( ٢٢٠ )

آيا جمعيت بشریه چنین بد بختان بیسرو سامانرا که جمیع حیات شان
عبارت از يك فریاد و فغانست بمقابل کدام جنایت ، و معادل کدام قباحت
شان بدین جزا مستحق می بینند ؟ حالآنکه ایشان نیز از نوع انسانی شماست
نه از نوع بهایم ، ونبات ، و جماد !
ای توانگران عالی نسب، و ای صاحب ثروتان با حسب ، که اقبال و سعادت شما
را از هر طرف استقبال میکند . بدانید که اینچنین بیچارگان نیز از هم نوع انسان،
و مانند شمایان ذی جانند بر حال چنین درماندگان مرحمت کنید ، و مروت
نمائید. آیا نمی اندیشید از ینکه : هرگاه دست قدرت قادر ذو الجلال شما را بحال
ایشان ، و ایشانرا مانند شمایان میساخت چه مانع میشد؟ پس قیاس کنید !
و زرهای سرخیکه در مخازن و صنادیق می اندوزید از ان چه فائده می بینید ؟
اگر یکقدری از ان زرها را بر حال چنین اشخاص و مال خودتان مصروف
سازید چه ضرر می کشید ؟ نی بلکه در انحال از اجزای هیئت اجتماعیه محسوب
گردیده از اثر و در دنیا و آخرت سر فراز میگردید . انتها

تعشق

يك شیره مهابت منظر ، بریکدختر پری پیکر

(مرآت عالم) نام رساله مصور عثمانی از جریدهای اوروپايك حکایۀ


( ۲۲۱ )

بسیار غریبی در تحت عنوان مافوق درج صحایف رساله لذیذة المطالعه
خویش نموده ، و تصویر اینحکایه را نیز بطرز بسیار دلنشینی مطبوع ساخته
که ما نیز حکایه مذکوره را بلسان فارسی ترجمه نموده داخل اوراق پریشان
این اثر ناچیزانه نمودیم .
ناقل موصوف روایت کرده میگوید که : (موسیو بولیو) نام توانگر
معتبر شهر پاریس ، تربیه و تعلیم حیوانات وحشیه را از برای خودمدار
تسلی ، و مشغولیت مخصوصی قرار داده ، در میان باغچه سرای خویش
از برای حیوانات مختلفه و وحوش متنوعه محلات مخصوصه جداگانه
ساخته ، و انواع حیوانات مختلفه را مانند بوزینه‌گان ، گوزن ، و آهو
های کوهی ، و گاوهای دشتی ، و خرس ، و پلنك وغيره ذالك را در انجا
نگاه میداشته است . در میان اینحیوانات يك (شیری) نیز موجود بود که
بسن یکماهه گی از (جزایر غرب) برای او آورده بودند . جمله اینحیوا
نات چنان باموسیو بولیو مالوف و مانوس شده بودند که بامومی الیه بنظر
ابویت و حس مربیت معامله و رفتار مینمودند .
این موسیو بولیو را یکدختر پری پیکری دوشیزه پاکیزه اختری نیز بود که
در حسن و جمال قدم بر ذروه کمال نهاده ، و در لطافت و دلبری باقصی الغایۀ
جمال رسیده بود !


( ۲۲۲ )

(کرهٔ ارض) بوجود آن یگانه اختر حسن و جمال از پيك خویش یعنی بدر منیر مستغنی و بی نیاز گردیده بود . بلی بدر تمام بود ! چونکه بسن چارده سالگی قدم نهاده بود ! اسمش مادمو ازل ژان بود ! نی بلکه آفت جان و جهان بود !
و الحاصل چنانچه موسیو بولیو با حیوانات وحشیهٔ خویش مانوس و مألوف شده بود، دختر پری پیکرش نیز بمناسبت شطارت و سرخوشی جوانی زیاده تر انس و الفت پیدا کرده بود . اما شیر با دختر بداندرجه الفت و محبتی گرفته بود که هر گاه مادمو ازل ژان در قفس شیر داخل میشد شیر مانند گربه در زیر پاهای او بر زمین میغلطید ، و از آمدنش علناً و ظاهراً اظهار فرح و شادمانی مینمود . ژان نیز در حق شیر بچهٔ خویش یوماً فیوم تزئید لطف و محبت کرده بعضی وقت طعام خود را نیز در قفس شیر با هم یکجا تناول میکرد . و بغیر از وقت خواب از شیر هیچ جدائی نمیجست . ژان هر انقدر که محبتش را باشیر زیادت میداد شیر ازان زیاده تر بدو میل و محبت مینمود . ژان هر وقتیکه داخل قفس شیر میشد و بر زمین می نشست شیر خود را در بغل او انداخته چنانچه یك عاشق بسیار دلسوخته بر روی معشوقهٔ خود نظر کند . همچنان بر روی ژان با حسن و آن نظر میدوخت . و قطرات اشك حسرت عاشقانه اش را در دامن


( ۲۲۳ )

لطافت پیرا من ژان میاندوخت . روزیکه مادموازل ژان بسوی قفس
شیر دیرتر میآمد فریاد و فغانهای شیر بعیوق میرسید . و تاژ ان نمیآ مـداز
خورد و خواب سراسر محروم میماند .
تا آنکه رفته رفته شیر بچه يك شیر عظیم الجثه مهابت منظری گردیده بود.
ژان نیز بسن هجده نوزده سالکی قدم نهاده یکدلبر پری پیکری گشته بود.
لكن ژان چون از جنس حیوان نبود لاجرم مدت عمر خودش را
با حیوان نمیتوانست بسر بیا رد . نی بلکه انسان بودلهذا وقت آن رسید
که بعنوان والده موصوف گشته يك عائله از ذریت خویش تشکیل بدهد
یعنی نوعروس حجلهٔ لطافت ، وسعادت گردد .
پس موسیو ( هانری ) نام جوان خوش چهرهٔ توانگری ماد موازل
ژان را طلبکار گردید. و چون موسیو هانری از اصحاب ثروت و جنسیت،
و من كل الوجوه شایسته و سزاو از زوجیت ماد موازل ژان بود لاجرم
موسیو بولیه نیز به رای دختر خویش بخواهش موسیو هانری موافقت
نمود . والحاصل ماد موازل ژان نامزد موسیو هانری گردید .
موسیو هانری نیز از برای مشاهده جمال نامزد جوان خویش بخانه موسیو
پی هم رفت و آمد گرفت .
یکروزی بود که سه روز باجرای رسم از دواج شان باقی مانده بود .


( ٢٢٤ )
درینروز باز داماد نوجوان بعزم زیارت نوعروس بالطافت و آن خویش
آمده بود. ژان دست در بازوی نامزد خویش انداخته بنابرانکه شیر ،
و حیوانات سائره خودش را بدو نماید در باغچه بیاورد . و از همه پیشتر
برای نشان دادن شیر بسوی قفس آهنین شتاب نمود .
شیر وقتیکه درمیان بازوی محبوبه خویش يك جوان بیگانه را مشاهده
نمود مانند عاشقی که از دیدن رقیب در آتش رشك وحسد بسوزد قوه غضبيه
مفترسه اش بهیجان آمده بنظر بسیار نفرت و دیده غضب وحدت بسوی
موسیو هانری دیدن گرفت. و مانند جنون زدگان صحرای عشق و بیخودی
دندانهای ستم پیشه اش را بر یکدیگر سائیده به نعره بسیار مهیبی غریدن
گرفت . ژان که چون در میان دو عاشق شوریده خویش مانده بود
ا خالت غضب و تهور شیر را هیچ ملتفت نشده بود . بلکه بخیالش میرسید
که شیر چون هیچ گاهی در باغچه کس دیگر را ندیده بدین سبب بر موسیوها
نری غضب ناك گردیده است . لاجرم موسیو هانریرا خطاب نموده گفت:
- موسیو ! قبل از انکه ترا بشناسم اول محبتیکه در دنیا با کسی کرده ام
همانا این حیوان بیچاره بوده است .
- موسیو هانری - گفت: بلی شیر حیوانیست که شایان محبت است.
- ژان - گفت : شیر من نیز مرا خیلی دوست دارد بفرمائید تا


( ٢٢٥ )

داخل قفس شده تماشا کنيم .
— هانری — گفت : عفو بفرمائيد مادموازل ! اين تكليف شما . ما
ورای عقل ست . انسان چگونه بر حيوان مفترس اعتماد نمايد .
— ژان — گفت : هيچ انديشه مكنيد . شير با من خيلی مأنوس ،
و مألوفست . و از محبتیكه با من دارد شما را نيز هيچ تعرض نميكند .
— هانری — گفت : دريخصوص چون امر شما را بهيچ صورت اطا
عت نميكنم لهذا عذر تأثر اتمند دارم . واگر شما نيز داخل قفس نشويد در
انحال تشكر بس عظيمی خواهم نمود .
— ژان — گفت : هيچ مترسيد ! چنانچه شما مرا دوست داريد شير
من نيز همانقدر مرا دوست دارد . اينرا گفته و از كمال اعتماديکه برشير
داشت پنجره اقامتكاه شير را باز نموده داخل قفس گرديد . شير اگر چه
از برای برون بر آمدن . ودرانيدن هانری استعجال ورزيد ولی ژان
از حركت او مانع آمده بجابکشی تام پنجره رافرو بست .
بعد ازان دست بر سر ويال شير خود کشیده گفت : ایدوست من ! مو
سيو هانری بيگانه نيست بلكه شوهر من است . چرا حدت میکنی ؟ شير
گويا اين سخن شوهر را فهميده كه غرش و غضبش زياده تر گرديده و تحريك
حس رقابتش از هره ویش جدا جدا ظاهر شد . آن شيریكه هر وقت در


( ٢٢٦ )

زیر پاهای ژان مانند گربه میغلطید ، و هزار گونه لا به بازی و محبت میورزید
امروز سراسر دگر گونه معامله مینمود . بعد ازان شیر هر دو دست های
خودرا برهر دو شانه ژان نهاده بيك نظر بسيار وحشیا نه گاه به سوی ژان
وگاه بسوی موسیوها نری دیدن گرفت . ژان نیز بی آنکه ملتفت این او
ضاع غضوبانه شیر بشود بقرار عادت پیشین دست های خود ا بگردن شیر
خویشتن انداخته گفت : — ایدوست و فادار من ! میدا نیکه حالا از تو
به صورت ابدی جدا خواهم شد . ومن بعد از ین باهم نخواهیم دید .
چونکه حالا مرا بدین جوان نامزد کرده اند و تا بسه روز دیگر اجرای
رسم از دواج ما مقرر است . اینست که بعد از سه روز تواتر ك كرده
خواهم رفت .
شير ، بعد از استماع كلام ژان بيك هیبت وشدت وحشيا نه ازان جدا
شده ، و یکدو دفعه بر اطراف ژان گردش نموده دفعته بایستاد و دهنش
پراز کف گردید و چشمهایش دگر گون شد . و بعد از آن به صورت
بسیار مدهشی بسوی پنجره ئیکه موسیو هانری در پس آن ایستاده بود
هجوم نموده يك پنجه بسیار محکمی بر موسیو هانری حواله نمود . ولی ها
نری چون اوضاع شیر ر ا قبل از ان دقت کرده بود از پس پنجره خود را
بچابکی تمام پس کشید . لاجرم پنجه شیر خالی رفت .


