{"book": "adl0263", "page": 1, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0263", "page": 2, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0263", "page": 3, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0263", "page": 4, "text": "Mahmud Tarzi\nMokhtasar-e joghrafyā-ye ʿomumi\n1333 / 1915"}
{"book": "adl0263", "page": 5, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0263", "page": 6, "text": "هدیه\nسراج الاخبار افغانیه\nسال 4 شماره 24\nمختصر جغرافیای عمومی\n« تألیف »\nمحمود طرزی\nاز درسهایکه در سال اول تشکیل مکتب فیض مکسب حربیه سراجیه\nبرای شاگردان سنه اول و دوم تقریر نموده ام تحریر و ترتیب یافته است\nدر مطبعه ټیپو گرافی دارالسلطنه کابل زیور طبع آراسته گردید\nسنه 1333"}
{"book": "adl0263", "page": 7, "text": "شرایط خریداری\nدارالسلطنه ولایت داخل افغانستان\nقیمت سالیانه هشت روپیه کابلی سالیانه چارده روپیه کابلی\nقیمت ششماهه پنج روپیه کابلی ششماهه هشت روپیه کابلی\nدر خارج افغانستان\nهر جائیکه باشد با اجرت پوست\nقیمت سالیانه ده روپیه انگریزی قیمت ششماهه شش روپیه انگریزی\nسه ماهه اشتراك قبول نمیشود\nيك طلای پوند انگریزی پانزده روپیه کلدار است . از همین\nقرار حساب کنند"}
{"book": "adl0263", "page": 8, "text": "هديه\nسراج الاخبار افغانيه\nسال ٤ شماره ٢٤\nمختصر جغرافیای عمومی\n« تألیف »\nمحمود طرزی\nاز درسهایکه در سال اول تشکیل مکتب فیض مکتب حربية سراجيه\nبرای شاگردان سنة اول ودوم تقریر نموده‌ام تحریر و ترتیب یافته است\nدر مطبعه تیپوگرافی دارالسلطنه کابل زیور طبع آراسته گردید .\nسنه ١٣٣٣"}
{"book": "adl0263", "page": 9, "text": "بسم الله الرحمن الرحیم\n\nیكدو کلمه عرض\n\nذات پاك حضرت کبریا جل وعلی را ثنا میگوئیم، وبر روان پاك حضرت محمد مصطفی و آل و اصحابش درود و تحایا میفرستیم . پادشاه بزرگ ما اعلیحضرت (سراج المله والدين) را دعا میکنیم، وطن وملت خود را از شر دشمنانش محفوظ میخواهیم . بعد از ان بمقصد پرداخته عرض میکنیم که سال چارم جريدة عاجزانه ما به اتمام رسید . بموجب وعده که از آغاز انتشار آن با قاریئن كرام خود نموده ایم ، هدیه امساله خود را با يك اثر بسیار مختصر فن نافع و مفيد جغرافيا بنظر قارئین کرام خود تقدیم نمودیم .\nاگر چه این محاربه عمومی موجوده بر تقسیمات فن جغرافیا تغییرات و تبدیلات بسياری وارد آورده، و تقدیم نمودن جغرافيا را باينكه بعضی ارباب دانش يك چيز نابهنگامی پنداشته خورده گیری نمایند، ولی ما را بر تقديم نمودن این هدیه دو چیز مجبور نمود: - یکی اینکه بعضی از مشتر کین كرام ما به تحریرات متواتره خودشان از ما خواهش کردند که از اصطلاحات و تقسیمات اساسی این فن تا یکدرجه آگاه شان گردانیم . دوم اینکه چون این اثر عاجزانه ما معلومات بسیار وجيزه ومختصره فن جغرافیا را بصورت ابتدایی و آسان وساده خواننده اش نشان میدهد ، از انرو برای تدریس وتعليم اطفال مکاتب ابتدائیه وطن عزیز خود طبع ونشر آنرا از فائده خالی نیافتیم . - ذاتا اساس ترتیب و تحریر این اثر برای اولا"}
{"book": "adl0263", "page": 10, "text": "(۳)\nابتدائی بنا یافته است ـ بلی ، اگرچه «مکتب حربیه» از مکاتب عالیه درجه منتهی\nشمرده میشود ولی چون در اول تأسیس و تشکیل آن شاگردان سال اول و دوم آن\nتحصیل مکاتب ابتدائیه و رشدیه و اعدادیه را ندیده بودند، و سر راست از خانه‌های\nخودشان به آن مکتب گرفته شده بودند بازهم از درجه ابتدائی شمرده میشدند\nکه اگر ازین رهگذر برما اعتراضی وارد آید که «آیا برای يك مكتب عالی مانند\n(مکتب حربیه) چسان به اینقدر معلومات جزوی و مختصرا اکتفا ورزیده\nشده ؟» عذر ما معقول شمرده خواهد شد !\nبعضی از مشترکین کرام ، نیز این اثر ما را بدرجه دفع احتیاج خود شان\nغیر کافی خواهند یافت . ولی ما قاعده «الحکم للاکثر» را پیش گرفتیم ، زیرا\nدر صدی هشتاد از مشترکین کرام ما هنوز از مبادی فن عالی جغرافیا باخبر نیستند\nکه برای آنها اول از مبادی آغاز کردن را اولیتر شمردیم . امید میکنیم که این\nهدیه عاجزانه (سراج الاخبار افغانیه) مظهر حسن قبول گردد، و قصور و نواقصات\nآنرا بنظر خطاپوش خودشان بپوشند . ومن الله التوفيق امضا\nمحمود طرزی"}
{"book": "adl0263", "page": 11, "text": "(٤)\n\nدرس روز اول\nآغاز بمقصد\nای اولاد های هوسکار علم وفن، ای نونهالان چمنستان وطن!\nپادشاه معظم محبوب القلوب معارفپرور، اب اشفق ارحم لطف كسترما اعليحضرت (سراج الملة والدين) محض برای اكتساب علم ودانش شما مكتب فيوضات مكسب (حربيه سراجيه) را بنا فرمود. برای امر اداره و حسن تعلیم شما معلمان فضیلت مند را از جاهای دور طلب فرمود.\nاین بناء واین تأسیس در وطن مقدس مايك اختراع وایجاد نوی شمرده میشود که تاحال دیگر پادشاهان سابقه را میسر و نصیب نشده بود این پادشاه بادانش ودین مقدس ما براین تأسیس نافعه موفق و کامیاب آمدند.\nاولادها! قدر این نعمت را بشناسید، در راه این پادشاه مقدس محبوب القلوب خودجان فدا کردن را شرف عظیم بشمارید. در راه تحصیل علم و عرفان کوشش ورزید. زیرا علم و عرفانست که انسان را انسان میسازد و از حیوان و جماد تفریق میدهد.\nکوشش ورزید، مكتسبات علمیه وفنیه خود را بیفزائید که وطن ازشما مستفید شود. پادشاه از شما راضی گردد، ملت از شما برخورد.\nاین عاجز که بشرف معلمی جغرافیا، و تاریخ و انشاو کتابت شما مفتخر میباشم چون امسال اول دخول شما درین مکتب فیض مکسب است، ازانرو در تعلیم شما يك راه بسیار کوتاه و آسانی در پیش گرفته ام تادهن و فکر شما مانده نشود، وزودتر بمنزل مقصود ـ که دانستن و باخبر شدن از چگونگی فن جغرافیاست ـ واصل شوید.\nبسیار اطفالی در شما خواهد بود که تاحال نام جغرافیا را هم نشنیده اند، حالآنکه جغرافیا بسیار علم نافع ومفیدیست که تحصیل آن برای انسانها از لواز ضروریه دیده میشود جغرافیا از احوال زمین بشما آگاهی می بخشد، حضرت"}
{"book": "adl0263", "page": 12, "text": "( ٥ )\n\nحق سبحانه تعالی زمین را خانه و مسکن زنده کانی ما مقرر فرموده پس هرگاه از علم\nجغرافیہ بیخبر باشید حال شما بحال يك نابینائی میماند كه از جہت شرقی و غربی و شمالی\nو جنوبی خانۀ نشیمن خود بیخبر باشد .\nاولادھا ! خود شما تصور بکنید ، که هرگاه از جار جهت خانۀ نشیمن\nگاه خود بیخبر باشید ، و او تاق خوابگاه، و دالان نشیمن و زینہ و کفشکن ،\nو دھلیز و مطبخ و تحویلخانه و صندوقخانه خانۀ خود نا ندانید و نشناسید آیا معیشت\nو زندگانی شما در انخانہ چقدر دشوار خواہد شد ؟ و ہمچنان اگر از احوال همسایگان\nچار طرف و اخلاق و اطوار انها بیخبر باشید گذران شما با آنہا چقدر مشکل خواہد\nبود ؟ اینست که نا واقف ماندن از علم جغرافیا عیناً ہمچنیست که انسان در خانه\nنشیمن خود بیخبر باشد .\nدرین سال فرخنده فال که اول شروع درسهای ماست برای شما ازین علم\nگرانبها خیلی مختصر معلومات اجمالی بیان میکنیم انشاء الله بسایه ترقیاتوا یہ پادشاه\nمعارف خواه معظم مقدس ما این مکتب فیض مکسب روز بروز ترقی میکند ، افکار\nو اذھان شما سال بسال کشایش پیدا میکند . بیانات ما معلمان عاجز نیز نسبت\nبه استعداد و قابلیت ذہنیه شما افزونی میگیرد .\nاولا دها ! کوشش کنید جہد ورزید ایام شباب خود را که بهترین ایام\nحیاتست برایگان و بیہوده صرف نکنید ، با هم دیگر محبت ، بمدیر و استادان خود\nاطاعت ورزید که مسعود شوید .\nومن الله التوفيق"}
{"book": "adl0263", "page": 13, "text": "( ٩ )\n\nبسم الله الرحمن الرحيم\n\nمختصر جغرافیای عمومی\n\nهمین خاکیکه بران زندگانی و سکونت داریم با همه کوهها و بحرها و شهرها و نهرها و تالابها و دره ها و تپه های آن جمله ( زمین ) گفته میشود ، و علمیکه از احوال زمین بیان میکند آنرا ( جغرافیا ) میگویند .\nشکل زمین کروی الشکل یعنی کرد و کلوله مانندهندوانه یا نارنج میباشد . این زمین کره وی یعنی کلوله بهیچ طرف بسته نیست ، و برهیچ چیزی تکیه ندارد . بلکه مانند يك طوپ بابکی در میان هوا معلق دور میکند .\nسه حصهٔ کرهٔ زمین آب ، و يك حصهٔ آن خشکه است که انرا ربع مسکون میگویند .\n( کرهٔ مجسمه ) چیزیستکه برای نشاندادن شکل زمین از کاغذهای کلفت بشکل کرهٔ زمین انرا میسازند ، و بر روی آن قطعات و بحرها و همه متعلقات زمین را رسم و نقش میکنند ."}
{"book": "adl0263", "page": 14, "text": "( ٧ )\n\n﴿ کرۀ مجسمه ﴾"}
{"book": "adl0263", "page": 15, "text": "(۸)\n(كره مسطحه) چیزیستکه شکل زمین را بر روی کاغذ بشكل دو دایره نشان میدهد و قطعات و بحرها و همه متعلقات روی زمین را بران رسم و نقش میکنند .\n\nنصف كره غربی\nكره مسطحه\nنصف كره شرقى"}
{"book": "adl0263", "page": 16, "text": "(٩)\n\n(خريطه) :- چيزيستكه يك قطعه زمين . ويايك ملك يك دولترا بر آن رسم و نقش\nميكنند . وآنرا ( نقشه ) نيز ميكويند .\n(قطعات خمسه):- همان يك حصه خشكه روی زمين كه انرا ربع مسكون كفتيم\nبرپنج قطعه منقسم است که انها را (آسيا) يا (ايشيا)(اوروپا) يا (يورپ)(افريقه)يا\n(افريقا) (امريكه)يا(امريكا) (اوستراليا) يا(آستريليا) ميكويند. هريك ازين قطعه ها\nبر جدا جدا خريطه ها نشان داده شده است. (جهات اصليه ) يا (حدود اربعه):-\nبرای شناخته شدن سمت و طرف يك جای زمين ، چهار (جهت) يعنی چهار طرف\nموجود ست كه آنها را (شرق ، غرب ، شمال ، جنوب) ميكويند .\nشرق . آن جهت است كه آفتاب ازان طرف ميبرآيد . غرب. آن جهت است\nكه آفتاب در آنطرف غايب ميشود . وقتيكه روی بجهت غرب و پشت بجهت شرق\nايستاده شويم طرف دست راست ما شمال ، و طرف دست چپ ما جنوب كفته\nميشود.\nاما در خريطه ها طرف بالای خريطه شمال ، طرف زير آن جنوب ،\nطرف راست شرق ، طرف چپ غرب اعتبار شده است .\n\nاحوال خشكه\nهمين خاكيكه آنرا خشكه ميكوئيم ، و برروی آن كردش و سكونت داريم\nنظر بشكل و وضعيت آن نامهای مختلف دارد كه درينجا برای نونايكان يكان\nبيان ميكنيم :\n(جزيره) :- يك پارچه زمينست كه هر طرف آنرا آب فرا كرفته باشد ،\nوبدون كشتی به آن رفته نشود .\n(جزيره نما - يا شبه جزيره ) :- زمينست كه تنها ازيك طرف به خشكه وازديكر\nطرفها با آب احاطه شده باشد .\n(برزخ) :- يا خاكنا، زمين تنگيست كه جزيره نارا بخشكه چسپانيده باشد\n(دماغه) :- يارأس خشكه های سرتيز برآمده ايستكه از خشكه بسوی بحر دراز\nشده برآمده باشد ."}
{"book": "adl0263", "page": 17, "text": "(صحرا) : - که بفارسی دشت میگویند . زمینهای صاف فراخ و همواریست که\nجنگل در آن نیست\n(جنگل) : - زمینها ئیست که بادرختان بسیار و انبوه مستور شده باشد .\n(چول) : - زمینهای بی گیاه وبی علف است .\n( جبل ) : - که بفارسی کوه میگویند برآمده گیهای بلند و پرسنک\nزمین است.\n( جبال متسلسله ) : - کوههای باهمد یگر مربوطیکه مانند زنجیر باهمدیگر پیوسته\nشده تابسیار جاها درازشده رفته باشند .\n(کوه آتشفشان ) : - بعضی کوهها ئیست که از تالاق آن آتش و دود میبرآید .\n( دربند – یادره ) : - گذر گاه های تنگیست که در مابین دو کوه واقع\nشد باشد .\n(ساحل ) : - زمینها ئیست که با کنار دریا متصل باشد .\n( احوال آبها )\n(بحر) : - آب شور یکسه حصه کره زمین را فرا گرفته آنرا (بحر) میگویند .\nبحر بر دو قسم میباشد که یکیرا (بحر خارجی) یعنی بحر بیرونی دیگریرا (بحرد اخلی)\nیعنی بحر درونی میگویند بحر خارجی يك آب بسیار بزز کیست که همه اطراف\nزمین را احاطه کرده است و آنرا محیط نیز میگویند و بر پنج قسم تقسیم شد است :\nاول بحر (محیط غربی) (۱) یا بحر اوقیانوس. دوم (بحر محیط كبير) یا بحر الكاهل.\nسوم (بحر محيط هندی). چهارم (بحر منجمد شمالی). پنجم بحر (منجمد جنوبی)\n( بحرهای داخلی ) : - آبهاییست که از بحرهای محیط پنجکانه جداشده در میان\nخشکها در آمده است . و آنرا بحیره نیز میگویند .\n( خلیج ) : - آبهای بحر است که سه طرف آنرا خشکه فرا گرفته باشد و از یکطرف\nبأبحر بزرك متصل باشد .\n(لیمان) یا (حوضه) خلیجهای کوچکیست که در زمانهای بادهای تند و طوفان\nکشتیها در آنجا محفوظ میمانند. هر گاه بواسطه صنعت دست انسان ساخته شده باشد انرا\n(۱) بحر محیط غربی را ( بحر محیط اطلسی ) يا (اتلانتيك) نيز ميكويند ."}
