Afghanistan Digital Library

adl0211

http://hdl.handle.net/2333.1/70rxwdk9

This is a PDF version of an item in New York University's Afghanistan
Digital Library (http://afghanistandl.nyu.edu/). For more information about
this item, copy and paste the "handle" URL above into a web browser.
When referring to or citing this item please use the "handle" URL
and not this document or the URL from which you downloaded it.

All works presented on New York University's Afghanistan Digital Library website are, unless
otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely
reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.
NYU Libraries, Digital Library Technical Services, dlts@nyu.edu


[BLANK PAGE]


Contact

Rels
ingsets consts
rate simultane
bic superscrip
ingsets contis
rate consecuti
indicated by
ckets.

h these 4-spri
ked in the dir
to clarity t

Relays t
tacts actuated
the armatur v
eral placed ir
the old-type c
e used instea

two sequence
icated by a se
ed to the rela
tact springs
eting material
below:
erial 40 (tung
e

Thermal
in circuit dia-


۱۳۰
ادع الی سبیل ربک بالحکمة والموعظة
حسب الفرمان بندگان اشرف همایون والا امیر عبدالرحمن خان
رساله موعظه
باهتمام گل محمد زائی مهتمم چاپخانه مبارکه
در مطبع دار السلطنه کابل ۱۳۱۱ چهاپا


بسم الله الرحمن الرحیم
پس له ثنا وستاسینی دخدا يتعالي چه صخاب
لوي ده ودرود وسلام په رسول باکمال باندي
له طرفه د ټولو مسلمانانو واهلا يمانو دي وي
خصوصاً هغه څوك چه استوګن کوونکي د ملك
دافغانستان دي اعلام وخبر دوي پردي
باندي چه مقصود له جوړه ولو ديدي كتاب
څخه


21
څخه پوهيدل دي قواعد دمسلماني ودينداري
وحقوق پيژندل دي اداكول دي وحاله احسا
نه پيژندل وشكركول د وجود د بادشاه داسلام
چه سبب د امنيت و ساتند د ناموس د دين ودولت
د اهل اسلام ده بقرار د امر د خداي ورسول
پہ تمامو خلقو واجب ولا زمہ ده و فرمان وري
د بادشاه د اسلام ورغبت دنن و راخلاص
باطني سره که بادشاه رکن اعظم د دین ده لکچچه
بیان بیئي پدي کتاب کشي راشي بنا پدي لہ
تولو خیر غوشتو و غم خواري ورعيت پروري
ودینداري چه جناب فیضمآب امید ځاي


۴
و خیر غوښتونکی دخلق الله و مد د کار د دیوان
د دین نبی مجازی امیر حبیب الله خان ضمیمه امیر عبدالرحمن
خان دی انار الله برها نه یعنی روښان د کاندی
خدای تعالی هغه علامی د دین مبین پدی مدت
د دیار لس کالو کښی پدیاره د ټولو اقوامو
لښت
و اهل د افغانستان مهربانی ئی کریده مخلوق
بان
فقری پدی کتاب کشی کشلی کیږی چه خلق مسلما
په او ریدو ددی فقرو شکر و ستاینه د خدای
اداکړی زیاتی له غه چه وه احسان پیژندون
د امیر عبدالرحمن خان با د شاه خپل ویدی
تړخولقہ ار د وعدی دحق تعالی چه فرمایلی دی
لئن


۵
لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيْدَنَّكُمْ کچیرته تاسي شکرګزاري
پر نعمتو ځما باندي هر کله بي زیات کم نعمتونه
پر تاسي باندي پواسطې ديدې شکر مستحق
د زیات مهرباني د پروردګار به وکرنړي
و همدا رنګه بقرار دِ وعید د يدې آیة کریمه
وَ لَئِنْ كَفَرْتُمْ اِنَّ عَذَابِيْ لَشَدِيْدُ کچیرته
کفران د نعمت ځما تاسي وکړ پس پر تحقیق سره
عذاب ځما هر کله سخت ده و ویریږي له زوال د دې
نعمت خداي ورکړي چه بربادیدل د مال و ځان
و د ناموس دَه اګر که کښل د ټولو اخلاقو و
اوصافو و سره شتود بنديا نو و ابادي علاني


د مهرباني د امير عبد الرحمن خان پخوکتالو کښي
نمایګي ما لجهت د آګاه کولو د کسانو چه
خير خواه و بد خواه خپل لدی خبري نه پيژني
دا خلوص ولیښت فقري کښل لازم لم غله نقره
اول تمام عالم و تر ظاهره ده چه په سنه ١٢٩٤
يور رودوه سوه واوه نوي بواسطه د خلقو
شياطينو و منافقانو فتنه غوږ زه ارنکیو د
افغانستان خلق مسلمانان ديدي ولايت
له لاسرا چولو ولو ته ولود لشکر د انګريز پر
نهایت سراسيمګي و پريشانۍ یی گذران
کاوه پر سر د پښتنو راغي لهغه و رزو نښي
سخت


سخت بد تر او عجایب درد و پریشان تو لیعا
سره واوه چه جناب امیر عبدالرحمن خان پسر
دنر مکی دتا شگند هر کله چه له پریشان حالی
دقوم خپل خبر شه بنا پر حمیت دمسلمانی وغیرت
دقوم داری اهل وعیال ونزا منی پر امید د
حافظ حقیقی چه خدایتعالی ده پری ایشی پر
شریها ومشتری خان خپل پر نمک دافغانستان
ور ساوه و خپل ځانی پر محنت و مشقت د قوم
خپل شريك که تر څو چه پر برکت د صدق دنیت
و خالص والی ددیانت خپل مظفر و فتحمندی سررت
عالي لن زحمت د جنك وجدال و قتال خلاص کنه
جکره


۸
باید غم چی متری زهیر کړي ده عیسی نفسی خدایی
ولیتری وهغه غمی پورته که فقره دویم هر کله چی خاطر
لوي مبارک له مهم دکفار و فراغت میند ه لـه
ابتدا دسی ذکر شوي ترزمانی دجوړ ولو ديي
کتاب چی شنیو لوز رو دریسوه ولس کا له
دهجري ده پدي مدي دديارلس کلو په خرابه
ولودبیخ دظلم و بدعت و آباده ولودبناد
عدل وسنت وجوړه ولود اسباب دغزاوجها
د رواج ورکول د قاعد و ددین واعتقادو پيدا
کول دنها روقسم کارو وجوړه ولود کارخانو
وساتند دکنده ونودمُلک داسلام وټول

سرحدو


۹
سرحد و وتربیت و نوازش کول دخد متکارانو
د دین و خیر غوشتونکیو مسلمینو و سیاست و غور
تا وه ول د شریرانو و مفسد انو پید یشو پر فکر
متین د خداي ويرکړي دقيقه له دقا يقو ملك
داري و جهانباني نا هيچ و معطلي نده پري
ایښی تر څو دوات مادت و برتر ديدي د اهل اسلام
له نوي ترکيب بيا مينده نقره در حمید احمد شا دوران
د سچه له زمانه د احمد شاه سدوزاير لـه غام
غلزایو احسية كیده جناب سوري د خداي پر
ابتدا د کښي ناستو پر تخت دي فرمایی چه
جزیه له هند و اخیسته کیږي نه له مسلمانانو


۱۰
علي الفور وليف في الخل الذي د اعمارنا رو معاف وا
مرفوع القلم يعني له قلبه ئي و غور نزاده فقره حلوتم
د ارواج په ملک د افغانستان کشیی
مقرر وه چه هر لاس پوري په لاس لاندي
خپل ختياري د هر قسم جبر و تعدائي درلود و
پادشاهانو پښتنه نه کولا اوس له پا نخواستند یه
غور رسید و د جناب شهرياري چه پادشاه د
پشتنوده سناده خداي لره چه هيچ قوم لره قدرت د
جور ولاسا چه ولو پر ضعیف نشته تر دي چه رسالا
و سردار سره له سائر رعاياؤ و مزدوران و په ادا
كولو د حق برابر دي فقره پنځمه داچه رواج


۱۱
د غلا د ولار وهلو پر اندازه وه چهیڅ مالدار
له لاسول چر ولو د لار وهونکيو وهغہ غلہ چہ
نوكرو شريک د خانانو و ملکا نو به وه پکوره
خپلویا پہ لارو کشي مال وتان خپل به ئي سلامت
لنشه وراي اوس لہ مهربانی دخد اي تعالي نو
ونشان د غلرو لار وهونكي ځوك نذاري
وندي موي فقره شپر مہ ويني تويد ولا پناه
وي بازخواستي ديره قدر معمولہ وہ قصاص
اصلاً رواج نہ درلود ودیت دیو نفس مسلمان
برابر ديوه سپي شکاري پنځوس روپي يا شپیته
روپي مقرري دي هغہ هما خيستي کيدي


۱۳
یا نه آخیستی کیدي و اوس پباب د قصاص
ودیت دهیچ مستحق یو سر د ولیشته قد خاطر کتل
وتفاوت له معمولي د شرعي نه کیږي بنا پردي
الحمد لله کمال داده و ارامي پد در جهر رسید
چهیخ خان زاده ودلوي سړي نروي له مجال
دو جلو نا حقو کولو نشته بلکه د شمني سل ګلني
پصلاح و جورشت راغلي فقره او م يي باخواتي
په باب د نز ناو لوالمي ود غله و قمار دومره قدغا
وه چه هر کالي محصول دکوتوالی چه له جريمه ديت
افعالونتیجه و آخیست کیده په اجاره به ور مهر کلید
چه کال پکال اجاره د کو توالي شرياتيده وديع
الاعلاحه


۱۳
لاعلاج د ونا كام مستأجرانو رواج د فسق
اجاره اخيتونكي
و فجور و بد كاري تر يا ته کوله ترڅو په اخر کی
نقصاني نشي لکه دفتر و نه دهغه دور زو موجو
پراته دي واوس بحمد لله لمنه تا ولوالـي
وغلا و قمار هیڅ اثر و نشاني ښكاره ندي
وند لـ كوتوالي عاید و حاصل رازي بلكه جون
د سريونـو كـرودكوتوالي ونور خرڅون هغو ته ول
سركاري وركړہ کیږي فقه آمد شرالو دومرہ تده
رواج دہر لو دچہ اکثره خلقو پشان دهغه نو
پیرو کشی
پكور وحلوكيښ بدي شراب تویہ ول وپر بازار
بہ علانیتہ ښکاره پیر و ده وخرڅيد ل کیدہ


۱۳

واوس خلق جهودان ټول فرار وويستل ولاړ د
شراب خوړودومره قدرترلي شوي چې لپاره
ددوإچا ته نه میسريږي فقهه بهمه امورات
د قضا و إفتا و إحتساب داسي بي سررشته
وه چې سپین دستاري پخپل سر قاضي و هرکش
و الا مفتي وه ولهره کوڅه و محله وهركلي و قريه
وبازارا خذا خيسته وجربا شکوه تراوده
ونوا لي در شوت غوړي ونرجي وي جناب
اشرف والا امیرعبدالرحمن خان پر تمامي
قلمرو دمحرو سي ځاي پځاي ضلعه بضلعه
و علاقه پعلاقه له مخی ددفتر د بادشاهي


۱۵

علمان پس له امتحان اخیستو د علم و عهد و پیمان
والتزام اخیستل په ديانت كاري وحق گذاري
لپاره دفيصلي د أمورِ شرعيّه وقاضيان
ومفتيان ئي مقرر فرمايلي دي لپاره دتولوديدي
داسي رنگ تنخواه زياته له حوصلي ومصارفو
ديدوي مقرره كړي چه تَوْ لَدْ وي زيني رشوة
ورچي لره محتاج نشی وهمداسي اشتهار و
خبرولي وکړه چه بي له دي قاضيانو ومفتيانو
چه مقرر دي په فیصله د امور شرعیّه وکښي
بل چا لره د دخل وغرض نه وي نقره لسم مرمت
كاري دجور والي ونو چر خوند د مسجد و پدي


١٦
ولایت په هیڅ وقت و زمان کښی مقرري ئي له
بادشاهی نه درلوده و پدي وقت و زمان کښی
مسجدونه د ښهرټول فرش و تیل و رولچه
ورسی وکونږ ږی ومواجب د مؤذن و امام
له دفتره دسرکاري و ږی فخره یوله سمه لپارۀ د
لت
پہ غور رسید و د خلقو رعیتوصندوق دعدا
مقر رفرماینی دہ پدي قاعدي چہ له پايتخت
ت
یغی لەرای دناستی دپادشاه په هر طرف وعلا
دوکسه یعن دارسركاري سره له صندوقه ځي
رپخه لارچه تمام عالم تیریژي صندق ګدئ
ترڅوهر مظلوم و فریاد وهونکی چه له سببه دلری

والي


۱۷
والي د لاري يا له ويري د حاكم خپل کابل و ته چي راي
قا
د بادشاهي ده راتلي نشي عريضه خپله د په صندوق
کشے واچوي تر خوله نظر مبارک د بادشاه لوي
تیره شوي غوږ د هغه وشي و همه دغه رنکه
پکال کشے دوه کرته صندوقونه د عدالت په
پای تخت را ځي و عوض دهغه بل صندوق
۱۲
و بل پیږ دای در و مي فقره دولسمه عالمان
مدرس و عالمان چه امتحان اخلی په سره مجلس
د دربار کښي ئي مقرر کړي دي لپاره د يدي که چيرته
مسئله يا يو حكم په دربار كښي پيش شي چه في الحاله
جواب ورائی و يا كه له قاضيانو ومفتيانو كيرتين


۱۸

په یو حکم کښی خطائی واقع شي مميزي واصلاح
و کاندي و همدا رنګه له منځه د آن همیشه جاهلان
چه عالمانو غوندي ښکاريږي له عالمانو حقانيتنو
چه په رښتیا سره عالمان دي لپاره د امر د قضا
وا فتا و امامت جدا کاندي تر څو هر څوك بقدر
د استحقاق ولیاقت خپل مرتبه موحی نقره د ياسين
پباب د اخیستو د ذکوه کیښ چه پنځوال دی صروری
و بېهمدول پريکیده داسي رنگه سر رشته ئي و فرمایله
چه له جملي د باغ و ځمكي و جرندي و املاک منفعت
داري پس له سنجد ولونه وئي له لسمي و پنځمي
ولخراجي تر یو څلوېښتمي له چهار پایانول نقده

وجنسه


۱۹

وجنسه د سوداګرو پقرار د معمول د شرع شريفي
واخیسته شي وتفاوت و زيات غوشتل وخاطر
کتل د برطرف لري فقره څوارلسمه دا چه خپله
جناب قبله عالم پټال د بیت المال کښی دومره
قدر ساتنه د امانت ورعایت کوي که چيرته
نور حاکمان و عاملان لسمه برخه ولر سلو
يوه ملاحظه کاندي نه خلق رعایا بربادونه
خپله دوي بي آبرو بدناميشي لکه دانګه
روپي نقدي ومال د سوداګري ومُلک د كرني
چه له وجه خاص دعين المال لخپله ماله خدای
ورکړي خپله لري هيڅ کله يې سره لره و پیوه


۲۰
بیت المال چه له عایدۀ د ملک دافغانستاں
راني ندي يوزاي کوي وجمع وخرج عليحدۀ
لري بلکه مالیات د ملک ومحصول د سوداګري
وذکوة د روپيو نقد وحلالو خپلو داسي رنکه
په رضا ورغبت ونیّت صاف ادا کوي که چيرته
خلق د رعيتۀ يُوي پهدي نيتي داکاندي
خواه مخواه چه اقرار د قاعدي ددين ووعدي
د رب العالمین چه بقران مجید کښي ئي فرمايلي
صاحب د برکتو نورير وكيږي و که چيرته نيتنو
وطاقتونه خپل په لار د حق وامر د خداي ئي
صرف کاندي و ساعي شي خداي تعالي برکت
لپاره


۲۱

لپاره د ټولو مسلمانانو زیات دي اما زر افسوس
چه نیتونه بی حده شدي نقره پخپله سر دا چه
همیشه په سعيه و بهتري و آبادي د اهل اسلام
سعیه ډیره پکاروي وكوي ئي وټول پدي
تدبیر کښي دي چه پڅه حیله و و لیسله خلق د
رعیتی آباد و خزانه د اهل اسلام ډکه له دولته
شی تر څو په بده ورځ کښي دين وي پکار راشي
لکه دا رنګه په زمکو خرابو د افغانستان
پدي طريقي سعیه د آبادي لري چه خلق بي
ملكه وبي كشته لره له بيت المال د تقاوي يعنی
قولبه ئی وتخم و خري وركوي په هر ځاي چه


اوبہ وز مکہ حوشي وي ليري ئي جہ چيشتن
دِ مُلك وزايشي وپهرغرہ كشي جہ لشر د كان
دِاسْپَني ياسربو يا مسو و د سرو زرو وسپينو
زرو و هرڅه پیدا شي کار اچوي و لهر قسم
سوداکري کښي چه منفعت وي له روپيو
د بيت المال دغه سوداکري لره اجري ورکوي
داتول لپاره د ابادي د اهل اسلام ورکولودِ
خزانې د مسلمانانو ده او کنډ ظاهره ده چه پدې
دارِ فناکښي څوک چه حق تعالی بفضل خپل
غنی کړی وي پس له حصوله دِ غنا لپاره د نفس
خپل دومره قدر ده دِ د سر علاوه کي څنکه
اوباسي


۲۳

اوباسي فقره شپاړلسمه په باب د مسلمانانو
د خلقو د کافرستان دومره قدر سعيد حكيماً
کښي يده چه بې واسطې د جنگ و د شر لواء کثره
اوسيد ونکي د کافرستان محض بللو ونصیحت
بشرف دِ دولتِ دِ اسلامي و رسول چه عدد
و شمار د دغه نَوِي مسلمانانو ديدوي له سل
زره کسو زیات شَوِيي دي و هم دغه رنگه
لپاره د ټولوديدوي ئې آيتونه قرآني وقاعْد
د مسلماني په زرها و رسالوکښي ئې چاپ
کړي ليږلي دي ترخوا ايمان و اسلام په دغه
د کمال سره په زړو ولوديدوي ارام ونيسي


