[BLANK PAGE]


MUH
NAZIF

QIRA' AT


Mohammad Nazif
- Qerâ'at [-e zabân-e torki]
1336 / 1917-18


( عدد )
١٦
کتابخانه
عناية
( عدد )
١٦
( سلسله تأليفات مدرسة مبارکۀ حبيبيه )
- قرائت -
اثر
( محمد نظيف )
معلم ترکی مدرسة مبارکۀ حبيبيه و حربيۀ سراجيه
از طرف نظارت جلیله معارف برای
مکاتب ملکی و عسکرى دولت
عليه (افغانستان) منظور
و مقرر گردید.
دار السلطنة كابل
( در مطبعة مبارکۀ عنایت ) بزیور طبع آراسته کردید
سنۀ ١٣٣٦
طبع اول
(٥٠٠)


﴿۲﴾

بسم الله الرحمن الرحيم

تمهید

حمد خدای را که امروز بسایۀ عرفا نوایۀ پادشاه محبوب القلوب دل آگاه ترقیخواه ، هنر آئین اعلیحضرت ( سراج الملة و الدین ) روحنا فداه ونظارت تمدن بشارت شهزادۀ اعظم جناب ( معین السلطنه ) صاحب افخم ، آفتاب در خشان علم و عرفان ، بر افق (افغانستان) تافته ، این است که : مدارس مهمه و مکاتب مفیده بهر گوشه و کنار دار السلطنۀ علیه تأسیس یافته اولاد وطن نزهت مسکن افغان سرگرم درس علوم و فنون جدیده و شیرین زبان تعلم و تکلم السنۀ عدیده می باشند .
این بندۀ عاجز که در مدرسۀ مبارک حبیبیه و حربیه سراجیه بتعلیم زبان ترکی عثمانی موظف و مأمورم رسالۀ از بهر قرائت زبان ترکی برای تعلیم طلبای مدارس مذکوره با اجازت انجمن معارف ترتیب دادم . امید که طلبای دانش فرجام و سائر ترکی خوانان کرام از قرائت این رساله استفاده و بهرۀ حاصل نمایند .

و من الله التوفیق
( محمد نظیف )


۳

وطن

وطن بابامزك طو پرا غيدر . هر كوشه سنده بر شهید یا تار. وطنمزبك
بويوك وپك كينشدر. وطنمزك يشيل قیرلری ، زمر دکبی طاغلری ، بالطه
كيرمامش اورمانلری ، طاتلی صولری وپك بويوك شهر و قصبه لری واردر.
ايشته بوتون افغانلر بووطنده اوت بو وطن مقد سده طوغار، بويور،
ياشار . هر افغا نلی وطنی سوه ر، وطنی سوميان آلچقدر . وطن بزم جانمز
در، وطن ايچون جانمزی با غشلارز. وطنه‌زی ، پادشاهمز محافظه ايديور . او
نك ايچون پاد شاهمز افندمز حضرتلرینی ، جان و كو كلدن سوه رز.

مكتب

مكتب بنم ايكنجی اومدر . مكتبك قپوسندن کیردیکم زمان خواجه
افندی یی سلاملارم والتي او پرم صو کره بریمه او طور ورم، چانطه می آچار
كتابلرمی چیقاریرم کچمش در سلرمی مطالعه ایده رم . صوكره معلم افندی
درس و پرركن كوز لجه دقت ایده رم . مذاکره لرده صنف ار قدا شلرمله
چاليشرم . آکلا مديغم شيلری ار قدا شلر مدن اوکره نورم . معلم افندی بندن
صوره جق دیه کند می حاضر لادم . كوزل جواب وير رسم مكافات
قنزا لمر نيرم .


٤
دعا
يا رب ! سندن ذهن آچیقلغی ایسترم. چونکه اوقویه جغم. چاليشه جغم. بوصور تله خواجه لرمک حسن رضالرينی تحصیل ایده جکم. اى جناب كبريا ! ايشيدييوروا کلايورم که سن اوصلو و چالشقان چوجقلرى پك سوپيورسك. ايشته بن ده، چوق چالیشیورم . انامی ، بابامی، مکتبمی، کتابلرمی جانمدن زیاده سوییورم ودائما سنی دوشونیورم .
یا رب ! بنى موفق ایت. زيرا پادشاهمه، وطمه، ملتمه صدا قتله خدمت ايتمك ايسترم .

کتاب
احمد بش ياشنده ایدی . هر وقت والده سنه (آئنه بکا بر حکایه سویله) دیردی . والده سی ده کتابی آچه رق احمده طاتلى طاتلى اوقويوب اكلا تبردی . بركون احمد والده سنه کتابلرک ایچنده کی حكا به لری اکلامق ايچون نه ياپمليدر ؟ دیدی .
والده سی ده جواباً - ( چوجغم او قومه يي او كر نمليدر) دیدی .

کوچوک بر مکتبلينک کونی
صبا حلين ايركن قالقارم ابدست الوب نماز مى قيلارم. صوكره، قوندره لرمى تميزلر، قسمی فیر چالار، صاچلر می طارار غیه جه کینیرم ، صباحلين پيه جکمی برطوغری مکتبه کیده رم. مکتبده اوقور و يازار، حساب درسی یا پارم بعده ، او کلنه قدر چاليشيرم صوکره او كله طعامی ایدرم ، اوکله دن صوکره


اوقونه جق درسی ده اوقورم . بر ساعت قدر مشق ایله وقتمی کچریرم .
ایکندی وقتی اولدی می؟ مکتبدن چیقار طوغریجه اویمه کلیرم او ده یارم
ساعت قدر استراحت ایتدکدنصکره اوطه مه چکیلیرم ، اوکونده او قودیغم
درسلری مطالعه ایده‌رم . اقشام اولونجه یمکمی بك بابامله بر سفره ده بیرم
بر پارچه استراحت ایده‌ر کن تکرار اوطه مه کیدوب اوقو دیغم در سلرمی
کندی کندیمه تکرار لارم. صوکره کیجه لکمی کیینوب قاریوله مه یاتارم .
عقللی چوجق
صبا حلاین پك اير کن قالقارم بونكچون وجودم پك صاغلامدر .
خروسلرک او توشندن صباح اولدیغنی اکلار همان یاتا قدن فیرلارم ،
تر ليكلر يمی كيير بر دقيقه ايچنده قالقمش بولنورم .
پنجره يه قوشار پرده يي قالديريرم . كوك يوزينك ماويلكنى ، كونشك
طوغوشی هوانك ابي اوله جغنى بيلليريرم .
همان، وصلغه یا ناشه رق فورچه ایله ديشلر می، بول صو ایله ال و يوزيمى ييقارم
صاچلر می طارارم . ابدست آله رقه صباح نمازین قیلارم .
صكره البسه می فیرچه لارقوندره لرمک تو زینی آلیر همان كييزم .
پدرم نمازدن صکره بانچه یه اینوب كزينور ، همان یاشنه یاقلاشه رق: بابا جغم، سا
عد، ایدرسه کز برابر کزینه لم، مكتبه كيتمل ايچون دها ایکی ساعت وقتم وار دیرم.
پدرم ايركن قالقدیغمدن پك ممنون اولور . صباحک طاتلی سر ینلکلرنده
قوشلر اوتر کن بز بابا او غل یان یانه باغچه یی باشدن باشه طو لاشیرز، و تازه هوادن
مستفید اولورز .
وطن پرور چوجوق
وطنی سوه نه وطن پرور ديرلر، احمد پك كوچوك بر چوجقدی ، بر كون


٦

محاربه اولمشدی . دشمن حدودلری آشارق طو پراقنمزی چکنه مشدی . فقط ،
بوتون کویلیلر امداده يتيشن عسكر له برابر دو شمنه قارشو طور مشلردی . ایکی
ساعت قدرد وشمنله بو غاز بوغار. چار قاشمشلردی . بواثناده احمدک باباسی شهید
اولمشدی . لکن کوچوك احمد همان با باسنك سلاحني اله رق و بركيمسه یه برشی سو
یلیه میه رك غوغايه قاریش مشدی . فقط كوچوك احمد با با سی کی شهید اولمشدی .
محاربه دن صوگره عسکر احمدك جنازه سنی بابا سنك ياننده بولد قاری
زمان شاشير مشلر و اغلا شمشلر، بو شانلی وطن پرور چو جغه يك آجيمشلر
بواشناده قوماندانك امريله احمدك جنازه سی افغانستنان با راغنه صاريلدي و
کوکسنه ده برنشان طاقيله رق مزاره کتورلدی كوچوك احمدك جنازه سی آرقه
سندن بیكلرجه عسکر بیکلرجه اهالی واردی هرکس بربرینه (شانلی چو
جق) آه نزده بوشر فه نائل اوله بیلسه ك نه مو طلو دییورلردی .
زکی چوجق
برکون کویلی بر چوجق ، کندسندن درت بش یاش بویوك بر برادر يله برا
بر مکتبه کیدییوردی مکتب بر از اوزاق ایدی . براره اق چوجق برادرينك
بوينه صاريله رق ــ جانم ، قارداشم! بوکون مكتبه كيتميه لم ده شو را جقده
كولك كنارنده اوینایه لم ، وقتمزی کچیر، لم دیه یالوارمغه باشلادی . برادری
قاشارینی چاته رق :
يوق: مکتبه كيتما،ك اوله ماز : حایلا زلق لازم دکل : هايدى بقالم! يو
رو ! دیدی . بر آز دها یورو دیلر بواثناده بر بال آریسنك چيچكدن چيچكه او
چمقده اولدیغنی کورنجه ایچنی چكه رك ، آه نه اولوردی بنده آری اولیدم !
نه مکتبم اولوردی . نه ده برایشم ! دیدی .
برادری ! ــ وای سن! آری یی کندک کی تنبل بر مخلوقمی صانییورسگ؟


۷
یدیکمزبالی کیملر یاپیور ؟ ــ بونلر چیچکلردن بال طو پلارلر ، بال مومی یاپارلر ،
قووانلره دیزرلر ، قیشین ییه جکلرینی یازدن حاضرلارلر جوابی ویرد
بر آز دها گیتدیلر ، آغزینه چوپ چوب آلمش بر قوش گوردیلر ، چوجق
برادرینه دیدیکه : ــ باق ، ایشته قوشك هیچ برایشی یوق ، بن آنك یرنده اولسهم
بوتون گون ایستدیگم یره گیده ر اکلنزم ، دیدی .
برادری ، قوشلرن دائما یردن چوپ چوب طوپلامغه ، بونكله یووا یاپمغه
یاورولرینی بسلمگه مجبور اولدقلرینی سویلیه رك آنلر ك ده کندیلرینه کوره
ایشلری اولدیغنی آکلادی .
برآزدها اوته ده ، یول اوزرنده یا تمش بر كوپك كوردیلر ، چوجق :
آرتق كوپكك ده ایشی یوقدریا ! دیدی .
لكن او آنده ایشیدیلن برایصالق اوزرینه كوپكك يرنده صچرایوب بر از اوته
ده چوپانلری یا نندا ولدیغی حالده او تلا مقده بولنان قویونلره بكجيلك ايديوردی.
ذکی چوجق بونك ده ایش صاحبی اولدیغنی آكلايوب سكوت ایدر و
دوشنمكه باشلار .
دوشوندیگی شوایدی که : دنیاده آری اولسون ، قوش اولسون ، کوپک
اولسون ، حاصلی هانکی مخلوق اولورسه اولسون مطلقا برایش ایله مشغول
اوله جق ، او، ایشی كورمكله يشايه جق . بونك اوزرینه برادرینه دیدیكه :
قارداشم ! طارلمه ، شقا سویلدیم . هيچ بن مكتبه كيتمز مي يم ؟ هر كسك
حتی حیوانلرک بیله برایشی ، بر وظیفه سی وار. بنم وظیفه. ده مكتبه كيتمكدر.
بويوك قرده شی اگیلوب ایکی یئاغنی او پدی . صو كره آفرین ، قرداشم
ایشته بویله اولملى ! دیدی . ایکی قرداش کوله اوینایه یوللرینه دوام ایتدیلر


دفینه
بو چوجقلرگ باباسی اختیار بر چفتجی ایدی برکون خسته لندی . اولوم
دوشکنه یاتدی . چوجقلرینی یاننه چاغیروب دیدیکه :
اولادم ! بزم تارلالرگ برکوشه سنده قیمتلر بر دفینه وار در ، لکن نره ده
اولدیغنی سويلمم . بن اولدکد نصکره وقت غائب ایتمکسزین تارلایه کیدیگز، هر
یرينى دقتله قازگز، بلله یگز، چاپالیگز، تا که دفینه یی بوله سکز . بواویله دفینه
در که عائله مزي يوزلرجه سنه اداره ایدر . اجداد مزدن بزه میراث قالان
بوتارلایی صا تمیکز صا تارسه گزهم اجداد مزک وصیتلرينی بوزمش و هم ده
دفینه یی الدن چیقارمش اولور سکز.دیه نصیحتده بولندى. برساعت صوکره
چفتجی وفات ایتدی . او چکون صوكره چوجقلر همان تارلایه قوشدیلر .
هر طرفی قاز دیلر . حیفا که دفینه دن نشان بوله مدیلر .
تار لاهپ چاپالاندی . چوجقلر . امکلرینك بوشه کتمه سنى آرزو ایتمد
کلرندن بغدای سربدیلر . وقت کلدى. اكينلركماله ایردی. تارلا، جوارده
کی تارلالرك هیسندن محصولدار اولدی .
محصوللر بیچلدى. خرمن دوكلدی چیقاریلان بغدایلر صا تلمغه باشلاندی
چوجقلر بك چوق کار ایتدیلر .
ایرتسی سنه ده بوصور تله حرکت ایتدیلر . مرور زمان ایله اکلادیلر
که مکر پدرلرينك قیمتلر دفینه دیديكه شی ( چالشمق ) دن عبارت ایمش
خرسزلق
محمود افندينك قلمى غائب اولمش ، عجبانره ده دوشورمش ؟ باقكز نقدر
محزون او طورییور ؛ چونکه وظیفه سنى يازه حق بشقه قلمی ده يوقش .
-- محمود افندينك قلمنی بن آلدم ، ایکی سوزیازه جقدم ، ایشته یازدم آلیگز