{"book": "adl0263", "page": 18, "text": "( ۱۱ )\n(لیمان صنعی) ، واگر قدرتی باشد آنرا ( لیمان طبیعی ) میگویند .\n( آبنا ) : ـ دره‌های تنک دریائیست که آبهای بحر از میان دو کوه یادو\nجزیره یادو خشکه گذشته باهمدیگر بیامیزد .\n( نهر ) :ـجویهای بزرك آب شیرینست که یکسر به بحر يابك تالاب بزرك\nبیامیزد. ( منبع ) جای برآمدن ؛ و ( مصب ) جای آبریزش آن به بحر است .\n( جوی ) :ـچیز یستکه برای آبیاری زمین ها و آوردن آبها بدست انسان\nکنده شده است .\n(کانال ) :ـجویهای بزرك کنده شدگی دست انسانهاست که برای آمیختن\nآب يك بحررا بدیگربحر،یاآب يك نهررا بدیگر نهر کنده میشود .\n( تالاب یا کول ):ـآبهای ایستاده ایست که از هرطرف باخشکه احاطه شده باشد .\nتالاب آب شیرین و آب شور هر دو رقم موجود میباشد .\n( حوض ):ـچیزیست که برای ساختن و تعمیر کردن کشتیها در لیمانها کنده\nو باآب پرمیشود .\nسوالهای امتحان\nجغرافیا از چه بیان میکند . شکل زمین چسانست ـ سطح زمین عبارت ازچیست.\nکره مجسمه چیست ـ کره مسطحه چیست. خریطه چه چیز است ـ زمین برچند قطعه\nتقسیم شده است ـ جهات اصلیه چند است. نامهای شان چیست ـ در خریطه‌ها چسان\nنشان داده شده است ـ جزیره و جزیره نما چیست ـ دماغه چگونه است . کوه\nو کوههای متسلسل چیست . برزخ و در بند چیست . بحر چیست ـ بحر خارجی\nبرچند قسم تقسیم شده است ـ نامهای شان چیست . بحرداخلی چگونه است ـ خلیج\nولیمان چیست ـ آبنای ونهر و کانال چیست ."}
{"book": "adl0263", "page": 19, "text": "( ۱۲ )\nبیان قطعه اروپا\n\n( حدود اربعه )\nجهت شمال قطعه (اروپا) (بحر منجمد شمالی) و جهت جنوب آن (بحر سفید)، یا بحیره روم و جهت غرب آن (بحر محیط غربی) که آنرا (بحر محیط اطلسی) نیز میگویند. و جهت شرق آن با کوههای (اورال) محدود است\nقطعه اروپا نسبت بقطعه های دیگر اگرچه کوچکتر است اما بسبب لطافت آب و هوا، و خوبی و برکت خاك و مهارت و دانائی مردم آن در علم و هنر از همه دیگر قطعات بیشتر معمور و آبادو توانگر است.\nدر ینقطعه از هر قسم غله و هر نوع میوه، و هرگونه معادن یعنی کانها پیدا میشود مثلا کانهای طلا، ونقره وسرب، وقلعی، آهن، مس، زغال سنك وغیره موجود است.\nنفوس واهالی اینقطعه بقدرسه صد و نود و نه ملیون و کسور است که بقدرده ملیون آن مسلم و باقی ان غیر مسلم است. (يك مليون برابربه ۱۰ لك میشود)\nقطعه اروپا برنوزده حکومتهای كوچك وبزرك تقسيم شده است. اول ازین نوزده حکومتها ممالك (اروپای عثمانی) است که آنرا (روم ایلی) میگویند دولت علیه عثمانی در اروپا و آسیا و افریقانیز ممالك را مالك است که از دیگر مملکتهای آن در تعریف دیگر قطعه ها بیان میشود.\n( اول )\n( روم ایلی عثمانی ) است روم ایلی عثمانی زیاده از هشت ملیون نفوس دارد که بقدر چهار ملیون و کسور آن مسلم وباقی آن غیر مسلم است پایتخت دولت عثمانی شهر شهیر (استانبول) میباشد که در روم ایلی واقع شده است\n( ادرنه ) یا « ادریانویل » (سلانيك) «یا سالونیکا » (يانيه) (اشقودره)"}
{"book": "adl0263", "page": 20, "text": "( ۱۳ )\n« باسقوطری » ( مناستر ) ( قوصوه ) از شهرهای مشهور آنست (۱)\n( دوم )\nدولت یونان است که بقدر دو ملیون وکسور نفوس دارد . مرکز حکومت آن شهر ( آتینه ) یا « ایتنهز » است . ( پتره ) یا« پاترس » ( دلفی )( زیتون ) ( اغرپبوز ) از شهرهای مشهور آنست .\n( سوم )\nدولت ایتالیاست که بقدر سی و سه ملیون وکسور نفوس دارد . مرکز حکومت آن شهر ( روما ) ست که در کنار نهر( تیبر ) واقعست ( ونديك ) یا« وینس » ( تورن ) ( میلان ) ( فلورانسه ) یا « فلورنس » ( ناپولی ) یا ( نپلژ ) ازشهرهای مشهورآنست\n( چهارم )\nممالك دولت اسپانیاست که بقدر هژده ملیون وكسور نفوس دارد. وپایتخت (آن شهر ( مادرید )یا « میدرد » است .( سویل )برسلون یامبارسلونا«(والدنس) (غرناطه) یا « گرنادا »(قرطبه)یا«کاردووا » ازشهرهای معمور و مشهور آنست.\n( پنجم )\nممالك دولت پور تکیز یا « پرتكال » است که پنج ملیون وکسور نفوس دارد و پایتخت آن شهر ( لیزبون ) یا « لزین » است که در کنار نهر( تاچه ) یا « تکس » واقع میباشد.(اپورطو) (براء،)(فارو) ازشهر های مشهورآنست .\n( ششم )\nممالك دولت فرانسه است که بقدرسی وهشت ملیون وكسور نفوس دارد و پایتخت آن شهر شهیر ( پاریس ) یا « پیرس » است که در کنارنهر ( سن ) یا « سین » واقع میباشد . ( لیون ) یا« ليونز» ( بوردو ) ( مار سیایا ) یا « مارسلز » ( لیل ) ( کیلی ) ( ریمز ) از شهر های مشهور آنست .\n(۱) هزار افسوس که در جنك اخيربالقان ولایتهای سلانيك ، اشقودره، مناستر قوصوه از دست عثمانی برآمده است ."}
{"book": "adl0263", "page": 21, "text": "( ١٤ )\n( هفتم )\nممالک دولت انگلیس است که چهل و يك ملیون و کسور نفوس دارد\nو پایتخت آن شهر شهیر (لندن ) است که در کنار نهر (تائمس) یا « تيمز » واقع\nمیباشد. ( ليورپول ) ( اديمبو رغ )یا « اديمبرك » ( دوبلن )یا« دبلن » دوور\n( شغيلد ) ( مانچستر ) از شهرهای مشهور آنست\n( هشتم )\nممالک دولت بلژيك يا « بلجیم » است که بقدر شش ملیون و کسور نفوس\nدارد و پایتخت آن شهر ( برو کسل )یا «برسلز» است . (انورس )يا« انتورپ )\n( نامور ) ( لييژ ) (لووين ) ( گهنت ) « برو کس » « اوستند » از شهرهای\nمشهور آنست . (۱)\n( نهم )\nممالك دولت هولاند يا « هاليند » است که آنرا (فلمنك ) نیز میگویند .\nپنج مليون وکسور نفوس دارد و مقر حکومتش شهر ( لاهى )يا« هيك» میباشد\nکه در کنار نهر ( رن ) واقعست ( ليدن ) امستردام يا « امستردم » .\nروتردام یا «راتردم» . لو كسمبورغ یا « لكسمبرك » نیز از شهرهای مشهور آنست.\n( دهم )\nممالک دولت ( دانيمارك)يا« دنمارك » است که دو ملیون و کسور نفوس دارد.\nمرکز حکومتش شهر ( كوپنهالك ) يا« کوپن هیکن» میباشد که در جزیره ( سیلاند )\nیا « زيليند » واقعست. البورغ يا( البرك ) . ودي بورغ يا « ديبرك » ( السييوز )\nنیز از شهرهای مشهور آنست .\n( یازدهم )\nممالک دولت (اسوج.نورج ) ياسوبدن و ناروی است که شش هفت ملیون\nو کسور نفوس دارد و مقر حکومتش شهر (ستوقهولم) یا «ستا کهالم» است که در\nکنار تالاب (مولار) «یامیلیر» واقعه شده است. «قرسيتانيا»يا«کرسچیانا». غودنبورغ\n(۱) درین جنگ موجوده همه ممالك بلجيم را دولت المان ضبط کرده است ."}
{"book": "adl0263", "page": 22, "text": "( 15 )\n\nیا « كود نبرك » نیز از شهرهای مشهور آنست. درین دوسه سال اخیر این دو\nدولت از هم جداشده هريك مستقل دولت گردیده است\n( دواز دهم )\nممالك دولت اروپای ( روس ) است كه يكصدو پنج ملیون و كسر نفوس\nدارد . كه چهار ملیون آن مسلم وباقی آن غیر مسلم ست . پایتخت حكومتش شهر\n( پترسبورك ) نام جدید آن پیترو كراد است كه در كنار نهر ( نوا )\nواقعست . « موسكوا » یا « ماسكو » ، و ( وارشاو ) ( هوجه بك ) . قازان\n« كراكو »« سباستو پول »« كیلس»«لبلن»« لودز» از شهرهای مشهور آنست\n« سیز دهم »\nممالك دولت « استریا » است كه چهل وپنج ملیون و كسر نفوس دارد .\nمقر حكومتش شهر « ویانه » یا « واینا » است كه در كنار نهر « طونه »\nیادینوب» واقعشده است . «تریسته»یا « تریست » . «پشته»یا « بوداپوست » .\n«پراغه»یا « پريك » « لمبرك » « بزریمل » بودین نیز ازشهرهای مشهور آنست.\n« چهار دهم »\nممالك دولت « رومانیا » است كه شش ملیون و كسر نفوس دارد.\nمركز حكومتش شهر « بكرش » یابخارست میباشد یاش . قلاص یا « كلقس »\nبزائیل پركوگرد نیز از شهرهای مشهور آنست .\n« پانزدهم »\nممالك حكومت « صربستان »یا « سرویا » است كه بقدر دو ملیون وكسور\nنفوس دارد . مركز حكومتش شهر « بلغراد » یا « بلكرید » میباشد .\n( نش ) سمندره . الاجه حصار . پوزارویغه نیز از شهرهای مشهور انست .\n( شانزد هم )\nممالك حكومت ( قره طاغ )ما نتیگرو است كه دوصدو بیست و هفت هزار و كسر\nنفوس دارد . مركز اداره اش قصبۀ ( چتینه )یا « شتنجی » است ."}
{"book": "adl0263", "page": 23, "text": "( 16 )\n\n[این دو حکومت یعنی صربستان ، وقره طاغ ، با ( بلغارستان ) یابلگپریا از اجزای ممالك دولت علیه عثمانیه بودند و در محاربهٔ اخیری که با دولت روس وقوع یافت بموجب ( معاهده ، برلین ) جدا جدا حكومتها شدند ولی بلغارستان تابه اینوقتها يك ایالت ممتازهٔ عثمانی شمرده میشد . دو سال پیش ازین آنهم حکومت مستقله شد . و در حرب اخیر بالقان دیگر بعضی شهر های عثمانی را هم گرفته امروزيك دولت قوی گردیده است] شهر های مشهور آن صوفیه وارنا میباشد. بلغارستان بیشتر از دو ملیون نفوس دارد .\n\n( هفدهم و هجدهم )\n\nدولت «پروسیا» یا «پرشیا» و دولت «المانیا» یا «جرمن» است که هر دوی اینها با بیست و هفت حکومتهای خرد و کلان بيك اتحاد يك وجود گرديده يك دولت ایمپراطوری معظمه بوجود آورده است. مؤسس این اتحاد ويك وجودی پرنس «بیسمارك» مشهور شده است . تقریباً شصت ملیون نفوس دارد . پایتخت کل، شهر شهیر «برلین» یا «برلن» میباشد . « هامبورغ » یا « همبمرك »، «مونيخ» یا « ميونك » « درسد » « فرانقفورت » یا « فرنكفورت » و بسی شهر های دیگر بسیار مشهور را مالك است .\nدر وقت حاضر دولت المان یا جرمن از جهت قوت عظیمهٔ عسكريه ، وفنون عجيبهٔ حرییه ، و اختراعات محیر العقول ناريه و علوم وفنون يك دولت غالب و مظفر و بسیار قوی دنیا شمرده میشود .\n\n( نوزدهم )\n\nممالك دولت ( اسویجره ) یا « سویتررلیند » است که سه ملیون و کسور نفوس دارد . مرکز اداره اش شهر « برن » است .\n«جنوء» ، «نوفشاتل» یا « نیوچیتل » ، «زوریخ» یا « زیورج » ، لوزان . از شهر های مشهور آنست . طرز حکومتش جمهوری ، و مملکتش کوهستان و از عجایبات طبیعیه مملو میباشد ."}
{"book": "adl0263", "page": 24, "text": "(۱۷)\nغیرازین نوزده حکومتهای که مذکور گردید چهار پنج حکومتهای کوچکی\nدیگر نیز در اوروپا موجود است که با وجود کوچکی باز هم حکومتهای جدا گانه\nشمره میشوند :\nاول : - ( حکومت آندورا ) میباشد که بر کوههای ( پیره نه ) واقع ،\nو در زیر حمایه دولت اسپانیا میباشد . پنجهزار و کسور نفوس دارد . مرکز\nحکومتش قصبه ( آندورا ) ست .\nدوم : - ( حکومت سان مارینو ) ست که در نیم جزیره ایتالیا واقع ،\nو نه هزار و کسور نفوس دارد . مرکز حکومتش شهر ( سن مارین ) میباشد\nکه دريك كوهستان لطيف المنظر کائست .\nسوم : - ( حکومت لوكسمبرگ ) است که در مابين ممالك بلجيم والمانيايك\nحکومت مستقله کوچکی میباشد. دوصد هزار و کسور نفوس دارد . مرکز\nحکومتش شهر ( لو کسمبرك ) است . [ درین حرب حاضر اگرچه بیطرفی\nخودرا اعلان نمود ، ولی المانها به آن گوش ننهاده سوقيات عسکری خود را\nاز انراه بر بلجیم اجرا نمودند ] .\nجارم : - ( حکومت لینختنشتاین ) میباشد که در مابین سوتیزرلند و استریا\nواقع و نه هزار و کسور نفوس دارد . مرکز حکومتش قصبة (وادوز) است.\nپنجم : - ( حکومت مونا كو ) ست که بر ساحل بحر سفید، در داخل ملك\nفرانس و سرحد ايتاليا واقعست . سه هزار و کسور نفوس، و تنها نود نفر عسکر\nژاندار مه را مالك میباشد. مرکز حکومتش شهر (مانا کو) ست که در کوهستان\n( کارلو ) كأنيست ."}
{"book": "adl0263", "page": 25, "text": "( ۱۸ )\n( بحرهای مشهوریکه در قطعه اوروپاست )\n\nنامهای شان | کیفیت های شان\nبحر منجمد شمالی | طرف شمالی اوروپا را احاطه کرده است بحر خارجیست\nبحر ابیض | از بحر منجمد شمالی پیدا شده است بحر داخلیست\nبحر محیط غربی | طرف غرب اوروپا را احاطه کرده است بحر خارجیست\nبحر شمال | از بحر محیط غربی جدا شده است . داخلیست\nبحر بالتيك | از بحر شمال جدا شده است . داخلیست\nبحر سفید یا بحر | طرف جنوب اوروپا را احاطه کرده است از بحر محیط غربی\nمتوسط | پیدا شده است داخلیست .\nبحر سیاه یا اسود | از بحر سفید یا متوسط جدا شده است . داخلیست .\nبحر آزاق | از بحر سیاه پیدا شده است .\nبحر خزر | با هیچ بحر تعلق ندارد . از نوع کول است\n\n( آبناهای مشهوریکه در اوروپاست )\n\nنامهای شان | کیفیت های شان\nسونده یاسوند | در مابین دانمارك و اسوج يا سويدن واقعست\nپادیکال | در مابین فرانس و انگلستان واقعست\nسپته یا طارق | در مابین اسپانیا و افریقا واقعست\nبونيقا جيو | در مابین جزیره قورسیقه و جزیره ساردینا واقعست\nمسیند یا مسینا | در مابین جزیره سیچليا و ايتاليا واقعست\nدار دئیل یا چناق | در مابین بحر مرمره یا مارمورا و بحر جزیره ها یا ایجه واقعست\nقلعه\nبوسفور | در مابین بحر مارمورا و بحر سیاه واقعست\nیا استانبول\nینگی قلعه | در مابین بحر سیاه و بحر آزاقست"}