( ۲۲۷ )
موسیو هانری ژانرا مخاطب نموده گفت : حیوان بحدت و غلیان آمده میایستید چابك بر ائید ! زیرا میترسم كه جبلت حیوانیه خود را اجرا نكند .
ژان ـ گفت : مترسید مرا هیچ اذیتی نمیرساند. ولی چون به برامدن امر میدهید بسیار خوب میبرایم .
اما شیر در اثنای سخن گفتن ایشان در پیش دروازه پنجره بکندن آهنهای پنجره میکوشید . ژان در پیش دروازه آمده و از یال شیر گرفته گفت : ای بی ادب چه میخواهی بکنی ؟ پس شوکه برون شوم . لکن کجا ! آن شیریکه تا بحال هر امر ژانرا بدل و جان اطاعت مینمود بکمال تهور ، وغضب یکقدری پس رفته و در حالتیکه دمش را بسر برده بود ، و یالهایش را مانند خنجر راست کرده بود بر ژان نوجوان يك هجوم بسیار مدهشی اجرا نمود . ويك پنجهٔ وحشیانه غدارانه انداخته از سر شانه تا بحد پایهای آن بیچاره همه گوشتهایش را با البسهٔ خوش نقشه که در بر داشت باهم بربود. و بدینهم اکتفا نکرده يك پنجهٔ ظالمانه دیگر نیز حواله نمود که درین دفعه ژان نو جوان در خاك و خون آغشته شده در زیر پنجهٔ غدارانهٔ حیوان مفترس جان کندن داشت .
شیر بعد از انکه زار زار ناله و فریاد ژان بیچاره را بشنید . و متعاقب آن


( ۲۲۸ )

نالش بسیار ناتوان اورا حس نمود . و آخرالامر تسلیم روح کردن آن
بیچاره چون گل تازه و تر را بدید برسر پایهای ژان سرش را نهاده ، واز
چشمهای آتش فشانش قطرات اشک ندامت را بارانيده يك صيحهٔ
بسیار مهیب وصدای بغایت بلند بر آورد .
موسیو هانری چون این مصیبت مدهشه ناگهانی و ابحالت جگر خراش
دلبر نامراد خویشتن را بدید دنیا و مافیها از نظرش غایب گردید . وطپانچه شش میله که در جیب داشت برآورده هر شش میلش را بر پیشانی شیر
خالی نموده واز غایت یأس و حسرت نامراد خويش يك آه جانکاه و فریاد
بیدادی کشیده بر جائیکه ایستاده بود افتاده بیهوش گشت .
مردم عائله موسیو بولیو چون این آوازهای دهشت ناك را بشنیدند
سراسیمه شده از قصر بسوی باغچه شتافتند .
چه می بینید؟ میبینید که مادموازل ژان در زیر چنگال حیوان مفترس تسلیم
روح نموده ، وخونهای شیر باخونهای ژان نو جوان باهم آمیخته و بخاك
آغشته شده . وهر دو بی روح افتاده وموسیو هانری نیز در پس پشت قفس
افتاده . ونتيجه اين بيت که : (عاقبت گرگ زاده گرگ شود .. گر چه با آدمی
بزرك شود . ) در آن میدان ظاهر و عیان گشته .
دوستان و آشنایان ، و اقربا و خویشان عائله موسیو بولیو ، وموسيوها


( ۲۲۹ )

تنی که بعد از سه روز برای اجرای رسم عروسی ژان دعوت شده بودند امروز برای برداشتن جنازه او اجتماع نمودند ! واحسرتا !
در سنه ۱۳۱۰ یکی از سیاحان فرنگستان § بعضی اشیای بدیعه، و اشکال غریبه باخود بشام آورده در یکی از کازینوهای معتبر اشیای موجوده خودش را ( موزه خانه ) که در اصطلاح اهل هند( عجائب خانه ) میگویند ترتیب داده بود . و از سیر کنندگان او اجرت دخولیۀ گرفته اشیای موجوده خودش را مینمود .
بنده نیز داخل این موزه خانه گردیدم . و اشیای بدیعه آنر ایکان یکان از نظر دقت گذرانیدم . از جمله هیکل مجسمۀ این حکایه مافوق نیز درین موزه خانه موضوع بود . که در يك صندوق بلورین بسیار جسیم مادموازل ژان بالطافت وانرا در حالتیکه لباسهای اطلس سفید بسیار فاخرش بخونهای لاله رنگش گلگون ، وطرف شانه راستش تا بحد کمرگاهش همه پر از خون گشته بود . وشیر بسیار مهیب با هیبتی نیز بر پاهای لطافت ادایش افتاده بود . وموسیوها نریرا نیز در بیرون قفس بیهوش انداخته بودند . در پیش مهارت وصنعت فوق العاده که درین مجسمه بکار داشته بودند انسانرا حقیقتاً تحسر وتاسف زیادی حاصل میشد . زیرا حالتیکه درین هیکل مندرج داشته اند آنقدر ماهرانه وبدانپایه استادانه مجسم


( ۲۳۰ )

نموده اند که هیچ کمان بر مصنوعی بودن آن نمیشود. بلکه بر طبیعی بودنش
طبعاً حکم میشود .
اینست که مشاهده این مجسمه جلب تحسر و تاسف مرا نیز کرده بعد
از انکه بخانه آمده ام ترجمه حال اینحکایه را بی کم و کاست از ( مرات عالم )
نام رساله مصور عثمانی به لسان فارسی ترجمه نموده بیاد کار احباب
گذاشتم . انتها

( رومان كوچك )
بلای هوس زیور و زینت عاریت
( ماتيلد )

( ماتیلد ) نام یکدختر پری پیکر بسیار دلبری بود که بجز لطافت طبیعیه،
و حسن و جمال ساده خداداد یکه ذات اقدس احسن الخالقین در اجزای
فردیه وجود سیمین آن زهره جبین درج و مزج نموده بود دگر هیچ يك
زیور و زینت ظاهری و مصنوعی را مالک نبود . یعنی طالع ناساز اورا از
صلب يك پدر فقیر و بیچیزی بدنیا آورده بود . گاهی که در بعض جمعیت های
بزرگی مانند جمعیت ( بال ) و یا عروسی و یا ضیافت و امثال آن دعوت


( ۲۳۱ )

میشد زیور و زینتی که حسن و جمال بیمثال عالم آرایش را بدان دوبالا نماید
و لباس فاخر ی که اندام دلارام خودش را بدان بیاراید و بدان واسطه بر اقران
و امثال خویش مانند شمس تابان بشعشعه باشی جلوه دهد ازینگونه و
سائط بهیچ يك واسطه و اسبابی امیدواری نداشت . از امید ازدواج بانوا
نگران ذیشان و کبرای ذی ثروت و سامان نیز بمناسبت عدم زر و دینار
سراسر منقطع الامل بود .
بیچاره چه کند ؟ نهایت الامر بايك افسر کوچکی از فرقه عسکر یه عقد
ازدواج نمود . و چون بمقصد آرزو ها و هوسهای خود نرسید ازانرو
بيك معیشت بسیار ساده ، و پوشاك و خوراك خيلي حقيرانه مغمو مانه
و محزونانه به گذران اوقات حیات خود آغاز نهاد .
سبب حز و نیتش نیز معلوم ست ! زیرا طایفه زنان را عادت برانست
که هر قدر مالکه حسن و جمال ، و صاحبه نکوئی و کمال بوده باشند باز هم زیا
ده تر از انرا آرزو دارند ، و زیادت آنرا نیز بر زیور و زینت همان سنگها و
معدنیهای بی ثمر که نوع بشر انرا در ذیل حوایج خویش منحصر میپندارند
موقوف و منوط می شمارند . پس اینست که ما تیلد پری پیکر نیز بکمان
آنکه او را ید قادرانه خلقت محض از برای زیور و زینت خلق نموده ، و لی
طالع ناسازش او را از ان محروم ساخته دائما محزون و مکدر میبود ، ولی


( ۲۳۲ )

غافل از ینکه :
( برنك و بوی و خال و خط چه حاجت روی زیبارا )
پست و غیر منتظم بودن اقامتگاهش با کهنه و فرسوده‌گی مفروشاتش، و ریخته و پاشیده‌گی اسباب و سامانش دختر بیچاره را دائماً بگرداب حزن و الم مستغرق میداشت .
وقتیکه بر سر سفره طعام می نشست و میز پوش سفره خودش را که از سه روز بدینطرف هیچ تغیر و تبدیل نیافته ملاحظه میکرد ، و کاسه شوربائیکه شوهرش آنرا باقاشق حرکت داده و به اشتهای تام شکر گویان میخورد در انوقت طعامهای رنگارنك نفيس ، وسفره های با تزئین و ضروف و اوانی نقرئین توانگرانرا تخیل نموده اشتهایش بفرسخها میگریخت .
والحاصل این زن بیچاره از جنس مجوهرات و البسه فاخره وسائر لوازمات زیور و زینت برهیچ چیزی مالکه نبود . وشب و روز این مسئله را بیاد آورده محزون میبود .
ماتیلد بیچاره را يك رفيقه شفيقه بودکه در يك مكتب با هم درس خوانده بودند و دختر مذکوره از زمره توانگران وعائله بسیار ذی ثروت وسامانی بود . ماتیلد هیچ آرزومند ملاقات رفیقه خود نبود . زیرا هرگاهی که او را میدید مستغرق الماس ، و تزئینات بیقیاس می یافت از انرو هوا


( ۲۳۳ )

و هوس و تفکرات بیغایات مفلسیش زیاده میگشت ، و آنشب را حتش را سراسر گم می کرد . از شدت غم و کدر میگریست ، تا بصباح بسبب آن اضطراب قلبی بچشمش خواب نمیدر آمد .