٩

باقگر محمود افندی نقدر سوندی، یوزی گولمکه باشلادی .
چوجقلر! برشی بولد یغگزه مان آنی صاقلامایگز . زیرا اوسزك مالكز
دکلدر. او شیئی غائب ایدن البته آرار .
سزکی اسکی زیاده سو دیگكز برشی غائب اولسه آنی آرا مز میسكز؟ یا بوله
مز سه گزانگ ایچون آجیماز میسكز؟ آجر سگز دکلمی ؟
البتة سزک بولدیغگزشیمی غائب ایدن ده سزک کی آوار ، بوله ماز سه آجیر
محزون اولور . اگر بولدیقکز شبی صاحبنه ویرمز سه گرسزه (خرسز) دیرلر
«خرسز» ديمك، ناموسسز ديمكدر. باقكزسزه بر حکایه سويليه يم :

بركون عبد الله .
بولدم آننه جگم ! بولد . ، آرتق زنگین اولدق . دیه قوشه ، قوشه
كلدی آننه سنگ بوینغه صارلدی .
آننه سی نه بولد یغنی صوردی . عبدالله، جیبندن بر کیسه چیقارته رق
آننه سنه کوستروپ ديديكه : آلتون طولوب کیسه !
آننه سی نصل بولديغنى صوردی :
سوقاقده او ينارکن بری کچیوردی، جیبندن بوکیسه یچه دو شور دی
اوراده کیمسه يوق ايدى . همان بن آلوپ قوشه قوشه کیتردم .
ديمك سنی کیمسه كورمدی ؟
خیر کیمسه کورمدی .
سنک بو کیسه یی آلدیغنی کیمسه کورمدیسه وجدانک ده طو یمد یمی؟
وجدانک سکا آلديغك کيسه طولوسی آلتون ، سنک مالک دکلدر ؛ آنی
صاحبنه ویر، سن برخرسز اولدک ، دیميورمى ؟
عبد الله اوکنه باقدی . آننه سی ديديكه :


﴿ ١٠ ﴾

سن ظن ايديورسك که بز آلتون ایله زنگین اولورز . حالبوکه بز او قدر
فنا آدملردن اولورز که كيمسه نك يوزينه باقه مايز . چونکه بشقه سنك
مالنی آلدیغمز ايچون ناموسمزی غائب ایتمش اولورز . بز ناموسمزی غائب
ايتمامك ايچون ، شمدی آلتون کیسه سنی صاحبنه ویره هایدی اچاوق كيت!
عبدالله همان قالقوب آننه سنگ بويننه صاريله رق :
آننه جکم شمدی آكلادم ؛ ناموس او قدر قیمتلی بر شیدر که آلتونلر له
بیله آلنماز .

پالانجياق
كويك چوبانی طاغده قویونلرینی اوتلاتير كن قوردوار ، قوردواردیه
باغردی کوپلیلر همان قویونلرگ اولدیغی طرفه قوشديلر .
چوبان بونلری گورونجه کولمکه باشلا دی ( یالان سویلدم ) دیدی کوپلیلر
تکرار دونوب کویه کلدیلر . ارادن بر آز وقت صوگره چوبان ينه ( قوردوار)دیه
باغر مقه باشلادی . كو يلیلر قوشدیلر ، یالان اولديغنى تکرار گورديلر ، دونوب
کویه کلدیلر .
بر ایکی كون صوگره قویونلره صحيحاً قورد کلش ایدی .
چوبان ينه ( قور دوار ) دیه باغر دی . كوبليلر ، ایشتیدیار ایسه ده
يالاندر دیه كتمه ديلر .
قورد دخی سورینگ اک كوزل قویونلرینی پارچالادی .
چو جوقلر! بر سنگ آدی پالا نجیلغه چیقدیغی طوغری ده سویلسه آر
تق کیمسه اینا نماز . ( پالا نجیئک ایوی یانمش ده کیمسه اینانمامش ) دیرلر.
صاقين يالان سويلميكز ، جناب الله يالان سويلمينلری سوه مز .
زشکدار


﴿ ۱۱ ﴾

نانكور لك

نانكورلر كنديلرينه ايديلن اييلكى واكا قارشو فنالق ايدنلر در. بويله
انسانلر اخلاقسز آدملر در. نانكورلرك صوكي سفالتدر .
چوجقلر ! نانكور اولمه لم، بزه ايديلن اييلكلره اييلكله قارشو لق ايده لم.

قارنجه — كوكر جين
بوكوزل حكايه در ايجه ديكليكِز .
بركون قارنجه نك برى صويه دوشمش، يوزه يوزه كناره كيتمكه قُوّتى
يتشميوردى. صو ايچمك ايچون اورايه كلن بر كوكر جين، قارنجه نك بوغولمقده
اولديغنی كوردى . غاغاسيله بر، ايكى كوچوك چالی پارچه سنى آلوب يواشجه صو
نك اوزرينه قارنجه نك ياننه براقدی قارنجه همان چالی پارچه سنگ اوزرینه
چیقدی، كوكر جين ده او چوب اورادكی آغاجِک بر نینک تپه سنه قوندی .
قارنجه . قورتولمشدی .
او ارالق اورایه بر آوجی كلدی ، آغاجده كی كوكرجینی كورونجه ، همان
تفنگنی كوكر جينه چویردی .
قارنجه بوتهلكه یی كورونجه اوتلرک اراسندن آوجينك آياغنی صوقدی
آوجی ایاغنگ آجیسیله همان آیاغنه باقدی؛ او زمان كوكرجين ده اوچدی ،
قورتولدی —
بو حكايه دن نه ا کلا دیگز باقه یم !
کوكرجين قارنجه يي بوغولمقدن قورتار ديغی ايجون قارنجه ده آنی او جينگ
تفنکدن قورتاردی .
بشقه لرندن كورديكی اییلکه قارشی ایيلك ايدنلر مسعود اولورلر .
ا ک كوچوكلره بيله اييلك ايتمليدر . زيرا آنلر ده كندی قدر تلری
يتديكی قدر بزه اييلك ايدرلر .


۱۲

او قویوب یازمه نه ایشه یارار

اولادلرم!
سز اوقویورسگز. یازیورسگز. درسگزی ایی بیلد یگز وقت مکافات
قزانیور سگز .
اوقویوب یازمه نه ایشه یارار سزه اگلا ده یم :
اوقویوب یازان آدملر ، باغچه ده کی یمش ویرن اغاجلره بگزر . یمش
ویرن اغاجلره باغچوانلر خدمت ایدر ، صولار ، باقار . قوری داللرینی آیقلاز .
اوقور یا زار آدملره ده هر کس بویله اعتبا رایدر .
باغچه ده میوه ویر میان اغاجلرده وار در . باغچوانلر ، آنلره هیچ باقمازلر .
قیش کلنجه او اغاجلری کوکند ن کسوب او دون یا پارلر .
اوقومق یازمق بیلمیان آدملرده یمشی اولمیان اغاجلر کی در
اوقویوب، یازان آدملر هیچ کور مدیکی، بیلمدیکی آدملرله قونیشیر ، آنلرله
قونوشیر... نصل قونوشیرمی دیدیگز؟
بشقه مملکتده بری بر مکتوب یازار سزه کونده ریر . سز ده او مکتوبی اوقور
سگز، اوآدمک سویلر کلرینی اگلارسگز؛ او مکتوبی او قودق آنی یازان ایله
قونوشمقدر او قویوب یازان آدملردن برینك حکایه سنی - ویلیه یمده دیگلیگز
بر آدم نره ده بر یازی کورسه اوقومه سنی سوە رِ یمش بركون صو ايجمك ايجون
بر چشمه نك ياشنه کیدر، چشمه نك اوستنده يازیلی برطاش كورير، اوطاشده:
بوطاشك آرقه سنده یازیلی بر طاش وار آنی او قویانلر ممنون اولوردیه یاز
لمش . بوآدم چشمه نك آرقه سنده کی طاشی بولور، اوقور ؛ اوطاشده يازلمش که:
«بوچشمه دن بر آژاونه ده یره کومولمش بركوپ طولوسی آلتون واردر؛
آنی آلوب چشمه نك تعميرينه صرف ایت؛ آرتا نی سنگ اولسون »


۱۳

له

اوقویان آدم كبيدر اوراده آلتونى بردن چيقار برجه زنگين اولور .
اكر او آدم اوقومق بيلمسه ايدى چشمه نك اوستنده اولان طاشده كی
يازى يى او قويه مزدی او آلتونلردن ده خبری اولمازدی .
اوقويوب يازمق انسانك مسعود اولمسنه يارار .
بر اعرابينك فراستی .

بر اعرابی بر چولده طولا شير ايكن آنسزين ايكى كشيه تصادف ايدر ،
يانلرينه كيده رك ديركه :
— غالباً ، سزك غائب اولمش بر دوه كزوار .
— اوت ، صحيح ، بردوه غائب ايتدك ديرلر.
— دوه كزك صاغ كوزى كور، صول اياغى طوپال ايدى ، دكلمى؟
— اوت اويله ايدى .
— برطرفی بال ، برطرفی ده بغدای یوکلو، دکلمیدی ؟
— اوت ، اوت تمام اويله ! ديمك اوليور كه سن آنی کوره لی چوق وقت
اولمامش . هم ده مادامكه يوكنك نه اولديغنه ، اياغنك طوپالغنه ، كوزينك
كورلغنه وارنجه يه قدر دقت ايتمشسڭ، اوحالده بزه مطلقاً آنی بولور،ياخود
كوستررسنك .
— طوغريسنى ايسترميسكز بن سزك دوه كزى كورمدم غائب اولديغنی ده
شمدی سزدن خبر آليورم .
بونك اوزرينه بوایکی آدم اعرابينك ياقه سندن طوته رق حاكمك
حضورينه کتوردیلر . اوستى باشى ارانيلير ، فقط هیچ برشی بولنه ماز ،
يالا نجيلق، ياخود خرسزلق ايله اتهامنه سبب كافى اوله جق براماره ده كوريله مز.
— حقمده بر سوء ظنه دوشميكز . بكا « ايا سی » ديرلر. يالكزلقله عمر


١٤

کچردیكم ایصسز بر چولده ده نظر ملا حظه يه النه جق شيلر بولورم .ایشته
بر از اول چولده كيدركن صا حبنك الندن قاچمش بر دوه نك اياق ايزلری
اوزرنده يورومكده اولديغمی اکلادم؛ چونکه ینه اويولده او ايزلردن بشقه
انسان ایزینه دلالت ايده جك هيچ بر علامت کوردمدم .صوگره حيواننك
بر كوزی كور اولديغنی اكلادم . چونکه كچدیکی يولك يالکز بر طرفنده او
تلايه رق اوراده کی چمنلری کسوب يیمش ایدی . دهاصوگره براياغنك طوپال
اولديغنی میدانه چیقاردم ، چونکه حیواننك درت اياغندن برى بالنسبه دها
زیاده خفیف برایز حصوله کیترمش ایدی . آغزند. برديش اولديغنه حكم
ایتدم ، چونکه او تلادیغی طرفی ایجه مسافه لره قدر دقتله معاينه ايده رك
آغزیله ایصیر دیغی محلك اور ته يرنده فضله بر چمن دقنی بولند یغنی کورمش
ایدم ، دوه نك يوكنى تشکیل ایدن شيلره کلنجه : طو پراق اوزرنده طو
روب دیکلنمكسزين ذخیره طاشیان چالشقان قاریجه لری کوره رك برطو فنده کی
يوكك بغدای اولد يغنی ، اوته یه برويه كومه كومه طو پلانان سینکلردن
ده دیگر طرفند. کی يوكك بال اولديغنی ادراك ايتدم :

- ناموس وقنا عت -
بركون كباردن برذات بر شمند و فر استا سیوننه كلير. شمندو فره كيرمه
دن بر موزدن او کونکی غزته لردن بریله بر ده رساله آلير . چیقارير ر. وزعه
بر چاريك مجيديه ويرر آند نصکره بر نجی موقع بیلیتنی آلیر . تمام شمند و فره بنه
جکی برصره ده ارقه دن بری :
- افندی ! افندی حضرتلری : دیه باغير را و ذات ده دونوبا قار که
کندینی چاغیران . براز اول غزته الديفی موزع .


﴿ ١٥ ﴾

آد مجغز النده طو تدیغی بر عثمانلی آلتوننی اوزاده رق .
ـ افندی حضرتلری ! دمین سز بکا بر چاريك يرينه برلیراویره شسكز !
آلكز آلتو نكزی ! دير .
افندی بوكوچوك تاجرگ بودرجه ناموسلی اولدیغنی کورونجه فوق الحد
محظوظ اولد قدن بشقه جیبندن برده بر مجیدیه چیقاره رق :
ـ آل بونی سكا ! ناموسكار ا ولديغك ایچون هدیه اوله رق ویریورم .
آفرین ! ممنون اولدم ، انشاء الله دائما اویله اولورسك دير .
انسان ناموسلی اولملى . باشقه سنك غفلت وخطاسندن استفاده ایتماملی .

جسارت

برجمعه کونی احمدقز قراندشنی جامعدن كتر بيوردی . سوقاغك نهايتنده
کچد کلرند. ديز كيننى قو پاره ش بر آتك قوشدیغنی، آرقه سندن برطاقم آد،لرگ
باغردقلرینی کوردیلر احمد ، قور وقدى . لكن، قيز قرنداشنگ، کندیسندن
دها زیاده قور وقد يغنی آغلادیغنی ده کوردی بونگ اوز،ینه :
ـ قور وقمه قورده شم ، بن سنی چیگنتهم ديدی . در حال قرده شنی برقا
پونگ یا ننده طور دبرندی . کندیسی ده اتك اوكنه كچوب طوردی .
کندیارینه کلن آته النده کی مندیلی صالادی . حیوان یولندن دوندی .
هیچ ضرر ويرميه رك كچدى كيتدى .
كوچوك قيز، سونجندن باغر مغه باشلادی . احمدآ نی قوچاقلادی .
قور تولد قلری ایچون زیادہ سوينيورلردی .
احمد ، كوچك براركك اولمشدى . زیرا شد يدن قرداشنی محافظه
ایده بیلمکه باشلا مشدی .