۲۴
و هم د غرمی تکه په سعیه د مسلمانو ولود هغي
باقي پاتی شوپوکشی دئی فقرا وه لسمه داچه
له کماله د شفقت چه پر خلقو فقرا ورعیتوي
لري پهر علا و ثه چه حاکم و عامل مقرريژي
اولاً لهغونه عهد و پیمان والتزام پرحق داد
کولو و عدل و بانر خواست کولوا خلي دويم
سره لدي پس معزولو د حاکمانو و
عاملانو پهر علاقہ حمیران لپاه د تحقیق کولو
د حق داد کولو و اطوار و دیدوي ليزي
و خبره ول کوي چه پهر رعیتی باندي چراك
ذره زروم و ستم رسيدلي وي پاي تخت تيا
عریضه
چه براي


۲۵
چې زاي دكشيناستو د بادشاه ده حاضر شوي
بموجب د ثبوت شرعي عرض د احوال خپل د
وكاند ترڅو غور و داد رسي پهغه وشي فقره
اتلسمه دا چې بباب د آخيستو د مالياتو عُشر
ذکوة وڅرخ آخيستو و تحصيل داري و نور و معاملا
چې له دفتره د پادشاهي سره له خلقو د رعيتو دي ولاً
په باب ئې سر رشتو و دستور العملي دفتر و و
حاکما نو و عاملا نو و ته په سخط مبارک خپل
ورکړي هر کله چې په آخر کښی ئي معلوم کړي چې
خلق حُكّام و عُمال بنا پر سبب د اخیستو و رشکې وزیات
غوښتل لپاره د نفسو خپلو هغہ سر رشتہ و سخط


٢٥
چې ځاي د کښيناستو د پادشاه ده حاضر شوي
بموجب د ثبوت شرعي عرض د احوال خپل د
وکاند تر څو غوره داد رسي د هغه وشي فقره
۱۸ اتلسمه د اجر په باب د اخیستو د مالیاتو عُشر او
زکوة و خرڅ اخیستو و تحصیل داري و نورو معاملو کو
چې له دفتره د پادشاهي سره له خلقو د رعیتو دي والاً
په هر باب ئې سررشته و دستورالعمل د دفتر و د
حاکمانو و عاملانو ته په دستخط مبارک خپل
ورکړي هر کله چې په آخر کښی ئې معلوم کړه چې
ځنې حُکام و عُمال بنا پر سبب د اخیستو د رشوتو و زیاتی
غوښتل لپاره د نفسو خپلو هغه سررشته و دستخط


۲۶
توښه د پادشاه لوي ئي دخلقو په شفقت کښي دي
پعلاج د خيانت د ي دوي کښي ئي دا رنګ امر کړي
چه هر څه دستخطتونه و فرمانونه ودستورالعملونه
چه پدي ديارلسو کالو له جانبه د بندګان اشرف
د دفترو و ته را غلي ټول جمع کړي یو کتاب جوړ کړي
و په زرهاؤ جلده چھاپ کړي په علاقو دهر
قريه لپاره د ټولو رعايا و و ليږل شي چه احکام
پادشاهي رعيت و ته معلوم وي تر څو پس لدي
هيڅوك له قاعدي دهغه كتاب نه زياتي غوښتل
و نكړي شي فقره نولسمه دا چه دا خبره ظاهره
چه ټول عالم دي وروسته د استراحت وارمي
د نفس


۲۶

تونږ د پادشاه لوي لئی لد خلقو رعیتو پټ کړي دي
پعلاج د خیانت دید وي کښی ئي دار نکه امر کړي
چه هرڅه دستخطونه و فرمانو نرودستورالعملونه
چه پدي دیارلس کالو لد جانبرد بندگان اشرف
دفتر و و ته را غلي ټول جمع کړي یو کتاب جوړ کړي
و پر زړها و جلده چھاپ کړي پھر علاقه وهر
قریه لپا ره د ټولو رعایا و ولیږلی شي چه احکام
پادشاهي رعیت و ته معلوم وي تر څو پس لدي
هیڅوک لد قاعدي دحکم کتابه زیاتی غوښتل
وق
و نګړې شي فقره نولسمه دا چه دا خبره ظاهره
چه ټول عالم ديوې روسته داستراحت وارمي

د نفس


۲۷
د نفس خپل ځانقدن كوي وندي موجي لکه چه
پاشاهانو پخوانيو تول کاروندي خلقو و ته سپارل
ولد ارامي غوشتو بید ماغي بنفش خپل بري
زحمت د کارونو د ملكي ند وليستد ولد سبب د مخا لفت
د طبيعتونو دکارکونکو پچاکي بر اختلال و خراب
په ملك كښی پید اکید د لیلو اد. چه دستخط
دهیچ پادشاه پدي ولایت کښي موجود ند، بلكه
كه څوك بقدر ديو خط وكړشي دستخط دپاد شاه
هانو پخوانيو بعوض دمبلغ دزهروروسو
خرید ارشي پدي افغانستان کښي نند موجي
و جناب قبله د عالم چه امیر عبد الرحمن خان ده


۲۷
د نفس خپل ځا نقدن کوي ونړي موجي لکه چه
پادشاهانو پخوانیو ٹول کارونړي خلقو وته سپارل
ول دارامي غوشتوبید ماغي پنفس خپل بړي
زحمت د کارونو د مُلكي نه ولیسته وله سبب د مخالفت
د طبیعتونو د کارکو نکیو پخپابكي ببر اختلال و خرابي
په مُلك کیښي پیدا کیده دلیلي داده چه دستخط
د هیڅ پادشاه پدي ولایت کیښي موجود نهه بلکه
که څوک بـقدر ديو خط وكرشي دستخط د پادشاه
هانو پخوانیو بعوض د مبلغ د زره روپیو
خریدار شي پدي افغالستان كښي ناند موجي
و جناب قبله د عالم چد امیر عبدالرحمن خانه


۲۸

سول دي چه له فضل د الهي اسباب د عيش و استرحت
تول تیار و مهیا ده اما د لبسي رضا غوشته د خالق تا
و خير غوشته د مخلوق و ننگ و غیرت د دینداري
پدومره قدر مده د بيغي و عيش غوشتن
يو طرف کړي په واړه ولو و تره لو د جمله
امورات ملکی و دولتی پر نفس نفیس خپل
ودره ول کوي ترخو چه بغیر له ساعتونو د خوب
چه حقد عالم بي اختياري ده پعالم داختيار
و بيداري کښی بغیر له کشلو و یا لوستو ویا دیلو
و یا اوريد و بباب د سررشتي تره لو وانتظام
د کارونو د ملك و پغور رسید و و خیر غوشتنه

داهل


۲۸
سره لدي چه له فضله د الهي اسباب د عيش و استرحت
ټول تیار و مهيا ده اما له بسى رضا غوشته د خالق
و خیر غوشته د مخلوق و ننگ و غیرت د دینداري
پدومره قدر مده د بیغمي و عیش غوشتن
یو طرف کړي په ډائرو لو و تره لو د جمله
اموراة ملکی و دولتی پر نفس نفیس خپل
ودره ول کوي تر خو چه بغير له ساعتونود خوب
چه هغه عالم بجي اختياري ده لعالمه د اختيار
وبيداري کشي بغير له کشلو ويا لوستو ويا ويلو
و یا اورید و بیاب د سر شتی ته لو و انتظام
دکارونود ملك و بغور رسيد و و خير غوشتنه
داهل


۲۹

د اهل اسلام نور شغل و استراحت نلري لكه دانګه
که تول دستخطتونه چه بجواب د عریضیه جاتو په
كتابونو د قانون و دستور العملو په فرمانونو
ملکی و نورو مراسلہ جاتو و اموراتوی کښي دي
جمع کړي شي دومره قدر کيثري که چيرته كاتبان
چابک نویسه د یام لس کالہ شپه و ورخي و نسکي
دومره قدر کښل نشي کولي لوستن و ویل وا وريد
قیاس پر کښلو بایدہ دي چه وي كاند هر کله چه
نا ارامي وزحمتي پر خپل ځان آخیستی ارامبي و سعفي
پر خلقوده قدر پيژاند نوشکر ادا كول ديدي
پر مسلمانانو به څرنګه واجب ولازمہ نہ وي


۲۹
د اهل اسلام نور شغل و استراحت نلري لكه دانګه
که تول دستخطونه چه بجواب د عریضو جاتو پر
کتابونو د قانون و دستورالعملو پر فرمانونو
ملکی و نورو مراسلہ جاتو و اموراتوئی کښلی دي
جمع کړي شي دومره قد رکیږي که چیریه کاتبان
چابک نویسه دیارلس کالہ شپہ و ورځی و نښکی
دومره قدر کښل نشي که ای لوستن و ویل واوریدو
قیاس پر کښلو بایدہ دي چه وئي کا ندی هر کلہ چه
نا ارامي و زحمتی پر خپل ځان آخیستے ارامی و سعي
پر خلقو ده قدر پیش اند نو شکر اداکد ول ديدي
پر مسلمانانو به څرنګه واجبہ ولازمہ نہ وي


۳

څخه شله پخوا لدي نوکري دسیاه په زورو انذار
په اوساتو ده بیاچه څوك نوكرشوي وه اختياً
دوتلوند ر لود و پر سفر و کشي لس کاله پنځه لس کال
پاتي كيد ل يطرف د كوچنل چالر مجال درخصت
کیدوندوه لدي سبب عيالونر سپاهيانولي
میره توب بد ناميدي و خيل دوي بد ناموسه
كيدل جناب ظل الهی میرعبدالرحمن خان پسیان
ساتني دنا موس دسياه ولپاره ديري چه ټول
اهل اسلام په وضع د نوكري وجنك كول قانونا
د نظام بلد شي و نوکري و سفر کول پر چا باندي
حرج نشي وداسیے رنگ سر شتدي کرید ه چنوکري

دخپله


۳۰

فقره شلمه پخوا لدي نوکري دسیاه په نوکر وانرات
په الوسانو ده بیا چه څوك نوکر شوي وه اختياري
دوتلو ند رلود و په سفر و كښي لس کاله پنځه لس کا
پاتی کیدل بطرف د کوچیل چا لره مجال درخصت
كيد ونده وه لدي سببه عيا لوند سپاهیانو لدي
میره تو به بد نا میدي و خپل دوي بد ناموسه
کیدل جناب ظلالهي ميرعبدالرحمن خان بسبب
ساتني دنا موس دسياه ولپاره ديدي چه ټول
اهل اسلام پر وضع د نوکري وجنك كول بقانون
دنظام بلد شي ونو كري وسفر کول پر چاپا ندي
حرج نشی و داسی رنگ سر شته ی کړیده چه نوکري

دخپله


۳۱

د پخپله رضا وي ولپاره د رخصتي هر څوك چه
کور خپل لره ځي يو خويش يا آشنا يا همسایه
خپل غوشتي اسلحه سرکاري وتنخواه وخدمت
مقرري خپل دهغه وقته و سپاري وخپله دلالت
ه تَرَمُدي چه راشي دغه شخص د پي سرحد ود
ه مُلك اسلام قايم مقام دهغہ وي لدي
تدبير صوابه ونیکره ډيره فراخي ومعيشت
پوم نيکي و ناموس د لاري واستعمال وقاعده
نرده كول پقانون د نظام لپاره د اهل اسلام
۲۱
الحمد لله ميسره راغلي ده فقره يوليشتمه دلير
پخوا لدي لاري دغرونو دافغانستان


٣١

د خپل رضاءي لپاره د رخصتي هر څوك چه
كور خپل لره ځي يو خويش يا آشنا يا همسايه
خپل غوشتي اسباب سركاري و تنخواه و خدمت
رسله مقرري خپل دهغه و ته و سپاري و خپل دلالت شه
ه تر مدي چير اشي دغه شخص د پسرحد و د
ه ملك اسلام قايم مقام د هغوي لدي
تدبير صوابه و نيكي يه فراخي و معيشت
نوم نيكي و ناموس داري و استعمال و قاعده
تر ده كول بقانون د نظام لپاره د اهل اسلام
الحمد لله ميسره راغلي ۲۱ فقره يوليشتمه دا چه
تنخوا لدي لاري د غرونو د افغانستان


۳۲

دومره قدر سختی وي چي حرکت کول د شکر و سو
غربت پیشه عاجزه نکی ولور لاری تلونکی د اهل
اسلام له یوه طرفه بل طرف و ته په بی رحمی
و زحمت میسریدہ و په مینزه لاری کشی وریځي
ډيري تيريدي تر څو چه په زاي د مد عا
رسیده مطلب له لا س قوت پدي څو کالو کشی
جناب امیر صاحب دومره قدر سعیدی غرونو په
پري کولو وژها دي ئي پکار وري چي الحمدلله
ټولي لاري له یوه شهره بل شهر و تر مثل د خیابان
ګر ز يده لي هر وقت چي له يوه طرفه مهم
د دشمنا نانو بير ونږوراشي له بل طرفه د

ملک


۳۳
دومره قدر سختی وي چه حرکت کول د لښکرو سره
غربت پیشه عاجز، نګی و ږور لار تلونکی داهل
اسلام له یوه طرفه بل طرف رتہ پہ پیرحرج
و زحمت میسریدہ و پہ مینځ د لارکشی مرګي
ډيږي تيريدي ترڅو چه پر ځای د مُدّعا
رسیده مطلب له لاسه وت پدي څو کا لوکښی
جناب امیر صاحب دومره قدر سعید دغرو نو پر
پريکولو او د هادي ئي پکار وري چه الحمدلله
ټولي لاري له یوه ښهر، بل شهر و تر مثل د خیابان
کرز يږ لي هر وقت چه له یوه طرفه مهم
د دشمنا نانو پیښرونښر اشي له بل طرفه د
ملك


۳۳

د مُلك دِ افغانستان خلق پر كهمك يو تر بله ځايکي
و آساني رسيداي شي نقره وه وليشتم له توب
وتوپك وتوره ونيزه وجبه خاني چه عبارت
له كارطوسو و درو و گولیونړینی ده و گدام
باروت
چه عبارت له جمع كولو د غلي ده و بارګير چه بار
وړونكي دي لکه اوش و يابو و غيره وخيمه ونور اسباب
کار را تلونکي غزا وجهاد نسبت پر اوضاع
د يدي ولايت و پدي كمه مَده کښي څدوره
قدر سر رشته كريدی چه له طاقت د حوصلي
د بشر بیرون ده اوس میرانه ومسلماني و خيره
اوريده د اهل اسلام پکار ده چه دا تول اسباب


۲۴
۲۳
بر باد نكا ندي فقره درويشتمه ودالر تولو فقرانو
فايده منده تره ده چه پدي مدي دديارلس
كالو كشي سوله دوه دولته دكفار و چه پدشمالي
وجنوبي دِمُلك د افغانستان همسايه ولوله
شريك داهل اسلام دي لكه دار نكه پوضع دِ
رشتيا و يلو و ميراني وخيرا ند ليشي د قوم
د مسلمانانو خپلي تيره کريده چه له جواب وسوال
د سرکار والا چه سره له هغوي كريده پي هيچ زمان
كشي به بغيرله نفعي لپارە د خلقو مسلمانانو نقصا
به عايد ورته نشي ولي چه يوه حُبُه دروغ يا وع
خلافه عاجزا نه و ورته حله ول سره له كفا
ياتوله


٣٥
یا بتولہ ول د یو تکلیف پر هستوگندکونکیو
دیدی دیار الحمد لله ندی ده ایشی بلکه
دا ٹول سعیہ و زحمت چہ لری لپارہ دیری
چہ مُلک د افغانستان لپارہ د اهل د اسلام
ابدالا با دہ باقے پاتی شی و پدیچ زمان کښی
مغلوبہ د ملت بیگانه و نہ گزري اللهم
۲۴
امین نقره څلور ویشتمه دا چه پر مدي
د بادشاهي د جناب قبله عالم امیر عبد الرحمن
خان بقرار دا مر د یدوي لپاره د رواج ورکولو
د مسایلو د دين له مخی د کتابو معتبرو د علم
فقه وعقايد په کوشش د علماؤ کتابونه ږير


۳۷

بیان څلورم په فرضیت د کسب کولو لپاره د
غوشتو د رزق حلال بیان پنځم پدي چه
فاضلترین دکسبو غزا کول دي وي چه غزا
کسب د رسول الله صلی الله علیه وسلم ده بیان
شپږم په ثواب و فضلیت د ساتني د رختو
وکندي و نو و سرحد و د مُلكِ د اسلام بیان
اوم په فرضیت د فرمان و ړو د پادشاه د اسلام
پرضا ورغبت زړه و اخلاص و صداقت
کول سره له پادشاه بیان اتم پدي چه خیر خواهی
کول خدایتعالی و کتاب و رسول د بده لره وخیر
خواهي پادشاه د مسلمانانو وټولو مؤمنانولره


۳۸
۹
پر هر مسلمان فرض عین ده بیان نهم پر فرضیت
دوفا کولو پر عهد و مذمت و بدويل د عهد
ماتدونکو او مدح و صفت دو فا کونکو
بیان لسم پر فرضیت دادا کولو د امانتو
و مذمت و بد ویل د غدر و خیانت کول په کي
۱۱
بیان یولسم پدي چه بد ترین د خیانتونو
خیانت کول دي په بیت المال کښی لدی جهت
چه سبب دي بضاعتی و بی پنگوکی داهل
۱۲
اسلام و ضعف ددین کیږي بیان دولسم
پدي چه دوستي و كمك كول سره له کفار و
یا سر له دوستانو د کفار و وغوته پهوا اوسید
لپاره


۳۹
لپاره دفتني و خرابي داهل اسلام كفر صريح وشكا
ده نعوذ بالله منها بیان دیارلسم-پرفرضیت
د امر معروف و نهی منکر بیان خوارلسم
پر تفصیل دجزئياتو د خیر خواهي وخير غوشتو
د اهل اسلام سره یو تر بلر و بالله التوفيق
بیان اول پر فرضیت د طلبد ولو د علم دین
و خالصہ ولو دنیت و اعتقاد پتر دياني
نشی چه هر کله تمامي رکنو ندو حكمونه در اسلام
لد توحيد وليو والي د باري تعالي ونور عقيد
ددين تر عبادا تو دبدني و مالي چه تول
دهغو پنجہ بنا د مسلماني ويل كيثري صحت


۴
وثواب دهغه موقوف ده پر صدق واخلاص
ذاتی پر دین محمدي صلی الله علیه وسلم
وپیژندل و تمیز کول د جمله عملونو روا و نا
روا چه پر دین د اسلام کښي دي معطل پحاصل
کولو د علمو ادب پوري لپاره ديدي پر
غاړه دخاص و عامود اهل اسلام فرض وقوام
ده چه اولاً تول ويل وكول وعقيدي باطنية
وعبادتو نه ظاهري خپلي بحكم د فَادْعُوا اللَّهَ
مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ ط بصدق دنيت وخالص
والي د ديانت سم و برابر کاندي دويم
پر پیژندو د تولو حکمونو چه پکتابونوکښی
بقیه


