۵٣١
آه کی حزاب از غم دنیا شود یکی
مانند غول بادیه پیما شود کسی
امدل چوشد باش سحر رو در خرام
تاکی شیشه قید چو صهبا شود کسی
تارکدلی نمیخرد ایام دم مزن
باید درین زمانه چوخارا شود کسی
جز زخم سینه چاک جگر حاصلش چیست
همچون قلنز بهر چه گویا شود کسی
از قسمت ازل نبرد بیش نیم جو
گرشکول چو غنچه صحرا شود کسی
هر چند بوی مشک رود دور بهتر است
باشد کمال عشق چو رسوا شود کسی
همچون فوج بخنده کشاید دولب مدام
گرزانکه اخگر یز چوسینا شود کسی
تک حسن که هر در دو جهان نیست رونما
کوری ماست بهر چه مبینا شود کسی
جای که قدر عالم و جاهل بود یکی
خونش گروست که دانا شود کسی
طرزی نشین ز پای که صائب بمانه گفت
تا کی غبار دامن صحرا شود کسی
از طبع خود در قند هار گفته
گل بباغ آمد و شد موسم دی
ساقی از لطف بده ساغری
گوشت مبل سحاب دفت و چنگ
ساغر باده بنوشان بی می
جام می نوش نصیحت بنیوش
که نه خسر و نه بجهان ماند نه کی
ساقی باده رخ از بهر خدا
سوز جان دلم از آتش می
سینه از ناله کنم چاک چو چنگ
گر دمی لب نهی برلب نی
بگه می ریخت بسا جام شب
گر دطی ساقی ماه قری
دوش طرزی ز سر مستی گفت
کمترین بنده ما حاتم طی
جواب سلمان در قندهار گفته
مست از خانه برون ای و بیمار آساستی
باده ناب که مردم ز خمار آساستی
ساغر چند پیابی دهم از بهر خدا
تا بنوشم بخیال رخ یار آساستی


سر عوی بار مش گل دلاله در سز گشت
باده در شیشه چه داری بہار ایامست
بخیال نگه نرگس سرشار کسی
عقل و هوش و خرد و رفت کار ایامست
خواهی ار درکش است ایده مستان باشد
دامن جام به دست گذار ایامست
دست طرزی بیکی جرعه بگیر از سر لطف
پیش از ان دم که رود دست کار ایامست

ترجیع بند سعدی در قندهار گفته
مرا صد بار اگر سر خامه سان از تن قلم کردی
هنوزت مست و پیوست خاک اقدم کرم کردی
میان مردمان ای چشم آهو بریکنی کے
بمن ای دیده خونبار مین انم ستم کردی
رخ خود طوطیا و نو ظهوری در جهان داد
دهان خویش پنهانتر از نقش عدم کردی
بوصف چشم مستش بسکه گردی گفتگو بید
زبانم را کوی سرمه ماند قلم کردی
بقدر خون ندارد تا که پیکانش کنم گلگون
بیا د لعلش از سر خون دل از دید کام کردی
مگر ابینه سان در مشق حیرت سوختم ایه
عجب چشم بد بدارین و خود مهم کردی
مرا ای سر و قد بر باد سهون خاک ره داد
سرم را شعله سان ای سرکشی نقش قدم کردی
تنی چون کاهم ای کوه جفا بر بادغم دادی
رخم را زردای سیمین بدن همچون درم کردی
بخاک و خون چو بس مرغ دل انداختی پر
ببین ای شوخ بی پروا چه با صید حرم کردی
ز بس طرزی بدل نقش بتان ما هر دری
که بیت الصمد را عاقبت بیت الصنم کردی

ردیفش بیدل در کراچی گفته
خیال حسن شوخش چون بچشم تر کند باز
مژگان طفل کل بدار سین کند باز
مژگان چشم شوخ جنگجویش الفتی دارد
سپاهی بیشتر مانع تا خنجر کند باز
خیال جلوه حسنش بروی داغهای دل
بود چون شعله سرکش که بر اخگر کند باز
بیا د چشم مستش دانه های اشک در چشم
بود همچون حباب می که در ساغر کند باز
بگرد لعل نوشین خط مشکینش بدان ماند
که مور عنبرین در پسته باشکر کند باز

بجم


۵۳۳

بلبم قالب شمش ہنگام سخن گفتن
بود موج نزاکتہا کہ در گوہر کند بازی
بشہر روه آرائش ندارد چرخ اگاہی
چو مهرو مان فلک با صلحہا شی کند بازی
بدستی گذار مستی بے تیغ تبسم علطہ
چو چشمش در صف مژگان شوخی سر کند بازی
بروی شرمگینش شوخی موج عرق طرزی
چوشبنم در چمن بالا لہ احمر کند بازی
بر طبق بیدل با مغیر قافیه در کراچي کشته

نگاه ناز پروردش چو در مژگان کند بازی
ز چشم اشک خون آلود در دامان کند بازی
دل تاریک من چوبا طبعش طرف گردد
بود چون شب تاریک که با سدان کند بازی
که در چشم او چون موج در گوهر کند سوسی
تبسم در لبش چون آب در مرجان کند بازی
خیال لعل او در سحر اشک چشم گریانم
صفای گوهری باشد که در عمان کند بازی
دل عاشق بکین زلف او دیدم بدل گفتم
مگر برکوی غلطانی که با چوگان کند بازی
درون سینه ام تصویر چشم جنگجوی او
بسان شهسوار ناز در میدان کند بازی
شکنج طره مشگین بطرف روی گلکونش
توگوئی ظلمت کفر است با ایمان کند بازی
ز شوخی طفل اشک لالہ گونم طرف رخساری
چمن ندر گریبان کرده و روان کند بازی
دلم از قید هستی تا نگر آزادی یا بد
بسان مردم دیوانه با طفلان کند بازی
تبسمہای ناز و خندہای عشوہ پردازش
بصد حسن صفا با آن لب و دندان کند بازی
دلم از می بس سجده برخود پیش گیسویش
برخسار شہیان طره پیچان کند بازی
بر طرز بیدل در قند ہار کشته

چوچشمش در صف مژگان بشوخی سر کند بازی
بود چون ترک بدمستی که با خنجر کند بازی
دلم بر نوک مژگان کج آن مہ بدان ماند
که شوخی از سر نیرنگ با ساغر کند بازی
براه آتشینم پارسای دل چنان قصد
که پنداری شرر در دامن صرصر کند بازی
چو دیدم خال مشکین بر لب میگون او گفتم
بود موئی که بب نابانه برازر کند بازی


۵۳۴
مرا در نردعشق از بسکه نقش بکار آمد
دلم در زلف او چون مهره ششدرک باز آمد
ببوی دامن پر خون سرشک دیده ام طرزی
بسان قطره باشد که با کوثر شتاب آمد

بر روش بیدل در کابل گفته

ای غنچه بگلزار رعونت چه نمائی
ترسیم برت پوست در د شگفتا بی
وامانده تسلیم و فاتحر فروش
اشکم بسرافتاده رس العلیابی
در پرده قانون محبت زده ام چنگ
آهنگ خموشیت درین نغمه سرابی
تا وصف کف پای نگارین تو کردم
مکتوب زنر گسینی معنی حنایی
در دهر فریاد مده روز فراش
با ناله کن بخیه لب زخم حیابی
از وسعت مشرب بصراح سر کویش
چون اشک فریب مکر قم چون حابی
ای نفس با دمر او از در رحمت
شاید ز میان دور کند گرد جسابی
عالم همه از شاه و گدا مجر سوالست
یا رب بکجه امید توان کرد گیابی
نقش دو جهان در نظرت عکنس نشین است
چون آئینه گیر کفن از خویش برای
زحمت کش خون بدم از دیده بیدا
چون آینه شد دشمنم این سینه صفایی
آئینه تقلید تو تحقیق ندارد
بال مگسی نیست تر افسر ہمای
طرزی تو باین معنی موهوم چه نازی
نابمرد تر از بوی گل و رنگ حنایی

تتبع بیدل در گرایی گفته

سرشک از دامن مژگان شوید کرد پیدا
شنید کرد این وادی چولان از جود بردانش
خیال نازکنها طبع را هموار میسازد
که من با این دل نازک کنم در هم بیخانی
بنام نیک اگر خواهی که گردی شهره در عالم
بچشم مردمان خود را چو عنقا، هیچ نما
اگر خود را نه بینی عالمی در خود عیان بینی
جهان مین شود چشمت اگر بر خویش کشا
چرا در خود سری هر دم بجیبا دآویز و
دماغ مشک کرد از فکر زلفش نیست سودایی
هلال


۵۳۵

نهال خنده در گلزار صحبت ریشها دارد
نوید همزه آفت در زمین کنج خاموشی
مجو همجشم من پیش خاک عبرت میزنم گردی
زجیب نیستی خود را اگر یک ذره بنمائی
محیط هستی امواج طوفان فنا دارد
مزن تاسیتوانی ای حباب بحر پیدا
بغیر از فضل حق شیشه را صرفی نمیباشد
پریزا د صور در جلوه آرد چرخ مینائی
دلم را هم دو تا یاد خیال ما و من دارد
نه تنها قامتم طرزی خمید از بار یکتائی
در روش بیدل در کراچی محمه

اگر یک نفسی از جگر ریش بر آید
صد قافله از هستی خود پیش بر آید
در خسته دلانرا اثر طبع خدا داد
چون شانه‌گنی مو درویش برآید
صد مرحله هستی بپسر گشت گذاری
گر یک دو دمی چون نفس از خویش برآید
چون شان عمل در سد و حفظ مراتب
گر خود نکی پوش شوی نیش برآید
در بحر کرم اسم و سمائی کهر باش
چون قطره اگر از کم و از بیش برآید
خودداری ما جیب بر بت سنگ نشان
در بر دعو می کر کی از خویش برآید
تا نگرد حرش صد ناب کندت
چون ناله گرا ز طبع هم خویش برآید
گر کوس اقبال براشی به بلندی
گر گرد دل خاطر در ویش برآید
طرزی الم در و نه بینی که چومرهم
گر گرد دوای جگر ریش برآید
بر طبق بیدل در کابل گفته

بیاد طره اش اندل کشیدم جیب جانها
فلک سوختم تا کهکشان همچون مرنجانم
گام در رهگذران خال مشکین دلارایش
بسان زنگی مستی که باشد بر لب جای
مقصود حاصل بر ندارد. گریه کوشیدم
مگر آنهم نماید روی ما نمر منزل در آیا
بیرس از آه گرم چشم پر اشکم نرخ زردم
که دارم بر جگر چون شمع محفل داغ جانگا
سینی نخی دارم طمید است پردازم
بیایش نقد جان بازم نگاری گر کند کا


بزیر زلف مشکین عارصش دیدم بدان گفتم
تعالی الله شب قدری که دارد در بغل ماهی
میان اب و اتش شمع سان جان داشتم در شب
که امد ناگهان آمد سرو قدسم سحرگاهی
مراچون دید کز هجرش بخون دارم طپیدنها
تبسم کرد و گفت از عشق مهر و بان چه میخواهی
نگاهی غمزۀ نازی ادای عشوه پردازی
چه کم کرد و ملطف بالگدائی کر کند شاهی
گنج بیکسهای غم تنهای هجرش
ندارم مونس و یاری بغیر از ناله آهی
بود روزی که طرزی صید مقصودم بدام آید
کمین گر داست پیک ناله ام بر هر سر راهی

بر طرز بیدل در کابل گفته
چون حباب این چه گره بود که بر باد بستی
بی نفس شو که طلسم در ناب شکنی
صید فرصت ز نظر رفت بمژگان زدن تو
عبث از بیخبری رشتۀ نظاره گسستی
راه از ادیت از مال نفس نیست چو ناون
سر بخاک کشی اگر پشت بشستی
لاف دعوی بلندی مکن از پستی فطرت
آسماں چرخ اگر سر کشی ای گرد که هستی
کیست کز پرتو حسن تو نبرداست نصیبی
جلوۀ خرسنت و دامنعی که تو آئینه بدستی
بر کباب دلم از خنده نمک سیدنی تا چند
با تو چیزی نتوان گفت که می خورد و مستی
از خم هر شکن زلف تو ماییست هویدا
لطف کردی که رینج طرۀ پرتاب شکستی
نیست دنیا بجز از دار مکافات عمل
بشکنی سری اگر سر عهد و بستی
طرزی بی نفعی وجودت در اثبات چه گویم
کجا میرسی آخر تو که از خویش برستی

بر روش بیدل در کراچی گفته
ثمره شوخی ندارد چون نگه در چشم قربانی
کر حیرت کند بر دیده آهسته مژگانی
ندیدم همچون صدف دندان نمای
گهر خیز است بر هم سودن دست پشیمانی
زنیم خیز عکس جلوۀ حیرت ز دیدار شش
که از جای نکه خیز در چشم موج حیرانی
من ان بوی گلم کز بال سعیم رنگ میریزد
بجیب کلفت دل چون شدرادم کرد نمایی

مادحیه


تباوت نتیجه دارد جامه زیب انرا
که برتن غنچه گل راست و امن گریبانے
چوبوی گل شب ابی نیست رنگ شرع کاخار
چمن بر دوش رنگ گل پر دنا چشم گریان
بریس غربت بهر گرد سر اشفتگی کشتم
چو کاکل از سراپایم دمیده ضبع پریشانے
پلوگوهر مقصد بکف آوردم از ہمت
چو گو ہر ہا بنا گوشت بیان ختم بغلطانی
ز بحر خامه ام زان موج معنی صفا جو شد
گہر ریزد و ه ریزد قطر ہای ابر نیسانے
خیال حیه باش شش جهته بند ما ابد طرز
نشتن کی رو و همچون نگینم خط پیشانی
بر طرز بیدل در کابل گشته
کعبت رسیدم اخر از وضع پریشانے
صفای سینه شد حاصل مرا از جوشش حیزانی
سپید است تمنایم زکوی شوق می آیم
بسان سایه در پایش زمین بوسم بپیشانی
زسر شش دہم جنس گرفتم درس جان دادن
ندارد خط آزادی بیاض چشم قربانے
براه قطع شوقش سکته از خود میروم بیرون
بسان شمع از نقش قدم دارم گریبانے
بگلشن نیسنی خوش چو بر گل چشم بکشودم
کف افسوس شد ترکان و دند از پشیمانی
ریس شق تحیز کرده ام گرید ارش
نگاهم زیر بال انینه می سد در حیرانی
نمیدانم شهید غمزه ناز کیم یارب
که از هر قطره خونم گل کند رنگ گلستانی
زہوستان بستی عزم ملک نیستی دارم
از ان چون شمع دارم هر نفس از خود پریشانی
بسان شقه می بر فشان شوار شبگردی
شب نگری کنی چون شیشه تاکی از گرانیها
نگاهی حرفی از مضمون درد بیدلواسن
ولی صد بار چون تنبویم از حسرت بپیچانی
جو کل ہر چند در ساز لباس باغ کو شیدم
ندیدم جامه چاکت را ز کالای عریانی
بسان شعلہ جوالہ کرد خویش کردیدم
کند بر کرد جولانم بیابان نمک سانے
ز جان برخیزم اربو قتل من از جای برخیزد
نشینم بر سرش کردم از ناز فشانے
گراوانی که من دارم زلطف نازک اندام
کند پیر اهن از خند های گل گریبانے


۵۲۸
نیم را قصر دکان خانه بحت جانب شیرین طرز
بسان دشت چشم غزالانم سیاهی
برروش بیدل در کراچی گفته
جاد کردش جام نگاه چشم جادویی
چو چشم از بخودی افتاده ام از طاق ابرو
دلم گم گشته عمری در رفتن آباد گیسویی
بچین کاکل پرتاب بردم عاقبت بوی
بدشت هم رسید نها سرع ما نمی یا بد
که همچون آرمیدن میبرم از چشم آهوی
زرشک جلوه طرز خرام قامت بالای
چو آب از خود روم در زیر پای سرو دلجوی
اگر خواهی که با اهل صفا آزاده بنشینی
بسان سرد در کلشن وطن کن بر لب جوی
بروی شاهد مضمون چوخواهی چشم بکشای
بدوش خود چو کو هر سر بنه بر روی زانوی
بدوش پستی شاید کشیدن بار هستی را
چورنگ کل سری پیچیده ام در دامن بوی
از ان از سیر کل امروز پوشم دیده از حسرت
که دیشب شبنم من از بخودی افتاده بر روی
دل از سوز محبت در کداز دل چگو دارد
زخود چون اشک میغلظم بطف کو بکوید
نه بندی نسبت مشک خطا با زلف مشکینش
بهر مو صد ختن بندد و داغ چین گیسوی
میان ما و او طرزی جدائی رنگ هستی شد
و گرنه سایه و خورشید با هم داد پهلوی
برطبق بیدل در کابل گفته
ندیدم از دعای صبحدم چوندی بهبود
نسوز و شعله عشق دل افسرده طبعانرا
حباب آسا بخود تا چند با لیدن کنی آخر
در آن گلشن که نبود جلوه قدی چو شمشادش
تبسم میکنی تا چند بر حال دل ریشم
زسودای مشاع در د خوبان کذر ای طرز
مرغ ساز مجود ضمیر دایمی سرمه آلود
شرار شمع با وقم ندارد آتش دود
با این هستی بی بنیاد و با این بود نابود
بحشم شبنمی اید چو تیر زهر آلود
زشور خنده است دارم بدل زخم نمکوس
که در بازار خم دار و زیان جان و دل سود
بطرز بیدل در کراچی گفته
دریمان


