ، باغا ، باغلی ، صاغلیق ، باغچه

آغی آت ! بالیق طوت . دوغری سویله .

اغاچك ياپراق قالمادی . قومشو چوجوغی قميص

قيوراق باغلادی ! داياق اتدی . باغچه ده قوش

او تويور . باغده ده ره اقيور . شو بارا قله ياغلی

باغچه ده چوق آغاج وار. اغاج صيقا . واغ صيقار ...


۳۱

بويا ايله بويالیدیر. اداده آغ ایله بالیق طوتاریز.
صاغ قولوم چوق اغرييور، قوش غاغاسيله داری
غاغالايور. قاز شو صوغوغه صوقولدی. بوغچه ده
چاماشیروار. ياواش ياواش شوداغه چیقالم
اولورمى؟ اوقيز قارده شيله قايره چیقیوردی
قوشدو وغری سوييله مه يو بو آغاجوق دا غلیقلیه
ن ، نـ ، ـنـ ، ـن
نا ، نی ، نو ، نو ، نه ، نان ، نار
نور ، قان ، قین ، دون ، یانغین ، دان
قوشوقزي ارابه ایله اونیویور. او غلانر سوقاقده اوهو جه شق
اوینایور.
نان ، نامه ، نه ، مان ، سنه ، سين ، من


۳۲

قادين يانغين
نار ، نام ، ناس ، نور ، دؤن ، اون ، اؤن
يان ، قان ، قين ، صاقين ، دولغون ، چاپقين ، صالقين
بونه دير؟ - بو يانغين دير! اوراسی نه دير؟ - باغچه دير
چوق قونوشما. قومشورومجه قونوشيور يالان سؤيله مه
بو قادين اننه مدير: تاری سه وه ريم دون اقشام الدز
يانغين واردی . بيزده اويونجاق وار. شودره
جوشغون دور . صاقين اوچورومه ياناشما .


۳۲
ف ، فـ ، ـفـ ، ـف
هـ ، ـهـ ، ـه ، ه

فا ، فی ، فه ، فو ، فاف ، فیف
ها ، هی ، هو ، هال ، هین ، آه ، بیه

فاره فورون فاصولیه

هیچ ، آه ، واه ، ماه ، شاه ، هیچمریقی ، چایک
فورا ، فبریل ، فاراش ، ماهتاب

بابامی هیچقریقی طوتدی آخشه مده هیچ پاری یوق
قیز چقون قپر دی زیرا یا را ماز در .
ف . فـ ـ ف ، ق ، ـف ، ف ، ـفـ


۳۴

بوراسی فوروندر. چوجوق بيرفنجان سود ايچدی
قير فيستاینی پیرتدی بواقشام ماهتاب وارباغچه يه
چیقالم، صالينجاقده صاللانه یم . هایدی اویله اولسون

ح ، حـ ، حـ ، حـ
خ ، خـ ، خـ ، خـ

حا، جی، حو، حو، حاد، حاد، حوح،
خا، خی، خو، خو، خار، خمار، خام، خُور
ساخته، حاجی، خوی، خیار، حُويرات
قایی لی حيا لاند ببير ديلمى ايدى. اون پاره ویردیم.

ح ح ، خ خ ، ج ج ، ح ، خ ، ج ، ج ، خ ، ع ، ع


خپیا ، خوش ، خام ، خان ، بوخوردان ، خانه
بوحاجی بابا یا باشخی دیر. بوخیار خامدیر. شوخوپیا
چوجوق ، حاجی بابایه چارپلدی. بوخوردانی ویزچوجوق
بیرخوش لا قیردی سویله یور ۱۰ قویله خوراتلیق ایتمه.
خیره خانی ایستا نبولده دیر. خوی قولای قولای چیقماز
شوآرموده چوق خوش . بوآرمود خامدیو توشو
چوجوفی ده خونراتدیر!
کا ، کی ، که ، ک ، کير ، كور ، پال
ك ، كـ ، ك ، مك
بیلدی یاره اطا، اوراده دیگه نه وار ؛ کیلی کیم یا قدی! کو تو او طا،
کوتو جونی کوکوندن سردك لي .
ك ، كوك ، اك ، مك ، مك ، مك ، مك


