- ( ٤٠٩ ) -

برای هاربر به دوائیکه دافع حما [۱] باشد احتیاج کلی پیدا شد .
- اما خودت میدانیکه نه کنین داریم و نه كبريتيت كنين و بجز این اجزاد گر چیزی دافع حما نیست .
- البته که همچینست . اما در کنار تالاب درختهای بید بسیار است . پوست درخت مذکور نیز گاه گاهی جای کنین را میگیرد اگر چه بدرجهٔ کنین مؤثر نیست ولی باز هم بجز آن دگر چاره نداریم .
- چون چنینست همان رفته جمع نمائیم .
اینرا گفته سیروس سمیت خود رفته پوست درخت بید را بیاورد ، و آنرا خشك ومیده کردند . آنشب به هاربر از آن بنوشانیدند .
اگر چه تا یکدرجه فایده کرد ، ولی ژه ده ئون دید که بسبب شدت حماجگرسیاه نیز رو به آماس مینهد ، و اگر علاج مؤثر دافع حمابدست نیاید اختلال برثه وی دماغ نیز سرایت کرده هاربر را دفعة ره سپای عدم خواهد کرد . در ١٧ کانون اول نوبت دوم حما ظهور نمود. درین نوبت خیلی شدت ورزید. نوجوان بیچاره بآن درجه شدت و ضجرت بلرزه افتاد که تمام وجودش مانند چوب نیمسوخته سیاه شد ، گویا برای رهانیدن جان خود را از پنجهٔ ممات گاه بطرف پانقروف و گاه بسوی ژه ده ئون بحسرت نومیدانه در عالم بیخودی دستهای خود را دراز میکند . پانقروف گاه جامه های خود را چاك ميزند و گاه سر خود را بدیوار میزند ، ناله ها میکند فغانها میکشد .
این نوبت تمام هشت ساعت دوام درزید . اما شب بداندرجه بغم والم بر مهاجران گذر نمود که به تصور نمیگنجد . ژه ده ئون گفت :
این نوبت هم گذشت اگر پیش از آمدن نوبت سوم کنین نرسد ، و باوخورانیده نشود هلاك هاربر مقرر است .
پس امید از حیات هاربر باید بر داریم . چرا که پس فردا دور نوبت حماست اگر فردا پیش از شام کنین باو داده نشود میمیرد ، و چون کنین هم وجود ندارد هاربر را نیز
(۱) حما بمعنی تب بسیار سخت که به آخر درجه باشد .


[BLANK PAGE]


-( ٤١١ )-

غلام محمد
١٣٣٢

باغروف يك قطعی کوچکی


- ( ٤١٠ ) -
هلاك باید شمرد ! وا اسفا ! هزارا اسفا !
هاربر ، در اثنای نوبت آنقدر سخنان دلسوزانه جگر خراشانه رقت انگیزی در عالم
بیخودی و بیهوشی بطور هذیان گفتن گرفت که دل و جگر رفقارا پاره پاره نمود . هاربر
گاه با والده و همشیره خود راز دل میکند، گاه با اشقیا مجادله و محاربه میورزد ، گاه حامی
پنهانیرا فریاد میکند ، گاه از مهندس و پانقروف حق پولی میطلبد. یکچند بار چنان حالتی
بر نوجوان آمد که رفقا گمان کردند که تسلیم روح میکند.
شب شد . امشب آخرین شب هاربر است . رفقا ماتم نوجوان جوانمرگ را از حالا
گرفته اند چرا که فردا شب نوبت آخرین حتما و وداع آخرین هاربر است .
در اثنای شب هاربر بسیار هذیان گفت . جگر سیاهش زیاده تر آماسید ، در دماغش
اختلال کلی پیدا شد هیچکس را نمیشناخت .!
رفقا همه گی در اوتاق هاربر گرد آمده بودند. در دالان و دیگر اوتاقها هیچکسی
نمانده بود چرا که رفقا وداع آخرین خود را با هاربر جوانمرگ ایفا کردن میخواستند برای
آمدن نوبت سوم و هلاك شدن هاربر هجده ساعت دیگر باقی مانده است .
درین اثنا توپ بیکصورت بسیار عجیبی بولوله آغاز نهاد ، ولی از دروازه اوتاق هاربر
که به بسیار حسرت بر آستان افتاده ، و پوز خود را بر دو دستهای خود گذاشته و چشم
های خود را بسوی بستر خوابگاه هاربر پیکر ضع عجیبی دوخته بود حرکت نکرد، و تنها
سر خود را بطرف آسمان بالا کرده عوعوة ناله آمیزی اجرا نمود .
رفقا بسبب غم و المی که داشتند به این وضعیت و صدای سگ التفات نکردند.
صبح نزديك شد . نبض هاربر دقیقه بدقیقه اجرای حرکات شدیده مینمود.
بیتابی و اضطرابش بدرجه بود که خود را چند بار از سر تخت به پایان میخواست بیندازد
ولی ژه ده تون او را محکم میگرفت .
پانقروف از شدت غم و الم درین اثنا از اوتاق هاربر بیرون برآمد ، و در اوتاق خود
آمده خواست که بی قید و آزادناله وفغان برکشد. چرا که در پیش هاربر بضبط نفس


-( ٤١١ )-

کردن مجبور بود . درین اثنا شعاع آفتاب جهانتاب از پنجره او تاق پانقروف داخلشده
او تاق را منور ساخته بود . پانقروف چشمش بنا گاه بر میز افتاده بی اختیار یکصدای
فرحت ومسرت بلندی بر آورد که ژه ده ئون ، و مهندس متحیرانه به او تاق پانقروف
دویده آمدند . پانقروف يك قوطی کوچکی که بر میز افتاده بود به اشارت برفقانشان داد.
این قطی در از شکل و خیلی خوشنمایك قطی بود . که بر سر آن اینکلمه خوانده میشد.
« کبریتت کنین »
باب یازدهم
فهرست
حال اقامت هاربر — پالیدن جزیره — حاضری سفر جزیره —
روز اول ودوم — اثر قدم — رسیدن به شبه جزیره مار.

ژه ده ئون قطی را برداشته دید که بوزن دو صد گندم کنین دران موجود است ژه
ده ئون نوك زبان خودرا بغبار سفید مذکور زده دید که کنین بسیار اعلاست . کنین را
باید بلا قوت شدن وقت به هار بربخورانند. ژه ده ئون گفت یکقدری قهوه بجوشانید.
نپ بعد از چند دقیقه قهوه را پخته بیاورد . ژه ده ئون پیمان قهوه بقدر هجده گندم
کنین انداخته و به هار بربنوشانید .
دوا بوقت بسیار مناسبی رسید . زیرا هنوز نوبت حما نرسیده بود و امید است که بواسطهٔ
این دافع حما دگر عودت ننماید .
اینرا هم بگوئیم که از قوهٔ خارق العادهٔ حامی پنهان که چند وقت هیچ اثری از ان
پیدا نبود باز در چنین وقت بسیار مهم و ناز کی مدد رسیدن مهاجرانرا باز غرقهٔ دریای
مسرت ، وغوطه خوار گرداب حیرت نمود .
هاربر بعد از چند ساعت از حالت مدهشی که در ان گرفتار بودسکونت پیدا کرد.
وبيك خواب استراحتی فرو رفت. رفقا فرصت یافته در باب واقعهٔ ناگه ظهور بمذاکره


- ( ٤١٢ ) -

و گفتگو آغاز نهادند . مهندس گفت :
- لطف و کرمگاری شخص مجهول در حق مامانند آفتاب ظاهر ونمایان کردید.
- اما در شب بغرا نیتها وز چسان درامده توانسته است ؟
- این مسئله حقیقتاً بسیار غریبیست !
- بواقعیکه مسئله ایست معما که حل آنرا بغیر خود حامی پنهان مادگر کس نتواند.
آنروز تابشام در هر سه ساعت یکبار به هاربرکنین نوشانیدند. فردا که نوبت حما
بود بی آنکه آثار حمما در هاربر مشاهده شود بگذشت . اگر چه هاربر بحالت بیهوشی بود
ولی این بیهوشیش از شدت حمما نی بلکه از ضعف و بیقوتی بود. بعد از ده روزهاربر
بحال نقاهت یعنی ضعف و ناتوانی بعدازمرض در امد . ضعف و ناتوانیش بسیار است.
مرض دوباره عود نمود . پائقروف بشخصی میماند که ازيك كرداب عمیق فلاکت
رهایی یافته باشد . مسرتش بدرجه ایست که بغیر از رقص و جهیدن دگرچیزی کار
نمیداند گاه ژه ده نون و گاه مهندس و گاه ناب را در بغل گرفته میفشارد. پائقروف مخبر را
بعد ازین « داکتر سیپله » خطاب کردن گرفت . لکن اصل مقصد آنست که داکتر
حقیقی را پیدا باید کرد .
ماه کانون ثانی نیز داخل شدکه بدخول اینماه سنه ١٨٦٨ نیزابتدا نمود . سنة
هزار و هشتصد و شصت و هشت با یکروزی بسیار خوشهو او با آفتابی آغاز کرد . هاربر
خود را خوب جمعکرده است . بر بستر خود که در پیش پنجره افتاده است هوای رو
حفزائیکه از طرف دریا می آید حیات تازه با ومیبخشد ناب نیز در خصوص پختن طعام
های رنگارنگ مقوی همۀ صنعتهای خودراصرف مینماید .
درین ایام اشقیا در اطراف غرانیتهاوز هیچ دیده نشده اند . از آیرتون نیز هیچ
اثری و خبری معلوم نشد در اثنای ماه کانون ثانی کارهای لازمی تبۀ منظرۀ وسیعه
دیده شد . زمینهای کشتر از سر از نو شدیار شده زراعت گردید. برای ساختن آئینه ها
بنابر رأی مهندس صبرکردند. چرا که تادفع مضرت اشقیا نشودازساختن آئینه فایده


- ( 413 ) -

نیست . حالا از همه لازمتر آنست که با اشقیا کار را یکطرفه باید کرد .
بعد از 15 ماه کانون ثانی مریض از بستر نا خوشی برپا خواسته توانست . در روز اول بقدر يك ، روز دوم دو ساعت گردش نموده هاربر بسبب جوانی و نشو و نمای حرارت غریزی روز بروز بصحت و عافیت پیشمیرود . در آخرهای ماه هاربر بشانۀ بانقروف تکیه زده بر ریگهای ساحل غرا نیثها و بز ندم زدن مقند را گردید سیروس سمیت از بحال هار برامیدوار گردیده قرار داد که در پانزدهم ماه شباط که مهتاب هم در شعشعه فتا نیست برای بالیدن و جستجو حرکت کنند .
بنای تدارکات و حاضری دیدن سفر خود را نهادند و حاضری سفریۀ خود را برای سفری بسیار دور و درازی تدارك كردند . چرا که این بار چنان عزم نموده اند که تا بمقصد خود نرسند پس نگردند . مقصدشان نیز دو چیز است : یکی به اشقیا کار را یکطرفه کردن ، دیگر حامی مجهول را و آیرتونرا پیدا کردند .
در چهاردهم ماه شباط همه حاضری وتدارکات سفریه دیده شد . همۀ مهاجران حتی توپ و ژوپ نیز برای سفر حاضر شدند . برای هاربر در عرابه جای ساختند . ماشین صعود و نزول را نیز برداشتند تا هیچ راه بالا برآمدن برای هیچکس نماند . زینۀ ریسمانی را دو چنگلی بر سر آن بند کرده با خود برداشتند که در وقت آمدن بواسطۀ آن بالا برآیند .
هوا بسیار لطیف وصاف بود . مهندس امر حرکت را داده عرابۀ که بدو او تانها های قوی و توانا بسته شده بود و هاربر بکمال راحت در ان نشسته بود براه افتاد تاپ جلوهای عرابه را گرفته بود. سیروس و ژه د، ئون و پانقروف به پیش افتادند . توپ بکمال مسرت گاه بسوی چپ راه گاه بسوی راست راه بوی کشیده و هوشیاری کرده میدود . در ینسفر بر راهی باید بروند که پیش از ان بر انراه نرفته باشند. و چون پیش ازین از کانه واشینگتون تا بدماغۀ ماتر را گردش کرده اند درین بار از وسط جنگل فاروست بطرف دست راست نهر مرسی گردش را قرار دادند .


- ( ٤١٤ ) -

عرابه اولا از پل نهر مرسی گذشته تا یکجای بر سرک حوضه بالون براه رفت . و بعد از ان سرک را ترک کرده راه جنگل را پیش گرفتند . درختهای جنگل تا یکچند فرسخ یکه یکه بود که از انرو عرابه بسهولت پیش میرفت . در جنگل درختهای گوناکون و مرغهای بوقلمون بسیار دیده میشد سیروس سمیث گفت :
- اینجیونانرا از پیش زیاده تر ترسان میبینم گمان میبرم که پیش از کم وقت اشقیا از نجا گذشته باشند البته آثار قدم شانرا خواهیم یافت .
بحقیقت که پیشتر درینجا و آنجا درختهای زده شده و جاهای آتش در دادن ، واثر های قدم دیده شد . اما هیچ علامتی که در یکجا بسیار نشسته باشند معلوم نمیشد بلکه در هر رهگذری گذشته اند .
سیروس سمیث رفقا را از شکار کردن منع کرد چرا که بلند شدن صدای تفنگرا موافق نیافت. بعد از پیشین بقدر شش میل از غرا نیتها واز دور شده بودند که راه کسب مشکلات نمود در ختها هم پیوسته کی پیدا کرد بعضی جرها و چقور یها هم پیدا شد که در ختها را زدن و بر جرها چوبها را انداختن و پلهای سردستی ساختن و چقوریهارا برابر کردن لازم می آمد . سیروس در هر جا که برای کار کردن ایستاده میشد در اول امر سگ و بو زینه را برای تجسس باطراف میفرستاد هر گاه آنها ولوله و آثار هیجان نمیکردند بعد ازان بکار آغاز میکردند .
آنروز را با تمام راه زده بقدر نه میل مسافه را قطع کرده در كنار يك جوی که از نهر مرسی جدا شده بود او تراق نمودند که تا بحال اینجوی و اینجاها را نیز ندیده اند .
بکمال اشتها نان خوردند چرا که بسبب ماندگی بسیار گرسنه شده اند هرگاه تنها از حیوانات وحشیه در نده میترسیدند بر اطراف خود آتش در داده از تعرض و هجوم آنها خود را به امان میداشتند ، ولی چون آتش افروختن دیگر در نده گان یعنی اشقیا را جلب و دعوت مینماید از انرو در تاریکی ماندنرا مرجح دانستند .
تا بصبح به نوبت پاسبانی کردند . و چون شبها هم کوتاه بود شب بزودی و بیعارضه


— ( ٤١٥ ) —

گذشت. گاه گاه صدای زاغار ها، و بوزینه ها و دیگر حیوانات سکون و سکوت را اخلال
مینمود. اینرا نیز بگوئیم که صداهای بوزینه ها مستر ژوپ را خیلی متأثر میگردانید.
روز دیگر بکمال مشکلات باز براه خود دوام ورزیدند بقدر سه میل مسافه قطع کرده
بودند که باز به آثار قدم اشقیا بر خوردند. حتی در پیش خاکستر آتش که در یکجائی افروخته
بودند بسیار اثرهای قدم دیده میشد که رفقا این اثرها را بکمال دقت معاینه کرده قیاس آنرا
گرفتند. دیدند که قدم پنجنفر است. از ششمین که آیرتون باشد اثری معلوم نیست. هاربر گفت:
— معلوم شد که آیرتون با آنها نیست .
پانقروف — بلی نیست ! معلوم میشود که بیچاره را کشته اند . آه ! آیا ملجأ و مأوای
اشقیا را پیدا نخواهیم کرد تا رفته در انجا جگرهای شانرا پاره پاره نمائیم .
ژد ده ئون — ازین گردشهای شان چنان معلوم میشود که تا بوقت فرصت یافتن بر ما،
وصاحب شدن بر جزیره وقت خود را میگذرانند .
پانقروف از ین سخن بقهر و حدت فوق الحد آمده و چشمهایش بیرون برآمده گفت:
— چه گفتید؟ صاحب جزیره شوند؟ این کله که در تفنگ منست آیا میدانید که
از کجاست ؟
— نی ، پانقروف !
— این همان کله ایست که از سینه هاربر برآمده و بر زمین افتاده است . امین باشید که
تا این کله را از جگرگاه آنها نگذرانم جزیره را مالك نخواهند شد ؟
امروز نیز تا بشام راه زدند و بسبب تاب و پیچ راه و تسویه کردن ، و درخت زدن خیلی
زحمت کشیدند. شب را در شبه جزیره مار بقرار شب سابق گذرانیده فردا صبح زودی
بحرکت افتادند و بعد از سه ساعت قطع مسافه بدماغه مار واصل گردیدند و بدینحساب
به نقطه منتهای جزیره واصل شده اند اما نه از اشقیا و نه از حامی پنهان هیچ اثری نیافتند.


- ( ٤١٦ ) -

باب دوازدهم

- فهرست -

تفتیش در شبه جزیرۀ مار - اوتراق در حوضۀ شلاله - شش میل
دورتر از آغل - کشفیات پانقروف و ژه ده ئون - عودت
کردن - مارش - دروازۀ باز - پنجره روشن -
در ضیای قرچه ها دیده میشود .

روز دیگر را بدور و تفتیش از شبه جزیرۀ مار تا بحوضۀ آبشار حصر نمودند . هر
طرف این جنگلی که شبه جزیره را تشکیل داده ، و عرض آن بقدر سه چهار میل می
آید دور و تفتیش کردند . در اینجا درختان از هر طرف جزیره زیاده تر بلند میباشد که
قوۀ انباتيه این زمین را اثبات میکند انسان چون درینجا باشد چنان گمان میبرد که در
جنگلهای افریقا و یا امریکای وسطی آمده باشد .
والحاصل هر انقدر که بکمال دقت پالیدند هیچ چیزی نیافتند. حتی در ساحل غربی
اثر قدم و جای آتش در داده گی نیز ندیدند که ازین يك معلوم شد که اشقیا در ینطرف
ها نیامده اند . سیروس گفت :
ازین يك متحیر شدن لازم نیست ، زیرا اشقیا بجزیره از دماغۀ بیصاحب داخل
شده اند ، و بعد از انکه از جبه زار تا دورن گذشته اند بر همین راهیكه ما آمدیم پیش شده
اند . اما چون بساحل رسیده اند دانسته اند که در ینطرفها آرامگاه و پنا جاهی نخواهند
یافت لهذا بطرف کوه فرانقلن رفته آغلر ایافته اند.
پانقروف - بلکه حالا نیز در آنجا خواهند بود !
ژه ده ئون - من گمان میبرم که دوباره به آغل تحصن نخواهند کرد . البته در کوه
فرانقلن کدام مغاره یا شعبته پیدا کرده آنجار املجأ خود قرار داده اند .
پانقروف - راه براه به آغل برویم . اینکار را یکطرفه کنیم بیهوده وقت خود را
ضایع کردیم !