درمیان من و دلدار چها گذشته است ای حسن چه کردی دل خونین مرا
چرخ پیش نظر همت مردانه بود کهنه غربال پر از خاک شگسته است
طبع ممسک نه خشک با خد مال است میکند جذب چو در آب گذاری نما
هوش کن تا دل ممسک نشار گرت سنگ از دل حاسد نبود یک کله
نتوانی رهی کرو نفس را از کف هر نفس سوی فنا میت سراغ عله
از همره شد و هرزه ما باید جست دل ازاده بود آینه نیک و بد
مهیامار جهان راهنما افتاد است نیست دیو جهالات تو دامی و ددی
تا که مرغ دل بیچاره نیفتد در دام بگذر از دانه خال و خط گیسو ردی
رخش از پرده هر برگ عیان جلوه کند گر نبینی چکنم چشم تو دارد رمد
یکعنان تاب بکنگره عرش رسی طرزی کردار ہی از ظلمت جسم و جسد
از طبع خود در قندهار گفته
ساقی بیا که موسم جامست وقت دی خرگاه کرم مرغ کبا بست با دی
با سردی هوا که دم گرم بسته یخ از تاب می نشسته برخسار یاس خو
ساقی بیار باده که گرما ذوق است جمشید کی گذشته و کاوس بودی
برجام چرخ سنگ ستم گر بخف رسد مینا پر شراب صراحی پر دی
تا بارست گرد و در ندان شود خرام ساقی بگیر ساغر و مطرب نوای دی
با یکشم معرفت عاشقان راز دنیا به نیم خر دل و عقبی بهیچ دی
با همت بلند و باین طبع بی طمع باشد بخشم من چوگدا پادشاه دی
دنیا بجای شهد بجاست کند شرنگ طرزی مخور فریب فسونهای کرد
در روش بیدل کراچی گفته
ز نور جلوه اش از خود بپا نیمرم بالی من و اینه حیرت نگار رنگ تمثالی


غم نشود تا در ریشه بچه تخم دیجا نرا
بمی جا نیکند قطره ام جیب کهر کیرد
زدو د هستی موهوم خود نامکسله دائم
زسعی ریشه ام جز دود خط چیزی نمیروید
عبث کویت بعزت سایه بال هما دارد
اگر بیچون نفس نتوان کشش کاروان تازم
بدانا کر نساز د چرخ دون حرف عجب نبود
جو انیهای فصل غنچه کل را غنیمت دان
غم درد ضعیفان سر فرازان میکند طرر
بجو د صد بارجا خوردم که کشتم دانه انا
باسانی نیاوردم بکف شیر ابرا
بسان شعله بر روی انگر میزنم پیا
ز روی اتشین تخم در پیر دانه خا
که من چون سایه افتادم ندیدم اوج اقبال
ولی در کاروان چون کرد میساریم دنا
نکر نشنیده تمثال طوطی اینیست است
بهار عمر برنگ است تامل سیند آرا
که جیب یک قلم جود تھی از ریشه تا است

تتشیع خواجه حافظ در قند بارکشه

سحر رسید بکوشم زکوشه می صدای بلبل زاری اسیر پیس
که ای بنار خرامی چو سرو برلب جو کهی بجای کلی کاه زیر پا سنے
شوچو غنچه بسامان خویشتن مغرور که هر که چون تو درین باغ داشات ہے
دلی به نیم نظر از نظر چنان رفتند که هیچ زان عهد یاران نماند جزا
ازان بیان کل اندام دعا شقان تهران قبار غنچه و درد لاله ماند پسنے
چو این حدیث شنیدم زخویشتن رفتم که است در خور بو سیدن اینچنین د
وفار کل مطلب ساقیا بیاو بیار دوباره و برن در باده کهن در
غبار غصه بشواز بیاض سینه من بجام باده صافی و یا بدردد
بحرف تلخ نسیہ زار خاطر زارم که کل نداشت چنین میل شکر شکئے
بگیر جام و پیاپی بدست طرزی ده که نیست بر در میخانه رند همچونے

بطرز بیدل در کراچی کشته

رنیس


برین افتاده بر خود بسان سنگ سبک شوم یارب که این خاشاک را از خویش برچینم
وجود چون پرده اندازی ز حشمت پرده اندازد نه یعنی روی معنی را که با خود خویشتن بینم
پریزده بوی خلقی خویش پنهان نمیماند چو بوی مشک در پسدی اگر چون نافه در چینم
نگارم یک گره انگشت دست شانه بکشاید که من چون تاب پیچیدم کمین زلف پر چینم
هر صورت که می بینی زخود آئینه پردازد زخود بینی همان با نقش خود آئینه آئینم
بهارست و از رنگ بو چندان نمی شاید نوجون گل از شکت رنگهای خویش برچینم
این انجبر تکتین نقش ساده دارد تو از خبر رو مد امواج خود بر روی خود چینم
روی برگ گل ستم چو گوهر لنگر اندازد در ان گلشن که سر بزند خر اش رنگ گلچینم
یک نو غم ز جیب کل بدا مان خار ریزد شبنم میزند گر بار با این دست بر چینم
کوه اری جهان مرغ دل از دستش نگهداری بدستال دلم افتاد چشمش همچو شاهینم

از طبع خود در کابل گفت

ساقی بگیر ساغر نامی بشیر دار کا مد بچمن گل از باز بهشت در مکار
تا قد تو بخرامش در باغ شد خرامان بر تیغ کوه خود ساز د کبک کوهسار
گردیم گل اندام چون غنچه باز آید طالع بود مدد کار باشد ز بخت یار
در زیر تیغ مارش از خال آل چه پر در خون طپم چو بسمل از جوشش سفرار
ای بوالهوس منه پا در کوی عشقبازان کاول قدم درین راه شرط است جانسپار
سعی دوکنش توقم پوشیده روی مطلب باشد رسیدن صید از الفت شکار
در باغ سرور تا و چون بندگان ستاد سلطان گل بگلشن دارد و سرسوار
زار و نزار هستم چون تار چنگ احقر از بسکه در فرافت کردم فغان و زار
طرزی ز دست گذار جام می دلب یار چون غنچه گشت خندان از باد نو بهار

من اشعاره


بیان هیچ دارم هستی معدوم آثارم
ز گلشن گرچه محرومم بخود هستم نسیم طرم
بکاری آمدم بیکار ماندم از شب غفلت
ز فیض درد قانع گشته‌ام با سرخ زرد خود
ز بس در نفی خود اثبات هستی در نظر دارم
ز باغ نو بهار ناز طرح جلوه می آید
ز فیض سوختنهای تب ناب غم عشقش
ز سر بی نشان طالع نشد آثار امکانم
ببازار جهان است اعتبار آن کهنه کالایم
دل نازک را هم بار هستی بر نمی دارد
بسوی کلبه‌ام طرزی بصد انداز می آید

چو بوی گل درین گلشن نیم بر دوش خواندارم
صنم آن غنچه پر پرده بر طرف دستارم
چو دست پهلوانان افتاده‌ام از کار بیکارم
گل زردم ز درد و با مد غم اشک گلنارم
بعین هستی‌ام در نیستی دارم سرو کارم
بت زنار بر دوشی نگار جامه گلنارم
بسان شعله پوشم جامه زر کوب زر تارم
بزنجیر دوازنت کز خود ماندم در رفتارم
که باشد سیه داهی نفع سودم ز اضرارم
که دوش طاقت حمال باید تا کشد بارم
چمن پرورده آغوشی بهار اندوه رخسارم

تتبع حافظ در کابل گفته

دلم سینه پر از خون شد از غم دور
درین زمانه که ایام خوشدلی عنقاست
ز دست ساقی گلچهره گر بنوشی می
بشور مستی مستان مخند ای زاهد
مرا ز خوردن می کیست تا که منع کند
چو گل بخند و شادی ز زیر پوست برآ
چه شد بپای تو در خون طپم که از سر ناز
شکست شیشه دل ناساز عشرت اوست
بامید قاسم از بار زندگی طرفه است

کسی مباد گرفتار درد مهجور
غم از دلت که برد جز شراب انگوری
شگفته تر شودت طبع از گل سوری
چگویمت که نخوردی شراب معذوری
که من ز چشم تو دارم بدست دستوری
بسان غنچه کنی تا بکی مستوری
بکبر می نگری از کمال مغروری
نگار میکند لم راست طبع نفوری
مگر که مرگ خلاصم کند ز مزدوری

بحر منسرح


۵۴۳
بر روش بیدل در کراچی گفته
میخرامی چوگل از ناز بوقت سحر کاش یابی ز دل سوخته جانان خبر
بر بناگوش صفا پرور او اشک گهر دانه شبنم نازست بوقت سحر
انکه محوست دلم در اثر پرتو او از گل و رنگ درین باغ ندیدم اثر
چند چون شعله گدا رو خس او بام تنی بال پرواز کشاسوی عدم چون شرر
همچو گرداب ز خود گوهر نایاب طلب مطلب کوهر مقصود ز سرماغ دگر
مهلک برد با و حلقه صفت باش مقیم با د هم نیست چنین کوچه و دی در بدر
دید چون غفلت سرگرمی یاران جفاان چنگی زد بجریبان ببدرید و شرر
با همه عالم اضداد بهم متفقند دست و دامان و شکرون پشت شکر
طرزی متقاع فرج دست کلید بصر است از شکر داری دل روز بلا جو جگر
بر طرز بیدل در کراچی کفته
زخم گنجان از نو د بیا و شومی ناز که از گرد شکست دل رسد در گوشم اواز
بیائی بخودی از کوی مستان در افتادم شکست جام فریاد نی تک شیشه اواز
ز فیض عشق نا پرودام از بخودی بوئی برنگ بوی کل بر روی کلشن میکنم ناز
ز طرز روماغی باده در عشرت زند سازم ولی از درد افسرون ناله بند د برک ساز
بدل گرد در فت نفس از روی اکاهی طپید نهای دل هم طبو دانند پرواز
ببزم عشق با بخودی دم خورده میکشم اگر از خود روم آهی کن در گوشم اواز
چه حاجت انکه طفل اشک گوید درد بر دو برای راز دل برداشتم از چشم غماز
بقصد قتل من بیاب ناز جلوه می اید نگاه غمزه اندازی ادای عشوه پرداز
گریبان مراچون غنچه رنگین میکند طرز بوی دامن پرور کرده طفل اشک پرواز
از طبع خود در قندهار گفته


۵۴۴
در گلستان ببو که بنماید کل خود روی رو
وصف روی کلرخان با بلبل خوشگوی کو
فصل کل چون عزم می خوردن کنی با کلرخان
در چمن جائی که جوئی برکنار جوی ہو
غنچه دل میشود خندان چو کل از روی ناز
در شام آید سحر چون از کل خوشبوی بو
در چمن خواهی که از آزادگان باشی چو سرو
جای زیر سایه آن قامت دلجوی جو
از خطا بکشو دار زلف کر کیرش صبا
شد زبوی مشک ماثل چون شگوی کو
تا که جیحون سر شکم رفت در سیلاب غم
دجله اشکم نباشد کمت از آموی مو
پیش چشم مردمان اهل علینش مارنیا
سینه ش گلشن نماید همچو نی بردی رو
جواب کمال در قندهار گفته
ای رخت مظهر انوار خدا ی
برقع از رو بکشا صورت لطفی نما
دهنت نکته سربسته اسرار خداست
سخن بهر خدا نکته سربسته کشا
در غم عشق رخت طشت من افتاد نام
با تو ایمه که نشان داد که بنام بر آ
بچمن تا که سهمان آمدی ای سرد سہی
سرو چون سایه بسر پیش تو افتاد زیا
پیش خم غنچه دهنش برندی میکن
مصطفا خانه عشق از در میخانه در آ
تا چو ساغر بنهم لب بلب و جان بدهم
نمشب بهر روشن در شب بالین کنم
بدل و دیده و جانست ترا جای عزیز
تو چو جانی و ترا جای بود در همه جا
آمدی باز بسیر کل و کابل امروز
بلبل آسا بسر مرغکلوری بسرا
رو بروس بیدل در کراچی گفته
بان کل شبنم دارد خیال بستن دا
که رنگ پستی می آورد از بوسه بگل
ز تصویر خیال کرس مست خود کا
نکه در دیده ام بالد بخود چون مغز بادا
خیال آن بهار ناز می اید درین گلشن
چوبوی کل توان رفتن باستقبال کا
دل از طرز لراحت صد قیامت شور انگیزد
اکر در کام جان ریز د نمک پرورده دشنا
بیموز


خیز ارشک مویئومی گیرم دامن سیدی
گدا بر بس نخودی ربوی گل فگنده ام دامی
من در ان بزم بیرنگی که موج نشه حشش
دوصدچشم پری خوابانده در هرچشمک جامی
بافی جلیس خواندم درس اثبات ظهورا
بذوق هستی مطلق زدم برنیستی کامی
چرا امکانت امکان خود نشان بی نشان گردو
دران عالم کدا و باشد که از من میبرد نامی
مزن دم با نفس در خلوت دل نغمه ریج شد
زخم بیرون نیاید باده تا دارد رگ خامی
دلم طرزی بطرف کعبه نایاب خود طرزی
زسعی بیخود بهای مقامی بندد احرامی
جواب ظهوری در کابل گفته
در آغوش فراغت برده کنجی را شکر خوابی
فشار در گریبانم مژگان که بر دوش زند بامی
زیس بیتا ب باد طره پر چین او گشتم
بسان حلقه گیسو براتش میخورم تابی
درین شهد شهید خون چکان کیستم یارب
که در خون میکند بازی چو تیغ تیز قصابی
نمی دارام چمی یارپستانی که من دارم
دلم را خسته همچون پسته با لعل چو عنابی
پنهان در نوبهار گریه ام دامان نمیگردنم
که خندانست بر اشکم گل شاداب سیرابی
بجوشق از سرشکبهایم چه میپرسی
بخود چندان فرو رفتم که سجده میبرم گردابی
بجوش اضطراب بیقراریهای دیدارم
بخواب حسرتم آینه سان بردوش سنجابی
ندارد بزم شوقم احتیاج نغمه دیگر
طپیدنهای دل در بر نباشد کم ز مضرا بی
بیاای نوبهار حسن کا ندر بزم میخواران
تماشا دارد امشب بوی گل در سیر مهتابی
خمش سعی خواب آلود طرزی عذر میخوات
وگر نه نیست پنهان در جهان مقصود نایابی
به طرز بیدل در کراچی گفته
در ان گلشن که چون گل غنچه بر بند قبابند
بدست شاهد مضمون ما رنگ حنا بند
کر شمشیر بخت دولت اندیشا مد کنجای
اگر خود را بسان سایه بر بال هما بند
بپیر کی کند تا شخص همت عشوه پردازی
زرنک جلوه از آمیزات عکس عصا بندد


۵۳۰

محبت چشم بند بهای فسون میکند ظاهر ز رنگ خیرت انفس گشت مستانه
ثبات رنگ هستی بسکه نفخی نیستی دارد برات رنگ بوی کل بکلسن بر هوا ماند
گر از ان رو در باز و نا که با عصمت طرف گردی بدیدن دست مژگانر از شومی چا خا ماند
شکوه بار این نشست غبارم آب میسازد که رنگ تهمت هستی او بر دوش ما ماند
گرانیهای هستی چون برد آه ضعیف من پایی کرد باد و انده دل شبانده
ازین حسرت طراز یها مکر در سر رسد غلطی گره در رنگ امکان چار بندم بر عصا ماند
از ین خجلت سر شتنمها سرم از شرم هم گه هردم بر دل خود تهمت نام خدا ماند
مشوافسرده آهنگ رنگ قانون بیدل بدوش غنچه در اکاشن پر دوش صبا ماند
تمیز خوب و بد نتوان کنی ای پیحیا سے تو چون آئینہ نهایت حبرا عرض بجانده
شوی آوینه طرف بنا گوشت بربان طراز چو کو ہر کر بجه شرم خود آب حیا بند

بر درویش بیدل در قندهار گفته
ندارد باغبان در باغ همقد کو شمشاد دپد خط غلامی قامت ر اصعر و ازاد
بعد از جا نشینی پیش کل چون تک بشیند صبا را کر بقدر وری در ان گلشن کر افتاد
سخنهای زبان سرمه آلودم که میفهمد به پیش سرمه از بید او چشمش میزنم فریاد
بحرف تلخ دشمن جان شیرین داد از شید مدار د بیستون مردانه تر مردی ز فرها
کهی میکر بم از حسرت کهی میخندم از حست شدم دیوانه کویا دیده ام جسم پریزاد
بحرف تند بد کویر ننیخرم حوش از جا بخند کوه با تمکین سنگین از دهم باد
بجرم اینکه یکدم با کل سیراب خندیدم چو بلبل عمر با ماندم بدام قید صیاد
مکن از خاطر اندوه طرزی شکوه بیداد درین دوران عالم کس ندارد خاطر شاد

