۲۱۴

بقولنا فاعلموا ان عليكم في سيركم هذا حفظة من الله تعالى يعلمون ما تفعلون فاستحيوا
منهم ولا تعملوا بمعاصی الله تعالى فى سبيل الله تعالى ولا تقولوا ان عدونا شر منا فلن
يسلط علينا فرب قوم سلط عليهم شر منهم كما سلط على بني اسرائيل لما عملوا بمساخط الله
تعالى كفار المجوس فجاسوا خلال الديار وكان وعدا مفعولا واسئلوا لله العون على انفسكم
كما تسئلون النصر على عدوكم اسئل الله تعالى ذالك لنا ولكم وترفق بالمسلمين فى سيرهم و
تخشمهم مشيا يتعبهم ولا تقصر بهم عن منزل يرفق بهم حتى يبلغوا عدوهم والسفر لم
ينقص قوتهم فانهم سائرون الى عدو مقيم حامى الانفس والكراع واقمر بمن معك فى كل
جمعة يوما وليلة حتى تكون لهم راحة يجمون فيها انفسهم ويرمون اسلحتهم وامتعتهم وخيم
منازلهم من قرى اهل الصلح والذمة فلا يدخلها من اصحابك الامن تثق بدينه ولا
يرزء احدا من اهلها شياً فأن له حرمة وذمة ابتليتم بالوفاء بها كما ابتلوا بالصبر علينا
فما صبروا لكم فتصبهم خيرا ولا تستخس واعلى اهل الحرب بظلم اهل الصلح واذا وطئت
ارض العدو فاذك العيون بينك وبينهم ولا يخف عليك امرهم وليكن عندك من اهل
العرب او من اهل الارض من تطمئن الى نصحه وصدقه فأن الكذوب لا ينفعك خبره و
ان صدقك فى بعضه والغاش عين عليك وليس عين لك وليكن منك عند دنوك من ارض العدو
ان تكثر الطلائع وتبث السرايا بينك وبينهم فتقطع السرايا امدادهم ومرافقهم وتليم الطلائع عورت

ا در رفتن شما ۱۲ ۲ پس حیا کنید ۱۲ ۳ مجوس کخوط بالضم و ضمتین و فتحتین بمعنی خشم گرفتن و ناخوشنود شدن ۱۲ ۴ پس جستجو نمودند در میان
سرا ها وخانه ها ۱۲ ۵ این آیت در اول رکوع جز سبحان است بمعنی رنج و مشقت ۱۲ ۶ بمعنی رنج و ماندگی که در تعب و مشقت اند از و
ایشان را ۱۲ ۷ بمعنی نگاه دارنده ۱۲ ۸ یعنی بیار و کنار مکن ۱۲ ۹ بتقدیم راء مهمله برزای معجمه بمعنی در مصیبت افکنده
نشود احدی از اهل آن ۱۲ ۱۰ بالفتح بمعنی رفتن و پا برزمین نهادن و پامال کردن ۱۲ ۱۱ یعنی راه نمای چشم ها را یعنی جواسیس را ۱۲
۱۲ جمع عین بمعنی جاسوس ۱۲ ۱۳ دپوشیده نباشد ۱۲ ۱۴ بمعنی خیانت کننده و ظاهر کننده خلاف آنچه در دل دارد ۱۲ ۱۵ بمعنی جاسوس
۱۶ بمعنی پیش روان لشکر که برای خبر گرفتن حال دشمن پیشتر روان شوند ۱۲ ۱۷ بمعنی فوجهاء لشکر که بجانبی فرستند ۱۲ ۱۸ سرایا جمع سر یه بفتح
اول و کسر ثانی و تشدید تحتانی بمعنی لشکر یکه زیاده از پنج کس تا چهار صد کس و باصطلاح اهل حدیث بمعنی لشکر یکه حضرت بر هدایت مقدس خود
در ان نباشد و بر کرده گی یکی از اصحاب فرستاده باشد ۱۲ ۱۹ بالفتح بمعنی رخنه ہائے صف لشکر و حصار که از ان بیم و هراس باشد ۱۲ح


۲۱۷
وتنتقى الطلايع من اهل الرائی و البأس من اصحابك وتتخير لهم سوابق الخيل فان
لقواعدوا كان اول ما يلقاهم القوة من رائك واجعل امر السريا الى اهل الجهاد والصبر
على الجلاد ولا تخص بها احد بهوا فتضع من رائك وامرك اكثر مما حابيت به اهل
حاضنتك ولا تنبعت طليعة دلاسرية في وجه تتخوف فيه غلبة او ضيعة ونكاية واذا
عاينت العدو فاضمم اليك اقاصيك وطلايعك وشراياك واجمع اليك مكيدتك
وقوتك ثم لا تعاجلهم المناجزة عالم يبتكر هك قتال حتى تبصر عورة عدوك و
مقاتلته وتعرف الارض كلها لمعرفة اهلها فتضع لعدوك كصنعه لك ثم ادك
احراسك على عسكرك وتيقظ من البيات جهدك ولا توت با سيريس له عقد كالا منت
عنقه لترهب له به عدا والله وعدا وكير والله ولى امرك ومن معك وولى المنصر لكم على
عدوكم والله المستعان وعليه التكلان والحمد لله رب العالمين انتهى كلامه و على
الله مقامه :

فصل ۲۰ - دربیان عاملان و صفت ایشان

بدانکه حضرات ملوک و سلاطین را لازم است که چون کسی را جهت عملی از عملهای ریاست و تقدم
و سرکردگی قوم و غیره عاملی و کارداری مقرر مینمایند باید که از روی تامل و فکر بسیار و آزمودن
و تجارب بی شمار باشد و تا بار بار بگذشتن شهور و مرور و هور نیاز موده و بمحک امتحان نه سنجیده

سه بمعنی با کی شمشیر زدن ۱۲ ح ۳ بمعنی عطیت ۱۲ ح ۳ یعنی چیزی که مخصوص چیزی باشد ۳ بالفتح بمعنی ضایع و
ہلاک شدن ۱۲ کہ یعنی مردم دوراں خود را ۱۲ ح سے یعنی بداندیشان و بدسگالان و کینه کننده گان خود را ۱۲ ح سے بمعنی خوشہ
صف لشکر و حصار که از ان بیم و هرس باشد ۱۲ ح شه یعنی بیدار و خبر دار و برهنا گردان ۱۲ ح سے یعنی پاس بانان و نگهبانان خود
را ۱۲ ح شله و بیدار گردان ۱۲ للہ بالفتح والضم معنی توانائی و کوشش در رنج ۱۲ ے یعنی از براے اینکہ بترسانی
...... سلہ بالضم بمعنی اعتماد و توکل ۱۲ ع بالفتح و کسر میم بمعنی کارگذار و عمل دار ۱۲ ع بالفتح کاف عربی
بمعنی سرکرده و سردار ۱۲ ع ۶ عده بمعنی پیش رو لشکر که برائی خبر گرفتن حال شمن فرستند ۱۲ ع ۷ حرف کنایت بمعنی گزند نیچن ساتیبک محربت
و یا بقتل ۱۲ ح