- ( ٤١٧ ) -

سيروس ـ نی با نقروف ! ما تنها يك مقصد نداريم بلكه دو مقصد داريم كه يكی سرشكنی
اشقياست ، و يكی يافتن حامی پنهان ماست كه او را يافته عرض شكران وثناگوئی خود را
باو ادا كنيم . لهذا هر طرف را بخوبی بايد بپاليم .
پالقروف ـ خوب اما من بخوبی میدانم كه آن حامی را تا خود او نخواهد ما پيدا كرده
نخواهیم توانست .
بواقعه كه اين سخن پالقروف خيلی درستست . البته كه محل اقامتگاه شخص پنهان
مانند خود او و كار های او اسرار انگيز خواهد بود .
امشب عرابه شان در آخر نهر آبشار يعنی بجائی كه از ساحل بسيار بلند آب نهر مذ
كور آبشار بسيار بلند و عجيبی تشكيل داده بدریا میریزد توقف نمود . بقرار شبهای گذ
شته محل اوتراق را ترتيب ، و بعد از صرف طعام بنوبت پاسبانی كرده استراحت نمودند.
هاربرت تماماً كسب صحت و عافيت كرده قوت قديم خود را پس مالك گرديده است نوجوان
ازين گشت و گذار خيلی فايده برداشته حالا بعرابه سوار هم نمیشود . از همه رفقا پيشتر براه
میرود .
فردا مهاجران از یکجای كه نهر همواری و پهنی پيدا كرده بود گذر كرده راه دامنه
كوه قراغتان را پيش گرفتند . مهندس در سطح مائل كوه مذکور هر گوشه و كنار را
بكمال دقت تفتیش كرده به احتياط تمام بسوی آغل پیشمیرفت كه اگر اشقيا در آغل موجود
باشند آنها را بزور از انجا برآورده محاربه قطعی با آنها اجرا كنند و اگر در آغل نبا
شند در انجا اقامت گزين گرديده به اجرای تفتيشات وحركات خود آغاز ميكنند .
این قرار به اتفاق آرا قبول گردید زیرا همه گی میخواهند كه صاحب یگانه جزیره
شوند . بناء عليه مهاجران بكمال دقت و احتياط پيش میشدند توپ و ژوپ هر طرفرا
معاينه و تفتيش كرده به افندیان خود رهنمائی میكردند . هيچ علامتی از گذشتن اشقيا به
این نزديكيها از پخاها معلوم نمیشد .
نزديك شام بود كه مهاجران بقدر ششصد قدم از دیوار تخته ئی آغل دور بودند در اینجا


- ( ٤١٨ ) -

توقف نمودند پیش ازین راه را درختان سراسر پوشیده داشته بود. حالا بودن و نبودن اشقیا را دانستن موقوف بریدن و کشف کردن آغل یست. اما اگر حالا بسوی آغل روا نه شوند هدف گله خائنان شدن از محققانست. لهذا بالطبع منتظر شب باید شد.
سه ساعت گذشت، پرده ظلمت شب بر کائنات کشیده شد. در هر طرف سکوت و سکونت حکمفرماست. اگر يك شاخ درخت حرکت کند در حال شنیده میشد. توپ نیز افتاده و سر خود را بردستهای خود نهاده هیچ آثار هیجان نشان نمیدهد.
پانکروف و ژه ده ئون رسیدن زمان کشف و تفتیش را به مهندس اخبار کرد. مهندس، و هار بروت و تاپ حتی بوزینه و سگ نیز در همانجا ماندند. زیرا در اثنای تفتیش صدا و صوت نباید بود. سیروس گفت :
- بی احتیاطانه حرکت نکنید. زیرا برای ضبط کردن آغل نی بلکه برای کشف و تفتیش کردن میروید.
هر دو رفیق روانه شدند. بسبب سایه درختان و تاریکی شب بقد رسی چهل قدم بیشتر دیده نمیشد. هرگاه اد نايك صدای میشنیدند توقف ورزیده هر طرف را معاینه میکردند. و بازیه بسیار احتیاط پیش میشدند و از همدیگر جدا جدا میرفتند. و لحظه بلحظه منتظر صدای يك تفنگ هستند. بعد از نجد قیقه هر دو رفیق به آخر درختان و اول چمزار یکه آغل بران بنا یافته واصل گردیدند که از اینجا تا به دیوار تخته یی آغل مسافه بسیار کمی باقی مانده است بقد رسی قدم پیشتر دروازه آغل مشاهده میشود که بسته است. این مسافه را اگر منطقه مهلکه بگوئیم جا دارد چرا اگر در پشت دیوار تخته یی يك كسی پنهان باشد و درینمنطقه کسی را نشان کرده گله بیندازد در حال بر خاك هلا کش میغلطاند.
ژه ده ئون و پا نکروف اگر چه که بیدل و ترسنده نیستند و لی اگر بی احتیاطی کرده خود را بهلاکت اندازند سبب محو دیگر رفقا و از دست دادن جزیره میشوند لهذا توقف را در ینجا ضروری دیدند. اما پا نکروف خیلی غضبناك و بر حدت گردیده خواست


- ( ٤١٩ ) -

که بر دروازۀ آغل هجوم نماید . اما ژه ده ئون مانع آمده گفت :
- یکچند دقیقه دیگر صبر کن تا تاریکی شب بخوبی فراید و دشمنان هم بخواب روند
آنوقت کار خود را بخوبی خواهیم دید .
ژه ده ئون و پانقروف یکمدتی در انجا توقف نموده آغلرا هیج از نظر دقت و ملا
حظه دور نگرفتند . آغل بتمامها خالی مینماید . هرگاه اشقیا در انجا باشند البته یکی از انها
در پیش دروازه بپاسبانی نشسته خواهند بود .
ژه ده ئون دست پانقروف را فشرده اشارت رفتن را بداد . چاقماقهای تفنگهای
خودرا بالا کرده پیشرفتن گرفتند . بی واقعه و حادثه در پیش دروازه رسیدند پانقروف
دروازه را تیله داده بسته یافت . وهم دید که ازینطرف نی بلکه ازدرون بسته است .
پس معلوم شد که اشقیا در آغل هستند چرا که دروازه را ازدرون محکم بسته اند.
ژه ده ئون و پانقروف گوش دادند . در آغل هیچ صوت و صدایی نیست . حتی
گوسفندان و بزان نیز بخوابرفته سکوت و سکونرا اخلال نمی کنند . دورفیق چون هیچ
صدایی و ندایی نشنیدند از دیوار با لابر امده به آغل داخل شدنرا آرزو کردند که اینکار
برأی و فکر مهندس سراسر مغایر است . لهذا ژه ده ئون این فکر را رد کرد . و گفت :
- نی برادر . برای در امدن به آغل همه ما یکجا باید باشیم . حالا اینقدر دانستیم
که تا بدینجا بلا عارضه آمده میشود . پاسبان و نگهبان نیست .
پاتقروف نیز فکر ژه ده ئون را قبول کرده اصرار نکرد . عودت را مصمم نمودند
پیش مهندس آمده کشفیات خود را فهمانیدند . مهندس بعد از فکر کردن بسیار گفت که :
- من میگویم که اشقیاها در آغل نیستند !
پانقروف - وقتیکه در آغل در ائیم آنرا هم خواهیم دانست !
- چون چنینست برویم .
- آیا عرابه بماند ؟
- نی اسباب ولوا زمات ماهم در انست. باید با خود ببریم . هم در وقت لزوم برای


- ( ٤٢٠ ) -

ما سیر هم میشود .
-- مارش !
عرابه از میان درختان برآمده بی صدا بطرف پردۀ تخته یی روانه شدند. ظلمت
شب خیلی کثیف بود . ژوپ بنا بر امر افندی خود از پس عرابه میآید . ناب نیز
سگ را گرفته از پیش رفتن وصدا کردن منع میکرد .
بعد از کمی عرابه در پیش دیوار تخته یی آغل به ایستاد ناب لجام عرابه را گرفته در انجا
بماند. چهار نفر رفیق بسوی دروازه پیش شدند. .قصدشان دانستن محکم بودن یا نبودن
دروازه و باز کردن آن بود .
حالا تکی یک پلۀ دروازه باز بود . مهندس به ژه ده ثون و پانقروف روی خود را
گردانیده گفت :
خوب شماچه گفته بودید ؟
ژه ده ثون و پانقروف دوچار وله و حیرت شدند پانقروف گفت :
-- هم چنین که در ژه ده ثون بودن و پانقروف بودن ما هیچ شبهۀ نیست در بسته بودن
این دروازه نیز پیش از کمی هیچ شك و شبهۀ نمیباشد !
ژه ده ثون -- بحق سوگند است که من خوب دیدم که از داخل محکم بسته بود .
مهاجران از ینکار به تردد افتادند . آیا اشقیا وقتیکه ژه ده ثون و پانقروف آمده
بودند در آغل بودند و پس از ان برآمده رفته اند ؟ یا آنکە یکی از انها بیرون برآمده؟ و
يايك دام احتیالی ترتیب داده اند ؟
درین اثنا هاربز که یکچند قدم پیشتر رفته بود یکی یکبار پس گردیده دست مهندس
را گرفته گفت :
-- در خانه روشنی معلوم میشود !
هر پنجنفر رفیق به آغل درآمدند . دیدند که بحقیقت از پنجرۀ خانه‌يك ضیای خفیف
چراغی پدیدار است سیروس سمیت گفت :


- ( ٤٢١ ) -

- اشقیا از آمدن ما بخبر در خانه نشسته اند فرصت بسیار خوبیست! بسم الله ! یورش .
مهاجران پیش راندند . تفنگهای خود را حاضر گرفته بودند . بکمال احتیاط و
آرامی تا به پیش خانه رسیدند از درون خانه هیچ حرکت و صدایی حس نمیشود . سیروس
سمیت از پنجره بدرون خانه نظر انداخته دید که بر میز يك فانوسی میسوزد . در پیش میز
يك بستری افتاده است بر بستر يك آدمی بخوابست ! !
مهندس دفعةً خود را پس کشیده بصدای لرزان و پرهیجانی آهسته گفت :
- آیرتون !
اینرا گفته و دروازۀ خانه را باز کرده در آمد . رفقا نیز از پی او در آمدند . بغیر
از آیرتون که بر بستر افتاده دگر هیچ کسی در خانه نیست !
آیرتون در يك خواب بیهوشی مانندی افتاده است از وضع و سیمایش چنان معلوم
میشود که بسیار درد و الم کشیده است . در بازوها ، و بندهای دست ، و بندهای پایش
آثار زخمهای بستن ریسمان پدیدار است . سیروس سمیت بر بستر آیرتون خم شده از بازوی
آیرتون بگرفت و بشدت جنبانیده گفت :
- آیرتون !
بیچاره آدم چشم خود را باز کرد ، و بيك نظر حیرتی بسوی مهاجران نظر کرده به
صدای بسیار ضعیفی گفت :
- آن شمائید ! شما ! آه .
- بلی مائیم آیرتون !
- من در کجا هستم ؟
- در آغل .
- خبیث ها کجا هستند ؟
- اینجا نیستند نمیدانیم !
- اما برخود هوش کنید . هر جا که باشند حالا پیدا خواهند شد !


- ( ٤٢٢ ) -

اینرا گفته باز چشمهایش از ناتوانی بهم آمد و بر بستر بیفتاد . مهندس گفت :
- دوستان ! فرصت نیست چابکی کنیم ، بلکه ملعونها باز هجوم بیارند عرابه را بدرون
بیارید دروازه ها را بخوبی ببندید . همه ما درینجا جمع شویم .
ژه ده ئون ، پانقروف ، ناب برای اجرا کردن امر اورفتند . هاربر بامهندس در
اوتاق پیش آیرتون بماند .
سه رفیق از دروازه آغل برامدند عرابه را برجای خود دیدند . توپ صداهای
خفك درونی میبرآورد بوزینه نیز خرخر آهسته میداشت .
مهندس و هاربر از اوتاق برامده تفنگهای خودرا حاضر و آماده گرفتند . ودر
وازه دیگر آغلرا که بطرف کوهست در زیر نظر دقت و معاینه گرفتند . چرا که اگر اشقیا
از انراه هجوم آوردند مهاجران را سراسر محو میسازند .
درین اثنا کره قمر طلوع کرد هر طرف ضیادار گردید هر طرف آغل ، و جوی
آب پدیدار گردید . مهندس داخل شدن عرابه ، ورفقا را هم دید ، صدای بسته کردن
دروازه را نیزشنید . توپ بمجردیکه در آغل درامد ریسمان خود را از دست ناب
برکنده عوعوه زنان وولوله کنان بتاخت بجهت دست راست خانه بدویدن آغاز نهاد .
سیروس سمیت گفت :
- رفیقان من ! بدقت نشان بگیرید که تهلکه در نظر فست .
مهاجران تفنگهارا بر وگرفته به احتیاط در پی سگ روانه شدند . ژوب نیز در
پی توپ دویده صداهای غریبی کشیدن گرفت .
مهاجران تا بزیر درختان کوچکی که بر کنار جوی آب بود رسیدند در انجا چه می
بینند ؟ می بینند که پنج جسد بر سر سبزه زار بوضعیتهای مختلف دراز دراز افتاده اند .
این پنج جسد لاشه های پنجنفر اشقیا ایست که پیش ازین به چهار ماه از کشتی سیدی
رهزن بجزیره لینقولن برآمده بودند .


- ( ٤٢٣ ) -

باب سیزدهم
فهرست
حکایۀ آیرتون - تصورحاشان - اقامت در آغل - حامی پنهان در
جزیرۀ لینقولن - در اطراف کوه فرانقلن جستجو - صدا
هائیکه از زیر زمین شنیده میشود - جواب پانقروف -
مجرای کوه آتشفشان - برگشتن بغرانیتهاوز

آیا چه شد؟ مهاجران بحیرت افتادند که آیا اشقیا را که هلاک کرد؟ آیا آیرتون بر
تلف کردن آنها موفق شد؟ این گمان صحیح نیست زیرا آیرتون يك آن اول از ورود
آنها بخوف بود برای دانستن حقیقت اینمسئله بهوش آمدن و جور شدن آیرتون را
باید انتظار کشید.
مهاجران بحالت بسیار حیرت و هیجان شب را در اوطاق آیرتون گذرانیدند و بمدا
وات لازمی آیرتون کوشیدند فردا آیرتون بخود آمده از دیدن رفقا که بعد از جدائی
یکصد و چهار روز باز بهم رسیده اند يك فرحت ومسرت بی اندازۀ برای آیرتون و مها
جران حاصل گردید. آیرتون بیکچند کلمۀ سرگذشت خود را بیان نمود.
آیرتون بعد از انکه از رفقا و داعکرده به آغل آمده است حیوانات را جابجا کرده
يك قهوه نوشیده بخوابرفته است. اشقیا بخبرانه بر و هجوم آورده او را گرفتار کرده
اند، و دستها و پاهایش را باریسمان ها محکم بسته کشان کشان با خود برده اند، و در دامنۀ
کوه فرانقلن در يك مغارۀ بسیار تنگ و تاریکی که برای خود منزل و مأوا اتخاذ کرده
بودند در يك گوشه انداخته اند.
اشقیا در اول امر اسیر خود را کشتن خواسته اند ولی یکی از آنها او را شناخته از
کشتن او فارغ شده اند و در زیر شکنجه و عذاب او را گرفته با خود شريك کردن خواسته
اند. ولی آیرتون به صب و شتم آنها را جواب رد داده است.
باینصورت چهار ماه تمام بیچاره دست و پابسته در همان مغاره مانده است اشقیا خو


- ( ٤٢٤ ) -

را که خود را همیشه از آغل میآوردند ولی در انجا اقامت نمیکردند . در یازدهم ماه
تشرین اول در حالتی که اشقیا به آغل بودند آمدن مهاجر انرا کشف نموده فرار کرده
اند و دو نفر از انها برای کشف کردن نتیجه مقاصد مهاجران در آغل پنهان مانده اند.
بعد از شام یکی زانها آمده دیگرانرا خبر داد که یکی از مهاجر انرا کشته ، و یکی از خود
شان نیز کشته شده است .
از حوادث آیرتون خیلی متأثر و غمناك گردیده است بعد از چند روز باز حوادث
خراب کردن و سوزانیدن منظره وسیعه را آورده اند که این نیز برغم واندوه آیرتون
افزون گردیده است . اما با وجود اینهم خبیثها از مهاجران خیلی به بیم و هراس
بوده وقوت آنهار ا خیلی افزون پنداشته از اختفا گاه خود خیلی کمتر بیرونامده اند .
درین اثنا عذاب وشکنجه رابر آیرتون نیز بیشتر کردند ، و میخواستند که از و در حق
در جه قوت و عدد نفری مهاجران و کیفیت محل ومأوای شان معلومات حاصل کنند.
ولی از آیرتون بجز سب وشتم دیگر معامله نمیدیدند تا بهفته سوم شباط حال بدبختوال
گذر نمود . آیرتون روز بروز ضعیف و ناتوان شده میرفت ، و از اشکنجه وعذاب بسیار
هر لحظه بمرگ خود راضی بود . تا آنکه سراسر از خودگذشته نمیشفید ، و نمیدید تنها
روحش زنده بود . حتی درین دو روز سراسر بخود بوده از هیچ چیزی خبرندارد .
آیرتون بعد از انکه حکایت خود را تمام کرد پرسید که :
- من در مغاره بودم ، آیا در نجا چسان امده توانسته ام ؟ آیا شما مرا آورده اید ؟
مهندس - چنانچه شما از ما این کیفیت را میپرسید ما هم از شما این کیفیت را میپرسیم
که آیا اشقیا در کنار جوی آب میان آغل چگونه مقتول افتاده اند ؟ آیا شما آنها را کشته اید؟
آیرتون از ینسخن بکمال حیرت فریاد برآورد. گفت :
- آیا کشته افتاده اند ؟
اینر اگفته بی اختیار بر پاخواست ! برشانه رفقا تکیه زده بالا تفاق بسوی جائیکه
اشقیا افتاده بودند رفتند .


-( ٤٢٥ )-

صبح دمیده بود . دیدند که پنج جسد بیروح بر چمنزار مانند صاعقه زده گان یکی بر رو ، و یکی بر پشت ، و بعضی چارپلق ، و بعضی سر نگون افتاده اند .
آیرتون متحیر است .. مهاجران ساکت !
بنابر اشارت مهندس ناب و ژه ده نون بمعاینه پنج جسد بیجان سرد شده شیخ مانده آغاز نهادند دیدند که در هیچ جایی از وجود آنها اثر زخم و جراحتی پیدا نیست . اما پانقروف بعد از انکه بکمال دقت و باريك بيني نظر کرد دید که بعضی نقطه های سرخ سرخ بر سینه ، و پشت ، و پیشانی ، و بازو ، و بغل آنها دیده میشد اما هیچ شناخته نشد که این علامت چیست ؟ مهندس گفت :
- بر همین جائیکه علامات سرخی بر ان پیداست زده شده اند !
ژه ده نون -- آیا باچه گونه سلاح ؟
- بايك سلاحی که ماهنوز بصورت ساختن آن واقفیت و علم آوری نداریم .
- آیا که زده باشد ؟
- آیا بجز حامی پنهان ما که در جزیره است دگر که خواهد بود ؟ آیرتون را نیز بجز او که از مغاره آورده است؟ اینقدر لطفها که تاحال درباره ما اجرا نموده است بجز همان لطفگار مرحمت شعار کیست ؟
- چون چنینست او را باید بپالیم !
- بپاليم اما چنین کسی که اینقدر خارقه هانشان میدهد تا خود او نخواهد که او را پیدا کرده میتواند ؟
بعد از چند دقیقه باز به اوتاق آمده بحیرت باهمدیگر نشستند . آیرتون بواسطه مشروبات مفرحه ، ومأکولات مقويه اعاده صحت وعافیت نمود .
ناب و پانقروف لاشه های اشقیا را از آغل کشیده در جنگل بردند ، و گودال عمیقی کنده لاشه ها را در ان انداختند و سر آنرا باخاك پوشانیدند و بعد از ان با هم نشسته سرگذشتهائیکه در اثنای غیبوبت آیرتون بر رفقا آمده بود بیان کردند . از زخم مهلك


- ( ٤٢٦ ) -

هاربر ورسیدن بحالت مرك ، وامداد نمودن حامی پنهان به کنبین ، و باامید شدن
رفقا از دوباره دیدن آيرتون همه را یكان يكان به آيرتون حكایه کردند.. مهندس چون
حكایۀ خود را تمام نمودكفت :
م - اگرچه از شره ضرت اشقیاء رهایی یافتیم اماب قوت بازوی خودرهایی نیافتیم.
ژ - بپرایم ، هرطرف ، وهرگوشۀ كوه فرانقلن را بگردیم ، هرشكافرا تدقيق
كنيم تا اورابجويیم و بیابیم !
ها - بلی البته تاحامی مجهول خودرا نیابیم بغرانیتهاوز برنکردیم !
یا - آیادر آغل خواهیم ماند ؟
م - بلی در همین جابمانیم . مركز دایرۀ تحری خود را آغل را قرار بدهیم .
در نجخوراکه هم بسیار است . هم بغرانيتهاوز ، وهم بكوه فرانقلن كه اصل بالیدن
مادرا نجاخواهد شد نزديكست .
یا - بسیار اعلا ، ام من يك ملاحظه دارم که آنرا عرض کردن میخواهم !
م - بگوئید چیست ؟
یا - موسم تابستان درگذ شتنست ، لهذا بايد فراموش نكنيم كه يك سیاحت بر
مافرض است !
م - چه سان سیاحت ؟
يا - تاجيزيرۀ تابوررفتن و يك کاغذی در انجا گذاشتن تا آنكه لاردوقتيكه درانجا
میاید از بودن ماو آيرتون در نجا خبر یابد .
آ - اما این سیاحت باچه اجرا خواهد شد ؟
يا - بابوناد وانتور .
آ - آه بیچاره بوناد وانتور !
یا - یعنی چه ؟
آ - یعنی اینکه بوناد وانتوره وجود نیست !