بر طرز بیدل در کراچی گفته

بجیب نوبهار بیخودی ما کرده ام کردی زبوی کل ز مستانبستی سویم ره آورد

مدامم


۵۴۷

ندانم از چه کلست ریخت رنگ خاک هستی را
خمارم ناقص و در دید از خود میکند کرد

زسوز شعله عشقش مپرس از رنگ احوالم
که چون تبخاله تب بالد بخود از آتش درد

بچشم شوخی انگیزش مژگان نمیکردم
که در راه فنا از دور خاکم میکند کرد

زخجلت میکشم تمخم دم سردی کند انجم
بخود چون ژاله ام افسردابی ناله میسرد

فلک از فسون افتد که انگیرد چو فرها د
ز مد صدا دور دوران تا چو مجنون اور دارد

مغانم ناله ام درد و لم آه جگر سوز م
هزار و عشق بیچون من بخاطر درد میپرورد

بدست ابرویش با مطلع خورشید هم پهلو
که از دیوان حسن او نوایسی میت شد فرد

بکاریه روزی زجوهر بیصفا کردم
که ائینه دل تا میفتد عکس میپدرد

باری هم شق پوشش خواهیم دو عالم
ندار تخته نزد وفایم نقش اوردی

زخار حیا کل کردن مژگان بی پروا
دماند از شکست رنگ خجلت چهره زرد

زین گردان بان یک مدعا حاصل نشد طرزی
نکرد هیچکس محتاج یارب پیش نامرد

مطلق بیدل در کابل گفته

اگر مطربی گر بر لب رسد حام می نابی
بسر غلطم چوچشم مست خوبان زیر میجرا

بباد زلف پر تابش نوا خوانم چو قمر
بیان سوی آتشین برخود میخورم تابی

زجوش بیقرار بهار بس حیران و بیدارم
چو شخص عکس در خوابم ربدی در شش بابی

گبار حال نایم نگرد آن شوخ بی پروا
که مژگان از تغافل گشت در چشمم رگ خوابی

بگوش حسرت آب در گوش صدف آسنا
شود چون استخوانم در کلو هر قطره را

برودوش قضایش به پیش عکس دی او
نو گوئی یک چمن بنا دی شکفته در دیوتا بی

دل از دست سر زلفش نه بیند روی آزاد
که در هر شت زلفش شصت و پنجاهست قلا

چو خوش صیدی بود یارب بفرمانگاه شوقا
که خون بسلم شد و منار بدست قصابی

پریشان کردی ابرو داری بیا طرزی
ببزم می پرستان شو که دارد عالمی ناب


٥٣٨
بر روش بیدل در کراچی گفته
دل از برق تجلی مشربی مستح صبا گوے
چو گرداب کهر در موج آید ور زند جوے
دلم از جلوۂ طرز خرام بی نشان جنتی
چوسبحه انار بر هستی خود واکر و ابھوے
لب خامش بساحل چون تواند کرد آرامم
دل از موج صفا چون بحر از خود میزند جویے
چوچنگ از ہر رگمہ آہنگ قانون نواخیزد
کہ بر دل میزند مضراب فتان بہا ہویے
بچندین جلوہ آئینۂ ظاہر رنگ امکان شد
برای چشم بیدروان رخ نجاست بر رویے
بسی خون جگر با خورد حسرت آب شد آخر
بصد سعی و صفا آویخت خود را برین کوے
کف خون جگر سر جوش سر بر روز لبهایم
چوساغر با بخاطر میرسانم لعل خابوے
ز بس از خود فراموشم بیادم گم فراموشش
ببخاطر میرسم بیگاه چون حرف در ابهویے
کو یا ہم بقسم تفاتی کرده حسن او
که می آرد بسر گوشی خط و کاکل سرو کویے
دلم از بار هستی سر کرانی میکند طرز
باغوش سبکساری بید ر دم بگردویے
در جواب غزل ہندی در کابل گفته
برودل زلف کرہ گیر خدا کرے
گشت دیوانه بزنجیر خدا کرے
غمزہ چشم کمان دار تو از بشردنا
کرده دل را هدف تیر خدا کرے
پیش چشمت دل غمزده ام پیچ پر
شد شکار دہن شیر خدا کرے
تاکہ پر خون نشود نوک دم شمشیرت
کشت خون بارہ شمشیر خدا کرے
تا کرالالہ صفت باز بخون غوطه دہی
امدی دست بشمشیر خدا کرے
ای غزالان خطائی او بیھا مکنید
تیغ شاہم زده بر شیر خدا کرے
پادشاهی که زلشگر کش روم و فرنگ
ہت چون شیر و نخجیر خدا کرے
پیش تصویر تو آئینه پرستان فرنگ
شده چون کرده تصویر خدا کرے
مردی نیست که بر قلب ضعیفان تازد
انکه زد شیر بشیر خدا کرے


توبه از جرم کنم لیک بت سرکش من
کند عفو ز تقصیر تجاوز کرسی
گر عبث کز نبود طبع مرنجان از من
تا که ایما ن شوی د لکه تجاوز کرسی
در پسندت نبود هم ببر حضرت شاه
که گریزم ز تو چون تیر تجاوز کرسی
ورنه طرزی ز خطا هم بخطا باز امد
عفو تقصیر کن ای شیر تجاوز کرسی
جواب میان خورشید احمد در کابل گفته
مدت کز خان ای ضل نمیدانم که چونی
که خوبا نیت تسکین دل خوار یکخطرا چونی
زبس بی پرده افتاده است حسن محرم الویت
درون پرده جا دارد تو میگویی که چونی
بصحرای غم عشقش اگر هشیار یا زار
ببازار خرد مندی به عقل است این چونی
شب وصلش خیال بوسه کرد در دل بباد آرد
بنا گوشش چو سوسن از لطافت میتگلو چونی
بمردم وصل سوی او اشارت کردم آری
چو نیلم طرف رخسار چوماه تس میکلو چونی
زلف تابدار است اینکه سرمیاید بپای او
دومار عنبرین است یا که از سردی نگلو چونی
نمیدانم چه استغناست برگرد سرت بادم
چو بسمل کز بخون غلطم مپرس که چونی
نباشد رهبری در کار ما را در سراغ او
که بوی کل بگلش بیلانزار میمو چونی
چه نسبت با کل روی تو دارد غنچه رنگین
بلطف و ناز کی صدره ز برگ کل فز و چونی
بوجای غوس اینتی بهیچت کس نمیگیرد
تپم گرچون فلاطون مار بسطو ذو رقو چونی
بناگاه با حق کوه جان کوه کن گرد
ز خجلت تیشه را بر سرش به زانز و نکلو چونی
مرد دش بیدل در کراچی گفته
بسکه چون شمع روم گرم براه هوسے
گرد این قافله خیزد ز غبار نفسے
غیر از قافله رفتن زل نیست مرا
از و ردن نشنوم لیک صدای جرسی
خاطر د شده کان از دو جهان ازادست
این جهانست غباری ز آن کم کسی
بی نشان جلوه حسن تو در ائینه ها
سایه هیچ نقاست ببال مگسی


۵۵۰
ناکسان بسکه درین دهر هجوم آوردند
هر قدر پیش دویدم ندیدم کسی
آتش هستی موهوم چو شمعم در داد
سپر و وزان طلبم شعله دود نفسی
شهر حسن تو در هستی من آتش زد
شعله پوش رنگ حنا بست بکفی
تماشای هوای چمن آزادی
میرنم سبز صد پاره بجاک قفسی
چون جگر چاک بهر کوه و بیابان مدو
محل در و فتاد است بدست عسی
طرزی با این دل وارسته و طبع آزاد
بگذر از صحبت این مشت خس و بوالهوسی

قطعه تاریخ تولد عبدالهادی جان پسر محمد انور خان
که بعد از اتمام غزلیات در شام شرف نگارش درینجا
شد
نکته خوانی مرا آمد بیاد
در طریق الفت و راه وداد
آن بود تاریخ نوردیده ام
عبدالهادی شمع ایوان شاد
فی البدیهه گفت در تاریخ او
این دل آگه دل خوش اعتقاد
گفت آن بدر منیر انورم
در سه شنبه آخر شعبان بزاد
دال دولت را چو کردم فزون
تا شود قدرش فزون قدرش زیاد
گفت طرزی پس بگو تاریخ او
عبدالهادی بامت راه سداد
خالق انس و جن و دیو و پری
طول عمر و وسعت رزقش دهاد
آن نهال نورس شمشاد قد
در میان سروران چون سر و باد

رباعیات طرزی صاحب
ای


۵۵۱
رباعی
ای صنع تو از جمله اشیا پیدا ظاهر ز تو شد جهان و هم مافیها
افعال تو عین حکمت و مصلحت است در مصلحتت چون و چرا نیست روا

رباعی
یارب بگشای عقده کار مرا کم کن غم بیشمار بسیار مرا
از دیدن رخسار جهان افروزش روشن چو سحر ساز شب تار مرا

رباعی
از نور رسول هر دو عالم پیدا وز نام خوشش سپهر گردان برپا
در شان علا او چه گویم طینت با نام خدا نوشته نامش یکجا

رباعی
ای دلبر زرد پوش با ناز و ادا چون شاخ گل زرد شدی با هم خدا
نی نی که بروی صفحه استاد ازل شکل الفی نوشته با آب طلا

رباعی
محتسب بهر خدا تاکی بریزی باده را چند بی زینت کنی زلف بتان ساده را
در درون پرده خم از بیم محتسب دختر رز در سحر بنهاد طفل زاده را

رباعی
طرز کی چه روی بر در هر شاه و گدا گر ائینه گردند بکس رخ منما
گنجار تو گر راست چو کردار تو نیست این خانه خالی برخ کس مکشا

رباعی
ضعف بصری که هست در دیده مرا بی دیده عینک نشود روی نما
با عینک گر چه دیده‌ات عادت دارد از دیده خود گذار بر دیده ما


٥٥٢
رباعی
ای طرۀ مشکین تو سر تا سر تاب زلفت ز من دلشده بس چین ها تاب
تبخاله شود ز نازکی لعل لبت بوسیدن آن لب ار به بینم در خواب
رباعی
ای آنکه قدم رنجه نمودی بصواب بر دیدهٔ پر ز خواب طرزی تر خواب
چون روی تو دید بخت بیدارم گفت خورشید برآمده است برخیز زخواب
رباعی
با دل بتو نزد آشنائی در باخت غیر از تو هر آنچه دید درویش انداخت
در راه محبت تو دیدیم بسی هرکس که ترا شناخت کس را نشناخت
رباعی
ای چشم تو شوخ و کشته زان چشم مردم دی زلف کجت چو خاطرم مجمل گشت
مسیحاست بمن لب تو عهدی ببند با بسته به پیش چشمت ابروت شکست
رباعی
بر روی تو جان چو زلف اندر تابست در سینه دلم چو ماهی بی آبست
بر شعلهٔ عارضت کبابست دلم وز دود خط تو دیده ام پر آبست
رباعی
ای ذات تو ماسواست از نور صفات از جنس و عرض بود جدا جوهر ذات
ذاتت ز جهت ز هر طرف بیرونست هر چند طرف بود ز اطراف جهات
رباعی
ای نام خوشت محمّد و محمود است در معنی احمد دو جهان مقصود است
چون اصل مسمای اسم ذاتست ذات تو ازان وجود هر موجود است
درهای


۵۵۳

رباعی
دریای رسول ابر نیسان فیض است
مہر شبنم او جهان جهان فیض است
هر قطره او ز نسیم ابر رحمت
پر نم یم آب ناو دان فیض است
رباعی
دی قامت خود بجلوا چون سرو آراست
گفتا که نقد توان قیامت آراست
گفتم که بخر باو همتای قد تو
چون سایه نمیتواند از جا بر خاست
رباعی
این بوته گل که در چمن جلوه نماست
نسرین و سمن گفت که رعنا زیبات
طرزی بنوا گفت نه رعنا زیبات
طاؤس زیستی بچمن بال کشاست
رباعی
ای چشم تو برده دل ز هشیار و مست
وی روی تو بیکجان عمل آورده بدست
تا چند بشعله فراقت سوزم
گفتا در آتش من ای عاشق مست
رباعی
میلم به بسوی باده رنگین است
می خوردن تلخ نه مرا آئین است
بوسی زلبت بده که گویم مستی
نوشیدن لعل تو می شیرین است
رباعی
الفت که بطرز الفتش مانی نیست
صیادی خاطرش بآسانی نیست
در کار محبت و وفا و الفت
با طرزی خود چنانکه میدانی نیست
رباعی
گفتم ای که از چه روزت زرد است
نالید و چه درد چهرہ ات پر گرد است
گفتا که رخ چو سیب چون نار یکی
رخ زرد و بچهره گرد و دل پر درد است


۵۵۴
رباعی
هر کس که ز دست ساغر ماده بهشت
شد لایق دوزخ و نه در خور بهشت
هر چند نظر بچشم بینش کردم
فرقی نبود در کعبه و دیر و کنشت
رباعی
ای قد تو با قیامت هم آغوشت
بالای بلند تو بلای هوشت
این جامه گلنار ترا بر دوش است
یا قد تو همچو شعله اتش پوش است
رباعی
اندر چمن چو بچه بلبل است
کز شوق دل هزار بود ناله دست
استاده پیاده سبزه و سرو و چنار
بر تخت چمن گل سواره آمده است
رباعی
گل بر سر تخت شاخ از ناز نشست
سنبل سر خویش از ناز شکست
تا حسن جمال باغ بالا گیرد
گل را بفسون بهار بر شاخ به بست
رباعی
هر دل که ز چشم اهل دل افتاد است
بار دگرش بآب و گل افتادست
چون شیشه باده بشکند بر سر خود
هر کس که ز کنج طاق نل افتادست
رباعی
دامان چمن ز عکس گل گلگونت
زان وصف گل و غنچه ز حد بیرونت
در سیر چمن زخون گل پای بهار
چون غنچه غنچهای گل پر خونست
رباعی
حسن تو بچمن رنگ زبندست
بر شاخ ز غنچه جام گلرنگ ز دست
این غنچه غنچهاست بر عارض گل
یا دست تو در دامن چاک زبست
بلخ


رباعی
طبع تو شگفته چون برخ گلزار است کلک تو بهار ابر گوهر بار است
شیرین سخنی تو خسرو لب است فکر تو ازان طلای دست افشار است
رباعی
آنرا که خیال باید و بدن هوس است در چشم تو کر خاشاک پیشتر بکس است
ارزانکه نشان بی نشانی نبود کیرم همه عنقاست به چشم مگس است
رباعی
از این سخنم جهانیان آگاه است یعنی که شهنشاه چو ظل الله است
انوار جبین تو چو دیدم گفتم شابهم بخدا که نور الا الله است
رباعی
اوصاف کمال تو زحد بیرونست کم قطره به پیش طبع تو جیحونست
از رشک معانی گل رنگینت چون غنچه دل سخن طرازان خونست
رباعی
ای خط غبار تو چو یاقوت تر است الفاظ تو چون دل صدف پرگهر است
این معنی روشن و خط تست بهم یا ماه دو هفته بر فلک جلوه گر است
رباعی
در مدح علی ز طرزی این نکته شنو کان پیر شجاعش عجب تقریر است
در مرقد او چو تیغ دیدم گفتم آن شیر بود علی که با شمشیر است
رباعی
میروی تو سیر باغ و گلزار عبث بی بوی تو مشک چین و تاتار عبث
بی وصف لب لعل و در دندانت تعریف دُرّ و لؤلؤ شهوار عبث


۵۵۶
رباعی
از راحت و محنت اندرین دهر سپنج
گر عارف عاقلی مشو شاد و مرنج
زیرا که درین زمانه پر غم و رنج
بی مار گزیده کی بدست افتد گنج
رباعی
ای عشق تو کرده عقل در صبرم تاراج
روی تو گرفته از مه چارده باج
بی یاد تو طرازی نخورد آب چو نیشکر
بی مانتخوری تو سینه کبک دوراج
رباعی
ای چیده گل امید از گلشن صبح
برخیز در بچین خوشه از خرمن صبح
نومید مشو که ما از شب قدر است
باشد شب تیره دایم آبستن صبح
رباعی
گفتی که ره تو به وسیع است فراخ
زین مژده چو مرغ صبحم شاخ بشاخ
چون عفو تو ضامن گناهم باشد
پس من بکنم چرا تبسم گستاخ
رباعی
بر خاک مدینه هر که روی سایم
گر جبهه او شمر شود میشاید
از شوق مدینه هر که از خویش رود
با قافله فیض روان می آید
رباعی
با یاد تو هر کسی که دمساز شود
با یار و عزیز خویش ناساز شود
هر کس که ببال شوق سوی تو پرد
گر خود مگس و پشه بود باز شود
رباعی
چون ذکر ترا شب دل آغاز کند
با باد سحر مرغ قدس پرواز کند
هر عقده غنچه را چو گل وقت سحر
دانسته و آهسته بلب باز کند
باعثی


رباعی
باعشق تو هر کرا سر و کار بود
از هستی خود همیشه بیزار بود
هرکس که سری بیتر عشق کشید
باید که چو منصور سردار بود

رباعی
ایبا رخ تو هر که بیبتاب بود
چون شبنم گل مدام بیخواب بود
غساق شد م روی تو چو شمع
میسوزد و لیک غرق در آب بود

رباعی
چون با رخ تو در دل ریش آمد
یک نمره دل من نفس پیش آمد
رو که تو بهر طرف بهر نثار
سلطان و فقیر و شاه و درویش آمد

رباعی
رخسار تو اتش است زلفین تو دود
یا بیضه خورشید پر زاغ ربود
نی نی که رخ ماه توان زلف سیاه
صبحی ست که در مقابل شام نمود

رباعی
صوفی که زکر هر سحر میجنبد
خزنبک به بد زبان نی میزد
خون دل صد یتیم نوشد چون
در نغمه تار و باده می پرسیزد

رباعی
فکر دهنت چو غنچه خاموشم کرد
یاد نگه چشم تو مدهوشم کرد
ذکر لب تو مرا چو یا قوت گداخت
ابروی کج تو حلقه در گوشم کرد

رباعی
نارنج اگرچه بوی دلبر دارد
بر چهره ز دست دوست جوهر دارد
صفرای فراق را چنان بردار و
کو خود ز فراق رنگ اصفر دارد


۵۵۸

رباعی
از می چو بعارضت عرق پیدا شد
در دیده سرشک سرخ من صهبا شد
از عکس زمرد خط و لعل لبت
ساقی قدح نشاط ما مینا شد

رباعی
با رنج بمن نسبت جانی دارد
وز غنچه فشرده من نشانی دارد
میبویم و با خود این سخن میگویم
کین بوی خوش از دست فلانی دارد

رباعی
در خاطر من چو یاد جانان گذرد
اشک مژه ام بجیب دامان گذرد
شمشیر محبت جگر چاک کند
تیر مژه ات ز جوهر جان گذرد

رباعی
آن زلف رسا چو پا بگره آل زند
همراه بم گره بت را تال زند
تا جای نشان بوسه خالی باشد
مشاطه بگو که لبت خال زند

رباعی
با رنج بمن ز وصلت امید چور سید
رنج از دل ما برد و دعا ما بخشید
با رنج ترا سزد که خوانم با رنج
زیرا که بوصل جاودان داد نوید

رباعی
چون در دلم آن دو لعل رنگین گذرد
فرهاد صفت ز جان شیرین گذرد
اشک مژه ام ز گاه ماهی گذرد
او دل بمن ز ماه و پروین گذرد

رباعی
تا دیده من بخط خوب تو بدید
گفتا که خطی چنین کسی خوش نکشید
جان گفت زمرد یک کنم نقطه او
از ذوق دو دیده ام گریبان بدرید