۲۱۸

و عهدهای موکد با یمان غلیظه از و نگرفته باشد برو اعتماد نکنند که تا دامن دیانتش بلوث خیانت
آلوده نگردد که گفته اند و ياخذ منهم العهد بتقوى الله تعالى والعدل والاحسان والمواساه
ونصرة المظلوم واعانت الملهوف ومطابقة اعمالهم و احکامهم باحکام کتاب
الله و سنت رسول الله ص ليتخلصوا من فواحش الافات و رزايل السيئات و نیک
ملاحظه شروط ذیل را نموده بعد ازان مقرر نمایند ۔ شرط اول آنکه خود آن شخص طالب متقاضی
و مرید آن عمل نباشد چه مقرر نمودن شخصی که متقاضی و مرید آن عمل باشد مقرر نمودنش موجب
آثام و خلافت فرموده جناب حضرت خیر الانام علیه الصلوة و السلام باشد و عن ابی موسیٰ
الاشعری رض قال خرجت الی رسول الله ص و قد صحبنى رجلان فلما دخلنا على رسول الله ص
قال يا رسول الله ص استعملنا على بعض اعمالك فقال النبى ص انا لا نستعمل على عملنا
من اراده طیبه تنبیه باب مخالطة السلطان و فی الحدیث رحمه الله تعالیٰ اخی
یوسف ص لو لم يقل اجعلني على خزاين الارض لا ستعمله من ساعته ولكنه اخر لذلك
روح م ۲۱۸ ح ۲ ۔ شرط ۲- آنکه تحقیق تمام و تفتیش مالا کلام نمایند که شخصی ایمنی صادقی خداترس
پرهیزگار صاحب دیانت و سیاست و امانت وطیب الاصل و نکو کار باشد کما قیل اذا
طاب اصل المرء طابت فروعه روح سوره نوح که تا اهالی علاقه حکومتی آن آرام و برقرار
بوده از فیض نیک کرداری و نیک رفتاری آن مامور و بعاطی و ریاست آن رضا مند
و مسرور و مشکور بوده ریاست و حکومت اورا مغتنم شمرده در نزد خاص و عام عزیز و محترم باشند
چنانکه گفته اند که من كان تقياً فهو عند الله مکرم وعند الناس معظم چه مدام مردم نکو کار
متقی و متدین معظم و مکرم و در نظر همگنان عزیز و محترم باشند ایزد مقلب القلوب توفیق حفاظت
خلق الله که ودایع بدایع بارگاه صمدیت اند چراغ راه سالکان طریق ریاست و جهانبانی گردانام
بمنه و کرمه که و تعاونوا بالبر و التقوى رباعی نکوکار پرور نه ببیند بدی : چو بد پروری خصم
۱ یعنی یاری کردن و بمال و تن پاکسے غمخوارگی کردن ۱۲ ح ۲ یعنی مظلوم ۱۲ ح ۳ این آیت در رکوع ربع جزع ۲


۲۱۹
جان خودی * خدا ترس را بر رعیت گمار * که معمار ملک ست پرهیزگار * نه شخص خائنی
ظالمی اراذلی کافر نعمتی اسافلی ستم پیشه بدکرداری بشب و روز باندیشه خون خواری خلق
گرفتاری که دلا تعا د نوا علی الاثم والعدوان الحق که اگر پادشاه عامل ظالم را بالای
رعایای ضعفا که ودایع بدایع جناب حضرت خالق البرایا اند بعمل فرستد و مهمات امور
رعیت را بجبار ستمگار حواله نماید این عین خیانت سلطان ست درباره رعیت که یٰا
ایها الذین امنوا لا تخونو الله الا له ان هذا الا خُسر براح وضلال بواح و زیغ صراح
و وقوع فی طعن الرماح وخاین را جناب حضرت حق عزا سمه از محبت خود بی بهره نموده که
ان الله يدافع عن الذين امنو غوايل المشركين ان الله لا يحب کل خوان کفور جلالین
زیرا که جبار ستمگار را بالای رعایای عجزه مستولی ساختن دو اقوایج بدایع بارگاه صمدیت
را در خار زار ظلم و ستم گذاشتن چنان باشد که شبانی گوسفندان را بگرگ دادن خان کان
المنصف والانصاف هذا ق الظلم والاعتساف ماذا محاسبان حقیقی ظلم چنین عمال را بنام
سلطان می نویسند چه یکی از اسماء پادشاه راعی العباد بمعنی نگهبان بنده گان خداوند جل
جلاله ست پس باید که جزاء عمل را حق دانسته بغمخوارگی رعایای ضعفا دارسند و کان الشیخ
شقیق رح یقول اذا کان الراعی هو الذئب فمن یرعی الغنم طبقات و نیز رمه رعیت را از
قوج با قرن که عبارت از امراء واجناد و ولات وعمال و گماشته گان حضرت و اصحاب
دیوان که این طوایف ظالمان قوی دست اند که چون فرصت یابند مناسب قوت وشوکت
و عدت خویش در بند ستم و ایذای رعایای ضعفا باشند قطعه این نویسنده گان دفتر ریو *
در نظر آدمی بصورت دیو * می ستانند هر چه می یابند * از کم و بیش رو نمی تابند * کین کس چو
۱ این آیت در رکوع ربع جز ء ۵ ۱ این آیت در رکوع ۶ قبل از رکوع آخر جز ۹ ۲ بمعنی آشکارا ۱۲ ۳ بمعنی ظاهرا ۱۲ ۴ بمعنی
میل کردن از حق ۱۲ ۵ بمعنی زدن نیزه ۱۲ ۶ این آیت در رکوع ثلث جز ۱۷ ۷ بمعنی بدیها و سختیها و بلا ها ۱۲ ۸ جمع جز بمعنی شکر و سپاس
ا لجمع واوه تخفیف لام و فوقانی جمع والی بمعنی حاکمان دوستان به تشدید لام خطاست همچنین قضات به تخفیف ضاد معجمه جمع قاضی ۱۲ ع


۲۲۰
بدل رقم کردند * کار شمشیر ما قلم کردند * ہر یکی زین گروه پر تزویر * اخذ و جر را میکند تقصیر
تبستم نقد خواهش دلبما نیز مدح کند منها جمع و خرجش اگر تو وابینی رقم محنت و جفا بینی گرکنی در
ادارہ نظری یا بی از ظلم و جورشان خبری غرض اینها همه و بل بازند همه حیله گرند و
غمازند همه بد کیش و بد معامله اند چون زنان از نفاق حامله اند رسم هر دو فانی داسند
غیر جور و جفا نمیدانند تیغ است در کف اینها بی قطع علاقه غربا مهر آغاز شان مبین زنهار بز حذر
باش تا ز آخر کار پس پادشاه را لازم که بیکی ازین طوایف اعتماد کلی نکند و رعایای ضعفا را
بکلی بایشان نباید گذاشت و پیوسته از عامل خاین و ستمگار غافل نبوده بتفحص احوال و تجسس
اعمال شان شاغل بوده ظالمان مردم آزار دستمگاران جفاکار و غافلان که بمصالح رعایا
شاغل نباشند، مهمل گذارند باید که چنین طوایف را بالای رعایای عجزه مسلط نگرداند که تا
دامن دیانتش بلوث خیانت آلوده نگردد لان الخيانت سبب للعار فى الدنيا و للنار
فی العقبی روح ۳۸۲ ح ۲ فردا بادشاه بفقیر و قطمیر از وزات احوال شان پرسیده خواهد
شد که الامیر راع علی رعیته و هو مسئول عنه فورب السما والارض انه الحق مثل انكم
هم
تنطقون قال هارون الرشيد لشيخ بهلول المجنون عظنى فقال بما اعظم هذه قصور
وهذه قبورهم ثم قال كيف حالك يا امير المومنين اذا اقامك الحق تعالى
بين يديه فسالك عن النقير والفتيل والقطمير وانت عطشان جيعان عريان واهل
الموقف ينظرون اليك ويضحكون عليك فخنقته العبرة وكان ابراهيم الادهم يقول
ان العبد يحاسب يوم القيمة بحضرة من يعرفه ليكون ابلغ في فضيحته طبقات و چون از یکی
از ایشان جوروستم ظاہر گردد باید کہ او را بعقوبتی کہ سزاوار آن باشد گرفتار و بنظر خویش و
بیگانه خوار و بی اعتبار گرداند که نکلا اخذ تا بذنبه تا موجب عبرت دیگران گردد و در سیاست ظلمه بیز
ل بضمتين وفا بمعنی خردنی د خوراک ۱۲ ع سلے این آیت در آخر رکوع قبل از رکوع آخر جزء ۲۶ سلہ بمعنی خاک و چابک دانه خرما ۱۲ع
ے بالفتح بمعنی رشته دانه خرط ۱۲ که قطمیر بالکسر یعنی پوست تنگ خرما و یا نقطه سفیدی که بر پشت دانه خرما بود و خرما از ان روید
دیا شکاف دانه خرما یا رشته که در میان شکاف بود ۱۲ ع ح سے این آیت در رکوع آخر جز ۲۰ *