( يك شبی شوهرش ، در حالتیکه يك پاکت بس عریضی بدست داشت بطور بسیار مسرورانه بخانه در آمد . و ماتیلد را مخاطب نموده گفت :
ـ جانم ماتیلد بنگر که تراچه خوب هدیهٔ آورده ام . ) اینرا گفته و کاغذ را بدست زوجهٔ مه چهرهٔ خویش بداد . ماتیلد بکمال هیجان پاکت را پاره نموده کاغذ را که در ان بود خواندن گرفت . در کاغذ مذکور چنین نوشته شده بود :

( جناب موسیو ...!! در هجدهم همین ماه در خانهٔ ما اجرای رسم عروسیست لہذا از طرف جنرال و مادامه اش رجا میشود که جناب موسیو بمعۀ جناب مادام ماتیلد در شب موعود بخانهٔ ما تشریف بیاورند . )

مگر مکتوب مذکور از طرف جنرالیکه شوهر ماتیلد در زیر افسری او ست نوشته شده است .

وقتیکه مادام ماتیلد مکتوبرا خوانده بآخر رسانید آثار حزن و کدر بر رخساره چون قمرش نمایان گردیده مکتوب مذکور را بیکسو افگند و شوهرش را بنام مخاطب نموده گفت :


( ٢٣٤ )

ــ مرا با چنین دعوت نامه ها چه کار !
شوهرش چون بگمان آنکه زوجه اش از مدت مدیدی بچنین دعوتها و جمعیت ها نرفته است ، حالا بدین دعوتنامه خیلی ممنون و مسرور خواهد شد ، حالا نکه بر خلاف گمان خود از ماتیلد بجای فرحت و شاد مانی حسرت و اسف خوانی شنید . پس ماتیلد را مخاطب نموده گفت :
ــ محبوبه ، زوجهٔ من ! من بگمان آنکه از خبر که من ترا آورده ام خیلی ممنون و شادمان خواهی گشت . چونکه از مدت مدیدی بهیچ يك جمعیت و مجلس سور و سروری نرفتهٔ. حالانکه بالعکس ، تو از خبر محزون و مغموم گشتی . ای زوجه دلربای من این مسئله وسیلهٔ بسیار خوبیست ، بدین جمعیت عروسی میرویم . و يك چند ساعت بفرحت و مسرت میگذرانیم ، چونکه هرگاهی که من ترا مسرور و شادمان به بینم برای من ازان بهتر ساعتی نیست .
شوهر ماتیلد در حالتیکه این سخن ها را بزوجۀ خویش میگفت زوجه اش نیز متعجبانه بروی او نگاهای متحیرانه مینمود . نهایت گفت :
ــ بلی بسیار خوب میرویم رفتن آسان است ولی این يك را هیچ بخاطر نمی آری که آیا من چه خواهم پوشید ؟
حقیقتاً اینمسئله بخاطر شوهرش نیز هیچ نرسیده بود . دانه های کوهی


( ٢٣٥ )

آسای اشك حسرت بر رخسارۀ چون برك كل ماتيلد بيچاره دويدن
گرفت . شوهرش نيز خودش را ضبط ننموده با او بگريستن دمساز
گرديد . بعد از لحظۀ شوهر زوجۀ متحسر خويش را اينقدر گفته بتوانست:
-- چرا جانم ! دلبرم ! گريه مكن كه دلم را چاك چاك ميتمائی . ماتيلد
نيز جبر نفس نموده . كوشش نمود تا اضطراب خودش را ستر نمايد ،
و چشمان نمناك خودش را پاك نموده گفت :
چسان نگریم : چونکه برای رفتن این جمیعت از جنس البسه وسائر
تزئینات برحبۀ مالك نیم پس چسان در اینقدر جمیعت به البسۀ کهنه
و فرسودۀ خود عرض وجود نمایم . دعوتنامۀ مذکوره را بیکی از
احبابت بده که زوجه اش برفتن مقتدر باشد آقای من !
شوهرش از ینقدر تحسر و تاثر زوجۀ عزیزۀ خویش بغایت متاثر
گردیده گفت :
- ماتيلد من ! هیچگاهی نمیتوانم که ترا محزون ومکدر بنگرم پس
حسابی بکن که برای رفتن این جمعیت آیا البسه که ترا بکار آید بچند طلا
حاصل خواهد آمد . اما چندان حساب بكن كه موافق با حال و احوال
ما باشد .
ماتيلد ، قلباً ازین سخن شوهر خویش غرقۀ مسرت گردید . وبحساب


( ٢٣٦ )

البسۀ خویش ابتدا نمود . ولی چون حال مفلسی شوهر خودش را میدانست حساب خودش را متوسطانه اجرا می نمود . نهایت الامر بطور مترددانه شوهر شرا مخاطب نموده گفت :
- خوب نمیدانم ، اما گمان میبرم که بچارصد فرانق کار ما انجام بپذیرد .
افسر نوجوان برای خریدن تفنك شکاری از مدتی بجمع آوری اینقدر مبلغ موفق شده بود ، و آن مبلغ را در یکجائی حفظ نموده بود . و چون از زوجۀ خویش همین قدر مبلغ را بشنید اگر چه تا یکدرجه رنگش پرید ولی باز هم تفنك شکار را بر خاطر دلدار مرجح دانسته گفت :
- خیلی خوب ، من همین قدر مبلغ را بزحمت بیشمار برای خریدن تفنك شکار اندوخته بودم . برخیز آنرا از جایطۀ من بگیر . و کار خود ترا انجام ده ولی سعی کن که قماش خوب و متینی بگیری . تا دیگر وقت نیز بکار ت آید .
ماتیلد نیز بکمال مسرت از جبین شوهر مهربان خویش بوسۀ تشکری گرفته بصورت بندی البسه ولوازمات خویش ابتدا نمود .
جمعیت عروسی ئی که بورود آن انتظار کشیده میشد روز بروز تقرب مینمود . ماتیلد مالزمۀ خویش را اکمال نموده بود ولی باز هم مأیوس و مکدر و اندیشه ناك میبود . شوهرش يك شبیکه شب آینده وعدۀ رفتن شانست


( ۲۳۷ )
ماتیلد را مخاطب نموده گفت :
ماتیلد من ! دوسه روز است که باز ترامکدر و مأیوس مینگرم . البسه
انرا گرفتی . فردا شب هم بجمعیت عرس خواهیم رفت ، در انجا خیلی
خوش خواهی گذراند ، چونکه هر نوع اسباب والات سرود و طرب مو
جود است لکن اسباب موجبهٔ یأس وکدرت را هیچ نمیدانم .
ماتیلد گفت : چسان مأیوس نباشم ! که از جنس جواهر هيچ يك
چیزی ندارم که بر سر و روی خویش بزنم . لاجرم در ین جمعیت خیلی
عاری و ساده بنظر خواهم خورد .
شوهرش گفت : جواهر چه ضرورت دارد سر حسن افسرت را
بکلهای طبیعی بسیار خوشرنگی تزئین نما ، درینموسم هم مناسبتر ، وهم
زیبنده توست ، و بر خسارهٔ سپاره ات خیلی لطافت میدهد .
ماتیلد گفت نی نی ! در میان اینقدر جمعیت ، و اینقدر عائله های ذی
ثروت که همه گی مستغرق الماسها وجواهر باشند از ینکه من فقیر و بیچاره
بنظرها در آیم نرفتن را ز یاده تر خواهشمندم .
شوهرش گفت - پس چون چنین ست بخاطر من يك وسيلهٔ آمد در
نز در فیقهٔ خود مکتب مادام ( فروستیر ) بر و مجو اهرا تیکه درینجمعیت ترالازم
است عاریتاً از و بگیر امید است که بنابر محبتیکه در میان تا نست این آرزویت


( ۲۳۸ )

را رد نکند .
ماتیلد از شنیدن اینسخن خیلی مسرور گشت ، و فریاد مسرتانه زده گفت : — وای راست گفتی خیلی راست . من این مسئله را نیندیشیده بودم حالا میروم .
والحاصل مادام ماتیلد برخاسته به نزد رفیقه خویش برفت و بیان حال نمود.
مادام فروستیر از شنیدن این استدعای رفیقه خویش بکمال ممنونیت بر خاسته از دولاب يك صندوقچه مقفلی برآورد و سرشرا باز نموده گفت :
— انتخاب کن رفیقه عزیزه من . ازین صندوقچه پر از جواهر هر کدام را که آرزو داری بگیر .
ماتیلد اولا بريك کره الماس نشان . و بعد ازان بر يك گردن بند مروارید ، و دیگر زیورهای مرصع يك نظاری گردانید ، و یکان یکا نرا بر سر و گردن خویش بر میزد و در نزد آئینه دویده خود شرا تماشا مینمود و باز آنرا کشیده دیگریرا میزد تا آنکه در میان قطی مخملین بسیار مزینی بيك گردن بند الماس نشان بی نظیری بر خورد و آنرا برداشته برگردن چون آئینه خویش برنهاد . و لطیفتیكه از وضع این گردن بند بر حسن خدا داد آن پری پیکر علاوه گردید ماتیلدرا نیز بر حسن خود واله ساخت.
لاجرم برفیقه خویش برگشته گفت :