{"book": "adl0263", "page": 26, "text": "( ۱۹ )\n( خلیجهای مشهوریکه در اروپاست )\n\nنامهای شان کیفیت های شان\n\nبوتی یا باتهنیا } هر دو در بحر بالتيك واقعست\nفنلاند }\n\nغاسقونیا یا بسکی در بحر محیط غربی واقعست\n\nونديك يا و ينس }\nسلانيك يا سالو } هر دو در بحر سفید واقعست\nنيك }\n\nجزیره های مشهوریکه در او روپاست\n\nنامهای شان کیفیت های شان\n\nسیلاند یا سیتلند }\nاسلانده یا } هر دو در بحر محیط غربی واقع و به دانمارك تابعست\nآیس لیند }\n\nبریتانیا . ایر }\nلاند یا آیرلیند } هرسه در بحر محیط غربی واقع و بدولت انگلیس تابعست\nشتلاند }\nیا شتلند }\n\nمینورقه یا منار }\nکا مازوقه یا } هر دو در بحر سفید واقع و بدولت اسپانیا تابعست\nمجاز کا }\n\nساردنیا . سیچ } هر دو در بحر سفید واقع و بدولت ایتالیا تابعست\nلیا یاسیسل }\n\nمالطه یامالتا در بحر سفید واقع ، و بدولت انگلیز تابعست"}
{"book": "adl0263", "page": 27, "text": "( ۲۰ )\nجزایر سبعه یا مجمع الجزایر | در بحر سفید واقع ، وبدولت یونان تابعست\nکرید | در بحر سفید واقع ، وبدولت علیه عثمانی تابع بود و حال بیونان تابعست\n( کوه های متسلسل مشهوریکه در قطعه اورو پاست\nنامهای شان | کیفیت های شان\nاوارال یا اورال | درمابین قطعه اسیا و اوروپا واقعست\nقفقاز یا کاکپشیا | درمابین بحر سیاه و بحر خزر واقعست\nبالقان | از روم ایلی گذشته به بحر سیاه منتهی شده است.\nقاريات یا کار پى تهین | درمابین رومانیا و اوستریا وروس است\nهلنیقه | از روم ایلی گذشته به بحر سفید منتهی شده است\nآلپ یا اپیلیس | درمابین فرانسه و ایتالیاست\nآپه نین یا اپی نین | از ایتالیا گذشته به بحر سفید نهایت یافته است\nپیره نه یا پیرنیز | در ما بین فرانسه و اسپانیا واقعست\nاییه ری | در مملکت اسپانیاست\nاسقاندنیاو - یاسکندی نیوا | درمابین مملکت اسوج یاسویدن و مملکت نوروج یا ناروی واقعست\nقره اورمان | در مملکت المانیا است\nسون یا سیون | در مملکت فرانسه است\nکوه های آتشفشان مشهوریکه در او روپاست\nنامهای شان | کیفیت های شان\nوه زویاسویس | در ممالک ایتالیا میباشد\nآتنا – اتنا | در جزیره سیچلیا میباشد\nهقلا — هکلا | در جزیره ایسلاند میباشد"}
{"book": "adl0263", "page": 28, "text": "( ۲۱ )\nنهر های مشهو ریکه در اورو پاست\nنامهای شان | کیفیت های شان\nمریچ از کوه های بالقان میبراید به بحر سفید میریزد\nطونه یا دانیوب از المانیا میبراید به بحر سیاه میریزد\nطوله از کوهای قارپات برامده به بحرسیاه می آمیزد\nدسچولا از ممالك پولیند گذشته در بحر بالتيك میریزد\nاوزی از ممالك روس میگذرد به بحر سیاه می آمیزد\nتن - دان از ممالک روس میبراید به بحر ازاق میریزد\nاورال از کوه های اورال میبراید به بحرخزر می آمیزد\nنوا از تالاب لادوغه میبراید به بحر بالتيك میریزد\nوولغا - والکا از ممالك روس میگذرد به بحر خزر می آمیزد\nپروت از کوه های قارپات برآمده با نهر طونه می آمیزد\nپو از کوه های آلپ بر آمده به خلیج ونديك می آمیزد\nالب از وسط جرمن جدا شده در بحر شمال میریزد\nتیبر از روما میگذرد به بحر سفید میریزد\nرون یا دروین از ممالك اسویچره یا سویتززلند میبراید به بحر سفید میریزد\nتاژ - یا تیکس از کوهای ایبه ری برامده بحر محیط غربی میریزد\nغارویاکارون هر دواز کوه های پیره نه میبراید به بحر محیط غربی میریزد\n* راین *\nسن یا سین از پاریس میگذرد به بحر مانش میریزد\nتائمس - تمیز از لندن میگذرد به بحر شمال می آمیزد\nدنیستر از کوههای قارپات برامده به بحر سیاه می آمیزد"}
{"book": "adl0263", "page": 29, "text": "( ۲۲ )\n\nکول های مشهوریکه در اوروپا است\n\nنامهای شان\nسایمه یا سایما\nلادوغه یا د لا\nدوکا اونه غه یا\n« اوبنگا\nاونه ریاوینر\nوتر\nمولار یا ملر\nقونستانس -- یا\nكانسقنس جنوه\nزانطه\n\nکیفیت های شان\nهر سه در ممالک روس واقعست\nهر سه درممالک اسوج واقعست\nهر دو در ممالک اسویجره یاسویزیرلند واقعست\nدرولایت اشقودره یاسقوطری واقعست\n\n( سوالهای امتحان )\n\nدر اوروپا چند دولت موجود است\nپایتختها و مقدار نفوس شانرابیان کن\nبحر های مشهور اوروپا کدام است\nبحر سفید در کدام طرف اوروپا است\nجزیره شتلاند در کجا و تابع کیست\nخلیج بوتی در کدام بحر است جزیره\nمالطه در کجاست\n\nبحر بالتيك از کدام بحر پیدا شده است\nکوه های بالقان در کدام مملکت است\nنهرطونه از کجا میبراید و بکجا میرود\nابنائیکه در مابین اسپانیا و افریقا واقعست\nچه نام دارد\nکوه آتشفشان هقلا درکجاست\nبحر خزر چیان بحر است\nاز استانبول که بلندن بروی از کدام\nابنا ها میگذری"}
{"book": "adl0263", "page": 30, "text": "( ۲۳ )\nنقشه قطعه اروپا\nاوروپا\nروسيه\nالمان\nفرانسه\nايطاليا\nهسپانيا\nبحر محيط اطلس\nبحر شمال\nبريتانيا\nانكلتره"}
{"book": "adl0263", "page": 31, "text": "( ٢٤ )\n\nقطعهٔ آسیا\n\nقطعهٔ آسیا ــ یا ایشیا از جهت شمال بابحر ( منجمد شمالی ) از جهت جنوب با بحر ( محیط هندی ) از جهت شرق با بحر ( محیط کبیر ) از جهت غرب با ( بحر احمر یا ، بحیرهٔ قلزم ، ) و کانال ( سویس ) و ( بحر سفید ) و آبنای استانبول ) و ( بحر سیاه ) و کوه های ( اورال ) محدود شده است [ در خریطهٔ آسیا نظر کنید ، حدود اسیا را بخود معلوم کنید ] قطعهٔ آسیا بزر گترین همه قطعات خمسه است . و بعد از اوروپا از دیگر قطعه ها معمور تر است . درین قطعه از هر قسم غله و میوه حاصل میشود ، و بسی مساله های خوشبو و نباتات گران بهانیز پیدا میشود .\nغیر از هر گونه کانها مانند ( طلا و نقره ، و آهن ، و مس و قلائی وغیره ) بسی کانهای سنگهای قیمتدار الماس ، و یاقوت ، و زمرد و غیره نیز پیدا میشود . درین قطعه نزدیک به هشتصد ملیون نفوس موجود است ، که نزدیک به دوصد ملیون آن مسلم و باقی آن غیر مسلم است . قطعهٔ آسیا بریازده مملکت تقسیم شده است .\n\n( اول )\nمملکت دولت علیهٔ عثمانیست که آنرا ( اناطول ) یا ، ایشیای كوچك ، یا ایشیائی روم ، میگویند . از طرف شمال با ( بحر سیاه ) و از جهت جنوب با ( عربستان ) از طرف شرق با ( ایران ) . از طرف غرب با ( بحر سفید ) و ( اوروپا ) محدود است ( اناطول ) غیر از عربستان شانزده ملیون نفوس دارد که بقدر یازده ملیون آن مسلم است و باقی آن غیر مسلم میباشد . قسم کلی نفوس ترک و باقی آن از عرب ، و كرد ، و لاژ و چركس ، و روم ، و ارمنی مر كب است كه همة شان عثمانی گفته میشوند .\n( اناطول ) از روی اصول اداره بر بیست ولایت والی نشین و پنج لوای مستقل متصرف نشین که از طرف پایتخت یعنی ( استانبول ) یکسر اداره میشود و يك (بیگی) که بعنوان (بیك) حاکم دران مینشیند تقسیم شده است ."}
{"book": "adl0263", "page": 32, "text": "( ٢٥ )\nشهرهای مشهور اناطول اینها است که ازروی مرکز ولایتهای والی نشین درینجا قید و ثبت مینمائیم :\n(بروسه) ، (ازمیر) یا (سمرنا) ، (قونیه) ، (اطنه) ، (انقره)\n(سیواس) ، (قسطمونی) ، (طربزون) ، (رودوس) ، (ارضروم)،\n(وان) ، (بتلیس) ، (دیار بکر) ، (خرپوط) ، (حلب) ، (دمشق الشام)\n(بیروت) ، (موصل) ، (بغداد) ، (بصره)\nهر يك ازين مرکز ولایتها شهرهای متصرف نشین دیگر نیز در زیر حکم خود دارد .\nلواءهای متصرف نشین مستقل که زیر حکم ولایتهای والی نشین نیست اینهاست :\n( قلعه سلطانیه ) ، ( دیر ) ، ( جبل لبنان ) ، ( بیت المقدس ) - ( بنام دیگر - قدس شریف ) یا « یروشلیم »\n( یکی ) بيك نشين عبارت از جزیرهٔ ( سیسام ) است که بصورت ایالت ممتازه از طرف پایتخت اداره میشود .\n﴿ دوم ﴾\nجزیره نمای ( عربستان ) است که انرا « جزیرة العرب » نیز میگویند . عربستان در جهت جنوب غربی قطعهٔ اسیا واقع شده است . از طرف شمال با « اناطول » ، از طرف شرق با « خلیج بصره » و « بحر عمان » ، از طرف جنوب، با « بحر محیط هندی » ، و« خلیج عدن » ، واز جهت غرب با«ابنای باب المندب » ، و « بحر احمر » ، و « کانال سویس » محدود است\nدر طرفهای شرق و جنوب عربستان اگرچه بعضی جاها تابع بعضی حاکمهای مستقل بعنوان « شیخ وامام » میباشد اما طرفهای غرب وغرب شمال آن در زیر ادارهٔ حکومت دولت علیه عثمانیست که بردو ولایت والی نشین تقسیم شده است.\n( اول ) -- ولایت ( حجاز ) است. مرکز این ولایت شهر مبارك ومقدس"}
{"book": "adl0263", "page": 33, "text": "( ٢٦ )\n(مکه مکرمه) است که منشاء دین مبین و ولادت گاه سید المرسلین، وقبله مومنین\nمیباشد نفس شهر مکه هشتاد هزار نفوس دارد .\nشهر (مدینه منوره) که روضه مطهره مقدسه حضرت فخر کائنات نبی کریم\nالصفات ماعلیه افضل الصلواة در انست . و (طایف شریف) . و (جده)\n(وینبوع) نیز از شهرهای متصرف و قایم مقام نشین اینولایت مجاز میباشد .\n(دوم) — ولایت (یمن) است که مرکز این ولایت شهر صنعا) میباشد.\n(حدیده) و (عسیر) و (نفر) نیز از شهرهای متصرف نشین اینولایت است.\nدر جهت شرق جنوبی (عربستان مملکت (عمان) و در جهت شرقی آن\n(الحسا) و در وسط آن مملکت (نجد) . و در جهت جنوبی آن مملکت)\nحضرموت) واقعه شده است .\nهمه نفوس عربستان سیزده میلون نفوس است\n\nسوم\n\nممالك دولت خداداد افغانستان است که دولت متبوعه معظمه، و وطن مقدسه\nعزیز خود ماست .\nمملکت افغانستان از جهت شمال با نهر (جیحون) یا دریای «آمو» از ترکستان\nاسیای روسی و از جهت شرق با دره (خیبر) از هندستان ، نیز از جهت\nشرق و شمال شرقی با کوههای (پامیر) و (چترار) ، و (کافرستان) از اراضی\nغربی (چین) و اراضی جنوب (روس) ، و اراضی غربی و شمالی (هندستان)\nو از جهت جنوب با کوه (كوژك) از (بلوچستان) ،و نیز از جهت جنوب\nغربی با اراضی (سیستان) از خاك (ایران) و از جهت غرب از ایران جدا\nو محدود شده است .\nاراضی افغانستان اکثر کوهستانست که در بیدها و دره های آن نیز خیلی کم است\n، و ازین سبب هیئت عمومیه آن حکم يك استحکام متین طبیعی را دارد .\nاین مملکت حاصل خیز ،میوه دار، و اکثر جاهای آن پر آب است و معادن یعنی\nکانهای بسیار ذیقیمت و توانگری دارد مقدار نفوس این خاك پاك از قراریکه\nتخمین شده است تا ده ملیون است ، ولی چون از طرف خود دولت\nبه اصول وقاعده فن سجل نفوس هنوز تحریر نفوس عمومی اجرا نشده"}
{"book": "adl0263", "page": 34, "text": "( ۲۷ )\nاست این مقدار تخمینی ، و تقدیری شمرده میشود. اکثر مردم افغانستان از جنس افغان\nو مسلمان و سنی المذهب میباشند تاجيك و شیعی و هندو نیز دار دعیسوی و موسوی ندارد\nمگر در جهات غربی و شمالی کثری یهود موجود است . که همگی از حیثیت\nتابعیت دولت افغانستان « ملت افغان » گفته میشوند . تشکیل ولایات دولت\nعلیۀ خدا داد افغانستان در وقت حاضر عبارتست از چهار ( سمت ) که\nدر هر سمت بعنوان ( نائب الحكومه ) يكيك والى مقرر است ، و غیر ازین\nبعنوان ( حاکم ) بسی حاکم نشینها دارد .\nاول – مرکزحكومت ، و مقر سلطنت شهر شهیر (کابل) است که پایتخت\nدولت خداداد افغانستانست . این شهر بردو کنار (نهر کابل) مبنى و تقريباًيك لك\nنفوس دارد ، این شهر اگرچه کوچه ها و بازارها و خلها یش تنك و به اصول\nقدیمه ساخته شده است ولی عمارتها و بنا های حکومتی ، وارك مبارك كه\nنشیمنگاه ذات اعلیحضرت بادشاهیست ( وشهر آرا ) و (بابر ) ، و ( زين\nالعماره ) ، و ( قصر چهلستون ) و « دلكشا » وغيره عمارات حکومتی خیلی\nبناهای عالی و دلنشین این شهر شمرده میشود .علی الخصوص جاده ها و سر\nکهایکه در شهر و اطراف شهر کشیده شده است خیلی فراخ و منتظم و سایه دار\nاست . حوضۀ ( چاردهی ) کابل نیز از موضعا تیست که در بسیار جاها\nمثال آن دیده نشده است .\nدار السلطنه کابل باجميع ولایات افغانستان باراه های شوسه\nیعنی سرکها مربوط میباشد . يك فابريك بسيار مكمل ومنتظمی در دارالسلطنه\nکابل موجود است که هر نوع سلاح ، وهر گونه آلات واشیاء نفیسه از ان بعمل\nمیاید . وغیر از ان فابريك ( چرم گری ) و «پشم بافی » ، وفابريك ( اسپريت\nکشتی ) و يك ( ما كينه الكتريك ) که در راه تنویرات ( ارك مبارك ) و\n( تلفون ) خدمت میکنند نیز موجود است . همۀ دوایر حکومتی با تلفون\nبهمدیگر مخابره میتواند .\nدر کابل يك باب مكتب ملكيه بنام ( مدرسۀ حبیبیه ) چند سال پیش ازین و يك\nباب مکتب بسیار عالی برای تحصیل علوم و فنون عسكريه بنام (مكتب حربیه سراجیه)\nدوسه سال پیش ازین از فیوضات اعلیحضرت پادشاه ترقی پرور معارف گستر"}