۲۲۱
سامحه جایز ندارد و مستحق سیاست کسی است که آزار پیشه و بداندیشه بوده چون مار و کژدم
گزنده و چون سگ و پلنگ و گرگ درنده که ضرر شان بخورد و بزرگ رسنده است سیاست
شان اول بوعد و وعید و تهدید آنگه بضرب پس از ان بحبس و آخر بکار قتل که فلنذیقنهم
من العذاب الادنی دون العذاب الاكبر لعلهم يرجعون چنانکه جناب حضرت شیخ
مصلح الدین سعدی شیرازی رح فرموده قطعه بداندیش تست آن و خون خوار خلق : که نفع
تو جوید در آزار خلق : نه ترسی که پاک اندرونی شبی : برآرد ز سوز جگر یا ربی : که نالد زظالم
که در دور شست : همه جور کو میکند جور تست : سرگرگ می باید اول برید : نه چون گوسفندان
مردم درید : قل لا يستوى الخبيث والطيب ولو اعجبك كثرة الخبیث و در بعضی کتب فقه از
نظر گذشته که و اما العمال الذين لا يأخذون الحقوق على نهج الشريعة لا يقبل شهادتهم بل
يحل قتلهم شرط سوم - آنکه فقر و غنا و دارنده گی و ناداری او را نیک ملاحظه نماید که تا اگر بالفرض
خیانتی از وی ظاهر گردد تدارکش ممکن باشد و مال بیت المال تلف نشود بچه گرسنه را عمل و
کار و خدمت فرمودن عین رعایای ضعفا را کشتن و باز پرسی آخرت را بحضور خداوند
عزیز جبار جل جلاله بذمه گرفتن است رباعی عمل گروهی مرد منعم شناس : که مفلس ندارد ز سلطان
هراس : چو مفلس فرو برد گردن بدوش : ازو بر نیاید دگر جز خروش شرط ۴ آنکه اگر صفت
های مدبور در شخصی مذکور موجود باشد با وجود آن هم باید که شخصی خردمند هوشیار جبار عاقل عالم و
دانسته دران کار باشد زیرا که هر که نادانسته و ناآزموده کاری را کار فرماید ندامت برد و تبصر و
خردمندان بخفت رای منسوب گردد چنانکه بلبل حقیقت نوازی معنی طرازی جناب حضرت شیخ
مصلح الدین سعدی بن شیخ عبدالله شیرازی رح در کتاب گلستان خود حکایت فرموده که مردی را درد
چشم خواست پیش بیطاری رفت بیطار از انچه در چشم چارپایان میکرد در دیده او کشید کور شد حکومت پیش
ه بمعنی آسان گرفتن ۱۲ شه این آیت در رکوع ثلث جز ۲۱ سه این آیت در ابتدای رکوع قبل از رکوع ربع جزی
شه بمعنی دریافتن چیزی رفته را ۱۲ ح شه بالفتح وطی مهمله و رای مهمله بمعنی طبیب چارپایان ۱۲ ح *


نا بدله فان لم يفعل لا دخلها سرا ولا يخرجها وذلك لتقطعها ولد ومنها مجالسة الجليس
السوء خ م عن ابي موسى ان رسول الله عليه السلام قال انما مثل الجليس الصالح وجليس السوء كحامل
المسك ونافخ الكير فحامل المسك اما ان يحذيك واما ان تبتاع منه واما تجد منه ريحا طيبة و
نافخ الكير اما ان يحرق ثيابك واما ان يجد منه ريحا خبيثة د م عن ابي هريرة رض مرفوعا المرء على
دين خليله فلينظر احدكم من يخالل د ت عن ابي سعيد رض
مرفوعا لا تصاحب الا مؤمنا ولا ياكل طعامك الا تقي د ت عن سمرة بن جندب مرفوعا لا تساكنوا المشركين ولا
تجامعوهم فمن ساكنهم او جامعهم فهو منهم ومنها فتح الفم عند التثاؤب وعدم وضعه عن ابي سعيد
مرفوعا اذا تثاوب احدكم فليتمسك بيده على وجهه وفى رواية فليكظم ما استطاع فان الشيطان
يدخل ومنها الجلوس فى الطريق اذا لم يعط حقه خ م عن الخدري مرفوعا اياكم والجلوس فى الطرقات
فقالوا يا رسول الله تع مالنا من مجالسنا بد نتحدث فيها فقال رسول الله صلعم فاذا ابيتم الا المجلس فاعطوا
الطريق حقه قالوا وما حق الطريق يا رسول الله قال غض البصر وكف الاذى ورد السلام والامر بالمعروف
والنهي عن المنكر وزاد د فى رواية ابي هريرة وارشاد السبيل وفى رواية عمر رض وتعينوا الملهوف وهذا
الضال ومنها الجلوس بين الظل والشمس حد عن رجل من اصحاب النبي عليه السلام نهى ان يجلس
الرجل بين الضح والظل وقال عليه السلام مجلس الشيطان ومنها القعود وسط الحلقة د عن
حذيفة رض ان رسول الله صلعم لعن مجلس وسط الحلقة ومنها الجلوس مكان غيره والتفريق
بين اثنين خ م عن ابن عمر رض ان رسول الله صلعم قال لا يقيمن احدكم رجلا عن مجلسه ثم يجلس فيه
ولكن توسعوا او تفسحوا د عنه انه جاء رجل الى رسول الله صلعم فقام له رجل اخر من مجلسه
فذهب ليجلس فيه فنهاه رسول الله عليه السلام م عن ابي هريرة رض مرفوعا اذا قام احدكم من مجلسه
ثم رجع اليه فهو احق به د عن جابر بن سمرة انه قال كنا اذا اتينا النبي صلى الله عليه وسلم جلس
احدنا حيث ينتهى د عن عمرو بن شعيب عن ابيه عن جده ان رسول الله صلعم قال لا يجلس بين رجلين
الا باذنهما وفى رواية لا يحل لرجل ان يفرق بين اثنين الا باذنهما ومنها القعود فى المسجد للمصيبة فانه
مكروه وكذا للتجارة والكسر حتى الكتابة بالاجرة وفى الخلاصة وينبغى ان يكون للسقاء هذا الحكم
ومنها الانحناء فى السلام ت عن انس رض انه قال سمعت رجلا يقول لرسول الله عم الرجل منا
يلقى اخاه وصديقه اينحنى له قال لا قال فيلتزمه ويقبله قال لا قال ياخذه بيده ويصافحه قال نعم
اقول وطعن الحديث قال الفقهاء يكره الانحناء فيه ومنها السر فهو حرام فان اعتقد التاثير فهو