- ( ٤٢٧ ) -

پا - ( بشدت ) چه ؟ بونادوانتوره موجود نیست ؟
آ - بلی موجود نیست ، چونکه اشقیای خبیث پیش از یکهفته بوناد وانتوره را در
حوضه بالون یافته و در ان سوار شده اند ، ولی چون کشتیبانی را بخوبی نمیدانسته اند
بسنگ آنرا زده پارچه پارچه کرده اند ، و هزار زحمت خود را از غرق وارهانیده
اند . اینحکایتر اوقتیکه باهمدیگر میگفتند. من بکمال تأسف شنیدم .
پا - وای خائنهای ملعون !
هار برچون دیدکه پانقروف خیلی متأثر و آزرده گردیده است باو نزديك شده گفت :
- ضرر نیست پا نقروف ! دگريك كشتى خواهيم ساخت .
پا - آیا نمیدانید که مانند بونادو انتوريك كشتى ساختن به پنج ششماه کوشش محتاجست !
ژ - چه کنیم چاره نیست ، بایدکوشش كنيم ، وبسازيم . سیاحت خود را نیز
بسال آینده اجرا میکنیم !
پا - آه بونادوانتوره من ! آه بونادوانتوره من !
پانقروف بیچاره زار زار بگریستن آغاز نمود . بواقعیکه پاره پاره شدن بوناد وانتور
يك واقعۀ بسيار تأسف انگیز بست که تلافی مافات آن بجز ساختن دیگر کشتی بدیگر چیزی
نمیشود . لهذا در اول امر بپالیدن و بعد از فراغت از پالیدن بکشتی ساختن قرار دادند .
به پالیدن از همان روز آغاز نهادند . سطحهای مایل کوه فرانقلن بسی تپه هاو
دره ها ، وشیله ها بوجود آورده است . اینست که این بار پالیدنرا در میان این دره ها
وشيله ها اجرا میکنند. زیرا برای پنهان شدن در تمام جزیره از نجاها بهتر جائی نیست .
والحاصل مهاجران بقدر یکهفته تمام هر طرف کوه فرانقلن را که عبارت از سه سطح
مائل بزرگیت بکمال دقت و بینایی پالیدند در هیچ طرف هیچ اثر قدمی وملجاو مأوایی نیافتند.
شیله ها و دره ها وشکافته گیها ، و گودالهای بسیار عمیق ومدهشی در کوه دیده
میشد که اکثر آنها از شدت آتشفشانی کوه در وقت انشعال قديمة او بعمل آمده است
و بعد از انطفا یافتن و خاموش كشتن بهمان حال طبیعی خود مانده است . حتی سیروس


- ( ٤٢٨ ) -
سعیت در آن شکافته گیها و چقور یها نیز درآمده اجرای کشفیات نمود .
درین اثناء مهندس بر سر تپه يك چقوری بسیار عمیقی برآمده بود که ازین گودال بعضی صداهای پردهشت و مهیبی از زیر زمین مانند غرش رعد میبرآمد ، و آن صدا در سنگهای کهسار پیچیده يك عكس صدایی بعمل میآورد . این چقوری که صدا ازان میبرآمد بقدر صد مترو عمق داشت .
ژه ده ئون نیز اینصداهای مهیب راشنیده دانستند که حرارت مرکزیه ارض باز به اشتعال و انبساط کردن آغاز مینهد یعنی کوه آتشفشان از دردهن فرانکلن بازبنای آتشفشانی وشعله وری را دارد . ژه ده ئون گفت :
— معلوم میشود که وولکان سراسر منطفی و خاموش نشده بوده است !
— بلکه منطفی بوده ولی بعد از انکه ما و شما در ان گردش کرده ایم باز بعضی انفعالات داخلی بظهور آمده باشد . زیرا هر کوه آتش فشانی که منطفی دیده شود بازهم استعداد فطری در شعله وری میداشته باشد .
— اما اگر کوه ما به آتش فشانی آغاز نهد برای جزیرهٔ ما موجب تهلکه نخواهد گردید؟
— گمان نمیبرم ! چرا که کوه ما مجرا یعنی منفس دارد آتش از ان منفس و مجرا شعله ور میگردد، و مواد مذابیهٔ معدنیهٔ او از مجراهای که سابق پیدا کرده جاری شده میرود.
— اما اگر آن مواد آب کشته مذاب شده که آنر الاوه میگویند بر مجراهای قدیم خود نرفته بدیگر طرف یعنی بطرف منظرهٔ وسیعهٔ ما وجنگل فاروست مجراهای نو کشیده روان گردد ؟
— وولکانها هر چیز میتوانند ! اگر يك زلزلهٔ بسیار شدیدی بعمل آورده تبدیل مجرا ومنفس نماید اینهم ممکنست !
— اما دو دیکه اشتعال وولکانرا اعلان کنندندیدیم .
— نی هنوز از دود اثری نیست! بلکه در مجرای وولکان بمرور ایام سنگها و خاکهای بسیاری گرد آمده مجرا را بند کرده باشد . اما این خاکها و سنگها در پیش قوهٔ شدیدهٔ


( ٤٢٩ ) -

مرکز به اصلا مقاومت کرده نمیتواند. بهر صورت گفته میشود که اشتعال یافتن و کفیدن کوه آتشفشان ما علامت خیری نیست .
ژد ده ئون و مهندس از جائیکه بودند به پیش رفقا فرو آمده کیفیت پر دهشت علا مات آتشفشانی کوه فرانقان را بیان کردند. پانقروف گفت :
- بسیار خوب ! از همه خلاص شدیم ، حالا کوه آتش فشان نیز بر ما قوت خود را میخواهد نشان بدهد! بکند او هم مانع خود را خواهد یافت !
- چه میگویی پا نقروف مانع کوه آتش فشان که میتواند شد ؟
- وای ! مگر حامی پنهانرا فراموش کردید ؟
مرده اگر بخواهد برای وولکان مجرائی کشیده بدیگر طرف دنیا آنرا بر اورده میتواند !
به بینید که پا نقروف مبالغه کار ما در چه قوت و اقتدار شخص مجهولرا بفکر و ذهن خود چقدر بزرگ گردانیده است و بواقعیکه کارهای خارقه نمای شخص مجهول و یافت نشدن محل و مأوی او مانند پانقروف خیالپرستان مبالغه دوستان را بسی خیالات و تصو رات غریبه می اندازد !
هر قدر تفحص و تفتیشات که در هر طرف کوه فرانقلن در تمام دره ها ، وشیله ها ، و شگافته گیها، و مغاره ها ، و سنگلاخها حتی در مجرای قله کوه اجرا نمودند ، وسعیها و کوششها ورزیدند از حامی پنهان اثری نیافتند . لهذا مهاجران محروم ومأیوس بگرانیتهاوز برگشتند ، و محقق دانستند که شخص مجهول در جزيره يك جای ومقر معلومی ندارد چرا که حالا هیچ جای در جزیره نماند که آنرامهاجران نپالیده باشند. على الخصوص پانقروف و ناب سراسر بخيالات وتصورات محال بعید از عقل افتاده بربو دن پری و دیو اقرار گرفتن را باور کردند.
در ٢٥ ماه شباط مهاجران بگرانیتهاوز آمدند . زینه چنگلدار ریسمانی خود را انداخته بالا برامدند و ماشین نزول و صعود را پس سوار کردند .


[BLANK PAGE]


-( ٤٣١ )-

صبح وقت مرا به ها را


- ( ٤٣٠ ) -

باب چار دهم

فهرست
سه سال تمام گذشت — مسئله ساختن کشتی — برچه قرار داده
میشود — راحت مهاجران — سردیهای زمستان —
پا نقروف ناچار صبر میکند — کوه فرانکلن وغرایب آثار

در ٢٥ ماه مارت سال سوم آمدن شان بجزیره لینقولن تمام گردید . از هنگامیکه
از محاصره شهرریشموند فرار کرده اند و بیکصورت عجیبی بجزیره لینقولن افتاده اند
تمام مدت سه سال میشود که از وطن و اقربا و تعلقات و دوستان و آشنایان خود جدا
مانده اند . آیا هر گاه که وطن شان بیاد شان میآید چقدر الم واضطراب میکشند ؟
آیا محاربه که در ان داخل بودند بچه منجر گردید ؟ هیچ شبهه ندارند که اردو
های شمالی مظفر و غالب آمده اند . اما اینمحاربه چقدر خسارت و مضرت را سبب
گردید ؟ چقدر خونها ریخته شد ؟ آیا چقدر دوستان و آشنایان شان تلف گردیداین
ست که مهاجران بیچاره اکثر در بخصوصهابحث وصحبت میدارند . فکر و مقصد یگانه
شان عودت کردن بوطن است ورابطۀ جزیره لینقولن را با وطن پیدا کردن، و باز
از انجابرای اعمار انجا آمدن ، وشیرینترین ایام عمر خود شا نرا در نجا گذرانید نست .
برای اجرای اینمقصد شان دو چاره موجوداست یا آنکه يك كشتی بجزيره لینقولن
آمده آنها رابرداردیا آنکه خودشان يك كشتی بزرگی ساخته بیرون برایند .
سیروس سمیت مسئله ساختن يك کشتی را بر رفقا عرض نمود چرا که ساختن
يك کشتی بسیار ضروری ولازمی دیده میشود هیچ نباشد تا بجزیره تابور رفتن و يك
کاغذی در انجا گذاشتن از لوازماتست . مهندس گفت :
— عزیزم پا نقروف ! تا به اول بهار بسیار وقتست مادام که کشتی میسازیم این بار
یکقدری بزرگتر باید بسازیم چرا که من چندان اعتمای بر آن کشتی لارد گولناروان
ندارم . آمدن دو نغان بجزیره تابور و از انجه به اینجا آمدن يك امید بسیار دوریست


- ( ٤٣١ ) -

هرگاه بساختن يك كشتی که مارا تا بجزیرۀ ژه لاند جدید بتواند برساند، یا تا بجزیرهٔ پوموتور برده بتواند آغاز کنیم بهتر و موافقتر خواهد بود !
- البته ! اگر شماه وجود باشید و اپور زره پوش جنگی نیز ساخته خواهیم توانست !
م - آیا اینچنین يك كشتی را بچه قدر مدت ساخته خواهیم توانست ؟
پا - شش هفتماه کار دارد . اما در زمستان خوب نمیشود . هرگاه تا به تشرین ثانی آینده تمام شود بسیار کامیابی و موفقیت خواهد بود .
م - تمام ، در آنوقت موسم سیر و سفر دریاست .
پا - خیلی خوب ، چون چنینست نقشهٔ کشتی را بسازید کاری گرها هم حاضر اند همان بکار آغاز کنیم !
سیروس به نقشه کشیدن کشتی مشغول گردید . دیگر رفقا نیز بچوب بریدن ، و آوردن ابتدا ورزیدند . چوب از جنگل فاروست آورده میشود . سرك تا به آنجا مکمل ساخته شده است يك گادی چوب کشی بسیار سبك وقوفی نیز ساختند . رفقا صبح وقت عرابه ها را به او غاها بسته بسوی جنگل میکشند ، و در انجا چوبهای مناسب را برای نادای ، و قبورغه و کنار ، ودکل ، وکمره ها وغیر هم بریده بواسطهٔ عرابه ها تابه پیش شمینه ها که کارخانهٔ کشتی سازیرا آنجا برپا کرده اند میرساند . مستر ژوب در باب چوب بریدن خیلی مدد میرساند . بر درختهای بلند یکه بریدن و انداختن آن لازمست با لا میبراید و ریسمانرا بر سر آن میبندد ، و باز فرو آمده با رفقا ریسمانرا میکشد و درختانرا بر زمین میغلطاند ، و یا تنه ها و تخته های بزرگ را بشانه گرفته تابه پیش دستگاه کشتی سازی میرساند . در فن اره کشی و دیگر کارهای نجاری نیز در وقت ساختن بوتاد و انشور هنوز استاد شده بود .
در ماه نیسان هوا خیلی معتدل و خوش گذشت . مهاجران با کار کشتی سازی از دیگر کارها نیز فارغ نه نشستند . ضررها و خساراتهائی که اشقیا در منظرهٔ وسیعه رسانیده بودند همه را سر از نو دستکاری و تعمیر کردند. مرغانچه ها را در بنابر بسبب بسیار شدن


— ( ٤٣٢ ) —

مرغان بزرگتر ساختند . طویله اونا غاهارا نیز به بزرگتر کردن مجبور شدند چرا که
اوناغا ها پنج عدد گردیدند . دو کره آنها از سواری و عرابه کشی شده اند حتی بقولیه
رانی نیز مستعد اند . يك كره دیگر هنوز نو بدنیا آمده است . والحاصل هر يك از مها
جران بيك كارى مشغولند و هيچ يك دقيقه خود را بيكار نمیگذرانند . حال محنت
اینچنین مردم مشغول کوشش مند را تصور کنید که چقدر مکمل خواهد بود ! روز
ها از وقت طلوع تا بوقت غروب بكار کشتی سازی و دیگر کارها مشغول میشوند . و
بوقت شام ها مهاجران در دالان غرانيت ها وز جمع آمده طعام های خوب ولذیذی که ناب
حاضر میکند میخوردند . و اختلا طهای شیرین و لطیفی که در تصورات آنها صرف
ذهن مینمایند وقت میگذرانند .
آیرتون مانند پیشها از رفقا کناره جوئی ندارد شب و روز باهم یکجا بسر میآو
رند . اما بیچاره آدم بساعت تیره هاوه سر تها هيچ اشتراك نميورزد . اما در وقت كار
بقدر سه آدم کار میکند على الخصوص در کار کشتی سازی با پانقروف خیلی مهارت و
غيرت بکار میبرد . آغل نیز ترك نشده است در دو روز یکبار یکی از مهاجران با عرابه
در انجا میروند ، سرپرستی حیواناترا کرده و بره و شیر را برای ناب میآورند . خط
تلگراف که مابين غرا نیتهاوز و آغل بود سر از نو تعمیر یافت . هر گاه یکی از رفقا در شب
به آغل بماند با تلگراف بغرانيتها وز مخابره میکند .
در ١٥ ماه مايس شکل و قیافت استخوان بندی کشتی نوشان بمیدان برآمد . این
کشتی که از چوبهای بسیار محکمی ساخته شده است بقدر صد قدم درازی و بیست قدم
بردارد . اماچه فایده که درین اثنا موسم زمستان بکمال شدت داخل شد ، وكار کشتی
سازی به تعطیل افتاد . یکهفته دیگر نیز بسعی کار کرده یکچند تخته دیگر را نیز ربط کرده توانستند.
در آخر ماه مايس هواها بسیار خرابی پیدا کرد . باد ها و بارانهای بسیار شدید
بباریدن و وزيدن ابتدا نمود پانقروف و ایرتون هم پروانکرده حتى المقد ور از کار
کشتی سازی و انه ایستادند . يك ميخ اگر زیاده بزنند آنرا منفعت میشمارند . اماچه


( ٤٣٣ ) -

چاره که بعد از بادها و بارانها سردیهای بسیار سخت نیز رو نهاد . تخته ها مانند آهن سخت
گردیده از انروز در ١٥ ماه حزیران نجاران بضرورت تعطیل کار نمودند .
مهاجران می بینند که موسم زمستان ها در جزیره لینقولن بسیار شدت می دارد .
سبب اینرا نیز مهندس از یخ پاره های بسیار جسیمی که در بحر محیط منجمد جنوبی بسیا
حت و شناوری میباشد و تا بسیار جاها شناوری کرده می آید قیاس کرده هار بر گفت :
- پیش ازین شما یکوقتی فرموده بودید که جزیره هائی که در بحر محیط باشند بسبب
بلغ کردن حرارت را در موسم صیف و نشر کردن آنها را در موسم شتا شدت زمستان
بسیار نمیشود . پس جزیره لینقولن چرا تابع اینقاعده نیست ؟
م - بدلیلی که در نصف کره جنوبی واقعست ، و این بخود توهم معلومست که در
بحرهای نصف کره جنوبی یخ پاره های سانح بحر منجمد جنوبی پیدا تر و بیشتر از بحر
های طرف شمالی پدیدار میگردد لهذا گمان میبرم که شدت برودت جزیره لینقولن از
یخ پاره های سانح بزرگ بزرگ بحر منجمد جنوبيست که تا به نزديكهای جزیره ما
بشناوری آمده میباشند .
ها - حق دارید موسیو سیروس ! از قواعد کلیه مثبته فنیه است که قطعات جنوبیه
نسبت بقطعات شمالیه سردتر و خنك تر است . چرا که کره شمس در موسم زمستان
از قطعات جنوبی بسیار دور می افتد ، و در تابستان بسیار نزدیک میشود . لهذا اگر
بحرارت و برودت بسیار شدید مصادف شویم از فن بعید نیست ؟
یا -- خوب ! اما چرا منطقه بیچاره ما به اینگونه معامله ناحق دو چار بشود ؟
م - ( تبسم ) حق باشد یا ناحق انقیاد لازمست . سبب اینرا نیز بگوئیم که چیست؟
کره ارض در اطراف شمس بريك دایره تامی دور نمیکند بلکه محور ارض بیضی الشکل
يك قطع ناقصيست . شمس نیز بسببی که مرکز یکی ازین قطعهای ناقص را در زیر شعاع
نام می آورد لهذا وقتی که ارض بر محور خود پیش میرود گاه به آفتاب نزديك و گاه دور
میشود ، در اثنای سفر نقطه که در تابستان بشمس بسیار نزديك و در زمستان بسیار دور