اول


رباعی
اول چو صبا باغ نظاره کند تنگی دهان غنچه را چاره کند
ببیند چو به تنگی دهان او نیست گیرد بهم درامد را در پاره کند
رباعی
خط برلب لعل آن پری روی نمود یا از لب همچو آتشش خاسته دود
نی نی ز نزاکت آن لب لعل بدار از سایه بوسه خیال است کبود
رباعی
هرکس که بفقر آشنائی دارد رخساره تر از اشک حنائی دارد
وان دل که بدیده روشنائی در قدم یار نمائی دارد
رباعی
هر دیده دل که از تو بینا نشود واقف ز شرار طور سینا نشود
در راه جنون که عاقلان بیخبرند هیچون تو کسی عاقل و دانا نشود
رباعی
بروی تو سحر چمن میخندد گلها برخمت بصد دهن میخندد
از آمدنت گوشه بدست چمن بالیده بخود گل و سمن میخندد
رباعی
با چشم تو هر که جام دست زند با رتبه هست و نیست یکدست زند
از ذلت ذل نفس آزاد شود هر کس که بذیل دامنت دست زند
رباعی
انر بخدا ناز جوان زین نهاد در حقه زین ز عارضش شعله فتاد
جان کاست هلال تا که چوگان تو دید خورشید چو گوی سر بپاتو نهاد


رباعی
بر توسن نازت هر که ای شاه بدید
بر روی تو فاتحه ز اخلاص دمید
از شعشعه سنان عالمگیرت
رنگ از رخ خورشید جهانتاب پرید

رباعی
شاها ز سر لطف بپرس بیمار ند
طرز ی کرم که قابل لطف بدید
زین شوق دلم بسینه هراس جنبان
زودت به هزار جا چو ترکان بدوید

رباعی
نوروز شد و بخند و کل لب بکشود
در لطف بهار حسن گلزار فزود
این شکل شکوفه در نظر می آید
یا انکه زنخ نور پروین نمود

رباعی
درد اده صبا سبزه ز جا میخیزد
نکهت بگریبان نسیم آویزد
از شرم کل رخ تو بر طرف چمن
از شاخ شکوفه چون عرق میریزد

رباعی
از شوق بهار کل بگلشن خندد
بر شاخ کل شکوفه روشن خندد
تا باد خبر ز حرف عیشش نشود
نسرین بسمن بزیر دامن خندد

رباعی
بر تسعیف بهار کل بگلزار آمد
مرغ چمن از شوق بگفتار آمد
تا شاهده نو بهار بیند رخ خویش
هر برگ کل آئینه دیدار آمد

رباعی
هر که چون زلف زر دی تو جلائی دارد
فکر سودا بر سرش رو بر سائی دارد
نسبت سلسله زلف تو می جنبانند
مشک و شاک رگ ما در بخطائی دارد

ابو بکرا


رباعی
از بحر گہر گرچہ برون می آید
در قدر ز اصل خود فزون میآید
در دانه طبع من ز روی عزت
در بحر کف شاه درون می آید
رباعی
شمشیر تو باج از شهان میخواهد
ہم از درت افسران نشان میخواهد
غازی بدر از خجالت اسناد پڑی
از لطف تو سرخط امان میخواهد
رباعی
تفنگ شاه کہ کبک کار بیصد ا کند
بچشم مور سرموی را خطا نکند
زبان ماشه بگوش تفنگ گفت بینی
کہ حق صید چو شیر قضا قضا نکند
رباعی
در باغ سلیمان صبا تازه رسید
در مقدم او شگوفہ بر خود بالید
این آب بصحن باغ کرد روان
یا در ره بلقیس گل آئینہ کشید
رباعی
دی شاخ یکی ز دست دلدار رسید
کز خجلت او ز روی گل آب چکید
بهزاد چو باریکی تحریرش دید
چون خامه اموش رم بر خود پیچید
رباعی
ای لعل تو شکرین و گفتار لذیذ
رخسار تو دلنشین و اطوار لذیذ
جو رو ستم و قہر و عتاب از طرفت
باشد بمن ای نگار هر جار لذیذ
رباعی
در مدح تو ای علی سہی شیر شکار
مضمون نوی کنم بپای تو نثار
هرچند که بک عدد جدا از پنجه است
ذاتت زده و پنج و چهار است شمار


۵۶۲

رباعی
از بسکه شدم بدام عشق تو اسیر
شمشیر ز چنگ تو جدا خواهد شد

جز مدح تو یکحرف نباید بقلم
گر شیر برون شود ز لفظ شمشیر

رباعی
ای از تو بنای هستیم زیر و زبر
در کوی تو از بس سرو جان افتاد

ناکی بدلم زنی ز نوک مژگان خنجر
جان بر سر جان فتاده سر بر سر سر

رباعی
از بهر تماشای تو ای لاله عذار
زان دیده من بنظر می نگذارد

چون آئینه شد بحیرتم دیده دو چار
تا دیده من بدیدنت گردد چار

رباعی
دیدم بچمن شگوفه در دست بهار
بلبل باشار ه گفت کای طره ی مست

یک گل بمیان پنج غنچه بکنار
گلهای معانی بسرش ریز نثار

رباعی
رنگینی گلشن است مضمون بهار
نی نی که سجلۂ چمن دایۂ ابر

شد باغ ز روی غنچه مفتون بهار
بسته کف گل خضاب از خون بهار

رباعی
خندید چمن ز ناز بر روی بهار
این پنجه غنچه هاست بر چهرۀ گل

گل تحفه ارژنگ گرفته بکنار
یا دست نگارین بود در وی بهار

رباعی
ای چشم تو در ربودن جان کرم انگیز
باز آی که هست که در فراق تو مرا

مژگان تو خونریزتر از صد چنگیز
هر دم خسرو هر زمان رستم تیز

روز


۵۲۳
رباعی
رویتو چو عید و روز نوروز نیاز
شام تو بعیش چون شب قدر در از
از اتش رشک صبح و شام تو مدام
چون رشته شمع باد در سوز و گداز
رباعی
ای تیغ کجت چو تیر بخت ترتیز
دشمن نتواند که کند با تو ستیز
تو مهری و دشمن تو چون سایه بود
از مهر همیشه سایه باشد بگریز
رباعی
از بسکه مرا هست بصیاد هوس
گردید چو آشیانه ام کنج قفس
در راه غم تو بسکه شیون کردم
شد چاک دلم ز ناله ماند جرس
رباعی
طری زغمش فغان مکن همچو جرس
گل را چه غم اینکه هست بلبل بقفس
روزان کنم ناله ز بیداد رقیب
شبا بدش نیایم از بیم عسس
رباعی
دوشم زسروش هاتف آمد در گوش
کای رند خراباتی مست مدهوش
نومید مباش از کرم و رحمت حق
در عیب کسان مکش می پوش بخوش
رباعی
ای در حرم قرب خدا خاص الخاص
وی روی توام قبله و کوی تو مناص
گیسوی تو بر گردن جان بسته کمند
ابروی تو برده دل ز سعد وقاص
رباعی
از دیدن گل مراست روی تو غرض
وز رفتن گلشن است کوی تو غرض
از رایحه عبیر و بوی عنبر
گیسوی تو مطلب است بوی تو غرض


۵۶۴
رباعی
تا کرد عذار مه برآورد می خط
از شرم تو مه ز هاله درفت اندر خط
خط تو ز خال زینت دیگر یافت
آری همه جاست زینت خط از نقط
رباعی
بی ماه رخت ز لاله و باغ چه حظ
بی سرو قدت ز سبزه و راغ چه حظ
گر بسته دیدن گل و لاله روم
از دیدن لاله ام بجز داغ چه حظ
رباعی
از شوق رخ تو با دل سوزان شمع
استاده بپا تمام شب گریان شمع
پروانه صفت پیش جمالت سوزد
تا کشته شود ز جمع جانبازان شمع
رباعی
گر بسته کنم سیر گل و گلشن و راغ
از دیدن گل شود دل و جانم داغ
گفتی که بدوریم صبوری بگزین
کو صبر و چه طاقت کجا دل چه دماغ
رباعی
رفتم بچمن ز بهر تفریح دماغ
دیدم کف لاله پر از باده ایاغ
گفتم که چرا شکوفه استاده سوار
گفتا که گل پیاده دارد سر باغ
رباعی
شد کوهستان و زمین شده پر برف
دامن صحراست چون دریای ژرف
از طریفی گفت طرزی این سخن
برف ما باد بر و لسر بکف
رباعی
با دوست که نقد عمر کردیم تلف
از دست عبث فتاد چون نقطه بحرف
آید عوض دوست بدستم لیکن
ناید عوض عمر گرانمایه بکف
ای


رباعی
ای آگر دلت بنور مطلق شده غرق نقش قدم تو سپهر اخضر رزرق
خورشید گری چرا بشام مغرب رفتی و طلوع کردی از جانب شرق
رباعی
ای روی تو برده ز گل و لاله سبق گیسوی تو بر گردن جان بسته ونق
باز آئی که بیمار غم عشق ترا جز نصفی بتن نمانده است رمق
رباعی
از جور و جفای این سپهر ابلق در خون جگر غرق شدم بسچو شفق
چون شیشه مدام گریه دارم بگو کر خون بگریم بس چو شیشه دارم حق
رباعی
زو باده پریر رنج ز در بر کل چاک وی مغز نسیم نرگس افتاد بخاک
سوسن زاد آب تیغ الماس امروز فریادست عقیق لاله خود آتشناک
رباعی
چون است غم زندگیت پیش از مرگ زین عم چه حاصل وجه تشویش از مرگ
عمری که نه مرک محنتش بیشتر است زان مرگ به است زان میندیش از مرگ
رباعی
از روی تو آب رفته از چهره گل و ز موی تو پیچ و تاب دارد سنبل
گردی دل افروز تو ببیند در باغ دیگر نکند بهر گل افغان بلبل
رباعی
چشمان تو نرگس ست و رخسار تو گل گفتار تو شکرین دلبهای تو مل
خفت چو بنفشه بر رخ لاله بود زلفین تو بر عذار نسرین سنبل


۵۶۶
رباعی
سیب است که از شاخ نمود استگال
یا آتش طور شعله زد بهرنمال
می دانی که ز زیر برقع سبز نمود
سیب رخ نگار یا غنچه ولال
رباعی
بر عارض تو زلف چو بر گل سنبل
بر روی تو زنگ پس چو در سازمل
در چشم تو ناز همچو مستی بشراب
در لعل تو خنده چون نباتش بقفل
رباعی
ما باده ز خوناب جگر مینوشیم
ور فصل بد خلق نظر میپوشیم
در بزم حریفان سخن فهم مدام
در گوشه نشسته و همه تن گوشیم
رباعی
رفتم چو بطوف مرقد پاک رسولص
آیات صفا بر دل من کرد نزول
آثار محبت جمالش چون جان
در رگ رگ مغز جان من کرد طول
رباعی
تا عشق تو در دلم ننهاد است قدم
نه واقف هستم نه دانای عدم
در راه فنا بشوق دیدار رخت
هر دو دو قدم پیش گذارم ز عدم
رباعی
ساقی بلب زخم دل ار روی کرم
از چشمه چشم شیشه نه مرهم
میناچه بگوش جام گفتا دوش
کز خنده لب جام بیابد بر سم
رباعی
در سینه دلی بسان صهبا دارم
در دیده سرشک بسان مینا دارم
چون شیشه بخون تپید نم ساغر وار
بوس لب تو ز بس تمنا دارم
بازآ


۵۴۷
رباعی
بازم که ز هجران رخت میمیرم در شوق تو همچو شمع در میگیرم
افسوس که بگذار چون آئیات تا شیر نرد آه بی تاثیرم
رباعی
شب بهر تو زبشکه دیدم آه زدم بر قافله صبح سحر راه زدم
صد تاب شکن چو زلف بر خوددم تا حلقه چو هاله بر سر ماه زدم
رباعی
دیشب زکفش شراب گلرنگ زدم بس سنگ شیشه بر سنگ زدم
امروز ز شور بدمستی و دوش پای سرتاج و تخت اورنگ زدم
رباعی
در عشق تو بسکه دیده پر خون کردم چون غنچه بگلشن عذار کلگون کردم
ر سینه صد پاره بخم پرور خود جز عشق تو هر چه بود بیرون کردم
رباعی
یا رب برسان مرا به پیش یارم کز دوری یار خویش در آزارم
اندوه و یار بود و آمد غم یار زین بار هزار بار افزون شد بارم
رباعی
محراب دو ابروی بلندت خوانم در گردن عاشقان کمندت خوانم
کنج سر سینه ای دلم هست که سر بر خاک ره سم سمندت مالم
رباعی
ای جان بدر زلف مشکسای تو هم وی دلبر من بخاکپای تو قسم
گرفت تو غنچه دل پر گره است جانا بعذار دلگشای تو قسم


دی در خم آن زلف نرند افتادم
از بسکه شکن داشت به بند افتادم
گفتم که چرا شکسته ای سرزلف
گفتا که ز بالای بلند افتادم

از درد و غم شباب غمدیده شدم
از پیری و ضعف پاک نادیده شدم
آخر زکمال لطفت ای مردم چشم
وزحسرت سنگ تو دو چار با دیده شدم

ای آنکه بجان و دل عزیزت دارم
کی حکم غم تو بستیغ بیکارم
از بسکه رعایت مزاج تو کنم
گفتن نتوانم آنچه در دل دارم

ناحق ترا بسینه مهمان دارم
وز لخت جگر کباب بریان دارم
از آتش عشق بسکه دل داغ شده است
در سینه ز داغ نو چراغان دارم

از ناز غم تو سینه بریان دارم
وز دوری تو دو چشم گریان دارم
بر سفره پاره جگر میسوزم
بر آب روان طرح چراغان دارم

در هجر تو هر زمان بجان میلرزم
از بس غم تو من بجان میلرزم
از بسکه مزاج نازک است لطیف
بر طبع چو شیشه ات بجان میلرزم

بیا همت که ماهم یار کردیم
نکرد یار چون پر کار کردیم
بیادش انقدر از خود بر آئیم
که آخر یک سراپا یار کردیم

بیا همت


بیا ایدل که جهت یار سازیم برای جستجویش اسب تازیم
بکف یا گوهر وصلش بیاریم و یا از دست نقد جان ببازیم
بیا ایدل زیا د عبر کردیم گرد یار خود بی سیر کردیم
رخش در کعبه و مسجد بدیدم بیا تا از گشت و دیر گردیم
هر کس که بروضه نبی سود جبین بر نام شهان حکم کند همچو نگین
غیر از در فاطمه بروضه پاک رسول نگذرد بنود بازگش چشم و ببین
رباعی
گر خاک مدینه خود کشی چشم روشن گل کل شکند دل تو مانند چمن
از هر کف خاک او حیان سیدم گلهای حسین رنگ گز از یمن
رباعی
از فیض بهار در سپهر گلشن بر شاخ شگوفه را بود شکل پرن
از یک شگوفه بر سبزه فتاد چون چرخ پر از ستاره شد صحن چمن
رباعی
ایدل زغمش سینه فریاد مکن وز درد همیشه ناله بنیاد مکن
از بهر خدا سپند اسا ایدل خاکستر من زناله بر باد مکن
رباعی
با جامه سبز امد ان جان جهان برد از دل من قرار و ارام و توان
این قد بلند تست در چشم ترم یا سر و ستاوه بر لب اب روان
رباعی
ای یاد تو در دلم چو نور اندر عین نور تو بدیده ام چو عینک اندر عین
بی عینک اگر بود مر عینک چشم عینم بنظر بود چو عینک بی عین


۵۷۰
رباعی
عالیست زبس پیش خدا پایه تو جبریل امین گشته مجاورپایه تو
در سر خط مشق محک ظلمت شرک شد خرج همه سیاهی سایه تو
رباعی
پیوسته کند دلم سراغ غم تو در دل دارم چو لاله داغ غم تو
شادی جهان بکلی ازیاد برفت زانروزکه نوشیدم ایاغ غم تو
رباعی
ای کوه صبوریم چو کاه از غم تو روزم شده همچو شب سیاه ازغم تو
انم شده بیستو نا ماه از غم تو اه از غم تو هزار اه از غم تو
رباعی
در چنگل باز دیده بال تذرو یارب زخاک و خون طپد بال تذرو
تا بچه تذرو میخرد امی طرزی در حلقه دیده ساخت خلخال تذرو
رباعی
تا طوطی غنچه پرده بکشاد زرو گلزار چو طاوس شد از رنگ نمو
گل چنگل شاهین بود و غنچه تذرو زان پنجه بخون غنچه گل برده فرو
رباعی
بزمی که نواب مست طابست درو هر ساغر جای آفتابست درو
در بزم سما وار تو گوئی فلک است هم آتش و خاک و باد و آبست درو
رباعی
با ناوک اگر هزار نی بر دیده حیرت چو مژه نمیرنم بر دیده
از شوق خدنگ ناوک مژگانت چون ائینه ام زپای تا سر دیده
طرزیا


رباعی
تاریخ بگرطی هجران دیده
کایمن تازه بهار او خزان گردیده
معلوم میشود که دردی دارد
کز غایت آن درد بخود پیچیده
رباعی
از لاله صبا چمن چراغان کرد
در تبسم شکوفه زر بدامان کرد
ناقد میان سنبل گل بندد
از آب روان آئینه بندان کرد
رباعی
از بسکه بتار کارم افتاد گره
در راه به پیش رویم استاد گره
هر عقده که زد گره خدا بکشاید
سعی من دست بر دم باد گره
رباعی
انکس که بسطح خاک پستی داده
بابادهٔ تاک شور دستی داده
تا کی غم رزق صبح و شام داری طریق
روزیت کسی دهد که هستی داده
رباعی
ای برده ز عارضت ضیا چهره ماه
روی تو شود مانع تماشای نگاه
این جامه زرد و عارض گلگونت
چون شعله اتش است در خرمن کاه
رباعی
هر دل که شود محور انوار نبی (ص)
داند بر موز سر اسرار نبی (ص)
بیمار رخش چو شبنم مرگ بیدار بود
بر غنچه کند تکیه بگلزار نبی (ص)
رباعی
یا رب تو مرا راه یقین بنمود
وانگه در فیض بر رخم بکشود
گفتی که رحیمم بگنها کارانم
پس رحم نما چنانکه خود فرمود


