= ۱۲۹ =

وقت گر ضایع کنی نقد و سرو سرمایه ات
میشود مفقود هشدار و بتاز و زود باش
وقت اندر این زمان شد بس گران قیمت عزیز
لحظۀ آنرا مکن بیهوده صرف و زود باش
یا بدنیا کار کن یا خارج از دنیا بشو
هر چه خواهی کرد میکن بندگیر و زود باش
زود بودن کار باشد دیر ماندن تنبلی
دور باش از تنبلی در کار باش و زود باش
کار نفع و سود آرد تنبلی نقص وضرر
بگذر از نقص و ضرر در سود باشو زود باش
ریل را بنگر تو ای (محمود) عبرت گیر زود
زود باش و زود باش و زود باش و زود باش

ردیف ص
رقص
در جمله قومهای بشر عادتست رقص
هر قوم را ولی بدگر صورتست رقص
از رقص ملتی نبود خالی هیچ قوم
رقص یوروپ وليك همه لعنت است رقص
يك گله مردوزن که زنان هم برهنه روی
سینه بسینه کشت چه بد بدعت است رقص
(بالو) که مجلسیست برای فجور و فسق
بهر معانقه همه این حیلتست رقص
آغوش نیم برهنه زنها به (بالها)
باز است بهر هر که به او رغبت است رقص
هر شوهر زنی که به پیش زنی دگر
رفت و بگفت رقص، همان دعوت است رقص


= ۱۳۰ =

(محمود) دین حق همه اداب و ننك شد بيغيرتيست رقص يورپ شم و تست رقص

ردیف ض

عرض
هر زنی را کو بود ناموس و عرض شد عزیز دهر با ناموس وعرض
عرض و ناموس است روح عایله جان و مالو نام شد ناموس وعرض
عرض از مرداست و زن حافظ بران شد حیات مرد از ناموس وعرض
عفت و عصمت حیا و ننگ و دین بهرزن زیور بود ناموس و عرض
حسن و مال واصل و نسل و صدهنر باشدش هیچ است بی ناموس و عرض
نیست از جنس بشر حور است و نور هر زنی را کو بود ناموس وعرض
قیمت زن پیش (محمود) از جهان هست افزون ليك با ناموس و عرض

ردیف ط

خط
از نقطهٔ ضعیفه پدیدار گشته خط لیکن چنان قویست که شد كاینات خط


= ۱۳۱ =

از نقطه که مردمك چشم نام اوست ممدود كن بسوى فلك يك دو تار خط
خطين مستقيم بلا انتها رود شد كائنات تا به ابد این دو تار خط
گر سوی اینجهان تو به تحقیق بنگری اشکال مختلف بود ، اشکال هم زخط
از مستقیم و منحنی و منكسر خطوط اجسام شکل بسته چه استاد گشته خط
گرسطح گرعمود و و کرکره و و رکره از خط پدید آمده وزشکلها ی خط
غیر از خطوط هندسی تحریر هم خط است ( محمود ) علم و فن هم پیدا شده ز خط

ردیف ظ

ذوق و حظ

بحریست بیکران که ورا نام ذوق و حظ
هشدار تا که غرقه نگردی بذوق وحظ
افراط هرچه زهر بود ليك فرط این
منجر بود بماتم و ناست ذوق وحظ
با خواندن و مطالعه دل زنده میشود
دل را کند بسته مرضهای ذوق و حظ
گردا يما بذوق و صفا عمر بگذرد
آیا چه قدر ما ند بايام ذو ق و حظ
در هفته دو روز اگر ذوق و حظ کنی
شش روز را زکارو عمل گیر ذوق و حظ


= ۱۳۲ =
از هر فلاکت است بتر ذل و فقر حال
افلاس شد نتيجه افراط ذوق و حظ
( محمود ) ذوق و حظ حقيقيست در هنر
تحصيل وجد و جهد کمالست ذوق و حظ
رديف ع
شرع
شرع راه راست باشد از کجی دور است شرع
شرع حق و عدل با شد ناحق نبود بشرع
در محاکم گر تو بینی نا حقی و غدر و غبن
آن ز حاکم دان نه از احکامهای عدل و شرع
عدل و شرع و جمله قانون حقوق معد لت
بهر اصلاح و قوام خلق شد موضوع شرع
گر به موضوعش موافق با شد و از غدر پاك
شاهد ادعدل باشد حق و احقاقست شرع
وربود در شرع نفس قاضی و مفتى شريك
ظلم گردد نام آن هرگز نمیگوئیم شرع
رشوت آن ظلمیت کونا حق کند حق صريح
بهر هر کس عیب با شد ليك زهر آمد بشر ع
تا بکی ( محمود طرزی ) حاکمان پنهان کنند
ظلمهای خویش را با نامهای عدل و شرع