- ( ٤٣٤ ) -
می افتد بر منطقه جنوبی تصادف میکند ، و ازینست که این نقطه هم بسیار گرم ، و هم بسیار سرد میشود . برای اینگونه محذورات چاره جستن محالست یا ظروف : انسانها هر انقدر که عالم بشوند قواعد و نظاماترا که از طرف حق موضوع شده است تغییر داده نمیتوانند .
ژ - سبحان الله ! پروردگار چقدر علم به نوع انسان عطا فرموده است که اگر همه آن معلومات در یکجا جمع و گرد آید چه يك کتابی بزرگی بوجود خواهد آمد !
یا - موسیوژه ده ثون ، امین باشید که اگر جهل ها و چیزهائیکه انسان نمیداندهم در یکجا جمع آید از ان بزرگتريك كتابی بعمل خواهد آمد .
در ماه حزیران به بسیار شدت زمستان حکم خود را اجرا نمود . مهاجران در خرانتیه روز محبوس ماندند . ژه ده ثون از ین محبوسیت به تنگ آمده گفت :
- اگر کسی مرا بايك اخباری از اخبارات عالم مشترك كرداند و يك نسخه از انرا در هفته یکبار بمن برساند همه مالی که بمیراث بمن برسد با نکس خواهم بخشید .
با وجود آنهم مهاجران خود را در خرانتیه اوز بیکار نمیگذارند هر روز يك مشغلة برای خود پیدا میکنند گاه بشکر سازی ، گاه بشمع ریزی ، گاه بصابون پزی ، گاه به ترتیب دادن و ساختن بادبانهای کشتی سپیدی را برای کشتی نو خود مشغول میشوند . اما امسال مانند سالهای دیگر بی سر انجام نیستند . از کشتی سپیدی لوازمات و اسباب بسیاری بدست آورده اند که از جهت پوشاك و دیگر اسباب خیلی به استراحت میباشند .
ماه حزیران و تموز و آغستوس بسرمای بسیار پر شدتی گذشت . امسال سر ما نسبت بسالهای گذشته خیلی زیاده تر شدت ورزیده . درجه حرارت از صفر ۱۲۱ درجه فروتر آمد درین اثنا بخار یهای آهنین خرانتیه اوز بيك رونق بسیار خوشنمایی در شعله فشانیست . على الخصوص تراشه های نجاری که از کشتی سازی بعمل آمده بود رونق و شعله وری بخا ریهارا دو بالا گردانیده بود .
صحت و عافیت همه مهاجران بر کمالست . توپ و ژوپ نیز بکمال تند رستیست تنها


( ٤٣٥ ) -

ژوپ از خنک یکقدری متأثر است . لهذا برای خدمتکار صادق خود از قماشهای نمدئی خود بافته گی خویش یکدست البسۀ مکملی ساختند . این خدمتکار کار گذار که بکمال مهارت وسعی کار میکند و هیچ چیزی نمیگوید میباید که برای خدمتکاران نوع انسان يك نمونه وسرمشقی باشد . پانقروف میگفت :
هر کس را مانند بوزینه اگر چار دست بوده باشد البته کار مکمل میکند .
بعد از جستجو و پالیدن کوه فرانقلن بحث حامی پنهان هیچ بمیان نیامد . دیگر هیچ اثری و خارقهٔ نیز درین هفتماه از و بظهور نرسید . مهاجران را نيز يك فلاكت و مصيبتى نرسیده که به استمداد و استعانت از و مجبور شوند . توپ ، و ژوپ که گاه گاه بر کنار چاه آخر فرانقین اوز عوعوه و اوضاع غریبه اجرا مینمودند از مدتیست که آنها هم بر کنار چاه نمیروند و اوضاع غریبه اجرا نمیکنند آیا حامی پنهان سراسر از جزیره بیرون برا مد ؟ یا آنکه برای حمایت و مددگاری لزومی نیست تا او اظهار خوارق نماید آیا باز ظهور خواهد کرد یا نی ؟ که میداند ؟
زمستان گذشت . در هفتم ماه ايلول يك حادثهٔ ظهور کرد که در آخر به نتیجهٔ وخیمهٔ منتج خواهد گردید . یعنی در روز مذکور سیروس سمیت چون بسوی کوه فرانقلن نظر کرد دید که از تالاق کوه مذکور يك دود خفیفی با بخار آمیخته بالا میبرامد .

-- باب پانزدهم --
فهرست

آتش فشانی وولکان - موسم لطیف - آغاز کردن بکارها -
پانزدهم تشرين اول - يك تلگراف - يك طلب -
جواب - رفتن بسوی آغل - يك كاغذ - دیگر
خط سیم تلگراف - ساحل سنگلاخ -
مد وجزر - شايان حيرت يك ضيا .

سیروس سمیت رفقا را آواز داد . رفقا نیز کارهای خود را ترك كرده به پیش مهندس


-(٤٣٦)-

دويدند و دود و بخار زروۀ کوه فرانقان را بکمال سکوت و انديشه تماشا کردند. از حالا
معلوم نميشود که آیا حرارت مرکز به بشدت تمام خواهد کفید یا کمتر اجرای شدت
خواهد ورزيد. هرگاه زلزلۀ شديدۀ فوق العادۀ ظهور نکند از غرانيتها و زيم تهلکه
ملحوظ نیست. اما اگر لاو بسوی قسم مثبت جزيره يك مجرای نوی پیدا کرده سیلان
گیرد آنوقت اغل سراسر محو و ناپدید خواهد گردید.
سر از امروز از دهنۀ تنورۀ کوه فرانقان دود و بخار به بالا برآمدن دوام ورزید.
رفته رفته دود و بخار زیادی میگرفت ولی هنوز شعلۀ آتش پديدار نشده است و از غرش
های رعد مانندی که در اثنای طوفانها از جاهای بسیار دوردوری میآید از زير زمين
نيز همچنين صداهای سنگين دوری ميرسيد که از ينهم معلوم ميشد که در مرکز ارض امر
اشتعال روز بروز در افزو نیست و نتیجۀ مدهشۀ کفیدن پرهیبت آن نيز روز بروز در
نزدیکیست. مهاجران تن بتقدير داده در کار کشتی سازی خود شب و روز بجان ميکوشند.
مهندس يك ماشين کوچکی که بقوت آبشار تالاب غرانت بدور و حرکت می آمد برای
کشیدن اره نيز بعمل آورد که بواسطۀ آن چوبها و تنه های بزرگ بزرگی را بکمال سهولت
اره میکردند و تخته ها از ان ميبر آوردند. در نهایت ماه ايلول قبورغه های کشتی به
ستون کلفت و جسیم تا دای و تخته های کنار و دیوار کشتی ميخ شده شكل و قيافت كشتى
ظاهر گرديد. اما انداختن تخته های سطح و سوار کردن دکل و ترتيب دادن باد بان
و تفریق دادن کمره ها و دیگر لوازمات آن بسیار وقت ديگر به تيشه زدن وا ره كشيدن
و ميخ کردن موقو فست.
درين اثنا کار کشتی سازی بقدر يکهفته تعطيل گرديده مهاجران بسبب رسیدن
موسم زراعت بکشتکاری و جمع کردن محصولات مشغول گشتند. باز بکار کشتی آغاز نهادند.
در وقت شام مهاجران مانده و هلاک شده به غرانيتها و زجمع می آیند و طعام شام را وقت تر
خورده همان بخواب میروند. اما بعضی شبها بمكالمه و مصاحبه پرداخته تا بسیار وقتها
مینشینند.


- ( ٤٣٧ ) -

امشب نیز از همان شبهائی بود که مهاجران بمکالمه و مصاحبه مشغول گشته تا قریب
نیمشب نشسته بودند . به نیمشب دو ساعت باقی مانده بود که مهاجران بخمیازه کشیدن
آغاز نهاده بنای خوابرا گذاشتند . هر يك از رفقا بر خواسته بخوابگاه های خود رفتند .
هنوز بریمتر خود نیفتاده بودند که زنگ تلگراف که در دالان بزرگ موجود است بشدت
تمام نواخته شد .
مهاجران سراسیمه و متحیرانه بدالان دویدند. در آغل بجز حیوانات هیچ کسی
نیست همه رفقا در دالان غرانيتها و ز موجوداند . حیوانات از آغل تلگراف کشیده
نمیتوانند دیگر انسان هم در آغل نی بلکه در تمام جزیره نیست . آیا تلگرافر اکه کشیده است؟
رفقا بحیرت و سراسیمه بطرف ماشین تلگراف میدیدند ناب گفت :
— اینچه سر است ؟ بلکه بریم باشد ؟
ها — بعضی اوقات در هواهای طوفان الكتريك بتبدلات هوای ....
هار برسخن خودرا پوره نتوانست چرا که مهندس دره قام ردسر میجنبانید. ژه
ده ئون گفت :
— صبر کنیم ، هرگاه اشارتی برای مکالمه کردن باشد البته بتلگراف زنگ نواخته
خواهد شد ! واگر .. ..
ژه ده ئون هنوز سخن خود را تکلمیل نکرده بود که باز بشدت زنگ ماشین
تلگراف نواخته شد .
مهندس بچابکی برماشین آمده تلگراف کشید که :
— چه میخواهید ؟
بعد از چند ثانیه جواب رسید که :
( بچا بکی به آغل بیائید )
سیروس بمسرت تمام برفقا گفت :
— آخر خود را نشان داد !


- ( ٤٣٨ ) -

بلی نهایت الامر اسراری که از مدتها در پرده بود بمیدان ظهور جلوه گر میکردد.
رفقا خواب و مانده گی و همه چیز را فراموش کرده بی آنكه يك كلمه سخن بكویند از غرا
نیها و زفرو آمدند . تنها توپ و زوبر ا در اقامتگاه كذاشتند .
شب بسیار تاریکست ، هلال با غروب شمس غروب کرده . ابرپاره های كثیف
بزرک در هوا ظهور يك طوفان باد و بار انرا نشان میدهد . تاریکی شب مانع راه رفقا
نمیکردید . بلامشکلات تپه منظره وسیعه را گذشته در میان پیشه زار برسرك راه آغل
براه افتادند مهاجران بكمال هیجان و سرعت براه میروند .
البته که به هیجان باید باشند : چرا که بعد از یکساعت در آغل شخص مجهول و
حامی پنهانیرا که ازینقدر مدت لطفها وعنایتهای خارقه نمای او در اوقات ضرورت و
نا امیدی به ایشان دستگیری و مدد رسانی کرده ، و اینچنین کارهائیکه مافوق قوه بشریه
میباشد از و بعمل آمده او را برأی العین می بینند .
مهاجران بهمین فکر ها پیش میرفتند . ظلمت بآ ندرجه كثیف بودكه يك مترو
پیشتر دیده نمیشد . در جنگل هیچ صدا و ندائی شنیده نمیشد مکر صدای پایهای خود
مهاجران . این سکوت عمومیرا اینسخن با نقروف که :
ـ كاش يك فانوسی با خود می آوردیم ؟
اخلال نمود . مهندس بجواب گفت که :
ـ در آغل پیدا خواهیم کرد !
در ین اثنا صدای رعد و تابش برق نیز شنیده و دیده شد که ظهور طوفان رانشان میداد.
بعد از یکساعت طی مسافه دیوار تخته ئی آغلر امشاهده كردند . به آغل در آمدند .
صدای رعد نیز بیشتر کردید ! بادی باباران آمیخته شدیدی نیز آغاز نمود بخانه که برای
آیرتون ساخته شده بود واصل کردیدند، بلکه حامی پنهان در خانه باشد ؟ لهذا اول
مهاجران رايك طپش مسرت و حیرتی استیلا نمود . چرا که ماشین تلکراف در همین
خانه است ، وتلكراف هم لابد که از نجازده شده است ! اما هیچ اثر روشنی ، وصدا


- ( ٤٣٩ ) -

وندائی از اوتاق دیده وشنیده نمیشود !
مهندس دروازه را دق الباب نمود . هیچ جوابی نیامد . دروازه را باز کرده بخانه در امدند . ناب چقماق زده چراغ را بیفروختند . هر طرف اوتاقرا پالیدند هیچ کسی را نیافتند همه چیز او تاقرا جابجا یافتند سیروس گفت :
- این عجب است ؟ یا ما بغلط دانستیم که تلگراف زده میشود ؟
ژ - نی این هیچ نمیشود ! چرا که تلگراف صریحاً وعیناً کلمات « چابك به آغل بیائید » را کشید .
بر سر ماشین تلگراف آمدند دیدند که همه آلات و اسباب تلگراف طیاره بجای خود است.
درین اثنا هاربر بر میز نظر انداخته فریاد کرد که :
- وای يك كاغذی موجود است !
مهندس کاغذ را برداشته دید که بر ان به انگلیزی این کلمات نوشته شده .
- « خط سیم تلگراف را که نو کشیده شده پیروی کرده بیائید »
مهندس دانست که تلگراف از آغل زده نشده است. بلکه از نقطه اقامتگاه شخص مجهول که سیم را از انجاتا به آغل رسانیده کشیده شده است .
همانلحظه مهندس و رفقا خط نورا گرفته براه افتادند. فانوس را مهندس بدست گرفته پیش پیش میرفت طوفان باد و باران نیز کسب شدت نمود . صدا های رعد و چكا چك برق پی همدیگر در غریدن و تابیدن بود حتی بدرجه که صدای رعد هیچ انقطاع نمی یافت و روشنی برق متصل همدیگر در تابش بود . بروشنی برق قله کوه فرانقلن را نیز دیدند که در دود و بخار پنهان مانده است .
سیم تلگراف را یافتند که برتنهای درختها ، و در بعضی جاها بر روی زمین ممدود شده رفته است . سیم اول در میان جنگل و از انجا بردامنه کوه فرانقلن دراز شده رفته است . مهاجران در کنار کنار سیم بسرعت پیش میروند . خط تلگراف یکسر بطرف غرب جزیره کشیده شده است . صدای رعد چون متصل در غرشست از انرو


-( ٤٤٠ )-

سخن گفتن قابل نیست و هم سخن گفتن در ینوقت لازم نیست بلکه براه رفتن لازمست.
مهاجران در اول امر از تنگی که در مابین سطح مایل کوه فرانقلن و نهر آبشار واقعشده است خط را پیروی کرده پیش رفتند . بگمان مهندس بود که اقامتگاه شخص مختفی در همین دره ها و شیله های کوه در کدام مغاره یا شکافته گی خواهد بود . حالا نکه چنین نشد خط تلگراف بعد از انکه بردامنهٔ کوه تا یکجایی امتداد یافت از انجا بسوی ساحل بلند بحر که متشکل از سنگهای غریب الشکل و کمر ها و گنبد ها و دهلیزهای طبیعی که پیش ازین در اثنای سیاحت دور جزیره با کشتی بوناد و انتور آنرا دیده بودند فرو آمدن گرفت . و یکسر بطرف بحر در از شده رفته بود .
مهاجران از نجا مجبور شدند که پیروی سیم را کرده از ساحل بلند آهسته آهسته بسوی دریا فرو آیند . شدت طوفان باران پر رعد و برق نیز لحظه بلحظه در تزاید بود گاه گاهی صاعقه های دهشت انما نیز در بعضی اطراف جزیره بشدت و هیبت می افتاد . غرشهای رعد سماوی، و صداهای مهیب زمینی که از یر زمین بشدهٔ وولکان برمیخواست باهم آمیخته ولوله رستاخیز را بر پا داشته بود . درین اثنا از زروهٔ کوه شعله های آتش نیز درمیان دود و بخار پدیدار میگردید .
از نیمشب گذشته بود که مهاجران از ساحل بلند مهیب سیم تلگراف را پیروی کرده براه باريك سرنشیب فرو آمدن گرفتند. مهندس پیش و آیرتون از همه پس تر بکمال احتیاط بزراه دوام داشتند .
اگرچه تهلکه ها و بیم افتادن خیلی بسیار است ولی مهاجران بیکی از تهلکه ها و خطر ها پروا نکرده مانند آهن پاره که بمقناطیس منجذب شده باشد بسوی اقامتگاه مخفی حامی مختفی خود در تك و تاز اند .
رفته رفته بجایی فرو آمدند که سیم تلگراف ازيك گوشه سنگهای ستون مانندی دور خورده بلب دریا درمیان آب فرو رفته غائب گردیده بود . مهندس سیم را بدست گرفته دید که بدریا فرو رفته است .


- ( ٤٤١ ) -

مهندس و رفقا در بنجا بحیرت و تلاش افتاده توقف کردند. صدای نومیدی از دهنهای
جمله شان برآمد اگر این هیجان و اضطراب مهاجران باشد بی اختیار خود را در پی سیم بدریا
خواهند انداخت! اما يك ملاحظه و مطالعه مهندس بر رأی همه معقول و مقبول افتاده صبرو
آرام گرفتند. مهندس رفقا را بيك مغاره کوچکی که در دیوار ساحل پیدا بود برده گفت:
- در پنجا یکقدری مکث و درنگ نمائیم . زیرا حالا در یا بحالت مد است . پس از انکه
جزر آغاز کند راه باز بمیدان ظهور خواهد نمود .
رفقا برین سخن محل اعتراض نیافتند . لهذا یکچند ساعت انتظار کشیدن لازمست
مهاجران در مغاره مذکور بر همدیگر تکیه زده مستغرق خیالات گردیدند اضطراب
و هیجان شان خیلی زیاده بود . آیا با چگونه مخلوق خارق العاده ملاقی خواهند شد ؟
آیا چگونه انسان عالی با اقتداری خواهد بود ؟
بعد از نیمشب بیکساعت مهندس فانوس را گرفته بکنار در یادر پیش سیم آمد . دیدکه
آب دریا يك کمی فرو نشسته است ، ودهن يك مغاره بسیار بزرگی بمیدان يك كمتری به
بر آمدن آغاز نهاده است . سیم در میان این مغاره ممدود گشته رفته است .
سیروس به پیش رفقای خود آمده گفت که :
- بعد از یکساعت راه کشاده میشود .
ژ - یعنی راه هست ؟
م - البته هست ، دهن يك مغاره بسیار بزرگی کمتری پیدا شده است !
ها - اما گمان میبرم که اگر این مغاره بمیدان هم برآید باز هم آب بسیاری در آن خواهد
ماند !
م - یا مغاره بتما مها خشک شده ما رفته خواهیم توانست یا برای بردن ما يك واسطه خوا
هد آمد ؟
یکساعت دیگری نیز گذشت . مهاجران همه گی بکنار دریا آمدند . در ظرف این
سه ساعت آب در یا بقدر پانزده قدم فرونشسته بود . مدخل مغاره مانند كمان يك طاق


- ( ٤٤٢ ) -

پل بزرکی بمیدان برآمده بود . مهندس سیم تلکرافرا دیدکه بردیوار مغارهٔ مذکور پیش
رفته است، وهم دیدكه يك چیز سیاهی برسطح آب در دهن مدخل مغاره بطرف درون
کفته ایستاده و بايك ریسمانی بيك ستون سنگی مربوطست . مگر این جسم يك زورقۀ
بودکه دوپر هم درآن موجودبود . مهندس گفت :
— توقف لازم نیست ، سوار شویم .
مهاجران همان خود را بدرون كشتی انداختند این زورق از آلومینیوم تام معدن
بسیارمحكم وسبكی ساخته شده است. ناب و آیرتون پرها را بدست گرفته به پرکشی،
و پانقروف زمام سکان را گرفته بدور دادن زورق آغاز نهادند . مهندس نیز فانوس را
بدست داشته بربینی کشتی بنشست .
زورق بدرون مغاره به پیش رفتن دوام ورزید ، وقتیکه از زیر كمان مدخل گذشتند
سقف مغاره رادیدند كه خیلی بلند است . اما تاریكی نیز بسیار است روشنی فانوس بد
یدن هر طرف اینمغارهٔ غریبۀ خلقت کفایت نمیکند . طول وعرض وعمق آن بخوبی
دیده نمیشود . در داخل این مغاره سکون و سکوت زیادی حکمفرماست . از ولولهٔ پر
دهشت طوفان بیرون . هیچ چیزی درینجا شنیده نمیشود .
در بسیار جاهای كرۀ ارض ازین نوع مغاره های خلقتی موجود است كه ازابتدای
تكوين كرهٔ ارض موجودبوده اند. بعضی ازین نوع مغاره هار ا آب دريا پرکرده است ،
ودر میان بعضی ازآنها تالاب های بسیاربزرگی پیداشده است . مثلا مغارۀ « فنغال »كه
درجزيرهٔ « شتافا » ، ومغارهٔ « دو آرنه تر » كه درانگلستان و مغارهٔ « پوتیقاسبو » كه
در قورسیقه ، ومغارهٔ «ایرزورد»که درنوروج ، مغارهٔ « ماموت » كه در كنتوكی واقع
میباشد هريك ازعجيبه های خلقت و مصنوعات قدرت مغاره هایی میباشند كه در پیش
وضعیت وکیفیت تشکل آنهاعقل بحیرت می افتد. تنها مغارهٔ ماموتکه در کنتوکی میباشداز
تفاع سقف آن پنچصد قدم ، وطول آن بیست هزارقدم است .
آیا این مغارهٔ جزيرهٔ لينقولن چقدر طول وعرض وارتقاع را مالك است ؟ اینست