۴۱
پقراس د ویلو د خداي و رسول ثابته شويده سميه
بليغه وكاندي تر خولد دائري د جهله ووزي چه
خدا يتعالي فرمايلي دي قَلْ هَلْ يَسْتَوِى الَّذِينَ يَعْلَمُونَ
وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ یعنى ووا يه آيا برابر دي
هغه کسان چه پوهيږي وکسان چه نه پوهيږي
خوا مخواه ندي برابر و باب دا خلاص وصدق
د نیت حق تعالی بل ايت هم فرمايلی یعنی امرکړي
شوي ندي بندگان مگرد اچه بندگي کول دي
خداوند معبود لر پهغه حال کښه چه پاك کونکی
دي لپاره دخدايتعالي دين و ملت خپل له و يكتاب
د صحیح بخاري په روایت د عمر رضي الله عنه حدیث دی


۴۲
له رسول الله صلی الله علیه وسلم چرا إِنَّمَا الْأَعْمَالُ
بِالنِّيَّاتِ ط یعنی ثواب د عملو تړلي تر نیتونو پوري ده
نوږ له مضمونه د آیا د حدیث پصحت ورسیدل
چه نیت معتبر ده په لار د دین کښي ولې له جوړولو
دنیت و اخلاص و ادا د کلمې د شهادت چه تمیز
و پیژندنه د مؤمن و کافر و منافق په څرګيږ ي
اول څہ شئ چه پر مسلمان فرض عین ګرځيدلي
غوښتن د علم د دین و پیژاند نه د احکام د شرعي
روښانی دہ له دې جهته هر عمل چه حق تعالی فرض
کړيده علم د هغه هم فرض ده چه تر څو علم نه وي
عمل کول و تمیز کول د امر و نهی څوك څه پوهيږي
ولدي


۴۳
ولدي جهتہ ويلي رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم
چه طَلَبُ الْعِلْمِ فَرِيضَةً عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ وَمُسْلِمَةٍ يعنی
غوشتن د علم فرض ده په هري مسلمان وښځي
مسلماني همـ دغہ رنکه بایدہ دي چہ وپوهيږي
مسلمان له اوله دا منت باالله تر اخره پوري
وو پوهیږي چہ امرونہي لپارہ ديدي دڅه نهي
خداي لبارہ د خیرد بندکانو منع کړيده وامرشی
ده چه لبارہ د خیر د بندکانوئی امرکړیدہ چہ رو
کړي نوی اصل د فرض پیژندل د امرونهي ده
خداي يو فرذکنړل دي هر سړي مسلمان وښځي
مسلماني چہ پردا وپوهيد است عالمشوه


۴۴

پر دين محمدي صلي الله عليه وسلم هر کله چه ناداني ولي علمي پر نزد پروردګار د عالم سبب د عذر عقوبت نشته د ګناه نه کيږي ډير غاړه د هر مسلمان پر ځاي کښي چه وي حاصلول د علم دين فرض ده بلکه بحکم ديدي حديث شريف چه كُلُّكُمْ رَاعٍ وَ كُلُّكُمْ مَسْئُولُ عَنْ رَعِيَّتِهِ يعنى ټول تاسي چوپان ياستى و ټول تاسي پښتيدي کيږي له رعيت خپل پر هر سري مسلمان فرض ده چه اول ټول اندامو خپلو لره چه لاس و پښه و سترګي و غوږ و ژبه و خيال ده و دا ټول رعيت د زړه د هغردي پخپل نيك دامرو کاندي بيا اهل و عيال و وينه و غلام

خيال


۴۵

خپلان چهغه رښتيت د يده دي وپوهاوي
پھل نيک د امروکانډترخوئی حکم ظاهر و باطن دحَدث
ذکر شوي لره فرمان ويي وي بيان دوهم پر
پيژاندني د اصل د قواعد د ايمان واصل قواعد
كلين د ايمان واسلام چه په روايت دعمر رضي الله
عنه له رسول الله صلی الله عليه وسلم بحديث
د سائل ومسؤل نقل شوي داده چه اَلْاِيْمَانُ
اَنْ تُؤْمِنَ بِاللهِ وَمَلٰئِكَتِهٖ وَكُتُبِهٖ وَرُسُلِهٖ
وَالْيَوْمِ الْاٰخِرِ وَتُؤْمِنَ بِالْقَدْرِ خَيْرِهٖ وَشَرِّهٖ
يعنی ايمان عبارة له دي ده چه اقرار وکړي
و باور ولري پر دي چه خدایتعالي يو ولاشريك
سبحان


۴۶
وملئکه وكتابونو ورسولانو بحقرسره دي و
ورځ د قیامت بتحقیق راتلونكې ده ویقین ولري
پر دي چي خير و شر پر اندازه وارادي د خداي و
ده وَالْإِسْلَامُ أَن تَشْهَدَ أَن لَّا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ و
مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَتُقِيمَ الصَّلَوَةَ وَتُؤْتِيَ
الزَّكَوةَ وَتَصُومَ رَمَضَانَ وَتَحُجَّ الْبَيْتَ إِنِ اسْتَـ
إِلَيْهِ سَبِيلًا يعنى اسلام عبارت لدي نهيني ده چي
شاهدې وئى وادائى كړې پر دي چي نشته هيـ
معبود بغير له ذاته پاك د حق تعالي ومحمد ص
عليه وسلم ليږلي دخداي ده و هميشه والي كـ
په پنځه وقته نمنزونو وركړي ذكوة ورو
ولري


۴۷

ولري مياشت دروژي وا داکړي په کوته
دکعبي کښی مناسك دحج کہ توانائی وطاقت
وي تالوه دتلی لطر ف دکوتی دكعبي مثلاً
چه تند رست و په نان جوري او سي ونفقه
عيال وخرج د لاري خپل مرخصتي له مير
و پلاره آخيستي وي ولاره هم امن وي اصل
دا یمان و اسلام هم دا ده چه بعبارة دحدث
بيان کړي شه بیان دریم په فرضیت وفضیلت
دزکوة کښی اکوک الحمد لله چه دامُلك د
افغانستان دا د اسلام ده و په سبب دکثر
د دينداري واکثره مسلمانان ديدي ولايت


۴۸

له احکامو ضروريآ تو ددین باخره دي اما عبادتونه
مالي پر بعضي طبعتو آسان دي پربعضي سخت وليتراحمها
بنا پر حفه بعضي آياتونه رحد يثونه ومسئلي دكتابه
چه په فرضیت د زکوة کښی راغلي دي شويدي پدا
بیانیږي اما په آیاتو تو قرآني معنی د زکوة پر
دري لفظه بقران کښی راغلي ځاي پر لفظ د زکوه
وځاي په لفظ دصدقی وځاي پر لفظ د انفاق
چرا هغه جلي څلور ده ليټرا يا تونه پد يځاي کېنا
پر کشلو برابري لكه په ابتداء دسورة بقرة حق سبحان
تعالي فرما يلي چه هديً لِلمُتَّقِينَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ
بِالْغَيْبِ وَيُقِيمُونَ الصَّلَوةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ
يُنفِقُونَ


۴۹
یُنْفِقُوْنَ ط یعنی قران لا رشود و نکی ده هغه پرهیز
ګارانو لره چه ایمان راوړي په غیب و کذا دي
نمونځ و لهغه چه دويو ته مے عطا و مهرباني کړیده
نفقه فريضه دي ورکوي چه اداد زكوة و نفقه
دعيال صاحبانو د حق لره ده و عم دغه رنک کښي
پِسورۀ د بقري په رلعه اول د جزو الف د لامٌ
فرمايلي دي چه و اقیموا الصلوة و اتوا الزکوة
و ارکعوا مع الراكعین ط یعنے محکم اوسي پر
ادا د نمنځ و ثوور کړي زكوة و ادا کوي نمونځ
پجماعت له نمونځ كونكيو سره و هم پسورۀ بقره په
ربعه څلورمه کښي د جزو الف لام یْ فرمایلی


چد وأَقِيمُوا الصَّلَوةَ وَاتُوا الزَّكَوةَ وَمَا تُقَدِّمُوا
لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ
بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ ط یعنی محکم اوسي پر ادا د نماند
و ورکړی زکوة و هرڅه چه و ړاندي ليږي پام
دنفسو خپلو لـر ما لـرد دنیا موئي ثواب دهمـ
پر نزد خداي تعالي پرليشتيا سره خدا يتعالي په
هرڅه چه تاسي ئي كوي بينا ده و بل بسورة د
بقره پر۔ بحد دويمه له جـز و دويم کښي حق سبحا
و تعالي دارنگ فرمایلي چهرانَّ الَّذِينَ آمَنُوا
وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَاَقَامُوا الصَّلَوةَ وَأتُوا
الزَّكوةَ لَهُمْ اَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْ
عَلَيْهِمْ


٥١
عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ يعنی په تحقیق هغه
کسان چه تپلي وگْر زيد لي دي بطرف د خداي
ورسول وكړي ئي دي عملونه په بموجب د
فرمان اورد ره ويلي ئي دي نمونځونه ور کړي ئي
ده زكوة همدي لره ده اجر ونزد دبدوي په
تزد خدایتعالي ونر بدوي ويره پر دوي و نغمنا
ری
گزيري دوي په قیامت کښي پسورة دنسا کشي
په بعه اوله دجز و شپژي فرمایلی دي چه لکن
الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ مِنْهُمْ وَالْمُؤْمِنُونَ يُؤْ
مِنُونَ بِمَا أُنزِلَ إِلَيْكَ وَمَا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ
وَالْمُقِيمِينَ الصَّلوةَ وَالْمُؤْتُونَ الزَّكُوةَ


٥٢
وَالْمُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ أُولَئِكَ
سَنُؤْتِيهِمْ أَجْرًا عَظِيمًا ط لكن راسخان
محکمان و اخلاص مندان پر علم لر بني اسرائيل
و نور ومؤمنان ایمان راوړي په هغه څه
چې را نازل شوي پر تا لکه ايا توني قراني
و پر هغه څه چې را نازل شوي له کتابو
پخوا لتا و ايمان راوړي په لمونځ کو نکیو و
ادا کو نکیو دزکوة مراد لهغه پیغمبران پخواني
دي ولي چې هیڅ پیغمبر نده چې پر دین دهغه کښې
لمونځ و زکوة به فرض نه وي و ايمان راوړنکي
پخداي وورځ اخره چې قیامت ده هغه کړنې

ایمان


٥٣
ایمان راوړونکولره به در وي چه وه کړو
اجرلوي و په سورة د مائدي کښي له ربعي
څلورمي له جزوشپږمي فرمائی چه اِنَّمَا وَلِيُّكُمُ
اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ
الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ
يعنی په تحقیق دوست ستاسي خداي ورسول
دیده ومؤمنان دي ومؤمنان هغه کسان دي
چه ودروي نمونځ و ورکوي زكوة د حال دا
دوي بوقت د اداکولو د نمونځ وزكوة عاجزي
وتواضع كوي و بسورة داعراف په ربعہ
دویمہ لہ جُزو نهمی فرمائی فَسَأَكْتُبُهَا لِلَّذِينَ


۵۴

يَتَّقُونَ وَيُؤْتُونَ الزَّكُوةَ وَالَّذِينَ هُمْ
بِأَيَاتِنَا يُؤْمِنُونَ ط یعني نور زه به وي
ثابت کړم هغہ رحمت خپل لپاره د سفر چا
پرهیز کوي لہ شرک او ورکوي زکوة فرض کړ
شَوَي ولپاره د سغه چاچہ پہ آيا توځما نزِل
شويو ثَمُنْرا ايمان راوړي د سورةِ انفال کشي
پہ ږبږ څلورمہ لہ جزر ونهي پہ ابتداء د سو
ذكر شوي کشي فرمایی چہ الَّذینَ يُقِيمُونَ
الصَّلوةَ وَمِمَّا رَزَقْنَا هُمْ يُنْفِقُونَ ط اُولئِكَ
هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقَّاً لَهُمْ دَرَجَاتٌ عِنْدَ
رَبِهِمْ وَمَغْفِرَةٌ وَ رِزْقٌ كَرِيمُ ط یعنی ھغہ


چه اداکوي نمونځولهغه څه چه روني يم ورکړي
دوي لره نفقه فريضه وركوي چه مراد زكوة و
نفقه دچيشتن د حق ده همريادي مؤمنان
پرحقه سره په ایمان برابر دجور واخلاص و هم
دي لره دي مرتبي پر نزد پروردگار ديدري
وبخشند ده تقصیراتو دید ري ئه تياره ده لياره
ديد ري مروري پاكرو پسوره د براءة كشي پد لعه
څلور مه له جُزولسمي پر توصیف د مؤمنان
فرمايلي دي چه وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ
بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ يَا مُرُونَ بِالْمَعْرُور
وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُقِيمُونَ الصَّلوةَ وَيُؤتُون


۵۶
الزَّكوة وَيُطِيْعُوْنَ اللهَ وَرَسُوْلَهُ اُولئِكَ
سَيَرْحَمُهُمُ اللهُ اِنَّ اللهَ عَزِيْزٌ حَكِيْمٌ یعنے سړی
مؤمن وښځي مؤمني بعضی لد وي دوستان
دي بعضی نور ولره دپوهاوي يوبل لره په نيکو
کارونو و منع كوي ئي له بدو کارو و همیش كړی
نمرنز و وركوي زكوة واهر په ځای كوي خدای
ورسول ديده لره هغہ كسان چه پدی صفا
ذكر شوي وشوه ژر بدوي چه خدای رحم
وكاندي په دوی پريښتيا چه خدای غالب
په هرا مرودا ناده پهر شی و پسورة دابرهيم
عليه السلام پر سه لږو څلورمه له خبره ديته


۵۷

بطريقه امر فرمایل ده چه قُلْ لِعِبَادِيَ الَّذِينَ
آمَنُوا يُقِيمُونَ الصَّلوةَ وَيُنْفِقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُم
سِراً وَعَلا نِيَّةً مِنْ قَبْلِ اَنْ يَّأْتِيَ يَوْمٌ لاَّ بَيْعُ
فِيهِ وَلاَ خِلاَلُ یعنی و وایه بندگانونخما لره چه
ايمان راوړي ده داچه هميشه دي كوي نمونځ
ونفقه دكوي لهغه چه روزي م ورکړي دويته
په پته سره چه مراد لهغه نفقه ورکول دفقیرانوه
بطريقه د پته وشکاره چه مراد په زکوة فريضه ده
پخوا لدي چه را شي ورخ چه نه خريد شته ونه
فروش په هغه ورخ کښے وند دوستی و خواطر
خواهی چه مراد لروړځي د قيامت ده وپسوره


۵۸

د مریم پر راجہ دو یمہ لخز و شپاړه لسم ایط
د پند و موعظه سیرت محمودہ د انبیاء علیالسلایم
اخباراً فرمائی چہ وَکَانَ یَأْمُرُ اَهْلَهُ بِالصَّلو
وَ الزَّكوةِ وَكَانَ عِنْدَ رَبِّهِ مَرْضِیًّا ط یعنے و
اسمعیل علیہ السلام چہ امري كاوہ اهل خپل لرہ !
پہ گذارلود نمونزو و وركولود زكوة وو
پرنود پروردگار خپل خوش کړی شوي ويسا
د انبیاء پہ رابعه اوله لجز واوہ لسمی بطریقه ده
اخبار فرمائی چہ مونز و زكوة بر جمیع امتاند
تیر شویو فرض وہ چہ وَأَوْحَیْنَا إِلَیْهِمْ فِعْلَ الْخَیا
وَإِقَامَ الصَّلٰوةِ وَ اِیْتَآءَ الزَّکٰوةِ ط وَكَانُوا لَنَا
عابدِ


۵۹
عابدین ط یعنی وي هم ليږري بطرف د انبیاء عمل
کول د فعلونو نیکو لره داد اکول د نمونځ ورور کول د
زکوة و ده انبیا مر لره پر ستندکان سره لاخلاص
ولسعة دحج کشے په رابعه در عیمه له جز دارو لسمی
پر صیغه د زیریه ئی فرمایل ده چرتے بَشِّرِ الْمُخْبِتِينَ
الَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَالصَّابِرِينَ
عَلَى مَا أَصَابَهُمْ وَالْمُقِيمِي الصَّلَوةِ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ
يُنْفِقُونَ ط یعنی زيري ورکرہ په رحمت يي انتها
مخہ عاجزانو لره چه یا د کړې شی نوم دخداي
و ویریگی زرد ند دید وي وثيږي ورکړه عبر
کو نگیولره پر هرڅه چه رسید و یو تر رسیدي


۶۰

ونږيري وركړه په اداكونيكودنمائن لره وخوكشان
لره لهندڅه چې روزي هم وركړي نفقه فريضه و
چې مرادتري زکوة وحقوق صاحبالنودحق ديو
وركوي ئی وهم په اخردسورة حج په رابچه خلا آ
له جز و اوه لسي بطريق د امري فرمائي چه فَاقِيمُوا
الصَّلوةَ وَأتُوا الزَّكَوةَ وَاعْتَصِمُوا بِاللهِ هُوَ
مَوْلَيكُمْ فَنِعْمَ الْمَوْلَى وَنِعْمَ النَّصِير ط يعني نوري
پشووږه وي نونځ ووركړي زکوة وپنجيوي
په خداي يعنی په کتاب وسنت ديده عمل وكړي
وياري له وغواړي ودينه يارو دوست سنه
نور نیک یار ونیک مددكارده وپسورة م
مؤمنو


۶۱
مؤمنون پہ ابتداء دسوره پرآید اول کشده
و پر جزو اتلسم بمضمون د وعدي ونجات
و خلاصئی فرمائی چہ قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ
الَّذِينَ هُمْ فِي صَلَوتِهِمْ خَاشِعُونَ وَالَّذِينَ
هُمْ عَنِ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَ وَالَّذِينَ هُمْ لِلزَّكُوةِ
فَاعِلُونَ طيعي پر تحقيق خلاص شوه حغه مؤمنان
چہ دوي پر لمانحن خپل کښي ويريد ونكي دي و حغه
څوک چہ لہ خبري باطلي پر هيز كونكي دي دحغه
څوك چہ دوي زكوة فرض کړي شوي لره اداکونگي
وي و پسورة د نور بہ ربعہ در يمہ لہ جزد اتلسمي
بطريقه وموعظه و پند لہ احوالود بندگانو