۳۶

دیکیش ماكینه سی بیر قوطو كبریت بیر كومه طاش
دیوك ، سلينه ك ، كاس كين كباريت كيم، كيليم
سيليك، د يكن ، كول ، كين كوتو ، خان پاك كنور
بو چوجوق کمدیر - طا نيمایورم . یا لان کونو بیلی
خویدور . بوا و لموق سیلیكذیر. كبرتى كیم ایسته دی
شوطاش کومه سینی کیم پیغدی؟ شو افچاق اری هیدر
سلینه کمی دیر - سلینه كدیږ شواك دوران كيرلی جوجوق
كمديره قومشو چوجوفی دیر كبریت ایله چیج او ماما
كول قاریشدیریما . ديكش ما كینه سنی قالدیرما.


۴۷
ث، ثـ ، ـثـ ، ـث
ذ، ذ
ض ، ضـ ، ـضـ ، ـض

ثا ، ثی ، ثو ، اث ، اوث ، ثار ، ثور
ذا ، ذی ، ذو ، ذؤ ، آذ ، ایذ ، ذان ، ذوق
ضا ، ضی ، ضو ، باض ، قاض ، ضیض
ضو ، ضیر ، ضان ، ضو ، باض ، قاض
ضیض ، ضواض، ضان ، ضول ، ضوق
ثای ، ثار ، ذال ، ذیل ، ذول ، ذؤل ، بوذ
بیذ ، ضیف ، شاذ ، شوت ، شوم ،ضوم
بان بیقار نوی چیقماز اقومه داری دیر ناچون امدی شو
ارده جونه قوحی قوشو میرجونی ده بیردان اینی بور اوخاليد
ویره لیم.


۳۸
هر، دم ، فس، یر، ال، او، دل، فر،
دلی، كدی، فسى، يرى، ألى، جميل، دليك
دمير، د،مين، كمال، جلال، جسارت ، سیاه

كدی، كوپك، فس، مكتب

هرایشده جسارت ایسته ر افرین اوغلوم، بوكدی
یا زيمدير كوپك قويروغينی صاللايور كدی سیزنی
قابارتیور كمال فسينی يره دو شوره جك بابام بو كدی يه
اكمك ويره جك

جلال در سینه چاليشنيوردی. هوايك صيحاق ایدی
معلم : باش طرفده بولنان صداسز حرفلر فتحه ايله اوقونور مثا للرك عمومى
صورتده جو قالمزينكا اليشماير لماليدر. هر، دم ، فس، ديه اوقونمالیدر
بوكا اشارت حركتي ايسته ر .
ولی اوده قالمه ایدی، اوينامق ايجودن دولابی قار يشير ما يه
باشلادی، فینجانلری قیردی .


۳۹

دیشاریده سوقاقده او بیر چوجو قلر اوینایوردی جلال
جان صیقنتسندن دفتری قاپادی، سوقاغه چیقدی
پشیمان اولدی، زیرا مکتبده درسنی بیله یورددی.

ایشلتدی
ح خ ، ص ، ض ، ط ، ظ ، ع
غ ، ف ، حه ، حا حك ، حاك
صه ، صا ، بص با ص صه ضر
طه طر عه بع عن غم ، قل

معلم: قالین حفرلرك فتجله لری (١) در. حه، حاایدر صورنده
او توتمالیدر.
باشقه لرینه ایلیك ، تملی دیر . ایلیك بیر وظیفه دیر.