۵۷۳
رباعی
از تو بمکان و لامکان نیست نشان دهم و خرد و عقل زدرکت حیران
زین پیش بوصف تو نمی آرم گفت از هست نگرفت زتو گشته عیان
مستزاد از طبع خود در شهر کشه
خورشید سراپای شود شمع صفت آب قالب تهی از شرم کند ماه جهانتاب
زانروی چو اتش زان عارض مهوش
ابروی تو از ناوکشد تیغ بخورشید مژگان تو با غمزه کشد دل بیتاب
از قوت بازو صیدیه زرکش
خال سیه شوخ تو برطرف عذارت رخسار شب افروز تو در طره پرتاب
هندو است در آذر ماه است بمشوش
چون غنچه دل از غصه درد پسپهر مرجان چون نافه دل از درد زند غوطه بخوناب
زان عارض گلگون وز طره سرکش
برقلب عزیزان شکنی تیرملاست برسینه عشاق زنی ناوک پرتاب
از ناوک مژگان زابروی کمان کش
برچهره ال تو بخط تو عجب پر عارض گلگون تو زلف تو خورد تاب
چون موی بر اخگر چون دود بر آتش
نرگس ز خجالت بزمین دیده بدوزد از شرم شود سرو خرامان بچمن آب
زان چشم سیه مست زان قامت دلکش
این شعر شب روزه محمود که هستم بسپیم چنین نظم بصد سوز و بصد تاب
در منزل شعله با خاطر ماخوش
در روز کشانیم زهم پیش جمالش شبها بخیال رخ آن ماه لقا خاب


ای طرزی حیران
با طبع بلاکش
نام غزل در تعریف نان گفته شده بعد از اتمام
دیوان بنظر امده در اینجا نوشته شد
اگر با این دهان از خانه اید یار من بیرون
ز خجلت غنچه پیش از رنگ اید از چمن بیرون
چه شد گر آن دهن از نقطه موهوم میخواند
ولی صد نکته معنی بر اید زان دهن بیرون
اگر با این دهان تنگ سوی باغ بخرامد
برنگ گل بر اید غنچه از پیر هن بیرون
بهنگام تکلم چون دهان تنگ بکشاید
هزار خوان از لبش خون غنچه می اید سخن بیرون
نهال شمع جای گل بهار غنچه بار ارد
اگر آن غنچه خوبی بر اید ز انجمن بیرون
دهان غنچه اش بس تنگی گفتگو دارد
سخن چون بوی گل نازک بر اید زان دهن بیرون
بیاد ان دهن این بس بخود خوردم گره طرزی
مرا از جای هر مو غنچه اید بر بدن بیرون
مخمسات جناب طرزی صاحب تخلص مخمس
اول در نعت سید المرسلین در شام گفته
شکر کشا محمد صاحب لوا علی (ع)
صدق و صفا محمد مبد وفا علی (ع)
شمع هدی محمد نور و ضیا علی (ع)
فضل خدا محمد جود و عطا علی (ع)
معجز نما محمد مشکل کشا علی (ع)
هر سو نظر گشایم رخسار یار بینم
با یار میخرامم با یار می نشینم
پرسی اگر حقیقت از طرز راه دینم
این حرف لوح پرور شد نقش در نگینم
معجز نما محمد مشکل کشا علی (ع)
بر روی ماه غیب بکشای چشم حق بین
در نفس خیمه کند را با دیار تسکین
ما را براه خوبان این ست دین و امین
کفار من مخشر گر شنوی بود این
معجز نما محمد مشکل کشا علی (ع)


۵۸۵
بر لوح امجد عشق گر نکته بخوانی
باید بهر دو شش کن سعی کر توانی
در هر هزار معنی یکیک ز دل بتراشی
نقش است این عبارت بر لوح اسمانی
معجز نما محمد مشکل کشا علی
ای دل بیا و جانان از خود دمی جدا شو
با اهل صدق از جان آئینه صفا شو
در پر تو رخ او شبنم صفت هوا شو
در بزم چنگ عشاق این نغمه نوا شو
معجز نما محمد مشکل کشا علی
جائی که یار باشد از من مجو نشانم
با این همه معانی هر چند نکته دانم
در آفتاب حسنش چون ذره پنهانم
میخواست از دل آمد این شعر بر زبانم
معجز نما محمد مشکل کشا علی
نا مصحف دل من خوانده است حرف اخلاص
ثبت وی اخلاص در عین محض خاص
هر ذره وجودم بر چرخ گشته رقاص
این شعر بر شنیدم از پیش سعد و قاص
معجز نما محمد مشکل کشا علی
در مدح ذات پاکش تا باز میکنم لب
خواهی مرا ثنا گو خواهی مرا بکو سب
چون شمع زانش غم در جان من فتد تب
وردم بود ز اخلاص در صبح و روز و شب
معجز نما محمد مشکل کشا علی
ای دل چو زلف خوبان باشی اگر پریشان
بشنو ز عاجزی حرفی چودر و مرجان
بر گرد روی جانان گردی چو طره پیچان
آورده گرا یمان از روی صدق و ایمان
معجز نما محمد مشکل کشا علی
جز عشق ماهرویان کار دگر ندارم
با زلفک گذارم هر چند چون غبارم
بی باده غمرشان مستی بود خمارم
با خون دیده هر شب اینحرف میگزارم
معجز نما محمد مشکل کشا علی


۵۷۰

بر خاک پای جانان یارب رسان سرم را
روشن بروی خویش کن دیده ترم را
بر چرخ بخت یار کن سعد اخترم را
زین گوهر معانی ده زیب افسرم را
معجز نما محمد مشکل کشا علی

طرزی چنان ندارم من شکر این عنایت
کز لطف یار بینم هر لحظه صد رعایت
هر چند در هد بخش دارم ز دل شکایت
کردیم ختم مدحش بر این سخن نهایت
معجز نما محمد مشکل کشا علی
ترجیع مخمس در منقبت شاه ولایت

که دری نعمت و رحمت با بست یا سمیع
که دهی دولت و حشمت با عزیزان فقیر
که بروی دشمنان دین زنی شمشیر و تیر
به درت افتاده ام خوار و پریشان وزهیر
یا علی مشکل کشا دست من افتاده گیر

لافتی لاسیف در شان تو میگوید ملک
یا رسول الله تو داری شرکت ان از مک
ای تراب پای تو افتاده بالای فلک
چون حسابم از غمان در سی و رب الشک
یا علی مشکل کشا دست من افتاده گیر

شیر یزدان شاه مردانت بحق آمد لقب
یا رسول الله هستی یار در اصل و نسب
کوی جود و علم بروی از دو عالم در حسب
طرزی افغان غلامت میکشد رنج و تعب
یا علی مشکل کشا دست من افتاده گیر

شان قدرت کس نمیداند بجز پروردگار
غالبی بر هر که باشد در مصاف کارزار
تو گلی صد برگ و باشد مصطفی چون نوبهار
این نواز بی نوائی با تو گویم چون هزار
یا علی مشکل کشا دست من افتاده گیر

یا علی شیر خدا بر هر که باشد عاور
با محمد مصطفی در نسل اعدا یاور
برتر از عالم نزدی قدر پیش داور
با تو گویم اینکه روشنتر ز مهر خاور

یا علی


یا علی مشکل کشا دست من افتاده گیر
یا علی یا مصطفی دادت خطاب بو تراب شد نسیم انکه هستی بعد باد و نار و آب
جبهه سای تو صبح و شام ساید افتاب طرزی کوید هر زمان پیش تو با صد عجز و تاب
یا علی مشکل کشا دست من افتاده گیر
نا در شهر علومت خواند از جان مصطفی بر شد از دروازه علم تو عالم نا ســـما
انچه خوبیها که میبایست دادت کبریا یک نظر کن بر من مسکین زار بیــــنوا
یا علی مشکل کشا دست من افتاده گیر
یا علی یا مصطفایت ساخت موج قائمه کشت از اغاز کار نیک پی تا خاتمه
بر محمود اسمان بــــستون فــــاتمه طرزی می ارد شفیع پیشت حـسین وفـاطمه
یا علی مشکل کشا دست من افتاده گیر
نا در انزابت محمد مصطفی عمامه دا د همچو عمر و کافری از تیغ تو از پا فتاد
زین شجاعت آسمانت سر بزیر پا نهاد میزند طرزی ز جور چرخ پشت دا و وا د
یا علی مشکل کشا دست من افتاده گیر
یا لوای مصطفی در خیبرت آمد بدست پنجه زد بر تو برسم قلعه خیبر شکست
زیر پایت خاک ره باشد همه بالا و پست در جهان امید من بالطف عامت هستم ست
یا علی مشکل کشا دست من افتاده گیر
معجزات از سینه ات مصطفی شد برنجوم با خبر کشتی ز راز چرخ و اطوار نجوم
کی ترا یاری دهد ابلیس سحس و نفس شوم رفت از دستم ز خواری گشته رسم رسوم
یا علی مشکل کشا دست من افتاده گیر
دیده ام یا روشنی از خاک درگاه تو یافت شام تاریکم صفا از عارض ماه تو یافت
نور شمع معرفت از قلب اگاه تو یافت طرزی این دولت زیاد گاه درگا تو یافت


یا علی مشکل کشا دست من افتاده گیر
ترجیع مخمس در منقبت شاه ولایت کرم الله وجهه
از فضل و جود بر همه عالم تو کاملی در فهم دانش ار مد د عقل عاقلی
در بزم کائنات تو چون شمع محفلی در دادن مراد کسان سخت مایلی
بکشا گره ز کار من ای مرتضی علی
ساید جبین بپای تو هر صبح آفتاب حکمت برد چو خاک بجان بارها در آب
تعداد وصف تست برون از حد حساب از ناله حزین من زار رو متاب
بکشا گره ز کار من ای مرتضی علی
ای جوهر مقدس ذی حیان پاک ساید فلک زیر غش پای تار روکا ک
گردد ز پاس شرع تو می خون بطع تاک هر شب رسد فغان من از درد تا سماک
بکشا گره ز کار من ای مرتضی علی
جاریست حکم تو بسر حرف کاف و نون ادراک ذات تست احد خرد برون
از بهر سقف چرخ بود قامتت ستون در دست درد و غم شده ام عاجز و زبون
بکشا گره ز کار من ای مرتضی علی
بر داشت چونکه کاتب قدرت مجال قلم بعد از نبی بنام تو زد خامه اش رقم
نقش جهان نماست ضمیرت بچام جم بیش تو داد داورم از جای غم
بکشا گره ز کار من ای مرتضی علی
چون ذوالفقار تیز برون آری از نیام بر دشمن تو صبح شود تا تر ز شام
آن طالبی که میکشی از چرخ انتقام این عقده میکند بمدت بعد از سلام
بکشا گره ز کار من ای مرتضی علی
هر عقده که بود گره باخت شاد هر بامرا ور اکف جودت مراد داد

لطف


لطف تو دست بر جگر خستگان نهد
مردم زغم بدرکمت از دست چرخ داد

بکشا گره زکار من ای مرتضی علی

در هر مصاف چونکه بگیری بکف سنان
از پشت کهکشان گذرد خون دشمنان

شیر خداست نام تو در پیش انس و جان
بعد از دعا کنم بدرت اینچنین فغان

بکشا گره زکار من ای مرتضی علی

در علم وجود چون تو ز مادر کسی نزاد
کس داد تیغ جرأت مردی چو تو نداد

چرخ برین جو خاک براه تو رو نهاد
بر بوی رحمت تو نیاید نسیم بیاد

بکشا گره زکار من ای مرتضی علی

یکتای گوهری و صدف آمدت بکف
چون تو دری ببخش ندید است یک صدف

خود گوهری و جوهر ذات حقت بکف
دستیم گیر ورنه ز غم میشوم تلف

بکشا گره زکار من مرتضی علی

طاقی ز مردمی و ترا مثل و جفت نیست
کس را بفضل و جود و کمال تو گفت نیست

مهر تو شدن بجهان کار مفت نیست
بر بستر تو ز اتش غم جای خفت نیست

بکشا گره زکار من ای مرتضی علی

فریاد بار هم رسد هر شب با سمان
در نار غم چو شمع مرا سوزد استخوان

طرزی بناله گویدت ای روح انس و جان
با ناب سوز سینه و با چشم خونفشان

بکشا گره زکار من ای مرتضی علی

ترجیع مخمس در منقبت مظهر العجائب اسد الله الغالب

در هر دو کون نیست مثل تو هیچکس
هر چند هر طرف نگرانم ز پیش و پس

عالم به پیش همت تو چون پر مگس
هر دم با این ترانه کنم ناله چون جرس

یا مرتضی علی تو بفریاد من برس


از قدر رتبه تو گذشت ارسر سما
ختم است بر تو سلسله جمله اولیا
در بزم انس داده ترا راه کبریا
در زیر بار غصه و غم شد قدم دو تا
یا مرتضی علی تو بفریاد من برس
از بس دراز دست فتاد است همت
چرخ فلک چو گوی برد چنگ قدرتم
غم چون کمان عدد شده از شصت محنتم
سایم ز مجر چرخ بدر خاک دولتم
یا مرتضی علی تو بفریاد من برس
ای بو تراب مثل تو در خاک نایبست
روشن چو روی تو بخدا آفتابست
کردن شبیہ چرخ بان ناصوابست
چون من کسی بانش حیرت کبابست
یا مرتضی علی تو بفریاد من برس
از چنگ همت در خیر کشا د یافت
مفتی چرخ از در تو اجتهاد یافت
حقت ز عصمت تو صفا و سداد یافت
هر نامراد از در لطفت مراد یافت
یا مرتضی علی تو بفریاد من برس
در جنگ دشمنان اسد الله غالبی
در اصل ذات مظهر صنع خرامبی
ہر فعل نیک و خلق حسن را تو طالبی
مشکل کشای رنج کشان نوا نبی
یا مرتضی علی تو بفریاد من برس
عزم تو از نیام چو شمشیر کین کشید
زنگ ثبات معنی جرات بدل خرید
دشمن ز سهم نو چو خدنگ از کمان پرید
دست ستم ز ظلم گریبان من درید
یا مرتضی علی تو بفریاد من برس
شمشیرت رخنه گر کشور فرنگ
سویت کراست زهره که بند بروز جنگ
از وزن قدرتت دل کوه پر زسنگ
پیش تو این ترانه نوازم بساز چنگ
یا مرتضی علی تو بفریاد من برس
قم


عزم تو هر کجا که برحمت قدم نهد
اول قدم بتاج کی و تخت جم نهد
بر پای است هر برین دودش خم نهد
چونخم بسیه زخم زند داغ هم نهد
یا مرتضی علی تو بفریاد من برس

وصف ترا چسان کنم ای شاه انس و جان
قاصر بود زبان من از شرح این بیان
مدح تو ناید از من مسکین ناتوان
پس رو بهم بخاک کنم از حیب فغان
یا مرتضی علی تو بفریاد من برس

چرخ برین به پیش تو از ذره کمتر است
از ممکنات ذات تو از چرخ برتر است
هر جا تو ا خدای جهان یار و یاور است
از سوز درد بستر و بالینم اخگر است
یا مرتضی علی تو بفریاد من برس

طازی بر آستان تو فریاد میکند
از جور چرخ پیش تو بیداد میکند
که گریه کاه ناله گهی داد میکند
با این ترانه خاطر خود شاد میکند
یا مرتضی علی تو بفریاد من برس
ترجیع مخمس در منقبت اسدالله الغالب مظهر العجائب علیه السلام

مثل تو یا علی بجهان نیست در سخا
نأد علی بهیچ تو افتاد بر ملا
وصف ترا به پیش خدا گفت مصطفی
می آورم بدرگت از عجز التجا
از کار بسته ام گره ای مرتضی کشا

بست و کشاد کار غریبان بدست تست
تیر مراد گوشه نشینان بشست تست
سرهای سروران جهان جمل پست تست
گوید جنین بناله دل از شکست تست
از کار بسته ام گره ای مرتضی کشا

ای انکه ماه بندی و در نشیب
وی از برای درد دل خستگان طبیب
هستی محب در گه محبوب هم حبیب
سرگشته ام از انکه منم سیکس و غریب


از کار بسته ام گره ای مرتضی کشا

ای پادشاه انسر و ملک ای شیر بحق
یکدانه گوهری تو و عالم بود صدف
از لطف مصطفی چه بذات خدا بحق
دستم بگیر در نه زغم میشوم تلف

از کار بسته ام گره ای مرتضی کشا

هر جا کند چو عزم تو آهنگ ترکتاز
چرخ فلک بچنگ نمائی چوکوی باز
هستی برای احمد محمود چون ایاز
طرزی بچنگ پای تو گوید بصد نیاز

از کار بسته ام گره ای مرتضی کشا

امرت روان بهش بر روز بر سنین
حکمت روان بمهر و مه و چرخ چارمین
بر جان پاک تو ز خدا باد آفرین
گویم چو چنگ پیش تو با نغمه تحسین

از کار بسته ام گره ای مرتضی کشا

تیغ تو هر کجا که نهد پای در میان
نم خانه کمان کشد از خون دشمنان
زائع گمان خورد چو همانمغز استخوان
صد ترکش از چرخ کشم چون بافغان

از کار بسته ام گره ای مرتضی کشا

اسمت طلسم گنج معانی و رازهاست
روز مصاف خصم دم تیغ از دهاست
ادراک تفردات تو بیرون عقل ماست
در پرده با تو هر رگ جانم باین نواست

از کار بسته ام گره ای مرتضی کشا

کس ناامید از در جودت نرفته است
چون من کسی بمدح تو حرفی نگفته است
طرزی که خود بوصف تو دُردانه سفته است
بنگر بحال او که شب و غم نخفته است

از کار بسته ام گره ای مرتضی کشا

در راه مصطفی زده تا از جان قدم
بس سرکشان که خسته تیغ تو در عدم
باشد دلیل پاکی تو زادن حرم
چون نای این نوا کشم از سینه دمبدم