١٦

قوشلرک فائده سی

قوشلر ، یووالرینی چاليلره ايلمش قوزی توپلری، چالی چیرپی، یوصون
پارچه لریله ياپارلر . باقیک! دنیاده هیچ بر شی غائب اولميور . قوشلریاورولرینی،
بوجك وقورد ايله بسلر .
اگر قوشلر اولمسه بوجکلرک ، قوردلرک ایده جكلری ضررى بيلر
ميسكز؟ آنلرباغچه لمزدہ نقدر اكين وارسه جمله سنی پرلر، خراب ايدرلرایدی
بونگ ایچون قوشلری اولديرمك يووالرينی خراب ايتمك ایی دكلدر

اختیارلره رعایت

خالدبر کون اونیگ قپوسی او کندہ اوطورمش رسملي بر كتاب اوقو يوردی
اورادن کچن بياض صاچلی بر اختيار ، الندن دکناکی دوشوردی . خالد در حال
كتابني براقدی، قوشوب دكنکی آلدى . دكنك بويونندن بويوك ايدى . پردن
آلنجه اختياره ویردی. اختيار ، خالده دیدیکه :
تشکر ایدەرم اوغلم! سزی هر وقت بویله تربیه لی کورملييم. کند یکزدن
بويو کنه رعایت ایدگ که سزه ده رعایت ایتسونلر .

انا و بابا

انسان بود نيا يه نصل كلير ؟
آج ، چیپلاق دیل سويلمهدن ، كوز كورمكدن، اياقلر حر كتدن ،بين
وجوده عارض اوله بيله جك هردر لوفنالغی دفعه و هيچ دکلسه اندن توقنی یه چاره
بولہ بيلمکدن عاجز چوجغی بوحالده براقسه نه اولور؟ اکی چوق قرق سگز
ساعت يشايه بیله رك تلف اولور
چوجوق برياشنه کلیر ، ینه عجزدن قورتيلورمی ؟ بالعكس! اويون او


۱۷

پشمه ق ، تحصیله باشلامق ، چالشمق ، غیرت اقران ایله کوزلجه کینوب قو
شامق کبی بر طاقم احتیاجلره مصادف اولور .
چوجوق اون بش یاشنه کلیر . واقعا بویأشده بر درجه یه قدر کندی کندینه
یاشایه بیلمك اقتدارینی پیدا ایدرسه ده چو جو قلق ، تجربه - زلك سائقه لريله
عجزیزی قات دها آرنارلكن واجب الوجود حضرتلری چوجوغی آتا ، بابا نامنده
ایکی مرسینک اللرینه براقدینی کبی هر بریسنک قلبنده(شفقت) دینان بر حس علوی
یارانمش اولدیغندن انکی اول( آتا ) قوللرینی اوزاده رق چوجوغی قوجاغنه الیر
صوغوقدن محا فظه ایچون بزلره صارار، آچلمقنی ازاله ایچون ممه سنی آغزینه
ویرر بشکيه یا تيرر( نننی) سویلیه رك اویودر بر از صوکره احتیاجی دها ابی اکلا
یوب آرزوسنه دها ایی خدمت ايده بيلمك امليله لا فردی اوکرنمکه باشلار .
کیفتی پرینه کیترمک ایچون کوزل و فاخر لباسلرکیدیرر . حاسلی و جودینی،
راحتی یاور و جغنگ و جودی راحتی یولنه وقف ایدر. اونه طرفده (بابا) انایه
یار دیم ایدر .
چوجوق بویودکجه بابا نگ معاونتی ده بویویور، او کجه معاون ایکن صو
کره حامی اولور، بوصفتی الدقدنصکره ایسه چوجغک حیاتنه کندی حیاتی
قدر اهميت ويرمکه ، استقبا لنی دو شونمکه ،کندی کبی ، بلکه کند ندن دها
لیاقتلی برانسان ایتمکه چاليشير . حاصلی اوده : تفصیلی بيوجك بر كتاب ياز
مغه احتیاج کوستره جك قدر ــ فدا کار لقلرا جرا سندن کری طور ماز
ایشته دنیایه نصل کلوب ، نصل بویود یکمزی نصل انسان اولمغه باشلاد
يغمزی،دوشونه جك اولورسه ق والده لرمزہ پدر لرمزه نه قدر تشکر، بور چلی
اولديغمزی کنديلرينه نه درجه اطاعته مجبور بواندیغمزی آكلارز .


﴿ ۱۸ ﴾
فکری ده وجود كی بسلملیدر
صدقينك وجودی ضعیف یوزی صاپ صاری ایدی هر كون بر كوشه يه بوزیلور
اورادن قیمیلداماز ، آزیر. یدیكی ده شكر لمه كی شيلر ایدی بونلرده وجودی
بسلمه مز. انك ایچون صدقی چلپمز قالدی ، بيويه مدى. اناسی، باباسی صراق
ایتدیلر. دوقتور كتير دیلر. دوقتور صدقی یی کورونجه :
اوغلم بو حالك نه در! سن بویله می قاله جقسك؛ انسان شکر له بـ لنمز
ایی یملی؛ ات صویی، کولباصدی کی بسلمیجی شيلر له قارن طويورملی. ايى يرسه
ک قوشار اوینارسك . هم ده بويله توپی دوکمش پلیچ کی قالماز سك صدقی دو
قتورک سوزلرینی ایشدینجه او تاندی. ات صوینی ، كولباصد يسنى يمه كه، آچیق
هواد، اوته ده بریده قو شمغه باشلادی .
در حال خاقاری قیزاردی ، بویی اوزادی ، قوتلی بر چوجوق اولدی.
صدقی یی مکتبه قویدیلر . لکن قوتی ، ژیمناستيقده مهارتي او لدیغی حالده
در سده تنبلك ايدردی . بركون خواجه سی صدقی یه طار لدی دیدیكه :
اوغلم ! سن قوتليسك، بيوكسك ، بك كوزل، لكن دوشونميسوز
سکه فکری ده وجود کی بسلملیدر . فکر ده بویوملی قوتلی اولملي .
صدقی خواجه سنگ سوزلرینی دیکلدی . چالیشدی . بر قاچ آیصو کره
برنجیی اولدی .
دائما کولریوز لی اولملی
عارفه کوسیجی ، چابوقیوز چویر یجی برقیز ایدی. اژه جق مخالفت کور
سه بر کوشه یه چکیار صورتی آصاردی .
بويوك قرده شی مکتبده رسم او کر نمش ايدى: عارفه يى بوحالن واز
كجير مك ، اصلاح ايتمك ايستدی. حتى بركون :


۱۹

— عارفه! یا پدیغم رسملردن ایکیسنی سکا کوستره یم می؟ دیدی.
قیز قوشدی . برادری ابتدا بر رسم کوستردی که آغلامش صورتلی کو
چک بر قیز رسمی ایدی .
دود اقلری چرکین بر صورتده بوزلمش . آلنی بور وشمش قاشلری
چاتلمش ایدی . عارفه کورور کورمز کندی رسمی اولدیغنی طانیدی .
افا بکیسی او قدر مهارتلی با بمشدی که عارفه دن ذره قدر فرقی یوق ایدی .
قیز عادتی اوزره آرقه سنی چویردی .
برادری النه بررسم دها آله رق :
— عارفه ! هله بورسمنه باق، ظن ایده رم که پك بكيزسك دیدی .
قيز، ابتداباقمق ايستمدى. لكن مراق حسيبله با قامق ده ایده مدی باقدی.
بونی کورونجه یوزی کولدی ؛ زیرا رسم کولر یوزلی کبی بر قیز چوجغی
کوستر بودردی . عارفه کندینی ضبط ایده مدی ؛ حق : نه كوزل قيز ! لكن
بوده بنم . دیدی .
— اوت بوده سنك يوزيگ كولديكى، کيمسه يه کوستر مديكك زماننده
کی رسمگ . یوزگ کولرسه عالم سنی سوه ر .

هندستان سرچه سی

بو غریب قوش یووه سنى اك يوكسك افاجلر اوزرینه انشا ایدر اگر آغا
جگ داللری برنهر و یا کول اوزرینه طوغری صار قمش ایسه کندیچون
دها ایی در .
هندستان سر چه سی یووه سنی چمه ن یاپار . قاش کبی طوقو یه رق بر شیشه
بیچمنه قور، باش اشاغی اولمق اوزره دالگ اوزرینه آصار. بوندن بشقه ایچریسی
متعدد اداره لره منقسمدر . قوش آلت طرفنده در .
آگ غریبی، هندستان سر چه سنگ بعض بو جکلری اولایوب صاری سا


۲۰

مورو اسطه سيله بووه نك ايج طرفنده کی دیوار، پاپش در .ه سيدر .
تاريخ طبيعه یی اربابندن بعضلری ، هندستان قوشنگ بوناری یاور و لرینه بدر
مك ايچون اولا ديغنه حمل اید یورلر .

- آی ، گونش -

افندی بابا ! آی می بويوك كونشمی ؟
او غلم ! کونش بويوكدر، هم يك چوق بويوكدر . اما آيه نسبتله كونش
پك اوزاقدر . آنیچون كوچك كبی كوريور .
عجبا آی كونشدن نقدر كوچك ؟
آلتمش مليون دفعه كوچكدر . اویله حساب ایتمشلر .
( چوجوق كوله رك ) او ! عقلمه صیغمه جق درجه ده بر بويوكلك !
دوشوند کجه حیرتدن کندیمی آله میورم . او قدر بويوك بركونش عادتا بر
آلتون قدر كوچوك كورونسون نه حکمت! رجاایده رم بابا جغم بونك ايچون
بكا بر آزمعلومات ویریکز.
دیگله یاوروم : آی دینادن قرق طقوزكره كوچوكدر . بونك غربدن
شرقه طوغری بر حرکتی وار که بونگله بزم کره مزک اطرافنده دونر . بر
دورینی یعنی دو نما سنی یکر می طقوز بحق کونده تمام ایدر .
آی کوروند یکی کی پارلاق دکلدر فقط قدرت الهیه آنی کوک یوزینگ
اویله مناسب بریرینه قویمشدر که دائما کونشک ضیاسنی آلیر. آزچوق بزی ده
نورندن مستفيد ایدر .
آیده طاغلر، حتی یانار طاغلروار مش اویله می ؟
اوت ، ( فن هیئت ) علماسی اکا بويوك وقوتلي دور بينلرله باقه رق
ایچنده ، سطحار ، تپه لر، دنیاده کی طاغلر دن دهايوكسك طاغلر، برچوغی


۲۱

سونمش ولقانلر كور مشلر . اެنگ يوكسک طاغلر يتمش آلتی بیگ طقوز یوز
مترو قدر تخمین اولينور .

بر پارچه طوپراغك تاريخی

یول اوزرنده ییغلمش قالمش برپارچه طوپراق وار ايدی . بوطوپرا
غك جانى يوقدر، حس ايتمز، زيرابر معدندر. چوجوغك برى بونى اياغيله
چیگندی ؛ توزینی پاسنده کی تارلا یه آتدی . عجبا بونوز نه اولدى ؟
بر اوت توزنی تخملرينى كوکیله امدی : يعنى اوطه بر اެنگ ایچندن کید
یسنه یارایه جق شی نه ايسه آلدى . قرمزى چیچكلى بر نبات اولدی . نبات ياشار
كونگ صولرینى طوپراغگ اوزرلرینی امر، بيتر؛ چیچكلنر . بالكز طوپراغه
يا پشقدر . قلمدانه ماز . برشی طويماز . بوحاليله حیواندن ایریلر . براره لق
تارلادن بر طاوشان كچر . نبا تا تمزك بتديكى تارلاده آجقمنش بولنور .
بونى دیشیله قوپارر ، ير
زواللى اوت ! طاوشانگ قارننه كيتدى ؛ اوراده نه اولدى ؟ بر قاچ طا
مله قان - بر آز دها صوكره ؟ - ات .
دقت ایدیور ميسكز ؟ طوپراغمز ، بزه اوچ شی طانتدى ؛ معدن ،
نبات ، حيوان .

كيجه ، كوندوز

بر پورتقالك چيجك طرفندن اينجه بردكنگ صوقوب صاپ طرفندن
چیقارته رق اود تنگی ایکی اوجندن طو توب اوطه مزده يانان لامبه يه قارشی
چويررسه ك كوريرز که پورتقالگ لامبه یه کلان طرفی ایشیق ، كلميان طرفی
قرا گلقدر .
پور تقالی لامبه مزك قارشیسنده چویر دیکمز كبی دينا مزده كونشنگ


﴿ ٢٢ ﴾

قارشی‌سنده دونر . کونشه قارشی کلان مملکتلرده کوندوز ، کونش کوره‌میان مملکتلرده کیجه اولور .
دائما دنیاانگ یاریسی کوندوز ، یاریسی کیجه در .
لامپه‌نک قارشی‌سنده بورتقالی بر کره دوندردیکمز کبی دنیامز ده کونشک قارشی‌سنده یکرمی درت ساعتده بر دفعه دونر .
کیجه‌لری چوجوقلر درسه چالیشر ، کوندوزلری مکتبه کیدر ، بابالری ده چوجقلرینه ییه‌جک کترمک ایچون ایشنه کیدر .
کوندوزی ، کیجه‌یی چالشمقله کچیرنلر نه قدر مسعود اولورلر .