۶۲
محکمه اعتقاد و اخبار ائی فرمائی چه فِي بُيُوتٍ
اَذِنَ الله اَنْ تُرْفَعَ وَ يُذْکَرَ فِيهَا اسْمُهُ يُسَبِّحُ
لَهُ بِالْغُدُوِّ وَ الاْصَالِ رِجَالٌ لاَّ تُلْهِيهِمْ تِجَارَةٌ
وَلاَ بَيْعٌ عَنْ ذِکْرِ اللهِ وَ اِقَامِ الصَّلوةِ وَاِيتَاءِ
الزَّکوةِ يَخَافُونَ يَوْمًا تَتَقَلَّبُ فِيهِ الْقُلُوبُ
وَالْاَبْصَارُ ط يعني پکور ونوکښي چي ئي امرکړی
خدايتعالي چي سفه کورونه تعظيم کړی شي ونو ا
د خدای پهغه کورونوکښي ذکرکړي شي چيرته
لهغه مسجد ده پکورونکښي ميروندي چيشغو
نه جو ږه وي د دي سوداکري واخسته ورانيو
له يادولو د خداي وادا کولو د نمنز وورکولو

د زکوة


۶۳
دزکوة ویرنکي هغہ مي ونه لہ سوله وعذا بدہ
ورنوي چه مضطرب کينزي وګرځوي پهغه ورځ
کښم
زړونه و سترګي په هغه ورځ قيامت ده و هما
پسوره دنور پہ مواخر څلور مه له خبر وا قليمي نظيما
دامر و وعدي د رحمت دا رنگئي فرمايلي ده
چه وَأَقِيمُوا الصَّلَوَةَ وَآتُوا الزَّكوةَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ
لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ يعنی پر پښوودروي نمو
و وركړي زکوة و فرمان وړه وكړي رسول د خدای
لرہ شائي چه رحمت کړي شے و پسورة د فرقان
شال
په رابعد اولکښی له خبرو نهد لسمل پاره د تلبيه
نور و پر صفت د بندګا نو خاصو چه حق تعالی


۶۴
نسبت دهغوي بطرف خپل کړي فرمائي يي چه او
الَّذِينَ يَبِيتُونَ لِرَبِّهِمْ سُجَّدًا وَقِيَامًا و پس ده
يوه آيت کي فرمايلي ده چه وَ الَّذِينَ إِذَا أَنْفَقُوا
لَمْ يُسْرِفُوا وَلَمْ يَقْتُرُوا وَكَانَ بَيْنَ ذَالِكَ ا
قَوَامًا يعنے بندګان خاص د رحمن کسان دي
چه شپه تيروي لپاره دپروردګار خپل په ي
حال کشی چه سجده کونکي وي پشود مريدون
وي مراد نمونزدشپي ده ونور بندګان خاص
رحمن کسان دي چه هر کله نفقه کوي مالوا
خپل نه له مخي داسرافه بمصرف دحراموي وسرا
ونه له جهت د امساک نه په نزكوة فريضه تنګد
كوي


۶۵

و دري په مينز د اسراف و امساك مينزه كوي دي
١٩
و بسورة د نمل په يمه در يمه له خبر و نهه لسمي پدي
مضمون نزيري ئي كريده و لصفت د مومنانو صالح
العملو چه هُدًي وَ بُشْري لِلْمُؤْمِنِيْنَ اَلَّذِيْنَ يُقِيْمُوْنَ
الصَّلوةَ وَيُؤْتُوْنَ الزَّكوٰةَ وَهُمُ بِالْاٰخِرَةِ هُمُ
يُوقِنُونَ ط یعنی قران لار شود ونكي و نزيري
وركونكده هغه مؤمنانولره چه په پشو دمره وي
نمونځ يعنى كوي ئي و وركوي زكوة و حال دا چه دئي
په امر داخرت يقين را ورونكي دي وباور لري په پشو
دبقرې په يلمه د ویمه پر صفت د صاحبانو د پز
و نیکوئی بطريقه د ستايني وتعريف پس له بيانه


۶۶

څو صفتي نور فرمايي چه وَأقَامَ الصَّلوةَ وَأتَي
الزَّکوةَ ط وَالمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ اِذَا عَاهَدُوا پـ
وَالصَّابِرِينَ فِي الْبَأْسَاءِ وَالضَّرَّاءِ وَحِينَ پـ
البَأْسِ ط اُولئِکَ الَّذِينَ صَدَقُوا وَأُولئِکَ د
هُمُ الْمُتَّقُونَ ط یعنی ونور صاحب دنیکوئۍ ځل چه
چه پر پښو دروي نمونځونه هميشه كوي نمونځ اا
ورکوي زکوة و وفاکونکي دي پعهد ونو خپلو پـ
هرکله چه عهد كوي وصبر كونكي وي پر شدت له
د فاقی وولږي وناداري ورنژ وسختی وصبر کونه
وي واستقامت و کاڼد پوقت د مقاتلي وجنالي
سره له دښمنانو د يدين وهغه گروه چه پدی د
صفتونـ


۷۷
صفتونو ذکر شوي وو دي دي رښتيا ويونكي
پدین کښې دوي دي پرهيزكونكي د سورة د لقمان
په رابعد دويمې له جز ويويشتمې پر استحقاق دهدايا
ورحمت پشان د محسنيئو د اهل ايمان فرمايئ
چه هُدًى وَّرَحْمَةً لِّلْمُحْسِنِينَ الَّذِينَ يُقِيمُونَ
الصَّلٰوةَ وَيُؤْتُونَ الزَّکٰوةَ وَبِالْآخِرَةِ هُمْ
يُوقِنُونَ ط يعنی قران لارښودونكي ده ورحمت ده
د خداي لپاره د هغه نيكوکارانو چه برپاشودۀري
نمونځ و ورکوي زكوة و دوي په سراي د اخرت
يقين لري د سورة د برائت په رابعد دويمې له جزى
ديارلسمی پر دوه زايد مکرراً نمونځ وزكوة علامه


۶۸
در رسوخ د ایمان وسبب د امن و امان د مشركينوئى شرك
فرمايلي ده ايت اول دا ده چِهِ فَإِنْ تَابُوا وَأَقَامُوا وپـ
الصَّلوةَ وَأتَوُا الزَّكَوةَ فَخَلُّوا سَبِيلَهُمْ إِنَّ اللهَ ريـ
غَفُورٌ رَحِيمٌ يعنې نوهر کله چېرته توبه وکاندِ مشرکا پو
و پريږدي
و پريښو ومُره وي نمونځ و ورکاندِ زكوة نور خالي كئ پري
لار د پدوي و پري شرِدې هر چېرته چه تري و پرد
تحقیقه سره خدائتعالى بخښونكى و مهربانده دا الا د
دويم پدې مضمون ده چه فَإِنْ تَابُوا وَ أَقَامُوا :
الصَّلوةَ وَأَتَوُا الزَّكَوةَ فَأَخْوَانُكُمْ فِي الدِّينِ ط و أَنا
نُفَصِّلُ الآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ ط يعنې نور كله چېرتها :
توبه وکاندِ مشرکان و پريښو ودره وي نمونځ ورکا :
شركوة


۶۹
زکوه نور ورونر ه ستایسے دي پدین دا سلام کښے
وبیانه و وثر آیتوند لپارۀ د ھغۀ گروۀ چہ پوهیږي
د پسورۀ د احزاب پہ ربعہ اولہ لہ جزو دوہ ویشتمے
پھغہ شش وپاکوچہ میندي دمؤمنانو دي لہ
برکت د عمل نيك و برابره د غمازۀ و زکوۀ پوعدۀ
د تمک در جس وپاك والي فرمائي چه واَقِمنَ
الصَّلوةَ وَاَتِيْنَ الزَّكوة وَأَطِعْنَ اللَّهَ وَرَسُوالَهُ
اِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ
الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَ كُمْ تَطْهِيرًا لا یعنے پہ پشوودي
نحنو تر و و رکړي زکوة و فرمان و به رکري خداي
و رسول د خداي لره پر تحقیق غواړي خدایتعالی


چه یوسول تاسو كناه اي شتر ود پيغمبر د پاکي کاندي شکر
تاسي له معاصيو پاکول لطافت ديدې آيت پښوي
دقیقه کشوه چه اگر که شتري مطهرات دي سوي
شرف د پاک والي ميندل ديدوي موقوف
ده ترادا د نمانز، ونركوة پوري وپسورة دفاطر
په رابعه څلورمه ل جزودوه وليشتم پوعدي چه
اعطا و ورکولود اجرونز یادت کول پدې عينه
اشارتې کريده چراِنَّ الَّذِيْنَ يَتْلُوْنَ كِتَا بَ
وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّاقِ
عَلَانِيَةً يَرْجُوْنَ تِجَارَةً لَنْ تَبُوْرَهُ لِيُوَفِّيَهُـن
أُجُورَهُمْ وَيَزِيدَهُمْ مِنْ فَضْلِهِ إِنَّهُ غَفُورٌ
شَكُورٌ پا


۷۱

شکوراً یعنی په تحقیق سره هغه کسان چه لولي وتلاوت
کوي قرآن د خدای لوه و پرپشو دمره وي نمونځ ونفقہ
کوي لهغه څه چه م و نري م ورکرې دوي لره هغه
صدقه نفلی په پټه کشی ونرکوه فریضه پرشکار
امید لري پدي عملونوسود آکری و تجارت لره
چہ کونه والي پر متاع ونقصان پر بیعہ دهغہ
کشه
ونہ رسیژي تر څو و رسہ وي و تمامي کاند خداي تعا
مزدونود يد وي و زياتي پرمزدونود يد وي
بخشش کاند پردوي لدفضل خپلہ پہ تحقیق چه
خدا يتعالي دہ بخښونکي ومزدو رکونکي پسوره
۲۴
د شوري پہ رابعہ اولہ لد جز و پنځه ویشتی پر صفت


٧٢
د مؤمنانو چه استحقاق د وعدي د ثواب دابولج
خير اخرت لد حق تعالی لري فرمایلی ده چه و الذیرة
اسْتَجَابُو لِرَ بِّهِمْ وَأَقَامُوا الصَّلَوةَ وَامْرُهُمْ وَا
شُورَي بَيْنَهُمْ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ  يعن
ولوب پر نزد د خداي نعمت باقي و ثواب د اخو
لپاره دکسانو ده چه هغو قبول کړیده هڅه امرت
خداي و پرلښوي درا وه مونز و کار و نددیار
پطریقه د مشورت دي پر مینز د دوی کښي ولري
خخه چه م دویو ته روزي ورکړي نفقدي وَا
پلا ر د خداي کشی پر نیت دزکوة فرایض حوا
الصدقید نقل و پسورة د مجادله کشی پر یام
لپخزي


۷۳
لض و اتدويشتي بطريقه دا مرفرمائي چه فَاِذْ لَمْ تَفْعَلُوْ
وَتَابَ اللهُ عَلَيْكُمْ فَاَقِيْمُو الصَّلٰوةَ وَ اٰتُوا الزَّكٰوةَ
وَ اَطِيْعُوا اللهَ وَرَسُوْلَهُ وَاللهُ خَبِيْرٌ بِمَا تَعْمَلُوْنَ
يعني نور اگر که پودقت در لزويلو سره له رسول خداي
فعل د صدقی وركولوهم ونکه و تيرکر خدايتا
لتأسيعند حکم نور پرپشو ولري لمونژووركړي
نركوة وفرمان وړه وکړي خداي ورسول دخداي
لره وخداي تعالي دانا ده په هرڅه چه تاسي ئي کوي
ولسورۀ دمعارج پر ربعه دویمه له جزونهه ويشتي
حق سبحانه وتعالي تشبيه دنفس د انسان په
هلوع کریده و فرمايلي ئي دي چه اِنَّ الْإِنْسَانَ


۷۴
خُلِقَ هَلُوعًا إِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعًا وَإِذَا مَسَّهُ
الْخَيْرُ مَنُوعًا یعنی تحقیق چہ انسان پیدا شوی د
حریص و بخیل و بی صبرہ و بی توکل دی جهت
چہ هلوع یو خنا وردہ دیو رستد غرہ دقانه
لدغایته دحرصه پدیوہ ورځ را شد د اوہ جزیه
خوړي و او بید ا وه سينوشکی و لد نهايته د
بخل پیھیچ حیوان بل نه رواداریږي تراخري
ورځي پوري مثلا يوه غره لوي کيژي و له دي
يي توکلی و ناستا یینی و نا پیژندني پر منعم حقيق
لِدِ ما شامد تر صباح دومره قدر غمد قوت د
خويي چہ بوقت د صباح کشی برا به دیوه ملخ لشکر
و بـ


۷۵
وې ویلی شوي دي اگرکە عموماً پروحولي د نفسر بشري
دانسانې هم د غه خاصیت ده اما پواسطه د پر
پشودړه ولود نمانځه ودرکولو د زکوة النسان لدغۀ
صفت ذمیمہ را وځي لگہ دانگہ حق تعالیٰ فرمائی
چي الاَ الْمُصَلِّينَ الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلَوَتِهِمْ
دَائِمُونَ وَالَّذِينَ فِي أَمْوَالِهِمْ حَقٌّ مَعْلُومٌ لِلسَّائِلِ
وَالْمُحْرُومِ ط یعنی مگر هغه مونځ کو نکي چې دوي پر
اداد نمانځه خپل همیشه گي لري چه ترک و ندي
قضا کوي ونور هغه څوک چې پر مالونو د يد وي کښي
حق ده پیش ندلي شوي مثل د زکوة مقرره وصدقا
وظیفه کړی شوي لپارۀ د فقیر غوشتونکي و محتاج


۷۶
۲۹
چه له شرم دي غوښتي نشي ولې سورة د مزمل په رابعه
درېیمه د خبرو بقر د پشتمی اطریقرد امر فرمایلي چي وَأَقِيمُوا
الصَّلَوٰةَ وَأَتُواْ الزَّكَوٰةَ وَأَقْرِضُواْ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا
وَمَا تُقَدِّمُواْ لأَنفُسِكُم مِّنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِندَ اللَّهِ
هُوَ خَيْرًا وَأَعْظَمَ أَجْرًاط وَاسْتَغْفِرُواْ اللَّهَ ط إِنَّ اللَّهَ
غَفُورٌ رَّحِيمٌ ط یعنی رپړې شوو ودروي نمو نزو درک
زکوة وقرض وركړي خدای تعالي لره قرض شرافت
دیوته ده لکه د امرنګه په نزد قرضدار مال د چانه
ضايع كيږي وهر وقت چي وغواړي سوحي هفه
رنګه په نزد حق تعالی اجر وثواب دحسنات و ضايع
ونه خاوري كيږي وهرڅه چه بخپل ځان هم وليږ
لپاره


۸۵
۷۷
لپاره د نفسو خپلوله نیکی مويي برئی هغه پر نزد
خداي تعالي و اڅخه چه په نز دحق مینده کړي بهتر
و بزركتر ده له هجيد ثوابه په تحقیق چه خداي تعالي
بخشونكي مهرباننده ويپسورة دتوبه په را بعه اوله
له جزويولسمی پطریقہ دامر ووعدی دتزکیه
و پاكي پدي تسمیي فرمايلي ده چه خُذْ مِنْ أَمْوَا
صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّيهِمْ بِهَا وَصَلِّ عَلَيْهِمْ
إِنَّ صَلَوتَكَ سَكَنَ لَهُمْ وَاللهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
یعنے واخلہ له مالونو د يدوي زكوة فرض کړي شوي
ترڅو پاك وكړزي وي دوي وزياتي کاند مال دنیوی
و حسنات اخروي د يدوي په هغه زكوة و دعا كوي


۷۸

پر دوي پر تحقیق چه ردعاست امراضي ده لپاره ديدن
و خدايتعالي اوريد و نكي و دانا ده و پسورة دبينة
چه مشهور پر لم يكن ده بطریقه د امر فرمائی چه
وَ مَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُ اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ
حُنَفَاءَ وَيُقِيمُوا الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَذَلِكَ
دِيْنُ الْقَيِّمَةِ ط یعنی وا مر کړي شوي ندي بندگا
مکردا چه پرستش و كاندي خدايتعالي لره په
هغه حال کښی چه پاك كونکی وي لپاره دهغه دین
خپل لره وکږیږيدونكي وي له باطلي بطرف ده
و پريږدي و ده ري نمونځ وور كاندي زكوة و انمك
چه په غه فرمايلي شوي دین و ملت رشتياد

وپسو


۷۹

٣٢

وپسورة دماعون پدی لعدڅلورمہ لدجزو ديشمی
بطریقه د وعید دا رنگہ اګاهی ئ کړیده چه فَوَیلٌ
لِلمُصَلِّینَ الَّذِینَ هُم عَن صَلَوَتِهِم سَاهُو
الَّذِینَ هُم یُرَآؤُنَ وَیَمنَعُونَ المَاعُونَ ط
يعنی لوسختے د عذاب ده لپاره د هغو لمونځ
کونکو ریا ئیو چه دوی له نمانځه خپله غفلت
کونکی دي هغه څوك چه ریا کوی پخپلو خپلوکښی
وندنه کوی ومنع کوی زکوة دادوه ديرش ایت
کریمہ ذکر شوی په لفظ د صلوة يوزاي ومتصل
دلوہ بل ذکرشوي لدي جهت پکتاب دشرعیة
الاسلام کښے راوړی چه اَلزَّکٰوةُ حِصنُ المَالِ


٨٠
وَهِيَ قَرِينَةُ الصَّلَوةِ وَلَا يُرْفَعُ إِحْدَيهَا إِلَّا بِالْأَ
خْرَى وَلَا يُخَالِطُ الصَّدَقَةُ مَا لَا إِلَّا أَهْلَكَتْهُ
يعني زكوة قلم د مال ده له ماله چه زكوة وركړي شي
کویا په قله کښي وساتل شه و زكوة قرين وسرښي
ولشتي ده سره له نمانځه وسل لۀ اسمان چه محل د
قبول دعملوده يوي لۀ بله نه پورته كشري و نه بيل
كيژي مال دزكوة له هيچ ماله سره مگرهغه مال ته
هلاك كيژي وخاوري كيژي و اما ایتونه چه
پدباب د زکوۃ بیله مقارنت د لفظ دصلوة د
يو نل بي بقران مجيد كښی دی زياتي له ديرشم
ایت نوردي چه پدي ځاي کښی ذکرشوي دي
يعني