( ۲۳۹ )

— تنها اینر اپسندیدم . آیا تا فردا عاریتاً احسان خواهید فرمود؟
گفت : — خیلی خوب هر كدام را كه پسندت می آید بگیر .
ماتیلد چون گردن بنده مذكور را خیلی عالی و گران بها میدانست گمانش
بودكه مادام فروستیر آنر انخواهد داد و چون بر خلاف مامول از لسان رفیقۀ
شفیقۀ خویش اینسخن را بشنید بکمال بشاشت دست بگردن رفیقه شفیقۀ
خویش انداخته و از هر دو رخساره هایش بوسۀ تشكری گرفته محفظه را با
خود گرفته بخانه آمد .
شب موعود در رسید . افسر نوجوان بازوجه ملك سیمای خویش در
جمعیت مذكور حاضر گشتند . در میان اینقدر جمعیت مرد وزن اتول
شخصی که نظر حسن پرستان انجمن را جلب مینمود همانا مادام ماتیلد بود!
حسن و آنیكه خالق اكوان در وجودش نهاده بود درین شب خیلی رونق
گرفته بود، والبسۀ كه پوشیده است بر بدن سیمینش از جمیع اهل انجمن
بیشتر جلوه گری میداد .
والحاصل در تمام جمعیت از و بهتر واز و ظریفتر و دلر با تر كسی بنظر نمی
آمد . هركس بسوی او عطف نگاه حیرت میكرد . و هركس از اسم و نشان
او میپرسید در اثنای رقص همه كس به آرزوی آن میبودكه خود را بدو
تقدیم نماید . حتی نظر صاحب خانه یعنی جناب جنرال را نیز جلب


( ٢٤٠ )

نموده بود .

ماتیلد نیز بچنین مظفریت حسن و آن لطافت خویش و نائل شدن
بچنین شب پر سرور سر مست لذت گر دیده بيك نشاء فوق العادة
رقص مینمود .
تا آنکه وقت پراگندگی جمعیت تقرب ورزید . یعنی هادم الذات چنین
مجلس ها که عبارت از سپیده صبح است بطلوع آغاز نمود . مردمان آهسته
آهسته به برامدن رو نهادند . ما تیلد نیز با شوهر خویش راه عزیمت گرفتند.
بالاپوشش را که شوهرش در دست گرفته بود بسرعت تمام از دست شوهر
گرفته و خود را بدان پوشانیده بسرعت تمام برفتن آغاز نمود . ومقصدش
از ینقدر عجله و سرعت آن بود که بالا پوش کهنه خود را از نظر مادامهای آراسته
و پیراسته که همه گی به بالاپوشهای سنجاب وسمور مخملین ذیقیمت پوشیده
شده بودند پنهان دارد .
و الحاصل بسرعت تمام از میان مردمان در گذشتند و به جستجوی عرابه
آغاز نمودند . ولی عرابه نیافتند . از سردی هوا لرزیده لرزیده یکسر از
کنار نهر ( سن ) بسوی اقامتگاه خویش پیاده برفتن مجبور شدند . تا
آنکه بر لب سوك سنك بست نهر مذكور بيك عرابه کهنه فرسوده برخور
دند که بسبب کهنه گی وفر سودگیش بغیر از شبها در روزها برآمده نمیتوا


( ٢٤٢ )

تست . لاجرم اجرت عرابۀ مذکوره را فصل نموده بسوی اقامتگاه خویش روانه شدند .
هنگامیکه عرابۀ شان در نزد در اقامتگاه شان توقف ورزید زوج و زوجه از عرابه فرو آمده بر نزدبان خانۀ خویش برامدند . ماتیلد . که از مدتی به اهتمام تام برای ورود همین شب حاضر گشته بود و دیگر هیچ امید آمدن اینچنین شب را نداشت ، لاجرم ختام یافتن سعادت خود را بختام یافتن همین جشن تفکر مینمود . و شوهرش نیز صبح وقت بر سر خدمت خویش حاضر بودنش را تخیل مینمود و ازین سبب هردو خیلی محزون میبودند .
تا آنکه داخل اوتاق خویش گردیدند و به مجرد داخل شدن شان در اتاق ماتیلد در نزد آئینۀ قد نمائیکه در دیوار منسوب بود دویده حسن و جمال خویش را تماشا کردن گرفت ، و به کشیدن البسۀ خویش آغاز نمود. اما درین اثنا دفعتهً فریادی زده و برسر در از چوکی بیهوش بیفتاد . زیرا گردن بند عاریتی را در گردن خود ندید ! ...
شوهرش که هنوز البسۀ خودشرا تماماً نکشیده بود ازینحالت زوجۀ خویش بتحیر افتاده پرسید که : —
— خیر باشد چرا چنین شدی ؟


( ٢٤٢ )
ماتیلد دستهایش را برداشته بحالت بیخودانه چنین جواب داد ؟
گردن بنديرا که از مادام فروستیر گرفته بودم گم کرده ام .
شوهرش نیز ازین خبر دهشت اثر بحال مجنونانه جنون زده در آمده گفت :
آه ! .. چه گفتی ؟ اینچه سخن ست ؟ ...
بعد ازان در میان اثواب ، وقاتهای بالاپوش ، ودرون اوتاق ، وزینه
ها و میان کوچه را بدقت تمام جستجو نمودند. ولی از گردن بنداثری نجستند
شوهرش گفت :
آیا در وقت خروج ، از خانه جنرال میدانی که در گردنت بودیانه ؟
ماتیلد گفت - بلی . بلی در وقتیکه از نردبان دالان فرومی آمدم
خوب میدانم که در گردنم بود .
شوهرش گفت - پس معلوم است که در عرابه افتاده است . زیرا اگر
در راه می افتاد صدایش را می شنیدیم .
زوج وزوجه بروی همدیگر نظر دوخته مدتی مدهوش و مبهوت ماندند.
بعدازان شوهرش گفت :
باش تا یکبار راه هائی را که بر آن رفته ایم تا بخانه جنرال جستجو نمایم
بلکه بیابم . اینرا گفته از خانه برامده براه افتاد . ماتیلد نیز بهمان البسه که
داشت برهمان در از چوکیئی که نشسته بود مبهوت و متحیر ماند. و بگرداب


( ٢٤٣ )
تفکرات بی اندازه فلاکتی که از نتیجه گم شدن گردن بند مذکور برایشان
ظهور خواهد نمود فرو رفت !
بعد از یکد و ساعت شوهر بیچاره اش بیامد . ولی هیچ چیزی نیافته بود
و خبر خیری دستش نرسیده بود .
بس برخاسته کیفیت مسئله خودشانرا بنظارت ضبطه یعنی کو توالی اخبار
نمودند. و بعد از ان در غزته خانه ها رفته اعلان ها نوشتند که هر کس همچنین
گردن بند گم شده ما را یافته بیاورد بدینقدر مبلغ او را مکافات خواهیم نمود و
بهر وسائط لازمه دیگری که بخاطر شان میرسید نیز تشبث نمود .
ماتیلد بیچاره خلاص این بلیه ناگهظهور بچار چشم انتظار منتظر میبود .
تا آنکه وقت شام شوهرش بخانه بیامد . چهرۀ کلکونش از اول زیاده تر
زرد گشته ، لبهای خشکش زیاده تر تفسیده بود . چونکه جمله تشبثاتش نا
کارگر و بی ثمر افتاده بود .
شوهرش ماتیلد را بگفت : ــ حالا میباید که تذکره از برای رفیقه خودت
بنویسی و بگوئی که گردن بندتان کمی شکست یافته یکچند روز محتاج
تعمیر است هر گاهی که از نزد زرگر بیاید اعاده خواهد شد .
ماتیلد نیز بر موجب گفته شوهرش تذکره را نوشته بر فیقه خویش بفرستاد.
برین وقعه مولمه یکهفته مرور نمود . از گردن بند هنوز يك اثری ظهور


( ٢٤٤ )
نمود . پس سراسر قطع امید کردند .
در ظرف اینمدت افسر نوجوان بحالت پیر ناتوان رجعت نموده بود. ماتیلد پریچهره نیز مانند گلی که از يك هفته از ساق گلبن خویش جدا شده افتاده باشد پژ مرده و آزرده گشته بود .
شوهرش گفت : - ماتيلد من ! حالا برای ما هيچ چاره باقی نماند مگر اينكه مثل آنرا خريده تاوان بدهيم .
روز دوم محفظه گردن بند مذکور را با خود برداشته بسوی بازار روانه گشتند. اسم ونمبر مغازه که بر محفظه نوشته شده بود پیدا کرده از جواهر فروش مذکور نظیر گردن بند مذکور را طلبیدند . جواهر فروش مذکور دفاتر خویش را یکان یکان از نظر گذرانیده گفت که این چنین گردن بند از من کسی نخریده لکن محفظه مذکور را تنها از من خریده اند .
بنابرین سخن جواهر فروش اضطراب درونی شان بدرجه نهایت رسیده از دکان بدکان و از مغازه بمغازه گردیدن گرفتند . و برای یافتن نظیره گردن بند مذکور هيچ يك دكان جواهر فروش را نگذاشتند .
نهايت الامر در یکی از دكان های بازار جوهريان [ پاله رو و ایال ] نظیر گردن بند گم کرده خودشانرا بجستند . از قیمتش سوال نمودند چهل هزار


( ٢٤٥ )

فرانك طلب نمود .

بزحمت بسیار به سی و شش هزار فرانك فرو آوردند . و به جواهر فروش مذکور استرحام و نیاز آوردند که تا تدارك نمودن پول سه روز گردن بند مذکور را بکسی نفروشد .

جمیع ثروت و اقتدار شوهر ماتیلد که از پدر میراث یافته به هجده هزار فرانك بالغ نمیشد که مابقی آنرا نیز باید بقرض تدارك بکنند .