= ۱۳۳ =

ردیف غ
دروغ
عار باشد ، عیب باشد ، بهر مردو زن دروغ
لیک با زن دوست و با مردان بود دشمن دروغ
ارتکاب کذب ذلت ، شرمساری میدهد
پیش خلق و حق شوی خجل از گفتن دروغ
گرچه این فعل بد مردود معیوب است و عیب
ليك در این عصر (پولیتیکل) بود پر فن دروغ
شد دروغ مصلحت آمیز به از راستی
فتنه انگیزی مکن بر مصلحت بشکن دروغ
قول (سعدی) را عمل کن مصلحت آمیز باش
راستی با دوست میگوی و تو با دشمن دروغ
جمله (پولتيكل) بشعر حافظ و سعدی بود
ان مروت وان مدارا (۱) مصلحت افکن دروغ (۲)
راست کرداری کن ای (محمود) تا وسعت رسد
راست باش و راست گوی و راست رو مفکن دروغ
(۱) حافظ میگوید . -
آسایش دو گیتی تفسیر این دو حرف است بادوستان مروت با دشمنان مدارا
(۲) سعدی میگوید . - دروغ مصلحت آمیز ، به از راستی فتنه انگیز .
چون بعلم پولتیکل اوروپا نظر کرده شود اساس آنرا بر همین چیز ها می یابیم .


= ١٣٤ =

ردیف ف
معارف
ای نو هوس علم دبستان معارف
جهدی کن ومیشو تو سخندان معارف
جمع است معارف که شده جمع زعـرفان
شو بهره ور از مفرد عرفان معارف
گر معرفت حق بودت مقصد و اقدام
این جنس بیابی تو بدکان معارف
ور آرزوی ثروت ومسعودئی دنیـا
باشد هوسـت ، یابی ز احسان معارف
گر هر دو بود مقصدت ای معرفت آگاه
یا بی بخدا بار زهمیان معارف
شد بیخبری ضد معارف تو بضد بین
بشناس بضد قدر نمایان معارف
( محمود ) شناسائی هر چیز بدنیا
مبنی شـده برپایه ارکان معـارف
- § -
تلگراف
( ٢ )
چیست آن سیمی که گویندش خطوط تلگراف
کوخبر آرد بیک لحظه ترا ازکوه قاف
اسم اعظم برق و آن دیو و پری و وحش وطیر
زیرحکم آصف علم است بی لاف و گزاف
خارقه ، یا معجز ه ، یا سحر ، یا افسون نبود
علم بودو علم باجهل آمـده انـدر مصاف
سیم آهن را نگر کز علم جان پیدا نمود
با تو میگوید سخن هر دم زهر سو صاف صاف


= ١٣٥ =
علم داوود است کاهن در کف او موم شد
سیم را برداشت بی سیم از هوا شد تلگراف
تیلفون و هم گرا موفون و هم بی سیم و سیم
سحر پردازی اینعصر است کی باشد خلاف
تا بکی ( محمود طرزی ) پیش یار نکته دان
گوئی از علم و خودت بی بهره ماندی چون خلاف(۱)
ردیف ق
ق
غرب - شرق
بشنوید ای دوستان این ما جرای غرب و شرق
عبرتی گیرید از اسرار های غرب و شرق
شد طلوع آفتاب از غرب شد نزديك حشر
فاش گویم من ترا از رازهای غرب و شرق
آفتاب و غرب و شرق و حشر مینا شد رموز
فهم معنی کن چو هستی آشنای غرب و شرق
وقت استغفار و ، توحیداست ، ای اخوان دین
متحد گردید در وقت و غای غرب و شرق
شرق از علم و تمدن مطلع الانوار بود
اه صد افسوس بر تبدیلیهای غرب و شرق
( ۱ ) خلاف درخت بید بی ثمر را گویند .


= ١٣٦ =

اتحاد و علم و صنعت ، ثروت و سعی و عمل
بود در شرق و باشد در منتهای غرب و شرق (۱)
تا قلم داری بکف ( محمود طرزی ) در سخن
آگهی ده قوم را از نکته های غرب و شرق

ردیف ک

( الکتریک )
روشن شده جهان بضیای الکتریک سرعت مجسمست بپای الکتریک
ذات یگانه خالق این کائنات ژرف پیچیده دهر را بردای الکتریک
جذبست و دفع خاصه اجسام کائنات بر پاشده جهان بعصای الکتریک
از دور و دلك و از حرکت شد ظهور او کرات جمله محفظه های الکتریک
این طفل نورسیده بپا نامده هنوز بگرفته عالمی به لوای الکتریک
دوری و ظلمت و همه تعطیل های دهر یکسو شده است از نعمای الکتریک
کابل زفیض شاه منور شده ، از ان : (محمود) کشته شعر سرای الکتریک

- § -

( ٢ )
خاك
هر چه میجوئی بیابی بی سخن بافن ز خاک سیم و زر از خاک پیدا گشت و هم گلشن زخاک

(۱) منتهای غرب لند ن . منتهای شرق ژاپان .