{"book": "adl0263", "page": 35, "text": "( ٢٨ )\n\nمحبوب القلوب ما اعلیحضرت ( سراج الملة و الدین امیر حبیب الله خان ) بنا و تاسیس\nیافته است . مکتبهای ابتدائیه محله ها نیز بایکدرجه افزون و اصلاح شده است .\n\nدوم — ولایت نائب الحکومه نشین ( قندهار ) است که در سمت جنوبی\nافغانستان واقعشده است . مرکز نائب الحکومه نشین این ولایت خود شهر\n( قندهار ) است که ( ٣٠٠٠٠ ) نفوس را مالك ، و بشرافت موجود بودن خرقه\nمبارك حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و اله و سلم شرف عظیمی حاصل کرده است .\nشهر مذکور دورادور با يك قلعه منظم اصول قدیمه محاطست و چاربازار\nواسع و مستقیمی دارد که در وسط آن ( چارسو ) واقعشده است دو جوی بزرك\nدر نفس شهر جاریست که شهر را ابیاری میکند وادی ( ارغنداب ) که نهر\nبزرگیست خیلی میوه خیز و بالطلاقت يك وادی ایست . ( شهر کهنه ) نام خرابه\nزاری در نزديك قندهار است که از آثار عتیقه مشهوری شمرده میشود .\nمعدن طلای بسیار مشهوری نیز در قندهار موجود است که خیلی طلای\nاعلی و وافری ازان میبراید .\n\nسوم — ولایت نائب الحکومه نشین ( هرات ) است که در سمت غربی\nافغانستان و قریب حدود ایران واقعشده است . شهر ( هرات ) در کنار نهر\n( هری رود ) با يك قلعه بسیار متین و محکمی بناشده است . این شهر بسیار قدیم\nيك شهر یست . اثار عتیقه بسیاری درینشهر موجود است نفوس موجوده\nشهر هرات ( ٥٠٠٠٠٠ ) است .\nاینشهر از نقطه نظر عسکری بسیار مهمست . قالین و كرك و نمد های خوب\nدران ساخته میشود ، و الحاصل هرات يك شهر تجارتی و عسکری میباشد .\n\nچارم — ولایت ( ترکستان افغانی ) است که در سمت شمالی افغانستان\nو قریب حدود ( ترکستان روسی ) واقعست مرکز این ولایت ( مزار شریف )\nاست که در کنار خرابه زار ( بلخ نام شهر بسیار قدیم افتاده است زمینهای\nاینولایت حاصلخیز ، و اکثر آن دشت است . نهر ( جیحون ) اینولایت را از\n( ترکستان روسی ) تفریق داده است ."}
{"book": "adl0263", "page": 36, "text": "( ٢٩ )\nپنجم ــ ولایت ( جلال آباد ) است که در سمت شرقی افغانستان واقع\nو مرکز آن خود شهر ( جلال آباد ) میباشد . این شهر برکنار نهر ( کابل )\nکه به اصطلاح مردم انجا ( سین ) میگویند و در نزدیکیهای ( پشاور ) بانهر\nاتك ) امیخته از حوضه سند به بحر می آمیزد واقعشده است .\nپارسال از فیض همت جہانقیمت اعلیحضرت متبوع مقدس معظم ما برین\nنهر يك پل اهنین بسیار متین مکملی در حد ( درونته ) بسته شده ولایت مذکور\nرا با اراضی حاکم ( نشین ( لغمان ) ربط داده است ، اینولایت را درهٔ ( خیبر )\nاز هندستان جدا کرده است .\nهوای جلال آباد گرم است ، نارنج ، و پورتغال ، و نیشکر در دیگر هیچ\nطرف افغانستان بجز اینولایت بهم نمیرسد . موسم شتارا ذات اعلیحضرت\nپادشاهی درینشهر میگذرانند .\nغیر از مرکز و این چار سمتیکه مذکور گردید دیگر حاکم نشینیهای معتنابهر\nدر دولت علیه افغانستان موجود است که مشهور ترین آنها را درینجا بیان میکنم :\nحاکم ) نشینی ( کلمان ) است که در جہت شرق واقع و مرکز ادارهٔ (کافرستان )\nمیباشد ، ایالت کافرستان کوهستان بسیار سخت و بی مرور یست که در زمان\nسلطنت خاقان مغفور جنت مکین ( ضیاﺀ الملة والدين ) فتح گردیده ضمیمهٔ\nدولت علیهٔ افغانستان شده است . نام کافرستان به ( نورستان ) ، و نام مردم\nآن که به ( کافری ) معروف بود به ( جديد الاسلام ) تبدیل یافت\nحاکم نشینی ( غزنه ) است که در جهت غربی کابل واقعست این شهر\nاز شهر های مشهور تاریخیست ، و بسی اثار عتیقه دارد . تربهٔ سلطان\n( محمود غزنوی و ، سبکتگین ، و مزار حکیم ( سنائی ) و ( بهلول دانا ) ،\nو ( علی لا لا ) و دیگر اولیا دران موجود ست .\nبامیان نام شهر عتیقیست که به اثار عتیقه مشهور افاق میباشد .\nحاکم نشینی ( بدخشان است که مرکز حاکم نشینی آن شهر(فیض آباد) است .\nحاکم نشینی ( میمنه )است که در مابین هرات و ترکستان افغانی واقعست .\nحاکم نشینی ( قطغن ) است که مرکز ادارهٔ آن ( خان آباد )ست .\nحاکم نشینی ( هزاره ) است که در وسط افغانستان واقع و کوهستان سرد"}
{"book": "adl0263", "page": 37, "text": "(۳۰)\n\nوسختیست . مردم آن به (هزاره) موسومست که از جنس (موغول، و تاتار)\nمیباشد . بشکل وقیافه به (ژاپانها) مشابهت تمام میرساند و خیلی کاریگر\nوتوانا مردمانی هستند .\nگرشك، پشت رود، سیستان، فراه نیز از حاکم نشینها یست که در سمت غربی،\nوخوست، وزیری، لهوگرد وچرح در جهت جنوبی واقعست حاكم نشينی\n(كوهستان) ياانكه (كوهدامن) وحاكم نشينى (پنجشير) نيز از حاکم نشينهای\nبسیار معتنا و خیلی خوش آب وهوای شهر کابل شمرده میشود .\n\nچهارم\n\nممالك آسيای رويست که برسه قسم منقسمست :\nاول - (سيبريا) یاه سانی بریاست که پنج ونیم مليون نفوس دارد وجهت\nشمالی قطعه آسیاز اتشكيل میدهد خیلی سرد و خنك يك مملكتيست زمستان\nآن نه ماه دوام میورزد . مساحه سطحيه آن نسبت بمقدار نفوس آن خیلی افزونتر\nاست . مرکز اداره آن شهر (طو بولسق) یا « تو بالسك » است . « او\nمسق، طومسق» «اومسك» «تومسك» نيز از شهرهای مشهور آنست .\nدوم - (ترکستان روسی) است که آنرا (تاتارستان) بنام دیگر\n(آسیای وسطی) نیز میگویند . بقدر هفت مليون نفوس دارد که جمله آن\nاسلامست . مرکز اداره آن شهر (طاشكند) است (سمرقند، وخوقند)\nنیز از شهرهای مشهور آنست .\n(بخارا)، و (خيوه) دو حکومت (خانی) مستقلیست که در زبر حمايت\nروس میباشد . خانی بخارا يك مليون و دوصد هزار نفوس، وخانی خيوه\nهشتصد هزار نفوس دارد . این هردو حکومت اسلام است\nسوم - مملکت (قافقاسيا) ياه كا كيشيا، است که بقدر نه مليون نفوس\nدارد . و اكثر آن مسلمانست . مركزاداره آن شهر تفلیس میباشد .\n\n(پنجم)\n\nممالك عجمستان بنام ديكردولت علیه (ایران) است كه يك حكومت (شاهی)\nمستقلی اسلام میباشد . اگرچه در کتابهای جغرافیا نفوس ایران رادر مابین ده\nودوازده ملیون نفوس مینویسند ولی چون تحریر نفوس اجرا نشده این مقدار\nتخمینی شمرده میشود ."}
{"book": "adl0263", "page": 38, "text": "( ۳۱ )\n\nمرکز حکومت آن شهر ( طهران ) است . ( تبریز ، همدان شیراز اصفهان مشهد ) از شهر های مشهور آنست\n\n( ششم )\nممالك ( بلوچستان ) است که بقدر پنجصد هزار نفوس دارد ، و يك حكومت اسلامی ایست که در زیر ادارهٔ حکومت ( انگلیز ) میباشد . مرکز حکومت آن شهر ( کلات ) است غندابه، کچه یاه کیج ،) از شهرهای مشهور انست .\n\n( هفتم )\nممالك ( هندستان ) است که دو صد نود و چار نیم ملیون نفوس دارد . شصت ملیون آن مسلم ، و دو صد هزار آن ( انگلیز ) و باقی بیشتر از دوصد ملیون آن مذهب مختلفه هندو میباشند .\nقسم اعظم هندستان در زیر حکم و تابعیت ، و بعضی محلات آن حکومتهای مستقل است، و بعضی حکومتهائی میباشد که در زیر حمایهٔ انگلیز یعنی نیم مستقل است یکمقدار کمی دولت ( فرانس ) و يك كمى دولت ( پورتکیز ) نیز در هندستان مستملکات دارند .\nمرکز ادارهٔ هندوستان انگلیزی در ینوقت شهر ( دهلی ) میباشد (بمبئی، مدراس بنارس کلکته ، آگره ، احمد آباد ، اله آباد لاهور ، امرتسر انباله ، منداله کراچی رنگون ملتان ) و غیره از شهرهای مشهور آنست . ممالکى كه در زیر حمايه انگلیز است عبارت از راجائى ( كشمير ) وراجائى ( راجپو تانه ) ، نوابی ( نظام حیدر آباد)، و(ميسور ) وراجئی ( قوشين راوانقور) ، و جزایر ( مالدیو ) میباشد . اهالی جزایر مالدیو عموماً مسلمان اند.\nحكومتهای مستقل اول عبارت از حکومت ، (نیپال) است که مرکز حکومت آن شهر ( كاطماندو ) یا « کهمندو » میباشد . دوم حکومت ( بوتان ) است که مرکز حکومت آن شهر( تا-سی سیدون ) است .\nمستملكه ( فرانس ) در هندستان عبارت از پنج شهر است که در سمت های (پوندیشه ری) یاه پاندیجری» ، ( و پاتائون) بنون»، و ( کاریکال ) « كاريكل» و در جهت شمالی کلکته شهر( شاندر نا کر ) «سندرنگر» ، و در ساحل مالابار شهر ( ماهه ) یا« مئی » موجود است ."}
{"book": "adl0263", "page": 39, "text": "( ۳۲ )\nمستملكه ( پورتكيز ) عبارت از سه شهر است كه يكى شهر ( گوآ ) در ساحل مالا بار ، ودوم وسوم شهر های ( ديو ) ،و( دامان ) ياه دمن ، كه در ساحل كجرات ميباشند .\n\n( هشتم )\nجزيره نماى (هند چينى) ميباشد كه برسه حصه تقسيم شده است و چهل وسه مليون نفوس دارد ، وا كثر ان بمذهب ( بودا ) ميباشند . تنها در طرف های جنوب، نيم جزيره ( مالاقه يا ه ملكا ه) دين مبين اسلام منتشر شده است .\nحصه اول !حكومت مستقله (سيام است كه شش مليون نفوس دارد .ومركز حكومت آن شهر بانقو ياه بنكاله است. در شبه جزيره مالاقه نيزا كر چه حكومت ( جوهور ) مستقل بود ولی در اخرها در زير حمايه انكليز در آمده است .\nحصه دوم ! ممالك ( برما )وجزيره ( سينكاپور) واراضى (وولسله ى )، و( تولو ساغارا )، وجزيره هاى( نيقوباره نكوباره)، و( اندامان )وا كثرنيم جزيره (مالاقه ياه ملكاه ) است كه بقدر يازده مليون نفوس دارد و همكى اين حصه در زير حكم وتابعين دولت انكليز است . در جزيره سينكاپور ومالاقه بقدر سه صد هزار نفوس اسلام موجوداست ، باقى همه بمذهب بودا ميباشند .\nحصه سوم! ممالك(اننام ياه انام ه )، و( قوشنشين ياه كوچين چينا ه ) ، و ( قامبوج ياه كمبود يا ه ) است كه از مستملكات دولت ( فرانس ) ميباشد . بعضى ازانها يكسر در زير حكم وتابعيت وبعضى ازانها درزير حمايت دولت مشاراليها است ( توكين ) ه تانكن ه ، ( هوئه ) ه لاهيو ه ، ( بتوم بن ) از شهرهاى مشهور انست .\n\n( نهم )\nممالك ( چين ) است كه بقدر سه صدوسى مليون نفوس دارد ، وپرنفوس ترين همه دنيا شمرده ميشود . بقدر پنجاه مليون نفوس آن مسلم وباقى آن غير مسلم است .\nچين ، يك دولت ايمپراطور يست كه برپنج حصه جدا شده است اول نفس ( چين ، دوم( مانچورى ياه منچوريا ه )، سوم( مغولستان ياه منگوليا ه)، و چارم ( تركستان چينى )، پنجم ه تيبت ه ميباشد"}
{"book": "adl0263", "page": 40, "text": "« ٣٣ »\nپایتخت دولت چین شهر ( پکین ) ـ یا ـ «پیکن» است . ( نانکینگ ) یا «نان کن» قاطون ، یا «کانتن» ، موکدن ، تیه ن چین ، فورچه ئو ـ یا ـ «فوشو» لاسا هان كه ئو ، یا هانكو ، كاشغر و ( شانغهای ) یا «سنگهائی» نیز از شهر های مشهور آنست\nاز ممالک چین جزیرهٔ ( ماقائو ـ یا ـ «مکوآ» ) را دولت ( پورتکیز ) ، جزیرهٔ ( هونغ قونغ ) ـ یا ـ «هانک کانك» ، وبندر وایهایوای را دولت (انكلیز) ، و لیان یعنی بندر (قو آن جه ئو) ـ یا ـ «کوانجو» را دولت (فرانس) ، ولیان ( کیا ئو چائو ) یا «کیاو چاو» را دولت المان ضبط کرده اند لیان (پورار تور) را اگرچه دولت ( روس ) ضبط کرده بود ولی در محاربهٔ اخیر روس و ژاپان ایمان مذکور بدست دولت ژاپان در آمد .\n( دهم )\nمملکت نیم جزیرهٔ ( قوریا ) یا «كوریا» است که یازده ملیون نفوس دارد و يك حکومت قرالی مستقل میبا شد پایتخت ( قوریا ) شهر ( شه ئول ) یا «سیول» است . [ این ملك هم حالا تابع دولت ژاپان است ]\n( یاز دهم )\nمملکت دولت ( ژاپونیا ) است که از جزیرهای متعددی مرکب و در آخر شرقی قطعهٔ آسیا واقعست . دولت ( ژاپونیا ) ایمپراطوریست که ایمپراطور های شان عنوان ( میکادو ) دارد . بقدر چهل و نه ملیون و كسور نفوس دارد . مقر حکومت آن شهر ( طوكيو ) بنام دیگر ( یدو ) میباشد\n( میاقو ، ناغازاکی ، هیوکا ساکی » ، اوزاقا ) یا «اوساکا» از شهرهای مشهور آنست .\nدولت ژاپونیا برای مایان يك درس عبرت و سر مشق غیرت بسیار خوبی شمرده میشود زیرا این ملت به بسیار کم وقت از حد زیاده ترقی کرده است در حالیکه پیش از چهل سال هیچ چیزی از اسباب ترقی و تمدن نداشتند دفعةً از خواب غفلت بیدار و هوشیار شده در علم و صنعت ، و هنر کوشش ورزیدند تابدرحه رسیدند که دوسه سال پیش ازین مانند دولت روس يك دولت غالبهٔ"}
{"book": "adl0263", "page": 41, "text": "( ٣٤ )\nمعظمه را مغلوب کردند ونام خودرا بشرف وشان درهمۀ عالم بلند کردند .\nو این نبود مگر بسایه سعی وکوشش درراه علم وهنر ، ومحبت به پادشاه\nو وطن ومحافظۀ شرف مایت شان .\n( بحرهای مشهوریکه در قطعۀ آسیاست )\nنامهای شان | کیفیت های شان\nبحر منجمد شمالی | همه جهت شمالی آسیا را احاطه کرده است\nبحر محیط هندی | جهت جنوبی آسیا را احاطه کرده است\nبحر محیط كبيرـ يا ـ الكاهل | جهت شرقی اسیا را در بر گرفته است\nبحر سفيدـ يا ـ متوسط | در جهت غرب اسیاست\nبحر احمر ـ یا ـ قلزم | از بحر محیط هندی پیدا شده ودر جهت غرب اسیاست\nبحر سیاه ـ یا ـ اسود | از بحر سفید پیدا شده ودر جهت غرب اسیاست\nبحر بهرنك ـ يا ـ بير\nنك و بحر اقوچقه\nیا ـ « او کوتسك » | از بحر محیط کبیر پیدا شده اند و در جهت شرق اسیا میباشد\nو بحر زاپان وبحر\nاصفر بحیرۀ زرد\nبحر خزر ـ یا ـ\nبحیره کسپین\n| از هیچ دریا پیدا نشده ودر جهت غربی اسیاست\n( آبناها یعنی دره های بحری مشهوریکه در قطعۀ اسیاست )\nنامهای شان | کیفیت های شان\nآبنای استانبول\nـ یا ـ بوسقور |\nآبنای چناق قلعه | در جهت غربی اسیا را از اوروپا جدا کرده\nـ یا ـ دارد نیلز |"}