روز دیگر بوام گرفتن مشغول گشتند . در ظرف دو سه روز بسود های بسیار فاحش از هر گونه مردم مدیون گشتند . بسی سند ها بر خود نوشتند ، والحاصل بهزار گونه جانکنی پول مذکور را تدارك نموده توانستند . اینقدر قروض خود شانرا چسان ادا خواهند توانست محض از برای بد نام نشدن از هر گونه سعادت و رفاهیت محروم گشتن خودشان را بچشم گرفتند . و بهر گونه لجاآت مولمه و بهر نوع احوال اسف اشتمالانه که بعد ازین وارد خواهد شد سینه کش تحمل گشتند . تا آنکه سی وشش هزار فرانگی که جمع کرده آورده بودند بشماریده گردن بند مذکوره را بگرفتند .

روز دوم ماتیلد گردن بند تاوان خریده را برداشته بخانه مادام فروستیر رفیقه خویش برفت و بصاحبش تسلیم نمود .


( ٢٤٦ )
رفیقه اش بی آنکه محفظه را باز کند برداشته در صندوقچه اش بنهاد . قلب ماتیاد بشدت در پرش میبود ، زیرا که اگر رفیقه اش تبدیل شدن گردن بند خویش را فرق و درک میکرد آیا چه خواهد گفت ؟ طبعاً دزد خواهد گفت ! . . . . ماتیاد بیچاره ازین تاریخ به ایام نافرجام ضرورت و احتیاج قدم نهاد . لکن بصورت بسیار مردانه بدین مصیبت و فلاکت ناگهانی سینه اش را سپر نمود . همه خواهشاتش را فراموش کرده بود . چه چاره ؟ برای ادا کردن دیونیکه بدان گرفتار آمده بودند بدین حال پر ملال تحمل شان لازم بود . خدمتکارهای خود شان را جواب دادند . اقامتگاه شان را تبدیل نموده در محله فقرا يك خانه بسیار محقر کرایه نمودند هر گونه خدمات بیتیه را حتی آش پزیرا نیز ماتیاد خود اجراء مینمود هر شب قبل از انکه خواب کند به آن دستهای بارم مثال لطیف دیگها و کاسه های آلوده را می شست . وصافی ها و لته ها را خشك میکرد . صبحها زود از خواب برخاسته خاک جاروبهای خانه را بکوچه می انداخت . و آبیکه لازم میبود بالا میکشید . اما وجود ناز نینش چون بدینقدر خدمت شاقه مألوف نبود لاجرم در دو سه درجه زینه یکبار افتا به های آب را گذاشته نفس راست مینمود . در حالتيكه يك البسه کهنه دهاتیان در بر میداشت سبدی


( ٢٤٧ )

بدست گرفته نزد نانبا ، و بقال و قصاب میرفت . و اشیای مالزمه خود ش را
میخرید . و بسببیکه یکد و فلوس ارزان تر بخرد مجادله دور و دراز بادکا
نداران مینمود .
برسرهر ماه بعضی از دینداران را پول ، وسند های بعضی را تبدیل
و بعلا وه سود تمدید مینمود .
شوهرش نیز بعد از انکه از خدمت عسکریه خویش فارغ میگشت شبها
تا بصبح کوشش نموده به اجرت دفترهای بعضی تجار راه ینوشت . و بهر
صحیفه يك شاهی از ان اجرت میگرفت .
و الحاصل مدت هفت سال بدینحال پر ملال زندکانی کردند . در ضرف
اینمدت دینیکه بدان کرفتار بودند بمعۀ سودهای فاحش آن ادا گردید .
ماتیلد بحالت پیری رسیده بود باوجود عنفوان جوانی حالت زنان دهقان
جفاکش را گرفته بود . با موهای پریشان و البسه بسیار کهنه میگردید .
کفهای دست لطافت پیوستش مانند سنگپا گردیده بود . کاه کاهی که از
کار و خدمت خلاص شده در نزد پخیره می نشست آن شب عروسی
مصیبت نمونرا بخاطر آورده آه سرد بر میکشید . و مزیت شکر ان نعمت
و بلیۀ کفران سعادت را دانسته در حالتیکه بر حال اول خویش شاکر نبود
در نحال هر لحظه بخدای خویش شکر می آورد .


( ٢٤٨ )

آیا اگر بحرص زینت عاریت نیفتاده در آن شب گردن بند را ضایع نمیکرد در ینقدر مدت حالش چه میبود ؟ حیات چقدر عجایب و متلونست اسبابیکه انسانرا بختیار و یا بد بخت میسازد چقدر جزئی و كوچکست .
يك روز یکشنبه بود که بمناسبت لطافت هوا هر کس به تنزه و تفرح میبرآمد . ماتیلد نیز برای کسب تنفس بسوی جادهٔ عالی ( شانزه لیزه ) که از جاده های معتدا و با صفای شهر پاریس است بر آمد . در انجا يك زنی بسیار آراسته و پیراسته را بدید که با پسر كوچك خویش گردش مینمود . ماتیلد ، زن مذكور را بيك نظر بشنا خت . مگر آن زن رفیقهٔ او مادام فروستیر بود اما ماتیلد در اول امر خواست تا خود را بدو نشناساند در مخصو ص قدری تأمل نمود . ولی دانست که این تردد او نابجاست . چرا خود را بدو نشناساند ؟ زیرا گردن بند شر اداده و دینیکه از اثر هگذر جمع آمده بود همه را ادا نموده حالا همه سر گذشت خود را بیقیدانه حکایه می تواند کرد .
بنابرین بمادام فروستیر نزديك شده گفت :
مادام ! صباح شریف تان بخیر باد !
مادام فروستیر ماتیلدر انشناخت. و از چنین خطاب لا ابالیانهٔ زن دهقان نما بحیرت مانده گفت :
مادام ! من شما را نمی شناسم . بلکه مرا بدیگری غلط کرده باشید


( ٢٤٩ )

ماتیلد گفت - خیر ، خیر ! چراغلط کرده باشم . من رفیقه مکتب شما
( ما تیلدم )
رفیقه اش از ینسخن بکمال حیرت افتاده فریاد بر آورده گفت :
- آه ! بیچاره ما تیلد . احوالت چه قدر تبدل کرده !
گفت - بلی بلی ! از وقتیکه شما را ندیده ام تا بحال بسی بدر وز یها کشیده
ام . به انواع فلاکتها گرفتار آمده ام . وهم سبب همۀ فلاکت های
من توئی .
مادام فرو ستیر گفت ـ اینچه سخن است ؟ من چسان سبب فلاکتت
گردیده ام ؟
ماتیلد گفت - آیا بیادتان نمیآید که از شما گردن بندی عاریت کرده بودم .
فروستیر گفت ـ بلی ! چه شد !
ماتیلد گفت - این ست که من آن گردن بندر ا گم کرده بودم .
فروستیر گفت - چسان گم کرده بودی ! آیافراموش کرده که گردن
بند مرا آورده بمن اعاده نمودی ؟
ماتیلد گفت - بلی راستست ! ولی آن گردن بند شما نبود . بلکه یکدانه
نظیر و مانند آنر ابتا و ان خریده بشما دادم . حالا تمام هفت سالست که
از ینرهگذر بسفالت و فلاکت امرار اوقات مینمایم . ما چونکه توانگر نبودیم


( ٢٥٠ )

البته خواهید دانستکه برای تضمین و تاوان آن چقدر مشکلات کشیده خواهیم بود . بهرحال الحمدالله حالا همۀ آنقرضها را ادا نمودیم . چه باید کرد به قسمت خویش راضی ایم .
مادام فروستیر بحیرت افتاده بعد از قدری تامل و تفکر گفت -- وای ! مگر آن گردن بندیکه بمن اعاده نمودید از من نبود . تاوان آن بود ؟
ماتیلد گفت - بلی ! بلی ! شما بفرق آن نفهمیدید و نپرسیدید . چونکه بگردن بند شما خیلی مشابهت داشت مادام فروستیر از ینسخن سراسر متغیر و متاثر گشته هر دو دست ماتیلد را گرفت و بصورت متاثرانه متاسفانه گفت :
- آه ! ماتیلد بیچاره من ! چرا در انوقت اینسخن را بمن نگفتی و درینقدر مدت چرا بمن یکبار اینحوادث را اخطار و اخبار ننمودی ! چونکه گردن بندیکه از من عاریت گرفته بودی الماس اصل نبود . بلکه از سنگهای الماس نما ساخته شده بود من آنرا به پنجصد فرانك خريده بودم ! . . .
حال مادام ماتیلد در یکروز بگرفتن گردن بند و فروختن آن و پنجصد فرانك مادام فروستیر را دادن باز از فلاکت بسعادت مبدل شد .
انتها


( ٢٥١ )

مثالی در خصوص شهامت و عالیجنابی
اعراب

هنگامیکه آفتاب لمعه پاش اسلامیت قطعه « اسپانیا » را تنویر ، و حکومت
فاضلۀ عربیه در انسو زمین جا یگیر گردیده بود روزی در مابین جوانی از
اعراب و یکی از سر کشان اسپانیول منازعه و مجادلۀ وقوع یافت که
نتیجۀ آن منازعه نیز بضرب و قتل عرب بیچاره بخنجر ظلم و غدر اسپانیول
آواره منجر و منتج گردید .
وقتا که خبر کدورت اثر این جنایت در داخل مملکت شیوع یافت خیلی
کسان از خورد و کلان به عقب گیری قاتل بشتافتند .
قاتل نیز حتی الوسع بگریختن و دویدن آغاز نموده تا بجایی رسید که راه
فرار از هر طرف بر و مسدود گردید . مگر در مقابل دیوارچۀ پست باغچۀ
مر او را تصادف نمود که غیر از جهیدن از آن دگر چاره نبوده .
قاتل غدار بجهد بلیغ از دیوار مذکور خود را بدان سو در افگند و در انجا
خودش را در کلبۀ خاشاك پوشی ، در حضور عرب پیری بیافت که
حمیت و جوانمردی از ناصیه اش نمایان بود . قاتل مذکور بی اختیار بر پاهای
آن پیر با وقار افتاده بعجز و نیاز چنین دمساز گشته گفت :


( ٢٥٢ )