- ( ٤٤٣ ) -

که بسبب تاریکی تا بحال مهاجران به تعیین آن موفق نشده اند ؛ آیا از زیر جزیره تا بکدام حد جزیره لینقولن ممدود شده رفته است ؟ تعیین اینهم مشکلست ؟
زورق بقدر يك ربع ساعت است که براه رفتن دوام میورزد .. مهندس فانوس را بالا گرفته خط حرکت صندل را نشان میدهد . درین اثناء مهندس بپنا نقروف که زمام سکان زورقرا بدست دارد فریاد کرد که :
— بدست راست بگردان .
پالقروف زورق را بدست راست دور داد مهندس از تحرکت مقصدش این بود که بدیوار مغاره نزدیکشده ببیند که سیم تلگراف موجود هست یا نی . دید که سیم موجود است . باز به پیش راندن اشارت داد . برهادر آبهای تاريك مغاره حرکت کرده به پیش راندن کشتی دوام نمود .
زورق بقدر يك ربع ساعت دیگر قطع مسافه نمود . باین حساب از ابتدای داخل شدن بمغاره تابینجا بقدر نیم میل راه پیموده اند .
درین اثناءيك ضیای بسیار درخشندۀ شدیدی داخل مغاره را منور گردانید این ضیای الکتریکی بسیار شدیدی بود که از پیش روی شان از آخر مغاره بتابش آمده بود.
مهاجران بواسطه این ضیا بدیدن هر طرف مغاره موفق و کامیاب شدند ، سقف مغاره بقدر صد و پنجا قدم بلندی تخمین میشود که از سنگهای باز الت بوضع بسیار عجیبی متشکلست. بعضی ازین سنگها باشکال غیر منتظم مانند ستونهای کج و پیچی از سقف مغاره تا بسطح آب که بسیار ساکن و آرام ایستاده دراز گردیده و در آب پنهان شده رفته است . ضیای شدید الکتریکی برین ستونهای صاف و براق عکس انداخته و بر آب صاف و هموار داخل مغاره سایه انداز گردیده منظره های بسیار نظر ربایی بجلوه گری میآورد. زورق نشینان چنان گمان میبرند که زورق شان درمیان دو طبقه بلورینی پیش میرود. قطرات آبی که از زدن پر کشتی فشانده میشود ضیای الكتريك آنرا مانند دانه های الماس بدرخشیدن میآورد . درینجا وسعت مغاره بقدر ۳۰۰ قدم می آید .
مهاجران یکسر بسوی منبع ضیا زورق خودشانرا به پیش راندن دوام میورزند .


- ( ٤٤٤ ) -

در یادر نجا مانند تالاب بسیار جسیم بیموج و آرامی بنظر می آید . آخر این تالابرا
دیدندکه بايك دیوارطبیعی سنگی براق صاف و راستی مسدود است . عکس ضیای
الكتريك گاه بردیوارصاف مجلای آخر مغاره، و گاه برستونهای آویخته مختلف الاشكال ،
وگاه برسقف ، و گاه برسطح آب عکس انداخته مهاجران خود را در يك عالم دیگری
تصورمیکردند .
چون یکقدری پیشترشدند دیدند که میان آب يك جسم بسیار بزرگ عجیب
الخلقة غربی بيك وضعیت وكيفيت برهیبتی ایستاده است که ضیای الكتريك ازدو
سوراخی که برین جسم باز گردیده است میبرامد . این جسم مستطیل الشكل ودو
نوك آن باريك وحد وسطی آن مدور و بدرازی دوصد و پنجا قدم بودکه ازسطح آب
نیزبقد ر پانزده قدم بلند تر ایستاده بود .
زورق آهسته آهسته بجسم مذكورتزديكشد . سیروس سميت برپینی زورق بپا
ایستاده بکمال حیرت وهیجان بسوی جسم مذکور نظر دوخته بود . مهندس دست
ژه ده ئون را فشار داده گفت :
- بلی ، همانست !
مهندس اینرا گفته و يك نامی را بر زبان راندكه تنها ژه ده ئون آنرا دانست .
ژه ده ئون بتلاش پرسیدکه :
- آیاهما نست ؟
- بلی ، خود ش است !
پس بنا بر اشارت مهندس زورق را بسوی چپ جسم مذکورنزديك كردندكه
درانطرف يك زينه بسیارمنتظم خوشنمایی آویخته شده بود . سیروس سمیت برزینه
مذکوربالابرامده رفقانیز پیروی کردند. درمابین دوسوراخ بزرگ بلورینی که ضیاازان
میبرامديك بامچه صاف و واسعی که اطراف آن بايك كناره بسیار مصنع برنجی کلت شده
گرفت شده بود، ودروسط این محل يك دریچه بازبودکه از ان دریچه يك نردبان منتظم


- ( ٤٤٥ ) -

و فراخی بسوی پایان فرو رفته بود .
مهندس پیش و مهاجران از دنبال او از دریچه بر نردبان مذکور فرو آمدند . در آن
خزینه يك رهرو بسیار روشن و مفروشی پدیدار بود که در آخرین این رهرو يك دروازه
مزین پیش شده دیده میشد . مهندس دروازه مذکور را باز کرده در يك دالان بزرگ
بسیار منور و فوق العاده بازینت و آرایشی داخلشدند ، و از دالان مذکور گذشته در يك
کتابخانه که از سقفش چراغهای الکتریکی آویخته بود درامدند. مهندس ازین کتابخانه
هم یکایکئی گذر نموده يك دروازه بزرگ دیگری را که در آخر کتابخانه بود باز کرد .
مهاجران خودشانرا در يك دالان واسعی یافتند که در پیش زیب وزینت مفروشات ،
و آثار نفیسه معدنیه و ضياعية آن بحیرت افتاده خود را در عالم خیالات و منامات گمان کر
دند . در یکطرف این دالان بر يك كتبه بسیار مزینی يك پيرمرد دراز قامت نورانی دراز
افتاده بود که بحالت بیخودی در خود فرو رفته بود که حتی از آمدن مهاجران نیز آگاه نکر
دیده بود . سیروس سمیت در رو بروی پیرمرد محترم نورانی ایستاده شده بيك لهجة
احترامکارانه و زبان نرم و متواضعانه که هم رفقای خود را و هم پیر محترم را دوچار وله
وحيرت گردانیده گفت :
- جناب کپتان نمو ! مار اخواسته بودید اینست که بخدمت تان حاضر شده آمدیم !
- باب شانزدهم -
- فهرست -
کپتان نمو - سخنان نخستين - يك حكا يه - رفقای او - عمر
درزیربحر - تنها - التجا بردن آخرین کشتی نوتیلوس
در جزیره لینقولن .

بصدای سیروس سمیت پیرمرد محترم سر خودرا بالا کرده سرظريف ، و پیشانی
کشاده ، و موهای سفید ریش و سر ، و انظار پر عظمت خود را نمودار گردانید . این
آدم بر کنار کتبه که بران افتاده بود تکیه زده بنشست از حالتش چنان معلوم میشد


- ( ٤٤٦ ) -

که دوچار مرض سخت است و آهسته آهسته شعله حیاتش رو بخاموشی نهاده است .
بصدای بسیار پست و متحیرانه بزبان انگریزی گفت :
- افندی ! من نام ندارم ! چسان شد که مرا کپتان نمو خطاب کردی ؟
م - من شما را میشناسم !
کپتان نمو از ین سخن سیروس سمیت زیاده تر بحیرت افتاده و آثار قهر و غضب از
ناصیه اش نمایان گشته انظار آتش فشان خود را بر مهندس عطف نمود . گویا میخواست
که در زیر شدت شعله انظار خود او را آب سازد ! اما آهسته آهسته از قهر فرو نشسته
پس بر کنبه دراز کشید و بیکصدای مسترحمانه گفت :
- چه ضرر دارد ! مادامیکه زنده گیم به آخر رسیده اگر بدانند یانداند !
سیروس به کپتان نزدیکشد . ژه ده ئون دست کپتان را گرفت دید که در آتش تب
سوزانست . آبرتون و پانقروف و هازبر و ناب در يك گوشه دالان مزین چو نروز رو
شن بپا ایستاده اند .
کپتان دست خود را کشیده به نشستن آنها را اشارت نمود . رفقا بکمال هیجان
بطرف کپتان نظر دوخته بودند . خود شانرادر پیش روی همان ذات خجسته صفاتی
که او را حامی پنهان نام نهاده اند ، و بارها بسایه لطف و عنایت او از پنجه مرگ وار هیده
اند می یابند بحیرت اند که آیا دین های شکر گذاری خودشانر ابچگونه و چه زبان ادا نمایند.
علی الخصوص پانقروف و ناب بسیار متحیر و مبهوت مانده اند چرا که آنها حامی پنهان
را در خیالخانه دماغ خود شان از انسان ها و عالم بشریت برتر وعالی تريك چیزی قرار
داده بودند. حالا نکه در ین وقت به پیش روی خود مانند خوديك انسان و بشر میبینند!
رفقای مهندس بغیر از ژه ده ئون ازینهم خیلی بحیرت افتاده اند که آیا کپتان نمورا
مهندس از کجا میشناسد ؟ و کپتان نمو بمجردی که اسم خود را شنید چرا بحیرت از جای
خود برخواست ؟
کپتان مهندس را خطاب نموده گفت :


– ( ٤٤٧ ) –

– معلوم شد که اسم مرا میدانید ؟
– بلی میدانم ، حتی نام این کشتی خارق العاده که اختراعکردهٔ دست مهارت خود
شماست و در زیر بحر بیکصورت محیر العقولی حرکت میکند نیز میدانم .
– نوتیلوس ! نی !
– بلی ، کپتان ! نوتیلوس !
– اما اینراهم میدانید که من کیستم ؟
– بلی میدانم !
– حالا نکه مدّت سی سالست که من با جمعیت بشریه یکقلم قطع منا سبات کرده
در ژرفهای بحر زیست میورزم و هیچکس به احوال من خبر ندارد، ومنهم بهیچکس
سر خود را فاش نکرده ام . آیا سر مرا که فاش کرده خواهد بود ؟
– يك آدمی که با شما در باب فاش کردن سر شما وعده نداده بود !
– مبادا آن عالم فرانسوی که پیش از شانزده سال به تصادف در کشتی من افتاده
بوده نباشد ؟
– تمام ! خوب شناختید ! خود اوست .
– اما من میپندارم که آن فرانسیس و رفیق او در هنگامیکه نوتیلوس در گرداب
مدهش « مائیلستروم » در امده بود از کشتی بدریا افتاده غرقشده بودند !
– بلی افتاد نرا افتادند ولی هلاک نشدند ، و به اروپا آمده بعنوان ( بیست هزار
فرسخ سیاحت در زیر بحر ) يك اثری نشر کردندو سرگذشت شما و احوال نوتیلوس را
دران نوشتند .
– اما او یکچند ماهه سر گذشت مرا خبر دارد !
– اما بهمانقدر سر گذشت نیز نام شما را و کشتی شما را بماشتا ختاند. توانسته است !
– بلکه مرا از عاصیان و جنایتکاران بزرگی برقم داده خواهد بود ؟
مهندس جواب نداد ! کپتان باز پرسید که :


- ( ٤٤٨ ) -

— افندی ! آیا همچنین نیست ؟
— احوال ماضی شما را تفسیر کردن نمیخواهم . تنها اینقدر میدانم که در جزیرهٔ
لينقولن بیکطرز غریبی افتادیم . از طرف یکدست عالیجنابی همیشه حمایه و محافظه
شدیم . و همه ما مدیون شکران آن حمایه میباشیم . وبجان و تن خود را مجبور و مرهون
احسان او میشماریم . و اینرا هم میدانیم که آن دست مبارکی که ما را حمایه کرده دست
جناب کپتان نمو میباشد !
— بلی منم !
مهندس و رفقا بر پا خواستند . و بحامی معلوم خود عرض تشکر کردن خواستند .
ولی کپتان نمو بآنها به نشستن اشارت کرده گفت :
— سخنان مرا بشنوید بعد از ان هرچه که میکنید مختارید .
کپتان اینرا گفته و در حالتی که ضعف و ناتوانی برو مستولی بود . و نفسش در هر
چند کلمه بند میشد همه قوت واقتدار خود را جمعکرده بحکایت سر گذشت خوددوام
ورزید. در اثنای حکایت چند بار از خود در گذشت مهندس وژه ده نون در باب بهوش
آوردن او خدمت کردند . وسکوت نمودنش را رجا نمودند ولی اوسر گذشت خود
را ناتمام نمانده گفت :
— بیهوده زحمت مکشید. میدانم که حیاتم به انجام رسیده است بگذارید که حکایت
خود را تمام کنم تا که تهمت جنایتکاری که بر من بسته شده بوجدان صاحبان وجدان
حواله شود که حقست یا نا حق !
خلاصه حکایهٔ کپتان نمو چنینست که :
«کپتان نمو برادرزادهٔ سلطان تیپو که محارب مشهورهنداست میباشد . بعد از انکه
بدروکاکایش جنگهای خونریزانهٔ بسیاری با انگلیزان نموده شهدای معرکه گردیدند
کپتان نموکه اصل نام او «پرنس داقار» است بسن سیزده سالگی با ثروت جسیمه برای
تحصیل به او روپا آمده تا بسن سی سالگی بتحصیل علوم وصنایع حصر دقت وصرف


- ( ٤٤٩ ) -

مقدرت نمود . و چون ذكا و استعدادش بدرجة فوق العاده بود در هرفن و هرصنعت معلو
مات خود را بدرجة اعلا رسانید .
«پرنس در هر طرف اروپا گردش و سیاحت کرد و در هیچ وقت و هیچ جا بمحلات
ذوق و عشرت موجود نگردید . همیشه در اطوار و اوضاعش جدیت و فضیلت رو نما بود .
«پرنس واقار از یکچیزی متنفر و بیزار است که آن نفرت او را به این حالت گرفتار
آورده . موجب نفرت او خاك انگلتره وملت انگلتره است .
«ازین معلوم میشود که پرنس واقار عداوت و خصومترا با انگلیزان از پدروعم خود
دو چندان بیشتر و پیشتر برده است . پرنس واقار در جملۀ صنایع موجوده کسب مهارت
نمود، فنون طبیعیه را بدرجهٔ فوق العاده پیشبرده است .
«پرنس واقار متفقن اگر چه در ظاهر حال يك اروپائی تمامی بنظر می آید اما در حقیقت
حال از دل و جان قلباً و فكراً يك هندیست . حرص انتقام . ودفع كردن انکلیزانرا
از هندستان ، و باز نشستن بر تخت حکومت هندستان بجای گذشته گان هیچ گاهی از دل
پرنس واقار نبرآمده ونمیبراید .
«بنابر همین فکر و آرزو درسنهٔ ١٨٤٩ از اروپا به هندستان آمده با دختر يك هندیی
که او نیز مانند خود پرنس از انگلیزان متنفر و جگر خون بود عقد ازدواج نموده باین
زوجهٔ خود اگر چه چند سال خیلی بخوبی گذران و سه اولاد نیز از و بدنیا آمد ولی
این سعادت عایلهٔ نیز حرارت حرص انتقام او را تسکین نتوانست .
«پرنس هر طرف هندستانرا گردید . اعوان و انصار بسیاری برای خود پیدا کرده
وخود بسر کردہ گی آنها بر آمده با انگلیز اعلان حرب ورزيد ، ومهاجمات عمومیهٔ
خونریزانه که در سنۀ ١٨٥٧ انگلیزانرا سراسیمه ساخته بود سبب یگانهٔ آن محاربات
پرنس واقار بود .
«پرنس واقار بقدر یست بار حیات خود را به تهلکه انداخت ، و ده بار زخمی شد اما
عسکرش يگان يگان هدف گلهٔ انگلیزان گردیده به آرزوی خود موفق و کامیاب نشد .


- ( ٤٥٠ ) -

« نام پرنس اقار بهر طرف مشهور گردید. حکومت انگلیز هر کسیکه پرنس را کشته وسر اورا بیارد مبلغ بسیار گزافی وعده داد . اما کسی پرنس را نیافت . ولی زوجه واولادهایش در راه اوقربان رفتند .
« پرنس تنها مانده بکوهستان دکن خود را کشید درانجا باقی مال وثروت خودراجمع کرده بابیست نفر عونۀ صادق خود بیکطرف مجهولی برفت .
« آیا پرنس بکجا رفت ؟ پرنس بیکی از جزیره های خالی بحر محیط رفت . درانجا بنابر ترتیب واختراعات خویش بساختن يك وابوری که درزیر بحر حرکت ورفتار کند آغاز نهاد . ازقوۀ الكتريك استفاده کردن خواست . بران هم موفق آمد . برای گرم کر دن وحرکت دادن . وروشن ساختن الکتريكرا استعمال نمود. در زیر بحر مأکولات مشروبات ، ملبوسات ، اشیای قیمتدار ازهرنوع بكثرت موجود است .پس کسیکه دران جا زیست نماید بمددگاری قطعات مسکونه هیچ احتیاج ندارد . على الخصوص که ثروت وسامان کشتیهای قضا زدۀ غرق شده را نیز بتمامها مالك ميباشد .
« پرنس وابورخودراساخت. و چنانچه دلخواه او بود کامیاب آمد. نام وابورخود را نوتیلوس ، ونام خودرا کپتان نمو نهاده در زیر بحرها غوطه خورده برفت .
« بسیارسالها کپتان کرۀ زمین را ازيك قطب به ديگر قطب واز شرق بغرب طولاً وعرضاً دورنمود اشیای بسیار نفیسه واموال كثيرة بدست آورد.سفینه پرازطلا ئيكه در سنۀ ۱۸۰۲ در دریای ویغو ازمال اسپانیا غرق شده بود همۀ آن طلا ها را کپتان بدست آورد .
« در حالتیکه با مردمان روی زمین اصلا و قطعاً هیچ اختلاط ومناسبت نداشت و هیچ خیال دیدن مردمان روی زمین را آرزووهوس نمیکرد در سنۀ ١٨٦٦ در وابور اوسه نفر آدم افتاد که یکی ازینها عالم فرانسوی و یکی نوکر اوويكي صياد ماهی از ملك کانادابود یکی از کشتیهای زرهپوش دولت امریکا برای گرفتن نوتیلوس مامورشده در بحر چین راه را بر نوتیلوس گرفته بود. نوتیلوس نیز مجبور گشته دنبالۀ کشتی زرهپوش


- ( ٤٥١ ) -

مذکور را بشکست تادربى او آمده نتواند. در اثنای اینمصادمه این سه نفر مذکور در کشتی نوتیلوس افتاده بودند .
« کپتان این سه نفر را اگر چه برروی زمین برآورده رها میتوانست دادولی بسبب افشا نشدن اسرار خود اینکار را نکرد. و درسفینه خود محبوس نگاهداشت بدایع بحریه را در ظرف هفتماه به آنها نشان داد .
« در سنة ١٨٦٧ نوتیلوس در گرداب مایلستروم افتاده این سه نفر بازورچه خود نوتیلوس فرار نمود . کپتان بگمان اینکه از گرداب مذکوررهایی یافتن محالست در پی اینها نیفتاد و محقق دانست که غرقشده اند . و تابه ایندم ازین خبر معلومات نداشت که آنها رهایی یافته اند و در اوروپا سیاحتنامة هفتماهة نوتیلوس را نشر کرده اند .
« بعد از رفتن آن سه نفر کپتان بازسیاحتهای بسیاری درزیر بحر اجرا نموده عمر گذرانید. امارفته رفته عمله و عمله اویکانیکان وفات یافته در قعر بحر محیط برتپه های قورای مدفون گردیدند تا آنکه آخرالامر کپتان در نوتیلوس تنها بماند .
« درین اثنا عمر کپتان هم بشصت رسیده بود . تنها بسر خود نوتیلوس را در همین مغاره زیر جزیره لینقولن که آنرا حوضه قرار داده بود آورد که حالاهم در انجاست .
« کپتان از مدت شش سالست که سیاحت و گردش زیر بحر را ترك داده در همین مغا ره آرام گرفته است . و منتظر مرگ خود نشسته است . پیش از سه سال يك روزی بودکه کپتان لباسهای اختراعکرده کی زیر در یا رفتن خودرا پوشیده در دریا گردش داشت که افتادن مهندس را از بالون مشاهده کرد لهذا اور ابعداز انکه بیهوش شد از در یاراور ده در مغاره تپه های ریگ رسانید ، وسگ اورا پشمینه هارسا نیده رفقا را بحال او آگاه گردانید .
«کپتان این قضا زده گان جزیره لینقولن را از زیر نظر دقت دور نگرفت . لکن خود را بهیچصورت بآنها نشان دادن نخواست . بسان دید که این آدمان خیلی ناموسکاروبا همديگربيك اخوت محبنگارانه مربوطند لهذادست معاونت خودرا از انها دریغ ننمود.