{"book": "adl0263", "page": 42, "text": "( ۳۵ )\nابنای باب المندب\nاز جهت جنوب غربی اسیا را از افریقا جدا کرده\nآبنای هرمز\nدر مابین عربستان و ایران واقع شده\nآبنای مالا قه\nیا — ملکا\nدر مابین جزیرۀ سوماطره و نیم جزیرۀ مالاقه واقع شده است\nآبنای قوره\nیا — کوریا\nدر جهت شرق مابین ژاپونیا و چین واقع شده\nآبنای تارانای\nیا — تاتار\nدر جهت شرق شمالی جزیره ساخالین را از مانچوری جدا کرده است\nآبنای بهرنك يا بيرنك\nاز جهت شمال اسیا را از امریکا جدا کرده\n\n( خلیجهای مشهوریکه در آسیا موجود است )\nنامهای شان\nکیفیت های شان\nخلیج اوبی\nدر جهت شمالی آسیا در سیبریا واقعست و از بحر منجمد شمالی پیدا شده\nخلیج بصره — یا —\n« خلیج فارس »\nدر جهت غرب جنوبی اسیا واقع و از بحر عمان حاصل شده\nخلیج بنگاله\nدر جهت جنوبی اسیا واقع و از بحر محیط هندی پیدا شده\nخلیج سیام\nهر دو در جهت شرقی آسیا واقع و از بحر چین حاصل شده\nو خلیج تونکن\nخلیج پچیلی\nدر جهت شرق واقع و از بحر اصغر پیدا شده\n\n( جزیرهای مشهوریکه در قطعه آسیا است )\nنامهای شان\nکیفیت های شان\nقبرس ؛ رودوس\nمیسام ، ساقز ،\nهمه در بحر سفید واقعست وازممالک دولت علیه عثمانیست\nمدلی ؛ استا\nنکوی\nبحرین\nدر خلیج بصره واقعست"}
{"book": "adl0263", "page": 43, "text": "( ٣٦ )\n\nسیلان بنام دیگر |\nسراندیب ـ یا ـ «لنکا» |\nلا قدیو ـ یا ـ لکادیو | همگی در بحر محیط هندی واقع و تابع دولت انگلیز است\nمالدیو نیقوبار ـ یا ـ |\nنیکو بار اندامان |\nـ یا ـ اندیمان\n\nلیاخوف ـ یا ـ لیاکو | در بحر منجمد شمالی واقعست\n\nهانان ـ یا ـ هینن\nهونغ قونغ ـ یا ـ | در بحر چین واقعست و بدولت انگلیز تابع\n«هانك كانك»\n\nفورموز ـ یا ـ فار |\nموزا، لیوکیو ـ یا ـ |\nلیوکو، یدو، نیپون | این همه جزیره هائیست که در بحر محیط کبیر واقع\nـ یا ـ نیفن، سیقو ـ یا ـ | و دولت ژاپونیا را تشکیل داده است\n«سيكاك»، كیوشیو |\nساخالین ـ یا ـ |\nسنگالین، قوریل |\n\n( کوههای متسلسله مشهوره که در آسیا است )\n\nنامهای شان | کیفیت های شان\n\nقافقاس ـ یا ـ كاکیشیا | در مابین بحر خزر و بحر سیاه افتاده است\nاورال | در مابین آسیای روسی و اوروپای روسی میباشد\nالتای | در مابین چین و سیبریا و ترکستان روسی واقعست\nپامور | در مابین چین و ترکستان واقعست\nچنیغ لؤن ـ یا ـ خنکان | در چین واقعست\nهندوکش | در افغانستان واقعست\nهمالایا ـ یا ـ همالیه | در مابین هندوستان و چین واقعست\nالوند | در مابین آسیای عثمانی و عجمستان واقعست"}
{"book": "adl0263", "page": 44, "text": "( ٣٧ )\nطوروس\nلبنان\nدر اناطول عثمانی واقعست\nدر مابین شام و بیروت واقعست\nغات ـــ یا ـــ « گهات در هندوستان است\nاستانوی\nزابلو نوی\nکوه نور\nنامهای شان\nلوط\nهر دو در سیبریا موجود است\nدر مابین اراضی کاشغر و تبت واقعست\nکولهای مشهوریکه در اسیا است\nکیفیت های شان\nدر بر الشام واقعست\nروان ـــ یا ـــ «ارال» در جهت شرق بحر خزر واقعست\nارومیه\nخوارزم ، بلخش\nـــ یا ـــ « بالکش »\nدر عجمستان واقعست\nدر ترکستان روسی واقعست\nباقال ـــ یا ـــ « بیکال » در سیبریا واقعست\nنهر های مشهوریکه در اسیا است\nنامهای شان\nاوبی ، ينیسه\nـــياـــ« ینسی »\nکیفیت های شان\nاز کوه های التای میبراید به بحر منجمد شمالی میریزد\nلینا ـــياـــ « لينا » از کول با يقال برامده به بحر منجمد شمالی میریزد\nسیحون\nجیحون\nاز کوه های بلاو بر برامده به تالاب خوارزم میریزد\nآمور\nاز کوه های التای برامده به بحر اوقوچقه میریزد\nگنگ ـــ یا ـــ«گنگا» از کوه های همالایا برامده بخليج بنگاله میریزد"}
{"book": "adl0263", "page": 45, "text": "( ۳۸ )\n\nسند ـ يا ـ\nاتك از کوه های همالیا برامده به بحر عمان میریزد\nهیرمند در سمت جنوبی غربی افغا نستانست\nدجله \nفرات هردو از کوه های طوروس میبراید درپایا نهای\nبغداد با هم اميخته به خلیج بصره میریزد\nقزل ایرمق\nيشيل ايرمق هردواز کوه های طوروس برامده به بحر سیاه میریزد\nاورال از کوه های اورال بر آمده به بحر ازاق میریزد\n\n( سوالهای امتحان )\nحدود اربعه اسیا چسانست ؟\nآسیا برچند مملکت تقسیم شده است ؟\nقطعه اسیا چقدر نفوس دارد ؟\nنامهای مملکت هارا بیان کنید\nانا طول چند ولایت والی نشین دارد ؟\nشهرهای مشهور آن چه نام دارد ؟\nعربستان چقدر نفوس دارد ؟\nمکه مکرمه در کدام جاست و چقدر نفوس دارد؟\nمرکز ادارۀ ولایت یمن چه نام دارد ؟\nحدود اربعه افغانستانرا بیان کنید ؟\nافغانستان چقدر نفوس دارد ؟\nتشکیل ولایات افغانستان چسانست ؟\nخرقه مبارك در کدام شهر است ؟\nشهر هرات بر کنار کدام نهر واقعست ؟\nولایت ترکستان افغانی در کدام سمت است ؟\nولایت جلال آباد در کدام سمت است ؟\nغيرازين ولایتها دیگر حاکم نشینها در افغانستان هست یانی ؟"}
{"book": "adl0263", "page": 46, "text": "( 39 )\n\nاسپای روسی برچند قسم منقسم ست ؟\nبخارا وخیوه چگونه حکومتهاست ؟\nقافقاسیا چقدر نفوس دارد ؟\nپایتخت ایران چه نام دارد ؟\nمقدار نفوس وشهر های مشهور ایرانرا بیان کنید ؟\nنفوس بلوچستان چقدر ومرکز حکومت آن چه نام دارد ؟\nهندستان چقدر نفوس دارد ؟\nدر هندستان غیراز حکومت انکلیز آیا دیگر دولتها ملک دارد ؟\nمرکز حکومت هندستان انکلیزی چه نام دارد ؟\nشهر های مشهور هندستان کدام است ؟\nپودنچه ری درزیر حکم کدام دولت است ؟\nهندچینی برچند حصه تقسیم شده است ؟\nسیام چسان حکومتست ؟\nآنام در زیر تابعیت کدام دولتست ؟\nممالك چین چقدر نفوس دارد ؟\nپایتخت وشهرهای مشهورانرا بیان کنید .\nژاپان در کدام جهت قطعه اسیاست ؟\nچقدر نفوس دارد وشهرهای مشهوران کدام است ؟\nسبب ترقی دولت ژاپان ازچه بود ؟\nبحرهای مشهور اسیارا بیان کنید .\nابنایهای مشهور اسیارا بیان کنید .\nاسنای باب المندب در کجاست ؟\nخلیجهای مشهور آسیارا بگوئید .\nجبال متسلسله آسیارا بگوئید .\nتالابهای مشهور آسیا کدام است .\nنهرهای مشور آسیارا بیان کنید ."}
{"book": "adl0263", "page": 47, "text": "( ٤٠ )\n\nنقشه قطعه آسیا"}
{"book": "adl0263", "page": 48, "text": "(٤١)\nقطعهٔ افریقا\nقطعهٔ (افریقا) ازجهت شمال بابحر سفید وابنای (سبته) یا« سیوتا »\nوازجهت شرق با کانال (سویس) ، وبحر (احمر) وبحر محیط (هندی) ،\nوازجهت جنوب بابحر (محیط کبیر) ، وازجهت غرب بابحر (محیط غربی\nمحدود میباشد . کانال سویس قطعهٔ افریقا را ازقطعهٔ اسیا جدا کرده بحال یك\nجزیرهٔ بزرگی تحویل داده است .\nنفوس افریقا بقدر (دوصد و پنج ملیون) است . که اکثر انها وحشی\nورنگهای شان سیاهست . سمتهای داخلی افریقا عبارت از بعضی چولهای\nبی آب وریگزار است ولی اطراف سواحل آن کهسار وجنگلزار ، وپراب\nو بزراعت مستعد میباشد این قطعه بمعدنهای طلا ازدیگر قطعات بیشتر توانگر\nاست . بزرگترین درختها که (باعوباب) نام دارد درینقطعه فراوانست .\nدرقطعه (افریقا) بیست و يك مملکت موجود است .\nاول\nمملکت خدیویت (مصر) است که یك ایالت ممتازهٔ دولت علیه عثمانیه\nمیباشد ودرین حرب موجوده دولت انگلیز الحاق آنرا اعلان کرده است\nنادیده شود که چه میشود ! بقدر ده ملیون نفوس دارد که نه ملیون ان مسلم\nاست والی مصر (خدیو) عنوان دارد وایالت را (خدیویت مصریه) میگویند .\nخدیویت مصریه، برسه قسم بزرك منقسمست که آنهارانفس مصر ، نوبه ، سودان\nمصری مینامند. مرکز ادارهٔ آن شهر(مصر) یا (قاهره) نام دارد. اسکندریه،\nدمیاط ، رشید ، پور تسعید ، سواکن، خرطوم ازشهرهای مشهور انست .\nدوم\nولایت (طرابلس غرب است) که بقدر يك ملیون نفوس دارد وازولایتهای دولت\nعلیهٔ عثمانیست. متصرف نشینی های بنغازی ، خمس، وجبل غربيه ، وفیزان ازشهرها\nوقصبه های مشهور انست . [سه سال پیش ازین دولت ایتالیا بران متصرف گردید . ]"}
{"book": "adl0263", "page": 49, "text": "( ٤٢ )\nسوم\nایالت ( تونس ) است كه يك ایالت ممتازه دولت علیه عثمانیه بود و بعد در زیر\nحمایه فرانس شده. بقدر يك ملیون و هشتصد هزار نفوس دارد. مرکز ایالت شهر\n(تونس) است . حمامه، سوسه ، اسفاقس، قابس از شهرهای مشهور انست .\n( چهارم )\nمملکت (جزایر) یا «الجیریا» است که بقدر چار ملیون و هفتصد هزار نفوس دارد ،\nو بسیاری آن مسلم است و در زیر اداره حکومت ( فرانس ) میباشد مرکز\nاداره آن شهر ( جزایر ) است ( اوران ) یا « هرون » و( قسنطنتین ) نیز\nاز شهرهای مشهور آنست .\n( پنجم )\nحکومت ( فاس ) یا « مراکو » است که انرا ( مغرب اقصی) نیز میگویند .\nفاس يك حكومت مستقله اسلاميست . بقدرده ملیون نفوس دارد . مرکز\nحکومت آن شهر ( مراکش ) بنام دیگر (مراکو) میباشد . فاس ، طنجه ،\nموغادور،یا مکادور، از شهرهای مشهور آنست. [مراکو را نیزفرانس بلعیده است]\nطرابلس غرب ، جزایر ، تونس فاس این چار مملکت را ( بربرستان )\nبنام دیگر ( بلاد بربریه ) میگویند که در جهت شمال قطعه افریقا واقعست .\nو افریقای شمالی گفته میشود .\n( ششم )\nممالک ( صحرای کبیر ) است که فراختر و بزرگترین دشتهای کره زمین\nمیباشد . هوای این دشت بریگزار صاف وهموار بی کوه و بی گیاه کم آب\nدرموسم تابستان خیلی گرم بی طاقت ست. حالانکه در شبها يك شب باده بسیار\nسرد و خنکی دارد . حتی در موسم زمستان شبها بدرجه سرد میشود که آب\nیخ می بندد . طوفانهای ريك این صحرا برای کار وانها وقافله ها خیلی مهلك\nومدهش است . صحرای کبیر بقدر سه ملیون نفوس دارد که بر قبیله های مختلف\nتقسیم شده ، و يك حکومت مستقله ندارند مشهور ترین قبیله های آن در طرف\nشرق قبیله ( تیبو ) و در وسط قبیله ( تواریخ ) و در طرف غرب قبیله\n( مور ) میباشند ."}
{"book": "adl0263", "page": 50, "text": "( ٤٣ )\n( هفتم )\nممالک ( سودان ) است که بر سه قسم تقسیم شده است سودان شرقی ، \nسودان وسطی . سودان غربی .\nدر سودان وسطی یکچند حکومت های اسلامی خود آن مردم موجود\nاست که مشهور ترین آنها (وادای) ، یا « وادی » ( بورنو ) ( سوقو طو ) یا\n« سکوتو » ( ادامای ) یا « ادامو » می باشند . ( چاد ) نام تالاب مشهور\nدر سودان وسطیست .\n( سودان شرقی ) عبارت از ( سودان مصری ) است که قبل ازین مذکور\nگردید ( سودان غربی ) عبارتست از سواحل ( سنه غامبیا ) یا « سنی گمبیا »\nیا ( گینۀ شمالی ) که قبیله‌های مشهور آن ( ماندنیقو ) ( اشانتی ) ( داهومی)\n( « دهولی » نام دارند . در سودان غربی دولتهای ( فرانس ) ، وانگلیز ،)\nو پورتگیز ) مستملکات را مالک میباشند .\n( هشتم )\nمملکت ( سنۀ غامبیا ) است که شهر ( سن لوئی ) یا« سنت لوئس » مرکز\nاداره مستملکۀ ( فرانس ) ، و شهر ( باتور ) یا « باترست » مرکز ادارۀ\nمستملکۀ ( انگلیز ) ، وشهر ( بولام ) که در حوضۀ (بیساغوس ) یا « بیسز »\nواقعست مرکز ادارۀ مستملکۀ ( پور تگیز ) درین مملکت شمرده میشود .\n( نهم )\nمملکت ( گینۀ ) یا« کنی ،شمالی ) ست که دولتهای ( انگلیز )و (فرانس)\nدران مستملکات را مالک میباشندکه اراضی (قوماسی)یا« کماسی » از انگلیزها\nو (ابومی) ازفرانسویها میباشد . اراضی( لاغوس ) « لا گوس » وحکومت\n( اشانتی ) رانیز که در گینۀ شما لیست انگلیزها بدست آورده اند . حکومت\n( قونغ )دزگانک که در زیر حمایۀ ( فرانس ) است از مستملکات فرانس\nشمرده میشود .\n( دهم )\nحکومت ( لیبریا ) یا « لائی بیریا » ست ( که مون رودیا ) یا«مان رودیا»\nمرکز ادارۀ آنست"}