۴۰

ماسه، قاصه، قورباغه، قابلو مباغه

علی اوداده اویونجاقلریله اوینایوردی قرمشو قیز
صبیحه ده اوراده ایدی اوینامق ایسته یوردی اما
علی صومورتییوردی. صبیحه یه هیچ سوزسویله مه یورد
صبیحه یتیم بر قیز ایدی اویونجا قلری یوق ایدی جانی
صیقیلدی، اغلامغه باشلادی علی پشیمان اولدی
صبیحه یی الیندن طوتدی اوقشادی. صبیحه اغلاما
دیدی: اویونجا قلریله سن ده اوینا.
ن ك ك ك كـ ـن
کا، کی، که کو، آن صوْن، أَن.


۴۱

بو او چوقاق کیمکدیر؟ افندیم، قومشو قیزینیگدیر.
صوگره نه یاپاجقسیگ، صوگره وطوروب درسمی
اوقویاجغم. آفرین سن پك ایی بیر قیز جغز سیگ.
باباگیز اوده میدیر. خاییر افندیم، اوصباح‌دن بری أَوْدْ
یوق. شو دیوار یگ اوزرینه چیقان چوجوق کیمدیر او
باباینی بیر چوجوق دور کندیسینی طانیمایوروم، سؤیله
اینسین چیقماسین، صوگره دوشر. اوصاویر چوجق
هیچ اویله یاپارمی! سن نیچون یاپدیگ عفوايت بابا جیغم
یابد شایا جمام:
کی= ى، یکم = ییم، یکگ = بیگ =، يكز = يمانز
یکگز= بیگیزه بیکی = بیه کی، بیکم = بیه ییم
بیه کك = بیه ییگ، بیکز = بیه یماز، بیگکر یگیر

کوجونل بابا سی دایان آلدی، زیرا قورباغه‌یی اولدرمك ايسته‌دى.
براک ویرسین ده‌دیسی صدان اینده آلدى.


۴۲

بیلدیکم، بیلدیکك، بیلدیکی، بیلدیکمز، بیلدیكکز
اِککم، اکكك، اِککی، اککمز، اِکککز.
بشیکم، بشکك، بشیکی، بشیکمز، بشیككز

بِربويوك بر اُودا ده اُوتور يوروز. بزمِ اَويز
اوج قاتليدر. اَويمزِيك اَلى طاشدن ديز ديواريِك
اوست طرفى اخشابدر. هرقاتيِك بَرقاچ اوداسى وار
مِك صالونى زمین قاتنده ديز. قبول صالونى ده برينجى
قاتده دير. بنم یتاق اودام ايکنجى ده دير. هرقاتك
او برينه برمرِ ديوه ن ايله چيقيِلير.
اودا سِك قپو و پنجره لرى واردير. قپوو پنجره لريك
پرده لری وار پنجره لری چرجیوه لر طاقيلمش جامار وار.
پنجره لريك بيرده قفسلرى وار یاتاق اودامك ايکى قارپوُله
ايله بر كوچوك ماصه، ايكى ده صندلیه‌وارقارپوله‌لری
معلمه : حفررك كا فلرك ایلى یله تبدیلی عملی صورتده ،اوقو نماليدر.


۴۳

برنده کوچوک همشیره یاتار همشیره مینک ایکی ییکی
واربلیم، دیونجاقلریم وار بونلر دوکا بلدید
ب = بی ، ت = تی ، م = می ، ک = کی ، ل = لی ،
فاطمه ، بر، فر، سر، دکز ،سکر

جمیل درسنی اوقویور فاطمه چنبر چوه ویریور

کدی کتاب ایله اوینایور

کمالده کوچوک بر کدی واردی . کدی چوق سئوه برشی ایدی .
کمالی صر وردی . کمال ده اونی چوق سوردی . اماز و اللی یه هیچ راحت
دیر مزدی . کمال هیچ ایی پاییموردی .