- ( ٤٥٢ ) -

«کپتان در هرچند روز یکبار لباسهای دریائی خود را پوشیده از زیر بحر بپناه غرا
نیتها و برآمده از احوال و مکالمه مهاجران خبر میگرفت . کشتن دوغونق و بالا پرانیدن
توپر از تالاب نیزکپتان بعمل آورر . صندوق اسبابر ا در دماغۀ بیصاحب نیز او نهاده .
کشتی شانرانیزاوبه امدادشان رسانیده بوزینه گانرانیز اوبواسطۀ مجلی الکتریک از غرا
نیتها و زرانده و زینه را برای شان بپایان انداخته . احوال آیرتون را نیز او بمهاجران
خبر داده چرا که دانش خیلی بروسوخته کشتی سپیدی رهزنان را بواسطۀ تورپیل نیز
او بهوا پرانیده ، برای هار برکنین را نیز او آورده اشقیارابا تفنگ الکتریکی اختراعکر
ده کی خوداوهلاك كرده و آیرتون را از مغاره به آغل اورسانیده . والحاصل همه و
قایع غريبۀ اسرارانگیزی که در جزیره بوقوع آمده فاعل همۀ آنها کپتان نمو بوده که
امروز آن اسرار کشف گردید .
نهايت الامر خود را قریب الموت دیده برای بعضی نصایح مفيده واجرای بعضی
وصایا یا خط تلگرافی له خود آنرا تا به آغل رسانیده بوده مهاجران را طلب کرده است .
کپتان تا بدینجا سرگذشت خود را تمام نمود . در آخر حکایۀ خود گفت :
فرانسیستی که سیاحتنامه نوتیلوس خود را نوشته البته از بعضی جنایتهاى من
که در بات غرق کردنهای کشتیهای جنگی انگلیزی اجرا کرده ام نیز نوشته خواهد بود.
حالا شما سرگذشت مراشنیدید شما حکم بدهید که من آشکارا بحق کرده ام یا بنا حق؟
سیروس سمیت مرادکپتان رافهمیده سکوت کرد . اما کپتان بشدت فریاد برا
ورده گفت :
افندی ! بدان که من کشتی دیگر ملتی را غرق نکرده ام ، زرهپوشهای انگلیزرا
غرق کرده ام . آن انگلیزی که بوطن من، بملت من ، بقوم من ، بعايله من ظلم وغدر
و جنایت رواداشته . حالا دانستی ! حکم بده که من بحق کرده ام یا بناحق ؟
اینرا گفته و از شدت هیجان واضطراب ، وکثرت غم والم وبسیاری ضعف و
ناتوانی بیهوش افتاد . ژه ده ئون ومهندس ، ورفقا بمعاونت کوشیدند . بعد از کمی


- ( ٤٥٣ ) -

باز بحال آمده بيكصدای مستريحانه گفت :
- من از وجدان خود محجوب و شرمساری ندارم چرا که در دائره حقانیت حرکت کرده ام در بسیار جاها نیکی ها و خوبیهایی که از دستم می آمد اجرا کرده ام ، و به بدیهای بسیاری که به اجرای آن وجداناً خود را مجبور میدانستم نیز کوتاهی نکرده ام.
کپتان در صدا و سینه اش خفقانی حاصلشده بيك صدای خفه شده باز پرسید که :
- بحق کرده ام یا بنا حق ؟
سیروس سمیت دست خود را بسوی کپتان دراز کرده و بيك طور جدیت برورانه گفت :
- کپتان نمو ! محقق بدانید که حرکات عالیه و اعمال حقانیه بطرف حق عودت میکند، چرا که محل ورود آنهم از انطرفست. اما این بیچاره گانی که حالا در نجا بحضور شما حاضر اند و مظهر عنایت و معاونت شما گردیده اند آدمان ناموسکار حق شناسی میباشند که تا به ابد در غم شما سرشك حسرت خواهند بارید ، و نام مبارك شما را بزبان شکران و تمجید یاد خواهند کرد !
بعد از ان رفقا يكان يکان در پیش کلبه کپتان زانو بزمین زده دست کپتان را بوسه دادند . در چشمهای پیرمرد محترم سرشك حسرت و الم پدیدار گردیده گفت :
- فرزندان من ! حضرت خالق بر حق شما را مظهر الطاف ربانی خود گرداند .

باب هفدهم
فهرست

ساعتهای آخری کپتان نمو — طلبهای حالت نزع يك آدم — بدوستان يكروزه خود یادگار — تابوت کپتان نمو — مهاجران را نصیحت — دقیقه آخرین — در زیر بحر .

در ین اثنا صبح نیز پدیدار گردید ولی روشنی روز در مغاره اصلا دخول نمی یابد بلکه از روی ساعت پدیدار شدن روز را دانستند . دهن مغاره را آب مد دریا سراسر پوشانیده است . اما ضیای شدید الكتريك نوتيلوس دو چار ضعف نشده همه اطراف


- ( ٤٥٤ ) -
ضیا دار و پرتونثار است .
در حالت قپودان نمو آثار ضعف لحظه بلحظه در تزاید بود. رفقا از فکر برآوردن کپتان را از نوتیلوس و بردن بغرانیتها و زفراغت کرده بودند چرا که خود کپتان آرزوی مردن نوتیلوس و مردن را در آن بیان کرده بود .
در حالتیکه کپتان بحالت بیهوشی بود ژه ده ئون و سیروس به نبض و حالت او دقت کرده دیدند که شمع حیات نمو آهسته آهسته در خاموش شدن و ختام یافتن است ژه ده ئون گفت:
- چه چاره ! از دست ما چه می آید !
یا - اما نا خوشیش ختام یافتن حرارت غریزی ، سبب مرگش خاموش شدن آتش اوست !
آیرتون - آیا اگر او را بیرون کشیم، و بهوای صافی او را معروض داریم بلکه فایده کند.
مهندس - باین فکر افتادن جائز نیست . کپتان را راضی کردن بر برآمدن از نوتیلوس محالست ! در نوتیلوس زنده گانی کرده در آنجا میمیرد .
کپتان اینجواب سیروس را شاید که شنیده باشد که از جابر خواست و چشم خود را باز کرد . رفقا پیش شده متکاها را برای استراحت او در اطرافش گذاشتند . قپودان تکیه زده گفت :
-- خوب گفتی افندی ! من درینجا میمیرم ! بناءً علیه از شما يك طلب و آرزوی دارم.
سیروس سمیت سکوت را موافق دانسته منتظر سخن گفتن قپودان گردید . قپودان نمو در اول امر بر هريك از اشیای قیمتدار نفیسهٔ که در دالان موجود بود يك نظری گردانید گویا از این اشیای نفیسهٔ که از مدت سی سال با او الفت و آشنایی گرفته وداع آخرین خود را اجرا میکند. بعد از آن گفت :
-- افندیان ! آیا خودتانرا به تشکر کردن از من مدیون میشمارید ؟
- کپتان ! برای تمدید حیات شما فدا کردن عمر خود حاضر و آماده میباشیم !
- چون چنینست وصیت آخری مرا اجرا بکنید و درینخصوص و عدی دهید که باین


— ( ٤٥٥ ) —

سبب دین شکران شما ادا شود .
— وعده میدهم .
کپتان يك مدتی ساکت مانده بعد از ان سر بر اورده گفت :
— افندیان ! من فردا میمیرم ! آرزوی وصیت من اینست که قبر من نوتیلوس باشد بغیر از نوتیلوس دیگر تابوتی برای من نباشد . زیرا همه دوستان و رفیقان من در زیر بحر مدفونند . منهم در میان همین تابوت خود در زیر بحر دفن شدن میخواهم .
مهاجران سرهای خود را بوضع تواضع و احترام فرو آورده منتظر کلام کپتان گردیدند. کپودان گفت :
— افندیان ! بسخنان من خوب گوش نهید بعد از انکه فردا من بمیرم موسیو سیروس شما و رفیقان شما از نوتیلوس میبرائید زیرا همه ثروت و سامانی که در وابور من موجود است با من یکجا باید مدفون شود . بشما این صندوقچه را یادگار میدهم که در میان این صندوقچه بقیمت یکچند ملیون الماس و گوهر موجود است . الماسها را از میراث اجدادها ، و گوهر ها را از قعر دریا بدست آورده ام . باینقدر مبلغ شما بسیار وقتها بسیار کارهای نافع و مفیدی اجرا کرده خواهید توانست . فردا این صندوقچه را گرفته ازین دالان میبرائید . دروازه دالان را بدقت خوب مبندید . بعد از ان بر سطح وابور بالا میبرائید . وقتیکه از زینه بر سطح وابور برامدید گانهای دروازه زینه را نیز به بسیار دقت و اعتنا به بندید . بعد از ان در طرف دنباله کشتی رفته در دو طرف سکان وابور دو شیردهن بزرگی می بینید پیچ های شیردهنهای مذکور را باز میکنید ، و بجائیکی از وابور برامده در زورق خود می نشینید . آب دریا از شیردهنهای مذکور در مخزنهای مخصوصه زیرین نوتیلوس میدراید . نوتیلوس نیز آهسته آهسته در قعر آب فرو میرود .
درینجا سیروس سمیت یکحرکت مترددانه کردکه کپتان معنی آنرا درك کرده گفت:
— اندیشه و تردد مکنید زیرادر نوتیلوس بغیر از جسد بیجانی دگر جانداری نیست .


( ٤٥٦ ) -

سیروس ورفقای او به کپتان دیگر روی انکاری نشان ندادند زیرا وصیت آخری
اوست قبول کردن آن امریست ضروری! قپودان نمو گفت :
- خوب ! حالا وعده دادید یانی ؟
- بلی کپتان وعده دادیم .
کپتان در مقام تشكريك اشارتی کرده تنها ماندن خود را آرزو کرد . مهاجران
از دالان برآمدند. و در کتابخانه آمده یکقدری مکث و درنگ نمودند از هر گونه کتاب
های نادره نفیسه که بخانه را توا نکر یافتند بعد ها ر بر بر سطح واپور برامده يك قدری کر
دش کردند. سطح و اپور را بقدر ده پانزده قدم از آب بالا یافتند. بازیکقدری بطرف دنبالۀ
کشتی رفته يك كمرۀ کوچکی در انجاد یدند که آلات ماشین های عجیب وغریب الکتریکی
موجود بود . یکقدری پستر کمره سکان کشتی موجود بود که این آلات و ادوات ماشینها
محير العقول بود و ماشین بسیار عجیبی بود که ضیای الکتریکی از ان اخراج مییافت . و
نوتیلوس وقتی که در زیر بحر حرکت میکند تا بسیار جاها را پیش روی آن روشن میسازد.
مهاجران بعد از یکچند ساعتی که هر طرف و اپورر اسیر و تماشا کردند ، و در بدایع
صناعية آن حیران ماندند باز پس از زینه فرو آمده بدالان آمدند. قپودان نمو از بیهوشی
بخود آمده چشمهایش بدر خشیدن بود و در میان لبهايش يك تبسم لطيف وشیرینی پدیدار
بوده مهاجران به او نزديك شدند . قپودان گفت :
- افندیان ! بحقیقت که شما آدمان بسیار جسور و ناموسکاري هستید . برای تأمین
راحت ومعيشت خودتان متفقاً کوشش میورزید . من شما را بسیار دوست دارم . بد
هید دستهای خودتا نرا که بفشارم .
مهاجران یکان یکان پیش شده با قپودان دست دادند . قپودان گفت :
- بسیار خوب ! هنوز باشما چیزی گفت و شنودی دارم اولا این را از شما میپرسم که
آیا از جزیره لينقولن رفتن را آرزو دارید یانی ؟
پا نقروف – بلی . آرزو داریم اما بشوط بازپس آمدن!


- ( ٤٥٧ ) -

نمو - (به تبسم) آری شما جزیره را بسیار دوست دارید . چونکه به ثمره سعی و
غیرت خودتان معمور شده !
مهندس -- بفکر ما چنانست که جزیره خود را بحکومت خود یعنی امریکا پیشکش
و تقدیم نمائیم تا آنکه دولت متبوعه مارا در بحر محيط يك لنگر گاهی باشد .
نمو -- آفرین شما مردمان باغیرت و وطن پرستی میباشید باید که همچنین بکنید .
حالا که من از وطن خود مجدایی و حسرت در زیر آبهای سیاه بحر درین مغاره زیر
زمين ترك حيات ميكنم .
سیروس بمسیت پرسید که :
- آیا چیزی گفتن و وصیت کردنی بوطن خود دارید؟ بلکه در انجا دوستان و تعلقات
تان باشد .
نمو -- نی افندی ! هیچکس ندارم . عضو آخرین خاندان خود منم . باقی همه خاندانم
کشته تیغ ستم انگلیز شده اند. شما حالا باید چاره رفتن خود را از جزیره لینقولن به بینید .
یا- بلی، بنای ساختن يك كشتی بزرگی را داریم . اما اگر برویم باز خواهیم آمد چرا
که بسیار یادداشتها ما را به انجزیره مربوط دارد .
مهندس -- على الخصوص که قپودان نمو را در نجا شناخته ایم !
نمو -- بلی ، منهم در نجا به نوم ابدی خواهم ماند . اما ... اگر ...
کپتان سخن خود را تکمیل ننمود . تردد کرد ... و گفت :
- موسیوسیروس ! باشما تنها چیزی سخن گفتن میخواهم .
رفقای مهندس بیرون برآمدند . مهندس و قپودان بقدر نیمساعت تنها بماندند .
بعدازان باز رفقا را خواستند. ولی از مکالمه پنهانی خود بحثی نکشادند امروز نیز باینصو
رت گذشت .
زنده ثون دید که لحظه بلحظه شمع حیات قپودان نمو در خاموش شدنست و علامات
حالت نزع در و پدیدار است . اما هیچ عذاب و اضطراب نمیکشد بلکه رفته رفته خاموش


– ( ٤٥٨ ) –

میشود . از دهنش بعضی کله های که معنی آن فهمیده نمیشود میبراید .
یکچند دفعۀ دیگر باز مهاجر انرا خطاب نمود و تبسمهای شیرین شیرینی بسوی آنها
نموده دگر چیزی نتوانست بگوید .
بعد از نیمشب بیکساعت اثر حیات تنها در چشمهایش باقی مانده بود چشمهایش دفعتهً
بدرخشیدن آمده از دهنش این دو کلمه که :
( الله ! هندستان )
برامد . و بکمال آهسته گی و آرامی تسلیم روح نمود سیروس سمیت چشمهای پیرمرد
محترم را بپوشانید . هاربر و پانقروف بگریه کردن آغاز نهادند .
سیروس سمیت دست برداشته گفت :
– جناب حق تقصیراتش را عفو کند .
بعد از ان برفقا رو گردانیده گفت :
– برای استراحت روح این حامی عالیجناب خویش که بصورت ابدای او را غایب
کردیم دعا کنیم .

بعد از چند ساعت مهاجران به اجرا کردن وصایای کپتان نمو مشغول شدند .
سیروس و رفقای او صندوقچۀ گرانبهای یادگار قپودان نمو را برداشته از دالان مزین
و مکمل نوتیلوس برامدند . و دروازۀ دالان را بخوبی بستند ، و از زینه بر سطح و اپور
بالا برامدند و دروازۀ زینه را نیز با کمانهای محکم فلزی* آن بخوبی سد نمودند که یکقطره
آب از ان گذشته نمیتواند . بعد از ان در زورق نشسته در پس کشتی در جائیکه سکان مو
جود است آمدند . و دوشیر دهن بزرگیرا که در دو طرف سکان موجود بود باز کردند
نوتیلوس آهسته آهسته فرو آمده در آب غرق گردید .
مهاجران یکمدتی هنوز بروشنی ضیای الکتریک فرورفتن نوتیلوس را در زیر آب
تماشا کردند . لکن بعد از کمی ضیای الکتریکی ناپدید گردید که ازین معلوم شد که تابوت


- ( ٤٥٩ ) -

قپودان نمو یعنی وابور الکتریکی نوتیلوس در قعر دریا واصل کردید . مغاره مانند شب
تاريك تیره وتار کردید .
- باب هجدهم -
فهرست
ابتدا کردن بکارها - آغاز کردن سال ١٨٦٩ - علو آتش در سر
کوه - علامات نخستین اشتغال - مهندس و آیرتون در
آغل - مغاره داقار - قپودان نمو بمهندس چه گفته بود
صبح زودی مهاجران بکمال سکون وسکوت بطرف مدخل مغاره متوجه شدند
این مغاره را بنابریاد کار قپودان نمو « مغاره داقار» نام نهادند . رفته رفته روشنی مدخل
مغاره را دیدند. درین اثنا بحر چون بحالت جزر بود بکمال آسانی زورق آلومینیوم شان
از مدخل مغاره بیرون برآمد .
زورق را در دهن مغاره بايك ريسمانى بيك سنگي بستند . حتی با نقروف برسر
ریگهای کناره دریا زورق را خیلی خوب نشاند .
طوفان بادوباران از دور شنیده میشد ولی از جزیره لینقولن برطرف شده بود . اما
هوا هنوز به ابرهای کثیف سیاهی مستوراست . سیروس سميت بارفقای خود از مغاره
داقار برآمده از راهیکه آمده بودند بسوی آغل متوجه شدند . در راه تاب وها و برسیم
تلگرافی را که از کپتان بود جمع کرده میرفتند .
در راه خیلی کم سخن میزدند . وقایع مختلفه که در ین دوشب بربیچارگان پیش آمد
خیلی موجب هیجان واضطراب شان گردیده است. حامی مجهولی که بایندرجه لطفها
وعنایتها در حق مهاجران اجرا مینمود پس ازین موجودنیست بلکه خوداو و نوتیلوس
در قعر بحر عميق بخواب شیرین ابدی رفته است . بناءً علیه مهاجران خودشانرا از
اول خیلی تنهاتر وبیکس تر می بینند ، وعجزوناتوانی بحسابی در خودمشاهده میکنند .
آنشب را در آغل گذرانیده فردا بساعت نه درغرانیتپهاوز آمدند.سیروسسمت