{"book": "adl0263", "page": 51, "text": "( ٤٤ )\nصحرای كبير ، وسودان ، وسنيه غامبيا ، و كينه شمالى وليبريا وسودان مصری افریقای وسطی گفته میشوند .\n\n( یازدهم )\n\nمملکت ( قمارون ) یا « كمرون » است كه از مستملکات دولت ( المانيا ) است . المانها سواحل این مملکت را ضبط کرده یکسر بسوی تالاب ( خاد ) که در سودان وسطیست پیشرفته اند .\n\n( دوازدهم )\n\nمملکت ( فرانسه ویل ) است که از مستملکات فرانسه میباشد مرکز اداره آن شهر ( ليبره ويل ) است . این اراضی را ( قونغو ـ یا کانکوی فرانسه وی ) نیز میگویند .\n\n( سیزدهم )\n\nحکومت مستقله ( قونغوی ) یا « كانكو » ست که مرکز اداره آن شهر ( بوما ) میباشد . این حکومت مستقله در زیر اداره دولت ( بلژيك ) است در جهت ساحل غربی این مملکت اراضی ( قابيندا ) موجود است که مستملکه دولت پورتکیز است .\nاین سه مملکت ( افریقای استوایی ) گفته میشود زیرا در برابری خط استوا واقعشده است .\n\n( چهاردهم )\n\nمملکت ( آنغولا) یا « انگولا » ست که در جنوب غربی افریقا واقعشده است . واز مستملکات دولت (پورتکیز) میباشد . مرکز اداره آن شهر ( لواندا ) یا « سينت پاولدی » است .\n\n( پانزدهم )\n\nمملکت ( دامارا ) یا « دمارا لبند » ست که از مستملکات دولت المانيا ) است این اراضی واسع از نهر ( قوننه ) يا « كنيق » تا به نهر ( اور انژ « اورنج » ) امتداد مییابد ."}
{"book": "adl0263", "page": 52, "text": "( ٤٥ )\n( شانزدهم )\nمملکت ( قاب ) یا « كپ كولونی » است که از مستملکات دولت ( انکليز ) و در منتهای جنوبی افریقا واقعست . به این اراضی مملکتهای ( ترانسوال ) و ( اورانژ ) « اورينج » نيز بسالها ملحق شده يك مملكت بزرگی تشكيل داده است. مرکز ادارۀ همۀ این مستملکات شهر ( قاب ) « كپ تون » است که در دماغه ( اميد ) واقعست . ( يوجانسبورغ « جانسبرك » ) لیمان ( نوناتال ) « نثال » . ( بلومفانتاين « بلوم فونتين » ) نيز از شهر های مشهور انست\nاين سه مملکت ( افریقای جنوبی ) گفته میشود .\nهفدهم\nمملکت ( موزامبيك « موزمبيق » ) است که بقدر دو ملیون نفوس دارد . و تابع دولت ( پور تکيز ) است . مرکز ادارۀ آن شهر ( موزامبيك ) است .\nهجدهم\nمملکت ( زنكبار ) است که يك قسم آن در زیر ادارۀ دولت ( المانيا ) ميباشد . و مرکز ادارۀ آن در ساحل بحر محیط هندی شهر ( دارالسلام ) است. ديگر يك قسم آن حکومت مستقلۀ اسلاميه ( زنكبار ) است که مركب از خود زنگبار و يكچند جزیرۀ كوچك ميباشد .\n( نوزدهم )\nجزيره ( ماداعشفار « مدغاسكر » ) است که در زیر تصرف دولت ( فرانس ) است. مرکز ادارۀ آن شهر ( تانانار يو ) ميباشد . این جزیره بزر كترين جزير های بحر محيط هنديست .\n( بيستم )\nمملکت ( صومال ) « سمالی لیند » است که در نهایت شرقی قطعۀ افريقا با دماغۀ ( غادافولی ) « کاردافولی » نهایت یافته است . اهالی آن جملته عرب . و مسلمانست . عدل . زيلع، زيلا، بربره تاجوره از شهرهای مهم ساحل انست يك قسم آن در زیر حکومت مصريه وطرفهای داخلی آن بخوبی معلوم نیست .\n( بيست و يكم )\nمملکت ( حبشستان ) است که حکومت قرالى مستقلى ميباشد . حکمداران حبشستان عنوان ( نجاشی ) دارند اکثر اهالی آن نصارا . و سه يك آن"}
{"book": "adl0263", "page": 53, "text": "( ٤٦ )\nاسلام است همه نفوس آن بقدر چار ملیون است . مرکز حکومت حبشستان\n( ادیس ابابا ) « ادس ابیبه » نام دارد .\n\n( بحرهای مشهور یکه در افریقا است )\n« نامهای شان » | کیفیت های شان\nبحر سفید | جهت شمال قطعه افریقارا احاطه کرده است\nبحر محیط غربی | جهت غرب قطعه افریقارا احاطه کرده است\nبحر محیط کبیر | جهت جنوب افریقارا فرا گرفته است\nبحر محیط هندی | جهت شرق افریقارا فرا گرفته است\nبحر احمر | از جهت شرقشمالی عربستان را ازافریقا جدا کرده است\n\n( خلیجهای مشهور یکه در افریقا است )\nنامهای شان | کیفیت های شان\nسدرا ــ یا ــ سدره | از بحر سفید پیدا شده\nغابس |\nکینه ــ یا ــ « کنی » | از بحر محیط اطلسی پیدا شده\nعدل | در مدخل آبنای باب المندب واقعشده\n\n( جزیر های مشهور یکه در افریقاست )\nنامهای شان | کیفیت های شان\n« جزایر آزور » |\nیا ـ ازورز جزایر | در بحر محیط غربی واقع و بدولت پورتکیز تابعست\nمادر ــ یا ــ مدیرا » |\nجزایر قناریه ــ یا ــ | در بحر محیط غربی واقع و بدولت اسپانیا تابعست این جزیرها را قدما جزایر ( خالدات ) میگفتند\n« کنیری » | ومبداء طول را ازانجا میگرفتند . ازنجزیرها جزیره ( ته نه ریف ) بکوه آتشفشان آن مشهور است"}
{"book": "adl0263", "page": 54, "text": "( ٤٧ )\nجزایر سبز دماغه | در بحر محیط غربی واقع و بدولت پور تگيز تابعست\nسنت هان ـ يا ـ\n« سنت هلينا »\nاسانسيون ـ يا ـ | در بحر محيط غربي واقع وبدولت انكليز تابعست\n« اسن شن » |\nماد اغسقار ـ يا ـ مدغاسكر| در بحر محیط هندی واقع وبدولت فرانسه تابعست\nجزایر ماسقارین | در بحر محیط هندی واقع و بدولتهای فرانسه و انگلیز تابعست\nجزایر سیشل | در بحر محیط هندی واقع و بدولت انگلیز تابعست\n( جبال متسلسله که در افریقاست )\nنامهای شان | کیفیتهای شان\nاطلس | در شمال افریقا و در ممالک فاس میباشد\nفونغو« کانکو » | در ممالک گینه شمالی واقعشده است\nلوباتاه « لوباتا » | در ممالک مو زامبيك واقعشده است\nقمر « ابی سینیا » | در ممالک حبشستان واقعشده است\n( تالابهای مشهوریکه در افریقاست )\nنامهای شان | کیفیتهای شان\nچاد | در سودان شمالی واقعشده است\nدمبئه آ « دمبيا» | در مملکت حبشستان واقعست\nويقتور نيانزا ـ يا ـ |\nویکتور یانینز | در سودان جنوبی در زیر خط استوا میباشند که هنوز\nالبرنیانزاـ يا ـ البرت | اطراف آن بخوبی کشف نشده\nنیز طانفانیقا تانگانيکا |\nنياسي « نیاسا » | در مو زا مبيك واقعست"}
{"book": "adl0263", "page": 55, "text": "( ٤٨ )\n( نهرهای مشهوريكه در افريقاست )\nنامهای شان | كیفیت های شان\nنیل | از ممالك مصر گذشته به بحر سفید میریزد\nسنگال (سنی گال\nغامبيا ( گمبيا )\nنيژر ( نائيجر ) | از کوهای فولغومیبرآیند در بحر محیط اطلسی میریزند\nزائیر\nاورانژ ( اورنج\nزامبر ( زيمرى ) | از موزا مبيك گذشته به بحر محيط هندى می آمیزد\n( سوالهای امتحان )\nحدود قطعهٔ افریقا را بیان کنید\nافریقا برچند مملکت تقسیم شده است\nمقدار نفوس افریقا چقدر است\nکدام مملكتها تابع دولت علیه عثمانیست\nبر برستان کدام ممالك را میگویند و در کدام جهت افریقاست\nممالك صحرای کبیر چسائست\nکدام مملكتها را افريقای استوایی میگویند\nدر افریقای شرقی کدام مملکتها میباشد\nبحرهای مشهوری افریقا کدام هاست\nجزایر آسور در کدام بحر است\nجزایر قناریه را قدما چه نام میدادند .\nماد اغشکار تابع کدام دولتست\nدماغهٔ امید در کدام جهت افریقاست\nنهر نیل در کدام دریا میریزد\nتالاب نیازا درکجاست\nکوهای اطلس در کدام مملکت است"}
{"book": "adl0263", "page": 56, "text": "( ٤٩ )\n\nنقشه قطعه افریقا"}
{"book": "adl0263", "page": 57, "text": "( ٥٠ )\n\nقطعة امريکا\n\nقطعة اروپا، آسیا، افریقارا ( دنیای قدیم ) وقطعة امريکا واوسترالیارا\n(دنیای جدید) میگویند قطعه امریکا بشرطیکه جزیره های آن حساب نشود بعد از\nقطعة آسیا ازهمه قطعات دنیا بزرگتر است ولی اگر جزیره های انهم با آن حساب شود\nازقطعة آسیاهم بزرگتر است\nقطعةامريكارا در سنه (١٤٩٢) ميلادى اولبار (قريستوف قولومب) نام يك\nشخصی بنام دولت اسپانیا کشف کرده است. ولی او چنان گمان نکرده بود كه اين يك\nقطعةجدا گانه باشد بلكه او چنان گمان كرده بود كه اين قطعة ( هندوستان ) است\nبعد ازچندسال (امريکو ویسپوچی) نام يك کپتان فرانسوى به آنطرفهارفتة قطعة\nمذکوره را پیدا کرده، و آنرابنام خود نسبت داده ( امریکا ) نام نهاده است .\nقطعة امريکا فوق العاده منبت ومحصولدار يك زمینیست که قوت و برکت\nنباتات آن انسانرا حيرت ميدهد . درین قطعه ازهركونه محصولات ، وحبوبات\nبسر میرسد ، وازهرکونه کانها پیدا میشود . نهرهای بسیار بزرك ، شلاله یعنی\nآبشارهای بسیار جسیم ولطیف ، تالابهای بسیارواسع وفراخ، جبال متسلسلة\nبسیار دراز، کوه های آتشفشان بسیار مدهش جنگلهای بیپایان عظیم خیلی وافر است.\nحدود اربعه ـ قطعة امریکا در مابین بحر محیط اظلمی و بحر محیط كبير\nازجهت شمال بسوی جنوب دراز شده رفته است از جهت شمال بابحر ( محیط\nمنجمدةشمالى ) ، ازجهت شرق با( بحرمحيط اطلسى)،وازجهت غرب ، وجنوب\nبابحر( محيطكبير ) محاط ومحدود ميباشد .\nدر امريکا بقدر يكصد و چهل وهفت ملیون و كسور نفوس موجود است.\nکه نسبت بوسعت اراضی خیلی کم شمرده میشود .\nقطعة امريکا دراول امر بردو قسم بزرك جدا شده است كه يك قسم آنرا\n( امريكای شمالی )، ودیگر آنرا ( آمریکای جنوبی ) میگویند این دوقسم را\nباهمدیگر ( برزخپاناما ) كه ( ٤٥ ) كيلومتروپهنائی داردربط داده است . و حالا"}
{"book": "adl0263", "page": 58, "text": "( 51 )\nبرزخ پانامارا به کانال تبدیل داده اند\nقطعه امریکا بر نوزده مملکت تقسیم شده است که هفت آن در امریکای شمالی\nو دوازده آن در امریکای جنوبی میباشد از هفت مملکتی که در امریکای شمالیست :\n( اول )\nمملکت (غرو نلاند )یا« گرین لیند » است که در جهت منتهای شمالی امریکا واقع\nو اکثر جاهای آن در زیر یخهای دایمی مستور است ، طرفهای شمال این مملکت\nهنوز کشف نشده است این مملکت در زیر ادارهٔ دولت (دانمارك ) یا « دينمارك»\nاست و بقدر ده هزار نفوس دارد . ( اوپه رين ويق )يا« اپرينوك » ( قريسقيا\n(نهاب)يا « کرسچن هوپ » ( غودهاور )یا« کداور »ازشهرهای مشهور انست\n( دوم )\nمملکت ( الاسقا )يا « ایلاسکا» است که در جهت منتهای غرب شمالی امریکا\nواقع ، و بدولت ( جماهير متفقه ) تابعست ، بقدر شصت هزار نفوس دارد\n( الكساندر ) يا « الكزيندر » (ارقانزل ) ، نيوار كنجل » ارشهر های\nمشهور انست .\n( سوم )\nمملکت ( کانادا )یا « کنیدا » بنام دیگر ( بریتانیای جدید )است که بدولت\n(انكليز ) تابع ، و بقدر بیست و دو ملیون نفوس دارد . ( كه بعك )یا«كيوبك »،\n« مونتره آل»يا « مانتريال » )ازشهر های مشهور انست .\n( چارم )\nمملکت ( جماهیر متفقه ) است که از چهل و پنج حکومت های جمهوری\nتشکل کرده ، و يك حکومت جمهوری گفته میشود . بقدر هفتاد وشش\nملیون وسه صد هزار نفوس دارد . مرکز حکومت آن شهر ( واشنیغتون )\nاست. (نيورك) يا «نيويارك » ( بوستون ) يا « بوستن » ( فیلادلفیا ) یا «فلاد\n« لفياء » ( بالتيمور ) اورله آن ) يا « اورليون » ( شيكاغو ) يا « شکاگو »\nو(سانفرانسکو) از شهرهای مشهور انست."}
{"book": "adl0263", "page": 59, "text": "( ٥٢ )\n( پنجم )\nمملکت ( مکسیقا ) یا «مکسیکو» است که از بیست و هفت حکومتهای كوچك\nتشکل كرده يك حكومت جمهوری شده است . بقدر سیزده ملیون نفوس دارد\nمرکز حکومت آن شهر ( مكسیقو ) است ( پوئيلا ) ( تامپقو ) ( مريدا )\nاز شهرهای مشهور انست .\n( ششم )\nمملکت ( آمریکای وسطیست ) که شش حکومتهای كوچك دران موجود است\n( ١ ) حکومت ( غوا ته مالا ) یا «نیو گواتی مالا» است . (٢) حکومت ( سان\nسالوادور ) يا « سان سالویدور» است ( ٣ ) حکومت (هوندراس) یا «هاندوراس»\nاست که مرکز حکومت آن شهر ( ته کوسیغالپا ) یا « تیگو کی گالپا» میباشد .\n(٤) حكومت ( نیقا راغوا ) یا « نگرا گوا » است که مرکز حکومت آن شهر\n( مانا غوا ) یا «مانا گوا» میباشد . (٥) حکومت ( قوستا ريقا ) یا « كاستريكا»ست\nکه مرکز حکومت آن شهر ( سن ژوزه ) یا « سنت جوس » میباشد .\n(٦) ( هوندراس انکلیزی ) است كه يك مستعلكه كوچك دولت ( انکليز )\nاست و مرکز اداره آن شهر ( به ليز ) يا « بلز » میباشد .\n( هفتم )\nمملکت ( جزاير انتیل ) است که از جزیره های كوچك وبزرك بسيارى\nتشکیل یافته است و در مابین دولتهای اوروپا و آمریکا تقسیم شده است . تنها\nدر جزیره ( هایتی ) یا « هیتی » دو حکومت مستقله موجود است كه يكي حكومت\n( هايتی) میباشد که مرکز اداره آن شهر ( پور تو پرنس) میباشد . دوم حکومت\n( دومينيك يا دومنكو ) است که مرکز حکومت آن شهر (سن دومينيك) « سينت\nدومنگو » میباشد .\nاز دوازده مملکتی که در آمریکای جنوبی میباشد :\n( اول )\nمملکت ( قولومبيا ) يا « كولمبيا ) ست که از یکچند حکومت تشکل کرده\nهمه گی يك حکومت جمهوری شمرده میشود . بقدر چار ملیون نفوس دارد ."}