- آی -

کیجه‌لری کوک یوزنده کوردیکمز آی بزم اگ یقین قومشومز در .
دنیامز کونشک اطرافنده دوندیکی کبی آی ده دنیا مزک اطرافنده دونر .
آی ده بزم دنیامز کبی بر دنیا در .
اوزرنده یوکسک طاغلر ، درین دره‌لر ، بویوک اووه‌لر وار در بیز کیجه آیی ، پارلاق کوریورز . چونکه کونشک آیدینلغی آیی ده پارلدادیور . کونش آیدینلاتمزسه بیز آیی کوره‌میز .
آیک اوزرنده‌کی طوپراق دنیامزک طوپراغی کبی اولمیوب تباشیر کبی بیاض در . بز آنک ایچون آیی بیاض کورییورز .

- صو -

ایچدیکمز ، الیمزی یوزمزی ییقادیغمز ، اوزرنده واپورله ، قایقله کزدیکمز صو بر قاچ درلو در ، طاتلی صو ، آجی صو ، معدن صویی ، یاغمور صویی ، طوزلی صو .


﴿ ۲۳ ﴾

طاتلی صویی ایچرز ، چماشیر لرمزی ، اللرمزی ، یوزیمزی ، ییقارز .
طاتلی صو ، صابونی کوپورتیرهر شیئی تمیزلر
آجی صو – دکز صولری طوزلی اولور . هم يك طوزلی اولور . ایچیله
جك اولسه انسانك معده سنی بوزار راحتسزايدر.
دکز صوینی حیوانلربیله ایچمز .
ترلی ویورغون ایکن صو ایچمه ملیدر .
باقكزسزه ترلی صوایچه نك حكایه سنی سویليه يم .
حکایه
چوجغك بری صیجاق کونده کویه كیدیوردی ، صیجاغك چوقلغی،
يولك يورغونلغی ، چوجغی بك چوق صوصاتدی .
کیدرکن یولک کنارنده بر اوفاق چشمه کوردی صویی ده صغوق ایدی.
چوجوق ، چشمه نك بوزكبی صویندن ترلی ترلی قاننجه یه قدر ایچدی.
بر ازدها کید نجه اوکسور مکه ، آیاقلری زور ایله یوریمكه باشلادی خسته اولدی.
اوسنه کلدی یتاغنه یاتدی يك زیاده خسته اولمش ايدى (نى اويله خسته
ایده جکنی بیله ایدم اوصودن ایچرمی ایدم ) دیه سویله نیوردی .
باباسی دیدیکه : « اوغلم ! او صو يك كوزل بر صودر ، سنی خسته ایدن
اوصود کلدر سنک ترلی و یورغون اولدیغك حالده ایچمکلکندر »
چوجقلر ! ترلی ایکن صاقین صوایچمیكز .
روز کارلرک تاثیری
روز کارلرک تاثیری – روز کارلر ، بعضاً انسانلره برچوق ضررلر


٢٤
یا پارلر: دالری قیرار، اغاجلری سوکر، اولری ییقار؛ بعضاً کویلری و قصبه
لری ، آلت اوست ایدر. بونکله برابر انسانلره بر چوق فائده لردخی ویرر:
یلکنلری شیشیرته رک کمیلری یورو تور ، دگر منلرك قنادلرنی چه ویره
رک چرخاری ایشلتیر؛ بولوطلری حرکت ایتدیره رک هر طرفه یاغمور
لو یا غدیرر .
اگر روز کار اولمسیدی ، هر یردن تبخر ایدن صولر ، بالکزاویولرك اوستنده
بلوط تشکیل ایده جك و بالكز اویرلره ياغه جق ايدى ؛ اونك ايجون قره
لر، ايرماق ووقاله جق . ياغمورلركه للمرك ودكز لرك اوستنه : وكوله جك ايدى.
روز کار لرسایه سنده در که صو لردن حصوله کان بخارلر هر طرفه طاغيلور،
وهر طرفی یاغمورله صولايور .
دیه بیلرزکه : بلوطلر بر صولاق كميدر؛ روز کارلردخی بوصولاقلری
طاشیان ، بو نلر له هر طرفی صولایان برر باغجوان مثابه سنده در .

کاغذ

انسانه اگی چوق خدمت ایدن، اگى فائده ویرن شيلر دن بريسى ده كاغذ
در: مکتو بلرکـاغذ اوزرینه یازیلر ، غز ته لر، کتابلركاغذ اوزرینه باصلير؛
رسملر ، فوطو غرا فلركاغذ اوزرينه یاپیلر؛ پا کتلركاغذايله صاريـلير ...
بز. بوقدر اهميتلي خدمتلرايدن كاغذ ك نه دن یا پلد يغنی تخمین ایده
بيلر ميسكز ؟
اوته يرى صارمق ایچون قوللانيلان قاپاقال کاغدلرندن ، یاخود مرکب
قور و تمق ايجون قوللانیلان سونکر کاغذر ندن بردانه الكز. برکوشه سندن بر
پارچه يرتیگنز، بويرتيق يرنیه دقت ایدیکز . کورو رسكز که پیر تيغك كنارنده


٢٥

بر طاقم تمللر، لیفلر واردر بر طوپلی ایکنه ایله ، بوکناری بر آزقاریشدیریکز،
کورورسگزکه بومللر، بوليفلردها زیاده میدانه چیقار . بویله پیرتیلمش بر چوخه
و یاعاباپارچه سی یاینه قوییکز،کورورسگزکه بوایکیسی اره سنده بویوك بر مشابهت
واردر . بواعتبار ایله دینیله بیلركه ، كاغدده - عابا و چوخه كبی اورلمه مش
فقط ساده جه بربرینه ایلیشمش وصیقشمش تالرد، لیفلردن متشکلدر. کاغذ
ایله عابا اره سنده کی فرق قالینلق و اینجه لكدن عبارت کی در.

في الواقع بویله در؛ كاغذ انجه بر عابا مشابه سنده در و همان بر عاباکبی یا پلمقده
فقط اونگ کبی طوغریدن طوغری یه یوگدن و یاپامو قدن دکل ، قوللانيلمش ،
اسكیمش ، یوگدن و یا پامو قون، دها آچیقجه سی پاچاورادن یا پلمقده در.
سوقاقلرده طولاشوب طوران پاچاوره جیلره ، البته تصادف ایتمشسگز
در. آرقه لرنده بر کوفه، اللرنده بر ماشه سوقاقلرده، سوپرنتیلکلرده طولاشیر
سوپرنتیلری قاریشدیرر بولدقلری پاچاوره لری آلیرکوفه یه آتار، بر آره یه
طو پلارلر .
پاچاوره جیلر، بوصور تله طوپلاد قلری پاچاوره لر کاغد فابريقه لرینه کیدر.
اوراده بولنان عمله لر ، بونلری جنس جنس اییربر؛ یوگ پاچاوره لری
بر طرفه ، پاموق پاچاوره لرینی ده دیگر طرفه قورلر. بونلری بر قزغان ایچنه
قور، سوده لی صوایله قایناتیر، ياغدن و کیردن قورتار ر تمیز بر حاله کیتريلر.

اورادن دیگر بر قزغانه کچریر، بونك ایچنده بیچاقلی پروانه یی چویره چو


( ٢٦ )

یره اونلرک لیفلرینی پار چالار وصو ایله قاریشدیریر، خمور حالنه کتیررلر.
بوند نصکره با پیله جق کاغدک انک وبوی قالینلغند. قالبوره مشابه بر قالب
آلیربونی، صويك ایچنه با تیر دقد نصکره چیقاریو لر اوزمان صو قالی تشکیل
ایدن تالرك اره سندن آقوب كیدر، اوصويك ايجند. كی لیفلر ایسه تللرک اوز
رند. قالیرلر، بوندن صوکره عمله، بو قالبی باش اشاغی به چه ویرر، ایچنده کی
لیفلری طاقيله ـــ عينى شكاد. بر طبا يار حه سی اوز رینه دوشوریو؛ بونک
اوزرینه برطابا پارچه سی قور، اونک اوز رینه ده بر قالب لیفی دوشورور بو
صورتله بر استیف وجوده كيتر دكد نصكر . بونى بر مكينه آلتند، صقشدیر. رق
لیفلرا ره سند. قالان صويك صيز وب چيقامسنى، وليفلرک . بربرينه ايجه
كچوب یا پیشماسنی تأمین ایدر. صوکره استیفی آچار، هر ایکی طابا پارچه سی اره
سندن بر دکاغد طبقه سی چیقار يرد .
بوصورتله یا پیلان کاغد قابا وبوروزلی اولور، اونک ایچون قولایقله صوا
مجربیاری یاز مغه مساعد اولماز، بوکاغذی یازی باز مغه صالح بر حاله كتير مك ايجون
اوزرینه قولاو جلاسورر، اونی آرتق صوايجمز، حاله كيتريولو ...
ایشته بوصور تله : پاچاور ادن کاغد یا پیلر.
فقط بوتون کاغدلر بويله . پاچاورادن يا پلماز ذاتاً اكر او يله اولمسيدى ،
کاغدلری مطلقا پاچاور ادن وقاليب ایله یا بمق لازم کلسیدی بریوزنده قابل
دكل بوقدر كاغد بولنمازدی، واولان کاغدلر ده او قدر اوجوز چیقمازدی.

. .

یا جاورا کاغدلری ، عمو متیله بهالی اولور. عادی کاغدلر پاچاورادن دکل
صامان و اودندن ، قاليب وال ایله دکل ما كينه ایله یا پیلر . بیلیو رسکز که :


۲۷

آغاجلرکک کوده لرنده ده اوتلرن صمافلرنده ده لیفلر واردر .شمدی او نلردن ده کاغذیابیلر؛ آغاجلر، صمانلر پارچالانبور اجزا ایله چالقالانیور .
لیفلرک بربرندن آیر لماسی و او فالانماسی تأمین ایدیلور؛ صو کره ال قاليبنده اولدیغی کی فقط ماکنه ایله ایسته نن شکلده وجسامنده کاغذ طبقه لری حالنه كتير يلپور .
بركراسته وياصامان بوقابريقه ماكنه لرینک براوجنه قونور . کندی کندینه ماکنه دن ماکنه یه کچر،طوغرانیر؛ او فالانیر . ليف حالنه کلیر؛ ینه کندی کندینه برقاليبه دوكيلور، برعابا اوستنه ده ویریلر، ایکی مردانه اره سنده صيقيشر جالالانير، و فابريقه نك اوبرا وجندن كاغذحالنده چیقار....
بقال کاغذی، غزته کاغذی خلاصه علی العاده قوللاند يغمیز بوتون کاغذر حتی موقاو الر هپ بوصورتله صامان و اودوندن یاییلر.
موقاوالر .قالین بر کاغذدن باشقه برشی دکلدر بعضاً موقاوالرک ایچنده ، بقال کاغذی ینک اوستنده صامان پارچه لرینه تصادف ايديلر ؛ بوصامان پارچه لری موقاوا وکاغذک نه دن اعمال ايد لركارينه واضح و قطعی بر دليل و واماره تشکيل ايدر .

کتاب ، مطبعه ، جیلک

اوقوديغكز كتابلر،بیلورسگزكه ال ايله ياز لمش دكل ماكنه ايله باصيلمشدر بلكه « ال یازمه سی» برقاچ کتاب، قرآن کریم و یابر دلائل خیرات،کورمش و بويله كتا بلرك باصمه كتابلره نسبتله نقدربها لی اولدیغنى ا کلامشسگزدر. بوبها ليلق بك طبيعيدر ؛ چونکه بر کتابی ال ایله یازمق ایچون کچن زمان ایچنده ، ماكنه ايله اونك برقاچيوزبيگ حتى برقاچ ملیون دانه باصمق ممکندر.


۲۸

ماکنه ایله کتاب یاپمغه «طبع» ،کتاب باصیلان یرلره «مطبعه» کتاب باصمق صنعتنه ده « مطبعه جیلک — طباعت » اسمی ویریلر .
طباعتنگ اساسی نه دن عبارت اولدیغنی پك قولای اکلایه بیلرسکز. شبهه سبز هپکز ، مهرلرک ، نصل یا پلدیغنی و ناصال قوللانیا یغنی کورمشسكز در : مهر قازه رق دوکمه برنج اوزرینه — و یاعقیق اوزرینه ، ترسلکنه بر یازی قازه رق یا پیار. بو پرنج مرکبلی بر چوخه اوزرنده سورتولد کدنصکره کاغد اوزرینه باصیلیرسه ، اوراده مهرده کینک عکسی، اونک ایچون اصل قوللا نيلانک عینی بریازی کورونور بویله بر مهر ایله بش دقیقه ایچنده بر چوق کاغده اسم با صیله بیلیر .

تجارلرک قوللاند قاری تمفالرده ، اسمدن فضله ياز يلرده بولونور . بوتمغالرى يايق ايچون اولاً ایسته نن یازی برکا غدا وزرينه باز يلر . صوكره بوکا غد (صوده) ايله ايصلاتد قد نصكره بازی طرفی سرت بر تخته ، شمشیر دن برتخته پارچه سی اوزرینه قونوب صیقشدیریلر .
صوكره سبوری او چلى چليك قلمار ايله بو يازينك اطرافى قازيلوب درینلشدیر بلر .
بویله لكله بازيسى چیقنتیلی بر تمغا الده ايد لمش اولور . . . بو تمغاده مركبلی برچوخه اوزرینه قونه رق مر کبلند کد نصگره بر کاغد اوزرینه باصیارسه اونده کی یازی کاغدك اوز زینه چیقار.
تجار مغازه لرنده ، پوسته خانه لرده تمغایی چابوق باصه بيلمك ايچون،


۲۹
نه یاپدقلرینه دقت ایتدیکزمی؟ بر تمغا صا پلى بیر ماکنه جکک ایچنه یرلشدیر
لمشدر ؛ تمغا ما کنه سنه باقدیغکز وقت یازیلی شمشیرى كوره مزسكزا فقط
صابندن طوتوب باصدیر دیغکز وقت ایکی قناد آچیلیر یعنی و تمغانک اوزمان
میدانه چیقدیغنی کورورسکز .