۸۱
بعضی پر صیغه د امر و بعضی په مذمت د بخیلانو و
منع کونکو د زکوة و وعید بحق د دَوی و بعضی
پر مدح د زکوة ورکو نکیو و وعده د رحمت
لپاره د یـدَ وي ولپ‌سورة د توبه په را جعه ریم‌الجزو
سی لمغه جمله یوا یه کریمه داده چه والذينَ يَكْنِزُونَ
الذَّهَبَ وَالفِضَّةَ وَلَا يُنفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ اللهِ
فَبَشِّرْهُم بِعَذَابٍ أَلِيمٍ يَوْمَ يُحْمَى عَلَيْهَا فِي
نَارِ جَهَنَّمَ فَتُكْوَى بِهَا جِبَاهُهُمْ وَجُنُوبُهُمْ
وَظُهُورُهُمْ هَذَا مَا كَنَزْتُمْ لأَنفُسِكُمْ فَذُوقُوا
مَا كُنتُمْ تَكْنِزُون ه یعنه وهغه کسان چه لنجي دَخَلِه
رحر صه سر پس كدي سر زرو سپین زرو نفقه


۸۲
نه کوي په لار د خداي کښی زكوة فريضه ديده نور
زيري ورکړه دوی لره بعذاب درد ناك هغه ورځ
چه رلګول شي اور په هغہ گنجو په اور د دوزخ نور
داغ کړي شي په هغه دينار و درهم سپین و چولي ديدة
وشاوا ر خوند ديد وي وويل كيشي بوقت د عذا
داده برانځه چه ذخيره همداييشوده لپاره د نفسو
نور وبخشی او بال د هغه شی چه وی وکولم ذخير
وحق د خداي نه ورکاره ولهغه جملي پسورة دال
عمران پہ ریبر ظلومہ الجزو څلورمي تي فرمان
دي وَلَا يَحْسَبَنَّ الَّذِيْنَ يَحْخَلُوْنَ بِمَا آ تَاهُمُ الله
مِنْ فَضْلِهِ هُوَ خَيْرًا لَهُمْ بَلْ هُوَ شَرٌّ لَهُمْ سَيُطَون
بما بخلو


۸۳

مَا بَخِلُوْا بِه يَوْمَ الْقِيَامَةِ ط وَلِلّهِ مِيْرَاثُ السَّمَوَاتِ
وَالْأَرْضِ وَاللهُ بِمَا تَعْمَلُوْنَ خَبِيْرٌ يَعْنِي وَنْگَـنَّيْ
هغه کسان چه بخیلي کوي په وركولو د زکوة په هغه
څه چه له مال د دنيا خدايتعالي دوي لره لفضل
خپل وركړي چه هغه بخيلي كول بهتر ده دوي لره بلکه
خوا مخواه هغه بخل بد تر ده دوي لره زر به وي چه
پغاړه د يدي كښے اوثري كړي شے هغه زكوة چه
نه ئی ده وركړي و خاص خداي لره ده ميراث
د اسمانوو ځمكو و خدايتعالي په هرڅه چه کوي
دانا ده و برابر د مضمون د يدي آيه كريمي بكتاب
د صحيح بخاري ومشكوة په روايت د ابوهریره الله


۸۴

عنه حدیث ده له رسول الله صلی الله علیه وسلم
څه مَنْ اتَاهُ اللهُ مَالاً فَلَمْ يُؤَدِّ زَكُوتَهُ مِثْلَ
لَهُ مَالُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ شُجَاعًا اَقْرَعَ لَهُ زَبِيبَتَانِ
يُطَوَّقُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ثُمَّ يَاخُذُ بِلِهَزَمَتَيْهِ
فَيَقُولُ اَنَا مَالُكَ اَنَا كَنْزُكَ ثُمَّ تَلَا وَلَا يَحْسَبَنَّ
الَّذِينَ يَبْخَلُونَ الايه يعنی چا لره چه ورکړ خدای تعالی
مال نوی ادا نکاندی زكوة د حقه صورت
ورکول کيږي مال ديده لره په ورځ د قیامت پشکل
د مار چه له تيزي دزهرو ويښته دسرد هغه مارة
توي شوي وبك شوي وي وهغه مار اوتري
کېږي پغاړه ديده کښی و نور هره داړه كنجددخو اونګيږي

دید


۸۵
دیده نیسی پچیئی روائی چه نه مال ستایمد و کنج ستام
چه زكوة دهغہ دتۀ ور کړی پس لهغه ولوسته ری
دخدای آیت ذکر شوي چه وَلَا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ
يَبْخَلُونَ تراخره دآيه و پکتاب د صحیح مسلم پر مرويات
د جرير زوي دعبد الله يَجَلى رضى الله عنه دا
حدیث ده چه إِذَا أَتَاكُمُ الْمُصَدِّقُ فَلْيَصْدُرْ
عَنْكُمْ وَهُوَ عَنْكُمْ رَاضٍ يعنی وفرمایل رسول د
خداي صلى الله علیه وسلم چه هر کله را شي دوزن
ستایی جمع کو نکی دزکوة نور بايده دي چه سپنی
و کرږی ولا رشی لتاسي راضي وخوشحاله پکی
طریقه چه په شد وجه وخوشحالی سره له وړاندی


٨٦

راشي و زكوة د مال خپل په شر صورت ادا کړي و
صاحب د احياء العلوم په اسرار د زكوة دا رنګه
بيان کړيده چې دا رنګه خدايتعالي له بندګانو
انعام ده په نفسو و انعام ده په مالون و عبادت
بدنيه شکر د نعمت د بدن ده وعبادت ماليه
شکر د نعمت د مال ده و څوکي بښه ګي وي نصيب
ده په هغه ناخوا نمر د چې سره له دا ټولو نعمتونو
بدني و مالي چې حق تعالي بندګانو خپلو و ته ورکي
و په ورکولو د څلويښتمې يا لسمه د مال خپل مضائقه
و عذر کوي و پس له عذره هر څوک چې وركوي
په نارضائی و په زوړ وركوي و پوهيږي چې
په امر


۸۷
په امر دادا کولو د زکوة خداوند حکيم علي الاطلاق
جل جلاله ډير غرضها وقسمه خير لپاره د بندگانو
بحکمت بالغه خپل تعبيت کړي دي مثل د غماز محکم
پفرضيت دهغه کړي ترڅو په ياداش داداکولود
هغه صاحب د برکت د دنيا و ثواب داخرت
وگرزي بيان څلورم بفرضيت دکسب کولو لپاره
دغوشتو د رزق حلال و بل له جملہ د ضرورياتو
و مهماتو د يدين چه فرض عین قطعی ده پر هر مسلمان
کسب کول دي لپاره د قوت حلال ترڅو پر حرام
خوړوگرفتار نشي لکه دارنگه بحدیث شریف کښي
راغلي چه طَلَبُ الْكَسْبِ فَرِيضَةً عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ


۸۸

یعني طلب دکسب کولو فرض ده پر هر مسلمان بیان
پنخم پدي کښي چي فاضلترين دکسبو غزا کول دي
ولي چي غزا کسب د رسول الله صلی الله علیه وسلم
ده اما بهترین د کسبو نو غزا کول دي په لاره د خا
مخض په نیت د پوهي تر کولو د کلمي د توحيد ئي
چي جهاد کسب د رسول د خداي صلی الله علیه
وسلم ده لکه دا رنګه چي عبد الله مروي د عمر رضي
الله عنهما دا حديث ئي روايت کړی ده چي قال
رسول الله صلى الله عليه وسلم بُعِثْتُ بِالسِّيْفِ
بَيْنَ يَدَيِ السَّاعَةِ حَتَّى يُعْبَدُ اللهُ وَحْدَهُ لا شَرِيكَ
لَهُ وَجَعَلَ رِزْقِي تَحْتَ ظِلِّ رُمْحِي وَجَعَلَ الذُّلَّ

وَالصغَار


۸۹
وَالصَّغَارَ عَلَى مَنْ خَالَفَ اَمْرِيْ وَمَنْ تَشَبَّهَ بِقَوْمٍ
فَهُوَ مِنْهُمْ یعنی رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم
مت
و فرمایل چه پاڅولي شوي يم پر توره پر څو دقيا
ترڅو چه و پرستې يې تأسې خدایتعالی ديويازې
چه نشته شريك دلره وكرزه ولي پر وس دكار يغما
روزي ثمالا ند له سوري د نيزې شما و گرزه ولي ده
خواري د سبك والي پر هغه چاچه مخالفت وكاند
فرمان ځما له و هرڅوك چه مثال کاند ځان خپل
سره له يوه قومه نويهغه څوك لهغه قومه لكه غويك
چه ورنکاند تركوة و و نكاندِ غمونز و ونئيسي
روزه و پرلستوڼي خپل کښي بت و ساتي هغه څوك


۹۰

مشابه کيږي سره كفار و وحسابيشي له څو قومر
اما مثل د مشابهت سره لغاز یانو داده چه پر
نيت دغزا کولواسی و وسله وساتي و همیشه ارمه
د جهاد پر زړه کشی لری دا رنگه کس لره که اتفاق
دغزا ومقاتله کولور ندوليږي هم محکم دغازيانو کش
ده نه دا چه بمحض گفتار د خپلی ځان خپل مشابه
سره له غازيانو جوړ کاندي ولي چه حق تعالي
بقرآن مجید کشی لپاره دا مرادي دغزا نشته ی
فرما يلي تر څو تردد عوي د منافقانو دروغ گویانو
پعضه نشوه شي و هغه دغه آيه كريمه ده چه ويلوا
لَوَرَادُ وا لْخُرُوجَ لاَ عَدُّ وَالَهُ عُدَّةً ینی که اراده درلودی
منافقانو


۹۱
منافقانو وتلولره هر کله تیار کړي بدي وه لپاره دتو
اسباب د سفر پخوا حنلك وحقيقت دجها د بقراي
د قول د صاحب د در مختار صرفول دطاقت دي
په کشت وخون کولوسره له کفارو پر بدن یا پا
یا په عقل وفكر يا په ډير والي دسيا هي دلشكر يا په
دواکولو د زخمیانو و تیاره ولود اوبو وږو دیوا
دید وي مثل ديدي هر رنکه مدد چه سره له
اهل اسلامه و يا شكست كفا رو وتـر سي سوي شي حكم
دغز الرى بيان شيرم به ثواب د فضیلت دسنا
درحي د سرحد ود ملك د اسلام ولمنتوا بعد
جهادرباط ده یعني سرحد داري دهغه بقرا بر دتو


۹۲
د صاحب د در مختار پاتي کيدل ديو تولي دمسلمانان
ده پر بختو و سرحد دد ملك د اسلام چي په مقا
بل دکفار روي وساتند د ملك ده له لاسرا چولو
ونشند د اهل کفر و ظلامو و دا مسئله په صحت سبالي
چي يو منو تر د مرابط يعنی يو منون د هغه چا چي پر ختنو
د سرحد د مسلمانانو لپار ه د ساتني پاتی شوي وي ثواب
د پنځه سوه منو تر ولري و يوه روپي خرڅه ول په غزا
کښی په ثوا ب د اوه سوه روپيي برا بر ده او که په هغه سرحد
مرشي اگرکه وژل شوي نه وي پخداي ثواب د
عمل دیدہ پس له مرگه جاري وي مثل دحاجي چي په
لار د حج کښی مرشی و شخص سرحد دارله عذا به

وسواله


۹۳

وسوال د قبر بيغم وي و لقيامت لږ تږه چنل شهيد پاکخير
ول هولد دورزي د قيامت ایمن وي حاصل د اچه
ثواب دسجد داري پشرط د صدق دنيت لرحله
زيات ده بلکه شخص سرحد دار پیللدي چه
كُشت و خون وجنك سره له كفار و پيش شي ثواب
دغازي وشهيد ميسرده بيان اوم په فرضيت
د فرمان برداري د پادشاه اسلام په رضا و
رغبت دزړه سره و اخلاص و صداقت کول سرله
پادشاه مگرد ا چر غايه ديدي شخص غازي
سره له مرابطه په لاند له بيعت د پادشاه اسلام دي
وهر قدم چه كدي بفرمان دپادشاه دوقت دوي


۹۴

لدي جهت چه له تقدير سبحاني وتدبيره آسماني ساتند
د دين و ناموس د خلايقو ترلي په انتظام و پيوند
د کار د سلطنت ده که سلطنت د اهل اسلام ترلي
و با نظاموه صلحه وجنگ سره له کفارو هر دو په
صورت نيو نكي ده هم شرعاً و هم عرفاً و كنه هر کشور
چه له وجوده د پادشاه خالي وي يعنی پادشاه پهغه
ملك کښی ندوي بيله لاس اچولو د دښمن بیرحمی
له تعدي دلاس او شرده ولوديو بل زیر وزیر پوته
وکښت كيتږي ځه زاي مجال د صلحی و جنك سره له
دښمنا نو بير ونیو پاتي کيتري لدي جهت حق سبحاً
و تعالی له اقتصاد حکمت بالغه آیه کریمه چه يا ایها
الذين


۹۵

الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي
الْأَمْرِ مِنْكُمْ يَئ فرمايلي يعنى اي مؤمنكسانو چه ايما نم
راوړي فرمان وړه وکړي خداي ورسول دخداي
لره وفرمان وړه وکړي پا دشاهانو خپلو لره ترڅوا
مورات د دين ودنيا ستاسي پرځاي پاتي شي وبي
له دله ونشکيګي وهد غه رنګه رسول دخدای صلى الله
عليه وسلم فرمان وړه د پادشاه ئ څلورم دغاټو
و روژه و زکوة ئي فرمايلي ده لکه دا رنګه امام احمد
ترمذي پر وايت د ابوامامه رضي الله عنهم راوړي
دي چه قال رسول الله صلى الله عليه وسلم صَلُّوا
خَمْسَكُمْ وَصُومُوشَهْرَكُمْ وَأَدُّوا زَكَوٰةَ أَمْوَالِكُمْ


۹۶
وَأَطِيعُوا إِذَا أَمْرَكُمْ تَدْخُلُوا جَنَّةَ رَبِّكُمْ
یعنے ولولي پنځه وخته نمنز و نځيل و روژه ونیسے
میاشتی خپلی لره چی رمضان ده و ورکړی زکوة
لره
دما لونوخپلو وفرمان وږه وکړي پادشاه خپل
بندوزي پمحبت دپروی کارخپل لدي جهت
وسبب اصحاب کبار له مهاجرينوتر انصارو
رضي الله عنهم بخوا له دفند ولو د وجود مبارك
دخير البشر په ابوبکر صدیق رضي الله عنه بيعت
وکړ پس لهغه پر مهم د دفن شروع وکړه نوپر
مسلمانانو واجب ولازمه ده چی اطاعت و فرمان
وږه د پادشاه اسلام مطابق یعنے برابر د خداي

ورسول


۹۷

د رسول محض خیر د دین خپل کښي په رضا و رغبت
و خوشحالي د خاطر پعمل راوړي ترڅو پواسطه د رضا
ل
ورکولو په امر د يدوي رضامندي د خدای ورسو
حاصل کړی په زمره د بندګانو و فرمان وړ و نكيو
محشور وګرځي ولي چه پکتاب د صحیح مسلم پروایت د
ابو هریره رضي الله عنه دا رنګ حديث راغلي چه قال
رسول الله صلي الله عليه وسلم عَلَيْكَ السَّمْعَ
وَالطَّاعَةَ فِي عُسْرِكَ وَيُسْرِكَ وَمَنْشَطِكَ وَمَكْرَهَكَ
وَأَثَرَةِ عَلَيْكَ یعنے پر تا لازمه ده رضا ورکول و قبلو
ل
دا مر د پادشاه پسختے خپله و آساني خپله و په خوشحا
خپله و غمګيني خپله و په اختيار و ولو و غوره کولو


۹۸

د پادشاه وغندره کول د پادشاه دیو بل پر تابعی مستحق
د هر احسان و نوازش چه خپل وگڼي د له طرفه د پادشا
بل چا وته ورکړی شي و یا څوك له ځانه کښته و ګڼي
د له طرفه د پادشاه لپاسه دهغه امرکونکی شي باید دی
چه راضي وي د له امره د پادشاه زړه بَدَي نښي مدعا
دا چه په هر حال فرمان دیودِ پر ځان لازم د ونیی
و هر څو چه له عبدالله شروی د عباس رضي الله عنهما
پکتاب د صحیح بخاري و صحیح مسلم روایت شوي داده چه
اَنَّ رسول الله صلي الله عليه وسلم قَالَ مَنْ كَرِهَ مِنْ
اَمِيرِهِ شَيْئاً فَلْيَصْبِرْ فَإِنَّهُ مَنْ خَرَجَ مِنَ السُّلْطَا
شِبْراً مَاتَ مَيْتَةً جَاهِلِيَّةً يعنى څوك چه نه كاندِ
خوش


۹۹

خوش لہ پادشاه خپل پوشي نور بایدہ دي چہ صبر
وکا ند پر تحقیق چہ هر څوك وُوت لہ فرما نِ دپادشاه
بقد ر دِ يُوْ وَلِيشَت مري پر ليك د جاهلي او كراهي حمت
بموجب دِ فرمان بر داري د پادشاه لكہ دا ر نكہ پخوا
ذکر شو يدي دا ده چہ خیر خواهي د خداي ورسول
ومؤمنا نو پر هر مسلمان فرض عين ده وخوا نخواه
دا معني ظاهره ده چہ ساتنہ دِ دين الهي وجاري
كول دِ شریعتِ محمدي صلي الله علیه وسلم و ساتنه
دِ عزت و ننگ ونا موس دِ اهل اسلام تتول بموجو
مسعودد پادشاه د مسلمانانو ترلي ري لدي جهتہ
اطاعت دِ اولوالامر چہ ديث پخواني پہ سلك


۱۰۰
دوجوب دنمانځه وروزه وزکوة راغلي بيان اتمر
پدي چه خيرخواهي کول خدايتعالي وکتاب
ورسول ديده لره وخيرغوشتل کول پادشاها نو
ده
مسلمانو وټولو مؤمنانو لره پر هر مسلمان فرض عين
و د اخير غوشتل دخداي ورسول ومؤمنانولر عظمر
ارکا نو ديدين متين ده چه بقران وحديث په لفظ
ح
د نضع ونصيحت راغلي ولي چه نصيحت په و صطلا
د عربو محض خيرخواهي لره وائي لكه دا رنگه پسورة
د توبه په رايحه څلورمہ لره رولسي حق سبحانہ وتعالٰي
فرمايلي دي چه لَيْسَ عَلَى الضُّعَفَاءِ وَلَا عَلَى الْمَرْضَىٰ
وَلَا عَلَى الَّذِيْنَ لَا يَجِدُوْنَ مَا يُنْفِقُوْنَ حَرَجٌ
اِذَا