-( ٤٦٠ )-

بساختن کشتی از اول زیاده تر صرف همت نمودن گرفت . که میداند که در آینده چه
خواهد شد بهمه حال يك کشتی محکمی بدست داشتن ضرورتست. هیچ نباید تا بجزیره
تابور رفته يك کاغذی برای لارد کولناروان گذاشتن لابد و ضروریست و هم باید پیش
از رسیدن زمستان کشتی حاضر شود . لهذا هر شش نفر رفیق بکمال جد وجهد از صبح
بسیار وقت تابشام تاريك کار میکنند . آخرهای سنهٔ ١٨٦٨ به این کارها گذشت. بعد
از یکنیم ماه قبورغه ها و کنارهای کشتی بتمامها ساخته شد . هنوز از حالا معلوم میشد
که این کشتی که بر نقشهٔ مهندس بنایافته تا بسیار جاها در موجهاى دریا تاب آوره مقاومت
خواهد گردید . على الخصوص پا نقروف از همه کس زیاده تر بکار کشتی سازی مشغول
میشد . هرگاه یکی از رفقا تیشه را گذاشته تفنگ را برای شکار بدست بگیرد در حال
به سر جنبانی وغرغر آغاز مینهد .
هوا همیشه بارانی و برابر است . حتی روز اول سنهٔ ١٨٦٩ بيك هوای طوفانی پر
بادو بارانی آغاز نهاد . در اطراف جزیره در بسیار جاها صاعقه ها افتاد . در روز سوم
کانون ثانی هاربر بطرف کوه فرانقلن نظر کرده دیدکه از دهنهٔ تنورهٔ ذروه وولكان
يك دود بسيار کثیف و سیاه بهوا شده است . هاربر بدیگر رفقا اخبار کیفیت نموده رفقا
نیز دیده اظهار حیرت کردند پانقروف گفت :
- کوه ما از بخار پرا نیدن به تنگ آمده حالا بدود کشیدن آغاز نهاده .
بواقعیکه در بنبار این دودخیلی دهشتناك است پیش ازین از غلیان مواد معدنیه بخار
میبرامد اما حالا از در گرفتن مواد مذکور بقدر هفتصد قدم بلندی وسه صد قدم ستبرى
يك دود بسیار کثیف وغلیظی بر می آید . ژه ده ئون گفت :
- معلومست که اوجاق در گرفت .
ها - چه کنیم ! خاموش کردن آن بدست ما نیست !
سيروس بكمال دقت بذروهٔ جبل نظر کرده بر فقاکفت :
- دوستان من ! تبدلات بسیار مهمی در جزیرهٔ ما بوقوع خواهد آمد . خودرا


- ( 461 ) -

بازی دادن بیهوده است . معلومست که وولکان به این زودیها مواد مذاب گشته معدنیۀ خود را بمیلان خواهد آورد .
پا ـ خیلی خوب است ! او میلان میکند ما هم كف بهم میزنیم . درین نقطه مهم چیست؟
درین اثنا آیرتون گوش خود را بر زمین نهاده و یکقدری گوش کشیده گفت :
بعضی صداهای مدهشی از زیر زمین میشنوم ! مهاجران نیز گوش نهاده شنیدند که بواقعی بعضی صدا های بسیار مهیبی می آید . پا نقروف گفت :
این چیست؟ کوه به آتش فشانی آغاز کرده هر قدر که دلش میخواهد آتش بیفشاند بماچه ؟ ما برای آتشفشانی او از کار خود چرا پس بمانیم ! کشتی ما باید که بعد از دو ماه بدریا شناوری کند .
بنابرین دعوت پانقروف رفقا از کوه صرف ذهن کرده باز پس بکار خود سرگرم شدند . امروز که سوم ماه کانون ثانی بود مهاجران بلا توقف کوشش کردند و به کوه فرا نفلن مشغول نشدند . اما گاه گاه دود آنقدر بلند میشد که ضیای شمس را سراسر ستر میکرد ، و روی هوا سیاه میشد . مهندس خیلی اندیشه ناکست . از انرو میخواهد كه يك آن اولتر كشتی به اتمام رسد .
بعد از طعام شام هاربر وسیروس و ژه ده ئون بر تپۀ منظره وسیعه برامدند تا بینند که کوه بچه حالست از همه پیشتر هاربر رسیده فریاد برآورد که :
کوه آتش میفشاند .
از قلۀ کوه فرانقلن که بقدر ده میل مسافه از غرا نیتیهاوز دور است بلا فاصله شعله های آتش با خاکستر و دود و بخار معدنهای آب شده در بالا برامد نست مهندس گفت:
وولکان رفته رفته کسب دهشت میکند فکره مهندس آنقدر مشغول بود و آن قدر متفکر و اندیشه ناك مینمود که ژه ده ئون نیز به اندیشه افتاده پرسید که :
آيا يك تهلکۀ از آتش فشانی کوه فرانقلن بر جزیره می بینید که اینقدر متفکر هستید ؟


— ( ٤٦٢ ) —

مهندس — هم بلی ، هم نی .
ژه — یعنی چه تهلکه خواهد بود ؟ در هر جائی که کوه آتش فشان موجود است از
دو سه چیز آن اندیشه میشود که یکی از زلزله شدیده که خانه ها را خراب میسازد حال
آنکه جزیره ما از ان اندیشه ندارد ! دوم ریختن خاکستر بسیار که از انهم برای ما بیم
بسیاری نیست ، سوم سیلان یافتن لاو که برای آنهم مجراهای بسیاری از قديم بر سطح
مائل کوه بطرف دماغه و حوضه ماندیبول موجود است که از انجا لا و جاری شده خواهد
رفت. و بما چیزی ضرری نخواهد رسانید . پس اندیشه و اندوه شما را ندانستم که از چیست؟
— من هم ازینچیز ها آنقد راندیشه ندارم اما دیگر چیزی هست که بسیار مهلك و
مدهش دیده میشود !
— مثل چه ؟
— حالا چیزی گفته نمیتوانم ! تا یکبار رفته کوه را به بینم . بعد از ان بیان رأی خواهم کرد!
ژه ده نون سکوت کرد سه روز دیگر نیز گذشت مهاجران بکمال سعی و غیرت در
انشای سفینه میکوشند علی الخصوص مهندس بی آنکه سبب آنرا بنمایاند خیلی استعجال
میورزد . زروه فرانقلن همیشه بطبقه های دود و شعله های کثیف مستور است .
بعضی سنگپاره های آتشین شعله ریز از دهنه کوه آتش فشان بکمال شدت بجو هواپریده
باز در مجرا می افتاد که صداهای پردهشت کفیدن آن سنگها دهشت بخش دلها میگردید .
پانقروف میگفت :
— دیو پر هیبت ما سنگ بازی را بنا نهاد .
اگر چه از کوه سنگپاره های آتشین بزرگی در پریدن هست ولی هنوز از سیلان
مدهش لاواثری دیده نمیشود . معلومست که هنوز مواد مذابه معدنیه که بحرارت مر
کزیه ارضیه آب شده اند تا بدهن مجرا نرسیده اند .
مهاجران با وجودیکه بساختن کشتی خود حصر وجود کرده اند ولی بازهم بعضی کار
های ضروری دیگر نیز دارند که آنهم بسعی و غیرت خود شان محتاجست . مثلا به آغل


- ( ٤٦٣ ) -

رفتن و حیواناترا سر پرستی کردن لازمست لهذا در بخصوص قرار داده شد که فردا آیر
تون به آغل برود . مهندس گفت :
- آیرتون ، چون فردا به آغل میروی منهم با تو خواهم رفت .
پانقروف گفت :
- اوه ، موسیو سیروس ! کار کشتی سازی که از همه ضرورتر است بر فتن شما دفعة
چهار دست از آن برداشته میشود .
- ضرر ندارد پانقروف اینهم ضرور است . چرا که من میروم تا بدانم که کیفیت
کفیدن کوه آتش فشان بچه درجه است ؟
روز دوم بوقت صبح آیرتون و سیروس بعرابه خود سوار شده بسرعت بسوی
آغل متوجه شدند . جو هو ا علی الخصوص بر سر کوه فرانقلن به ابرهای کثیف و
غلیظی محاطست که هر گاه بدقت نظر کرده شود آن ابرها از خاکستر غبارات معدنیه
متشکلست. بواقعیکه غبارهائیکه از وولکانها میبراید ماه هادر میان ابرها میماند . مثلا در سنهٔ
۱۷۸۳ وقتی که کوه آتش فشان جزیرهٔ « ایسلانده » به آتشفشانی آمده بود ابرهای
که از غبارات معدنیه متشکل بود تا بقدر یکسال در جوهوا باقی بود .
سیروس و آیرتون چون به آغل تقرب نمودند بارش خاکستر سیاهی را دیدند که از
هوا میریزد اما با دچون از طرف غربی در وزید نست غبار مذکور را بسوی دریا میبرد
آیرتون گفت :
- اما این عجب است !
- عجب نی بلکه مهلك است . چرا که این دلیل درجهٔ شدت وولکانست .
آیرتون به آغل در آمده خدمت بزها و گوسفنداترا بدید . حیوانات خیلی رم
خورده و برهیجان دیده میشدند سیروس سمت سطح مائل شرقی کوه را دور کرده
تا بجائیکه معدن کبریت را دیده بودند آمد .
تبدلات بسیار در انجا دیده میشد، در اوایل يك ستون بخار کبریتی میبرامد در ینوقت


- ( 464 ) -

بقدر سیزده ستون بخار مشاهده میشود . مهندس هرچه نظر کرد از لاوا اثری ندید . سطح مائل شمالیرا نیز گردش کرد اگرچه از جریان لاوا اثری نیست ولی زمینها بتمامها باغبا رات معدنیه پوشیده شده است . بعد ازان مهندس به آغل برگشت . در راه بر صداها و ولوله هائیکه از زمین بر می آمد دقت مینمود . آیرتون مهندس را منتظر بود مهندس گفت:
- يك فانوس بگیر که برویم .
آیرتون فانوسرا گرفت عرابه را و حیوانا ترا در آغل گذاشتند و دروازه را بخوبی بسته بسوی ساحل دیوار مانند شرقی روانه شدند . دورفیق بر زمینهائیکه با غبار معدنی مستور بود براه افتادند . در اطراف از مرغ و چارپا هیچ اثری دیده نمیشود . گاه گاهی که باد غبار را بر میداشت دو رفیق با دستها ادهن و بینی خود را میبستند . مهندس و آ یرتون بکمال زحمت قطع مسافه میکردند . چنان کمان میشد که گویا شعله های کوه آتش فشان يك قسم كلی مولد الحموضه هوای نسیم را سوختانده باشد که برای تنفس غیر کا فی دیده میشد . در هر صد قدم يكبار به تنشق مجبور میشدند تا مانده گی خود را برآورند . تا آنکه دو ساعت بظهر مانده بلب دیوار ساحل بلند رسیدند . و از انجا بر راهیکه پیش از ان بنا بر دعوت کپتان نمو فرو آمده بودند تا بکنار آب خود را رسانیدند . سیروس و آ یرتون بالا زحمت مدخل مغاره داقار را پیدا کردند . مهندس گفت :
- زورقچه آلومینیوم آیا بجای خود است ؟
آیرتون زورق را کشیده گفت :
- بلی در نجاست !
- سوار شویم .
هر دو رفیق نشستند . آیرتون فانوس را در داد بطرف بینی زورق آویخت . و پرها را بدست گرفته و مهندس نیز سکانرا بدست داشته داخل مغاره گردیدند .
نوتیلوس حالا در میدان نیست که داخل مغاره را ضیادار کند . نوتیلوس اگرچه در قعر بحر هنوز درضیا باشی خواهد بود اما آن ضیا تا بسطح آب نمیرسد . در داخل


- ( ٤٦٥ ) -

مغاره در اول امر يك سكوت و سكونت کلی پیدا بود اما هر چه که پیش شده میرفتند بعضی
صداهای مدهش و خفه و پرهیبتی از پشت دیوارهای مغاره مانند صوت رعد میبرآمد .
مهندس گفت :
- اینست صدای مدهش کوه آتش فشان !
بعد از کمی در داخل مغاره بوهای گوگرد و دیگر اجزای کیمیاویه معدنیه نیز به بینی
شان رسید . هوای داخلی مغاره بمقدار کلی با این غازها مخلوط بود .
مهندس یکقدری بتلاش افتاده گفت :
- اینستکه قپودان نمو از يخمشیله میترسید .
بعد از بیست و پنچدقیقه زورق بمنتهای مغاره رسید مهندس بطرف بینی زورق برپا
خواسته فانوس را بسر دیوارسنگی آخر مغاره نزديك كرد. آیا کلفتی و ستبری این دیوار
چقدر خواهد بود ؟ اما از صدائیکه از پشت دیوار مغاره میآید چنان معلوم میشود که
دیوار بسیار کلفت نیست .
مهندس اطراف دیوار از هر سو مشاهده و ملاحظه کرد. دید که از بعضی چاکها
و سوراخها دود بسیار سیاهی در برآمدنست . مهندس یکمدتی ساکت مانده به اندیشه
فرو رفت . بعد از ان گفت :
- راستست ، قپودان در ینباب حق داشت اینست که تهلكه مدهش در بجاست !
آيرتون هیچ چیزی نگفت اما بنابر اشارت مهندس به برکشی آغاز نهاده بعد از
نیمساعت از مغاره دا قا بر برآمدند .
- باب نوزدهم -
فهرست
رأى سيروس سميت - زیارت آخرین به آغل - معارضه آب و آتش -
از جزیره چه باقی میماند - شبهای ۸ و ۹ ماه مارت .
مهندس آنشب را با آیرتون در آغل گذرانیده روز دیگر هر دو رفیق بگرانیتها وژ


- ( ٤٦٦ ) -

برگشتند . مهندس رفقا را جمع نموده بیان نمود که :
- ای دوستان! مجبورم برینکه بشما يك خبر کدورت اثر بسیار مدهشی را خبر بدهم.
و آن خبر اینست که جزیره لینقولن با کره ارض تا به آخر یکجا باقی نخواهد ماند . يك
سبب بسیار عجیبی جزیره را محو خواهد کرد ! بر طرف کردن این سبب داخل قوت و
اقتدار بشر نیست . وهم آن سبب در درون خود جزیره است .
رفقا ازین سخن مهندس محیرت افتاده اولا یکی بسوی دیگر خود، و بعد از ان همه کی
بسوی مهندس دیده ژه ده ئون گفت :
- ازین سخن شما چیزی مفهوم نشد . مهربانی کرده مسئله را واضح بفرمائید تا دانسته
شویم !
م - بسیار خوب ایضاح میکنم ! بلکه همان چند سخن قپودان نمو را که بمن گفته بود
بشما تکرار میکنم .
ژ - خوب قپودان نمو بشما چه گفته بود ؟
م -- قپودان نمو گفته بود که جزیره لینقولن قریباً از بیخ و بن بر افتاده محو و
خراب میشود .
یا - اینچه سخنست ! جزیره چسان از بیخ و بن محو و خراب میشود ؟
م - یا نقروف ! تو یکبار سخن را بشنو که کپتان نمو بمن چه گفته بود ، و منهم در
مغاره داقار چه کشف کرده ام بعد ازان خواهی دانست که چیست ؟ مغاره داقار تابزیر
مجرای کوه آتش فشان پیش رفته است ، و با مجرای مذکور بيك ديوار سنگی از هم جدا
شده است که این دیوار هم از حالا بعضی چاکها و شکافته گیهایی پیدا کرده که از انهم
بعضی بخارها و دود ها در برآمد نست ! منهم دیدم که این چاکها و این دیوار به تضییق و
فشار داخلی مقاومت و توانایی نکرده از هم می کفد و آبهای بحر ب داخلی وولکان
هجوم و یورش میبرد .
یا - خیلی خوب ! ازین بهتر چیست ؟ آبهای بحر در و ولکان هجوم میکند. آتش هم


- ( ٤٦٧ ) -

خاموش میشود . کار هم باینصورت بخوبی بانجام میرسد . ما هم از بیم آتش فشانی کوه فرا نفلن وامير هيم والسلام !
م – بلی بلی، از کوه آتش فشان نی بلکه از غم تمام جزیره بکلی واخو اهيم رهيد. یعنی دیوار مغاره از هم پریده آبهای دریا در وولکان درامده جزیره لینقولن بر هوا شده از هم پاره پاره میگردد .
مهاجران جواب ندادند درجهٔ شدت تهلکه را درك كردند. چرا که سیروس در ينباب اصلا مبالغه نکرده بود زیر ا این معلومست که هر گاه در داخل کوه آتش فشان آب دراید آن آبها به مقابل آن هزاران درجهٔ حرارت هیچ تاب آور مقاومت نگردیده در آن واحد به بخار بسیار شدیدی منقلب میشود. و ماننديك ديگی که آتش آن زیاده شود همه محیط خودرا دفعتهً از هم کفا نیده پاره پاره میشود .مثلاً اگر آبهای بحر سفيد در کوه آتش فشان « آتنا » در آيد جزيرهٔ بزرگ « سيجليا » در آن واحد از هم می کفد.
حالا دانسته شديد که دوام حیات جزيرهٔ لينقولن بر مقاومت وتوا نائی دیوار داخل مغاره موقوفست . آیا دیوار ، امروز، فردا، بعد از یکهفته یا بعد از يكروز، يا بعد از يك ساعت یا پنج دقیقه شکافته شود ؟ معلوم نیست !
مهاجران از غم جان خود زیاده تر بغم جزیرهٔ خود متألم شدند . و بی آنکه ماتم تهلکه حیا تهای خود را بیند یشند به اندیشه مصیبت جزیرهٔ خودشان افتادند که اینقدر مد تها ایشانرا در آغوش شفقت خود پرورانیده و به اینقدر سعيها وزحمتها بدرجهٔ اعمارش رسانیده اند با ینصورت فجیعه مدهشه دفعته محو و ناپدیدگردد ؟ پاقطروف قطرات سرشك خود را که در میان مژگا نهایش جمع آمده بود گرفته نتوانست .
مکالمه بقدر یکساعت دیگر دوام کرد . برای چاره های خلاص خود ازهر جهت سعی و کوشش را مفقو د دیدند مگر اینکه در کشتی سوار شده از جزیره برا يند . لهذا میباید بکمال سرعت کشتی را به اتمام رسانند . هرکس بکار کشتی مشغول گشتند. دیگرکار ها رابکفلم ترك كردند. بلی کاشتن، ودرودن ، وحیوان پرورانیدن ، و ابنیه ساختن بی


- ( ٤٦٨ ) -

غیره بعد ازین چه بکار خواهد آمد ؟
همه اوقات خود را بکار کشتی حصر نمودند. تا به بیست و سوم کانون ثانی نصف کشتی تخته بندی گردید. تا به اینوقت در ذروۀ جبل يك تبدلات عظمیۀ بعمل نیامده بود. اما در شب بیست و هفتم کانون ثانی در حالتی که مهاجران در غرا نیته اوز بودند. بنا گهان یکصدای دهشت انتهای پر هیبتی برآمد . بگمان آنکه جزیره بر هوا گردید به تلاش و چابکی از غرا نیته اوز فر و آمدند .
از نیمشب دو ساعت گذشته بود . روی هوا را آتش گرفته بود قسم مخروطی مر تفعی که از اصل کوه به بلندی هزار متر و مانند شاخی بلند شده، و دهنۀ تنوره وولکان را تشکیل داده، و در اوایل ورود مهاجران بجزیره مهندس پاها و بر در آن درآمده بودند همین قلۀ مذکور که به ثقلت هزارهـاهزار بلکه ملیونها ملیون خروا رو به بلندی هزاره ترو می آمد به تضییق و فشار مواد مذابۀ معدنیه که آنر الاو میگویند تاب آو ر مقاومت نگردیده ماننديك گله توپی بهوا پریده است ، و بعد از انکه بقدر صد صد و پنجاه مترو بهوا بالابرا مده پاره پاره گردیده به اطراف جزیره افتاده است . بعد از پریدن این ذروه دهنه مجرا خیلی فراخی پیدا کرده بجو هوا آنقدر آتش ها میبرامد که بسبب انعکاس ضیا چنان گمان میشد که هوای محیط را یکقلم آتش گرفته است . درین اثنا مواد مذابۀ معدنیه بکمال شدت از مخرج وولکان خروج و از اطراف کوه ریختن گرفت . و چنان معلوم میشد که کوه فرانقلن را از هر طرف مارهای آتشینی احاطه کرده است . آیرتون فریاد برآورد که :
- آغل ، آغل !
بواقعیكه لاوها یکسر بطرف آغل هجوم آورده به سیلان آمده بود . چرا که بعد از پریدن ذروه مجراهای نو برای جریان لاو پیدا شده بطرف قسم مثبت جزیره لاوها بسیلان آمده است .
بنابر فریاد آیرتون بچابکی تمام او ناقاها را بعرا به بسته بسوی آغل روانه شدند .