اذکار


از کار بسته ام گره ای مرتضی کشا

ای شیر حق بنخل امید هم قسم
با مهر مشرق مشرقین ارض و سما میدهم قسم

با مصطفی و آل عبا میدهم قسم
با علم و فضل و صدق و صفا میدهم قسم

از کار بسته ام گره ای مرتضی کشا

طرازی ز دامنت نکشم دست التجا
با تیغ اگر ز شانه کنی دست من جدا

بیگانه گشته است بمن یار و آشنا
هیچم هنوز عکس در آئینه روز ما

از کار بسته ام گره ای مرتضی کشا

ترجیع مخمس در منقبت علی ابن ابیطالب کرم الله وجهه

ایسکو بدولت نظر خاص کبریاست
یا مرتضی علی دلت آئینه صفاست

نقد دو کون یک سر موی ترا بها است
بهبر نشستمت زهمین صفحه صداست

مشکل کشا بغیر علی در جهان کجاست

در کعبه زاده و بمسجد شدی شهید
مثل تو جان پاک بعالم کو که دید

پروردگار بنده بچون تو کم افرید
کروبیان بعرشن بین این ندا کنند

مشکل کشا بغیر علی در جهان کجاست

ناروز حشر وصف ترا گر کنم بیان
هر روز تازه تر سخن آرد برون زبان

با مشتری عطار دفتی آسمان
و صفت بخط نسق رقم میکند بیان

مشکل کشا بغیر علی در جهان کجاست

پیداست علم باطنت از رونق کلام
دانی رموز سر غیب را تمام

صدر تو علم گنج رسولست و السلام
و صفت چوجبرئیل چنین گفت ای امام

مشکل کشا بغیر علی در جهان کجاست

روشن بین چه رخشان قناده و مراتب
خضر ای چراغ برک درشت کیا است


۵۸۳
خورشید مه چو سایه به پشت و پناه است
طرزی بگو که قاضی چرخ هم گواه است
مشکل کشا بغیر علی در جهان کجاست
چون از نیام تیغ دو پیکر برون کشی
اول سر زنی و بدر از ممر بکشی
گر طعن و بغض از دل پرکینه برکشی
چون این سخن ز من بشنوی خود برکشی
مشکل کشا بغیر علی در جهان کجاست
هر کس که دوستدار رسول خدا بود
باید ز جان محبّ علیّ مرتضی بود
خود مصطفی ز آل علی کی جدا بود
داند یقین کسی که ز اهل صفا بود
مشکل کشا بغیر علی در جهان کجاست
وصف علی بیان کلام خدا بود
در روی دشمنان سپه مصطفی بود
مثل علی بگو دگری کی کجا بود
در دشت و در شریعت و معمار بینوا بود
مشکل کشا بغیر علی در جهان کجاست
بیشک که بی نبی و علی نیست هیچکس
یا مرتضی علی تو بطیف یاد من برس
با همت تو چرخ بود چون پر مگس
و حش و طیور و جن و پری گوید هر نفس
مشکل کشا بغیر علی در جهان کجاست
شخص خیال چون تو ندید است در خمیر
بی شبهه نیست در دو جهانت کسی نظیر
نادان بود چو طفل به پیش تو عقل پیر
گوید سپهر و زهره و کیوان ماه تیر
مشکل کشا بغیر علی در جهان کجاست
طرزی بذیل دامن لطفت ز دست است
خود امن تو میدهم از دست هرچه هست
در دست تست کار جهان را گشاد و بست
دیشب دل از ترانه این نغمه مست مست
مشکل کشا بغیر علی در جهان کجاست
در مرثیه سید الشهدا امام حسین رضی الله عنه فرمود
بداشت


۵۸۵

بدشت کرب و بلا چون شهید صاحب دین مرا بال علی دشمنی چرخ بعین شد
برنج سپهر برا نکرد سپید روی زمین ز رنگ خون شفق سرخ جیب چرخ برین شد
حسین کشته چو از تیغ ظلم شمر لعین شد
زمین بلرزه در آمد سپهر خم گردید ز غصه پیرہن ماہ آفتاب درید
ملک بسمه در افتاد نعره در شش کشید خلیل در آدم و حوا ز غم بخاک طپید
حسین کشته چو از تیغ ظلم شمر لعین شد
مید استلم این بار گشت طاقت چرخ دوید موزه سر اسکے ز غرہ بسلخ
بهم جبش جهان گشت زهد شمر دریغ کشید ندوه وحوش و طیور و مور و ملخ
حسین کشته چو از تیغ ظلم شمر لعین شد
گرفت غصه رخ آفتاب گشت سیاه کشید حلقه ماتم ز هاله عارض ماہ
چو مرد یک بنظر شب و گشت روز نگاه خیال شود و نما شد برون ز طبع کیا
حسین کشته چو از تیغ ظلم شمر لعین شد
نشست غنچه بخون تا مگر بصورت کل زبیخ کند دو گیسوی خویش را سنبل
بجای موج رود رود خون ز ساحل و پل بجای خنده لب شیشه میزند قلقل
حسین کشته چو از تیغ ظلم شمر لعین شد
صدای ماتمیان چون بکو شہ ماہ رسید میان خون شفق ما قد خمیدہ طپید
ز هول رنگ ز رخسار آفتاب پرید فلک بتیغ سحر سینه تا بناف درید
حسین کشته چو از تیغ ظلم شمر لعین شد
طپید بر آتش سیارہ سپهر سپند گرفت مشتری جامه و سحاک فکند
صدای نوحه ناهید شد ز چرخ بلند فگندہ کا کشان در گلوی چرخ کمند
حسین کشته چو از تیغ ظلم شمر لعین شد


حسین ابن علی چون بردی خاک فتاد ملک بنزد خدا داد زور ازین بیداد
شهید فاطمه در نزد مصطفی فریاد رسول گفت که نفرین به نسل اهل زیاد
حسین کشته چو از تیغ ظلم شمر لعین شد
رسید نعره این قصه چون بگوش فلک فتاد شور و فغان در میان ملک ملک
فلک ز دهشت این فتنه اوفتاد از تک سچاک زخم سحر ریخت آفتاب نمک
حسین کشته چو از تیغ ظلم شمر لعین شد
خدای نا خوش و شد مصطفی بحال نزار علی و فاطمه ازین قوم بد شدند آزار
زمانه زشتی این فعل را کند اقرار جهان پدید است انیجین اطوار
حسین کشته چو از تیغ ظلم شمر لعین شد
بجای آب رود رود خون ز چشم فرات فتاد شور ازین فتنه در تمام جهات
ز اضطراب با مکان نماند رنگ ثبات بهایهای کسن در گریه چوب سنگ و نبات
حسین کشته چو از تیغ ظلم شمر لعین شد
بناله طرزی ازین درد پیش حق دایم شین قهر درم همچو نقش در خاتم
بجای اشک دمادم چشم افشان نم تهی مباد لب از اه سرد و بد و ز غم
حسین کشته چو از تیغ ظلم شمر لعین شد
ترجیع مخمس در تعریف شیخ عبدالقادر جیلانی
قدرت فکنده بر زیر لا مکان سیر جز یاد حق نماند تر ا هیچ در ضمیر
در هر دو کون نیست ترا شبه و بی نظیر هم غوث و قطب و سید و مخدوم دستگیر
دستم بگیر زانکه توئی پیر دستگیر
در جان و در دل تو بجز کرد کار نیست اندر جهاد نسن چو تو شهسوار نیست
در هر دو کون چون تو یکی مرد کار نیست چون من فتاده بهمه روزگار نیست
دستم


دستم بگیر زانکه توئی پیر دستگیر
نار و نمود حسن تو را کس ندیده حال چشم قدیم بچشم ندیده چنین جمال
شد دیده بکمال خرد محو آن کمال در دست غم خم شده باریک چون هلال
دستم بگیر زانکه توئی پیر دستگیر
کس باز دار مثل تو در اهل پار نیست با ما ز سر تو بدر بی نیاز نیست
گیرنده تر ز چنگ تو یک چنگ باز نیست در مار غم چومن دگری در گداز نیست
دستم بگیر زانکه توئی پیر دستگیر
اولی نشان با سخت میدهد نشان باشد نشان رو تو اسرار بی نشان
سر الهی بود ازلت عیان در زیر کوه غم شده ام خیره داستان
دستم بگیر زانکه توئی پیر دستگیر
نوریش نیا و از رخ نور و شینی گرفت نبض از در تو شانه که او غنی گرفت
از نفس شوم پاس تو کبر ومنی گرفت نفس و هوا و از همن دشمنی گرفت
دستم بگیر زانکه توئی پیر دستگیر
باکس نگیر گیره بدست من حزین از شر نفس و دشمنی دشمنان کین
کردم زبهر نام سرا نقش بر نگین چون سایه ام فلک زده از چرخ بر زمین
دستم بگیر زانکه توئی پیر دستگیر
جز درگه تو هیچ طرف وی دگر نیست بی آستان لطف توام تکیه گاه نیست
غیر از در تو دز دو جهانم پناه نیست از بس بخوهم ناله بلب راه آه نیست
دستم بگیر زانکه توئی پیر دستگیر
لطفت ببخشد او بمن نا مراد داد دست مدام عقده کار مرا کشاد
پشت از دشمنان بتوانم که کرد یاد دارم ز دست خویش پیش تو داد داد


۵۸۸
دستم بگیر زانکه توئی پیر دستگیر
از دست دشمنان کنم پیش تو فغان
سودم زدست خویش کشد مایه زیان
باشد گدای درگه تو سلطنت نشان
رحمی بکن بحال من زار ناتوان
دستم بگیر زانکه توئی پیر دستگیر
یا پیر دستگیر رسان مطلبم بکف
تیر مراد من بنشان بر رخ هدف
کروند سعی در کوشش من ای بحکم شیف
پرگوهر مراد کنم دست چون صدف
دستم بگیر زانکه توئی پیر دستگیر
طرزی بدر که تور اخلاص رو نهاد
با ناخن کرم گره ام را بده کشاد
غیر از تو نیست کس که بطرزی دید مراد
ای پیر دستگیر به پیش تو داد داد
دستم بگیر زانکه توئی پیر دستگیر
ترجیع مخمس در توصیف شیخ عبدالقادر جیلانی قدس سره
هر که بوسید بکف پای ترا باستین
همچو خورشید ازورفت شب انتی بوس
چون عذار تو کلی نیست باین زینت وفرین
سرو گلزار نبی گلین باغ حسنین
دستگیر دو جهان حضرت غوث الثقلین
پیر پیران بد و عالم نبود مثل توکس
خلعت قرب بو د راست به بالای تو بس
روز و شب میکنم از هجر تو افغان چوجرس
دست من گیر بفرما د من زار برس
دستگیر دو جهان حضرت غوث الثقلین
شه بغداد توئی نور دو چشم زهرا
برقع از رخ بکش ای عارض خودت بنما
دست من گیر که از درد فتادم از پا
دستگیری نبود چون تو بعالم بکدا
دستگیر دو جهان حضرت غوث الثقلین
بسته الفت تو مومن وکافر باشد
روشن از نقش قدم دشت بیابان دریا
دیگری


دیگری کی شود زقت در برابر با شد
هست سر خاک درت تاج مرا سر باشم
دستگیر دو جهان حضرت غوث الثقلین
سخت آمد زمیان تاب و توانم بر بود
بی نشانی نشان تو نشانم بر بود
جان من برد هوای تو تو انم بر بود
غم و اندوه وبلا آمد و جانم بر بود
دستگیر دو جهان حضرت غوث الثقلین
گر باب بنده نگا رم زره لطف نگا
گم شدم از ره مقصد تو بمن راه نما
من کجا و بر دراست رسیدن کجا
تو بمن راه نمائی که توئی شمع هدا
دستگیر دو جهان حضرت غوث الثقلین
میر پیران شه جیلان زمدد دستم گیر
سوده برخاک درت جبھہ چه شاه و چه وزیر
تو براری من زار حزین خسرده کیسہ
میکنم عذر به پیش تو دعذرم بپذیر
دستگیر دو جهان حضرت غوث الثقلین
غفلت ازیاد توام کردسیه روی سفید
شد فراموش یادت بر هم شد امید
توبہ کردم که نگردم زتو غافل جاوید
لطف کن لطف کہ تا بر خورم از ساخته صید
دستگیر دو جهان حضرت غوث الثقلین
بی نشانت نشان پیش نشان تو هدف
خود ولایت بتوشد ختم پس از شاه نجف
همان پای کرم نه کہ نیم ساخت تلف
عالمی از کرمت کنج گھر برده بکف
دستگیر دو جهان حضرت غوث الثقلین
نیست نشان تو در آئینہ کون ومکان
بی نشانی زنشانت نہ پد بسپچ نشان
مو بمو بر تور پیشالی من مست عیان
بزبان وصف ترا کس نتوان کرد بیان
دستگیر دو جهان حضرت غوث الثقلین
شمع آسائی غم بر جگر م ریخت شرر
ہست چون مار مرا سینه پر از خون جگر


بی سبب خلق زند بر جکرم نیش ضرر
پیر پیران به بانم تو ازین شورش و شر
دستگیر دوجهان حضرت غوث الثقلین

خیر لطفت که بود ما که بجر دوستم
انقدر بیستم از غم که بگویم بستم
انقدر رشته صفت تارنفس بگسستم
که زصد جا چو خم زلف بتان بشکستم
دستگیر دوجهان حضرت غوث الثقلین

مدد از لطف تو طرزی حزین میخواهد
از تو خواهد نه ازان و نه ازین میخواهد
نقش مطلب بکف خود چو نگین میخواهد
از تو صد مطلب دیگر نه همین میخواهد
دستگیر دوجهان حضرت غوث الثقلین

ترجیع مخمس در تعریف پیر پیران محی الدین گیلانی قدس سره

نفس سرکش همچو سگ باشد ترافرمانپذیر
شهوت و حرص و غضب افتاده در چنگ اسیر
اینچنین گوید بمدحت اسمان ماه و منیر
سید و مخدوم و درویشی و مسکین وفقیر
یا محی الدین جیلانی مدد کن دستگیر

شد محی الدین ترا محبوب سبحانی لقب
غوث نامندت و کس در بزرگ نامجیک غرب
عالمی دارند با من دشمنی خیر سلب
گبرو سنم را که تا چون کل بیابم از طرب
یا محی الدین جیلانی مدد کن دستگیر

دستگیری چو تو در عالم ندیدم هیچکس
سینه ام از ناله شد صد چاک مانند جرس
لشکر غم صف زده برگرد من از پیش و پس
پیر پیران بگنس اخر بفریادم برس
یا محی الدین جیلانی مدد کن دستگیر

از درت سید عالمی پیر پیران کی نرفت
دست خالی از برت ای پیر پیران کی نرفت
وز عطا و بخششت محروم و حیران کی نرفت
ناامید از پیش تو ای شاه جیلان کی نرفت
یا محی الدین جیلانی مدد کن دستگیر

بنم


چشم رحمت باز کن بر من که نومید هم کجای
پیش با بی مهجورم از هر کسی دو جائی

مایم
یا محیی الدین جیلانی مدد کن دستگیر

میر پیران شاہ جیلان بر دو عالم پادشایت
ساز ناساز جهان با ساز من دمسازی

بہر صید مطلبم دست تصرف باز کن
عزم در انجام دارم از کرم آغاز کن

یا محیی الدین جیلانی مدد کن دستگیر

در جهان مشکل کشای چو تو دیگر کس نبود
را مقصد مکمر بازار رحمت عامت نمود

هر گره مشکلی را ناخن لطفت کشود
یک گره از تار کارم نیز میباید شود

یا محیی الدین جیلانی مدد کن دستگیر

بہر لطفت یا محی الدین ندارم یاوری
نیست در درگاه حق همچو تو دیگر غادر

دستگیری کن بکارم چوتو پیری پسیر
دستگیری دو عالم نیست مشلت دیگر

یا محیی الدین جیلانی مدد کن دستگیر

میکم زاری برت یا غوث الاعظم دستگیر
از ته دل میکنم پیش تو افغان ونفیر

نوجوانی رفت و هستم ناتوان زار و پیر
میر پیران از برای مصطفی دستم بگیر

یا محیی الدین جیلانی مدد کن دستگیر

بر دت سر مرمن و هندو و کافر می نهد
ہر عر پیش تو رخ خورشید خاور می نهد

بر کف پایت شہان سر جای افسر می نهد
روی زاری بر درت طرزی مکرر می نهد

یا محیی الدین جیلانی مدد کن دستگیر

ترجیع مخمس در توصیف قطب ربانی محبوب سبحانی قدس سره

از دیو او حرس دمکد هر لحظه را هم میزند
غیر از تو کس را کی سزد گر نفس شومم دای

نفس بدم چون دیو و د در دره دلم میرو
حکم تو هر کس میدهد دستت بهر جا میبرد


۵۹۲
محبوب سبحانی مدد یا شاه جیلانی مدد
از دست نفس شوم به پیش تو آوردم پناه از شرم زشتی گناه رویم چو شب باشد سیاه
جز در که عالی تو جائی نمی یا بیم راه غافل مرا نفس و هوا هر لحظه اندازد بچاه
محبوب سبحانی مدد یا شاه جیلانی مدد
هردم بیاد روی تو از خود روم چون بوی گل از حسرت لعل لبت خونین دلم چون جام مل
باشد براه سین غم قدم خمیده تر ز پل افگنده اندر گردنم نفس و هوا زنجیر و غل
محبوب سبحانی مدد یا شاه جیلانی مدد
غرقاب بحر حیرتم ز اندیشه فکر خطا هردم خیالات عبث سرگشته میدارد مرا
کاهی چو خاکم بر زمین کاهی چو گردم بر هوا یا غوث الاعظم دستگیر از دست افتادم ز پا
محبوب سبحانی مدد یا شاه جیلانی مدد
نی یاور و یاری بود تار و بکار ما کشد نی ناخن مشکل کشا تا عقده من واکند
نی عاقل و دانا بود تا دیده ام بینا کند جز تو که باشد در جهان تا دستگیر ما کند
محبوب سبحانی مدد یا شاه جیلانی مدد
هردم رود دل از هوس که بر هوا که بر زمین که شهرت باسم زند صد نقش و شادون بکمین
از خجلت شرم گنه من رخ کشم در آستین تا چند گردم اینچنان تا چند باشم اینچنین
محبوب سبحانی مدد یا شاه جیلانی مدد
سوزد دماغ از بوی گل از بسکه را هم زد بچوس از سرکشی نفس و هوا نارد که خیر و فین کس
از نار آز و حرص و کذ سوزد دل ناباب نفس زین دشمنان نند حوش تو نا که چون بکس
محبوب سبحانی مدد یا شاه جیلانی مدد
من خود بخود را ساختم این داد بخت بد بمن نقاش قدرت از ازل این نقطه زد در دکمن
بگذشتم از دنیای دون زین تخم گو بارد بمن خواهم ز تو در بندگی تا دل بمن یارد بمن
محبوب