١٠١

إِذَا نَصَحُوا لِلَّهِ وَرَسُولِهِ ط یعنی نشته پر ناتوانانو
و نادارانق و عاجزانو و ندیری ناجوړانو وند یحفه
کسانو چه لد لاسه د نا رسي نه موجی پوشئ چه نفقه
کاندي په لار دجهاد کشي تکلیف وگناه که چيرتي غزاته
لار نشي هركله چه نيكخواهي وكاند خدا يتعالى و
رسول دیده لره و همد دغسہ رنك په کتاب د صحیح مسلم
لد تميم داري رضي الله عنه روايت ده چه اَنَّ النَّبِيَّ
صلى الله عليه وسلم قَالَ اَلدِّينُ النَّصِيحَةُ قُلْنَا لِمَنْ قَالَ
لِلَّهِ وَلِكِتَابِهِ وَلِرَسُولِهِ ق لِأَئِمَّةِ الْمُسْلِمِينَ وَعَامَّتِهِمْ
یعني رسول دخدای صلی الله علیه وسلم فرمایلی چه
دین محض خير خواهي ده و ویل ما چه خیر خواهی لپاره دی


۱۰۲

چاده وي فرمايل چه خیرخواهي خداي لره وكتاب ديه
ورسول ديده و پادشاها نود مسلمانانولووتو لو
مؤمنانولین اما خیرخواهي كول خدايتعالي لره ايمان
در لودل دي په يووالي دذات وحقيقت داسما
وصفات د خداي وپورته در لوده دكلمه طيبه و
مراد پر خیښ شتن دکتاب ديده لره فرمان دیه
دامر و نهي يره و تعظيم و تلاوت و محبت ديده ده
و خیرخواهي كول رسول ديده لره عبارت لدایمان دپي
په پیغمبر يره ومتابعت کول دسنت دياره ده و خیرخوا
كول پادشاه دمسلمانانو وعامه داهل ايمان پیر رعات
دڅوشيئوا داکثری چه تول دهند فرض عین دي ام

ده


۱۰۳
ده بیان نهم په فرضیت دوفاء کولو پر عهد
ومذمت دعهد ماتونکيو وصفت دوفاءکونکيو
پوهه شه چي په وفاء د عهد ده بایده دي چي پوه شي
چي وفاء د د عهد پدین د اسلام دومره قدر لري
ده چي تري پورته امر نشته لدي جهت چي له نښي څخه
دحق تعالي واقرار پعهد د الست تر بیعت دپاد شاه
و تري کښته له هدیه بیع و شراء ومضاربت ونکاح
و نور عقدونه و دا ټول عهد و پیمان ده چه پر
ما ترولو د يده کښي نقصان د دیني و دنياګي ده
ولدي جهت حق سبحانه و تعالي پر علاوه ترایا
آیه کریمه ځای پرځای د امر وځای په نهي وځای


۱۰۴

پوعده وخائی پو وعید وخائی پر مدحرد وفاء کونکیو
وځای پر مذمت دعهد ماتو او نکیو ساتنی دعهد
تاکید فرمایلی ود امجلی ځای پصراحه رخاي
پکښا یته بیان کړیده و هرڅو آيتو ن صریح دي پدې
ځاي پر بيان دکښلو رازي پهغه ترتیب چد لقران
مجید کشے کښلي دي لكه دا رنگه پسورة د بقرې پر ربعد
اوللم جزو اولد پر مذمت دعهد ما توا ونکیو و
وعید د ضلالت کولو ديد ري ئې فرمايلي چه وَمَا
يُضِلُّ بِهِ إِلَّا الْفَاسِقِيْنَ الَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ
مِنْ بَعْدِ مِيثَاقِهِ يعنى وگمره د کا ند خدا يتغالي
پهغه مثل مګرهغه فا سقانو لره چه ماته وي عهد

دخدائ


١٠٥

د خدای پس ل محکم تړلو د هغه په سوره د بقره په لومړۍ
اِوُ لمله خبرها ول خصوصاّ په بنى اسرائیلو وعموماً په ټول
دانا موپه سبیل د امر و وجوب و وعدې د جَزاء نېکې
فرمائى چې يَا بَنِي اِسْرَائِيْلَ ا ذْكُرُوْ نِعْمَتِيَ الَّتِي اَنْعَمْتُ
عَلَيْكُمْ وَاَوْفُوْ بِعَهْدِي اُوْفِ بِعَهْدِكُمْ وَاِيَّا يَ
فَا رْهَبُوْنِ یعنى اي فرزند انو د يعقوب يا دکړي
هغه نعمت ځماچه انعام کړي پر تأسي و وفاء وکړي
بعهد ځما ترڅو وفاء وکړم بعهد ستايى وخاص لهما
نبينۍ ووېريږي په ماته ولو د عهد و پيمان و بل پسې
د بقره په ِراَبعہِ دريمه لمخه اوله بطريق د تعليم ئې
فرمائى چه وفاءکول بعهد صفت د حق تعالى ده چه ټل


١٠۶

أَتَّخَذْ تُمْ عِنْدَ اللهِ عَهْدًا فَلَنْ يُخْلِفَ اللهُ عَهْدَهُ
اَمْ تَقُوْلُوْعَلَى اللهِ مَا لَا تَعْلَمُوْنَ ط یعنے ووایه یهود لره
چه آیا اخیستے ھمده له نزد خداي یوعھد چه
تاسی لره له اَڅه چه واي زیاتی لھغه عذاب بئ
نکاند اوکھم دغہ رنکه وي خدایتعالی عھدوری
خپلي لره خلاف نه کوي بلکه تأسي دروغ وايي اوپخپل
انترأ وايي پرخداي ھغہ شئی چه نه پوهیږی وبل پسوښ
دبقرہ پہ رابعه دریمہ له جزر واق له پہ مذمت د عھد ماته
ونکیوئ فرما یي چه اَوَكُلَّمَا عَاهَدُوْا نَبَذَهُ فَرِيْقٌ مِّنْهُمْ
بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ ط یعنے آیا هرکله چه یهود ویو عهد
وکړ عهد کړي بیا بدئ مات که ھغہ عھد فریقہ له دوي

بلکه


بلکه ډیر لږ وي چه عهد شکنی لري ایمان نلرا وری
پتورات و هو غه رنک پسورة د بقره پرلږعدد عیله
جزود و یمی په کشد اوصاف د صاحبانود ترونیکئی
مدحرد وفاء کونکیود عهدلره بیان کرئۍ ده چه وَ
الْمُؤُفُوْنَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَاهَدُوْا وَالصَّابِرِيْنَ فِي ا
لْبَأْسَاءِ وَالضَّرَّاءِ وَحِيْنَ الْبَأْسِ أُوْلَئِكَ الَّذِيْنَ
صَدَقُوْا وَ أُوْلَئِكَ هُمُ الْمُتَّقُوْنَ ط یعنے ونور صا با
دبی ونیکے وفاء كوني دي بعهد وخپلو هر کله چہ عهد
کوي سره لد خدایه یا سره لد خلقو ودا وفا كونکي بعهد
شکیبا و صركوني دي به نقرو فاقر و په رنح وسختی
و پوت د جنگ سره لد دښمنانو د دین و پسورة


۱۰۸

د بقره په رابعه دريمہ لہ جزو دويمی بطريقہ دنھی وعید
مؤاخذه کو لی فرمایلی چہ لَا يُؤَاخِذُ كُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ
فِي أَيْمَانِكُمْ وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا كَسَبَتْ قُلُوبُكُمْ
وَاللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٌ یعنے نہ نیسے تأسي خدایتعالی پہ
یهوده ؤ چه پقسمو نوستأسي چہ واقع شی چہ پقول
د امام اعظم رحمة الله عليه مراد لہ لغو قسم پہ
ناپوهي خوړل دي امَّا نیسے ومؤاخذه کوي تاسي
پهغہ قصد چہ زړونہ ستأسي ئي کوي وخدایتعالی
بخشودنکی ده وبرده بارده پہ تاخیر دعقوبت رپسې عذاب
دال عمران په رابعه څلور مہ لہ جزو دریي بمضمون
د وعید ډیر شدید فرمایلی دي چہ إِنَّ الَّذِيْنَ
يَشْتَرُونَ


١٠٩
يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلًا أُولَئِكَ
لَا خَلَاقَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ اللهُ وَلَا
يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ
أَلِيمٌ ٥ یعنے پہ تحقیق چہ ھغہ کسان چہ خرڅوي ھغہ
عھد چسرہ لخدايے ئي تړلي دہ وقسمونہ خپلو لرہ پہ
خوړئ يے پہ بھا اندکي ھغہ عھد ماتہ اويکي وقسم
پدہ وغوڅوړونکيو لرہ ھيڅ نصيب نشتہ پہ سراي د
اخرت لہ ثوابہ و نہ خبر کوي خداي تعاليٰ سولدي
چہ پھغہ خوشحالہ شی ونہ ګوړي دويوتہ پہ نظر د
رحمت پہ ورځ دقيامت ونہ پاکوي دوي لہ ککړ ائ
دګناه ودوي لرہ بہ وي عذاب دردناک الم دھغہ


۱۱۰

منقطع نہ کرزي ونرسره لدي چہ عهد داهل اسلام
پباب د تعطيل و مقاتلہ سرہ لدکفاروہ حق سبحانہ
وتعالیٰ پوذاء کولودھغہ پسورة دنساء پہ ربعہ ديمہ
دجزو پنڅمی دوه خایہ تاکید فرمایلی اول دا ایت کریمه
فَانْ تَوَلَّوْا فَخُذُوهُمْ وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ وَجَدْ
تُمُوهُمْ وَلَا تَتَّخِذُوا مِنْهُمْ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا إِلَّا
الَّذِينَ يَصِلُونَ إِلَى قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِيثَاقٌ
یعنےکہ جګرنۂ اونکئ شی کفارلہ ایمان وهجرت وكٹوي
بندپانی کړي ووئ باسي ھہ چري چہ مومي دوي
ومہ پریږدي له دوي دوستي ومددكاري مکر
مہ بندیانروي ومہ وژنی هغہ کسان چہ پیوندکا

وپناه


١١١

و پناه يوسي بطرف ديوه قوم چه واقع شوي ده پرمینزا
ستاسيے وحغه قوم عهد و پيمان چه حغه قبيله د بني
خزاعه وه و آیت دویم دا ده چه وَإِنْ كَانَ مِنْ قَوْمٍ
بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِيثَاقٌ فَدِيَةٌ مُّسَلَّمَةٌ إِلَى أَهْلِهِ
وَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُّؤْمِنَةٍ ط يعنې اوکد وي يو شخص
وژلي شوي بخطا له يوقومه چه پرمیان ستاسيے وا
د يدوي عهد وپيمان دصلح وي نو پر قاتل مسلماً
ده دیت اداکړي شوي په اهل دهغه مقتول وته
وآزاده ول ديوه مرئى مؤمن و په ابتداء د سورة
مائده په رابعه او لمله جزو شپږم بطريقه امر حتمی
فرمایی چه يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ


۱۱۲

يعني اي هغه کسانو چه ایمان مو راوړي ده وفاء وکړي
په عهد و چه یو تر بلئي کوي وفاء کري په عقود و شرعیه
لکه عقد د شرکت وعقد د نکاح وعقد د بيع ومثل
سك
د يدوي وهم په سورة د مآیده په رابعه دویمه اْخره
شپږمي بطریقه د تنبیه و تاکید په وفائي فرمائي چه
وَاذْكُرُوا نِعْمَةَ اللهِ عَلَيْكُمْ وَ مِيْثَاقَهُ الَّذِي وَ
ثَقَكُمْ بِهِ إِذْ قُلْتُمْ سَمِعْنَا وَ أَطَعْنَا وَاتَّقُوا الله
إِنَّ اللَّهَ عَلِيْمٌ بِذَاتِ الصُّدُوْرِط يعني وياد
کړي نعمتونه د خداي چه انعام کړي دي پرتأسي
و یاد راوړي هغه پیمان دیده چه عهد وتړە سؤ
تاسې په ورځ د الست کښي هر کله چه و مو ویل چه

وا مو رید


۱۱۳

داموريده قول ستا و قبول مکه امر ستا و ویرنگی له خدایه
تیتغا
پر هیره ولود نعمت و ما ته ولود عهد چه تحقیق چه حد
دانا ده پټا نخه چه سینو کښی پټ وي و بل پسورة د مائدة
پر رابعه دویمه له ځرو شپږم په مذمت د عهد ماته
او نکیو و رسيد و د جزا بدي دو یوتہ دوہ آیتونہ کریمه
متصل دیو بل فرما يلی اید اول داده چه نَبِمَا نَقْضِهِمْ
مِيثَاقَهُمْ لَعَنَّاهُمْ وَجَعَلْنَا قُلُوبَهُمْ قَاسِيَةً یعنی نور په سبب
د ما تبولو د يدوي پیمان و عهد خپلی و مرشړل
دوي له رحمت خپل و و مکرزه ول زړوند ديدوي
سخت چه تاثیر کو نکی نیشه له مشاهد يد آيات
و آیه دویم داده چه وَمِنَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّا نَصَارَىٰ


۱۱۴
اَخَذْ نَامِيْثَاقَهُمْ فَنَسُوْا حَظًّا مِمَّا ذُكِّرُوْا بِهِ فَاَغْرَيْنَا بَيْنَهُمُ
الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ اِلَی يَوْمِ الْقِيَامَةِ ط وَسَوْفَ
يُنَبِّئُهُمُ اللهُ بِمَا كَانُوْا يَصْنَعُوْنَ ط یعنے د هغو چہ وي
ویل تر نصاری یو واخېست عهد و پیمان لدوي نو
هيرې کڑو ترک ئي کړ بهرۀ وفائده دشي چہ پند ورسره
شوی وه پهغہ و هغہ عهد مات کړ نو روام چوه
پشوي پیمان ماتہ ول پہ میان د يدوي د ښمنۍ ظاهره
و بغض د زړه تر ورځي د قیامت و نرو به وي چہ آگاہ
کاندي دوي خدايتعالي پر مکافات بد پګناه اِنڅه چہ
كول لد نقضہ د عهد وغيره و پسورۀ دمائدي پہ يو
څلورمہ لد جز و شپږمي هم د غدر زګر پہ مذمت
د عهد


۱۱۵

د عهد ماتدا ونکيوئی فرمائي دي چه لَقَدْ اَخَذْنَا
مِيْثَاقَ بَنِيْ اِسْرَائِيلَ وَاَرْسَلْنَا اِلَيْهِمْ رُسُلًا كُلَّمَا
جَاءَهُمْ رَسُوْلٌ بِمَا لَا تَهْوٰى اَنْفُسُهُمْ فَرِيْقًا كَذَّبُوا
وَفَرِيْقًا يَقْتُلُوْنَ یعنی په تحقیق ترخو واخِيستِهِ عهد
و پیمان د بنی اسرائیلو سره لرا یمانه و فرمان بردای
د انبیاء و هر کله چه را غی دويوته رسول سره له هغو
واحکامو شرعیه و بسبب د هغه چه و نه غوښتله نفسو
د يدوي پورته کول د هغه تکالیفو و احکامو و یوی طایفه
له انبيا وئی دروغ ثرن وويل ويوکرويی بناحقه
مره کره و برعايت د عهد و پیمان د خدائ و نكر
پسورة د مائِدي په ٤٠ بعله جزء أو کي بطریقه د توعيد


۱۱۶
مؤاخذہ ئي فرمايلی دہ چه لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللهُ بِاللَّغْوِ
فِيْ أَيْمَانِكُمْ وَلكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا عَقَّدْتُمُ الْأَيْمَانِ
يعني مؤاخذہ نكوي وندنيسي خدایتعالی پديهغہ
چه په سوکند و ستايي واقع كیشري په نزد امام
اعظم رحمة الله علیه لغودادہ چه پرناپوهي قسم
وخوري پر ګمان ديدي چه دہ ونروي ولكن مؤاخذه
کوي تأسي پهغه چه وتري قسمونه په زره وقصد وکري
ومات كري وپسورة دانعام په سلحه دویمه له جزواتمي
بطیقه د امري فرمايلي ده وخبري ويركري ده چه دا حكم
وفاء بعهد پرقوم د بني سرائيلو هم دغه رنكه وه دا
چه وَ بِعَهْدِ اللهِ اَوْفُوْا ذلِكُمْ وَصُكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُوْنَ
یعني


۱۱۷
یعنے وپعهد د خدا يتعالي وفاء وکړي پدي او امر ووصيت
وکړ تا سے لره خدايتعالي شاي چه پند واخلي و بسورة
اعراف په رابعه اوله له جز و نهمي په مذمت د عهد
ماتة او نکيو و نسبت د فسق دويو ته فرمايلي ده چه وَمَا
وَجَدْنَا لِأَكْثَرِهِمْ مِنْ عَهْدٍ وَإِنْ وَجَدْنَا أَكْثَرَهُمْ
لَفَاسِقِينَ یعنے نہ میندل ما اکثر اهم ذکر شویولره له وفا
د عهده چه په ورخ دمیثاق تريلي وہ یا عهد چه په
زمان د خوف و مضرت کاوه و په تحقیق چه میندل
ما و پاند دوي ماته او نکے د عهد ولہ حد بیرون تللی
و بسورة اعراف په رابعه اوله له جز و نهمی همذغه
رنگه په مذمت د عهد ماته او نکيو ورسيدل


۱۱۸

د پاداش بد دویو تنئ فرمایلی ده چه فَلَمَّا كَشَفْنَا
عَنْهُمُ الرِّجْزَ إِلَى أَجَلٍ هُمْ بَالِغُوهُ إِذَا هُمْ يَنْكُثُونَ
یعنے نور هرکله یوه وپه و دغهه هم کړه په عا د موسى
علیه السلام لدی عذاب و تاخیر هم وکړ تر مدی
چه دوی هغه و ته رسید ونكي دي نور دوی عهد
ماتوي تر څو په بلا د غرقیدو گرفتار شوه و پسٹی
د انفال په ربع اقل لخبر ولسیے پہ مذمت د عهد شکنان
و نسبت د شر و بدی دو یوتہ فرمائی چه إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ
عِنْدَ اللَّهِ الَّذِينَ كَفَرُوا فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ الَّذِينَ
عَاهَدْتَ مِنْهُمْ ثُمَّ يَنْقُضُونَ عَهْدَهُمْ فِي كُلِّ
مَرَّةٍ وَهُمْ لَا يَتَّقُونَ ط یعنے پہ تحقیق چه بدترین د
شور یلد