دقت ایدرسه کز عینی زمانده کورورسکز که ، بوقناد لرک ایچنده برر
چوخه واردر ، بو چوخه مركبلی در . ماکنه کندی حالنه براقیلدیغی وقت
قنادلر قپائیر، تمغامرکبلنیر، فقط برکاغد اوزرینه قونوب باصديرلدیغی وقت بو
مرکبلی تمغا میدانه چیقار، و کاغذک اوزرینه ایزینی براقیر ماکنه قالديريلمر
کن تکرار قا پانیر ، تمغا تکرار مر كبلنير. اونک ایچون دیگر بر کاغد اوزرینه باصدیر
لدیغی وقت اونی ده تمغالار .
ایشته بوساده ماکنه سایه سنده تمغایی ال ایله مرکبله مکه حاجت قالماز ؛
اونی پالکز بر کاغد استیغی اوزرنده قالدیروب ایندیر مکله و هر قالدیریشنده تمغا
لانمش کاغدی چکمکله ، از زمان ایچنده چوق کاغدی تمغالامق قابل اولور .
ایشته بو ، سزه مطبعه جیلق حقنده ایی بر فکر ویره بیلیر :
شمدی سز ذهنکزده بو ما کینه یی بویوتیکز؛ تمغایرینه درت صحیفه یازیلی
شکلند. بويوك بر قالب تصور ایدیکز؛ بوقالييك تمغاده اولدیغی کی کاغذ اوز
رينه باصديريلوب قالديرلدیغنی و تمغاده اولدیغی کبی مرکبلی و چوخه لی مردانه
لرواسطه سیله مرکبله دیکنی فرض ایدیکز ، مطبعه ماکنه سی حقنده برفكر
ايدنمش اولورسكزا


٣٠

فقط ظن اتمزکه ، هرکتاب ایچون، هرکتابك بوتون صحیفه لری ایچون
یکی، مخصوص قالیبلر یاپمق لازمدر. اگر بویله اولسه یدی هرکتابه مخصوص اوله
رق،یکیدن قالیبلر یاپمق، وبوقالیبلرى يالكز او كتاب ايچون قوللانه بيلمك لازم
کلسه یدی ... بركتاب باصمق ايچون هم چوق ارضا تمق وهم ده چوق مصرف
ايتمك اقتضا ايدر . فی الواقع مطبعه جيلق یکی ایجادایدلدیکی وقت بویله ایدی :
برشى طبع ايتمك ايچون اول امرده اكانخصو ص بر قاليب قازيلردی . فقط صو
کره ،دشونولديكه : بوتون يازيلر بربرندن نقدر فرقلی اولورسه اولسون، هر
فرق اللى حرفك يان يانه کله سندن حصوله كلمكده در. اوحالده هر یازی ایچون،
آیری بر قالیپ قازسه ق وبوحرف قاليبلرینی برآره يه ديزمك صورتيله يازي قا
لیبلری وجوده کیترسه ک بونلر له او یازی یی باصدقد نصکره قالیبی بوزوب حر
فلری طاغيتسه ق وبونلری باشقه یازیلر ایچون تکرار قوللانسق ...ايشمز
چوق دها قولا يلاشه جق ...
بوقاليبلر دن لزومی قدرينى بردفعہ حاضر لادقمی، اونلرله ايسته ديكمز
قدر كتاب قاليبی وجوده كيترمك، ايستديكمز قدر کتاب با صمق قابل اوله جق ...
بوکونکی مطبعه جيلغك اصل اساسى ايشته بو حرف قاليبلريدر . بویله
حرف قاليبلرینی یان یانه ديزهرك يازي قاليبلرى وجوده كيترمكه ( ترتيب )
بوعملیه یی یاپانه ( مرتب ) ترتيبك يا يلد يغی دائره يه ده ( مر تبخانه ) اسمى
ويريلر . برمرتبخانه یه کیررسه كز اوراده يوكسك ماسه اوزرنده حروفات
قاصه لریو طاقم بولمه لرله كوز كوز آير لمشدر ، هر كوزك ايچنده برجنس .
بر رشكل حر فدن قاليبلر وار در. مرتب ديزه جکی کتابك مسوده سنی او كنه قور
الینه بر ماشه آلير، یازیده كور دیکی حر فلردن بر دانه سنی ـ قاصه نك كوز
لرندن آلوب بر وازلی بر دمیر پارچه سی اوزرینه ديزر .


﴿ ۳۱ ﴾

سطرک اکنی طولدردقد نصگره ، بونک آلتنه بر سطر دها دیزمکه باشلار
بویله لکله مسوده ده کی بولنان بازیلری صیره ایله دیزمکه دوام ایدر. صوگره
بو سطرلری صحیفه باغلار، بو صحیفه لری قورمه، قورمه دیزر، وماکنه جیلره
ویرر. ماکنه جی اونلرله ایسته نلن مقدارده قوزمه باصدقد نصگره بوقالبی مر
تبلره اعاده ایدر. مرتبلو ، او نک باغلرینی چوزر. صحیفه لری، سطرلری برر
برربوزار، حر فلری کوزلره طاغيتير و باشقه كتا بلر ديزمك ايچون قوللانيرلر.
بویله لکله ، بر مطبعه ده لزومی قدر حرف حاصل اولد قدن صوگره اونلری تا
آشينجه یه قدر بر چوق کتا بلر ديزمك وباصمق ايچون قوللانير. وايشته بوسایه
ده غايت قولا يلقله ، بوقدر او جوز کتاب چیقار مغه موفق اولور .

واسطه نقلیه

انسان چوق وقت محله دن محله يه ، کویدن کویه، قصبه دن قصبه يه ، شهردن
شهره، کیتمکه مجبور اولور. محصولاترینی ده بر یردن بشقه بريره نقل ایتمکه مجبوریت
کورور . بوكيتمه وطاشيمه - بوه ناقلات بارکیرلر، آر به لر، تراموایلر، تره
نلر، ماوانلر، كميلر ، واپورلر واسطه یا پیلر؛ بو واسطه دخی یوللر، دمیریوللر،
نهرلر قا ناللر، کوپريلره دكز لر اوستنده حرکت ایتدیلر بوصور تله :
کرک انسانلری و کرکسه اشیایی بریردن بشقه بريره طاشيمغه وكوتورمكه
خدمت ایدن شیلره وسائط نقليه وياوسائط مناقله اسمی ويريلر. وسائط نقلیه
نک اگ بسیط و ابتدائیسی (حماللر)در. اونلر بعض مملکتلرده اشيادن بشقه
انسا نلری دخی طاشیرلر: تختروانلر انسان او موزلرنده وقولتده کیدرلر.
وسائط نقلیه نک اگ مهم و مبذوللری حیوانلر در: مرکبلر، مانده لر ،
وبارکیرلر، استرلر، دوه لر ... بعضی مملکتلرده فیللر، کوپکلر و کییکلر...
انسان واشیا طاشیمغه چوق خدمت ایدرلر .


﴿ ٣٢ ﴾

آرابه لر، نقلیاته خدمت ایدن انسانلرله حیوانلرک یوکلرینی وزحمتلرینی آزالتیر، ایشلرینی قولایلایتر .
∴
بیلر سکز که یووارلاق بر شیی یووارلایه رق حرکت ایتدیرمك برندن قالد یرمقدن چوق دهاقو لایدر . یووارلاق اولمیان بر شیی یووارلاق مردانه لراوز رنده ايتدرك حركت ایتديرمك ده طوغریدن طوغری یه ایلری یه سورمکدن دها قو لایدر . حماللرک آغیر یوکلری، بویوك طاشلری به صورتله حرکت ایتدیرد کلرینه دقت ایدیکز: اوچ درت دانه آغاج مردانه - دوزکون اودون - الیر، بونلری حرکت ایتدیره جکلری طاشک آلتنه صوقار، وصو کره طاشی ایلری یه ایتمکه باشلارلر. اوزمان مردانه یووارلانیر طاش اونلرک اوستنده قایار جه سنه ایلری یه طوغری کیدر . بوصیره ده حماللرطاشگ اوکی طرفندن آلتنه برمر دانه دهاصوقار، اونی ینه ایتر. آرقه دن چیﻘنلری ینه آلوب اوکی طرفه کچیریر، والحاصل طاشی ایکی اوچ مردانه اوزرنده حرکت ایتدیررلر .
بو مردانه لریگ یرینه تکرلکلر قولا نلدیغنی تصور ايديكز. بو حالده ده طبیعی طاش ، عینی سهولتله حركت ايده جك ، فضله اوله رق آرقه ده کی مردانه لر ك - میدانه چیقد قجه - او که کچیر لمسی کی عملیاته حاجت قالمیه جغندن ایش چوق دها . زیاده قولا یلاشه جقدر. آرا به لرک نقلیاتده فائده لری ایشته بو ندن طولایی در . بیلر سکز که تکرلکلر ، دوزکون یرلر اوزرنده دهاقولا يلقله حرکت ایدر . اهمیتلری وفائده لری برقات دها تزايد ايدر.
یول یاپمق ایچون اولا کچیدیی تعیین ایدرلر . بوکچیداوزرنده لازمکلان یرلری کیقشله نه رک، آلچاته رق ویا بوکسلته رک سطحنی تسویه ایدر؛ بوسطح


۳۳

اوزرینه طاش قیریقاری پیغوب پاپار. هپسی اوستندن آغیر برمردا نه
کچیره رک اونلری باصدیریر : اوستنه قوم دوکر، و تکرار مردانه کچریلر،
بوصور تله هم آرابه لرك تكر لكلر ينك حركتلرینی قولایلشدره جق وهمده
قیشین، چامورحالنه کلبه جك برپول وجوده كتيريرلر.
::
تکر لکر، محلاشبلر اوستنده مثلا جليك اوزرنده برقات دها قولايلقله
دونه را و تک ایچون دمیریوللر، ارابه لرك حر كتنى برقات دها قولا يلشدویر. بو
یولار باشدن اشاغی به قدر دمیردن با پلماز بالکز تكر لكلرك آلتنه تصادف
ايده جك برلر بوبونجه دمیرچو بوقلر ير لشدير بلر ، بويرك كر كلرده . وفابر
یقه لرده اشیا یی طاشیمق ایجون کو چوک د.یریوللر یا پیلر، بونارك اوزرینه
اوفاق ارابه لرقونور، بوارابه لراشيا ايله طولد ورلدقد نصکره آرقه دن ايته رك
ایلری به طوغری حرکت ایتدبریلر. شمدی به قدر صاییلان وسائط نقلیه
نک هیسی قره لره عائد طوپراق اوستنه مخصو صدر، حالبو که بوتون نقلیات
قره ده یا پلماز ، دکنزلرده ، نهرلرده والحاصل صولراوزرنده ده پك چوق
نقليات يا بيلر، بوقسم نقليات ایچون صاللر، قایبقلر، کمیلر و واپور لر قوللانيلر
بونک کوره ك ايله ، يلكن ايله ، بخار ماكنه لرى ایله حركت ايتديريلر؛ وياخود
صولرك اقنيتلرینه براقيلر .
صوایچند. و با خصو ص نهرلرده حركت ، عمو متيله قره ده حركتدن
دها از زحمتلى ودها آز مصر فلیدر . اونک ایچون چوق ير لرده ، دکزلر - نهر
لره اره سنه جدوللر آچه رق بوطرز، ناقله توسیع اید لمکده در .


٣٤

بوتون بو مختلف وسائط نقلیه انسانلری بربرینه یاقلاشدیرمقدہ ، اونلركلی
بر برلرینه معاونتلرینی قولایلشدیر مقده بر طرفده محصول بر کتسز اولور و یا
ناکهانی قضا وقوعبولورسه در حال اورایه باشقه طر فلردن ارزاق یتیشدیر لمکده
قیطاق بلاسنه میدان برافیلمام لیدر . حالبو که وسائط نقلیه بوقدر ترقی ایتمه دن
اول قیطلقدن دهشتلی تلفات اولور . دنیا نك بر طرفنده فضله يتيشن
محصولار چور ویوب كید رايكن باشقه بر طرفنده بر چوق انسانلر احتیاجدن
ذخیره سزلكدن اولور ایدی .