= ۱۳۷ =

معدن سنگ زغال، وگاز و ،سیماب ونمك اسرب و اززیز و کلس و هم مس و آهن ز خاك
گندم و جو نیشکر ، قطن و عنب را بربین ناریال و بانس و با عوباب(۱) و هم ارزن (۲) زخاك
خاك را گویندتیره هم سیاه و هم کثیف این غلط باشد ببين دنيا شده روشن زخاك
نورتیل گازو استیلین و ، هم غاز هوا جمله پیداشد زخاك وخاك شد معجن زخاك
اشرف مخلوق شدنوع بشر بنگر که او شد خمیر مایه اش ازخاك وهم مد فن زخاك
کی بودهر خاك یکسان پیش ( محمود) خاك افغان مقدس شد مراد من زخاك

ردیف گ
(۱)
زغال سنگ
انوار ها پدید شده از زغال سنگ ظلمت زما بعید شده از زغال سنگ
ظلمت کجا و نورکجا اینچه حکمت است تاريك شب سفید شده از زغال سنگ
(گاز هوا) که روشنی شهر ها از اوست بهر ضیاء مفید شده از زغال سنگ
ماشین جمله کار که کرۀ زمین درد و ربس مدید شده از زغال سنگ
این روسیاه را تو ببین صنعتش به بین چون زندگان حدید شده از زغال سنگ
بحر حدید هر حرکات حیات وش ماشین چه خوش نوید شده از زغال سنگ
(محمود) در وطن بود این جوهر عزیز موجود ونا امید شده از زغال سنگ

- * -
(۲)
طوپ و تفنگ
صلاح و صلح عمومی بودز توپ و تفنگ امان وراحت و آسودگی زطوب و تفنگ

(۱) باعوباب بزرگترین انواع نباتاتست در صنف شجر
(۲) ارزن کوچك ترین حبوباتست در صنف غله .


= ۱۳۸ =

اگرچه بهر شرورست وجنك وقتل وقتال ولی نتیجه صلح آمده زطوپ وتفنگ
زترس قوّت همدیکراند بسته دهن به بین که صلح عمومی شده زطوپ وتفنگ
اگر تو خواهی که جانی بری زحرص بشر بعهدنامه مبین سازشوز طوپ وتفنگ
چو دید قوّت وزورت که هست افزو نتر بصلح ونرمی والفت رود زطوپ وتفنگ
اگر زطوپ و تفنگت بدید بی بهره همان دم آوردت صد بلا زطوپ و تفنگ
اگر بصلح بود آرزوت ای ( محمود ) بجنگ حاضر و آماده شو ز طوپ وتفنگ

ردیف ل

( ۱ )
ریل

از عجایبهای عصر ما یکی ریلست ریل راحت و ثروت سعادت جمله گی ریلست ریل
ریل بهر ملك رگهای حیات دل بود دل بود پایتخت و هر سوقاصدش ریلست ریل
آن خطوط آهنین ریل بر روی زمین هست بنداری که سیل آهن ریلست ریل
انچه عصر آهن است کاندر زمین و هم هوا سیمهای تلگراف و جاده ریلست ریل
انچه دجالست کو داز دجحیم و هم نعیم آنکه خرمای ذهب ریزد همان ریلست ریل
تلگراف و ریل باهمدیگر خود ملصق اند تار برقی پیشوا و رهبر ریلست ریل
شعر فنی گفتن ( محمود ) از فن ادب گرچه دور افتاده لیکن خامه اش ریلست ریل

-- § --

( ۲ )
تحصیل

معارف گلستانی دان که ریحانش بود تحصیل معارف عندلیبی خوان که الحانش بود تحصیل
اگر اهل معارف بگذرد باقی بود نامش حیات جاودان علمست و برهانش بود تحصیل


= ۱۳۹ =

می بزم معارف میدهد از جهل آزادی
بدو رافتادگان علم جان بخشد مضامینش
معارف شد غذای روح جای آن بود مکتب
معارف جمع آگاهی بود اندر زبان ما
بیا محمود از فیض معارف تازه کن جانرا

خسارت دیدگانر ارفع خسرانش بود تحصیل
معارف نامه لطفاست عنوانش بود تحصیل
جهالت درد جانکاهست درمانش بود تحصیل
که از شر جهالتها نگهبانش بود تحصیل
بنای قصر جان عرفان و ارکانش بود تحصیل

ردیف میم

(۱)
قلم

چه عظمت چه شوکت به شاه قلم
عطا کرد ذات اله قلم
قلم گر کند قصد جنگ و جدال
چه سر ها بیفتند بچاه قلم
گر اصلاح خواهد بنوع بشر
چه گمر اه آید براه قلم
قلم زنده کرد است نوع بشر
جهان روشن از نور ماه قلم
سخن از قلم شد جهانگیر وقت
بود علم و عرفان سپاه قلم
نه توپ کروپ و نه تیغ دودم
کند کار دود سیاه قلم
به (محمود طرزی) قلم شد نصیب
بود دایما خیر خواه قلم