۱۳۷
الصغار وكسوتهم وتعليمهم قاله الله تقر قوا انفسكم واهليكم نارا وان لا يلبس الحرير
ولا يخضب ايدى الذكور وارجلهم بالحناء ولا يفيد قوله امرهم فعلت وانما عنبر واهن لان الرجال
قوامون على النساء والنهي عن المنكر فرض ومنها الخلوة مع الاجنبية فانه الحرام خرم عن
ابن عباس رض مرفوعا لا يخلون احدكم بامراة الامع ذات محرم ومنها تشبه الرجل بالمراة وبالعكس
خم عن ابن عباس رض مرفوعا ان لعن رسول الله صلعم المخنثين من الرجال والمترجلات من النساء
وقال اخرجوهم من بيوتكم فاخرج رسول الله صلعم فلانة واخرج عمر رض فلانا وفي رواية لعن رسول
الله ع م المتشبهين من الرجال بالنساء والمتشبهات من النساء بالرجال ومنها رق المملوك وا
عصیانه لمولاه م عن جریر مرفوعا ایما عبد ابق فقد برئ منه الذمة ف م وبتر اد ابق العبد
لا تقبل لصلوته طط عن ابي هريرة رض مرفوعا اول سابق الى الجنة مملوك اطاع الله واطاع مواليه
ومنها سوء الملكة ت عن ابی بکر مرفوعا لا يدخل الجنة سيئ الملكة ت عن ابن عمر رض جاء رجل إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم
فقال يا رسول الله كم اعفو عن الخادم فقال اعف عنه كل يوم سبعين مرة م عن ابي هريرة
رض مرفوعا اذا اتى احدكم خادمه بطعامه فان لم يجلسه معه فلينا وله لقمة او لقمتين او اكلة او
اكلتين فانه ولجره وعلاجه عند مرفوعا للملوك طعامه وكسوته ولا يكلف من العمل الاما
يطيق اعلم انه يجب على المولى تعليم مملوكه القران بقدر ما يقر في الصلوة وسائر ما وجب ان
كان مسلما ويامره بالصلوة والصوم ولا يستخدمه زمان ادائهما حقا الواجب على المولى
ان يوضئ عبده وجاريته اذا مرضا ولم يقدر اعلى الوضوء بنفسهما ومنها اذى الجارخ م
عن عائشة رض مرفوعا ما زال جبرئيل عليه السلام يوصينى بالجار حتى ظننت انه سيورثه
خرم عن ابي هريرة رضى الله عنه مرفوعا والله لا يؤمن ثلثا قيل من يا رسول الله قال الذي
لا يؤمن جاره بوائقه من كان يؤمن بالله واليوم الآخر فلا يؤذ جاره ولا يمنع احد كم جار
ان يغرز خشبة فى جداره شيني عن انس مرفوعا من اذى جاره فقد اذانی و من اذانی فقد
اذى الله تقرا طب د عن انس مرفوعا ما امن بی من بات شبعان وجاره جائع الى جنبه
وهو يعلم خرابطى عمرو بن شعيب عن ابيه عن جده مرفوعا اتدرون ما حق الجاران استعانك
اعنته واذا استقرضك اقرضه واذا افتقر عدت عليه بالصدقة واذا مرض عدته واذا اصابه
خير هنيته واذا اصابته مصيبة عزيته واذا مات اتبعت جنازته ولا تستطيل عليه بالبناء
فتحجب عنه الريح الا باذنه ولا تؤذه بقتار ريح قدرك الا ان تغرف به منها ولا نشتر فاكه
خوابطی


۲۲۲
داو د بروند گفت بروی هیچ تا وان نیست اگر خر نبودی پیش بیطار نرفتی قطعه ندهد هوشمند روشن رای
بفرومایه کار ہای خطیر + بوریا باف گرچه با فنداست + نبرندش بکار گاه حریر قطعه پندی
اگر بشنوی ای پادشاه + در همه دفتر به ازین پند نیست + جز بخردمند مفرما عمل + گرچه عمل
کار خردمند نیست + زیرا که مقتضای خردمندی عزلت که عبارت که از لبعد دوری از ارباب دولت
و باز داشتن نفس است از آرزو ہای آن که مقتضی هزاران هزار ذلت ست و هما امکن در
طلب شخصی که وجود شرایط مذکورات در ان شخص اولی واہم واوفر و اعلی و اتم واکثر باشد می باید بود
چه مقر ر نمودن شخصی غیر اولی با وجود شخصی اولی در رعیت موجب اثم ست لقولہ علیہ السّلام
من قلّد انساناً عملاً وفى رعيته من هو اولى فقد خان الله ورسوله وجماعة المسلمين و
هذا لايدل على انّ ذالك مستحب فان الحديث يدل على اثم السلطان بتولية غيرالاولى
رد محتار ٣٠٧ ج ٤ و روح ٨٣ ج ١ واعلم انّ الخيانة على اقسام فالفرايض والسنن اعمال
ائتمن الله تعالى عباده ليحافظوا على ادائها فى اوقاتها برعاية حدودها وحقوقها فمن
ضيّعها فقد خان الله تعالى فيها والوجود وما يتبعه من الاعضاء والقوى امانات والاهل
والاولاد والاموال امانات والاماء والعبيد وساير الخدم امانات والسلطنة والوزارة
والامارة والقضاء والفتوى ومايلحقها امانات وفى الحديث انا ثالث الشريكين مالم يخين
احدهما صاحبه فاذاخان خرجت من بينهما وجاء الشيطان ففى كل ذالك يلزم العبد ان يكون
اميناً غير خاين والّا فقد تعرّض لسخط الله تعالى نعوذ بالله منه روح ٣٨ ج ١- اگرچه درین الخرازمان
دور چنین حین ووقت و آن وجود چنین شخصی که بصفات مذكورات معلوم و معروف باشد چو عنقا بجز ازنام
بیش نخواهد بود بمثابه که اگر برق سرعت پیشه تیزگام را در نگ و پوراحلہ و پای وہم و اندیشہ علوی
خرام را در جستجو جو آبلہ سازی اثری ازان نخواهی یافت فرو عنقا شکار کس نشود دام باز چین +
۱ے تقلید معنی کار در عهده کسی کردن ۱۲ ۲ یلم معنی پیش آمدن ۱۲ ۳ بالضم دختین دختین معنی خشم گرفتن و نا خشنود شدن ۱۲ ٤ے و آن مرغی ست
دراز گردن که نزدیک بعضی وجود فرضی دارد که بفارسی آنرا سیمرغ گویند ۱۲ ۵ے بفتح اول و چهارم و پای موحدہ این لفظ بمعنی تشبیه
آید و معنی حد و مرتبه مستعمل می شود ۱۲ ع


۲۲۳
کا بنجا همیشه با دیدست وام را * آورده اند که یکی از اکابر بعد از فراغ وظایف دست دعا برداشته
در دعا بیحد امتداد نمود یکی از ندما پرسید که کدام آرزو باقی ست فرمود که آدم خوب الحق که
حرف خوب بیان فرمود چه آدم خوب چون طلای احمر نایاب ست فرد انچه برجستیم کم دیدیم
وبسیارست و نیست * نیست جز انسان درین عالم که بسیارست و نیست هذا کتاب رسول الله
صلی الله علیه وسلم الذی دفعه الی العلاء الحضرمی حین قلده امر الولایة علی المسلمین
لیعلمه القايمون بالامر كيف يكون توجيه المو‌لات والحكام للتصرف فی شئون الرعیه او
ردته فی هذه الرسالة تيمناً وتبركاً بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ هذا كتاب من محمد رسول
الله الی كافة خلق الله سيما العلاء الحضرمی ومن معه من المسلمين عهد اعهده نبی الله
الیهم حين بعثه الی البحرين ايها المسلمون اتقوا الله ما استطعتم واسمعوا واطيعوا للعلاء
الحضرمی فانی استعملته عليكم وامرته بتقوى الله الذی لا اله الا هو وحده لا شريك
له وان يلين لكم الجناح وان يحسن فيكم السيرة بالحق وان يحسن ولايتكم وبناءكم فی
الاموركلها وان يحكم بينكم وبين من لقى من الناس بما انزل الله تعالى في كتابه من العدل
فاذا حكم وعدل واقسط واسترحم فرحم فاسمعوا له واطيعوا واحسنوا موازرته ومعاونته
فمن اعتصم بالطاعة وعظم حق اهلها ولزم امر الله تعالى وما امرنا به من ولاية المسلمين
فان له على المسلمين حقاً واجباً وطاعة واعلموا عباد الله تعالى ان فى الطاعة دركا لكل خير
يبتغى ونجاة من كل شر يتقى وانا نشهد الله تعالى على من ولينا شيئا من امر المسلمين فغل اوكثر
ولم يعدل فلا طاعة له وهو خليع مما وليناه فان اصابت العلاء الحضرمی مصيبة الموت
فخالد ابن الوليد رض خليفة منه وسيف الله تعالى على المسلمين فليسمعوا وليطيعوا ما عرفوا

له والحضرمی منسوب الی حضر موت اللتی هی القبيلة او البلدة بالیمن روح ۹۰۰ ۱۲ شه تقلید کار در عهده کسی کردن ۱۲ ع
۳ه بمعنی حاکم شدن ۱۲ ع ۴ه بمعنی رو گردانیدن بسوی چیزی و نیکو بیان کردن ۱۲ ع ۵ه یعنی در حال و کار های رعیت ۱۲
شه نام شهر معروف ۱۲ ع شه بمعنی وزیری کردن ویاری دادن ۱۲ ح شه بمعنی جنگ زدن و افتادن از گناه ۱۲ ح شه
بمعنی دریافتن ۱۲ ح شله بمعنی برون کرده شده ۱۲ ع