۴۴
بوکتاب کیمَکدِرد ؟ افندم ، بوکتاب بنم در. بونی نره دن
صاتین الدین افندم ، -- کتابجیدت صاتین آلديم . قاچ
غروشه ؟ سکز غروشه بو سوقاق نره یه چیقاردوغری
گ گ
گا، گی ، گه ، گو ، گیت ، گل ، گم ، گز.
گمی ، گبه ، یگجه ، گون ، گونش ، گوندوز ، گی

گمی دگزه یورویور گونش دگزدن چیقیور
سنده قاچ گمی وار – بنده ایکی گمی ، ایله برارابه
متعلم بوكا صورت مخصوصنی اوکره ته جکلر در.
ایرکن یات ار کن دائما یهالسه ، بومبسه اوطور شمه


۴۵
واز بوارا به یی سگا(سنگا)کیم ویردی؟ - بايرامك
بابام ويردي . دون گیجه ساعت قاچد یاتدیگز ۔ بسته
دورتده ياتدق يمك يبدك ، صوگوه نجله طمشيو رم او وزه
چكيرك . در سمزه چالشدرق، ساعت دورتن دادن كيد
بزى يا تيردي . بزم ده اويقوف واردي.
ب = بو ؛ ت = تو ؛ ك = كو ؛ ل = لو ،
ب = به ؛ ت = ته ؛ ك = كه ؛ ل= له.
بيوك، كوچك ، سُلوك ، او قومش ، گُوْرُ مش
شی ، ميوه ، چويره ميدان ، شيدا.
هديه = هديه ، تشکر = تشکر؛
دقت = دقت : حدت = حدت


انا یه بابا یه یا ردیم
گونش هنوز دوغدی ، چیستی داملەلری الاچیچکلرك
اوزرندە پارلا يور كوچوك حسن شمد يدن اياقده .
الندە سوزكجلی برتنكه ، باغچە بريني صولا يور، باباسي
احمد اغا باغچواندر کچن گون چاپا ایله باجاغنی یارولدی
شیدی چالشه مايور. كوچك حسن إير كندن قالقمش
مكتبه کیتمه دن اول، باباسنك يرينه سبزہ لري
صولا یور. باباسنه یار دیم ایدییور حالی بوکه (کی)
حسن انجق اون پاشند. در
باقيگر بپری دہ استاغی به اینجش بوصرايك اوستنه


۴۷

اوطورمش، ممنونيتله اوغلنك چالشمه سنه باقور
حسن ده باباسنه يارديم ايده بيلديکندن يك بختيار
عبرت ـ اناکزه ، باباکزه يارديم ايديکز ممنون و
بختيار اولورسکز.
تشکر ايدكز
رفيقه ، والدسی بر پارچه چورك ويرمش ايدی.
رفيق چورکی آلدی تشکر ايده رم ! ديمه دی
والدسی همان چورکی الندن کری آلدی صوڭره کدی یی
چاغيردی، اوکا برلقمه ويردی. كوچك كدی قاغتك
اياقلرينه سورندی. صيرتنى قبارتدى . ايرول در ول
دييه رك اونی اوقشادی والده دیدی که : (كی)
ـ کوريورميسك، کدی قونوشه سنی بیلمہ یور،
فقط کندى حاليله تشکر ایدییور صوکرہ کوپکی
چاغیردی. او کاده چور کدن ارتانی ویردی کوپك
همان قویروغنی صاللا مغه ، شانمنك اللريني يالامغه
باشلادی کوپك ده تشكر ايدييوردی


۴۸
رفیق تأسفله چوجوقك بندیکنه باقیوردی ایچندن
قصورینی اعتراف ایدییوردی
عبرت تشکر ایتمه یی بیله ین اییلکه مستحق دکلدر
(ده ییلدیر)
وفاسزلرك
دوستی اولماز
محمود قورابیه سنی
بییوردی . کدی
قویقونی طویدی
قوشدی، محمودك ياننه كلدی محموده سورتنری
صیرتنه قبارتدی محمود قورا بیه دن بر پارچه دو سوردی
كدى همان قورابيه يي ييدي محمود بوتون كو كليله
كوليوردی قورابیه‌یی پارچه پارچه کدی یه
ییدیریوردی. محمود کدی ایله آرقداش اولدی
قورا بیه بتدی . محمود کدی یی اوقشامغه