{"book": "adl0263", "page": 60, "text": "( ٥٣ )\nمرکز حکومت آن شهر ( بوغوتا ) یا « بگوتا » ست . ( مه دان ، یا « مادلن »\nقولون ، قارتاژه ن ) یا « کار تجناز » نیز از شهرهای مشهور انست .\n( دوم )\nمملکت (وه نه زولا «وینزویلا» ) است که بقدر دو نیم ملیون نفوس دارد. مرکز ادارهٔ\nآن شهر ( قاراقاس ) « کارا کاس » است ( غو آیر، یا« لاگویرا » الانسا ،مارا\nقایبو ) یا « ماراکیبو ) از شهر های مشهور آنست .\n( سوم )\nمملکت ( ئه ئوقو آئور ) است که بقدر یکنیم ملیون نفوس دارد . مرکز ادارهٔ\nان شهر [ کیتو ] و شهرهای مشهور آن [ غوایا کیل ] یا « گویا کیل » است\nجزیره های [ غالاپاغو ]یا« گالا پا گو » نیز به این مملکت تعلق دارد .\n[ چارم ]\nمملکت [ په رو ] یا « پیرو » ست که چار و نیم ملیون نفوس دارد . مرکز ادارهٔ\nآن شهر [ لیما ] . [ قالاعو ، یا « کیلاو » کوزقو ، یا « کز کو » اراکیپا ] یا « اری کیوپا »\nنیز ازشهر های مشهور آنست .\n[ پنجم ]\nمملکت [ بولیویا ] است که دو ملیون نفوس دارد مرکز اداره آن شهر\n[ شو کیزاقا ] و [ لا پاز ، پو توزی ] یا « پتو زی » از شهر های\nمشهور انست .\n[ ششم ]\nمملکت [ شیلی ]یا « چلی» است که بقدر سه ملیون نفوس دارد . مرکز ادارهٔ\nآن شهر [ سانتیا غو یا « سنت یا گو » ] ، و [ والپاره زو ، یا « الپریزو »\nو [ قونسه پسیون ، یا « کانسیپشن » ] . [ ایکیک ] ازشهرهای مشهور انست.\n[ هفتم ]\nمملکت [ارژانتین ،یا« ارجن تاین »] است که پنج ملیون نفوس دارد . مرکز\nادارهٔ آن شهر [ بونه ئوس آیرس یا «بیونسیرز » ] ، و [قوردووایا « کاردو وا »] ،"}
{"book": "adl0263", "page": 61, "text": "( ٥٤ )\n\nو [ روزايو روزاريو ] نيز از شهرهای مشهور آنست .\n\n( هشتم )\nمملکت [ پاتاغونیا ، پتیگونیا ، ] است که اهالی آن وحشیست و در مابین\nحکومت شیلی ، و ارژانتین تقسیم شده است .\n\n[ نهم ]\nمملکت [ اورا غوای ، یوروگوئی ، ] است که بقدر يك مليون نفوس\nدارد . مرکز اداره آن شهر ( مونته ویدو ، مانتی ویدو ، ) است .\n\n( دهم )\nمملکت [ پاراگوای ] یا پیرا گوئی ، است که بقدر ششصد و سی و پنجهزار\nنفوس دارد . مرکز اداره آن شهر [ اسانسیون ] یا « اسن شن » است .\n\n[ یازدهم ]\nمملکت [ بره زیلیا ] « برازیل » است . که بزرگترین حکومتهای آمریکاست بقدر\nپانزده ملیون نفوس دارد . مرکز اداره آن شهر [ رییوژانه رو ] « رایودی\nجِنیرو » ست که بهترین بندرگاههای دنیا شمرده میشود . [ سن لوز ، برنامبوقو ،\nپرنمبوقو ، باهیا ، پارا ، ماراقابا ] « مار کایا » نیز از شهر های مشهور آنست .\n\n[ دوازدهم ]\nمملکت [ کویان ] « کی آنا » است که در مابین دولتهای انگلیز و فرانس\nو فلمنك تقسیم شده است . مرکز اداره کویان انگلیزی شهر [ ژورژ طون ]\n« جارج طون » . و مرکز اداره کویان فرانسوی شهر [ قاین ] « کیان » .\nو مرکز اداره کویان فلمنکی شهر [ پاراماریبو ] « پیری میری بو » میباشد ."}
{"book": "adl0263", "page": 62, "text": "( ٥٥ )\n( بحر های مشهوریکه در امریکاست )\nنامهای شان کیفیت های شان\nبحر منجمد شمالی جهت شمالی امریکا را احاطه کرده است\nبحر بافن «بیفین» در جهت شمال شرقی امریکاست\nبحر هودسون « هدسن » از بحر بافن پیدا شده است\nبحر بيرنك در جهت غرب شمالی امریکاست\nبحر محیط اطلسی جهت شرقی امریکا را احاطه کرده است\nبحر انتیل در جهت شرق و از بحر محیط اطلسی پیدا شده است\nبحر محیط کبیر جهت غرب و جنوب امریکا را احاطه کرده است\n( ابناهای مشهوریکه در امریکاست )\nنامهای شان کیفیت های شان\nابنای بهرنك در مابین قطعه اسیا وقطعه امریکا واقعست\nابنای هودسون \nابنای داویس «با- در جهت شمالی بریتانیای جدیدست\n« ديوس » \nماجلان «مجان»ولومر در جنوب پاتاغونیاست\n( خلیجهای مشهوریکه در امریکاست )\nهودسون « هدسن » در جهت شمالی امریکاست\nسن لوران « سنت لورنس » در جهت شرقی بریتانیای جدید است\nمكسيقا « مكسيكو »\nهوند راس « هاندو از دریای انتیل حاصلشده است\nراس» \nقالیفورنیا « کپی فورنیا» از بحر محیط کبیر حاصلشده است\nتوله سن در جهت جنوب بره زیلیا است"}
{"book": "adl0263", "page": 63, "text": "( ٥٦ )\n( جزیره های مشهوریکه در امریکاست )\nنامهای شان کیفیت های شان\nگروتلاند « گرین لیند» در بهر منجمد شمالی واقع و بدولت دانيمرك تابعست\nکوبا « کیوبا »\nجامایق « جمیکا »\nهایتی « هیتی » در بحر انتیل واقعست\nدومينيك « دومنكو»\nرن شار لوت « كوين \nشارلات »\nشیلوه در بحر محیط کبیر واقعست\nماجلان « مجلان »\nجزاير آتش « تريدل فاكو »\n\n( کوه های مشهوریکه در امریکاست )\nنامهای شان کیفیت های شان\nجبال متسلسله روشو \n« راکی » از متحده امریکا میگذرد و شعبه های متعدد دارد\nآند قورديایه «انديز» در جهت غرب امریکای جنوبی از شمال بسوی جنوب دراز شده رفته است\nپوپو قاته ت « پوپو \nکتی پیتل » کوه اتشفشانیست که در مکسیقا واقعست\nقو تو پاقسی «کوتوپیکسی» کوه اتشفشانیست که در کولومبیا واقعست\nآره کیپا «ارکیوپا» کوه اتشفشانیست که در مملکت پرو واقعست\n\n( کولهای مشهوریکه در امریکا ست )\nنامهای شان کیفیت های شان\nدب كبير « كريت بير »\nاسلاو « صليو» در بریتانیای جدید است\nوينييغ « ويني پك »"}
{"book": "adl0263", "page": 64, "text": "(٥٧)\n\nسوبه ريو«سوپيرير»\nميشيغان «مشنكن» در متحده امریکاست\nاونتاريو «انتريو»\n\nنيقار اغوا«نكر اگوا» در امریکای وسطیست\nتيستيقا «تتكا» درمابین پدرو لولیو یاست\nلوس پاتوس «پاتوس» در جنوب بره زیلیاست\n\nنهر های مشهوریکه در امریکاست\n\nنامهای شان  کیفیت های شان\nیوقون «يوكان» به بحر بهرنك ميريزد\nما کنزی«میکتزی» به بحر منجمد شمالی میریزد\nنلسون «نیلسن» به خلیج هو دسون ميريزد\nسن لوران «سنت لارنس» به بحر محیط اطلسی میریزد\nمیسیسی «مسسپی»\nرییو غران به خلیج مکسیقا میریزد\nقولورادو«کولوریدو» در خلیج قالیفور نیا میریزد\nاوره نوق«اوری نوکو» در بحر انتل میریزد\nآمازون «امیزن» \nتوقانتن«توکتنس» در بحر محیط اطلسی میریزد\nلاپلاتا\n\n(سوالهای امتحان)\nامریکا چسان قطعه است در مملکت گویان چند حکومتیست\nحدود امریکارا بیان کنید ابنای بهرنك كدام طرفست\nدر امریکای شمالی چند مملکت است نهر امازون درکجا میریزد\nدر امریکای جنوبی چند مملکت است ابنای ماجلان کجاست\nمقدار نفوس وشهرهای مشهورانهارا بیانکن خلیج هود سون در کدام طرفست"}
{"book": "adl0263", "page": 65, "text": "( ٥٨ )\n\nافریقا\nبحر محیط اطلانتی\nوسطی امریکا\nشمالی امریکا\nبحر محیط کبیر\nجنوبی امریکا\nاوزیلیا\nارژانتین\nچیلی\nاوقیانوسیا\n\nنقشهٔ قطعهٔ امریکا"}
{"book": "adl0263", "page": 66, "text": "( ٥٩ )\n\nقطعة اوستراليا\n\nبنام دیگر\nاوقیا نوسیاه اوشی نیا ،\n\nقطعه ( اوستر الیا ) بنام دیگر ( اوقیا نوسیا ) در جهت جنوب شرق\n( قطعه آسیا ) ، و در جهت غربی ( قطعه امریکا ) و در مابین بحر محیط کبیر\nو بحر محیط هندی مرکب از بسیار جزیره های كوچك و بزرگ میباشد .\nیعنی اینقطعه عبارت ازيك پاره خشكه بزرکی نیست بلکه از جزیره های كوچك\nو بزرك بسیاری جمع آمده که همه انرا قطعه ( اوسترالیا) میگویند .\nاین قطعه بر چهار قسم جدا شده است که انهارا ( مالیزیا ) «ملیشیاء، (مالائیزیا)\n« ملنشیا » ) ، ( پولینزیا « پولن ايشيا » ) ، ( میقرونزیا « مكرو نيشيا » )\nمیکویند که مقدار نفوس همه این اقسام بقدر چهل و پنج ملیون نفوس می آید.\n( قسم اول )\nجزیره های ( مالیزیا ) ست که اکثر انها کوهستان بسیار بلند و کوهای\nاتشفشان انها از همة دنیا افزونتر است جزیره های مالیزیا در مابین بحر محیط کبیر\nو بحر محیط هندی واقع ، و مرکب از جزایر مجتمعه یعنی چند جزیره های بهم\nنزديك ( صوند « سندا » ) و ( مولوك « ملا کا » ) و ( فلپیین « فلپـاین » )\nو جزیره ( بورنه ئو « بورنيو » ) و ( ساله پ « سیلیبیز » ) میباشند . مشهور\nترین جزایر مجتمعه ( صوند ) عبارتست از جزیره ( ( سوماترا « سماترا » ) ،\n( بانفا ) ، ( بيلتون ) ، ( جاوا ) ، ( صو مباوا « مبـاوا ) ، ( تيمور ) .\nبجز جهت شرقی جزیرة تیمور که مال دولت ( پورتکیز ) ست ديگر همة جزاير\nمجتمعه صوند زير ادارة دولت (فلمنك) یعنی هالند میباشد در جهت ضرب شمالی\nجزيره ( سوما ترا ) يك حکومت اسلامی نیز موجود است که انرا حکومت\n( آچه ) میگویند . اهالی جزیرة جاوا نیز همه کی اسلامست"}
{"book": "adl0263", "page": 67, "text": "( ٦٠ )\nجزایر مجتمعة ( مولوك ) نيز سراسر مال دولت فلمنك است . و جزیره\nهای(فلیپین) درزیر ادارهٔ دولت متحده امریکا میباشد .\nجزیرۀ ( بورنه ئو ) خیلی بزرك يك جزیره ایست که اهالی آن همه کی\nبدین مبین اسلام مشرف میباشند ، قسم اعظم این جزیره درزیر ادارهٔ دولت\nفلمنك است .\nجزیرۀ ( ساهب ) نيز يك جزیرۀ بزرك سه شاخه ایست که این جزیره\nنیز کاملاً درزیر ادارهٔ دولت فلمنك ميباشد .\n( قسم دوم )\nجزیره های ( مالانیزیا ) است . مشهور ترین جزیره های مالانیزیا جزیرۀ\n( اوسترالیا ) میباشد که بسبب بزرکی که دارد تمام این قطعه بنام آن جزیره\nیاد میشود. جزیرۀ اوسترالیا را ( فلمنك جديد ) نیز میگویند. بزرکی جزیرۀ\nاوسترالیا نزديك به بزرکی قطعۀ ( اوروپا ) می آید . این جزیره درزیر ادارهٔ\nدولت انگلیز است که مرکز ادارهٔ آن شهر ( سیدنه‌ى « سدنی » ) میباشد .\nملبورن ، « ایدلد » ادۀ لاید نیز از شهرهای مشهور انست .\n( تاسمانیا « تسمانيا » ) ، ( زهلاند جدید « نیوزیلیند ») ، ( كينۀ جدید\n« نیو گنی » ) ، ( بسمارق ) ، ( سالامون « سلومن » ، ( قاله دونیای جدید\n« نیو کیلی دونیا » ) ، ( فیجی « فجی » ) ، ( هبريد جديد « نيوهبريدز» )\nنیز از جزیره های مشهور قسم مالا نیزیاست که تاسمانیا ، وزه لاند جدید ،\nوفیجی نیز در زیر ادارهٔ انگلیز ، وجزیره های سالامون ، وبسمارق درزیر\nادارهٔ دولت ( المان ) ، وقاله دونیای جدید درزیر ادارهٔ دولت ( فرانس )\nمیباشد جزیرۀ کینۀ جدید که بعد از اوسترالیا بزرگترین جزیره هاست در مابین\nدولت های انگلیز ، والمان ، وفلمنك تقسیم شده ، جزیره های هبريد جديد\nبدست مردمان وحشی خود انهاست\n( قسم سوم)\nجزیره های ( میقرو نزیا « مائى كرويشيا » ) ست که مشهور ترین انها\n( ماریان « میرین » ) ، ( پاللااو « پیلو » ) ، ( قارولین ) ، ( مارشال ) ،\n( ژيلبرت « کلبرت » ) میباشند . بجز جزیره های ژیلبرت که مال دولت انگلیز\nاست دیگر همۀ جزایر این قسم از دولت المانیا است"}
{"book": "adl0263", "page": 68, "text": "( ٦١ )\n( قسم چارم )\nجزیره های ( پولینزیا « پولن ایشیا » ) است که مرکب از جزیره های\n( ساندو ویچ « سندویچ » ) ، ( اسپوراد « سپردس» ) ، ( فونیکس« فلیکس»)\n( تو که لاو ) ، ( سامو آ « سموا » ) ، ( سوسیه ته « سوسایتی» ) ، ( مارکیز\n« مارکی دی ساس » ) ، ( توموتو ) ، ( قوق « كوك » ) ، ( توبو آی ) ،\n( كرما دك « كرماندك » ) ميباشند .\nجزیره های ساندوویچ در زیر اداره دولت امریکا وجزیره های اسپوراد\n،( قوق ، كرمادك ، فونيكس ، تو كه لاو در زیر تصرف دولت انكليز . و\nجزیره های سامو آ در زیر تصرف امريكا ، والمانيا ، وجزیره های سوسیه ته،\nمارکیز ، توموتو ، توبوآی مال دولت فرانس است .\n\nسوالهای امتحان\nقطعه اوسترالیا در کدام سمت کره زمینست\nبرچند قسم منقسمست .\nجزیره اوسترالیا در کدام قسمست\nجزیره های صوند مال کدام دولتست\nحکومت اسلامی آچه در کدام جزیره است\nکوهای اتشفشان در کدام جایبشتر است\nمرکز حکومت جزیره اوسترالیا چه نام دارد\nجزایر هبرید جدید بدست کیست\nجزایر قسم ميقرو نزیا در زیر اداره کدام دولتست"}
{"book": "adl0263", "page": 69, "text": "( ٦٢ )\n\nنقشه استراليا"}
{"book": "adl0263", "page": 70, "text": "(٦٣)\n\nجلد اول جهان نما\n\nاثر\n\nمحمود طرزی\n\nفى دار السلطنة كابل\n\n( بمنه الكريم )\n\nبسايه ترقیاتوايه اعليحضرت پادشاه معارف ايكتناه معظم ، شهريار\nمحبوب القلوب مكرم متبوع مقدس بادانش و دين ( سراج الملة والدين ) برای\nتدريس علم جغرافیای شاگردان سال اول مکتب فیوضات مکسب (حربيه سراجيه)\nيك اثر ناچيزانه را بنام ( مختصر جغرافيا ) ترتيب و تاليف كرده كسب فخر\nوشرف نمودم . بعدازان برای ترئید و تسهیل معلومات اولادوطن این اثر مختصر\nديگر را بنام ( جدول جهان نما ) بران ضم و علاوه كرده عرض خدمت ميورزم :"}
{"book": "adl0263", "page": 71, "text": "( 64 )\nمتره ، کیلومتره ،\n( کیلومتر مربع )\n( متر ) عبارت از گز فرانسویست که اکثر دولتها بغیر از دولت انگلیز انرا در حساب پیمایشهای مساحۀ سطح ها استعمال مینمایند. يك متره برده (دیسیمتره) و هرد سیمتره برده ( سانتیمتره ) . و هر سانتیمتره برده ( ملیمتره ) تقسیم شده است هزار (متره) رايك ( کیلومتره ) اعتبار کرده اند . . ( کیلومتر مربع ) انست که چار طرف داشته باشد . و از هر طرف هزار هزار متره باشد .\nذات مراحم صفات اعلیحضرت شهریاری مقیاس پیمایش دولت علیه خداداد افغانستان را نیز بنفس نفیس شاهانۀ خود شان اصلاح و تقریباً به متر فرانسوی ( گزشاه ) ایجاد فرموده اند كه يك گز برده ( مت ) ، و هرمت برده ( گت ) و هر گت برده ( نك ) تقسیم شده است .\nانشاءالله قريباً این اختراع برگزیدۀ شاهانه رسماً بموقع تداول پیمایشها گذاشته خواهد شد ."}