- امان ای پدر شهامت توامان ! جنایتی از من صادر گشته است ، و احبای مقتول به تعقیب و جستجوی من جهد بلیغ دارند ، و از هلاکم چیزی باقی نمانده ؛ پس بمرحمت و حمیت عالیجنابانه شما التجا و امان آورده ام .
عرب بعد از کمی ملاحظه قاتل را مخاطب نموده گفت :
- هیچ مترس ! چون بخانه من التجا کرده و از حرکت فجیعه خویش پشیمان گشته لهذا با تو وعده میکنم که در خصوص تخلیص و صیانتت هر معاونی که از دستم بیاید دریغ نکنم درین کلبه داخل شو که آنجا از برای تو اختفا گاه امین و متینی خواهد بود .
قاتل نیز تشکر نموده داخل کلبه گردید .
بعد از مرور نیمساعت خبر دهشت اثر بسیار فجیع عرب بیچاره را بحالت صاعقه زده در آورد . که آن خبر نیز عبارت از کشته شدن پسرش بدست اسپانیولی بود . پیر ناتوان بمجرد شنیدن این خبر فلاکت توامان اثر چگونگی احوال را بخوبی کشف نموده و دانست که قاتل پسرش کیست در دار دنیا یگانه ثمره حیاتش که عبارت از ولد ارشد او ست ، بدست اسپانیولی ئیکه اور امهمان دار کشته ، و از هر گونه مخاطره حیاتش را در عهده گرفته مقتول . و ابداً از نظر ش مفقود گردیده است پیر چون اینمسئله غریبه فاجعه را در مدنظر دقت در اورد غوطه خوار گرداب حیرت


( ۲۰۳ )
گردید . و یکمدتی بملاحظات عمیقه فرو رفت . بعد از ان بدست خویش
اجرای قصاص جگر پارهٔ خودش را تصمیم نمود .
این قصد و تصمیمش را بحقوق مهمانداری . و علو جذابی سراسر مغایر
یافت . و وظیفهٔ ابویت با وجدانش بمجادله افتاد . ازین تردد و اختلاف که
در مابین وظیفهٔ ابویت و وجدانش حاصل گشته بود سرتاپا وجودش را
عرق خون آلودی ایستیلا نمود نهایت وجدانش بر وظیفهٔ ابوت غالب آمد.
همانلحظه بمحل اقامتگاه قاتل شتافته گفت :
حالا از مخاطره و مهلکه که در و در افتاده بودی چیزی اثری باقی
نماند میباید که مهیای فرار گردی .
اسپانیول از ین بشارت که حیاتش سر از نو تجدد نموده اشک ریز شادی
گشته بر پاهای حامی عالیجناب خویش سر نهاد . و بنابر ایفای منت داری
خواست تا دستهای مبارک آن پیر خجسته سیر را گرفته ببوسد . لکن
پیر عالیجناب بشدت تمام دست خویش را کشیده گفت :
ای خائن جفاکار ! دست خباثت آلودت را که هنوز خون گرم
پسر من از ان سرد نشده است بکدام جسارت بدستم تماس مینمائی . برو !
برو ای نا بکار که چشمان خون افشانم زیاده برین ترا دیدن نمیتواند .
اسپانیول از ینکلمات دهشت انگیز بگرداب حیرت فرو رفته متحیرانه


( ٢٥٤ )
و متحسرانه بروی پیر نگاه کردن گرفت . و چون محققاً دانست که مقتول
پسر اوست سراسر از حیات خویش نومید گردیده بلرزه در افتاد . و به
خوبی دانست که اجل او را بپای خویش بدام انتقام ، دراند !
خته است .
بناءً علیه پیر حالت نصرانی قاتلرا دقت نموده گفت :
جنایتی که از دستت سرزده اگرچه روح و حواس و قلب و جمیع
وجودم را به اشکنجۀ عذاب جاودانی در انداخته ولی وجدانم مرا از
گرفتن انتقام واداشته خوف و تلاشرا بخود راه مده که وعده و قولیکه
باتو کرده ام آن را بهیچگونه نخواهم شکست . برو که ترا بعدالت الهیه
حواله نموده ام .
وقتا که پردۀ ظلمت تاريك شب که در خصوص ستر عیوب عالم سرمه
در گلوی کائنات در کشید وقت فرار اسپانیولی نیز دررسید .
پیر عالیجناب غیر از انکه از خون جگر پارۀ خویش در گذرد ، يك
اسپصبا رفتاری نیز برای قاتل مذکور تدارك نموده چارۀ فرار شرازیا
ده تر تسهیل نمود ! ... زهی عالیجنابی « انتها »


( ٢٥٥ )

- تنہائی -
( از یادگارهای صالحيهٔ شام شریف )

آيا هيچ وقتى تنها مانده ايد – يعنى يكدمى با خود نشسته ايد؟ اگر نشسته
باشيد، آيا چه ديده ايد، چه شنيده ايد، چه گفته ايد، بكجا رفته ايد،
از كجا آمده ايد؟
عجب سخنها! از يك سو از تنهائى، و با خود نشستن سخن ميگوئيم و از
ديگر سو از آمدن، و رفتن، و گفتن، و شنيدن، و ديدن حرف ميزنيم!
عجيب وحدت! غريب كثرت! ...
يك اهل دلى ميگويد :
از نفس تا چند شور ساز باطل بشنوم
دم فرو خوردم بخود تا حرفى از دل بشنوم
بلى! اگر يكدمى با دل بنشينيم، و از دل بشنويم، و از دل بخوانيم كائنات
را در خود، و خود را كائنات خواهيم يافت، و چون نظر كنيم نه از خود
خبرى، و نه از كائنات اثرى خواهيم ديد!
— پس چه خواهيم ديد؟
— هستيی ازلئی مطلق!


( ٢٥٦ )

چه خواهیم شنید ؟
وحدت ، وحدت ، وحدت !
چه خواهیم گفت ؟
همه عدم !
کجا خواهیم رفت ؟
بمقام حیرت !
چسان خواهیم آمد ؟
به انکسار عجز و خجالت !

در باغچه كوچك متناسب الاشجار پر اثمار خوش جو بهار هوا داری که در ( صالحية ) نام موضع با صفای ( شام ) جنت مشام دارم ( تنها ) نشسته ام . نمیدانم از چیست ؟ مدتی میشود که ( تنهائی ) را خیلی دوست میدارم . طبیعت آنقدر از اختلاط عالم رم کرده که سواد شهر را آیه عذاب میپندارد! گوشه باغچه صفا آماده برای این طبیعت تنهائی مایلم زمین دلنشین بسیار مناسبی تشکیل داده . نه یاری دارم . نه غمگساری . نه با کسی کاری دارم نه با من کسی را کاری ! هم نفسم نسیم خوش شمیم جان فزا . همدم گلهای رنگارنگ نظرفریب است !
گاهی میشود که تنهائی مرا [ مستنطق ] یعنی ( پرسان کننده ) میسازد .


( ٢٥٧ )

نظرم بر هر چیزیکه میخورد از ان استفهام مدعا میکنم . نباتی می بینم :
در کینه قوه نمای آن بحیرت میروم . یکقطعه پاره زمینی می بینم که مانند
يك دایه شفقت آیه اطفال سبز های نمکین و ریاحین رنگین . و میوه های
شیرین را دريك گهواره می پروراند . و از پستان لطافت رسان جویبار
خوشگوار شیر زنده کی تخمیر جوهر آب صفا تاب را بيك و تيره بدون
تفریق و تمیز مینوشاند . ولی هريك را بدیگر گونه بوئی ، و دیگر گون رنگی
و دیگر طعم لذتی بظهور می آورد .

از مشاهده اینگونه اشیا ، حواس این متفکر عاجز تنها در فضای بی
انتهای حیرت ، مانند دایره بی سر و پا مبهوت و بیصدا میماند که در این اثنا
آواز با اهتزاز طرب دمساز يك مرغك موسیقی نواز ، حواس این تنهای
فکرت انباز را از آنسو بسوی خود جلب و جذب مینماید . چون مینگرم.
در يك مشت پر هزار ها حکمت مستتر می بینم. نباتات را اگرچه اجسام
ذی حیاتی یافته بودم ، زیرا تخم بودند شجر شدند! ازدواج پیوندی کردند.
ثمر دادند ! بخزان پیری رسیدند و فات یافتند ! ولی اين يك حیات نباتی
بود که بر حرکت از جائی بجائی ، و آواز و صدائی خود بخود مقتدر نبودند.
حال آنکه این آواز مرغک خشنوا را در قالب روحانی ، و آهنگ حس
حیوانی می شنوم .


( ٢٥٨ )

بسوی آشیانۀ سعادت کاشانۀ این مرغك خوش ترانه كه در میان شاخهای
بهم پیچیدۀ بیشه زار بوته‌های (آس) بيك صنعت هندسه‌وی بسیار عجیبی
بنا یافته بود نظر کردم. آن کاشانۀ محقر كوچك خس و خاشاك اساس را
از یکدایرۀ خانۀ يك عائلۀ انسانی بهیچ چیز كمتر نیافتم. جد و جهدیکه در راه
نگهبانی زنده كانی نوعی ، و پرورش و تربیت افزون كردن جنسی ازین
مشت پرورد آن آشیانۀ محقر سر بر میزد هیچ‌گاه از كشش و كوشش يك
پدر شفقت‌گستر، و يك مادر مهر‌آور نوع بشر که در راه زندگانی اولادهای
محبت پرور خود اجرا میکنند پاكم نمی آورد !
يك پدر برای نفقۀ حال، و سعادت استقبال اولاد خود هزار گونه
مهالك. و هزار رقم مخاطر را برخود گوارا میسازد! تسمۀ پشت اژدر را کشیده
پنجۀ شیر نر را به آن می بندد! در مقابل گلوله‌های صد منئی توپهای كروپ،
و گله‌های پیکانی تفنگهای ماوزر جگر کوب سینه‌اش را سپر میسازد، در
جوف طبقات زمین در آمده شمع حیاتش را در زیر پنجۀ خفه كنندۀ پر فشار
(حمض كاربون) نام جوهر زغال سنگی بر مینهد ! به تهلکه های عظیمۀ
غلطیدن و افتادن كوه پاره های جسیمه التفات ننموده با تیشۀ فرهادی
در زیر نقب‌های دور و دراز راه‌های آهن خاك وسنك بر میكند ! در
قعر بحر قدم بركام نهنك نهاده ، و از منقطع شدن نفس خود اصلا نیندیشیده