§

(۲)
رشوت

رشوت بود آن ماده و مکروب مظالم
کزد هشت آن لرزه بیفتد به عوالم


= ١٤٠ =
رشوت چه بودراشی و آن مرتشی کیست ناحق کن حق گشته به انجمله مکالم
رشوت درم و مال چه نقدی و چه جنسی راشی بود آن کس که بدادن شده عالم
شدمرتشی گیرنده رشوت که کند زود حق باطل و باطل کندت حق بمظالم
از حق چه قدر فرق بود تا عدم حق این است که رشوت دهد این علم بظالم
ظلمست بمعنای حقیقی همه رشوت عدل است که از رشوت ظلم آمده سالم
(محمود) گذر از سخن رشوت منحوس رشوت بسر بام ضلال است سلالم (۱)
- § -
(٢)
غزل
ما پیش چه بودیم در ینوقت چه گشتیم بودیم برفتار و به راحت نه نشستیم
آسوده کی و عیش و سفاهات و تنعم بگذاشته بودیم و پیش هیچ نگشتیم
دريك كف ما تيغ شجاعت بدگر کف؛ میزان عدالت بدو آفاق گرفتیم
در نشر حق و لغو اسارت عقب علم هر لحظه دویدیم و زدودیم و نهشتیم
افسوس که این فضل و کمالات و عدالت ما ترک نمودیم و دگر هیچ نجستیم
محدود نمودیم علوم و ز حدودش يك خطوه چو بیرون بنهشتیم گذشتیم
(محمود) چو محدود نمودیم در علم تحدید ترقی شد و محدود نشستیم
ردیف نون
(١)
خلق حسن
رسی بمنزل عرفان زفیض خلق حسن رسی بمحفل جانان ز فیض خلق حسن
[۱] جمع سلم است که بمعنی نردبانهاست.


= ١٤١ =

بخوی بد چو شوی شهره میشوی مذموم بخونی میشوی اعلان زفیض خلق حسن
ز علم و هر هنرو هر کمال بهره نبرد کسی که ماند به حرمان ز فیض خلق حسن
جمال و زیور و زینت چه فائده بخشد ز بهر عاری عریان زفیض خلق حسن
اگر حسود نهانت کند بصد پرده شوی چو شمس نمایان ز فیض خلق حسن
زفحش و غیبت و کذابی و ترش روئی شوی خلاص بمیدان ز فیض خلق حسن
ز بار گاه خدا و ندانس و جان (محمود) نیاز میکند ایمان زفیض خلق حسن

— § —
( ٢ )

کسیکه در دل او نیست حب خاك وطن محققت که او نیست نسل پاك وطن
رسول گفته حب وطن زایمانست اگر تو مومنی در دل بگیر پاك وطن
بحفظ و خدمت او لحظۀ مشو بیباک بنوش بادۀ حب وطن ز تاك وطن
چو کشت حب وطن جای در دل مات عدو به لرزه فتد میشود هلاك وطن
وطن بحب وطن قایم است و هم محفوظ که هست حب وطن تیر سهمنك وطن
ز حق نیاز کند عاشق وطن (محمود) که دشمنان وطن باد زير خاك وطن

ردیف واو

مرو مرو
ای جان مکن غرور به آنسو مرو مرو شیطان غرور کرد تو با او مرو مرو
کبر و غرور خصلت دون همتان بود نفست عزیز دار بهر کو مرو مرو
کبر و غرور دیگر و دیگر علو نفس بهر غرور خود به تکاپو مرو مرو
هر جایی میشوی که نمایی غرور خویش ای خود نما چو مردم بی رو مرو مرو


= ١٤٢ =
تحقیر میکنی همه خلق و بخود ببین خودبین شو و، شو ابی جادو مرومرو
باشدا گرتر امرض سخت و مهلکی پیش طبیب تند ترشرو مرو مرو
«محمود» را به کبر مکن متهم که او مرشد به او نموده که هر سو مرو مرو

ردیف هـ
اعانه
از بهر بشر فضل عظیمیست اعانه گر این نبود زنده‌گی نبود بزمانه
معنی اعانه مدد همدگر آمد گر نیست اعانه تو نه نان یابی نه خانه
محتاج و ضعیفان بنی نوع بشر را دریاب و مدد کن که شوی مرد میانه
در جمله اشیای جهان یکنظرافگن بنگر که به این گشته جهان منتظمانه
گر ابر به باران مددی روی زمین کرد آن روی زمین نیز مدد کرد به دانه
گر شمس به جذب و کشش و گرمی انوار جان داد بسیاره شد او نیز روانه
[محمود] چو انسان شده اشرف ز همه نوع باید به اعانه نکند هیچ بهانه

ردیف ی
سعی عمل
خلق خوش و کمال و علم جهد جد و هنروری
میکندت عزیز خلق میبردت ببرتری