۲۲۴
ابته على الحق حتى يخالف الحق الى غيره انتهى كلامه وعلى الصلوة والسلام عليه ختامه :
فصل ۲۱ در بیان سلوک روسا وسرکرده گان قوم وغیره صفت ایشان
بدانکه رؤس جمع راس ست بمعنی سر و مشتمل است بر چشم و زبان و گوش و گوش را دو گونه گفته اند یکے شکانه به
کاف- ۲- شرفا بالفتح چنانکه گفته اند که کل شکاء بییض و کل شرفاء تلد یعنی هر حیوانیکه گوش او اندرون
باشد بیضه میدهد و هر حیوانیکه گوش آن دراز و برآمده و برون باشد می زاید انتهی اما آنچه تعلق بچشم
ست باید که رؤسا و سرکرده گان قوم پیوسته نظر با حوال رعیت داشته که بیکد یگر ظلم وستم نکنند و
میان وضیع و شریف و قوی و ضعیف سوبیت اعتدال را منظور دارند و اگر از فردا زا فراد رعیت
فضولی و فساد بیند او را بقدر آن زجر و تادیب کرده تو به دهند و پیوسته امر معروف و نهی منکر و
تقویت دین و اہل دین را لازم شمرده و در ان ساعی و جا هد باشند و بچشم شفقت و مرحمت در
ایشان نگرند و شر خودها را از ایشان مند فع و از ملک و مال و آب زمین شان طمع خود ها را منقطع گرداند
و بار خود ها را برایشان نه نهند و افزونی از ایشان طلب نکنند و از هفوات وزلات شان چشم پوشند
و بطمع رشوت و خدمت و غیره تکالیف در کارشان نکوشند و آنچه تعلق بگوش است باید که پیوسته در
معاونت و مدد رسانی رعایا بوده گوش خود ها را نهاده که بنفس و مال شان شحنه گان و مقطعان و اصحاب
دیوان و غیره ظلم دست درازی ناکرده که آسیب بمال و جان و شان نرسانند و به یقین دانند که
آنچه امروز از نیک و بد و صلاح و فساد بر رعیت شان رود فردا مورد بازخواست ایشان گردند
کہ کلکم راع وكلكم مسئول عن رعيته اما آنچه تعلق بزبان دارد آنکه پیوسته رعیت خود ها را نیکی
و زبان خوش یاد کرده و وعدهای نیک دهند و از بدی شان مجتنب و محتر ز بوده در نز د ملوک سلاطین

له بمعنی فرومایه و ناکس ۱۲ ح ه یعنی آنکه بمالا یعنی مشغول نشود و خودسری کند ۱۲ ح س بمعنی خطا ۱۲ ح ع بمعنی لغزش
و گناه ۱۲ ح ه بکسر شین و بفتح غلط است بمعنی نگهبانان شهر که بعرف آنرا کوتوال و حاکم گویند ۱۲ ع ح بمعنی قطع کننده
معاملات و دعاوی مردم را ۱۲ ع


۲۲۵
و حکام و عمال مدام زبان قوم بوده عجز و بیچارگی شانرا عرضه دارند حسب الطاقت و بقدر قدرت
دفع ظلم ظالمان را از ایشان نموده رعیت را مرفه الحال و فارغ البال و آسوده و اته از ورع
و فحش و بهتان و نکوهش و غیبت و مذمت و دشنام و عدوانی و سعایه شان خودها را دور دارند
که من حضر لاخية قليبا اوقاه الله تعالى فيه قريبا و انچه تعلق بنفس دارد اینکه زنده گانی
بصلاح کند و خدمت صادر و وارد بالخصوص از طایفه علما و صالحا را نیکو کند قال الشیخ ابو عبین
اخدام الكل يحصل لك المراد ولا يفوتك المقصود وما راينا احداخدم الفقراء الأو لحقته
بركاته در بحر مال الحز في الدنيا قبل الاخرة طبقات از محاورات متبركات كلمات قرآنی
و آیات بینات کتاب مستطاب فرقانی ظاهر و با هرست اینکه کثرت خوف و خشیت دلیل
مزید علم و معرفت است مصداقا لقول الله عز و جل که انما یخشی الله من عباده العلماء پس
چنین کسان را خدمت نمودن موجب درجات و قربات ست و از فتنه و فساد و ظلم و نحو شت
و کبر و میل در عون در پاشته نفس خود را پاک دارد و ریاست بغرض نفسانی و طمع دنیای فانی
نکند که من كان يريد حرث الاخرة نزدله في حونه یعنی هر که در مزرعه دنیا تخم بنده گی وطاعت و عبادت
حق جل وعلا اندازد و ثمره آن ثواب آخرت طلب کند آن ثمره ثواب آخرت اور اکرامت کنیم و کما، دنیا بتقد
ما يحتاج به محبت دانه او را بدهیم و فرمود جل جلاله که من كان يريد حرث الدنيا نوته منها وماله في
الآخرة من نصیب یعنی هر که در مزرعه دنیا تخم هوا و شیطنت و غفلت اندازد و ثمره شغل و عمل خویش جاه و
مال و نعمت و ثروت دنیا یی سازد و چشم بال و جاه دنیای فانی دوز دو طمع بزخارف مموه و متمتع آن
در کانون سینه افروزد و جی او بنای حکم و فرمان و استیلا و ظلم و فساد و تحصیل مرادات و شهوات و لذات
نفسانی باشد ازین جمله اورا چیزی بدهیم و از سعادات و کمالات و نعمات اخروی اور انصیبی نباشد پس

منه بفتح و تشدید و او معنی سخت گیری و ظلم و زجر ۱۲ ه بکسر اول بمعنی غمازی و بد گوئی ۱۲ ۳ یعنی آینده و رونده ۱۲ که بمعنی به کلامی ۱۲ شه این
آیت در رکوع بعد از رکوع ثلث جزء ۲۳ ه یکر اول یعنی تکبر و بزرگی که بالفتح بمعنی جور کردن ۱۳ ه بمعنی نادانی و خودرائی و زینیت ۱۲ فه بالکستر
بمعنی هتری ۱۲ که این آیت در رکوع قبل از رکوع ربع جزء ۲۵ ۱۱ این ایت در رکوع قبل از کجوع ربع جز ۲۵ ملک بالفتح بمعنی بسیار قوال و بسیاری مردم ۱۲
که بمعنی آتش دادن ۱۲ ساله بمعنی دست یافتن ۱۲رج "


۲۲۷
رؤسا و متقدمان و غیره کارواران و عاملان سروری و پیشوائی از بهر آسایش رعیت کنند و ازین آقا
نفس خود را پاک دارند و نیت آن کنند که رعایت حقوق رعیت را مطلق از برای تقرب بجناب
حضرت حق جل ذکره میکنیم تا ما را دران حضرت وسیلتی باشد بهر طاعتی و صلاحی و خیر و عبادتی که ازان رعیت
در وجود آید و بهر راحتی و امنی و فراغتی و جمعیتی که رعیت بسبب رؤسا و متقدمان و غیره عاملان کار داران
یافته اند هر چه حسنات و رعیت او دیوان اعمال ایشان نویسند *
فصل ۲۲ - در بیان خاتمۂ رساله
الحمد للہ ثم الحمد للہ کہ جناب حضرت با نصرت والا نعمت سامی زینت لام المسلمین سراج الملة والدین طال الله
عمره و عمر اولاده و جعل الجنة المخلدة مسكن ابائه الكرام واجداده لجميع اخلاق حسنه و شمایل پسندیده که درین
رساله ذکر شد و بصراح ذات کریمش بمدارج معارج مدایح انك لعلی خلق عظیم زیبنده و و صل است الحمد
للہ الذی هدانا لهٰذا وماكنا لنهتدى لولا ان هدانا الله و چون این رساله مجموعه مسمی به تحفة الامیر
في بيان سلوك الملوك والتدبیر که مجلی است بزیور آیات قرآنی و مجلی است با حادیث جناب حضرت
رسول مقبول یزدانی که تعقل آن نباید مگر از علما و فضلای متبحر و افکار آن نشاید مگر آیات قرآنی و احادیث رسول
مقبول ربانی را منکر دشکلا است بحکایات لطیف و شیرین و از مؤلفات متقدمین و متاخرین و بامثال و اشعا
پیشینه گان آراسته و بقصص و سیر و اخلاق ملوک و ابرار گذشته گان رحمہم الله تعالی پیراستہ کہ
خوانندگان را ازان تسلی و ثبات دل حاصل و داننده گان و عاملان آن بتشفی قلب وصل
گردند که کل نقص علیك من انباء الرسل ما نثبت به فوادك وجاءك في هذه الحق وموعظة وذكرى
للمؤمنين و محتوی است بمواعظ و نصائح فوائح حمیده و مطولی ست سیر و اخلاق و ضایج لوایح