- ( 469 ) -

فکرشان همان به آغل رفته حیواناترا آزاد کردند. سه ساعت از نیمشب گذشته به آغل واصل شدند. حیوانهای بیچاره بکمال اضطراب بناله وفغان آمده بودند. بزودی تمام دروازه ها را باز کردند. حیوانات بیچاره خود را همان به بیرون انداخته بفرار شتاب کردند. بعد از یکساعت لاوها به آغل هجوم نمود. مجرای آب كوچك آغلرا به بخار تحویل داد. در مدت بسیار کمی از آغل اثری باقی نماند دیوارهای تخته یی و چپری های طویله حیوانات را سوختانده محو گردانید از آغل هیچ اثری باقی نماند. مهاجران اگر چه برای کشادن دیگر مجرا برای لاو و آغلرا رهائی دادن کوشیدند. ولی وا اسفا که انسانها از علاج اینگونه آفاتها عاجزانند.
صباح شد. مهاجران دیدند که لاوها یکسر بسوی قسم منبت جزیره در جریان آمده بیشه زار اینطرف نهر مرسی را سوختانده میرود. و رفته رفته ممکن است که همه جنگلرا سوختانده تپه منظره وسیعه را نیز محو گرداند.
ژد ده ئون گفت :
- بزگترین مجرای لاو بطرف نهر قریق روز و تالاب غرانت جاری شده می آید. بلکه تالاب ما را وا رهاند !
م - بلكه !
مهاجران خود را بزودی از راه مجراهای لاو برطرف کردند. لاو بطرف قسم منبت جزیره از دوشیله کوه بصورت بسیار مدهشانه جریان یافته است یکی بسوی نهر آبشار و یکی بسوی نهر قریق روز که راست بطرف تالاب می آید. لاوها آبهای نهرها را بصداها و فغانهای بسیار پر دهشتی بلع نموده به بخار تحویل میدهد. شکل و قیافت کوه نیز سراسر بدیگر قالب درآمده است. بسبب پریدن قسم علیای کوه شکل کوه بدیگر هئیت درآمده است. علی الخصوص سیلان یافتن نهرهای آتشین مواد مذابه معدنیه از هر طرف كوه يك منظر دهشت آوری بنظر می آورد. سر کوه آتشفشانرا دودهای بسیار كثيف و مظلمی احاطه کرده است که از میان آن دودها شعله های تیره و بنفش رنگ بسیار


- ( ٤٧٠ ) -

غلیظی باغبار های خاکستر معادن ارضیه وسنگپاره های بزرگ و کوچک سرخ شده
بهوا میشد حتی این سنگهای اخگر شده بهزار ان قدم در جوهوا بالا رفته وصدا های
مهیبی برآورده از نظر نهان میگشت .
مهاجران در جائیکه بودند توقف کرده نتوانستند چرا که از یکطرف سنگهای
اخگری و از دیگر طرف مجراهای پرسیلاب لاو آنها را در زیرتهلکه می آورد . لاوها
بمجردیکه‌به بیشه تقرب نمود درختهای صف اول جنگلرا آتشگرفته چوب‌های خشك
آنها در حال سوخته و محومیگردید وترهای آن بقوت حرارت سیلاب لاو دفعته بدود
و بخار منقلب گردیده مانندتفنگها و توپها از هم کفیده در میان سیلاب لاومی افتادند .
و سوخته محومیگردیدند .
مهاجران برکنار تالاب آمده توقف ورزیدند درینجاستلۀ حیات وممات در پیش
آمد . مهندس گفت :
— از دوحال خالی نیست : یا آب تالاب این سیلاب لاو را بلع میکند و آب برلاو غا
لب آمده يك قسم منبت جزیره که عبارت از تپۀ منظره وسیعه واطراف تالاب باشدوا
میدهد . و یا آنکه لاو بر آب تالاب غالب آمده آبرا بلع کرده به بخارتحویل میدهد ،
وتپه را با جنگل فاروست محومیسازد که در انحال برای ما انتظار کشیدن از هم کفیدن
جزیره وهلاك شدن باقی میماند .
پا — چون چنینست مشغول گشتن ما بکار کشتی سازی نیز بیهوده است .
م — انسان باید که وظیفه خود را تا بنقطه آخرین حیات خود اجرا نماید !
در ین اثناخط جریان لا وهمه در ختان اطراف نهر قریق روژ را محو کرده تا به نز
ديك تالاب رسیده بود . امادر انجا زمین بلندیی پیدا کرده بودکه بسبب آن بلندی مجرای
لاو بطرف تپه منظره وسیعه ریختن میخواست . واگر آن بلندی نباشد لاو بتالاب
میریخت لهذا مهندس فریاد برآورده :
— رفقا بدویم که وقت کار است !


- ( 471 ) -

رفقا مقصد مهندس را دانسته بتاخت از شعبينه ها بيل و كلنگ را بر داشته بسوی
بلندی شتافتند . اولا يك سدى از خاك و سنگ بطرف منظره وسيعه در پيش سيلاب
بسته بعد از آن بكندن بلندى ئيكه حايل ريختن لاو به تالاب بود آغاز نهادند . بقدر سه
ساعت كار كردند و چنان پنداشتند كه سه ساعت نی بلكه سه دقيقه كار كرده اند . تمام
وقت بود . زیرا تمام شدن كازه مهاجران و رسیدن سيلاب. لاو در اول امر به پیش سدی
که بسته بودند رسيده يکقدری توقف نمود. بعد از آن دفعتاً در نهر قریق روز ریختن
گرفت و از انجا در تالاب بشدت تمام جریان یافت مهاجران در نجامبهوتانه ومتحيرانه
و ساكتانه بمجادلة ومحاربة اين دو جسم بدیع الخلقه نظر میکردند .
سبحان الله ! محاربة آب و آتش در نجا چه منظره مدهشی تشکیل داده است دهشت
اين منظره را آیا قلم کدام محرر، وقلم موی كدام مصور تحرير و تصوير ميتواند ؟
بمجرد تماس كردن آب بالاو مبدل بخار گردیده صدا های پر ولوله عجيب وغريبی
برمیآورد . بخار بكمال شهامت بجو هوا بالا بر امده دائره ها تشکيل ميدهد . اما از نجال
چنان معلوم میشد که آب تالاب که از منبع آمدن نهر قریق روژ محروم مانده وسيلاب
لاوكه هميشه از منبع لاينقطع دایمی در جریانست بر آب غالب آید .
لاوها ئيكه در تالاب غرانث ميريزد در حال تصلب ميكند و در قعر تالاب به تشکیل
دادن طبقه ها آغاز مینهاد ، و طبقه بر طبقه پیش رفته تابه ميان تالاب رسيد حال رفته
رفته كسب دهشت ميكند . چرا كه تالاب نيز به بلع نمودن لاو کفایت نمیکند . رفته
رفته آب تالاب مبدل به بخار شده بهوا میپرد .
بخاریکه از آب تالاب بهوا میشود در جو هوا باز به آب تحویل یافته باز مثل باران بر
جزيره و دریا میریزد . در وسط حوضی که تالاب را تشکیل داده بعد از کمی خرسنگهای
بزرگ بزرگی از انجماد یافتن لاوها بعمل آمد و چنان معلوم میشد که بعد از یکشبانه روز
اگر لاو بهمینصورت جریان داشته باشد بعوض آب در تالاب آتش مذاب شده قایم گردد.
حالت اینطرف را گذاشته حالایقدری بطرف مجرای سیلاب دیگری که بطرف


( ٤٧٢ )

نهر آبشار و جنگل فاروست روان گردیده نظر کنیم . لاوهائیکه بآنطرف روان کر
دیده بعد از انکه مجرای نهر آبشار را پر کرديك شعبه آن بخدمت سوختاندن نهر مرسی و
يك شعبه آن بسوختن جنگل فاروست کمر همت بسته جنگل را آتش داد.
حیوانات پرنده و چرنده که در جنگل هستند بکمال دهشت و وحشت باینطرف
و آنطرف در تکاپوشده اند . مهاجران بیچاره از دیدن انحالت جزیره دل و جگرشان
کباب میشود . و گاه بر حال خود و گاه بر حال جزیره اشکریز حسرت میگردند . و
بواقعیکه منظره جزیره خیلی جانخراشست درختان سبز جنگل سرا سر محو گردیده
بجای آن طبقه های سیاه سیاهی از انجماد یافتن مواد مذابه معدنیه قایم گردیده ، آب
صاف ورا کد تالاب لطیف غرانت خشك شده بجای آن لاوهای حمیم آسای جهنمی
جاگیرشده ، و از سر دیوار غرانیتها و از بکنار ساحل ریختن گرفته بسوی بحر در جریان
آمده است . در نهرهای قریق روز و آبشار و مرسی يك قطره آب باقی نمانده ، سبزه زار
ها و چمنزار ها را حالت پردهشت بلا استیابی در بر گرفته.
مهاجران بیچاره لحظه بلحظه منتظر هلاك خودنشسته اند ، غرانیتها وز را بالمجبو
ریه ترك داده در جای کشتی سازی خود غژدی از بادبان کشتی سفیدی برپا کرده منتظر
موت نشسته اند . ولی لحظه از تیشه زدن و اره کشیدن فارغ نیستند و امید دارند که
اگر تا به ده روز دیگر اجل امان شان بدهد کشتی خود را در دریا بندازند .
از وقت پریدن قله کوه و جریان یافتن سیلاب لاوتا به امروز که هشتم ماه مارت است
حال بهمین منوال گذشت . اما روز نهم ماه از زروه كوه يك ستون عظیم پردهشت دود
و بخار بقدر سه هزار قدم به جو اهواصعودیافت که از نظارۀ پرهیبت و صدای جانخراش پر
سرعت آن مو براندام ولرزه بر اجسام بینندگان افتاد . مهندس دانست که دیوار مغا
رة داقار به تضییق و فشار بخارات داخلیه مجرای وولکان مقاومت نیاورده از هم پاره
پاره گردیده است و آبهای بحر در درون مرکز آتشین زمین بريخته است . و در حال
آن آبها به بخار مبدل شده این ستون عظیم و خم را حاصل نموده است . اما مجرای دهنه


- ( ٤٧٣ ) -

وولکان بخروج همه این بخارات کافی نیامده بايك صدای پر غلغله وولوله دهشت انتهای
که از صد میل مسافه شنیده میشد جزیره لینقولن را از هم کفانیده پاره های کوه فرا
غمان در بحر محیط بریخت . آبهای بحر محیط نقطه یی را که جزیره لینقولن بران بود
مستور و پوشیده ساخت .
باب بیستم
فهرست
يك پشته سنگی در بحر محیط - التجا گاه آخرین مهاجران - مهات
مقدر است - يك معاونت غير منتظر - لطف آخرین قبر قپودان نمو
از تمام جزیره لینقولن يك پشته سنگی که درازی آن سی قدم ، و بر آن پانزده قدم،
و از سطح بحر بلندی آن ده قدمست باقی مانده است که همین قدر نقطه را آب بحر محیط
مقر نکرده است . این پشته سنگ متباقی خرسنگهای غرامیتها و زاست که در حالت زیر
وز بر شدن جزیره این سنگها نیز بهوا پریده و با دیگر پاره های کوه فرانقان با هم آمیخته
این پشته را بعمل آورده است. بغیر از همین پشته سنگی که مذکور گردید دیگر هیچ
چیزی از جزیره لینقولن باقی نمانده است . که التجا گاه آخرین مهاجران عبارت از
همین پشته سنگ گردیده است .
جمیع کوه ودشت و جنگل و سنگ و خاك و پرنده و چرنده جزیره محو وهلاك
گردید حتی توپ و ژوپ نیز درین آشوب رستاخیز دکادکای جزیره بر حیات ذوق
انگیز خودشان خاتمه کشیدند .


- ( ٤٧٤ ) -
قضازدگان از مرگ وارهیده برین پشته سنگ خشك و خالی دو روز است که اقامت دارند


[BLANK PAGE]


- ( ٤٧٤ ) -

اما رفقای شش گانه بنابر اشارت مهندس در هنگام بر آمدن ستون مدهش بخار از دهنه کوه فرانقلن خود را بدریا انداخته تا که قوت داشتند خود را بشناوری از جزیره دور کشیدند ، و از نیم میل مسافه دور تر کفیدن جزیره را تماشا کردند . بعد از غرق شدن جزیره باز خود را بشناوری برین پشته سنگ باقی مانده رسانیده بر ان بر امدند .
اینستکه قضا زده گان از مرگ وا رهیده برین پشته سنگ خشك و خالی دو روز است که اقامت دارند .
فلاکت این بارشان هیچگاه بفلاکت بار اول شان که از بالون بجزیره كوچك سلا مت افتاده بودند قیاس قبول نمیکند . چرا که درین بار برچنان جایی مانده اند که از جنس خوردنی و نوشیدنی و سوختنی هیچ اثری نیست . مرگ شان مقرر ، و هلاك شان منتظر است . درینجا علم و فن، ومهارت و کارکنی هم هیچ بدرد نمیخورد. معاونت و مرحمت بجز از طرف خداوند یگانه هیچ دیده نمیشود !
سیروس سمیت ساکت و مستریحت ، ژه ده ئون یکقدری متهیج دیده میشود ، پانقروف بکمال قهر وحدت بر پشته سنگ گردش دارد ، هاربر در پیش مهندس افتاده زار نالی میکند، ناب و آیرتون هیچ نمیگویند و هیچ نمیکنند مگر ناب یکبار همینقدر گفت:
— قبودان نمو چقدر مرد عاقلی بود که پیش از دیدن اینحال فلاکت اشتمال وفات یافت !
دو روز دیگر نیز بهمین منوال گذشت ! شمع حیات فلاکت زدگان نیر لحظه بلحظه در خاموشی بود . زنده گی شان با مرگ در پنجه زدن بود .
ضعف و ناتوانی شان بدرجه رسیده که بر پا ایستادن برای شان محال گردید . هر يك از رفقا بر وی همدیگر بیک نظر حسرت و دیده رقت دیده ساکتانه و ساکنانه مبهوت افتاده


- ( ٤٧٥ ) -

بودند ، گرسنه گی و تشنه گی و در مانده گی و نا امیدی تیشه ها و اره های عمارت حیات
شان گردیده لحظه بلحظه وجودشانرا منهدم میگردانید .
در بیست و چهارم ماه مارت هر کس بیکطرفی مانند قالب بیوحی افتاده از عقل و
حرکت سراسر محروم مانده بودند که هر گاه از خارج کسی آنها را میدید هیچگاه بر ذی
حیات بودن آنها حکم نمیکرد .
درین اثنا تنها آیرتون در عین حالت بیهوشی جانکندن يك صدایی از طرف در
یا بگوشش برخورده بسوی افق يك نظری انداخته توانست .
دید كه يك و اپوری سر راست بسوی پشته سنگی که فلاکت زدگان بران در جان کندنست
بکمال سرعت پیش می آید !
آیرتون اینحال را مانند سیر فی المنامی مشاهده کرده ، و بعضی صداهای پر اضطراب
پست و خفه شده بر آورده ، و دستهای خود را بهوا بالا کرده پس بیهوش شده مانند
دیگر رفقا از خود در گذشت !

خاتمه

بعد از یکساعتی سیروس سميت ورفقای او بهوش آمده خود را در يك كمرة و اپوری
یافتند که بعضی اشخاص ناشناسی را بمعالجه و مداوات خود مشغول دیدند ، و ندانستند
که بچه صورت از پنجه ممات رهایی یافته اند ! اما این فریاد بیجابای آیرتون که :


- ( ٤٧٦ ) -

-- دونقان ! دونقان !
برفقا همه کیفیت را بفهمانید . سیروس سمیت دستهای خودا بالاکرده گفت :
-- ای خالق یگانه ارض وسما ! آخر بفضل وعنایت خود مارا از مرگ رهایی دادی!
بواقعه که این واپوردونقان نام واپور لارد کولناروانست که بعد از دوازده سال در
زیر افسری « روبر » نام پسرکپتان غران برای آیرتون بجزیره تابور آمده است .
پس معلوم شد که اراده از لئی رب العالمین بر رهایی دادن مهاجران رفته بود که بیچار
گان رهایی یافتند ، وحالا بوطن خود باز میکردند . سیروس پرسید که :
-- خوب قبودان روبر ! شما برای گرفتن آیرتون بجزیره تابور آمدید ، وچون
او را در آنجا نیافتید باید بازواپس میرفتید ! پس چسان شد که به اینجا آمدید ؟
روبر -- برای گرفتن شما و آیرتون بجزیره لینقولن آمدم ؟
م -- آیا برای گرفتن ما ؟ بجزیره لینقولن ؟ حالا تکه جزیره لینقولن داخل نقشه
ها نیست ! وهم بربودن ما در نجزیر چسان واقف شدید ؟
روبر -- از کاغذی که نوشته بودید ، و در جزیره تابور گذاشته بودید ، وعرض و
طول و تهلکه کفیدن جزیره خود را در ان نوشته بودید .
کپتان روبر این را گفته و از جیب خود يك کاغذی کشیده بسیروس سمیت بداد .
سیروس کاغذ راخوانده وخطرا شناخته گفت:
-- اینهم اثر لطف قبودان نموست !
یا -- معلوم شد که قبودان به کشتی بوناد وانتورما سوار شده تنها بجزیره تابور
رفته است .


- ( ٤٧٧ ) -

ها – بلی برای گذاشتن این کاغذ رفته است ؟ و آن علاماتی که در کشتی خود در باب سفر کشتی دیده بودید از طرف قبطان نمو بعمل آمده است .
یا – به بینید مرحمتکار آدم را که بعد از مرگ خود نیز بما اظهار معاونت نمود !
م – دوستان من ! دست بالا کرده برای کپتان نمو دعا کنیم .
همۀ مهاجران و روبر دعا کردند . درین اثنا آیرتون بمهندس نزدیکشده و يك خریطۀ بزرگی از جیب خود برآورده گفت :
– این خریطه را در کجا میگذارید ؟ موسیو سیروس !
این خریطۀ جواهر های صندوقچۀ بود که کپتان نمو مهاجرانرا بیادگار هدیه کرده بود ، و آیرتون حیات خودرا به تهلکه انداخته و در وقت آشوب رستاخیز آنرا از صندوقچه درین خریطه گذاشته در جیب کرده بود ، و درینوقت به مهندس آنرا عرض مینمود . مهندس از دیدن خریطه بکمال هیجان بسوی آیرتون نظر کرده گفت :
– آیرتون ! آیرتون این توئی ؟
بعدازان به روبر خطاب نموده گفت :
– افندی ! بعوض جانی غداری که در جزیرۀ تابور گذاشته بوديديك نادم ناموس کاری می یابید که من بدست فشار دادن او افتخار میکنم .
بعدازان مهاجران از سر تا بپا سر گذشت خود را به کپتان روبر حکایه کردند .
شنوندگانرا از سر گذشت عجیب ایشان حیرت دستداد . پشته سنگی را که از جزیرۀ