= ١٤٣ =
عیش و صفا و ذوق و حظ جمله ملال میدهد
کار بکن که کار تو بهر تو کشته سروری
کار چو تخم و سعی شد مزرعۀ حیات او
گر ثمری نداد کار به که ز کار بگذری
سعی و عمل دو شهپریست بهر توای خردسرشت
بال و پرت گشا ببین تا به کجا همی پری
وقت تو نقد عمر تست صرف مکن عبث و را
فایده گیر هر زمان تا تو ز عمر برخوری
سعی و عمل اگر شود همدم علم و عقل و فن
کوه و صحاری و بحار میکندت مسخری
پند بگیر از سخن هیچ مبین بقایلش
نیکوئی متاع بین به بدکان که ننگری
- § -
(٢)
ترقی
علم است که بنموده بما راه ترقی
علم آمده محبوبه دلخواه ترقی
بیعلم و هنر نیست ترقی بدو دنیا
از علم بحق میرسی همراه ترقی
جان علم و جسد مکتب و اولاد وطن خون
جهل است مرضهای جگرکاه ترقی
از علم و ز مکتب بوطن نام نبودی
گر لطف نمیکرد تماشاۀ ترقی


= ١٤٤ =

اینعصر سراج است که هرسو شده روشن
از پرتو رخساره چون ماه ترقی
از همت شه دولت و هم ملت افغان
چون برق روانست بشهراه ترقی
( محمود ) ز اخلاص دعا گو بدو خواهد
عالی شود این ملك هوا خواه ترقی

آخرترین شعری که گفته ام، و بعد ازان از شعرگویی دم فروبسته ام
همین فرد ذیلست :        فرد
شمعیم که جامد شده شعله و داغیم
سردیم چو کافور ولی درد سراغیم

ده افغانان دارالسلطنۀ کابل : سنه ١٣٣٣
انتها
تمام شد
محمود طرزى


= ١٤٥ =

قیافت محمود طرزی در دار السلطنه کابل

- مصنف این کتاب -
مدیر و سر محرر جریدۀ سراج الاخبار افغانیه
محمود طرزی


= ١٤٦ =

فهرست مندرجات
(پراکنده)

صحیفه عنوان های مندرجه
٤ یکدو سخن در باب طبع کتاب
٧ ترجیع بند
١٥ سفر بعد از وفات پدر
١٨ از الهامات الهامه ـ توحید حضرت خالق وحید بلسان فن هیئت جدید
١٨ وسعت سما
١٨ کهکشان
١٩ منظومۀ شمس
٢٠ ابعاد سیارات
٢١ الهامه
٢٣ تاریخ ولادت فرزندم عبدالوهاب
٢٤ عشق وطن
٢٨ هیئت اجتماعیه ـ ترجیع بند
٣٤ جغرافیای مختصر ممالک افغانستان
٣٤ المقدمه
٣٤ افغانستان
٣٥ تحدید حدود
٣٥ ولایت غربی
٣٦ ولایت شرقی
٣٧ ولایت شمالی
٣٩ ولایت جنوبی


= ١٤٧ =

صحيفه | عنوان مندرجات
٤٢ | تعریف پایتخت وگریز بمدح صاحب تاج وتخت
٤٩ | درمدح حضرت نائب السلطنه صاحب افخم
٥١ | { درمدح حضرت معین السلطنه صاحب افخم و تاریخ تولد حضرت
  { خلیل الله طول الله عمره
٥٣ | تاریخ ولادت فرزندم عبدالنواب
٥٤ | تاریخ ولادت فرزندم عبدالفتاح
٥٤ | قطعه تاریخ مكتب حربیۀ سراجیه در دارالسلطنه کابل
٥٥ | مكتب
٥٦ | توحید خالق یگانه بزبان موالید ثلاثه
٥٦ | نباتات
٥٦ | جمادات
٥٨ | حیوانات
٥٩ | احوال انسان
٦٠ | حاکمیت انسان بر دیگر حیوانات
٦١ | حکایت برسبیل تمثیل
٧١ | تنهایی
٧٣ | مرثیه مینا
٧٦ | غزل
٧٧ | باغ شاهی
٨١ | قطعه جوابیه در جواب قطعه برفی
٨١ | يك حکایت متعلق محاربۀ طرابلس غرب
٨٣ | حكایۀ مافوق را از قرار ذیل بنظم تصویر کرده ام
٨٣ | يك تبريك بمناسبت لیله مسعودۀ جشن مولودی ذات اعلیحضرت


= ١٤٨ =

صحیفه | عنوان مندرجات
٨٤ | قطعه بمناسبت صلح عمومی
٨٤ | قطعه دعائیه ذات اعلحضرت
٨٤ | ایضاً
٨٤ | دعا و استدعا از لسان حال زینکوگراف
٨٥ | قطعه بمناسبت مظالم اوروپا و ملحوظ بودن جنگ عمومی
٨٥ | قطعه تاریخ ولادت حسین راغب
٨٦ | چار بیتی
٩١ | لوحهٔ حکمت -- جاروب‌کش
٩٣ | مشاعره با جناب قاآنی
٩٥ | قطعه در صفت دین مبین
٩٦ | قطعه بمناسبت تشریف فرمایی موکب ذات اعلیحضرت همایونی
٩٧ | یك سرمشق عجیب
٩٩ | الواح عبرت = لوحهٔ اول قطعه میخانه ساختن یونانیها مسجد را
١٠٠ | لوحهٔ دوم = مزار شهیدان بالقان
١٠٣ | لوحهٔ سوم = بلغاری وحشی سر زنها را بریده
١٠٥ | لوحهٔ چارم = يك منظرهٔ دهشت‌آور