شہ بالفتح بمعنی ہمت بستن و قصد واراده کردن و بمعنی مراد ۱۲ کہ بمعنی پایه ۱۲ ۳ و بمعنی راه ۱۲ ۴ ؎ بمعنی نردبانها ۱۲ ۵ے بمعنی ستایش ها
۶ے این آیت در سورہ نون در رکوع ۲ اول جز ۲۹ شہ این آیت در رکوع قبل از رکوع ثلث جز ۸ ۶۸ بمعنی شفا جستن و دل خوش شدن
و از کینه و غضب رستن ۱۲ شه این آیت در رکوع قبل از رکوع اول سوره هود یوسف در جز ۱۲ ۱۰ے بمعنی گرد گیرند و واحاطه کنند ۱۲ و
از ان جمع فایح بمعنی دمیدن و منتشر شدن بوی مشک و هر بوی خوش ۱۲ ۱۱ے بمعنی پیچیده شده ۱۲


۲۲۷

پسندیده که در نقاب پرده های هر لفظش دقیقه ها مستور و در تحت استار ہر معنی حقیقت ہا
مذکور و مسطور و این بنده نالایق کمینه خلایق غریق بحر فضل طاغی در حمت سامی چشم
آن دارد که چون ناظرین این رساله و سامعین این مقاله که بمطالعہ آن خرسند و ناقد بصیر و
متوقد خبیر را کافی وبسند و معاصرین را تذکاری و متأخرین را یاد گاری گردیده سزاوار
حسنت گردد بتوفیق خداوند بیچون وفیض فضل فیاض کن فیکون وین توجه موجه و همت
همایون بادشاه جهان پناه دین دار و دین پرور عالم منصف ممیز داد آر عدل گستر محیط دائره
دانش و ذکا ابر کرم و بحر عطا بادشاه جوان بخت پیر صفت سلطان دین پرور بنده سر برت
شهسوار مضمار معرکه شجاعت و شمیری سپہالار میدان بسالت و دلیری امام المسلمین جناب حضرت
سراج الملته والدین امیر حبیب الله خان بادشاه دولت علیه افغانستان دامت سلطنته
الی آخر الزمان ولا زالت رایات حشمته مرفوعه و عمارات دولته اعدائه مقلوعه و خافض
الله فی الدارین جلاله وابد فی الخافقین ظلاله وخفف الله اثقاله و اوزاره و
کثر سابقيه والقصاره و اعلى فى الدارین اعلام دولته و نظر فى الخافقین جناح سلطنته
واعطاه ما يتمناه وجعل فراديس الجنان مأواه ومألاخره خير من اولاه که قدر اهل
حق داند و حق اهل فضل شناسد و عمر عزیز خویش را در بنا مساجد و مدارس و جوامع و خانه قاه
و تعمیر رباط و بیمارستان و غیره مواضع خیر و راه و توقیر و تربیت علماء دعباد و تبرک اعزاز
مسلمی وزنا و درحمت و رأفت بر عامه شفقت وعطوفت بر کافه برایا و بانواع اعمال خیر
تقرب جستن بجناب حضرت کبریا صرف نموده و این معنی مثل ظهور گلهای چمن در موسم بہار و
نور آفتاب در رابعة النهار و یا مانند طلوع صبح تابان بلکه مانند آفتاب عالمتاب تابنده و درخشان و
اعلن واظهر من الشمس و ابین وابهر من اللمس بحيث لا يحويه كتاب ولا يحصيه حساب ولا يفنينه

۱ے بمعنی دریائی پر طلاطے بمعنی سرہ کننده ۱۲ ۳ در فارسی تبای موقوفه بمعنی تحسین و آفرین مستعمل کنند ۴ بمعنی مجله انبوہی لشکر و مردم
۵ بمعنی شجاعت ۱۲ ۶ے بمعنی مشرق و مغرب ۱۲ ۷ بمعنی نون یعنی مکان بودن باشیخ در بدیشان ۸ بمعنی مسافر خانه ۹ت بمعنی مهربانی ۱۲


۲۲۸

عتاب که بتقصیر بیان بنان حاجت افتند و زبان بریده قلم در سلک عبارت کشد بحمد الله که لمحات
و بریرق تیغ بیدریغش عالمی را فراگرفته که موجب فرحت و بصیرت وعز وجلال دولت
خوانان اولی الابصار و باعث کعوبت و سرزنش بلکہ استیصال بدخوانان روزگار گردید
مصدقا لقوله تعالى وقالوا الحمد لله الذي صدقنا وعده واورثنا الأرض تتبوء من
الجنة حيث نشاء فنعم اجر العاملین گردیده و ازینجاست که پیوسته دربانهای اهالی
ممالک محروسه اسلامیہ از صغیر وکبیر و برنا و پیر بر ادعیه صالحه و اثنیه فاتحه فایحه این خانه
دان مبارک وصل است واز عنایات ایزدی امید موثق دارم کہ با جابت و قبول حق
موافق و مطابق افتد الله تبارک و تعالی عاطفت و رحمت و شفقت و رأفت شان را
وسیله درجات وموجب قربات گردانیده برکات دین پروری و خلق عدل
گستری را درین خاندان مبارک تا انقراض عالم و قیام قیامت باقی دارا و ہمشہ وجوده و
کرمه و دعا گوئی این خاندان مبارک این اذل الخلیقه بل لا شيئ فى الحقیقه را از آبا و
اجداد وراثة رسیده وحقوق نعم شان بذمه این کمینه و جمیع اهل اسلام ثابت ولازم بوده
و جامع این اوراق که خود را اقل و اخس انفس و آفاق میداند با قلت بضاعت وعدم
استطاعت درین صناعت و سرگشتگی بادیه نادانی و جهالت مسکین بے تسکین عقیدت
آیین خادم علماء واهل دین محمد تاج الدین افغان صافی احدزائی تکابی ابن ملا محمد طیب
عزز هم الله تعالى بحصول المطالب والمآرب غفر الله لهما ذنوبهما ومانه من ذلال العفو
ذنوبها وصانهما عماشانهما فى يوم الجمعة عزة شهر الله تعالى الاكبر عظم الله تعالى قدر
وبارك علينا هلاله وبدره فى سنة ثمانية وعشرين وثلاث مياة بعد الالف بالقوام
عوایق ونکاس علایق و سوانح طوایع به نهجی که یومیه تعویقات وتعلیقات گوناگون و داهیا

له بفتحتین مبنی نحوست و دشواری دید خالی ۱۲ که معنی از من برکنده ۱۲ له این آیت در رکوع قبل از رکوع ربع جزء عا ۳۲ بجمع
ذنب بالفتح بمعنی گناه ۱۲ شه بالفتح بمعنی دلو ۱۲ عافت بالفتح بمعنی عیب سختی و عیب کردن ضد زین ۱۲ که این دو لفظ بمعنی ظاهر شدن
حوادث و وقایع ۱۲ که جمع تعویق بمعنی بازدشتن ۱۲ طه جمع تعلیق معنی در آویختن چیزی را ۱۲ ه بینی حوادث داهیه ها ۱۲ ح