— اغذ یه نك خدمتلرى —
يمك وقتنى کچر نجه آجيقرسكز؛ وقت کچد کجه بو آجلفك شدتاندیکینی
كورورسكير ؛ عین زمانده کندیکز ده بر کسیکلک ، بر حالسزلك ، بر قوتسيز
لنده حس ایتمکه باشلار سکز .
هر کس ده سز ك كبیدر ؛ يمك وقتنى كچيرير سه أركج آجیقیر، از چوق
قوتسز له شير .
بوآجلق ، برقا چگون دوام ایتسه ، نه نتیجه حاصل ایدر ؟
هیچ بركيمسه ايستيه ايستيه بر قا چگون آج قالماز ؛ فقط بعضاً انسان
مجبوری اوله رق کونلرجه اج قالماز ؛ فقط بعضاً انسان مجبوری اوله رق کونلر
جه آچ قالیوبرر : زلزله اولديغی بر بنا و یا معدن قویوسی ییقلدیغی زمان
انقاض آلتنده قالان انسانلر بر واپور قضاسی و قوعبولدیغی زمان دکر اورته
سنده قالان و یا ایصسز بر ساحله دوشن يولجيلر ... کونلر جه بعضاً هفته ارجه
مدت يمك بميه ثلرو بویله بر قضایه او غرا يا نلر بعضاً سکز اون کون صوگره
قورتار بليرلر، فقط اوزمان قورقونج بر منظره کوسته ریرلر : هپسنك يا نا
قلری چوقورلاشمش اتلری کمکلرینه یا پیشمش بوتون وجودلری ضعیفلامش

حرکته هیچ
كيمه لر بعضاً

يمزه
وابتند شكر
لان رق اولا
ونماز قاریون
يرطاقم مو
د غزدن غا
شيلره قارية
اوله جق .
بكلر —
بدنمز
اغذ
بدنك ط
مع
كوچوك
بويوكلا
بوتون


٣٥

حركته هیچ مجاللری قالما مش... بولنور. بو صور تله آج قالمغه مجبور اولان
كيمسه لر بعضاً ده قورتار يلنجيه قدر اولمش اولورلر.
..
.
يعز قالان قوتلرك ضعیفلا ديغنى و اولدیکنی شبهه سز ، کورهش
وایشتهمشسکز در ديمك كه : غدادن محروميت ، ضعیفلا شه رق و در مانسز
لاشه رق اولکی انتاج ایدیور. عجبا نه دن ؟ نفس مزله هوايه متمادياً صو بخاری
وغاز قاربون نشر ایدیورز؛ دز یمز و باشقه بعض اعضا مز واسطه سیله ده دائما
برطاقم مواد — یعنی اجسام — چیقا روب طور يورز بوصور تله متمادياً
بدنمزدن غائب ايديورز. اما اگر بویله لكله چيقار ديغمر، غائب ایتديكمز ،
شيلره قارشی ... خارجدن باشقه شیلر الماسیدق غائب ایده ایده خراب
اوله جق ، بيته جك ايدك . ضايعا تمزه قارشی خارجدن آلدیغمز شیلر ،
يمكلر — غدالر — در .
بدنمز اونلری تعمیر ایدیور ، اونلری خرابید قورتارييور خلاصه :
اغذیه بدندن متمادیاً آیریلوب طور مقده اولان موادك يرينى طوتمغه
بدتك ضایعاتنی تلافی ایتمکه خدمت ایدیور .
مع ما فيه اغدیه تك خدمتی بوندن ده عبارت دکلدر .
سز ، شبهه سز بوقدر بويوك اوله رق طوغما دیگز، دنیایه چوق دها
كوچوك اوله رق کلدیگز؛ او و قتدن شمدی یه قدر چوق بيو ديگز ؛ شمديكي
بویو کلککزله ده قالمیه جق ،کیتد کجه دها زیاده بویویه جکسکز . بوخصو صده
بوتون حیوانلر دخی سز کی کبیدر .كوچوك اوله رق طوغار و یا شاد قجه بویور لر.


٣٦

بو بویومه — بو نشوونما — نه سایه ده قابل اولیور؟ خارجدن آلنان
مواد — ینیلن اغدیه سایه سنده دکلی ؟

...

بو اعتبار ایله بدن بر فابریقه یه بکزه تیله بیلیر. ناصل بر بز فایقه سنه كبدن یا
موقلر ، اوراده ایبليك طوقومه ، باصمه .... حالنه کلیورسه ... بدن
فابریقه سنه كيرن ، ييه جكلر دخی اوراده ات، ياغ، كميك، طيرناق، صاچ ....
حالنه کلیور . اغدیه : بدن فابريقه سنك مواد اخليه سی مقامنده در ، اعضا—
اتلر، سيكرلر ... — دخی بوفابریقه محصولات و معمولاتی مثابه سنده در
والحاصل :
اغدیه ، بدنك و اعضای بدنك نشو نماسنه خدمت ایدر .
بزهمان هیچ حركتسز قالميورز: دائما بر چوق حرکتلريا بيورز . قالقيور،
اوطورپور ، کلیور، کیدیور ، اللرمزی اویناتیورز . حرکتسزکی طور د
يغمز وقت بيله بدنمز ده بر چوق حرکتلر وقوع كليور،كوز قباقلر من آچيلوب
قابانيور ، یوركمز چار پیور، نبضمز آتیور؛ کوکسمزقباروب اینیور . بوتون
بو حرکتلریمزد خی آلدیغمز غذا لرسایه سنده وقوعه کلیور ؛ بوا عتبار
ایله بدنمز، برلوقوموتیفه ده بگزیر؛ ناصل اونگ حرکتی یاقدیغی کومورو قوللا
ندیغی صوسایده سنده وقوعه کلیورسه : انسانلرك و حیوانلرك حرکتلری
ده يدكلری اغذیه سایه سنده وقوعه کلیور .
اغدیه بدنك حركاتي تاميننه ده خدمت ايدييور .
وجود کز قیش، یاز صیجاقدر ؛هوانقدر صیجاق و نقدرصوغوق اولورسه

اولیون و
دکلیر ؛
وجودک
وجو
حرارت ،
سایه سنده
انتشار ایدیه
اغدیه
والحا
قابل اولیور
نه قدر چوا
محتاج اولیا
سرعتا
چوق دها
کونلر، راه

محرو
یار کن حرا
قوللانيرار،
بنایانه —
حرارت —
اسمی ویریا


۳۷

اولون وجودك صيجا قلغی هپ برراده ده قالير؛ يالكز خسته لق اثناسنده براز
دكشیر؛ اونك ايچون دوقتورلربر خسته يي معاينه ايدر كن حرارتنه باقار ؛
وجودك بوحرارتي ده يه نيان اغديه ايه سنده حصوله كلير.
وجود ، بوا اعتبار ایله بر صوبایه و او جاغه بكزر؛ ناصل صوباواو جاقلرده
حرارت ، محروقات سایه سنده حصوله کلیورسه بدنده ده حرارت ، اغدیه
سایه سنده حصوله كلیور؛ فضله اوله رق — بدندنده اویله جه غاز و قار بون
انتشار ايدييور؛ اغدیه ، بدن او جاغنك محروقاتي مثابه سنده در .
اغدیه ، بدنده حرارت حصوله کیتر مکده خدمت ایدیور .
والحاصل بدنك بقاونماسي ده حرارت وحركتي ده هپ اغذیه سایه سنده
قابل اوليور . اونك ايچون ، بر بدن نه در چوق بييو لمق نقد ر چوق حركت ايتمك
نه قدر چوق حرارت حاصل ايله مك لازم کليورسه « او قدر چوق غدایه
محتاج اوليور .
سرعتله نمابو لمقده اولان چوجو قلر — بدنلر ینه نسبتله — بويوكلردن
چوق دها زیاده به مك ير لر؛ هرکس قیشین یازدن ایش كورديكي ويور ولد يغي
كونلر، راحت قالديغي كونلردن دها زیاده آجلق حس ایدر و دها زیاده يه مك ير

محروقات -

محروقات — اودوندن وكموردن باشقه بر چوق جسملر دها وار درکه :
يانار كن حرارت حاصل ایدرلر؛ وبوصورتله حرارت حاصل ايتمك مقصديله
قوللانيرلر. صر قوجانلرى ، صغر تز کلری معدن كمورلری ، بو جمله دندر
یانه یانه حرارت حاصل ایده بیلن جسملره(قابل احتراق) ويا(متوقد) د ينيلور
حرارت حاصل ايتمك ، ايصنمق ایچون قوللانيلان جسملره ( محروقات)
اسمى ويريلر.


۳۸

مصر قوجانلرینی و صیغر تزکارینی: اورمانسز کویلر اهالیسی چوق قوللانیر
معدن کومورلری : واپور لرده ، فابریقه لرده ... استعمال ايديلربوكو
مورلر، طبقی طاشلر ومعدنلر كبی طوپراق آلتندن، قویولردن چیقاريليرقويو
لرده بعضاطبقی بر براغاج پارچه سی شکلنده کومورلره تصادف ایديليور.
بوندن اکلا شیلور که بوکومور لرده ـ اودون كبی اولجه اغاج حالند.
ايدى ؛ طويراق آلتنده قاله قاله ـ ياواش ياواش کندی کندینه یانه یانه کومور
حاله کلدی .
معدن کومورلری یانارکن چوق حرارت حاصل ایدرلر. قابريق، لرده واپور
لرده ، تره نلرده ... ایشته بونك ایچون قوللانيرلر.
ير تزكلری : بعضی باطا قلقلرده ، يوصونلرك كمورله برلشمه سندن
حصوله کلر و (تورب ) اسميله ده تسميه اولونور.
قوق کومورلری : معدن کمور لرینگ قپالی پرلرده یا قیلماسندن حصوله کلیر
دو مانسز اوله رق ينارلر. عادی کومور، اودونه نسبئله نه ايسه ، قوق کوموری
ده معدن کومورينه نسبتله او كبيدر .

یاغمور وقار

ایشته نام یاغمور موسمند. یز : صيق صيق ياغمورلر ياغيور؛ بعضاً هوادن
یره بارداقدن بوشانیرجه سنه صولر دوکولور .
بويا غمورلرك نره دن کلديکنی، نه اولديغنی هیچ دوشوندیکزمی ؟ البته
دقت اتمشسكز در : یاغمورلی هو الرعینی زمانده بولو طلی اولور؛ یاغمور یاغار کن
همان هر وقت كوك بر بلوط ایله اور تولمش بولونور . تجربه لی آدملر، کوکده کی
بلوطلره باقه رق(فلان يره ياغمور ياغيور؛ وياغمور بو طرفه طوغری کلیور ،
یا خود فلان طرفه طوغری کيديور ، ديرلر. دقت ايدرسه كز، بونی نه

دن آکلا
بر بلوط و
بونلر ياغه
یا غمه نوکان
آکلامق ا
طاف
چیقانلر ا
چیقنجه ،
باشلارلر .
بشقه برشم
مشکزدر
فرقی بوق
عبار تدر
میسی ش
ال، يوز ،
سنده صو
نيفر فيقر
بونل
بر رسیس
یعنی یاغمو
بولو
چیقان بو


﴿ ٣٩ ﴾

دن اکلاد قلرينی قولایلقله اوگره نه بیلرسکز : یاغمور یا غیور دینیلان طرفده
بر بلوط واردر. بوبو لوطدن بره قدریر طاقم اکری چیژکیلر اوزانمقد، در.
بونلر یا غمور ديزيلريدر. ديمك اولوركه : ياغمورلر بولوطلردن ياغار. او حالده
ياغمولرگ نه سبيله ياغد يغنی اگلادق ايچون اولاً بلوطلرك نه اولديغنی
اگلامق لا زمكلور .
طاغلرك يما جلرنده چوق وقت بر طاقم بلوطلر بولو نور . طاغلره
چيقانلر اويا ماجلره واريجه اوراده يالكز برسيس كورولر ؛ دها يوكسكه
چيقتجه ، بوسيسی کچنجه .... دخی اونی تکرار بولوط حالنده كور مکه
باشلارلر . ديمك كه طاغلرك يماجلرنده كورولن بولوطلر برسيس ييغينندن
بشقه برشی دکلدر : اگر طاغلره چيقمش ايسه كز بونی مطلقا سزده كور
مشسكندر . طاغلرك يا جلرنده كى بولوطلرك باشقه بولوطلردن هیچ بر
فرقی يوق ، ديمك كه بوتون بولوطلر يوكسكلرده طو پلانمش برسيس ييغينندن
عبار تدر .
سیسی شبهه سز هیکز کوره مشکز در . بیلرسكز كه سيسلى هو الرده اوست، باش،
ال، يوز ، والحاصل هر طرف .... تمله نير ؛ جلالى جام و معدنلرك او
ستنده صودا مله لری حصوله کلير . ديمك كه : سيس بربوغو ، بر بخار در .
فبقر فیقر قاینایان پنجره دن چیقان بوغودن فرقسز در .
بونلری اگلایینجه .. یاغمور لرك بولوطلر دن کلدیکنی بولوطلر ك
بررسیس بیغینی اولدیغنی اوگره نجه . . شبهه ایتمم که همان کشف ایتمشکد در.
یعنی یا غمور بولوطلرده کی بخار مانك تكاثفندن حصول كلير :
بولوطلرك صو حالنه كلوب ياغمور حالنده يره دوشمه سی، بر پنجره دن
چيقان بوغو نك صو غوق بر قاپاغه ويا بر طباغا غه تصادف ايدنجه تكا ثف


٤٠

ایلیه رک داملا داملا دوکوله سی کیبیدر .
کرچه هواده هیچ بر بلوط کورونمادیکی حالده ده یاغمور یاغار ، کونش
میدانده اولدینی حالده ده یاغمور دوام ایدر . فقط بو حاللرده ده یاغمور هوا
ده، هواده کی صوبخار ینک تکاثفندن حصوله کلیر . چونکه بیلرسکزکه:
صو بخاری بعضاً - بالخاصه صیجاق هوالرده - كوزله كورونه من بر حالده
بولونور ؛ ذاتاً بوصور تله بولوظ كور ونمد یکی حالده یاغمور یاغمه سید. یالکز
یازين وقوعبولور .
يا غمور گن نصل حصوله کار يكنی او كره نجه ، قار ک نه دن حصوله کار
یکنی اکلامقده هیچ كوجلك جكمز سكز : قار دانه لری برر كوچوك بوزبار
چه سی ، بر طو کمش صوبطامله سیدر.
صو، صوغوقده طو نار، قار صوغده یاغار. ديمك كه : قار بولو طلرده
کی صو بخار ینگ شد تلی صوغو قلرده تکاثف ایدر کن تصلب ایتمه سندن
حصوله کلیر .
ايلك بهار و باز کیجه لری اکینلر ک او زرنده چی داملالری ، صوک
بهارو قیش کیجه لری ده طوپراق اوستنده قیراغی دانه لری کورونور. چی،
ياغمور دانه لرينه ، قیراغی قاردانه لرينه بكزر؛ فقط ياغمور يا غمديغي حالده چی،
قار یا غمديغي حالده قیراغی كورولور . ديمك كه : بونلر يوقاری ده حصوله
کلوب اشاغی به دو شمر لر بولند قلری شیلرك او ستنده حصوله كليرلر .
عجبا نصل ؟
قیش صباحلری پنجره کزک جاملرینه باقارس. کز کورور سکز که ایچ یوز
لری صود املا لريله اور تولود ؛ بوداملالرجامك اوزرنده آقش ، بر طاقم
یوللرو جوده كتير مشدر بیلرسکز که اوطه گزک ایجنه ، جاملركزك اوستنه


٤١

یاغمور یاغمامشدر ؛ بر طرفدن صودخی داملامامشدر ديمك بوصولر جامك
اوستنده حصوله كلمشدر؛ نصل که یازین بر بارداق ایچنه بوزلی صو دوکولنجه بو
بار داغك طيش یوزنده صو داملالرى حصوله کليوير مکده در.
بونك سببنى سز، ارتق قولای آكلايه بيلرسكز: جام صوغويور . صو
غونجه هوانك كندينه تماس ایدن قسمنى صوغوتيور .
هواده كى صو بخارينك اوراده تكاثف ایتمه سنه سبب اولیور . جامار
اوزرنده کورون « چی » داملالرينك اوفاق مقیاسده نمونه كبیدر: چی داملا
لرى ده عين صور تله حصوله كليور ؛ كيجه لين اكينلر صوغو مقده او نك
ایچون کندينه تماس ایدن هواده کی صو بخارينك تكاثفنه سبب اولقده در.
قيشين يك صوق زمانلرده پنجره لرده صو داملالری یرینه بوز چیچکاری
كورولور ؛ بونلرده قيراغينك اوفاق مقیاسده بر نمونه سی کیبدر.