محبوب سبحانی مد د یا شاه جیلانی مدد
جز یاد رویت هر چه هست از جان و دل بگذاشته‌ام من تار فکر وقت بر چرخه جان رشتام
جز روی تو بر ماسوا دامان غفلت هشته‌ام در راه حق حب تراچون دانه در دل کشته‌ام
محبوب سبحانی مدد یا شاه جیلانی مدد
هر چند زاری میکنم یاری نمی بینم زکس از راه نفسم میرود در جانم اندازد هوس
از غم دل بیمار دام صد چاک شد همچون قفس شب تا سحر دارم فغان یک دم فریادم برس
محبوب سبحانی مدد یا شاه جیلانی مدد
یا غوث قطب پادشا و یا شیخ یا مولای من بیشک محی الدین توئی کن رحم بر آوای من
عالم هم پر شور شد از ناله رسوای من عیبم بپوشان از کرم بر عیب من بینای من
محبوب سبحانی مدد یا شاه جیلانی مدد
طرز مسکین حزین پیش تو افغان میکند سرما به سود و فغان بر گریه مآوان میکند
دل را پریشانی غم از خود پریشان میکند در سینه شور ناله ام طرح نیستان میکند
محبوب سبحانی مد د یا شاه جیلانی مدد

ترجیع مخمس در تعریف پیر پیران غوث محی الدین عبد القادر جیلا
هر دو عالم گشته در بند ولایتی اسیر دست لطفت را ز کار عاجز خود وا بگیر
در همه پیران نداری شه به مانند و نظیر سید و مخدوم درویشی و مسکین و فقیر
عاجز و درمانده ام یا پیر پیران دستگیر
دستگیری کن من یا شاه جیلانی مدد مانده ام در چاه غم ای ماه کنعانی مدد
گرگ نفسم میدردای شیر یزدانی مدد یا شاه جیلانی مدد محبوب سبحانی مدد
عاجز و درمانده ام یا پیر پیران دستگیر
عاجز و درمانده ام بی یارم و بی غمگسار از جفای چرخ افتاده در تار کار


میکنم زاری بدرگاه تو ای عالی تبار
دستگیری کن تو پایم را ز لای غم برآر
عاجز و درمانده ام یا پیر پیران دست گیر
با تن چون کاه زیر بار غم افتاده ام
در میان مار غم همچون الف ستاده ام
از هجوم درد حسرت من دل از کف داده‌ام
بر درت چون سایه رو از عاجزی بنهاده‌ام
عاجز و درمانده ام یا پیر پیران دست گیر
بیکس و بی یار و بی غمخوار و حیران مانده‌ام
از دماغ آشفتگی در خود پریشان مانده‌ام
من به سودمایه در سودای نقصان مانده‌ام
نقد جنس مالم و در دست تاوان مانده‌ام
عاجز و درمانده ام یا پیر پیران دست گیر
جز درت اوی امید ای شاه جیلانی کجا
دستگیر جو نتوا ای محبوب سبحانی کجا
در همه دیوانگان چون من بیابانی کجا
غیر من در دیگری زین سان پریشانی کجا
عاجز و درمانده ام یا پیر پیران دست گیر
من بغیر لطف تو یاری نمیخواهم ز کس
روی عالم گر و نیکی بر دل من چون عسس
شد دلم صد چاک از فریاد مانند جرس
یک نفس ای شاه جیلانی بفریادم برس
عاجز و درمانده ام یا پیر پیران دست گیر
کی شود محکم بجز لطف تو کار سست من
کس نباید دست جز تو بر گشاد و بست من
تا دکن مطلب نیاید بر نشان انگشت من
سخت حیرانم بگیر ای شاه جیلان دست من
عاجز و درمانده ام یا پیر پیران دست گیر
التجا بر هر که بردم او مرا افگند دور
دامن هر کس گرفتم او بجا گم زد چو مور
بر رخ هر کس گشادم چشم چشم کرد کور
بر در لطفت پناه آورده ام با صد غرور
عاجز و درمانده ام یا پیر پیران دست گیر
بر درت از صدق عزیزی وی جان نهاده
نقد جان این شگ پایٹ وان نهاده
از بخت


از جهت لغت مغز جان نهاده است
در رتبت سر آشکارا و نهان نهاده است
عاجز و درمانده ام با پیر پیران دست گیر
مخمساست
ای آنکه توئی واقف اسرار نهانها
تسبیح تو گویند همه بسته زبانها
جان یافته از مرحمت روح و روانها
ای لال ز اوصاف تو پیوسته زبانها
در خامه چوشق مانده زحمد تو بیانها
ای گشته ز انوار تو روشن دل تاریک
راهیست ترا با همه کز زشت و گرانیک
هستی همه جا با همه سو از همه نزدیک
آثار تو ظاهر بهمه کون و مکان لیک
از تو نتوان یافت نشانی بمکانها
هر سال شجر را تو دهی خلعت خضرا
هر روز ز لطف توضیا یافته بیضا
هر شام کنی طره شب را تو مطرا
ای از تو عیان ظاهر و باطن ز تو پیدا
وی مظهر صنع تو عیانها و نهانها
انی که نداری بجهان هیچ مکانی
در کنه صفاتت نرسد و هم و گمانی
گرچه نبود قابل حمد تو بیانی
خاموش ز ذکر تو نیم هیچ زمانی
هر موی مرا هست بیاد تو بیانها
در شب همه شب با دل اندوه قرینم
تخم گلی از معرفت دوست نچیدم
چندانکه باین خاطر اندوه حزینم
کردم طلب وصل تو گردید یقینم
کز و هم و در ادراک تو و امانده گمانها
در آتش جانسوز تمنای تو یا رب
از خون جگر ساغر جان گشته لبالب
پروانه صفت مانده و دل در هجر تو در تب
اندر طلب وصل تو چون شمع همه شب
در آتش دلشد همه سوخته جانها


امید اگر از اهل تمیزی و یقینی در راه طلب لحظه از پایت
شادی جهان برغم جانان مگزینی طرزی اگر از دیده انصاف ببینی
آب رخ صدرنگ بهارند خزانها
مخمس
کسی که خورده بدل تیر آرزوی ترا ز دست می ندهد یاد ماه روی ترا
بجشم ایکه بجان میخرند بوی ترا بکوشر شانه که گفت است موی ترا
که میکشد بکگر زلف مشکبوی ترا
ز خون برات مرا همچو غنچه ساغر دل ز بوستان جهانم همین بود حاصل
من از کجا و دم خنجر نوای قاتل بیاد آب دم تیغت ار شوم بسمل
بگلنار ما بگذارد آب جوی ترا
چو چنگ قامت من شد بیا در زلف توخم مشبک است مرا سینه از خدنگ ستم
نه همچوشمع زند شعله از دلم هردم شرر برون زند دل سنگ پیچندار غم
اگر بسنگ کنم شکوه های خوی ترا
بیاد ابروی تو هر که شب خیال زند بخونش بالد و پابرسر هلال زند
زبان ذرة بخاموشی این مقال زند رحشم نرگس شهلا نگاه بال زند
سیاغ آرد اگر باد خاک کوی ترا
ز چشم مست تو اهو همیبر مدنی نی ز خجلت تو قد سرو میحهد فی لی
شکر بجای خط از لعل تو دمدنی نبات از رک یاقوت میچکد نی نی
ازین زیاده بود شهد گفتگوی ترا
ستم زنیکه کند با من جفا پاره چگو د بحال دلم خون چشم بنماره
من از کجا و تماشایت ای ستمکاره رخ تو آب شود از خیال نظاره
همان


چسان بخواب توان دید ماه روی ترا
قدم خمیده زغم همچو قامت چنگست
دلم بسان دهان تو در برم تنگست
پیش عارض زیبات لاله بیرنگست
ز غنچه زنگ پریدن چو بخند آهنگست
اگر نسیم بگلشن رسانده بوی ترا
چو در چمن قد سردت ز جای برخیزد
ز شرم سر دروان همچو بید میلرزد
ز بسکه حلقه زلف تو مشک می بیزد
زدیده جای نگه مشک سوده میریزد
چو بنیم آن خم زلفین مشکبوی ترا
چو چشم رحم بما بجانب خس
چوخار تا بتوانی بگیر دامن کس
زناله تا نکنم سینه چاک همچو جرس
چو رفت دل ز نظر اشک رفتم از پس
فغان که برد زکف ساغر و سبوی ترا
ز بهر کار فرو بسته جهان طرزی
زدیده اشک بیفشان بهر زمان طرزی
سرشک سرخ چه ریزی زدیده گان طرزی
بپیش مرد مک چشم مردمان طرزی
بیا و داد ده چشم نو آبروی ترا

مخمس
ز فکر لعل میگون تو شد جان تن مینا
ملی از باده رنگین فیشود پیراهن مینا
دلم از ضعف گوید این سخن در شین مینا
عصائی تا نباشد در کخم از گردن مینا
چو سایه بر نمیخیزم زجا از دامن مینا
بیاد آن بت کافر بخود ز نار میبالم
بسان غنچه پیش عارضش گلزار میبالم
ز ناز چشم سیاهش کیهان از ار میبالم
دلم بس نازک فرآن سنگدل کهسار میبال
سلامت سخت میلرزد در نجا بر تن مینا
بشک مژده ارم چو با دام از خدنگ غم
خمیده قامتی دارم بیا در الف حم درجم


ز اوضاع جهان هردم قرین ناله و آهم
بجرم ما غم و عشرت بس آمیخته با هم
لب جاست خندان انما در شیون مینا

دو چشم خون فشان من که اشک ار دید مینارد
مگر بر زعفران زار رخ من لاله میکارد
زبان چنگ مطرب هر زمان این ناله بیدارد
ببزم بیخودیهای تو ساقی عالمی دارد
بحیرت ماندن ساغر زپا افتادن مینا

به پیش چشم مستش کیجهان میخانه میورزد
وزان لبهای میگون باده در پیمانه میورزد
نه زاهد زانش دل سبحه صد دانه میسوزد
دل و هوش و قرار و عقل و دین دیوانه میسوزد
چو گردد کلبه ام پرنور شمع روشن مینا

شمشیر جفا صدد ار اگر میسازد تراه بس
چو جوهر صد گره خونست اندر حنجر قاتل
چو نقش پای خود کن بسوی عجز تمایل
مکن گردنکشی تا گردی ایمن از شکست ایدل
که از روز تکبر سنگ باشد مسکن مینا

دل من یک نمکز ازست مهری زان لب خندان
بخود چون مار می پیچد بیاد طره پیچان
لب ساغر بحرف خامشی میگوید یم پنهان
نشاید بیخبر بودن ز افسون کاری مستان
که می را چون پری جا داده در پیرهن مینا

درین حیرتسرا از دشمنی اندیشه کن طرز
بهر دل از برای دوستی صد ریشه کن طرز
درین کهسار اخر عبرتی از میشه کن طرز
درشتی گر همیخواهی درشتی پیشه کن طرز
که باشد طبع نازک در شکستن دشمن مینا
محسن بر غزل تلخ همدانی

جائیکه کنم وصف من آن تنگدهانرا
از شوق چو گل غنچه درد جامه جانرا
گویم بفغان در چمن آن سرو روانرا
فصل گل روی تو جوان ساخت جهانرا
حسن تو ازین باغ ببردن کرد خزانرا

هر چند


هر چند که جبر نقد دل جان میبرد زلف
نقد دل مارا بفلوسی نخرد زلف
از خوبی او گرچه ز عنبر گذرد زلف
بر سبزه نو خیز خطت می نگرد زلف
زان سان که بسحرت نکرد پیر جوانرا
تا آهوی چشم سیهت دیده بدید
از دیده من مردمک دیده رمید
رخسار تو پیر امن گل بدر یده
مژگان تو خنجر برخ ماه کشید
ابروت زده بر سر خورشید گیانرا
خوبان بشکست دل ما سنگ نگیرید
وز دست رقیبان می گلرنگ بگیرید
شمشیر جفا اینهمه در جنگ بگیرید
بر طاقت ما کار چنین تنگ مگیرید
ای جوش مکر ان تنگ مپسند میانرا
ای کل چکنی ناز برخسار خود آخر
اندیشه کن از عاقبت کار خود آخر
بلبل چه زنی لاف بگفتار خود آخر
خاموشی پروانه کند کار خود آخر
ای شمع میندیش نگہدار زبانرا
ترکان نگاه تو زبس سنگدلانند
از ابرو و مژگان تو با تیر و کمانند
هر چند که آشوب دل افت جانند
چشمان تو ترک دل عاشق نتوانند
باشد گران کار بوناده کشانرا
هر چند که آن شوخ ستمکاره جفا جوست
طرزمی شکایت کش لب که نه نیکوست
هر نیک و بدی را که ببینی همه از اوست
پیش که بری شکوه کلیم از ستم دوست
از مرگ نماند چوکشی دو کسانرا
مخمس بر غزل بیدل کشه
ای شیخ طراوت سر حلقه دام بلا
هر دو عالم همچو من در پیر گنجش مبتلا
تا نوایهای دل از بیخودی زد این نوا
ای خیال قامت آه ضعیفانرا عصا


۶۰۰
بر رخت منظرار باء العرش از جوش صفا
عکس حسنش هر کجا در دیده ام جا میکند در نظر هر قطره اشکم چو شش صهبا میکند
مردمک در دیده ام این نکته انشا میکند رنگ خالت سرمه در چشم تماشا میکند
میدهد گرد خطت آئینۀ دل را جلا
ای کچو کان خم زلف تو سرتا پیچ و کو دل ز زلفت حال دل خواهد که گوید مو بمو
در حضورت بسکه محوم نیست تاب گفتگو همچو ائینه بهزارت چشم حیران روبرو
همچو کاکل یکجهان جمع پریشان را بخدا
پش رویت از عرق گلزار میشوید ورق طفل اشکم حرف رنگینی دید کل در سبق
ای جمالت نوبهار مبدع انوار حق از صفای عارضت جان میجکد کا در غرق
وز شگفت طره ات دل میدهد جای صفا
نذر مژگان تو کردم این دل صد پاره را چشم مستت تا کی ازار د من بیچاره را
حیرت دلها با یما گوید آن مه پاره را گر جمالت عام سازد رخصت نظاره را
مردمک در دیدها پیش از نگه کیرد هوا
هر کجا ماه جمالت سرز روزن میکشد سیل تاریکی بکنج شمع روشن میکند
جفت ابرویت زطاق چرخ گردن میکند تیغ مژگانت بآب ناز دامن میکند
چشم مخمورت ز خون پاک می بندد حنا
ماه من گر از طلسم پرده گردی بیحجاب میشود از خجلت در ذره پنهان آفتاب
هر زمان در تاب و تب میکوید ای مه آفتاب هر کجا شوق تماشایت براندازد نقاب
کیست کرد و قطره بر هم زدن صبر از ما
دل چو بسمل میطپد امروز در آغوش غم سینه من نوبهار لاله دارد از الم
تا کی آموزی بچشمت بی نیازی ایصنم قامت ابرویت از بار تغافل کشته خم

نا طرد


۶۰۱
مانده زلف سرکشت را نزنید و لهاد و تا
دارم از هر تار زلفت یک ابد عمر دراز | ریشه تا باغ ازل قدت رساند از روی ناز
از طپیدن تا لبت این غنچها دارد بساز | بسته بر بال اسیرت نامه پرواز ناز
خفته در خون شهیدت جوش گلزار بقا
خال اگر بر عارضت از خود نمائی دم زند | چون تبسهای گندم راه بر آدم زند
بسته هم از خند با این نقش بر خاتم زند | لعل خاموشت کر از موج تبسم دم زند
غنچه سازد در چمن پیراهن از خجلت قبا
تا کبودم دیده دیدم بسته نام و سنجم | زان سبب طرزی بجایت شیرین میکنم
این زمان چون طوطی از متن خود می تنجم | عمر باشد در هوایت بال علوی میرنجم
تا کجا پرواز گیرد بیدل از دست دعا
مخمس بر غزل بیدل گشته
شده گفتگویی که حسرت کسی چو طفلان سخن درا | هوای لاله کنم نفس منعان تا ناله چو من درا
بهار معنی برنگ و بوچو گلاب غنچه دهن درا | شگفت اگر ببوت کشد که بسیر شهر دیمن درا
تو ز غنچه کم نه میدۀ در دل گشا بچمن درا
چو سرشک دشمن آبرو ز پیوستم همیشه خون بجو | هوای ریشه آرزو بد و بدلی همه سو بمو
به نسیم هر طرفی بپو چو صبا روی بچه کو بکو | پی نافهای رسیده بو همه در حمت جستجو
کجال حلقه زلف او کره خورد بختی درا
ز تری نشسته این گلی تو چو خاک مرده ساسان | زفسردن این همه کاملی چو ره فتاده منزلی
بخوان پر اگر عافلی ز صفای زنگ کل و | بکدام ائینه مائی که ز فرصت اینهمه غافلی
تو نگاه دیده نمی مزه واکن بخن درا
ز ازل جهان بد نوشد من پای تو عدد شد | دم پیر با صمد نو شد سر چکر حصار حسد