۴۹

قولاقلرینی، قویروغنی چکماگه باشلادی. کدی
راضی (زی) اولمادی، محموده خیرلادی، ارتق طالیقاً
نالیوردی. کدی نهایت اورادن قاچدی مانغالنك
یاننه کیتدی، قیوریلدی یاتدی.
محمودك جانی صیقلیوردی. کدی یی ارقداش طوتاریق
ایدیوردی. مکر (مایر) کدی محمودی سه و مه یورمش
قورابیه سنی سه ویورمش. محمود بردها تجربه ايتمك
ایسته یوردی. كدينك براز قويروغنی چکدی.
کدی شرتله قالقدی، محمودك النى طير مالادى شيدى
کدی دوشمان ایدی. محمود اغلایه رق اننه سنه کیتدی
كدی يي شکايت ایتدی. آننه سی حق ویرمه دی
محمود کندیسنی حقلی بولیوردی !لکن(لاکن) محمودى
آكلامايورلردی. محمود آرتق وفا سز کدی یی
سه ومه یوردی بردها قورابیه ویرمیه جکدی.
عبرت - خود کام، و فاسز اولما یگز، چونکه هیچ
دوستکز قالماز.


۵۰

معذبلك ایتمه ييگيز
مكتبده سامی یرينه اوطورمش بويوك بر دقّتله
يازیسنی يازیوردی . بدری يا نندن گیجدی قولنی
دورتدی. قلم اولا يوقاری یه، صوڭره اشاغی یه
حركت ايده رك سطرلری بوزدی سامی حدّ تلندی
فقط آرقه‌سنه باقمغه وقت بولمازدن معذب بدری
صيوينشدي .
مكتبدن چيقديلر، تنها برميدانلقده برقاج چوجق
طورمش، زيب زيب اوینايوردی بدری اوزون


۵۱

گچركن ایاغیله زیپ زیبلره چارپدی، داغیتدی.
ارقد اشلرينك اویوننى بوزدی. صوكره بونلرك
اوفكه سنه باقمايه رق يولنده دوام ایتدی .
اكمكجينك يانندن کچوكن، دكاننك اوكنده ایری
بركوپك ياتيور. اویويوردی. پدری بواویویان
كوپکه ده براویون یاپمق ایسته دی.کوپکه یا ناشدی یا نغیله
براز قويروغنه طوقوندی .كوپك خورلامه سنى كسدی
لیکن (لاکين) يرندن هیچ قیملد امدی . بدری جسارت
اله رق حيوانك قويروغنه شدتله باصدی،همان قاچمغه
قويولدی.فقط برنجی ادیمى هنوز اتمامش ایدی که ایری
ایرى كوپك بدر یی باجاغندن يقالادى. إنصافسزجه
ديشلريني اتنه باتير يوردی.پدری یی قورتار مغه قوشانلر
قالدی دیلرده اوينه اويله گوتوردیلر.
عبرت - مُعذيلر البته جز الرينى بولورلر.


۵۶

اطاعت
انا كزك باباکزك سوزنی دیکله ییکز جميل
مکتبه كيتمك ايچون بر دره نك كوپریسندن کچیوردی
والده سی اوکا دایماً ( دایما) شویله تنبیه ( نصیحتی) ایدردی
جمیل كوپريك اوزرندن صارقوب در یه باقما.

جميل برگون ینه کوپریدن کچیوردی. اونی بر مراق
الدی؛ ایچندن «كیم بیلیر» دییوردی، دره نك صویی نه قدر
(قادر) گوزل، نه قدر برّاقدر، صويك ايجنده بالقلر مطلقاً
گوزل كزور .» مراقنی یکه مدی. قورقولغك ديبنده بر كومه
طاش واردی. طاشلرك اوستنه چیقدی یوز اوستی
قورقولغه قپاندی در یه باقدی.