اشتعال و احتراق

لامبالرك آيدينلقلری وصوبالرك صيجا قلقلری قارشیسنده، بو آیدینلغك
وصيجا قلغك نه دن ونصل حصوله کلد يكنی هیچ دوشو نمدیکزمی ؟ شبهه
سز بیلیور سكز كه : لامبه لرك آيد ينلغی ايچلرنده كی پترولك ، صوبالرك
صیجا قلغی ده ایچلرنده کی او دونک تماسندن حصوله کلیور. فقط برده دو
شونمها ليسكز كه : بونلر نه دن و نصل یا نیور .
برصوبا نك انا حتارینی و یاقیوسنی قاپارسه کز ایچنده کی او دو نلرسونر؛
بر منغالك قايا غنی اورتر و یا آتشنى كول آلتنده براقیر سه کزار تق ایچنده کی کومور
یا نماز اولور ؛ بر لامبه نك شيشه سی اوستنی بر طاباق ایله اورتر و یا خود آلتنده
كى قفصى بر شيله صار ارسه گزلامبه سونر. ديمك كه بونلر — صو باده کی کو


٤٢

مور ، لامبه ده کی پترول ، هوا آلمدبجه یانماز .
صويا ، نه قدر ایی چکر سه اوقدرایی یا نار؛ مانغال نه قدر ایی کورکلنیرسه
اوقدر چابوق آتش اولور ديمك : بونلر نه قدر چوق هوا آليرسه او قدر چابوق
واوقدرايى يانار. عجبا هوا ، بونلرک یانمه سنه نه صورتله تأثير ايد يور؟
بر شمدان الوب صو ايله طولوبر چو ملك ايچنه قوييكز ؛ شمعدانه او
زون برموم يرلشد يربكزوبونى ياقيكز ؛ موم یا نارکن اوزرینه بر بارداق ویا
بر صراحی کچربكز، وبونى صويك ايجنه قدر اينديريكز . كورورسکزكه :
چوق کچمه دن موم سؤنر؛ عين زمانده صراحی یا بار داغك ايجنه صو هجوم ايدر.
اوراده کی صوديشارى ده کی صودن دها يوككه چيقار . صويك بوصور
تله هجومی کوسترير كه : بار داغك آلنده کی هوا آزالمشدر. اوندن برشی
اكسيلمشدر ؛ صوانک ایچون دیشاریده کی هوانک تضییقی تأثیریله بارداغه
هجوم ایتمش ، اکسیلمش بولنان هواسنك يرينی طولديرمشدر .
قورو حا جاما تلر دخی بزه عينی نتيجه يى كؤستيرير : بيلرسکز که : قورو
حاجامات وره جقلری وقت حاجام ات شیشه سنك دیبینه بر آزیا موق قور،
بونى طوتوشدورر ، وصو كره شیشه یی همان دری اوزرینه قورلر . اوزمان
شیشه اور ایه یا پیشیر، دری یی واقی امپور کبی اولور آلانی قبار تير ، ديمك كه :
پاموق یا ناركن ، شیشه نك ايجنده کی هوایی آزاليتير .

بونى اكلنجه لى بر تجربه ایله ده اکلا يه بيلر سکز : بريمورطه یی حاضر لوب
پيشير وب قابوغنی صوییکز ، بر صراحي آلوب يجنه کاغد قوييكز. بوكاغد لرى طوتو
شدو، د قد نصكره همان حاضر لوپ يمورطه یی صراحینگ اوزرینه يرلشد ير يكز


٤٣

کورور سکز که یومورطه صرا حینگ ایچنه طوغری چکیلو، امیلپور کبی
صیقشیر، صراحینگ بوغازینه طوغری اوزاقير، ایلدريله ر..
بوتون بو تجربه‌لر اثبات ایدر که: هر جسم يانارکن هوادن برشی آلير، هوایی
آزالتي. عجبا جسملر يانارکن، هوایی آزالته آزالته بوسبوتون توکه‌ته بیلرمی؟
موم اوزرینه صراحی کچیره‌رک یاپديغکز تجربه یی تکرار ايديگز؛ مومي ايستد
یکگز قدر اوزون، ایستديکگز قدر قالین انتخاب ايديگز؛ کورور سكزکه دائما
عیني نتيجه حاصل اولور :
دائمامو، بارداغك ايچنده يالگز بر حده قدر يوكه لير. بوحد مومك
قالينلغنه واوزونلغنه باقماز، صواوحده يوكه لديمي يعنی بارداغك آلتنده کی
هوا او حده قدر آزالديغی - موم آرتي يانما، ده دوام ايده مز، سونوپ کیده ر.
هیچ بر زمان بارداغك هواسي بومبوتون توكانه مز، هیچ بر زمان بارداق بومبو
تون صوايله طولا ماز ديمك كه : هوانك ايکی قسمی واردر برقسمی اجسامگ
يا نمه سنه خدمت ايده بيلير، او بر قسمی ایسه بوگا خدمت ايده من.
عالمر بر چوق تجربه لرسایه سنده هوانک بوایکی قسمی بربرندن اییر
مشلر، بونلرگ بربرندن فرقلی بررغار اولديغنی اگلا مشلر؛ اجسامی يا قمغه
خدمت ایدن هوانگ بشده برندن عبارت اولدیغنی کوره شلر بوغاره «مولد
الحموضه»، اوبرغاره «آزوت» اسمنی ویره‌شلرد.
والحاصل :
هواده بربرندن فرقلی ايکی غاز واردر. بونلرگ بری آزوت اوبری مولد
الحموضه اسمنده در.
مولد الحموضه ، اجسامگ یانمه سنه خادمدر. آزوت ایسه بوکا غیر مساعد
در. هوانگ بشده بری قدر مولد الحموضه بشده دردی قدری ده آزوت در.


٤٤
بیلیرسگزکه: بوتون انسانلر و حیوانلر دائما نفس آلوب طور ور؛ نه انسانلر
ونه ده حیوانلر نفس آلمه‌دن یا شایه‌ماز. برانسان و یا بر حیوان قاپالی - هوا
آلماز - بریرده قالیرسه‌چوق گچمه‌دن بوغولور، اولور بویله لكه هوا آلماز
بریرده حبس اولنان بر حیوانگ، هوا آلمیان برمومگ سونمه‌سی‌گبیدر.
بر قوش ایله برموم برر فانوس ایله اورتولنجه‌گوریلورکه: بر طرفده
مومگ ایشیغی تیتره مکه باشلادیغی و بیتمکه یوز طوتدیغی‌گبی او برطرفده‌کی قو
شگ نفسی‌ده زورلاشیور. وحوانجغز جان چیکشمکه باشلابور. نهایت برطر
فده‌کی موم بوسبوتون سوندیکی‌گبی او برطرفدکی قوش‌ده بوسبوتون اولیور.
موم وفانوسگ التنده‌کی هوا بوسبوتون توکننجه‌یه قدر یا شایه‌میور- هوانگ
احتراقه خدمت ایدن قسمی مولدالحموضه‌دن عبارت اولدیغی‌گبی تنفسه خدمت
ایدن قسمی‌ده بوندن عبارت بولنیور آزوت احتراقه خدمت ایده مدیکی گبی
تنفسه ده برامیور.
بونگله برابر مومك یانمه‌سی ایله حیوانگ نفس آلمه‌سی آره‌سنده مهم
بر فرق ده واردر: بریرده موم، اوراده کی هوانگ مولدالحموضه‌سنی توکه
تنجه‌یه قدر یانه بیلیر، فقط بریرده‌کی حیوان اوراده‌کی هوانگ مولدالحموضه
سنی توکه تنجه‌یه قدر یاشاماز. چونکه حیوانگ نفسندن چیقان غاز - بونگ
غاز قاربون اولدیغنی کورمش ایدیکز - برزهیردر. بوغاز، هواده برآز یبریکد
یمی، دها نقدر مولد الحموضه قالمش اولورسه اولسون، آرتق او هوا ایچنده
تنفس ایتمك او هوا ایچنده یشامه ق قابل اولماز.
نفس وحیات ایچون، صاف هوالازمدر.
طوز
طوزگ نه قدر فائده لی برماده اولدیغنی از اجق دوشو نمکله بیله، اگلا یه


٤٥

بيلرسكز: يمكلرمزك اك اهميتلى قسمنه طوز قاتارز ؛ طوز سزيمكلرى
طانسز بولورز ؛ بر آشجيغك اك اهميتلى معرفتلرندن بريسى يمكلره تام قرار
نده ، تام لزومی قدرطوز قويتمقدن عبار تدر . اكمكك بيله لذتى ايچنده كى طوز
سایه سنده در .
طوز ، بوصور تله ، يمكلره لذت ويرمكه خدمت ايتدیكى كبى برچوق
ماده لرى محافظه ايتمكه ده خدمت ايدر :
آشجيلر، يازين آلدقلرى اتى همان پيشير مز لرسه ، مطلقا – قوقما سون
ديه - طوزلارلر: بالقلرى ساحلدن بشقه بريره ، اكثريا ، طوزلامش اوله رق
نقل ایدرلر: قره ن بايرامنده بوزولن پوسته کيلری، قوقماسون ديه ، طوز لارلر.
ایشته بوقدر فائده لى اولان بو جسمك نره دن چیقا ر لديغنى بيلير
ميسكز؟
دكزه قايقلمرله كز ديسه كز ؛ حما ملرینه کیر دیسه كز ؛ دودا قلریکزه
دکزه و يي سر پنتيسى ، طوقونديغی وقت، آغزیکزه قاچديغی وقت مطلقا
دقت ایتمشكز در: دکزصویحده طوز طادى واردر ، بونك ايجون ددد کز صو
ينه ( طوزلی) دينيلمكده در . طوز ايشته بوصودن چیقاريلير .
بر بارداغ، صو طولد وركز ایچنه بر پارچه طوز قوييكز ، وبونى قار شد ير
یکز؛ سزقا ريشدير دتجه ، صويك ايچنده طوزك آزالديغنی ، نهايت بوسبو
تون غائب اولديغنی کورورسكز، بوصویی دوداغكزهدوقوندير يكز، اونده
طوز طادی اولديغنی اكلار سكرديمك كه : صويه آتديغمزطوزغائب اولما مش
يالكزاريتمش، صويك ايچنه طاغلمش، كوزكور نمز برحاله كلمشدر.
بويله لكله : بر جسم صلبى مايع ایچنده اریتوب كوزه كور نمز بر حاله
كيتر مكه ( حل ) بر جسم صلبك بر مايع ايچنده اريمه سنه ( انحلال ) وبر


﴿ ٤٦ ﴾

جسم صلبی اریمش ـ کوزه کورنمز بر حالده ـ حاوی اولان مايعلره
« محلول » اسمى ويريلر . طوزی صو ایچنده اریته رک الده ایتدیککز
محلولى بر صحن ایچنه قوییکز ؛ و ايصيته رق قايناتيكز. آنک تا قیری دوام
ایتدکجه صو تبخر ایدر . آزالیر، نہایت بوسبوتون غائب اولور . فقط طوز صو
ایله برابر تبخر ایتمز اوندن آیریلر، صحنک دیبنده طور طو حالند ه قالیر ديمك که:
بر محلول قايناتيلرسه ، بالکز اونی تشکیل ایدن مایع تبخر ایدر ایچنده کی
جسم صلب ايسه قابک دیبنده قالیر.
بر محلول ، مایع قسمنک بویله جه بر طور طو حالنده میدانه چیقما سنه
( ترسب ) اسمى ويريلير .
شمدی ظن ایده رم که ، طوزک نصل استحصال ايدلدیکنی اکلا
ميسکز در: دکز صویی طوز محلیدر . بو محلول تبخر ایتديريلنجه، بونك بالكز
صویی کیدرطوزی ایسه ترسب ایده رک میدانه چیقار . طوزايشته بویله
لكه دگزصوينى تبخر ايتديره رك الده ايديلير.
دكزصوينده بولنان طوزك مقداری یوزده بر راده سنده در . اونک
ايجون بر قيه طوز، یوز قيه دكز صويندن چیقار یلر دیمکدر .
شمدی ذهنكزه برشى كله جك ؛ بر قيه طوز الده ايتمك ايجون يوز قيه
دكزصوينى قايناتمق، هم ده بوسيوتون تبخر ايدوب غائب اولونجه يه قدر قاينا
تمق بونگ چوق محروقات ياقمق لازم کلدیکنه كوره طوزبك بهالی اولمق
اقتضا ايدر .
حالبوكه طوز، بهالى بر شی دکلدر ، بونصل اولیور .
بو،ملاحظه اساساً يك طوغریدر . شوقدر وارکه ،صويى تبخر ايتديرمك
ايجون مطلقاً قايناتمق مطلقا آتنده آتش ياقمق لازم دکلدر . بیلی سکزکه بر