( ٢٥٩ )

مشغول ته دای نهادن سدهای دریائی میشود : آیا برای چه ؟ برای نفقهٔ
حال و سعادت استقبال اطفال بی پر و بال خود ! . . . . .
این است که این مشت پر محقر نیز بهمان گونه حیات غریبیه ، و شوق و
هوس عجیبه برای نفقه و پرورش آن چوچه های چون لخت جگرش بهر
سو بال و پر میزند ؛ گلویش را نذر حلقهٔ دام صیاد ، و سینه اش را آماج سا
چمهٔ تفنك جلاد جفابنیاد ، و وجودش را طعمهٔ پنجهٔ شاهین ستم نهاد قرار
داده ، و هزار گونه ظلم و بیداد را بر خود گوارا ساخته از جنگل بجنگلی ،
و از مزرعه بمزرعهٔ بال افشان نفقه آوری میگردد ! آیا چرا ؟ چونکه
آن دو چوچهٔ اصغر بی بال و پر که پیش از سه روز از تخم چو نه مشال
بجانی سر بر کشیده به طعمه و پرورش محتاج است !
بنگر بسوی این دوکله گکهای كوچك خس آشیانه ، و این دو منقار
كوچك خوش ترانه که بچه گونه آهنگهای مخالف نغمهٔ قانون سرور و
طرب را راست مینماید ، و بچه حس غریبی بال و جد و عشرت میزند .
آیا چرا ؟ چونکه می بیند : که مادر شفقت گستر ، رزق آن بخبر جهان
پرشور و شر را بمنقار محبت اثر گرفته از روی هوا بسوی آشیان در فرو
آمدنست ! . . . . .
سبحان الله ! آواز شهیر لاهوتی همراز آن طایر کوشش دمساز ،


( ٢٦٠ )
مرغ تیز پرواز قوه مفکره این متفکر تنہائی گزین عجز قرین را به اوج
بالاترین سمای حکمت به پرواز آورد ! دیدم که در هر ذره از ذرات کائنات،
ودر هر جزء فردی از اجزای فردیه موجد دات يك تجلی ، عظمت پیرای
جبر وتی ادائی هویداست ! در هر شکل هندسی ، و در هر يك ماده عضوی
و غیر عضوی يك نور مصباح الانوار بسیار شعشعه باری پدیدار است !
این عظمت از کیست ، و این نور از چیست ؟
ازین استفهام . روح ارواح ، و جسم اجسام بيك حركت بسيار مد
هشی ، و بيك لرزه سریع السیری در آمده از هر جزء فردی که اجزای
فردیه اینقدر کائنات بی انتها را تشکیل داده اند بصدای بسیار لطیف
( فونوگراف ) آسا ، چون خبر تلگراف و تلفون سرعت انتها این کلمه
قدسیت احتوا بگوش هوش این متحیر تنها بر میخورد که :
( لااله الا هو الخلاق العظيم ) .
از هیبت و دهشت این صوت ذی عظمت ، بر اعصاب و عروق این
غرقه گرداب حیرت يك بخودی و رخاوتی حاصل میشود . از حال صحو
بحال سکر میرود . کائنات واهمه گی در زیر تاثیر شعاع انوار شعشعه نثار
پر تو بار غریبی می یابد ، قوه نظوش از تاثیر قوت و سرعت روشنی آن
نور از شبهه و نظیر دور از کار باز می افتد . در خصوص تعیین و تخمین آن نور


( ٢٦١ )

کائنات نشورقوۀ متفکره اش نیز مانند قوۀ نظر از محاکمه عاجز میماند .
برای نقطۀ ورود این نور قدسیت ظهور نمیتواند که جهت تعیین کند . از
غرب و شرق منزه ، و از فوق و تحت مبرا مییابدش . درجه حیرت .و
مقدار بیخودی غرقاب و حدت آنقدر بر خود میبالد که هیچ چیزی نمی
بیند ، و هیچ چیزی نمیشنود ، از خودی خود بخبر می افتد . شعاع جهان
سوز عالم افروز جلال و جمال آن نور با کمال تنها خرمن هستی بیخود تنها
را نی بلکه هستی وجود همه موجود را چنان محو و بی نشان میگرداند که بجز
نیستی و عدم از هیچ چیزی هیچ اثری باقی نمیماند !
در ان لحظه هستی واجب ظهور میکند . هر ذره از ذرات کائنات ، و هر
عنصری از عناصر موجودات آئینۀ قدنمائی میشود که انوار جمال باکمال
بیرنك بی نشان شاهد قدس در ان پر تو می اندازد ! عالم را دگر گونه رو
نقی پیدا میشود . سرا پای اجزای فردیۀ کائنات از پر تو نور بدیعی که
نه شر قیست و نه غربی بدرخشیدن می آید . موجودات ارض و سما
وات از شدت تابش آن پرتو محو و معدوم گردیده بجای آن همان نور اقدس
قایم میگردد . در ان زمان ندای ( الله نور السموات والارض : ) [الایه]
در همه اشیای گنبد کائنات می پیچد . پس هر آنچیزیکه اطلاق شئی بر ان
ممکن است همه گی بلسان حال از یکسو ( احد ، احد ، احد ! ) میگوید.
از صدای این کلمۀ مقدس ، تنہائی گزین عجز قرین نیز ( احد ) گویان بخود


( ٢٦٢ )
می آید ، و گوش هوش بسوی اشیائیکه در نظرش می آید بر مینهند :
نبات میگوید : قوۀ نامیه من از وست ! جماد میگوید : ذرات مترکبۀ من
از وست ! مرغك خوش ترانه نیز میگوید : که این حس شفقت اولاد پروری
منهم از وست ! این متفکر تنها نیز به این بیت مترنم میگردد :
و فی کل شیء له آیة
یدل على انه واحد
انتها
قلم آزمائی طبع
قصیدۀ نثریۀ بهاریه کلام محمود طرزی
بهار را دوست دارم
زیر ا بهار ! تجلیگاه عبرت نمائیست مر قدرت کامله و صنعت بالغه
حضرت فیاض قدرت را ؛ و آئینه رو نمای متلالائیست مر صفت قدیمه ،
و حکمت عظیمۀ حضرت هستی دهندۀ عوالم ذی وسعت را .
هنگامیکه طلیعۀ حضرت بهار زندگی نثار پدیدار میشود در تمام موجودات
زمین خوش هو السرار ( يحي الارض بعد موتها ) ظاهر و آشکار میگردد .


( ٢٦٣ )

(قوۀ نامیه) که مدتی در محبس عدم آباد ظلمت ؛ وسکونت از خاك سياه
تیره درونی جامۀ نيستی در برداشت از فیض نفحات نسمات عدالت حضرت
سلطان بهار بخلعت فاخرۀ اطلس دیبای سبزی مخلع گردیده بشکل
محبوبه زمرد پری بجلوه گری میدر آید .
دیوسیاه ابرهای مظلمه قسوت انگیز که بمعاونت ویاری عفریت سفید برفهای
برودت آمیز ، و مددگاری قوای عسکر یه بارشهای تگرگ ریز و واسطه
آلات ناریه رعد و برق حرارت ستیز برممالك وسيعه لعلمی لاله و گل؛و
دولت جسیمه نیل برنی سوسن و سنبل شور رستاخیز برپاداشته بود بحکمت
حکیمانه ، وقوة شجيعانه سليمان بهار بمانند ايام سعادت انجام تشریف فرمائی
شهریار جنت قرار ( عبدالرحمن ) نامدار که بر دشمنان قوی صولت بیشمار
مظفر و غالب آمده ، جهانرا سر از نوحیات تازه بخشیده است .
بلی ! زمان سعد اقتران خروج حضرت خاقان مغفور از ماوراء النهر
همانا اول طلوع شمس خاوریست که اول بار در اول بهار بقدرت کامله خالق
ليل و نهار بزندگی بخشی عالم بر آمده است .
زهی طلوع زندگی شیوع! که از پرتو ضیا نثار، و شعاع حیات آثار او از زنجیر
بندگی اسارتهاى يخ آساى برودت انتهای کفار اجنبئی ناهنجار در وطن اثری باقی
نمانده و چمنستان عالم اسلامیت از زیر بار نقمت برف نمای دشمنان پر وغاو ارهیده
بگویۀ گونه از هارشکو فه نثار سعادت وشرافت سر سبزی وشادابی گرفت.


( ٢٦٤ )

پس عصر سعادت حصر ضياء الملة والدين بهاری بود که فیض نسیم
عاطفت او آبیاری ناموس وطن و ملت را فرمود، لا جرم بهار را دوست دارم.
بهار را دوست دارم
چونکه حضرت سلیمان بهار شهریار کرم شعار خوشخلق عادل باذل
مسرت و لطافت نثاریست که شاخهای بی برك و بار در ختانر ا از بلیهٔ عریانی
رهانیده بشگوفه های لطیف گوهر فشان ، و ثمر های لذیذ حلاوت رسان
ترصیع و تزئین فرموده است .
در ایام فرحت انجام بهار با انعام در عالم شطارت توام خلقت ؛ نظر بر هر
نقطهٔ که بیفتد و بهر جزی از اجزای زمین که دقت شود کلهای رنگارنگی
دیده میشود که هر برك غنچهٔ آن یاد از تبسم شیرین لطیف دلبری میدهد ؛
و بهر سو که نظر شود دیده میبیند که شاخسار پیوست آثار اشجار از فیض
نسیم اسحار بهار رشته های گوهر بار آورده که هر اهتز از نزاکت همرازان
رایحهٔ لطیفهٔ محبوبهٔ ناز پر وری را بخاطر می آورد .
پرتی دلفریب بهار بدستیاری مشاطهٔ چابکدست نسیم با همهٔ زیور
وزينت ، و جملهٔ صباحت و لطافت آرایش و پیرایش گرفته بسوی صحراها
و کلزارها بر آمده جوانان چمن را ببوی روح افزای خویش مست بادهٔ
شطارت میسازد ، پیاله های لعلفام یاقوتی کل و لاله را از می ناب شبنم