مندرجات ادب در فن

١١٠ | مقدمه
١١٤ | ردیف الف = حسن ابتدا
١١٥ | رفوچگرهوا


= ١٤٩ =

صحیفه | عنوان مندرجات
١١٦ | ردیف با = مکتب
١١٦ | کتاب
١١٧ | ردیف پا = یورت
١١٨ | ردیف تا = بگذشت ورفت
١١٨ | تجارت
١١٩ | زراعت
١١٩ | سعی
١٢٠ | ردیف ثا = مکتب اناث
١٢١ | ردیف جیم = زجاج
١٢٢ | ردیف چ = تفنگ وکرچ
١٢٢ | ردیف ح = صبح
١٢٣ | ردیف خ = هلال سرخ
١٢٣ | ردیف دال = اتحاد
١٢٤ | حسد
١٢٤ | عرفان
١٢٥ | ردیف ذال = کاغذ
١٢٦ | ردیف را = اخبار
١٢٦ | ردیف زا = فیوز
١٢٧ | ردیف ژ = باقوتاژ
١٢٨ | ردیف س = حواس خمس
١٢٨ | ردیف ش = زود باش
١٢٩ | ردیف ص = رقص
١٣٠ | ردیف ض = ناموس وعرض


= ١٥٠ =
صحیفه | عنوان مندرجات
١٣٠ | ردیف ط — خط
١٣١ | ردیف ظ — ذوق و حظ
١٣٢ | ردیف ع — شرع
١٣٣ | ردیف غ — دروغ
١٣٤ | ردیف ف -- معارف
١٣٤ | تلگراف
١٣٥ | ردیف ق — غرب و شرق
١٣٦ | ردیف ك — الكتريك
١٣٦ | خاك
١٣٧ | ردیف گ — زغال سنگ
١٣٧ | طوب و تفنگ
١٣٨ | ردیف ل — ریل
١٣٨ | تحصیل
١٣٩ | ردیف میم -- قلم
١٣٩ | رشوت
١٤٠ | چه بودیم و چه شدیم
١٤٠ | ردیف نون — خلق حسن
١٤١ | وطن
١٤١ | ردیف واو — مرو مرو
١٤٢ | ردیف هـ — اعانه
١٤٢ | ردیف ی — سعی عمل
١٤٣ | ترقی
١٤٤ | آخر ترین شعر


= ١٥١ =
جدول خطا و صواب كتاب پرا کنده
صحيفه سطر خطا صواب
٨ ٣ حد صد
" ٦ له که
" ١٣ آنهاك انهاك
١١ ٣ گردد کرد
٢٠ ١٣ پنصد پنصد و
٢٥ ٢١ هزاز هزار
٢٩ ١٧ شخصی شخص
٣٢ ٧ تلگراف د تلگراف و
٣٥ ١٥ شهد دار شهد وار
٣٥ ٢٠ دفاغ دفاع
٤٢ ١٠ پنتون پښتون
٤٦ ٩ همه مهمه
٤٧ ١ سراج و سراج
٤٨ ١ دين علم دين و علم
٥٤ ٨ لمه لمئة
٥٦ ١٩ سنگى سکنی
" ٢٠ اوج اوج و
٥٨ ٤ انجره ابنخره
٥٩ ٨ عشقت عشقست
٦٠ ٣ شده شد
٧٩ ١٠ هست و ؛ هست
٨٣ ١٠ سراج و سراج
١٠١ ٢٠ پیر پیرو
١٠٤ ٩ ظلمت ظلمست
١٠٨ ٤ خينها جنينها


= ١٥٢ =

اعلان
مطبوعات مطبعه مبارکه عنایت از آثار قلمیه محمود طرزی

عدد
(١)
مختصر جغرافیای منظوم افغانستان
اول اثر مختصریست که برای نمونه در آغاز بنیاد مطبعه مبارکه عنایت بحجم كوچك بقدر سه صد نسخه طبع گردید ، وازطرف حضرت عالی معین السلطنه صاحب افخم هدیه گويا بر مردمان هوسکاران عرفان برایگان توزیع وتقسیم شد . نسخه ازان باقی نمانده .

عدد
(٢)
سیاحت بر دورا دور کره زمین
بهشتاد روز
دوم کتابیست که در مطبعه عنایت بزیور طبع آراسته گردیده ، (رومان یعنی ناول) است که بر فن جغرافیا مستند میباشد این کتاب در اصل بزبان فرانسوی از قلم ( ژول ورن ) نام فاضل رومان نویس بسیار مشهور فرانسيسی که در فن رومان نویسی فني يك شخص بينظیری میباشد تألیف و تحریر یافته است (محمود طرزی) از ترجمه ترکی آن بفارسی ترجمه کرده است . از