{"book": "adl0263", "page": 72, "text": "( ٦٥ )\nجدول عمومی قطعات خمسه\n\nنامهای\nقطعه ها\nمساحه سطحیه یعنی\nپیمایش فراخی هر قطعه\nبه حساب کیلو متر مربع\nمقدار نفوس شان\nبر هر کیلو متر\nمربع چند\nنفر میرسد\n\nاوروپا ٩،٩١٣،٤٠٠ ٣٩٨،٥٠٦،٠٠٠ ٤٠\nآسیا ٤٤،٣٠٩،٨٠٠ ٨١٩،٥٥٦،٠٠٠ ١٨\nافریقا ٢٩،٨٢٠،٢٠٠ ١٤٠،٧٠٠،٠٠٠ ٥\nامریکا ٤٢،١٠٦،٠٠٠ ١٤٤،٢٠٩،٠٠٠ ٣\nاوسترالیا ٨،٩٥٨،٠٠٠ ٤٥،٠٠٠،٠٠٠ از ١ کمتر\n\nجمع همه ١٣٥،١٠٧،٤٠٠ ١٥٤٧٩٧١٠٠٠\nسرجمع برهمه قطعات زمین بر هر کیلو متر مربع از (١١) نفر چیزی بیشتر میرسد\n\n(جدول تقسیم نفوس روی زمین برادیان)\n\nادیان | نفوس\n\nدین مبین محمدی صلی الله علیه وسلم ٣١٠،٠٠٠،٠٠٠\n\n|کاتوليك ٢٦٠،٠٠٠،٠٠٠\nعیسوی | پرو تستان ١٨٥،٠٠٠،٠٠٠\n| اورتودوقس ١٢٥،٠٠٠،٠٠٠\n\nموسوی – یعنی یهودی ١٠،٠٠٠،٠٠٠\n\n| هندو ٣٢٠،٠٠٠،٠٠٠\nمشرك | بودا و شینتو است وغیره ٣٠٩،٠٠٠،٠٠٠\n| مجوسی ٩٠،٠٠٠،٠٠٠\n\nجمع همه ١،٥٠٩،٠٠٠،٠٠٠"}
{"book": "adl0263", "page": 73, "text": "( ٦٦ )\n\nجدول مساحه سطحيه ، ومقدار نفوس ، و نام پایتختها ،\n\nومقدار نفوس پایتخت های دولتهای اوروپا\n\n| نامهای حکومت ها | مساحه سطحیه | ملك شان بحساب کیلومتر مربع | مقدار نفوس | نامهای پایتخت های شان | نفوس پایتختها |\n|---|---|---|---|---|---|\n| دولت علیه عثمانیه | ۷۷١٦٨٣٠ | ٤٨٨٠٦٤٠٠ | استانبول | ١٢٢٥٠٠٠ |\n| قرالی یونانستان | ٢٤٦٧٩ | ٢٥٠٠٩٠٠ | آتنه | ١١١٤٨٠ |\n| پرنسی قره طاغ | ٩٠٨٠ | ٣٣٠٠٠٠ | چتینه | ٤٠٠٠ |\n| قرالی صربستان | ٤٨٣٠٣ | ٢٣١٤٠٠٠ | بلغراد | ٩٠٠٠٠ |\n| رومانیا | ١٣١٠٢٠ | ٥٤٠٠٠٠٠ | بكرش | ٢٨٠٠٠٠ |\n| ایتالیا | ٢٨٦٦٨٣ | ٣٢٤٧٥٢٠٠ | روما | ٥١٢٠٠٠ |\n| اسپانیا | ٤٩٧٢٤٤ | ١٧٧٤٤٠٠٠ | مادرید | ٥٠٠٠٠٠ |\n| قرالی پور تکیز | ٩٢٦٠٠ | ٥٠٠٠٠٠٠ | لیزبون | ٣٠٨٠٠٠ |\n| دولت جمهوری فرانس | ٥٣٦٤٠٨ | ٣٨٥١٧٩٠٠ | پاریس | ٢٧١٤٠٠٠ |\n| جمهوری اسویچره | ٤١٢٤٦ | ٣١١٩٠٠٠ | برن | ٦٦٢٨٠ |\n| قرالی بلژيك | ٢٩٤٥٦ | ٦٧٤٤٥٠٠ | برو كسل | ٥٧٠٠٠٠ |\n| فلامنك | ٣٣٠٠٠ | ٥١٣٩٥٠٠ | آمستردام | ٥٣٠٠٠٠ |\n| | | | | | شهر لاهی نیز بنظر پایتخت دیده میشود |\n| امپراطوری المانیا | ٦٢٤٥٠٠ | ٤٤٣٦٧٠٠٠ | برلین | ١٩٠٠٠٠٠ |\n| امپراطوری استریا | ٦٢٥٥٠٠ | ٤٤٧٤٤٦٠٠ | ویانه | ١٦٧٤٩٠٠ |\n| قرالی انگلتر | ٣١٤٣٣٩ | ٤٠٩١٩٠٠٠ | لندن | ٤٥٣٦٠٠٠ |\n| قرالی دانيمارك | ٣٩٨٦٥ | ٢٤٦٠٠٠٠ | قوپنهانغ | ٤٨٠٠٠٠ |\n| قرالی اسوج نوروج | ٧٧٦٠٠٠ | ٧٢١٩٨٠٠ | استخو هولم | ٣٠٣٠٣٠٠ |\n| امپراطوری روس | ٥٠٥١٥٠٥٧ | ١١٠٨٩٨٠٠ | سن پترسبورك | ١٤٣٠٩٣٠ |"}
{"book": "adl0263", "page": 74, "text": "( ٦٧ )\nجدول مساحه سطحيه و مقدار نفوس ، و نام پایتخت های\nدولتهای مستقل قطعه آسیا ، ممالکیکه سراسر در زیر تصرف دولتهای اوروپا\nدر اسيا ست داخل این جدول نیست\nنامهای حکومتها | مساحه سطحيه بكتاب كیلومتر مربع | مقدار نفوس | نام پایتختها | مقدار نفوس\nافغانستان (١) | ٥٥٨١٠٠٠ | ٥١٥٠٠١٠٠٠ | کابل | ٨٠١٠٠٠\nایران | ١٤٦٤٥١٠٠٠ | ٩١٠٠٠١٠٠٠ | طهران | ٢٥٠١٠٠٠\nبلوچستان | ٣١٥١٠٠٠ | ٥٠٠١٠٠٠ | کلات | ١٣٠٠٠٠\nبخارا | ٢٠٥١٠٠٠ | ١١٢٥٠١٠٠٠ | بخارا | ٧٠٠١٠٠٠\nخیوه | ٦٠١٠٠٠ | ٦٧٠٠١٠٠٠ | خیوه | ٣٠١٠٠٠\nنیپال | ١٥٤١٠٠٠ | ٣١٠٠٠١٠٠٠ | قاتماندو | ٥٠١٠٠٠\nبوتان | ٣٤١٠٠٠ | ٢٠٠١٠٠٠ | تاسی سیدون | نامعلوم\nمالاقه | ٩٠١٠٠٠ | ١١٢٥٠١٠٠٠ | سینکاپور | ١٨٠١٠٠٠\nقامبوج | ١٠٥١٠٠٠ | ١٠٠٠١٠٠٠ | پنوم پن | ٣٥٠٠٠٠\nانام | ٤٣٠١٨٨٠ | ٦١٠٠٠١٠٠٠ | هویه | ٣٠١٠٠٠\nسیام | ٦٧٧١٠٠٠ | ٦١٢٣٠١٠٠٠ | بانقونق | ٦٠٠١٠٠٠\nچین | ١١١١٢٦١٠٠٠ | ٣٣٣١٣٣٠١٠٠٠ | پکین | ١٦٥٠١٠٠٠\nقوره | ٢٢٠١٠٠٠ | ٧١٥٠٠١٠٠٠ | سه ئول | ٢٠٠٠٠٠٠\nژاپونیا | ٤١٧١٤٠٠ | ٤٦١٥٢٠١٠٠٠ | توكيو | ١٤٤٤١٠٠٠\n(۱) از کتابی که ما اقتباس کرده ایم مساحه سطحیه و مقدار نفوس افغانستان را\nهمینقدر نوشته اند . ولی حقیقت اصلی آن معلوم نیست ."}
{"book": "adl0263", "page": 75, "text": "( ٦٨ )\n\nجدول مساحه سطحيه ، ومقدار نفوس ، و نامهای پایتختها ،\nو مقدار نفوس پایتختهای قطعه افریقا\n\nاسامی حكومتها مساحه سطحيه مقدار نفوس مقر حكومت مقدار نفوس \nعمومی پایتخت\n\nفاس ٨١٢٠٠٠ ١٠٠٠٠٠٠٠ مراكو ١٥٠٠٠٠\nلیبریا ٨٥٠٣٥٠ ١٠٤١٨٠٠٠ مون رودیا ٥٠٠٠٠\nاشانتی ١٨٧٠٩٠٠ ٢٠٥٠٠٠٠٠ قوماسی ٧٠٠٠٠\nداهومه ١٥٧٠٠٠٠ ١٠٠٠٠٠٠٠ ابومی ٢٣٠٠٠\nماسينا ١٣٥٠٠٠٠ ١٠٠٠٠٠٠٠ طومبوقدو ٢٠٠٠٠\nبامارا ٢٨٠٠٠٠٠ ١٠٠٠٠٠٠٠ سغو ٣٠٠٠٠\nسوقوطو ٤٤٠٠٠٠٠ ٤٠٠٠٠٠٠٠ سوقوطو ٢٥٠٠٠\nبورنو ١٤٠٠٠٠٠ ٥٠٠٠٠٠٠٠ قوقا ٦٠٠٠٠\nوادای ٤٤٤٠٠٠ ٢٠٦٠٠٠٠٠ ابشا ٣٠٠٠٠\nباغیرمی ١٤٠٠٠٠٠٠ ٢٠٢٥٢٠٧٨٠ ماسانیه نامعلوم\nقونغو ٢٠٧٠٥٠٠ ١٣١٠٠٧٠ بوما ٣٠١٠٠\nاورانژ ٨٦٧٠٥٠٠ ٣٠٨٠٥٦٠ بلو مفونتن ٨٠٠٠\nترانسوال ٣٠٠٠٠٠٠ ٢٣٠٢٦٠ پره توریا ١٠٠٠٠٠٠\nزنگبار ٥٤٠٠٠٠ ٤٠٠٠٠٠٠٥٠٠ زنگبار ٨٠٠٠٠\nحبشتان آدیس آبابا"}
{"book": "adl0263", "page": 76, "text": "( ٦٩ )\nجدول مساحه سطحیه و مقدار نفوس ، و نامهای مرکزهای حکومت\nو نفوس مرکزهای حکومت قطعه امریکا\nمساحه سطحیه\nنامهای حکومتها بحساب کیلومتر مربع | مقدار نفوس عمومی | پایتخت ها | مقدار نفوس پایتختها\nمتحدهٔ امریکا | ۹،۲۱۲،۳۰۰ | ٧٦،٣٠٠،٠٠٠ | واشنغتون | ٢٧٠،٠٠٠\nمکسیکا | ١،٩٤٦،٥٠٠ | ١٣،٥٠٠،٠٠٠ | مکسیقو | ٣٥٠،٠٠٠\nغواته مالا | ١٢٥،١٠٠ | ١،٣٦٠،٠٠٠ | غواته مالا | ٧٠،٠٠٠\nسان سالوادور | ٢١،٠٧٠ | ٨٠٠،٠٠٠ | سان سالوادور | ٥٠،٠٠٠\nهوندوراس | ١١٢،١٢٠ | ٤٠٠،٠٠٠ | ته کوسیغالپا | ١٤،٠٠٠\nنیقاراغوا | ١٢٣،٩٥٠ | ٥٥٠،٠٠٠ | ماناغوا | ٤٥،٠٠٠\nقوستاریقا | ٦٠،٠٠٠ | ٢٦٠،٠٠٠ | سن ژوزه | ٢٥،٠٠٠\nقولومبیا | ١،٣٣٠،٠٠٠ | ٣،٨٨٠،٠٠٠ | بوغاتا | ٩٦،٠٠٠\nوه نه زوللا | ١،٠٤٤،٠٠٠ | ٢،٣٢٣،٠٠٠ | قاراقاس | ٧٢،٠٠٠\nئه قو آتور | ٣٠٧،٢٤٣ | ١،٥٠٠،٠٠٠ | کیتو | ٨٠،٠٠٠\nپه رو | ١،٠١٣،٧٠٠ | ٤،٣٠٠،٠٠٠ | لیما | ١٠٢،٠٠٠\nبره زیلیا | ٨،٣٣٧،٢٠٠ | ١٥،٠٠٠،٠٠٠ | ریودوژانیرو | ٥٢٠،٠٠٠\nبولیویا | ١،٣٣٠،٠٠٠ | ٢،٢٧٠،٠٠٠ | شوکیزاغا | ٢٤،٠٠٠\nشیلی | ٧٥٣،٠٠٠ | ٣،٤٣٠،٠٠٠ | اسانتاغو | ٢٠،٠٠٠\nپاراگوای | ٢٥٣،٠٠٠ | ٥٣٠،٠٠٠ | سونسپون | ٤٥،٠٠٠\nاوراگوای | ١٨٦،٩٢٨ | ٨٢٥،٠٠٠ | مونته ویدو | ١٧٥،٠٠٠\nارژانتین | ٢،٨٧٧،٤٠٠ | ٥،٠٠٠،٠٠٠ | بونوس آیرس | ٧٠٠،٠٠٠\nهایتی | ٢٨،٦٧٦ | ٩٦٠،٠٠٠ | پورتو پرنس | ٦٠،٠٠٠\nسن دومینیک | ٤٨،٥٧٧ | ٢٧٠،٠٠٠ | سن دومینیک | ٢٠،٠٠٠\nجدول مساحهٔ سطحیه ، و مقدار نفوس و مقر حکومتها، و مقدار نفوس حکومتهائیکه در اوسترا لباست\nنامهای حکومتها | مساحهٔ سطحیه بحساب کیلومتر مربع | مقدار نفوس | شهرها | مقدار نفوس\nاچه | ٥٣،٢٢٢ | ٥٢٩،٠٠٠ | اچه | ٣٥،٠٠٠\nبورنه ئو | ٢١٠،٠٠٠ | ٦٠٠،٠٠٠ | برونی | ٣٠،٠٠٠\nطونقا | ٩٩٧ | ٢١،٠٠٠ | نوقو الوفا | نامعلوم"}
{"book": "adl0263", "page": 77, "text": "(۷۰)\nجدول ممالک اروپا که در هر ملک برهر کیلومتر مربع چند نفر میرسد\nنامهای ممالک\nمساحه سطحیه\nبرهر کیلومتر مربع چند نفر میرسد\nاوروپای عثمانی\n۲۶۶،۰۳۷\n٣٦\nیونانستان\n٦٤،٦٧٩\n۲۷\nقره طاغ\n۹،۰۷۰\n٢٥\nصربستان\n٤٨،٣٠٣\n٥٢\nرومانیا\n١٣١،٠٢٩\n٤٥\nایتالیا\n٢٨٦،٦٨٣\n۱۱۳\nاسپانیا\n٤٩٧،٢٤٤\n٣٦\nپورتکیز\n٩٢،٦٠٠\n٦١\nفرانس\n٥٣٦ ، ٤٠٨\n٧٤\nاسویجره\n٤١ ، ٢٤٦\n٨٥\nبلژیک\n٢٩ ، ٤٥٦\n٢١٢\nفلعنك\n٣٣،٠٠٠\n١٥٨\nالمانيا\n٥٤٠ ، ٧٠٠\n١٠٤\nاوستریا\n٦٢٥ ، ٥٠٠\n۷۲\nانكليز\n٣١٤، ٣٣٩\n١٣١\nدانمارک\n٣٩ ، ٦٦٥\n٢٦\nاسوج نوروج\n٧٧٦ ، ٠٠٠\n۸\nروس\n٥ ، ٥١٥ ، ٠٥٧\n۲۱\nجدول شهرهای بزرگ روی زمین که نفوس شان از پنجصد هزار بیشتر است\nنام شهر\nموقع آن\nمقدار نفوس\nلندن\nدر انگلستان\n٤ ، ٧٠٥ ، ٧٣١\nينورك\nدر متحده امریکا\n٢ ، ٧١٦ ، ١٣٦\nپاریس\nدر فرانس\n٢ ، ٧١٣ ، ٠٦٨\nقانطون\nدر چین\n٢ ، ٥٠٠ ، ٠٠٠"}
{"book": "adl0263", "page": 78, "text": "( ٧١ )\n\nبرلین در المانیا ۲۰٤٠٠٠٠٠\nشیکاغو در متحده امریکا ١٠٨٧٢٠٨٨٠\nویانه در اوستریا ١٠٨١٦٠٣٠٣\nپکین در چین ١٠٦٥٠٠٠٠\nتوکیو در ژاپن ١٠٤٤٠٠١٢١\nپترسبورغ در روس ١٠٣٣٩٠٣٧٥\nفیلادلفیا در متحدهٔ امریکا ١٠٣٦٧٠٧١٦\nاستانبول در دولت علیه عثمانیه ١٠٢٢٥٠٠٠\nموسقوا در روس ١٠٠٣٨٠٥٩١\nسیانقشان در چین ١٠٠٠٠٠٠٠\nچانچاو در چین ١٠٠٠٠٠٠٠\nسینغان در چین ١٠٠٠٠٠٠٠\nتیه‌ن‌جین در چین ١٠٠٠٠٠٠٠\nبوشوس آیرس در آرژانتین امریکا ٩٠٨٠٤٩٢\nهانقاو در چین ٨٧٠٠٠٠\nکلکته در هندوستان ٨٤٧٠٧٩٦\nاوزاق در ژاپن ٨٢١٠٢٣٥\nبمبئی در هندستان ٧٧٦٠٠٠٦\nهامبورغ در المانیا ٧٧٢٠٨٥٢\nغلاسقوو در انگلستان ٧٦٠٠٤٢٣\nبوداپشت در مجارستان ٧٣٢٠٠٠٠\nلیوه ریول در انگلستان ٧١٦٠٨١٠\nریودوژانیرو در بره‌ژیلیا ٧٠٠٠٠٠٠\nهانغ چاو در چین ٨٥٠٠٠٠\nقوچاو در چین ٦٥٠٠٠٠\nوارشاو در روس ٦٣٨٠٢٠٨\nشانقهای در چین ٦٢٠٠٠٠\nسن لویی در متحده امریکا ٦١٢٠١٧٩\nبانقوق در صیام ٦٠٠٠٠٠٠"}
{"book": "adl0263", "page": 79, "text": "( ۷۲ )\nبوستون در متحدة امريكا ٦١٨ ، ٥٩٤\nبروكسل در بلژيك ٥٨٠٠٠٠٠\nقاهرة مصر در دولت عليه عثمانيه ١٨١ ، ٥٦٥\nناپولی در ايتاليا ٥٤٠ ، ٥٦٣\nمونيخ در المانيا ٥٦٢٠٠٠٠\nمانچستر در انگلستان ٤٨٦ ، ٥٠٣\nامستردام در فلامنك ٥٣٤ ، ٥٤٦\nمادريد در اسپانيا ٥٨٥ ، ٥٣٩\nبيرمنغام در انگلستان ٢٩ ، ٥٣٣\nدرسد در المان ٥٣٣٠٠٠٠\nمارسلونا در اسپانيا ٥٣٣٠٠٠٠\nبالتيمور در متحدة امريكا ٣١٣ ، ٥٣١\nمكسيقو در مكسيقا ٧٢٣ ، ٥٣٠\nمادراس در هندستان ٣٤٦ ، ٥٠٩\nسيدنهی اوستراليا ٦١٠ ، ٥٠٨\nمالبورن اوستراليا ١١٠ ، ٥٠٢\nسوچاو در چين ٥٠٠٠٠٠٠\nنانكينغ در چين ٥٠٠٠٠٠٠\n\nخاتمه واعتذار\n\nجدول جهان نما را انشاء الله در ثانی بیشتر ازين وسعت داده خيلی مكمل يك اثری بوجود آورده خواهد شد. درينوقت برای نمونه واتخاذ مسلك بهمين قدر اكتفا ورزيديم .\nچون فن جليل جغرافيا را اين مولف عاجز در ممالك عثمانی تحصيل كرده ام از انسب اصطلاحات جغرافيا و اسامی شهر ها را بهمان اصول وقاعدة متداولة مكتبهای همانجا نوشته ام. حال آنكه در ( مكتب مباركة حبيبيه ) شاگردان وطن عزيز ما جغرافيا را به اصول متداولة مكتبهای هند تحصيل ميكنند لهذا برای آنكه اشتباه حاصل نشود اكثر اسامی را بواسطه محررين اداره ارجمندان عبدالهادی خان و عبدالرحمن خان كه از تحصيل يافتگان مكتب حبيبيه ميباشند تا بدرجة ممكن به اصول متداولة مطبوعه تطبيق داديم. و هر دو اصطلاح اسامی را نوشتيم. نقشة قطعات پنجگانه زمين وكرة مجسمه وكره مسطحه را نيز بمعرفت چيره دستی میرزا محمد جعفر خان قندهاری كه سررشته كارهای اخير اما در مطبعه میباشند ساختیم. اميد است كه اين هدیه ناچيزانه سراج الاخبار افغانيه موجب استفادة ابتدائی قارئين كرام گردد . واگر قصور و نقصانی بینند نظر خطاپوش ارباب عرفان آنرا عفو فرمايند ( محمود طرزی )"}
{"book": "adl0263", "page": 80, "text": "اعلان\n\nاز اداره\n\nکتاب سال اول سراج الاخبار افغانیه مجلد\nکتاب سال دوم « « « مصور مجلد\nکتاب سال سوم « « « مصور مجلد\nکتاب سال چهارم مصور مجلد\nعلم و اسلامیت\nآیا چه باید کرد؟\nادب در فن\nتوحید\nمختصر جغرافیای عمومی\nاین کتابهای فوق در اداره موجود است . هر کس به آرزوی\nخریداری آنرا داشته باشد به اداره مراجعت کند ."}
{"book": "adl0263", "page": 81, "text": "اعلان\nاز مطبعه عنایت\nقیمت روپیه کابلی\nسیاحت در دورا دورزمین بهشتاد روز مجلد ۲\nسیاحت در جو هوا مجلد ۲\nسیاحت در زیر بحر مصور مجلد ٤\nاز هردهن سخنی و از هر چمن سمنی مجلد ۲\nروضه حکم مجلد ۲\nپرا کنده مصور مجلد ۲\nجزیره پنهان مصور مجلد ٦\nهر کس که آرزوی خریداری این کتابهای مافوق را\nداشته باشد از خود مطبعه عنایت در ده افغانان از نزد\nعبد الرءوف سرمرتب و از دکان یار محمد کتابفروش\nدر بازار ارك و از دکان حاجی غلام محمد خان تاجر کتب متصل\nمدرسه شاهی بقیمتهای معنیش خریداری کرده میتوانند.\nو اگر از خارج افغانستان آرزوی خریداری کتابهای\nمافوق را بکنند با مدیر سراج الاخبار افغانیه مخابره کنند."}
{"book": "adl0263", "page": 82, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0263", "page": 83, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0263", "page": 84, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0263", "page": 85, "text": "[BLANK PAGE]"}