۲۲۹
و بلیات بوقلمون رومی نمود الخصوص از دست برادر بزاران محنت و رنج باجتماع این گنج
گهر سنج مشغول گردیده از هر گوشه تو شه و از هر خرمنی خوشه در یرجو من الله فضله ورحمته
فيما يكتب ويجعل له مخرجا ويرزقه من حيث لا يحتسب جمع نموده گلستانی ست سراپا شجون
بگلهای فواید و فخر نتانی ست مملو از درر فراید ذی غوايد که قد جاءكم بصائر ربكم فمن
ابصر فلنفسه و من عمى فعليها وما انا عليكم بحفيظ فطوبى لكد ايها المشتاقون الى تحصيله
ليوتي لكم الحكمة و من يؤت الحكمة فقد اوتي خيرا كثيرا من فازبه فاز الى المقام المرام من
دار السلام و من حرم عنه حرم الخير كله الى قيام يوم القيام امید از عنایت بی علت
شاهانه و عاطفت بی غایت ملوکانه اینکه این تحفه درویشانه را که چون خرقه درویشان
پاره پاره از هر جای اندوخته و بر رشته مناسبت و رابطه ملایمت بر یکدیگر دوخته که
يا ايها العزيز مسنا واهلنا الضر وجئنا ببضاعة مزجات فاوف لنا الكيل وتصدق علينا
ان الله يجزى المتصدقين بعين الانصاف والرضا ملحوظ نموده با صلاح واجب الترك
که در طادی کلمات این احقر کاینات استعمال یافته باشد بکوشند و زلات اقدام و هفوات اقلام
را رقم عفو کشید . بذیل نسخ بپوشند و بپرده دری و سرزنش نخروشند که ان ارید الا الاصلاح ما
استطعت وما توفیقی الا بالله عليه توكلت واليه انيب ے نملة جاءت برجل من جراد +
تو سلیمانی کن لے عالی نهاد : این فقر تحفه را بپذیر از و + مرتفع کن دهشت و تشویش از و ولای
ادعى الصواب فى هذا الكتاب من كل باب فان الانسان ملازم السهو و النسيان والصواب
كله ليس الا من شان الله العزيز الرحمان فانى ما أبرئ نفسى عن الخلل وما انزه امرى
عن الزلل و این هیچ مدان هیچ میرز را بهره اندوز و محفوظ گردانیده در حضرت سلطان منظور
گردیده مهجور و فواید آن بحالم و عالمیان موفور و این بنده کمینه که از کثرت معاصی سرافگنده ست بدین

له این آیت در سوره طلاق در رکوع بعد از رکوع ثلث جز ۲۸ لے یعنی پرکرده شده ۱۲ سے یعنی منافع و فواید ۱۲ کہ این آیت در رکوع
آخر جزء ہ شہ این آیت در رکوع قبل از رکوع ربع جز ۳ شه بالفتح یعنی مرادم ہے درویش بضم دال که مرکب از در یعنی مردارید
و ریش که در چیل داش بود مزيد علیه ش که کلمه تشبیت بمعنی مانند و کسی از اهل لغت این وجه را نوشته فقیر مولف علی درویشان از قوانین فارسیه استخراج نموده
ے این آیة در سوره یوسف در رکوع قبل از رکوع رابع جز ۱۳ لے جمع مطوی یعنی پیچیدگی نانوشتها و نزده ۱۲

یعنی حق سبحانه در کارها سد راه میگرداند بسته جر ۱۲ +


۲۳۰

توسل و تقرب مأجور گردیده نه مهجور و در حضرت سلطان حقیقی که محض فضل و مرحمت خود مختص
فرطے نعمای ریاض رضوان است مرموشان را و محجوب نمای کافران است از لذایذ
جنان بحجب حرمان مغفور و باجر جمیل و ثواب جزیل مساعی خود مشکور و بدخول دارالسلام
مسرور گردانده بنان بیان این اذل الخلیقه بل لاشیئی فی الحقیقه را از سهو و زلل و
خطا و خطل و زیغ و خلل مبر او مبرا و مصون و محفوظ و بتلقی قبول مقبول و این مقصد را بحصول
موصول گرداناد بمنه وکرمه امین الحمد لله الذی هدانا لهذ او ما کنا لنهتدى لولا
ان هدانا الله که درین زمان برکت و بشارت نشان سراسر امن و امان و آوان میمنت و
سعادت قران که آرایش تخت و تاج سلطنت و جهانبانی بوجود مسعود نوباوه بستان شاہی
و کامرانی جناب حضرت با نصرت والا نعمت سراج الملة والدین امیر حبیب الله خان
لازال بوجوده زاخر أو ما برح سحاب فیضه هامر اخلد الله ملکه واجرى في بحار السلطنة
زیب و زینت یافته گنجی ست از فیوضات غیبی و کنزی ست از عنایات لاریبی که درین زمان
تیره و تار و روزگار ناسازگار که قدا ر قدا ر اہل فسق و فساد و جہل جاہلان وقایح و مضرت
مضران ذرع در جوش و خروش و چراغ بازار اہل علم و کمال و صلاح در غایت کساد وخموش
بوده بسروقت ما گم شده گان بادیہ حیرت و جہول و از دست و پا مانده گان زاویه ذلت
و خمول از کارخانه رحمت بے غایت جناب حضرت خداوند جل ذکره که هو الذی ینزل الغيث
من بعد ما قنطوا و ینشر رحمته وهو الولی الحمید رسیده ماده تاریخ جلوس میمنت مانوسش
اینکه فرو عبد الرحمان شد زتخت اورا بهشت ، شد حبیب الله پر دل جانشین به یوم ۵ شنبه
۱۹ شهر جمادی الثانی یکهزار و سه صد و نوزده بود که ارایک سلطنت بجلوس میمنت مانوسش به رشک امرو
۱ بمهمتی سرانگشتان ۱۲ ۲ بفتحتین بمهمتی لغزش و نقصان وکجی در ترازو و جای لغزش ۳ بمهمتی تباه گفتن از بیاری و درازی ۴ بمهمتی معنی میل
کردن از حق ۱۲ ۵ این آیت در رکوع قبل از رکوع ثلثه جز ۸ ۶ بمعنی دریاے مالامال که آب از ساحلش بگذرد ۱۲ ۷ بمهمتی ریزان آب ۱۲
۸ بمعنی بے شرم ۱۲ ۹ بالضم و تشدید ط یعنی کرمی ست پرنده سرخ با خالهای سیاه بغایت زهر ناک ۱۲ ۱۰ بضم یعنی زگر نام بودن ۱۲ ۱ این آیت
رکوع قبل از رکوع ربع جزء ۲۵ ۱۲ بمعنی خو کرده خو گرفته و پسند و مرغوب ۱۲


۲۳۱
گلزار ارم و غیرت زرنگاه و خجلت انقضای چمن گلهای گلشن گردید برضی ست حصین و حصاتی
متین که رحمت بے غایت و عنایت بے نهایت جناب حضرت قدس خداوند عم فضلہ نصیب نصیب
ما گردانیده که زبان خامه از تحریر ادای شکر آن ابکم و لسان عقل از تقریر و سپاس و ذکر آن اقطع بلکه
اجرم ست ذالك فضل الله علينا وعلى الناس ولكن اكثر الناس لا يشكرون فرو تا ابد این
سلسلہ بسلسلہ باد گردن ایام بدین بسته باد بنا بران از خداوند کریم جویان و از الطاف عمیمش
خواهان ایم که ما تشنه گان بادیه جهالت و نادانی را از آب عذب ذلال کوثر علم و دانائی مالا
مال سیراب گردانیده که شب و روز بعد از ادای فرایض سلام بدعائے مفروضه سلطان زمان
د از دیاد عمر و دولت و اقبال و ترقی عزت و سلطنت و جاه و جلال و جمعیت خاطر حیز ظاهر
اعلیحضرت و شاہزادہ گان بلند اقبال و برادران با عزو جاه و کمال الخصوص آن غمخوار بیچاره گان
و آن دادرسی ستمدیده گان و آن مرهم نه راحت بر جراحت دل ریشان و خاطر شکسته گان
حافظ كتاب الرحمن خادم كلام سيد الانس والجان مجمع العلماء والفضلاء والقراء حافظ
كلمات الله العليا عامل كلام ربه القديم وحديث رسوله الفخيم ونبيه الكريم المقيم
على الصراط المستقيم الصادق في الوعد والوداد السالك فى مناهج الحق والصواب
والرشاد مو شيد اركان الامارة والسلطنة مشيد عضد الدولة والمملكة الذي هو كهارون
لموسى عمر استدعاه من الله تعالى بالدعاء بقوله واجعل لي وزيرا من اهلى ها رون اخی
اشد د به ازری و اشركه فى امرى لنستبحك كثيرا ونذكرك كثيرا فاستجاب الله دعائه ومن
عليه بقوله جل جلاله سنشد عضدك باخيك ونجعل لكما سلطانا فلا يصلون اليكما بآياتنا
انتها ومن اتبعكما الغالبون ومن عجايب توفيقات الله تعالى وغرايب تائيداته تسبیقہ
بالنصر المضافة الى الله تعالى وفيه اذان واعلام من الله تعالى لصاحب الدولة بل السائر