= ١٥٣ =
يك شرط بسیار عجیبی بحث میراند که كُويا ( فلياس فوق ) نام يك جنتلمين
انگلیزی در خصوص سیر ودور کردن خود را بهشتاد روز بر تمام کره زمین
در لندن با دیگر جنتلمین ها بسته و از لندن برخاسته از راه پاریس بمارسیل ،
و از انجا از راه سویس به بمبئی برامده و تمام هندستانرا از غرب بشرق طی
نموده به کلکته رسیده است و تمام بحر محیط هندی را پیموده به ژاپان ؛ و تمام
بحر محيط كبیر را قطع کرده ، به سانفرانسیسكوی امریكا برامده است ، و
از انجا همه قطعه امریكای شمالی را از غرب بشرق پیموده به شیكاغو، و از انجا
همه بحر محیط اطلسی را قطع کرده پس به لندن رسیده است که بواقعی اینهمه
سیر و سیاحت تمام دوركره زمین را بهشتاد روز تمام بسر آورده و شرط را برده
است . و واقعات عجیيب و مشاهدات غريبی ديده وا قتحام کرده است که
انسانرا از مطالعه آن يك لذت و حلاوت عجیبی دست میدهد ، و در عین زمان
مسایل مغلقه فن جغرافی را حل، وكروی بودن زمین را ذهن نشین میسازد .
و خواننده آن چنان میپندارد که باسیاح يكجا گردش میکند . بر کاغذ رنگه
بخط خوش حروفات تیپ طبع شده و موجب زينت يك كتابخانه ار باب
عرفان شمرده میشود . در کابل قیمتش تنها ( ٢ ) دو روپیه کابلی ست .
در اطراف ولا یات داخل مملكت اجرت داك
بر ان ضم و علاوه میشود .


= ١٥٤ =
عدد
- ٣ -
از هر دهن سخنی
و از هر چمن سمنی
سوم کتابیست که در مطبعه مبارکه عنایت بزیور طبع آراسته گردیده است .
اين يك اثر ادبی ایست که تأليف خود « محمود طرزی » میباشد . از بسی
آثار ادبیه و حکمیه جمع و ترجمه و از قرایحۀ خودش نیز بسی آثار قلمیه را
جامع است . از هر رقم مقالات ادبیۀ بسیار لذیذ و شیرینی را حاویست که خوانندۀ
آن از هر صحیفۀ آن روایح رنگارنگ گلستان خیال را میشمد ، و از هر مقالۀ
آن ثمره های لذیذۀ بدیعۀ چمنستان طبیعت را میچشد . از هر دهن سخنی
میشنود و از هر چمن سمنی می رباید . بر کاغذ رنگه بحسن خط و حسن ترتیب
طبع گردیده . قیمتش ارزان منافعش بیپایانست در نفس دارالسلطنه تنها
( ٢ ) دو روپیه کابلی قیمت دارد . در اطراف ولایات داخله اجرت داك
بران ضم و علاوه میشود .


= ١٥٥ =

عدد
(٤)

سياحت در جوهوا

چهارم کتابیست که در مطبعه مبارکه عنایت بزیور طبع آراسته گردیده «رو
مان ـ یعنی ناول» است که از آثار قلمیه تصوریه (ژول ورن) فرانسوی
نژاد میباشد . (محمود طرزی) از ترجمه ترکی آن بزبان شیرین بیان فارسی
ترجمه کرده است . استنادگاه این رومان نیز بر علم وفن میباشد . واگر گفته
شود که ژیپلینها، وطیاره های این وقت حاضر اساساً از قوه تصوریه همین
ناول (سیاحت در جوهوا) از قوه بفعل آمده است هیچ مبالغه نباید شمرده
چونکه درین رومان دو فرقه ارباب فن را نشان داده که یکی طرفدار آن فکر
است که بقوت اجسام خفیفتر از هوا با تطبیق قوت موتور هوا بالا برآیند که آن
از رقم ژیپلین های وقت حاضر است . دیگری طرفداران آن فکر است که
حاجت جسم خفیفتر از هوا نباشد و سرراست بقواعد فن ميخانيك وقوت
الكتريك بر هوا بالا برآمده حاکمیت را بر کره هوا اثبات نمایند که آن از رقم
طیاره های وقت حاضر است . این است که این رومان بر همین قاعده آخری
استناد يافته يك کشتی هوایی تصوری ساخته و (روبور) نام مهندس باعمله
خود ورئیسهای طرفداران مقابل را که بدزدی آنها را در کشتی خود نشانده
بيك قوت وصنعت خارق العاده سريعه اطراف کره زمین را از روی هوا دور
وسياحت میکنند . وخوانندگان خود را در عالم خیالات صنعت وغرابت
هوا پرواز لذت وحلاوت مینماید. اینهم (٢) دوروپیه کابلی قیمت دارد
ودر اطراف ولايات اجرت داك بران ضم وعلاوه میگردد .