۱۱۹
شوي دي ونكيو په حخ د نمکی په نزد پرده د کافر کسان
دي چه کافر شوي دي نور دوي ايمان نه راوړي ولون
بدترين د شوي دي و نکیوکسان دي چه عهد تړلي وي
سره له تا نور ماته وي عهد خپل په هر وار ودوي
پرهیز نه کوي له نقضه د عهد و نه ويئري له باني
خواسته د خداي و پسورة دبراءة په رابعه دویمه
له جز و لسمی په تاکید د وفاء د عهد فرمائی اگر کهنته
عهد سره له مشركانو وي چه وبشر اللذين كَفَرُوا
بعذابِ الِيمِ الَّا الَّذِينَ عَاهَد تُمْ مِنَ الْمُشْرِكِينَ
ثُمَّ لَمْ يَنقُصُوكُمْ شَيْئًا وَلَمْ يُظَاهِرُوا عَلَيْكُمْ
احَدًا فَاتِمُوا إِلَيْهِمْ عَهْدَهُمْ إِلَى مُدَّتِهِمْ إِنَّ


۱۲۰
يُحِبُّ الْمُتَّقِينَ ط یعنى و خبر ورکړ کافرانولره په عذاب درد
ناک په آخرت لیکن هغه څوک چه عهد مکر یده
سره له شرکو راور رنکیو د لپر له دي څه شی کم نکر
له عهدونو ستاسي و ياري و مدد کاري ونکړي يو
تربله له دشمنا نو ستا سی پرجنک کښی نوی تمام
کړي سره له دي عهد دوي لره تر مدې چه مقرر
شویده په تحقیق چه خد ایتعالی دوست لري پر
هیز کاران و متقیان ولېجله د تقوي وفا كول دي
پعهد و پسورة ذكر شوي پهد ر بعد اقله له خبر وسے
همدغه رنکه لپاره د تاکید دساتني د عهد نهايي
اگر کہ ھغہ عهد سره له کافرهم كري وي دا چه
كيف


۱۲۱
چِر كَيْفَ يَكُونُ لِلْمُشْرِكِيْنَ عَهْدُ عِنْدَ اللهِ وَعِنْدَ رَسُولِهِ
اِلَّا الَّذِيْنَ عَاهَدْ تُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ فَمَا اسْتَقَامُوا
لَكُمْ فَاسْتَقِيمُوا لَهُمْ اِنَّ اللهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِيْنَ ط یعنی څنگه
به وي مشرکانو لره عهد پر نزد خداي و پر نزد رسول
دیده مگر هغو لره چہ عهد متړلي ده پر نزد مسجد حرام
کاندی
چه حدیږ برده نور ترهغه وقت چه دوی استقامت و
بعهد خپل تاسي لره نو بر تاسي هم د غه رنگه مستقیم اوسئ
پر پیمان خپل لپاره ديدوي په تحقيق چه خدايتعالي
مت
دوست لري پرهيز کاران چه پر عهد و پیمان استقا
و کاند و په سابعه څلورمه له دَخِہ ولسمے پسورة د براءة
پر مذمت د عهد شكلنالو و علامت د نفاق بدوی کشی


۱۲۲

فرمايلی چه وَمِنْهُمْ مَنْ عاَهَدَ اللهَ لَئِنْ اتَينَا مِنْ فَضْلِهِ
لَنَصَّدَّقَنَّ وَلَنَكُونَنَّ مِنَ الصَّالِحِينَ ٠ فَلَمَّا اتَهُمْ
مِنْ فَضْلِهِ بَخِلُوْا بِهِ وَتَوَلَّوْا وَهُمْ مُعْرِضُوْنَ يعني له
اهله د نفاق څوك ده چه سره دخدایتعالی ئی عهد
وكړ چه چرته را كاند مالره خدایتعالی له فضله خپلیا
هرکله به زکوه دهغه وركړو و هر کله به يُوْله جمله دنِيك
کِرْدارانُونو دهغه هنگام چه ور کړ دوي لره له فضله خويم
خپله مال ډير بخيلي ئی وكړه پهغه و حق د خدائی ورنکړ
وشي وګرځه وه له عهده و پيمان د دوي ګرځيدونکي
دي له امره وفرمانه وهغه غدرنګر پسورة د براءة پر
٧٣
٧٤ بعد اوله له جزد يوکښی بطریقه د تعلیم و تنبيه ئی فرما
يلي

چه


۱۲۳

چِروَمَنْ اَوْفي بِعَهْدِهِ مِنَ اللهِ ط یعني وڅوك ده وفا
كونكي زيات په عهد خپله خدايه چه كريم ده وكريم
خلف دوعدي وماتول دعهد روا نلري نور وفا
كونكي په عهد متصف بصفاتو دالله ده وعهد ماته
متصف بصفاتو دشیطان ده وپِسورة د رعد پر بڅه
دويمه له جُزوديار لسمي پر مدحد دوفاكونكيود
عهد فرمائی چِرا نَّمَا يَتَذَكَّرُ اُولُوا الاَلْبَابِ الَّذِيْنَ
يُوْفُوْنَ بِعَهْدِ اللهِ وَلَا يَنْقُضُونَ الْمِيثَاقَ ط یعنی بتحقیق
پند پذير كيږي په ايتو نو دقرآن هغه صاحبان د
عقلونو صافیو چه وفاكوي په عهد دخدا يتعالي وا
تمت
نه ماتوي هغه پیمان ودري ايت پس لدي په مذ


۱۲۴
د عهد ما تـرا ونکیو و وعید بحق دید وي فرمایلی چه
وَالَّذِيْنَ يَنْقُضُوْنَ عَهْدَ اللهِ مِنْ بَعْدِ مِيثَاقِهِ
وَيَقْطَعُوْنَ مَا أَمَرَ اللهُ بِهِ أَنْ يُوْصَلَ وَيُفْسِدُوْنَ
فِي الْأَرْضِ أُولٰئِكَ لَهُمُ اللَّعْنَةُ وَلَهُمْ سُوْءُ الدَّارِ
یعني وهغو کسان چه ماته وي عهد د خدایتعالي
پس له محکم تره لو د هغو و پریکوي هغه شئ چه خداي
امر کړي په پیوند کولو د هغو و فساد کوي په مخ
د ځمکي هم دوي لره ده لری والی له رحمت د حق و
هم دوي لره ده جزا بده پـه دار د اخرت وهغه غه
رنګه په سورة د رعد په ربع د ويم له جزو ديا لسم
ذکر شوي فضیلت د ف ناء د عهد پدي نسق فرماي
چه دا


١٢٥
چه دا وصف صفت دحق ده وغر فضيلت له صفت دحق
نه ياتي به دي لكه دار نكدي فرمايلي چه إِنَّ اللَّهَ لَا يُخْلِفُ
الميعاده یعنے په تحقیق چه خدایتعالي مخالفت نه کوي
وعدي لره ويسورة دحل په سلهد خلور مه له خبروخواته
متواتر خلور ایت متصل ديو بل يو آيت امر پوفاء وا
دري آيت نهي له نقض د عهده فرمايلي يه اوله داده
چه وَ أَوْفُوا بِعَهْدِ اللَّهِ إِذَا عَاهَدْتُمْ وَلَا تَنقُضُوالاً
يْمَانَ بَعْدَ تَوْكِيْدِ هَا وَقَدْ جَعَلْتُمُ اللَّهَ عَلَيْكُمُ
كَفِيلًا إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا تَفْعَلُونَ یعنے وفاء وكړي
بعهد د خدایتعالي هر کله چه عهد موتوړ و مات نګړی
پیمانو نه پس له محکم توب لود هغه وحال دا چه کړی دی


۱۲۶
پمده تأسي خدايتعالي لره پوقت دعهد تره لو په اقرار
خپلو شاهد په تحقیق چه خدايتعالي پوهيږي په هغه
چہ تاسي کوي له نقضدو وفاء دعهد وايت دويم
داده چہ وَلَا تَكُوْنُوا كَالَّتِي نَقَضَتْ غَزْلَهَا مِنْ
بَعْدِ قُوَّةٍ اَنْكَاثًاه تَتَّخِذُوْنَ اَيْمَانَكُمْ دَخَلًا
بَيْنَكُمْ اَنْ تَكُونَ اُمَّةٌ هِيَ اَرْبى مِنْ اُمَّةٍ ط اِنَّمَا
يَبْلُوْكُمُ اللهُ بِهِ ط وَلَيُبَيِّنَنَّ لَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ
مَا كُنْتُمْ تَخْتَلِفُوْنَ ط یعنے مہ اوسے پمثل دهغہ شئي
چہ وشكړوي وما تي که ريسے كحاني دتا رو خپل پلس
تارہ ولو ومحکمے دحعہد وريګلره ولي چيري چيري شئے
پیمانونہ وقسمونه خپلو لره خیانت و مکر په میان
خپل


١٣٧

خپل بسبب ديدي چه وي ګرو غير عهدي دي بيما
ستاسي نفع منده تره ويهو دا رته لـ کروه عهد کوني
ستاسي په تحقيق خد ایتعالي انري تاسي په وفاء د
عهد وهر کله ظاهر کانديپاره ستاسي ورخ دقيامت
هغه شئ لره چه پهغہ کشي اختلاف کوي وايت ديرم
لهغه مجلدداده چه وَلَا تَتَخِذُ وا اَيْمَانَكُمُ دَخَلًا
بَيْنَكُمْ فَتَزِلَّ قَدَمُ بَعْدَ ثُبُوتِهَا وَتَذُوقُوا
السُّوْ ءِ مَا صَدَدْتُمْ عَنْ سَبِيْلِ اللهِ ۚ وَلَكُمْ عَذَابٌ
عَظِيْمٌط یعنے ومرنيسۍ عهد ورسوګند وخپلو لره
غدر وفريب په میان ديوبل نور و نه لغزيګي يوقدّ
په لار دا سلام کشي پس له استواري وحکي کيدو


د مقد و وڅر کي تاسي اندوه و یرتږ په د نیا يسبب ديدي
چه بياوه ريژي له لار د خداي چه وفاء دعهد ده
و هم تاسي لره وريژي په اخرت کښے عذاب لوي
وايت څلورم چه نهي فرمايلي داده چه وَلَا تَشْتَرُوْا
بِعَهْدِ اللّٰهِ ثَمَنًا قَلِيْلًاط اِنَّمَا عِنْدَ اللّٰهِ هُوَ خَيْرٌ لَّكُمْ
اِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُوْنَ ط و مه خرڅروي و بدل نكري
عهد د خداي و رسول ديده لره پر بها اند کي
ولي چه دوه عالمه په مقابل دعظمت ربز پرکيد
خدايتعالي اندك ده د(ساتند د عهد دخداي)
بهتره ده هم تاسي لره (وکروي چه وپوهيژي پسوره
د اسري په ر بعد اولد له جبر و پنځه لسي په صغد د امر
جائز دي


١٣٩

دا مرجاثر مئی فرمایلده چه وَاَوْفُوْا بِالْعَهْدِ اِنَّ الْعَهْدَ
كَانَ مَسْؤُلاً یعنی ووفاکړي په عهد په تحقیق چه حصا
د عهد دي پښتيدلي شوي لدونا ولد نقضه چه کونی
پښتيده کيثري دوي ولسورة د مريم عليه السّلام
په رابعه دویمه له جز و سپاره کښي پر سبيل د تنبیه و تعلیم
پدي نمط ئی فرمایلده چه سره لدي چه خداي غا.
و هیچالره سږ کړه مجال دچون وچر انشته بعهد دخل
و فانوي نو بنده عاجز ماء موبلر و فرما بگر وفات
د مخالفت ده داده چه لَا يَمْلِكُوْنَ الشَّفَاعَةَ اِلَّا
مَنِ اتَّخَذَ عِنْدَ الرَّحْمٰنِ عَهْدًا یعنی قدر واخيتًا
نه لوي ونتوانيثري شفاعت کول مگر څوك چه حيّري


۱۳۰

له نزد دخدایتعالي یو عهد لپارده شفاعت سره لدايمانه
و توحیده و چاته چه عهد ورکړي وي خدایتعالي
مخالفت نه کوي و پسورة د مؤمنون په برخه اول کي
جزو اتلسمي په مد حرد وفا کونکیو ووعده د فلاح
څرګنده
و رستګاري ديدوي په لاندي آيه د قد افلح المومنون
ئي فرمائیلي . چه وَ الَّذِينَ هُمْ لِأَمَانَاتِهِمْ وَعَهْدِهِمْ
رَاعُونَ وَالَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلَوَتِهِمْ يُحَافِظُونَ ط
يعني ونور په تحقيق رستګار و ګر ز يدل هغه مؤمنان چه
هم عهد و نوخپلو لره و امانتو نو لره رعایت کونکي دي
نور رستگارو گرنز يدل هغه مؤمنان چه په نمزونو
خپلوساتنه کوي چه نه ئي فوتروي و نه په نقصا
ادا دهغه


۱۳۱
ادادهفرکوي وپيسومة داحزاب پہ ربعہ څلورمہ لنجزو
يويشتمے پہ مذمت د عهد شکنانو و وعيد دبانځو
وسوال لدوي فرمايلي ده چہ وَ لَقَدْ كَانُوْا عَهَدُوا
اللهَ مِنْ قَبْلُ لَا يُوَلُّونَ الْاَدْ بَارَط وَكَانَ عَهْدُ اللَّهِ
مَسْئُولًا یعنی و هر کله به تحقیق وه چہ عهد وکړ سوله
خدايتعالي پخوا لدي چہ هیڅکله و نه گرځره وي شا
خپلي پچنگي و د عهد د خدایتعالی پښتیده شوي دپو
نولووماتنولو د هغو جزا موجي و هم د غدر نکہ پسوږ
داحزاب پہ رابعہ څلورمہ لنجزو يويشتمے پہ مدحہ
وصفت د وفاء کونکیو د عهد فرمايلي ده و پصفت
پراند ديد وي تعريف کريده چه مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَا


۱۳۲
صَدَقُوا مَا عَاهَدُ وا اللهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضَى نَحْبَهُ
وَمِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِيلاً يعني له مومنانو
ميرونه دي چه رشتيائى كره هغه شئ چه عهد ئي
لي
وه سره له خدايتعالي پرهغه شئ چه جنګ كول سره
له
كفارو وه نور بعض له وي وفاوكره نذر خپل له چه پدا
د شهادت ورسيده و بعض له وي انتظار د هغه
وعدي و برو تغير ورنكره عهد خپل له تغير وركول
٣٤
و پسورة ديسين په رابعه او له له جزو در ويشتمي حق
سبحانه و تعالي بر سبيل وتهديد و تنبيه بر جميع بني
نوع د انسان مخاطبه فرمائي چه أَلَمْ أَعْهَدْ اِلَيْكُمْ
يَا بَنِي آدَمَ اَنْ لاَ تَعْبُدُ والشَّيْطَانَ اِنَّهُ لَكُمْ
عَدُوٌّ


۱۳۳

عدُوٌّ مُبِينٌ ط يعنی آیا عهد م نه کړي سره لرتاسي
اي بنی ادمہ دا چہ پرستش ونکړي شيطان لره
په تحقیق چه شيطان همتاسي لره ده دښمن اشکارا
وظاهره ده چہ فرمان برداري دشیطان عین پرستش
د شيطان ده وعهد شکني اول فرمان د شيطان
چہ بواسطه دبيفرماني د حق تعالي بندګان د
خداي عهد شکن جوړه وي وپسورة دفتح په نهمه
دريمه له جزو شپږویشتمی پر سبیل د تحريض پر وفا
ووعده ووعید د فرمایلي ه چہ اِنَّ الَّذِينَ
يُبَايِعُونَكَ اِنَّمَا يُبَايِعُونَ اللهَ ط يَدُ اللهِ فَوْقَ
أَيْدِيهِمْ فَمَنْ نَكَثَ فَاِنَّمَا يَنْكُثُ عَلَى نَفْسِهِ وَمَنْ


۱۳۴

أوْفَى بِمَا عَاهَدَ عَلَيْهُ اللَّهَ فَسَيُؤْتِيهِ اَجْراً عَظِيْماً
یعني پر تحقیق چہ ھغہ چا چہ بیعت وکہ خدایتعاليٰ
لرہ لاس د خدایتعاليٰ یعني قوت د خدایتعاليٰ پر
وفاء کولوپوعدہ خپلي دورکولو دثواب لپاسہ
دلا سودید وی دہ نور ھرڅوك چہ مات کاندي عھد
پر تحقیق ماتيژي پر نفس خپل چہ ضررد ھغہ خپل
ځان تہ رسيژي و ھرڅوك چہ وفاء وکاندي پرھغہ
عھد کړیدہ پھغہ خدایتعاليٰ لرہ نور ژربہ دي
چہ ورکاندي دَ لرہ خدایتعاليٰ یواجر لوي وسوّرة
د معارج پر ربعہ دَ ویمہ لخرونھہ ویشتمی پر مخکي
وصفت د وفاء کونکیو ووعدي د جنت دوي لرہ

فرمائی


١٣٥
فرمانی چه وَالَّذِينَ هُم لِامَانَاتِهِمْ وَعَهْدِهِمْ
رَاعُونَ وَالَّذِينَ هُمُ بِشَهَادَتِهِمْ قَائِمُونَ وَ
الَّذِيْنَ هُمْ عَلَى صَلَوتِهِمْ يُحَافِظُونَ أُولَئِكَ
فِي جَنَّاتٍ مُّكْرَمُونَ طيعی ونسبت په نجل وامسا
و صفت د هلوع کوي نيشی هغه کسانولره چه دي
هم امانتونوخپلو لره و عهد و نوخپلو لره رعات
كونكي دي و هغه كسانو لره چه دري په گواهي
د حق پر پیشو درید ونکي دي و هغه كسانو لره چه
دوي پر نمنزو نوخپلو باند ساتونكي دي هغه
كون چه پدي صفتونو موصوف دي به بوستاني
دي په ورځ دقيامت گراني شونكي په ثواب دی