۵۳

دره نك دیبنده آچیق چاقل طاشلری گوزوکیوردی
بالقلر بوقدری جمیلك باشی بره دوندی، دره نك ایجنه
دوشدی. یولدن کچنلرمان قوشدی جمیلی دره دن پایلمش
اوله رق چیقاردیلر. آلننده قوجه مان بریارق آچلمش ایدی
جمیل، یاره سی ایی اولنجه یه قدر اوده، اوداسنك ایچنده
بر هفته (هافتا) قدر قالدی اننه سنك سوزینی دیگله ممی
ایچون آزقاسین هلاک اولیوردی.
عبرت - أننه نك بابا سنك سوزینی دیگله مه ین چوق
فلاكتلره اوغرار
مرحمتلی اولکز، همجنسکزه یاردیم ایدکز
صدقينك بابا سی آریه ایله باغه کیده جك ایدی. جمعه
اولدیغی ایچون صدقی یی ده برابر آلدی. ارابه یی گوزل بر
آت چکیوردی. صدقی مغرور و ممنون ایدی


۵۴
باغدن دوننده ات دها كيفلی قوشيوردی صدقى دها
شطارتلی ایدی، توزلويولك نهايتنده‌ياشلی برايشجی كوردی
ارقه سنده برچووال، النده بر قازمه واردی یاواش
یاواش يورويوردی، يورغون اولديغی حالندن بيللی ایدی
آرا به شیمدی یانندن کچیوردی بابا آرا به یی طور دیردی
(طوردیرتدی اختیار ایشجی یه دیدی که:
آدمجغز کلکزده بزمله برابر ارابه یه بینکز برازده
سنراحت ایدکز.
ارابه ده یالكزایکی کیشی ایچون یر واردی. اونیچون
صدقی ارابه جينك ياننده وطوردی آرابایی تکرار گوزل
طورو (دورو) آت چكيوردی.


۵۵
صدقی باباسنك مرحمتلی اوله سندن متأثر اولمش ایدی
باباسنی شیمدی دها چوق سه ویوردی. ایچندن بوبودیم
زمان بنده همت احلره باردیم ایتمکه چالشه جغمه بابام کی ایی
اوله جغم ، دییوردی . صدقی بوایلک مثالندت چوق
ممنون اولمش ایدی بختیار ایدی .
عبرت ـ اييلك ايدنلر بختیار اولور.
ابوییکزه اطاعت ایدکز
بر لیسی قویون ، گوزل بیاض (ز) قوزیسیله تارلا لرده
اوتلایوردی. تارلانك اطرافى چیتله چوریلش ایدی قوزی
پالکزل قدت حیاتی صیقلیوردی، قوشمق وينا مق
چیتدن آتلامق اوزاغه ا ورمانه گیتمك ایسته یوردی
آنه سنك يا نندن اير يليور تکرار دونیوردی انه سی
متصل مه ليور، قوزى يى يا ننه دعوت ایدیوردی
سانکه اوکا:


۵۶

«یاغدن ایریلما، اورمانه گیتمه، دیمك ایسته یوردى
اورمانده قوردلر چقاللر وار، صوڭره سنی ییرلر.
خوپا قوزی اننه سنڭ توصیه سنه قولاق آصمادی
چیتی اتلادی قوشمغه باشلادی. بر آز صوڭره اور
مانده بولونیوردی.
اوراده گوزل یشیل اوتلر واردی. آغاجلرڭ آلتنده
و گولگه لی ایدی قوزی ممنون ایدی.
بر ازد ن چاليلرڭ آراسندن بر جانوار گوزوكدی
بوقورد ایدی. قوزی قورقوسندن اوتلرڭ ایچنه
سلندی. سسینی چیقارمایوردی. قورآنچاینجار
یورییه رك کیجدی قوزی یی کورمه دی. قوزی
قورقوردی گونش باتمش ایدی اورتالیغی قرانلق