= ١٥٦ =

عدد
(٥)

روخه حکم

پنجم کتابیست که در مطبعه مبارکه عنایت بزیور طبع آراسته گردیده .
[ تألیف محمود طرزی ] میباشد . اخلاقی ، حكـمي دينى يك اثر يست كه از
کتابهای معتبر بعضی ترجمه و بعضی از قریحه نوشته شده است . يك صيقل
جلادهنده ذهن و قلب شمرده میشود. از احادیث شریفه متعلق اخلاق حسنه.
از فضل علم ومعرفت . از تراجم احوال . از نصایح . از جمل حكميه و غيره
ماننديك كنجينه پر گوهری میباشد . هرهوسكار علم وكمال رايك نسخه آن
ضروراست . نسبت بمنافع بيكرانش قيمتش خیلی ارزانست . تنها (٢)
دو روپیه کابلی در دارالسلطنه واجرت داك برای ولایات علاوه میشود.

عدد
(٦)

سیاحت در زیر بحر

این ششم کتابیست از آثار مطبوعه عنایت که اینهم ( رومان ـ يعنى
ناول) است که استناد برعلوم بحریه و فنون طبیعیه دارد. ( ژول ورن) درین


= ١٥٧ =

اثر خود چنان يك كشتی محیر العقولی را تصویر کرده و آنرا بر چنان معقولات
فنی تطبیق نموده که انسان را حیرت دست میدهد . کپتان آنرا يك شهزاده
مسلمان هندی تصور کرده که از سلاله (سلطان تیپو) ست و بيك حس شدید انتقام
گرفتن از انگلیز ها در قعر بحرها بجولان تازی افتاده و هر جا که کشتی انگلیزی را می
بیند آنرا غرق میکند که نتیجه این تصور خیالی که سی سال پیش ازین (ژول
ورن) فرانسوی تصویر کرده بود درین وقت با تحت البحر های المانی بحقیقت
پیوسته است . ويك عالم فرانسوی به تصادف ناگهانی درین کشتی می افتد و از زیر بحر
کره زمین را باز بار دور میکند و خوارق غریب و غریب بحر را تماشا میکند.
خواننده که این رومانرا بخواند چنان میپندار د که در همان کشتی نشسته و بسیر
اعماق بحرهای محیط در امده است . این رومان خارق العاره عجیبه را نیز (محمود
طرزی) از ترجمه ترکی آن بفارسی ترجمه کرده است و با تصاویر در مطبعه مبارکه
عنایت بطبع رسیده است (٣٦٠) صحیفه يك كتاب با تصویر دار بسیار اعلا نیست
که تنها (٤) چهار پيه کابلی در دار السلطنه کابل قیمت دارد و در ولایات اطراف
اجرت داک بران ضم و علاوه میشود .


= ١٥٨ =

عدد
(٧)
جزیره پنهان

این هفتم کتاب آثار مطبوعه مبارکه عنایت است يك ( رومان - يعنی ناول ) بسیار دلپزیر بینظیریست که ( ژول ورن ) تمام قوه صنعت و مهارت رومان نویسی خود را در این اثر خود نشان داده است . اینهم مستند بر علم و فن نوشته شده . چونکه يك پنجنفر آدمی که از حوایچ ضروريه که زنده گانی انسانی بران موقو فست هيچ چيزی را مالك نبوده در يك جزيره از جزيره های بحر محیط جنوبی غیر مسكون و از راه رفت و آمد کشتیها بیرون از نتيجه قضا و فلاكت يك بالون می افتند و بقوّت علم و فن حوايج ضروریه خود را تدارك می كنند و در ظرف دو - سه سال جزیره را آباد میسازند . این رومان تتمه رومان سیاحت زیر بحر است احوال کشتی خارق العاده ( نوتیلوس ) و ( کپتان نمو ) که در کتاب سیاحت زیر بحر مبهم و پوشیده میماند وقتی که این کتاب ( جزیره پنهان ) تا به آخر خوانده شود سراسر آشكار و هویدا میشود . افكار خواننده این رومان در عالم های عجیب و غریبی بجولان تازی می آید . این رومانرا نیز از ترجمه ترکی آن ( محمود طرزی ) بفارسی ترجمه کرده است و با تصاویر بسیار بدیعه بحسن طبع و حسن کاغذ به بسیار اعتنا طبع گردیده است تقریباً ( ٥٠٠ ) صحيفه يك كتاب جسیمه یست که قیمت آن تنها ( ٦ ) شش روپیه کابلی در دار السلطنه كابل . و در اطراف ولایت اجرت داك بران ضم و علاوه میشود .


= ١٥٩ =

یادآوری

همهٔ این آثار مطبوعهٔ عنایت را از نفس مطبعهٔ مبارکهٔ عنایت در ده افغانان از نزد
— ﴿ عبد الرؤف خان ﴾ — سرمرتب ، وازدکان ( غلام محمد ) در
بازار کتاب فروشی متصل مدرسهٔ شاهی و از دکان ( باز محمد ) در بازار ارگ
بقیمتهای معین آن شایقین آن خریداری کرده میتوانند .
از خارج مملکت افغانستان اگر کسی آرزوی خریداری آنها را داشته باشند
با مدیر و سر محرر سراج الاخبار افغانیه مخابره کنند .


= ١٦٠ =

مطبعه
عنایت

دارالسلطنة

کابل
دارالسلطنه


[BLANK PAGE]


در
دار السلطانه كابل
قیمت این کتاب
(۲) دو روپیه کابلیست .