( ٢٦٥ )

شاداب املا نموده مشتاقان دیدار با کمال خویشتن را صلای عشرت
میزند . کیسه های سر بمهر غنچه های رنگین ادارا بتحريك سر انگشت
نسیم از هم کشاده بر مستحقان نعمت شناس باسپاس خویش از روایح
عبیر آمیز روح انگیز لطیفه زر و دینار بیشمار احسان و ایثار مینماید ؛
اطفال شیر خوارۀ برگهای زمرد رنك نورسته ، و دوشیزگان سبزه های
خوشرنك برجسته از مراحم فیوضات حیات پر ور بهار بحمایۀ دایه
مهر وایۀ نسیم درا غوش شفقت تودیع گردیده و از پستانهای فیضرسان
ابرهای نیسان شیرزنده گی تخمیر باران زنده کی نشانرا نوشیده و بواسطه
این نعمای متوالی یوماً فیوم کسب طراوت و لطافت میکنند .
تاثیر فیض اکسیر جمال باکمال خسرو شیرین شمائل بهار فرحت نشار تنها بر نباتات
نی بلکه بر جمیع مكونات عالم خلقت اجرای حکم مسرت مینماید از ان جمله
مرغکان خوش الحان و بلبلان شوریده سامانرا حس شوق و نشاط و ذوق
حظ و انبساط بسر می افتد .
بلبل شاعر مادرزاد چمن است . بلبل ؛ مداح قصیده پرداز پایتخت سلطنت
سینۀ حضرت بهار است! سبحان الله ! اینچه باده سرشار محبت، و این چگونه
می نشه بار حقیقت بکام جان این شاعران مادرزاد چکائیده شده که لحظۀ
از اجرای آهنگ صدا رنگ فارغ نمیشوند ! ! !
ای شنونده ! گمان مبر که اینهمه ناله و فغان بلبلان چمنی نژ اد عبارت از اصوات


( ٢٦٦ )

بیهوده بمعنی میباشد .
نی نی ؛ هر یک زمزمة آن نشیده ایست سماوی ، قصیده ایست لاهوتی که در مدح ولینعمتی خویشتن یعنی حضرت بهار میسرائید ، و هر نغمة آن آهنگ موسیقاریست ملکوتی که در بزم انس خسرو شیرینکار بهار طلای زر افشار نثار میوه های شکر بار بنواهای راستی با مضراب منقار كوچك خود شان مانند عشاقان را حماز بر تار قانون محبت بجنك عود آونك خوش آهنگ علویت شهنازانه می نوازند .
ما نند لسان حال عموم اسلامیان و خصوصاً بلبلان چمنستان خاك پاك افغانستان که به نغمات صداقت ، وترنمات عبودیت زمره پرداز مدايح و ثنایای حامی مقدس مکرم ، ومتبوع جو انبخت عدالت شیم سراج الملة وا لدين ، بادشاه بادانش و دین «امیر حبیب الله » خان معظم میباشند .
الحق که روز فیروز شرف اندوز تخت نشینی این شهریار عادل دانش پژوه ما، وعصر تو قيحصر این سپهدار سکندر شکوه ما چنان بهار طراوت نثار فیوضات بار جان بخشائی است که از فیض انعام عمیمش چمنستان ملك و ملت بگونه گونه ازهار مدنیت و سعادت رشك آور گلزار فر دوس برین گردیده است.
لسان ملت نیز منقار بلبلیست که فی اللیل و النهار از در بار کردگار بقا و دوام این بهار ذی ثماز را نیاز میدارد !
بلی منهم بلبلی ام که این بهار ترقی باز را خیلی دوست دارم .


( ٢٦٧ )
بهار را دوست دارم -
چونکه لقای فرح فزای بهار، دانستن قدر و قیمت این ایام جوانی را اخطار و اخبار مینماید و میگوید : که زمان جوانی در فصول عمر انسانی بمثابه ایام بهار خوش جمالست ، درینزمان اغوش امال کشاده عروج هر گونه کمالست .
حرارت غریزی مانند شعاع شمس بهاری در مزرعة خشکیده لب حواس انسانی هزاران هزار گلهای سعادت و کامرانی ببار می آورد .
حسیات حواس خمسه در کارگاه دماغ بمانند هوا های لطافت بخشای ربیعی بکمال قوه پرورش، و جمال صورت نمایش باهتزاز حیات استقبال پروری بوزیدن میآید .
قوه نظر در ایام ربیعی عمر تلسقوب طبیعی ، وميقريسة وب حقیقى باشد که قابلیت و استعداد کشفیات ابعاد سماوى ؛ و ذره شماری اجزای فردیه ارضی را مالك است .
شنوائی سامعه صدا های ششهزار سال پیشتر را که درین گنبد دیر بی پا و سر پیچیده مانده بدستیاری قوه ناطقه از اعماق کهسار دماغهای گذشته گان برای درس عبرت و اخذ حکمت آینده کان چون عکس صداء و یه کنان ، وموکشان در منظر نظر جلوه گر میسازد تا آنکه قوه شامه بر استشمام نيك و بد كامیاب آید . و بواسطه تلگراف ناز كباف اعصاب قوه لامسة


( ٢٦٨ )

جمیع قلمرو مملکت وجود را حساس و بیدار سازد .
قوۀ مفکره مانند ابر نیسانی ، لطائف بدیعۀ رحمانی را بر چمنستان مغز نغز گوهر گرانبهای انسانی همیفشاند ؛ باغبان قوۀ مصوره بدستیاری آلات قوۀ مخیله خس و خاشاک اوهام باطله را تطهیر و تنظف نموده شهراه صراط المستقیم حقیقت را در محکمۀ حاکمۀ عدالت سلطان وجدان بظهور می آورد .
ماشین دلنشین احسن التقویم وجود ، که نمونۀ بسیار بدیعۀ از صنایع حضرت معبود است ؛ در زمان ریعان ربیعی همه روز در تمام سعی و کمال جد مستعد اعمالات و اختراعات هر گونه بدایع غرابت نمونست .
زهی سعادت و بختیاری ! که از فیض انفلاق این صبح صادق ربیعی بهره مند عنایات ربانی ، و برومند فیوضات حبیب الرحمانی گردد .

انتها
تمام شد


فهرست
مندرجات
صحیفه
۲ یکدو سخن در باب طبع کتاب
٤ افادهٔ مرام
٦ پروانه
١٠ يك نشيده وجد آور عمر الفارض
١٠ شرح آن
١٣ ملاحظه دران
١٥ نوبهار
١٦ غزل
١٧ غزل محمود طرزی
۱۸ محسنات رسایل موقوته
٢٥ یأس بعد الامل
۲۸ غزل ۱
٣٠ غزل ۲
۳۲ ناله گلی ۱
۳۷ یکد و غزل از طرز طرزی
۳۸ برك نورسته
٤٦ تماشای نشر یخانه
٥٠ آشیان بلبل


ب
مندرجات

صحیفه
٥٨ | غزل — تحصیل
٥٩ | غزل — بگذشت و رفت
٦٠ | ترجمه شعر فرانسوی از ویقتور هوغو
٦٣ | قطعه برفی
٦٣ | جواب آن
٦٤ | روزی در باغ رفته بودم
٦٦ | نسیم باغ
٧١ | فقر و شتا
٧٤ | حکمت حقتعالی جل و علی
٧٨ | خانه تن آدمی
٨٠ | عدالت خداوندی
٨٣ | سیاحات — يك شبي که در بوغاز گذرانیده ام
١٠٥ | از سیاحتنامه آمریکا — بلوی وحشیان
١٠٩ | محاوره سیاح با وحشی
١١٩ | چند شعر حضرت امام اعظم رضی الله عنه
١٢٠ | تمجید حضرت بلال حبشی رضی الله عنه
١٢٢ | عریضة ال دست چپ
١٢٦ | اختلاف طبایع


ج
صحیفه | مندرجات

۱۳۱ | تعریف محبوبهٔ چینی از زبان شاعر چینی
١٣٤ | وصف محبوبهٔ رومی از زبان شاعر رومی
١٣٦ | وصف محبوبهٔ مغولی از زبان شاعر مغولی
۱۳۸ | تعریف محبوبهٔ زنگی از زبان شاعر زنگی
١٤٠ | تعریف محبوبهٔ امریکایی از زبان شاعر امریکایی
١٤٦ | تنهایی
١٤٧ | یکدو غزل معشوقانهٔ عربی
١٤٩ | غزل از مکهٔ مکرمه فرستاده شده
١٥١ | ظلمت
١٥٣ | فلاکت
١٥٥ | مدنیت
١٥٩ | محاوره در مابین علوم و فنون
١٦١ | حکمت
١٦٣ | تاریخ
١٦٤ | آرخیولوژی
١٦٥ | جغرافیا
١٦٧ | اخلاق
١٦٨ | منطق


د
مندرجات

صحيفه |
١٦٩ رياضيات
١٧٠ هيئت
١٧١ شعر
١٧٣ ادبيات
١٧٤ رسالۀ موقوته
١٧٥ مشاهدۀ کعبه بنظار عشق و جلوۀ محبوبانۀ او
١٧٧ غزل معشوقانه در جلوۀ کعبه
١٧٩ يکدو قطعۀ لطيفه آميز کمال خجندی
١٨١ رومان
١٨٢ فلورا
١٩٥ مکتوب
٢٠٦ عشق
٢١٠ صباوت
٢١٤ طفل نوزاد در خانۀ توانگر ، و در خانۀ فقير
٢٢٠ عاشق شدن شير بر يکدختر
٢٣٠ رومان كوچك ماتيلد
٢٥١ مثالی در شهامت و عاليجنابی عرب
٢٥٥ تنهایی از يادگار های صالحيۀ شام شريف
٢٦٢ قلم آزمائی طبع - بهار را دوست دارم


مؤلف این کتاب
مدیر و سر محرر سراج الاخبار افغانیه
محمود طرزی


[BLANK PAGE]