۵۷

یا تمش ایدی صباحه قدر طاقشز قوزی قورقوایچند
قالدی . صباحله بین اورادن کچن بر چوبان قوزی
یی طانیدی الدی آننه سنه کوتوردی .
قوزی، بردها آننه سنك یانندن آیر لامغه یمندن قرار
ویرمش ایدی . عبرت ـ آ بویننه اطاعت ایتمه ین چوق جفا
چکر .
ایکنجی یوز     درس
ی = ۱ . كبرى = كبُرا ، مصُطفى = مصطفا
دعوى = دعوا ، زهرى = زهرا
اً = ان . اعتبارا = اعتباراً ،
جداً = جددن ، ذاتاً = ذاتن ، تعمّیماً = تعمین
ة = تن = لحكمةٍ بغير حقٍ = حققات
ژ ، ژا ، ژی ، ژه ، ژو ، ژان ، ژاله ، ژیك ،


۵۸

حد یکزیکمک چالیشکُز

مُصطفیٰ اَوده اوطوریور، پنجره دن دیشاری
یه با قیور دی. گوزل بر روزگار خفیف، اَسِیوَرْدی
مصطفانک مکمّل براوچورتمه سی واردي ارقدا
شاری روزگاری گُورنجه اَوینه قوشدیلر، مصطفا
یی چاغیردیلر ـــ هایدی اوچورتمه گی اوچورتالم
دیدیار باق روزگار نه گوزل اسِیور.
مصطفیٰ موافقت ایتدی پنجره دن چکیله رک
اشاغی یه ایندی. اوچورتمه نك ايي قويروغنه
قاریشمش ایدی؛ مصطفی اییرمق ایچون ایبی
عجله ایله چکدی . ایپ ایله قویروق بوسبُوتون


۵۹

قاريشدی مصطفی حد تلندی ، دها سرت
اوله رق چکدی. قویروق بريرندن قوپدی
خارچین چوجوق حدی یکه مدی بردها، رها
چکدی، او كوزل اوچورتمله یی ده قویروغنی
ده، ایی ده پارچه پارچه ایتدی. ارتق النده
بوز و اللی پارچه لوقالمش ایدی آرقداشلری
چاغیر یوردی، روز كارنك اسديکندن بحث
ايد يورلردی مصطفی قیودن ديشاری چیقما
النده اوچور تمه يرينه پارچه لرني طاشيوردي
هپسی محزون اولدى. مصطفی سوقاغه چيقمق
ده و از گچدی ؛ او کوندن اعتباراً هپ او ده قالدى


۶۰

جان صیقینتیلری ایچنده وقت کچیریوردی آرتـق
بدبخت ایدی عبرت - حزتنی یکه مه بن مسعود
اولماز ، بدبخت اولور.

باشقه سنك مالنی صاقلاماميكز

زهرایی اننه سی اسياناق طوپلامغه کوندرمش ایدی
زهرا اسياناق طوپلارکن برلاستيق طوپ بولدی سونجندن
اسيانا قلری برطرفه آتدی. طوپ ایله اوينا مغه
باشلادی. ایچندن:- اوخ نه اعلا، دیوردی، آرتق
جانم صیقلو قجه طوپ ایله اوینایه بیلیرم .
بر آزاوینا د قدن صوكره خاطرینه کلدی: بوطوپنك
البته بر صاحبی واردر اوکیم اولورسه اولسون


۶۱

شیدی مکدر در، چونکه (چونکی) طوپنی ضایع
ایتدی. عجبا بولديغم طوبك صاحبی کیم اوله بيلين
آزاجق دوشوند کدن صوگره حایقیردی:
بوطوب مطلقا كوچك قومشومز بهجتك در.
اونك النده اويله برطوپ کورمش ايدم. آكلا شيلان
اويناركن بزم باغچه يه آشمش.
شیدی همان گیده یم، کندیسنه طويفي اعاده ايده يم
حقيقةً (حقيقتن) بوطوب كوچك بهجتك ايدى
زهرا طوپنی ویردیکی زمان پك ممنون اولدی، وهز
ایی ایسته دیکی زمان طوپیله او ينامغه دعوت ابتدی
زهراده بوصورتله ارزو سنه نائل اولمش ایدی.