لله بفتح اول و در آخر حمزه معنی افزوان و افزون شنده ۱۲ هه بمعنی بریده ۱۲....... ساله این
آیت در رکوع ۲ قبل از رکوع آخر جزه علیه این آیت در رکوع ۲ بعد از رکوع نصف جزء ۱۷ سه استوار گردانم بران ۱۲ ته بالفتح بمعنی یاری
کردن و یز رو قوت و پشت ۱۲ سه این آیت در رکوع ۲ قبل از رکوع نصف جز ۲۰


۲۴۲
اهل الدين والملة بالنصرة والغلبة والظفر والفتح والصلاح على جميع سطح الارض من
المداين والبلاد بالفوز والسعادة والفلاح فى المبدا والمعاد مصداقاً لقوله جل جلاله
اذا جاء نصر الله والفتح ورايت الناس يدخلون فى دين الله افواجا فسبح بحمد ربك
واستغفره انه كان توابا ونيز فرموده جل جلاله يومئذ يفرح المؤمنون بنصر الله ينصر
من يشاء هو العزيز الرحيم یعنی آیات مکرمات متلوات قران مجید و فرقان حمید که اشرف
معجزات جناب حضرت سرور كائنات علیه افضل الصلواة والتخيات اند مشعر بلکه مبشر اند مر
صاحب دولت بلکه قاطبۀ اهل دین و ملت را که انشاء الله تعالی تسلط با فتح و نصرت و ظفر
و به روزی و غلبه با فوز و فرح و فلاح و فیروزی بر جمیع دیار کفار ضرار اشرار ذهب الله
بنورهم دست داده و قوع خواهد یافت و شعاع آفتاب عالمتاب نور ایزدی و ضیای
بیضای دین متین احمدی بر آنها خواهد تافت كه ان ينصركم الله فلاغالب لكم وان يخذ لكم
فمن ذا الذى ينصر كم من بعده مختار الدولة والسلطنة معيار القسط والعدل له جناب حضرت
نايب السلطنة تغمده الله تعالى بالرحمة والمغفرة ومد الله ظله لكل من الحاضر والبادى
و ادام الله تعالى بركاته مادامت العيش نحن متصوت الحادى و باقی اراکین دولت و خیرخواهان
دین و ملت اسلامیه شاغل و ساعی و جاهد و از متابعت کفار ضرار و اهل بدعت و اشرار قاعد
و باعد باشند تمام کلام و اختتام مرام را بفحوای صداقت انتمای دعای مفرضمنا
دعا الايمان ودعاء السلطان تيمناً و تبرکاً، بر دعانموده تا ختامه مسک گردد
له این آیت در اول سوره روم در رکوع ۴ قبل از رکوع ربع جزء ۲۱ که این آیت در رکوع اول جز اول سه این
آیت در رکوع نصف جز ۴ که بمعنی عزلتی کردن حق تعالی بنده را و گناه وعیب وجه آن پوشیدن ۱۲ ح
که بمعنی مقیم و بمعنی قبیله عظیم ۱۲ شه بمعنی مرد صحرائی ۱۲ ک بمعنی شتران سفید که سفیدی شان بسرخی آمیخته
باشد ۱۲ ع که بمعنی گریه و ناله ۱۲ح مه بمعنی مراد ۱۲ ح هله بمعنی با کسی نسبت یافتن ۱۲ح لله بالکسر بمعنی مرام
وملاک وغیره که بدان فخر کنند ۱۲ ح شد بمعنی راندن شتر بمقنعه که شتر بدان مست شده چالاک میگردد ۱۲ ع


۲۳۳

بیچون بمرح کتم اردو فتکارہ بر عدا ولی نماید اختصار و بنابران دست درا بدرگاه جناب حضرت واجب العطایا
خالق الحب والنوى خالق الصبح والمسا بتضرع وزاری برافراشته و سلطان زمان را ملحوظ داشته
گوید که اللهم انی اسئلک ان تزید فی عمره واولاده وننزل حباتاً من السماء
على حساده واعلى قدرة واعز جنودة واعوانه واقوی حجته و برهانه وابعثه
يوم القيامة بيقينه واعطاه الكتاب بيمينه واجعله مجتهداً في نشر الامن
والامان وامناً من جميع الافات والاحزان ونقصه من الامراض والالام اللتی
تنزل النقم وتزيل النعم ولا تخليه من ولا من رعايتك طرفة عين وان
تستره بین یدیک فی الدنیا والاخرة واجعله من خواص العباد واسلكه سبيل
الرشاد واهلك اعدائه اهلاك ثمود وعاد ولا تسلط عليه احدا من الجايرين
ومتعنا ببقائه ناعمين وبلقائه غانمين واجعلنا بحقوقه قائمين واجعله
رحيما على العلماء الراسخين ومن الافات والبلايا سالمين واجعل اولاده
ابراراً واسلافه واجداده احراراً ولا تلقه فی البلاء ولا تشمت به الاعداء
فانه يجهدک فی نحورهم ويعوذ بك من شرورهم وتوفقه لما يزيد في
مثوباته وتضاعف عباداته وحسناته اللهم انصر سلطان زماننا بالاسم
المنتقم والقهار وذی الجلال وذى القوة المتین واجعل دعائي اليك
واصلاً وخيرك فيه نازلاً ومتع الله تعالى عاكفى سدته الشريفه بطول
بقائه وقاصدی عتبته المنيفة بشرف لقائه يا معطى السائلين ويا مجيب
المضطرين ويا غياث المستغيثين يا رب ما دام المشعر الحرام قبله للحاج اجعل سدة

له این آیت در رکوع ۲ بعد از رکوع ثلث جزء ۷ ۲ے بفتحتين بمعنى تخم خرما و جز آن ۱۳ ۳ے بالضم بمعنى عذاب سخت و تلخ ۱۲
سے بالضم بمعنى حجت روشن و دلیل قاطع ۱۲ هـ جمع حزن بمعنی خطرک اندوه ۱۲ شه بكسر نون و فتح قاف بمعنی عقوبات
چشم زدن ۱۲ شه و شاد گردان بگرده رسیدن وے دشمنان را ۱۲ شہ جمع نحر بالفتح بمعنی شتر کشتن و بریدن سینه ۱۲
لے بفتحتین معنی بدیها و شرارتها ۱۲ شله بمعنى محکم و استوار ۱۲ ع ن


۱۳۴

المسينة قبلةٌ للمحتاج آفتاب دولت و حکمرانیش در اوج و دریای سلطنت جهان
بانیش موج در موج با د رباعی یا رب تو مر این سایه یزدانی را * بگذار درین جهان
جهانبانی را * اندر کنف عاطفت خویشش دار * این حافظ بیضه مسلمانی را *

وصلی الله تعالی علی خیر خلقه محمد اله و صحابه

اجمعین فقط

کتاب لوقا منله نوم
لعاد کریته بلاه قاب

۱ بفتحتین بمعنی پناه ۲ ح ۲ بالفتح بمعنی جماعت و گروه و میان شهر و نواحی ۱۲ ح *


[BLANK PAGE]