٤٧

طاباقده بولنان صو آچیقده باخصوص کونش آلتنده قالیرسه بر مدت صوگره تبخر ایدوب کیدر . اگر عادی صویرینه طوزلی صو – طوز محلولی – بولو نورسه طابالغک دیبنده یالکز طوز – صویی قالیر . طاباق نه قدر یایوان اولور سه ، صو طبقه سی نه قدر اینجه اولورسه صویگ تبخری او قدر سریع اولور .
دگزصویی ده ، طوز استحصال ایتمك ايجون ، ایشته بو صورتله تبخر ایتدیریلر : دگرکنارنده برطاقم حوضلر قازيلير بونلر ایله دگزاره سنده صو یوللری یاپیلیر؛ بویوللر آچیلوب حوضلر صوایله طولدیریلدقدنصکره تکرار قپانیر کونشک تأثیریله صو تبخر ایدنجیه طوز دیبده ترسب ایدر . بوطوزطوپلا نوب قالدیریلد قدنصکره يوللر تکرار آچيلوب حوضلره دگزصویی صاليوير یلیر: وهپ بوصور تله عملیاته دوام ايديلير . بویله لكله :
دگز کنارنده طوز حصوله كيترمك ايجون یاپیلان حوض و پوللره (طوزله – مملحه) اسمی ویریلیر .
فقط طوزلری یالکز دگز صولرندن استحصال ایتمیورلر، طوز منبعلری ده وار در بعض پرلرده ، طوپراق آلنلرنده قایا وطاش کی ، طوزواردر ؛ او رالردن طوز، طاش و معدن چیقاریلیورمش کی پارچه پارچه چیقاریلر ، بوصورتله طوپراق آلتندن چیقاریلان طوزه (قبا طوزی) اسمی ویریلر .
صلبلر، مایعلر وغازلرازه سنده کی فرق کورولدیکی وجهله خصوصی بر شکل وحجمی حائز اولوب اولما مقدن عبارتدر : صلبلرگ شکللری ده حجملری ده خصو صیدر ؛ مایعلرگ حجملری خصوصی ایسه ده شکللری بولند قلری قابه تا بعدر غازلرگ ایسه نه شکللری و نه ده حجملری خصوصی دکلدر، شکللری ده حجملری ده بولندقلری قابه تابعدر .
بونرق ایله برابر صلبلر ایله مایع و غازلرگ هپسنده بر بگزه رلك ده


٤٨

واردر : بونلرك هیسی برير طوتار، برحجم اشغال ایدر گوزله ، دری ایله ،
برون ایله ، قولاق ایله ، دیل ایله حس اولنه بیلیر او نك ايچون بونلرك
هيسنه بردن براسم ویریلیر، جسم دينليرديمك كه :
جسم ، بر حجم اشغال ایدن وحواسمز اوزرینه تأثیر ایده بیلن شیلردر،
صلیق مايعلك ، غازلق اجسامك برر حاليدر .

هوا و غاز

عجبايرزنده کی اشيانك هپسی یا صلب يا خود مايع حالنده می در ؟ يوقسه
دها باشقا حالده اشیا۔ خی وارمیدر؟ بو درسخانه ده اطرافکزد. بولنان شیلری
گوزدن کچريكز :
دیوار، جام ، تخته ، چر چیوه ، تباشیر، سيلكي، قلم، كاغذ ، كتاب ،
چائطه ، صیره ، فس، البسه، دوکمه ، مركب ، صو، واز ، بونلرك صوك ایکیسی
مایع، او برلرينك هيسی صلب حالنده، در سخانه ده بونلردن بشقه برشی یوقمی؟
بوسؤالہ جواباً :(خاير!)دیرسه كزالدنمش اولورسك. چونکه اوطه ده،
بوتون بونلردن بشقه برده (هوا) واردر . بلکه ایچکزدن : (هوا) برشی میدر؟
دیه جککزکلیور. فقط عجله ایتمیکز، طاشه وصویه ناصلا وقت ایتدیگزسه هوا
یه ده اویله جه دقت ایدیکز: الکزی هوادہ اوز اتديغكز. وقت برشيئه طوقوند
يغكزی حس ایتمز سکز؛ فقط بر البکزه پر یلپازه و یا خالی بر موقاوا آلیرده صا
لا نرسه كز بویلپازه، موقا وانك برشيئه جار پدیغنی طویار سکز، فضله اوله رق بو
یلپازه و یا مو قاوای اور البکزه طوغری صالار سه کز در یکزه بر (شی)، برروز
کار طو قوندیغنی ده حس ايدرسگز ، ديمك كه هوا دخی بر شیدر ؛ بر شیدر که کوز
له كوريله مديكي حالده بيله اليمزله دريمزله حس اولنه بيليور ..


٤٩

بر شیشه آلکز، آغزینی اشاغی چویره رك صو ایچنه طالدیریکز؛ شیشه یی
صويك ایچنده نه قدر درینه صوقارسه كز صوقوكز . صوايله طولاماد یغنی کو
رورسکز ديمك كه : شیشه تك ایچنده برشی وار؛ که صويك كيرمه سنه مانع او
اولیور. بوشیشه صو ایچنده اولدیغی حالده – یاواش یاواش اکبکز، او وقت
آغزندن ( لاق ، لاق ) بر طاقم قابار جقلر چیقدیغنی ایچنه ده صوطو لدیغنی کور
ورسكز. بویله صو ایچنده لاق لاق یا په یا په چیقان شیلر ( هوا ) در .

بلکه دقت ایتمشسکز در : بر شیشه نك آغزینه برخونی قونوب ایچنه بر ما
یع دو کولدیکی وقت شیشه طولمادن اول خونی طولار؛ واونده کی مایع یواش
آقار ، حتى بعضاً – اگر خونی شیشه تك آغزینی ایجه قاپامش ایسه – هیچ
آقماز، صويك یواش آقمه سنه ويا هيچ اقما مسنه سبب اولان شی، شیشه تك
ایچنده کی هوا در. اگر خونی بر آز یوقاری به قالدیریلرسه اوزمان ایچنده کی صو،
چابوق آقار . چونکه بو حالده هوا شیشه اغزندن – خونينك اطرا فندن
طیشاری یه چیقار، صويك اقمه سنه مانع قالماز.
ساقالرگ فو چولرینه دقت ایدیکز: اونلرگ اوزر لرنده ايکى دليك وار
برینه برخونی یر لشدییروب صوطولدوررکن او برينى آچیق برافيرلر؛ بوصو
رتله برندن صو کیررکن اوبرندن هوا چیقماسنی تامین ایدرلر . اگر بویله یا
يمازلرسه ، قوجينك ایچنده کی هوا – دیشاریه چیقه میه جغی ایچون – صو
يك كير مه سنه مانع بر قلماز . هواديمك كه : دخی بر شیدر؛ المزه در يمزه تأثير
ایده بیلیر، بعضاً – صو ایچندن چیقار کن – كوز مزله ده كوروله بيلير .


٥٠

بوش دیدیکمز قابلر — طوغریسی آرانیرسه بوش دکل ، هوا ایله طولودر
بو قابلر باشقه شیلر له طولار کن ایچلرنده کی هوادن بوشالمش اولورلر؛ بالعكس
باشقه شیلردن بوشالیر کن ده هوا ایله طو لمش بولو نورلر . هوا دخی بر بر طو تار،
بر حجم اشغال ایدر؛ فقط بو حجم بوش بولد یغی یره ، بوش بولد یغی قابه کوره دکشر .
صو بوغوسی و دو مان ده هوا کبیدر ، بو حالده اولان اشیا یه غازاسمی
ویریلر ، ديمك كه : غازلر : شكل و حجمارنی بولند قلر يره و قابه کوره ده كشەن
نه قدر بوش بر بولورسه اونی طولدیر ان شیلر در .

تمت


٥١

جدول غلط و صحیح

غلط
صحیح
سطر
صحیفه

هر
هنر
۲
۲

یو
بو
۲
٤

تمیز
تمیز
١٤
٤

تيا
يتا
٨
٤

يمازين
نمازینی
١٣
٥

يوق
يوق
٤
۲

قوشلرن
قوشلارنك
٦
۷

اكينلر
اكينلر
۱۲
٨

ديديكه
ديديكي
۱۷
٨

بوينته
بويننه
۱۱
٩

كيتردم
كتيردم
١٤
٩

يا لنجيلفه
يالانجيلغه
۱۸
١٠

اييجك
ايجمك
٦
۱۱

یر
ير
۲۰
۱۲

کيدر
كيدر
۱
۱۳

اولدبغنه
اولمديغنه
٨
١٤


٥٢

جدول غلط و صحیح

غلط صحیح سطر صحیفه
سبکلردن سبکلردین ۱۳ ١٤
اونیک اونک ۷ ١٦
مربنک مربینك ٦ ۱۷
دیبا به دیباچه ۱۹ ۱۷
الك آنك ١٦ ۱۸
جیلمز جیلیز ۳ ۱۸
دوقنو دوقنو ۸ ۱۸
نمیور نمیور ۱۲ ۱۸
برنجبی برنجی ١٦ ۱۸
ار او ۹ ۲۰
صیغه جق صیغه یه جق ۹ ۲۰
دینانک دنیانک ۳ ۲۲
یاندی یاتدی ۱۳ ۲۳
مفتکلدر متشکلدر ٥ ٢٥
مشا مشا ۷ ٢٥
مکنه ماکنه ۸ ٢٦
اوتلرن اوتلرک ۱ ۲۷
فاررقه فاریقه ٦ ۲۷
جیلک مطبعه جيلك ١٦ ۲۷


٥٣
جدول غلط وصحیح
غلط صحیح سطر صحیفه
کاغدلری سینگ کاغدلرنینگ ۱۳ ۲۷
یرماکنه یرماکنه ۱ ۲۹
یانه یا نه ١٦ ۳۰
قاصمه قاصه ۲۱ ۳۰
وایورلو واپورلر ۱۳ ۳۱
واسطه واسطه سی ۱۳ ۳۱
بوارلاق بوارلاق ٤ ۳۲
یرسنه یرینه ۱۳ ۳۲
دوگر دوکر ۲ ۳۳
بویونجه بویونجه ۸ ۳۳
تیر تیر ۱۳ ۳۳
بوتون بوتون ۱۹ ٣٥
موا مواد ٦ ٣٦
جوق چوق ۱ ۳۸
بزبر بزبر ٤ ۳۸
یوزنده یوزنده ٤ ٤١
لیلو بیلو ١٤ ٤١
گوز کوزه ۲۰ ٤٥
کاعذ کاغد ۹ ٤٨


٥٤

فهرست مضامين

صحیفه صحیفه
۳ وطن ۱۸ فكری ده وجود کبی بسلملیدر
۳ مکتب ۱۸ دائما کولر یوزلی اولملى
٤ دعا ۱۹ هندستان سرچه سی
٤ کتاب ۲۰ آی و کونش
٤ بر مكتبلينك كونى ۲۱ بر پارچه طوپراغك تاريخي
ه عقلی چوجق ۲۱ کیجه وکوندوز
ه وطن پرور چوجق ۲۲ آی
٦ ذکی چوجق ۲۲ صو
۸ دفینه ۲۳ حکایه
۸ خرسزلق ۲۳ روزکارلرک تاثیری
۱۰ یالانجیلقی ٢٤ کاغذ
۱۱ نانکوزلق ۲۷ كتاب، مطبعه ، مطبعه جيلك
۱۱ قارنجه ایله کوکر جین ۳۱ واسطۀ نقلیه
۱۲ اوقویوب یازمه نه ایشه یارار ٣٤ اغديه لنك خدمتلرى
۱۳ بر اعرابينك فراستي ۳۷ محروقات
١٤ ناموس وقناعت ۳۸ یاغمور وقار
١٥ جسارت ٤١ اشتعال واحتراق
١٦ قوشلرگ فائده سی ٤٤ طوز
١٦ اختیارلره رعایت ٤٨ هوا وغاز
١٦ انا وبابا


۵۵

اعلان آثار مبارکه
مطبعة عنایت
عدد اسم کتاب قیمت
روپیه کابلی
(۱) جغرافیای منظوم افغانستان (نسخه اش باقی نمانده )
(۲) سیاحت بر دورادور کره زمین بهشتاد روز (۲)
(۳) از هر دهن سخنی و از هر چمن سمنی (۲)
(٤) سیاحت در جو هوا (۲)
(٥) روضهٔ حکم (۲)
(٦) (بیست هزار فرسخ سیاحت در زیر بحر مصور) (٤)
(۷) (جزیرهٔ پنهان مصور) (٦)
(۸) (پراکنده مجموعهٔ اشعار محمود طرزی مصور) (۲)
(۹) (سیاحت سه قطعهٔ روی زمین مصور) (۷)
(۱۰) اطاعت اولی الامر [رایگان توزیع و تقسیم شده]
(۱۱) جلد اول محاربهٔ روس و ژاپان مجلد (۲)
(۱۲) جلد دوم محاربهٔ روس و ژاپان مجلد ۲ روپیه ٤ شاهی
(۱۳) جلد سوم محاربهٔ روس و ژاپان مجلد (۳) روپیه ٦ شاهی

همهٔ این کتابهای فوق در کابل در نفس (مطبعة عنایت) از نزد (عبدالرؤف خان) سرمُرتّب. و در بازار کتاب فروشی متصل مدرسهٔ شاهی از دکان های حاجی (ملا غلام محمد) و (باز محمد) تاجران کتب بقیمتهای معین آن که در پشت هر کتاب رقم شده است خریداری میشود . از خارج کسی که ارزوی خریداری آنها را بکند با مدیر و سر محرر جریدهٔ سراج الاخبار افغانیه مخابره کند .


عاشقه دود اتنك لالی وطور بارسز - بلبلک کوره کى بوش کورده کل کزار سز
داد و فریادی ثری ایتدی کو کل سیتی و زار - عاشققك فجر زبانی چونکه که زار سز


[BLANK PAGE]