۱۳۶

و زياتي لم پنځه در لیش ایت نو ر بيله دي آندريش
کیدا
ایت کریمہ چہ پہ یځای کښے ذکر شوہ پباب دتا
پہ وفاءد عهد اشار تا و کنایتا مسطور ومشهور
پقرآن مجید کښے دہ چہ جملہ د عهد ونو و عقد ونو
شرعي وعرفي داخل لدحکم ديدي ايتو نو کریمود
ذکر شويدي و اما حدیث شریف پكتاب صحيح
مسلم پر وایت د ابو سعید خدري رضي الله عنہ
را غلي ده چہ قال النبي صلی اللہ علیہ وسلم لِكُلِّ غَارٍ
لِوَاءٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يَرْفَعُ لَهُ لِقَدْرِ غَدْرِ بَینے
هر غد ر کو نكي و عهد ماتہ او نکی لره بیرق ده
پہ ورځ د قیامت چہ پورته کول کيږي بہ درہ کښي

وَجَلِكِ


۱۳۷
وجلي کړنه ول کيشري پقدرد لوئي دغدردیده چې
فضسحت ورسوايي ديده وویسئی اهل د محشر والعياذ
با الله مِنَ العَدرِ بیان لسم په فرضیت دادا
کښے
کولو د امانتونو ومذمت د غدر وخیانت کولو پعضه
وبل له جمله د خير خوا هي پادشاه د مسلما نا نو وعا مّه داهل
ايمانو ساتنه و ادا د امانتونوده چه رواج دکارونو
وارامي و امان د خلقو جمله موقوف پر محافظت د
یلی
امانت دیوبل ده لکه دا رنکه حق سبحانه وتعالي فرما
ده چراتِ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ اَنْ تُؤَذُّوا الامانات إلى
يَلِي
اهْلِهَا يعني په تحقیق چه خداي تعالي امر کريد، وفرما
ي نه
دي تاسو لره دا چر وسپاري امانتونه اهل د حقه


۱۳۸

وانس رضي الله عنه ويلي چه قَلَّمَا خَطَبَ رَسُولُ اللهِ
عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَّا قَالَ لَا اِيْمَانَ لِمَنْ لَا أَمَانَةَ لَهُ وَلَا دِيْنَ
لِمَنْ لَاعَهْدَ لَهُ يعنی کمه خطبه لولي رسول الله صلی الله
علیه وسلم مگردا چه پر خطبه کښی به ئی فرمایل پښته
ایمان چالره چه امانت کار نده و نشته دین چا لره
چه پعهد خپل استوار و محکم نده خصوصاً عهد و امانت
چه نفع و ضررد عامه خلایقو په غه کښی تړلي وي
غدر و خیانت کول په غه کښی د شمنی د اخرت مظلمه
د ټولو مسلمانانو پورته کول و په محشر ګریوان خپل
پلاس د عالم ورکول دي نور بد ا پحال د هغه نادر
و ګمراه چه پرحوضه د ملك د اسلام اسوده و مرفهه
الحال
وي


۱۳۹
وي وسره لدي چه په لباس ظاهري وتلبيس د فريفي دعوا
د بيده مسلماني وي امّا له خبث د باطن و فساد د
عقيدي ولند والي د عقل پځاي د نيکخواهي وخير
انديشي بد خواهي بد انديشي د اهل اسلام ئي
شعار خپل جوړ کړي شيوه د مراودي و دوستی سره له
دښمنانو د يدين مسلوکه و مربوطه لري وهميشه لپا
د فتنی و فساد و شورش د ملك د اسلام آرزو مند
وغوثر پهواوي و وجود نا پاك خپل مصداق ديوي
ديدي ايي کريمه کاږي چه فَتَرَي الَّذِيْنَ فِي قُلُوبِهِمْ
مَّرَضٌ يُسَارِعُوْنَ فِيهِمْ يَقُوْلُوْنَ نَخْشَى أَنْ تُصِيْبَنَا
دَائِرَةٌ فَحَسَى اللَّهُ أَنْ يَّاتِيَ بِالْفَتْحِ اَوْ أَمْرِ مِنْ


۱۴۰

عِنْدِهِ يُصْبِحُوا عَلَی مَا أَسَرُّوا فِي اَنْفُسِهِمْ نَادِ مِيْنَ
یعنے نوی وسینی تہ ھغہ کسان چہ زیرو ند دید وي
ناجوړۍ د نفاق ده وکوشش وشتاب کوي پدوستۍ
ویا ري دکفارۍ وائی چہ ویر یږو شلدي چہ ویرسۍ
پرمثرا نقلاب د روز کار یعنے وائی ویر یږو چہ مسلمانان
مغلوب وکفار غالب نشے بنا پر ھغہ دوستے ومراودہ
خپله سره له کفار و وراندکو حق تعالي انديښنه یدا
دید وي باطله کړې فرمائی چہ نور زربروي چہ خداي
راوړي فتح لپار دمسلمانانویا امر بل له نژدي خپل
لپاره د غلبې د اهل اسلام و شکست دكفار ونو را
وکړہ منا فقانو لھغہ چہ پټی درلوده پر نفسونو

خپلو


۱۴۱
خپلوکښی لدویتی د کفار و نادمان و پشیمان بیان
یو لسم پدي چه بدترین دخیانتونو خیانت
کول دي پر بیت المال کښے لدي جهتہ چہ سبب دا
بی پنګریګي د اهل اسلام و ضعف دیدین کثیری نري
دافسوس و حسرت دہ پر حصہ رعیت چہ پر اداء د زکواة
چہ امانت دبیت المال وحق دعامہ و خدمۃ
مومنا نودہ چہ پر لار د دین کښے صرف شی له یحیی بخلی
و حرصہ غد رو خیانت و کاند و یا پر حصہ عامل
و ظابط چہ پس له غد چہ امین مقرر شی و پر پروي
د بیت المال تفاوت و خیانت و کاند لدي جهته
چہ اسباب د تقویت ددین متین و ساتند د ناموسس


۱۴۲

د اهل د دين پعالم دظاهرکشی همدغمرہ پي دبيت
المال دي چر حق تعالي بحکمت بالغه خپل نظام د عالم ئي
پر هم دغه روپو تړلي وڅوك چہ پدي روپيوکښي
خیانت وکاند ظاهراً باعث د ضعف د دین و برباد
یدل د ناموس د مسلمینو وسبب د تقویت د دشمنا نو
بیدینوکيژي نور دا رنګه گناہ لویه په نور گناهنو
کبیره و بایده چه قیاس نکاندي چه لقیامت باطن
د یدین متین و شرع مبین خصم د هر خائن بد
آهین وي لكه دا رنګه په کتاب د صحیح بخاري پړوات
د خولہ ئي انصاري دا حدیث راغلي ده چه قالت
سَمِعْتُ رَسُوْلَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهِ عليه وسلم يَقُولُ إِنَّ

رِجَالاً


۱۴۳
رِجَالاً يَتَخَوَضُونَ فِي مَالِ اللَّهِ بِغَيْرِ حَقٍ فَلَهُمُ النَّارُ
يَوْمَ الْقِيَامَةِ یعنی خولري انصارية رضي الله عنها
وویل وا مرو ریده رسول الله صلی الله علیه وسلم
لره چه ویلی په تحقیق چه بعضی خلق دي چه تصرف کوي
پہ مال دخدا یتعالی کښی پنا حقه نو هممدي لره
ده اور د دوزخ په ورځ د قیامت بیان د واسط
پدي چه دوستی ومرا وده کول سره لکفار و یا سره له
دوستانو دکفار و وغوښه هوا ا و سیدہ لپاره د
نتے وخرابي د اهل ا سلام كفر صريح ده نعوذ بالله
نو
منها و له جمله د خیر خوا هي د خداي ورسول ومومنا
علم د دوستی و مراوده ده سره له دښمنانو د یدین
دکوم


۱۴۴
خواه مفند شمنان کفار وي يا بنام مسلمان اما
نګله
پیدار د حرب و داخل د حوزه د کفا ر وي لكه داء
زا ي كفار دي
مینی
پسورة د مائده په ربله څلور مه لد خبر و شپرمي
حق سبحانه و تعالي فرمايلي ده چه وَلَوْ كَانُوايُؤْمِنُونَ
بِاللَّهِ وَالنَّبِيِّ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مَا اتَّخَذُوهُمْ أَوْلِيَاءَ
ن
وَلَكِنْ كَثِيرًا مِنْهُمْ فَاسِقُونَ ط یعنی کدوایی شانقا
چه ایمان در لوداي بخداي و په رسول دید، و په
آنخز چه نازل شويدی په رسول ديده نه یی نیوه
كفار دوستان ولكن ډیر لد وي بيرون دي لد
فرمان برداري د حق و هم پسورة دما يده په ربیع
څلور مه له خرو شتريی فرمایلی دی ده چي يَا اَيُّهَا الَّذينَ
ا منو


١٤٥
آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا الْيَهُودَ وَالنَّصَارَي أَوْلِيَاءَ بَعْضُهُمْ
أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ وَمَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ
إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ، يعنے هرکسا
چرا ايمانمرا وړي ده مه نیسی یهود و نصاري
پدوستي چہ بعضے دوي دوستان دي بعضے نورو
خپلو لره پر مخالفت ستاسي وهر څوك چہ لتا سى
دوي دوست لري وميل دويوته كوي نوسپرتحقیق
چہ هغه هم دغه رنکه لہ جملہ د يدوي وي وهمغہ
رنگہ بیاب دکفارہ بنو لہ کفار و پحاشیه دتفسیر
بيضاوي له کتابه د فايق دارنګه نقل کړيده چہ یو
قوم لہ اهلو مكي مسلمان شرہ و پس له اسلامه خپل


۱۳۶

همدغه رنگه په مکه کښی سره له کفارو هغو وخت کښی
کاوه نور رسول الله صلی الله علیه وسلم و فرمایل چه
أَنَا بَرِيءٌ مِنْ كُلِّ مُسْلِمٍ مَعَ مُشْرِكٍ یعنی زه بیزار یم
له هر مسلمان چه سره له مشرک وي قِيلَ لِمَ يَا رَسُولَ اللَّهِ
وویل شو چه ولي يا رسول الله بیزاري د فرمايلي
له وي قَالَ لَا تَتَرَاءَى نَارُهُمَا وي فرمایل چه باید
چه ونه وینی یو تر بله اور یعنی بيله عذره شرعي
دومره قدر نژدي والي په منزل و ځای د ناستو کښی
د کافرو مسلمان روانده چه هر کله اور ولگوي هغه
اور و نسره ووینی و لدنجا یه مسلمانانو صادقو له
ځاي د ډیر عبرت ده چه محض نژدي والي جسماني

سره له


۱۴۷

سره له کافرو سبب د بیزاري د رسول د خداي کيژي
نو څرنګه ژغوراي ديدي چه دوستي ومحبت د بدوي
نعوذ بالله پر زړه کښي جاي ونيسي و هم دغه رنګه
ده حکم د دوستي و مراودي سره له کسانو چه نوم
مسلمان شميري و پر پناه و حمايت د كفار و ناست
و انتظار د خرابي و زير و زبر کيدو د اهل اسلام
دي پر ده کي د دين د سيد الانام لره بسبب د اغراض
کانو نفسانيو خپل وري حقا چه دوستي ومراوده
سره له دغو منافقا نوعين دوستي و مراوده سره له كفارو
و غدر و خیانت صریح پر عهد و امانت د خداي دي
تمار ده بیان دیا لسم پر فرضيت د امري


۱۴۸
و نهي منکر و بل له جمله د خيرخواهي د مسلمانانو امر
باالمعروف و نهي عن المنکر ده یعني فرمايل د مسلمانانو
یو بل لره په نېکو کارونو و منع کول ویو بل لره له بدو
کارو لدي جهت چې په دين د اسلام امر معروف و نهي
منکر پر هر چا چې علم لري و پوهيږي فرض ده چې بي
علمان و بيخبران وپوهاوي چې حق سبحانه تعالي دا امر
په قران مجيد په ډير ځايونو مکرراً فرمايل ده و په احادیث
شریف ډير وارد شوید ه لهغه جمله یو ایه کریمه داده
وَلْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ
بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَأُولَئِكَ هُمُ
الْمُفْلِحُونَ ه یعني و باید چه وي لتاسي امتي چې وبولي
خلق


۱۳۹

خلق پطرف دينكي و وفرمائ پخپلو نورو او منع كاندله
کارونو ناروا و وهغد كره د ويدي رستكاران
و همدغه رنگہ پہ اسناد د احمد وابوداؤد
ترمذي په روايت د ابوهریره رضي الله عنه حدیـ
ده له رسول الله صلى الله عليه وسلم اِنَّهُ قَالَ مَنْ
كَتَمَ عِلماً الْجَمَه بِلِجَامٍ مِنَ النَّارِ یعنے څوك چہ و
پوشي يو علم چه وپوښتي له چا چه نه پوهيږي
تيزه کیږي په ورځ د قيامت په تیزه د اور په خوله کیش
وهمدغه رنگه په حاشیه د تفسیر بیضاوي كى
راوړي چه رُوِيَ أَنَّ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
سُئِلَ مَنْ خَيْرُ النَّاسِ فَقَالَ أَمَرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ


١٥٠
وَانْهَاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَأَتْقَاهُمْ لِلَّهِ وَاَوْصَلُهُمُ
لِلرَّحْمِ يعنی روایت ده چه پښتيدی شوي دي رسول
صلی الله علیه وسلم له بهترین د خلقو له رويه د عملو
فروي فرمایل چه بهترين د خلقوامرکونکی تر د خلقوا
دي په نيکوئي سره ومنع کونکي ترديد وي دي له بدي
و پرهيز کارترديد وي ده خاص خدای لره وپیوند
كونكي ترديد وي ده سره له خويشانو وتر بيانويان
څوارلسم په تفصیل د جزئیاتو دخیرخواهي
کولو داهل اسلام یو تر بلر قَبْلَ لَه مجمله د خیر خواهی
وخیر اندیشی دمسلمانانو محکمۀ آیه کریمه اِنَّمَا
الْمُؤْمِنُونَ اِخْوَةٌ فَاَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ یعني
په تحقیق


په تحقیق سره مؤمنان یوله بله ودونه دی نو
اصلاح کوی په مابین کښی د ودونواسی - پرټولو
مسلمانانو باندی واجب او لازمه ده اصلاح اوښېګڼه
د دنیا او د آخرت یوله بله سره - په غم دیو و بل غمجن
کیدل او په ښادی دیو و بل خوشحاله کیدل - دحقوقو
ساتنه او دیو و بل تعظیم او د احترام مراعات او دیو
و بل داحتیاج په رفع کولوکښی سعی کول - دیو او بل د
دعوا و مخاصماتو اصلاح په عدل او حق بینی سره
کول- د همسایه د حق او صله رحم مراعات کول-
په رانیولو او خرڅولو او نور و معاملاتو کښی یوله بله
له رښتیا ویلو څخه کار اخیستل- د خپل توان په اندازه
ظاهراً او باطناً دیو و بل خیرغوښتل- او یو د بل زړه
سره ساتل داتوله هغه شیان دی چه مسلمانان یه یو پر
بل حق سره لری - رسول صلی الله علیه و سلم هغه بیعت
چه له اصحابو څخه یه په ادا کولوکښی دلمانځه او ورکولو کښی
د زکوة اخیستی په فایدۀ رسولوکښی د مسلمانانو یه هم


بیعت خُفی اخیت لکه چه په صحیح بخاری کښی له جریر
بن عبد الله بجلی رضی الله عنه څخه په صحیح اسنادو ددی
حدیث روایت سوی دی چه قَالَ بَايَعْتُ رَسُولَ اللهِ
صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى إِقَامِ الصَّلوةِ وَاِيتَاءِ الزَّكوةِ وَالنُّصْحِ
لِكُلِّ مُسْلِمٍ - یعنی بیعت می وکړ د رسولعلیه السلام سره په
اداکولو کښی دلمانځه او ورکولو کښی د زکوة او خیر رسول
و هر مسلمان ته - خدای جل جلاله دی په حرمت دَادوَجانو
دَخپلو دوستانو د ټوله اسلام ته دسعادت توفیق او دسُمی
لاری هدایت ورکړی او په عزت او بقا د عمر دحضرت
ظل الله چه نن ورځ اولوا لامر او پاچا او ساتونکی دسنك
او ناموس داهل اسلام دی دا هیواد او دټوله اسلام
هیوادونه له غارت او تسلط څخه دكفارو د قيامت تر ورځی
پوری وساتی وَالسَّلَامُ عَلَى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدٰى


خاتمة الطبع
الحمد لله و المنه چه دا رساله موعظه په امر او فرمایش
د حضرت پادشاه دین پناه محی دین رسول الله دافع او
قامع د بدعت واضع او رافع د سنت امیر ابن الامیر ابن
الامير امير عبد الرحمن خان خلد الله ملكه وسلطانه له
ډیری مینی او محبت او خیر خواهی چه د مسلمانانو سره یه
لرى دعامو خلقو د فايدي دپاره په تاریخ د ۱۷ د صفر
ختم الله بالخير والظفر سنه ۱۳۱۱ هجری نبوی صلی الله
عليه وسلم په مطبعه کښی د دار السلطنة كابل حَرَّسَه اللهُ
عن الافات والزلزل په اهتمام د گل محمد محمد زايي چا
اولا رسوونکی د عامو و خاصو سو .


[BLANK PAGE]


اسرقانین نسخہ نا قصہ کی تدوین واشاعت
کے مقاصد کو مد نظر رکھتے ہوے یہ کتاب
خالقیت ، معبودیت اور ربوبیت کے
احساسات کو اجاگر کرنے کے لئے لکھی گی ہے
جوکہ کتاب کا اصلی مقصدیہی ہے۔
اس کے برعکس اگر اس کتاب کا مطالعہ
تنقیدی اور تحقیقی زاویہ نگاہ سے کیا جائے
تو ہم پر یہ حقیقت منکشف ہو تی ہے کہ
قرآنِ مجید کی آیات کریمہ سے جوطرح کا
استدلال کیا گیا ہے وہ فی الحقیقت اس
آیات کی صریحاً توہین ہے۔
یہی وجہ ہے کہ مصنف کو اپنے مقاصد
کے حصول میں ناکامی اور نامرادی
کا منہ دیکھنا پڑا ہے۔ اس کے علاوہ
کتاب کا طرزِ تحریر بھی اس قدر پیچیدہ اور
ناقابلِ فہم ہے کہ اس کو پڑھنے سے قاری
کو الجھن اور پریشانی کا سامنا کرنا پڑتاہے۔
ان تمام خامیوں کے باوجود یہ کتاب ایک
خاص طبقہ کے لئے ضرور کشش کا باعث
ہو سکتی ہے جو کہ اس قسم کے موضوعات
پر لکھی گئی کتب کے مطالعہ کے شوقین ہیں۔