۶۲

زهرا هم باشقه سنك مالنی صاقلاما دیغندن هم
ده بهجتك حالندن ممنون ایدی. زهرانک قلبی
ناموسلی بر قیز ایدی عبرت ـ برشی بولدیغکر زمان
صاحبنه اعاده ایدیکز. بونولو شدن نه قدر سونیو
سه کز اونی ضایع ایدن او درجه محزون اولور
اعاده ایدرسه کز ناموسلو اولورسکز، قلبكز نشأ
ایچنده قالیر.

همجنسکزه یاردیم ایلیگز

ولی دایی دکر مندن عودت ایدیوردی. ال آراباسنه اون چوواللرنی
طولدیرمش، چکیوردی. یول پك یوقوش ایدی. ولی دایی زحمتدن
ترله مش ایدی. آرتق ایلریله یه مز برحاله کلش ایدی. براز طوردی
دیگلندی.
اقشام اولیوردی، يولك قاله جغندن قورقویوردی. او اثناؤ
كويك بش چوجغی كورندی. اقشام كزنتیسنه چقمشلر ایدی.


٦٣

ولی دایی یه هپ بردن سلام ویردیلر. صوكره یورغون آرغین
ارابایی ارتق سورمکله یه مدیکنی کوردیلر همان اختیار آدمه
شویاردیم ایده لم ، ولی دایی، دیدیلر. بش جوجق ارابایی
آرقه دن ایتمکه باشلادیلر.
ارابا شمدی سرعتله ایلریلیه یوردی چوجقلرك هیچ برى ده
یورولمیوردی. چونکه، ونلربش ايدى. بشك قوتی ارابایی کوتوره
پك کافی ایدی
ولی دایی خانه سنه کلدیکی زمان کوچکلره آیری آیری تشکر
ایتدی؛ - الله سزدن راضی اولسون، دیدی خبری عالرایتک
بش چوجق اختیاره یاردیم ایده بیلدکلرندن پك سوینمش ایدیلر
حكايه يي انالرینه با بالرينه اکلاتديلر ونلرده تقديرايتدیلر، افری
اولادم دیدیلر. وطن
بنی سنى افنديلر، شو قدر بطه بی کوربومیگز، او بزم وطنمرك خريطة سين
تکمل ومملكتلمدى دست بخش ايش » در.


بدرم وطنه بویوکدر، بر طرفنه ۱۵ اور طور قنه آغاج ایکی آیده کند یلسنی
کیتسه د کز لرمزه ، اوزاق صحرالرمز، يوكسك ، اوزون طاغارمزه،
يك چوق آچ لر مز ، نهر لمز مز، دره لرمز ، نهایت اور مان اورمانلرمز وار در
وطنمزك طويراغي چوق شلبت ، چوق محصو لدار در وطنمزل طاغلرنده چوق
معدنلر وار در . وطنمزل هواسى غايت لطيف ، غایت معتدلدر

بنی بننی پیاده در ، ولنگری صویکز، دهنگری تاش دکل کوره لك اثبى بوليون
اسکانيا او ليسون، انه چوجو مجالش قانه ناموسني او لوسه كوز الدر ده عالى قدرتك ،
صو دکلی اولور ثقيل، شمائل تاد مستر اولورسه كنز دمله منقزد مقالت ايجنده قالير
وطنك طو پراعندن طاغانره دک برتر قي ، چقار و نظرالى نقدر وطنگ
د کز لمزنده، صا حلارنده، آچلرمز ند، دست تانه ايدنلر ثواقب اليور ا نسانلر
چالشقان ، ا ماز، وطنا طبيعى بر ثلرى ابدرة
چالشقانه، اكمزه ناموسلوا د نيز، واثق دکره ظنى عالی تا جبر تلى
صو دکلی كورمك اك بيوك املكرا ولسون ، قسمت

ادارت تحریریه رودی کلن باسه
قور حس الوعده بر ساند که قرحها
معلم بشارت


[BLANK PAGE]