که حجاب دل حبقه تو شد تن خاکی تو سد تو شد
نفس تو دام و دد تو شد هوس تو نیک و بد تو شد
که درین جنون بلد تو شد که باین رباط کهن درا
بدرون سینه با صفا زجمال ائینه رو نما
بجهار گلش نه عناصرین زبیا د رخش جدا
زحجاب غنچه دل بر اکشای گوش بکن صدا
ز سروش عالم کبریا همه وقت میرسداین نبا
که بخلوت او ب و فادر ا ز برون شدن درا
زده موج با طلیش کی بختر راستی برامد
همه زیر می زنم و جمی بخیال خاطر بیجمی
نفس جو قطره نسیم می چو حباب کی نکند
جو هوای هستی مبهمی بنمائی زود ام ستمی
کره حباب شبنمی کشا و در دل من درا
بجگر خدنگ تو خورده ام زغم فراق تو سپرده ام
بتو حال دل شمرده ام بچه منا کرده ام
چه ارجه ناله فسرده ام بنظر مرو نفرده ام
غم انتظار تو برده ام ره خیال تو مرده ام
قدمی بپرسش من کشا نفسی در جان بدن درا
مکر چو طره ی مبن نفس سیاه دار و هیچکس
که جهان دو جو برک دن کوهیر توندا د بس
رسد هم بکوش دل از جرس که بشده ادام بستر
بدرای بیدل از ین هوس کر از اینطرف کنده هوس
تو بعزت از همه سوپوش زکی بکوی بت بدین درا
مخمس برغزل بیدل
بمزار جلوه بوی کل نمود رنگ بهار ما
زکنار سنگ شررفشان کشود دیده شراره
زہوس بجیب هوا نرو کف دست گزبار ما
همه عمر ما بقدح زدیم و رفت رنج خمار ما
چه قیامتی که نمیری زکنار ما بکنار ما
شده ام جو نکهت کل بهوای صبح جدا
زخیال رنگ کل عذار نفس جو بنجه ام جدا
همه کردوی چو ساز جا برسی بکرد غبارها
چقد ر ز خجلت مدعا زده ایم براثر بقا
که جو رنگ دامن خاک هم نگرفت عن غبار ما
نخی


لشکر ناتوان رسیده تابه سرزبان زغبار سرمه بی نشان شده کردستی احیان
حوصله هی نبوده همراش رمیده میرمرغان چو غبار ناله پنهان زدیم کا می بامتحان
کز خود گذشتن باشد هزار کوچه دو چارا
زچه هر نفس بره هوا می خام د یک هوسرا نداشتی در باسن زن بسز د انکه تو آب کز
هوای سیر بار کل زچه هر سحر چو صباوز دل ناتوان کجا برد الم تر و د عاجزی
که پوچه سرقدم اوفتد بهزار ابله کارا
هزار جلوه پرفشان بهار خنده زند کلست بطو دستی بخیر و زه بان شیشه پر دکست
بکمال شاهد امتحان کشود دیده تغافلت سواد نسخه نیستی بر سید رنگ تا ملت
قلی سنجک سیاه زن مکین خط غبارا
بساحل پر شرار کل مکث در یدی چمن مین چو هلال رخ شفق کن کشای غنچه به بهترن
زبهارباغ و کل چمن بگذار زرنگ و بوکمن صف نمک و لبم شکن می جوشش کل زیبرین
ببار دامن یار زن حنایی مست نگارا
توبک مد خار سدنه سجا ک چین بدار سد نه شور مانک در ارسد نه سنجاشی نه نوار سد
نددت نمک خار سدنه قدم بهایی دو تا رسد نه بیداستی حیا رسدنه بدستگاه دعا رسد
چه شود بیست پار سد کف دست آبله دارا
به نشان خنده انشان زدیم حرف تکلمی برهوز سر از ان بیان گرفته در دست غنمی
بمعان فرصت بی نشان دم اه تاملی رکاب عشرت پرفشان زدیم دست نظلمی
بغبار سر و دار ز و کشیده دامن یارا
نفس هم کن کنم نم طپش کنار شکستی لب زخم داغ دل خودم کل لاله زار شکستی
دم صاف طرزی سر خوشم طرب بهار شکستی چمن طبعیت بیاد لم ادب ابیار شکستی
زودست ساز و رنگ و بو دباغ غنچه بهارا


مخمس برغزل بیدل
چه هجوم نشئه معنوی که دمیده از دل سنگ ما چو بهار موج صفای دل شده صرف رنگش
همه خون اشک پری چکد ز جبین شور زنگ ما سخیال چشم که میزند قدح جنون دل تنگ ما
که هزار میکده میدود برکاب خنک لنگ ما

کل رنگ مامی فنا شود سر و برک غنچه چمن خا بهار غنچه زنگ بو شوم اشنا بچو مست ها
سر پیچ و تاب کناکیم شده است تا بعت  مخضر د زاویه عدم زده ایم پرده بعات
که ز دست نفس کسی نمدار د اثر سنگ ما

رخ باغ در دی بهار کل همه در ست رنگ  سخیال نشه بوی کل زده است بخیه سنبلے
که هوای قطع تعلقیم بسته تا رسن بدل شکسته ازین چمن زده ایم بال کد خنک
که شتاب کرمه خون شود زنصد کرده رنگ ما

چو شرار دور پی شور دشر تو کس ندیده بجز ضرو چونہال بی بر کم ثمر نخورد ز ساخ و کس ثمر
دل شیشه دلعالم زشتی ز کینه یکدکر بفسون من بخیه رشک شیشه دلان کدر
شخون بخواب پری سبز رفسانهای بنک ما

دل زار عاجز ما توان تو بر ته نه بدستان توئی اصل نسحه کن فکان ثمہ در بقدلی شان
ز چه مائی تو باین آن و بقدر وعزت و بعدان که پری ز هر دو جهان گران شد خاک رست جنون حا
سکپر زانهه این زمان تر از وآمد بنک ما

ز هجوم ضعف اثر ب شد بانش ک بره ده ستم جکر ز شور فغان من د سد چو سرمه کوش کس
چو زرنک شیشه بصد المکند نوا دل حمن جرس ز دل ضمر ده سالمه برید اب نفس
برید ناخن معلب ازکره برشیه جنگ ما

ز تو سر نفس تفت رد چه دوی بمه چوخرد و تہی برون قدرت بحد مقام صفر و درم
چه ترانه سازی نیک با چه فسون رنگ دولا چه فسانه ازل وابد چه امل طرازی عرض دکم

باہمی از


۶۱۵
بهزار سلسله میبکشد سرطره تو زچنگ ما
بهار گلشن خنگ و تر نه نهال دیدم و نی ثمر همه جاست از پی همدگرلب پرنفیر و دم شرر
دم سرد آه نفس سحردم گرم ناله پرشرر نفس عرو رجون اثر ز زبان جرات ماتست
مژبشکنی ره نظر پراکر دی بنجک ما
هوای باغ و بهار جان گل نفس نه خودشده فشان چونکاه رفته ام از میان اثری مرنشود عیان
کنجمن چوبوی گل خزان مطلب طرزی نشان که رکرد بدل ناتوان دل نازکت نشود گران
که روز باد نو خود بخود چورس برانجه زنگ ما
مخمس
زلف خم بجز ستم دلی چون شانه خود را بصحرای جنون سرداده ام دیوانه خودرا
دلم کوید بزاری و برد جانانه خود را به از سرسه کردی برکس مستانه خودرا
کنی تاریک تاکی خانه میخانه خود را
زفیض عشق شد چون شمع روشن باغ یکویم زفیض باد پو شد مسجدم از داغ ما سورم
زفیض خودی سرشار بد مست مخمورم زفیض کرییه شبدری بکف هروقت انکوم
بسان تک نازم کر یه مستانه خودرا
چوبوی گل ازان با مسجدم هرلحظه آمیزم که شاید همچو رنگ رفته زین گلزار بگریزم
زغربال مژه لخت دل از بحر میبیزم بزم وصلم هم خون جکر از دیده میریزم
که چون کل با کنم رنگین لب پیمانه خودرا
بجر درد کرد خویش چون دولاب میکر دم زجوش آه زد چون موج در کر داب یم
کهی سیماب کاهی شعله کاهی آب میکردم برای مطلب انقدر عتاب میکردم
که در راه تمنا دامه کردم دانه خود را
چوزلف تابدار از بس دوش چهره پیچیدم چو تارطره از بس پیش او اشفته پیچیدم


چو كعبه بسكه برد در رهش نياب أوميدم چو كاكل بسكه بركرد سرش سر كشته كرديدم
زوحشت آم كردم عاقبت جانه خودرا
دلم فرياد سان در جوي خون ميتيد غلطيد بجاي اشك لخت لخت دل در بر مي غلطيد
بيا وكش تبانه جان از خود برون غلطيد دل از ذوق شهادت هر نفس در موج خون غلطيد
اشارت كن بمسلم نركش مستانه خود را
چو نكهت ميرومم خود ازان بيرحمانه بر دوش كه با باد صبا خود را رسانم تاسر كويش
بسان دود مجمر رخش بر باد كمبويش بدور ماه رویش واله شد بر حلقه مویش
بشمعش سوختم آخر پر پروانه خود را
براه بخيه ما دل سوي مهركاه نجف آمد كهم بر كوهر شهوار چون حبيب صدف آمد
مبال اشك تيز ناله من بر هدف آمد زفيض كريه طرزي كوير مقصد بكف آمد
بحر اشك اثر بافتم در دانه خود را
مخمس
چو سرشكات ره هستي قدمي كزار و بي تاب همه آب همچو عرق بران بمقصدت رهياب
تو بسال موج شكست زن كهر محيط إن طلب بحصول مقصد عاقبت نه دليل جوي نه عصا طلب
توز اشك اين همه كم نه قدمي ز التجا طلب
زپي مراد هواي دل بكذر زحرص و هوا بهل تو مباشر نقطه دال دل نزوي حبه دانه در ككل
نخوري فريب بت جكل نشوي زهمت خود خجل ز مراد عالم آب وكل بدر خنو ن دان كسكل
اثر اجابت منفعل زشكسته دست دعا طلب
بكذرز الفت جسم و جان بطلب نشان بي نشان بجھان مرقع رزجهان نخوري فريب زآسمان
چه بود عيان چه بود نهان تو بهيچ ده پي نشان كجا است صدر و چهاستان بكذشه تو ازين اوان
چو نكا حسرت اين مكان بچھو ز در بقا طلب

چو دهمان


چو طفلان چه چسبی بهرکس در هوای لعب و پر
بحال زبونتری مجو شعله سر هوای

تو کو کوره مجاری چو هوای شیم خود تر
ز سپهر گرجه کدری تو همان بسایه برابر

بعلاج سفله خود سری نمی از جبین حباب

رسد بطبع ملولی که شوی ز جمله جهان غنی
کمال گر چه بکغنی تو به شیخ پرکنی

مقدام دتن سخنی زچه بامعرفت فلک زنی
ز هوای کهنه سرستی همه راه ست خرد

توددون منصب ایمنی ز پزشک نه حباب

بسراغ هستی جون شرر جو نفس ز هم کشای پر
زنمود خود تو نمی خبر که برون کشی رسپهر

کشای جانب حمد ونظر تو دولت ره افسون
بفسانه نفس انقدر مفروش ایهمه کرد وخر

چو غبار انجمن بحر نفسی شمار و مجاب

رخ یار غنچه چین ما نگهداشت عقل نه دین ما
چه کشی کمان تو بکمین ما بشکار جان حزین ما

گل باغ خلد برین ما لب لعل و نقش نگین ما
کف پای معجزه شیرین ما بخیال کرده کمین ما

بلی از روی حسین ما ز چراغ رنگ حجاب

هوای صحبت این وآن بسی باغ بهار جان
تو بسنگ زار چودی کران که برنگذر شده زمان

تو راز هستی خود عیان که بهار گل کندت خزان
شده رمز جلوه بی نشان بغبار آئینت نهان

نفسي بصيقل امتحان بردار زمیان حباب

چو ود چو طرزی ادسا کنی نکو نمی کنی حیا کنی
نه بروز خواب نه شب کنی بکو شمع سوی به کنی

نه سخن باصل و نسب کنی نه بکس ثنایت کنی
چه پوش انکه ترک سخت سفین بحق کب

ز حقیقت آنچه طلب کنی بطرق بیدل ا...

من به غزل حافظ

عذار هوشت ار صد وصف پیر دست
قد چو سرو تو خوشتر زمو موز دست

چو رسم کینه چومست جگر جونیست
ز گریه مردم چشم نشته در خونست


ببین که در طلبت حال مردمان چونست

بغزه رخنه کعکدی اگر چه در دینم
فدای لعل لبت باد جان شیرینم

نوازشت برقیب ای نگار می بینم
چگونه شاد شود اندرون غمگینم

باختیار که از اختیار بیرونست

نه شور عشق بجان دل من افتاد است
بهر که روز ازل قسمتی خدا د ا د است

شرار عارض عذرا بوالق افتاد است
حکایت لب شیرین بکام فرها دوست

شکنج طره لیلی مقام مجنو نست

ز بهر دیدن رخساره هما یو نت
بکوه و دشت رود عاشقان مفتونت

بهر کجا که رود عاشق جگر خو نت
بیا د لعل لب و چشم مست میکونت

ز جام جم می لعلی که میخورم خونست

بگو بدختررز از من این زمان ساقی
که موسم طرب آمد شو بمان ساقی

ز چنگ و نی بچکنی هر زمان بیان سا
ز دور باده بجان راحتی رسان سا

که رنج خاطرم از جور دور کردونست

چو باری ناله بسیار میکند حافظ
ز بهر دیدن دلدار میکند حافظ

نه ز عقل خواهش دیدار میکند حافظ
ز بیخودی طلب یار میکند حافظ

چو مفلسی که طلبکار گنج قارونست

مخمس بر غزل حافظ

ز فرقت تو مرا خون د دیدگان جاریست
بیا بیا که مرا غمزه کار خونخواریست

خموش بودن با پیش کن بکار
بنال بلبل اگر بامت سر باریست

که ما دو عاشق زار یم و کار ما زار

بمن مکوی حدیثی که غیر جام و سبوست
که میل خاطر من سوی باده نابست


۶۰۹
چو مار غمزده پیچد بنفشه اندر پوست در ان چمن که نسیمی وزد ز طره دوست
چه جای مفرحدن ماغبای ما ماریت
بجور یار دل زار من چه ازاری که هیچ منفعتی نیست در دل ازاری
بکنجکاوی قد خود سرم تو مگذار بر استان تو مشکل توان رسید اری
عروج بر فلک دلبری بدشوار است
زمستی من بیدل نه باده و جام است که هر چه هست لعل لب دلار است
زطره هاشم زلفت هزار جا دام است خیال زلف تو پختن نه کار هر خام است
که زیر سلسله رفتن طریق عیاریست
دلا ز ناوک بیداد آن پری مکریز اگرچه بر سرت آرد هزار رستاخیز
سخن ز توبه مکن هیچ آب دیده مریز بسته اند در توبه حالیا بر خیز
که نوبه وقت گل از عاشقی نوبیکار است
خوش آن شبی که برخ خود بیات بالیدم زشوق روی تو چون گل بپوش بالیدم
بکام دل همه شب بوسه از لبت چیدم سحر کرشمه وصلت بخواب میدیدم
زهی مراتب خوابی که به زبیدار است
گذر ز دهر دغا بر در کهن حافظ بگیر دامن ان سرو مار بن حافظ
بنوش باش چوطنزی مکن سخن حافظ دیشب ناله میاد ار ختم کن حافظ
که رستگاری جاوید در کم ازار است
ایضا مخمس بر غزل جود کفته
در غمت میگد دلم ناله و فریاد کند رخنه اندر جگر بیضه فولاد کند
دل صد پاره زغم این سخن ایجاد کند نرگس مست تو چون دست ببیداد کند
یک مژه کار دو صد خنجر فولاد کند


سد گره از خم زلف تو بکارم افتاد
ترک چشمت بدلم ناوک بیداد کشاد
دل مدام تو همین نکته مرا داد بیاد
سخت میرنجم و جفاجوت بمن ان صیاد

ترسم از راه ستم نا گهح ازاد کند

کس چو دل در خم جانانه بریدن شمع
دیگری بیخودی مستانه نگرید بجر شمع
بر مرار دل پروانه نگریمد بجز شمع
کس بسوز دل پروانه نگرید جز شمع

خیر شبر من که فغان بر سر فریاد کند

سرسر کار جهان حمله چوبی بنیاد است
خرم انکس که زشادی و غمش ازاد است
طپش بال نفس را همه این فریاد است
زندگی چون بحقیقت نگری بر باد است

خاک بر فرق کسی کو طمع از باد کند

گوش کن گر همه فریاد جرس باشد بس
چشم رحمت کشا گر همه خس باشد بس
وام در راه دلت تار نفس باشد بس
جای استی بجهان کنج قفس باشد بس

مرغ دل زان بهوس خانه صیاد کند

شده در کفر و و زلف سیرت بانجی
گرد سندی خطت کشته مسلمان مچی
نه همین غم شده اندر دل این حیران جمیع
استخوان گشته کدورت کم یاران جمیع

که مکدر شود انکس که مرا یاد کند

بر دلم جور زمان تیر ستم فشاند
ہم ز بیداد بجان ناوک غم بنشاند
نیست یاری که ز دل دردو الم بشناند
نیست اهی که کسی اتش غم بنشاند

نیست خاکی که کسی بر سر خود باد کند

ای عزیزان سخن دوست قدم کردن و چون
که برون از لب حجو در سخنت جور کنون
غنچه سان جان دل صد پاره نسازم حون
نقد بار از کف طرر اکنون بیرون

رو بایران عراق و ری بغداد کند

طرز


۶۱۱
مخمس بغزل کلیم گفته
هر که ز من آن نوش لب لعل خندان بگذرد
بیمردم چشم ترم ارگر به طوفان بگذرد
در عشق او از جسم من سهلست گر جان بگذرد
دل را کی آن طاقت بود کز لعل جانان بگذرد
با بیکجان لب تشنگی از آب حیوان بگذرد
در عشقت ای شیرین دهان هر چند فریاد دم زد
از حسرت لعل لبت جان دادم و شاد دم زد
از ذوق در دام غمت من خود بیفتادم فرو
هجر ترا من بد بخود هر گز نمیدادم فرو
آتش به خود دراکند چون نیستان بگذرد
از بس زتاب عشق تو بر خویشتن پیچیده ام
برآتش رخساره ات چون موی آتش دیده ام
از بسکه در خون جگر مانند گل غلطیده ام
هر کس که بیند حال من داند که هجران دیده ام
ار بی قرابی ظاهر است آنجا که طوفان بگذرد
از بس مژگان ریختم در گلستان خون جگر
هر خار دیوار چمن دارد گل رنگین ببر
از حال چشم خون فشان ابدال چه میپرسی خبر
مینو سر شکم در کنار از بسکه ریز چشم تر
گر بشنوی زامان من آب از گریبان بگذرد
از آتش لعل لبت دل در برم بگداخته
و ان نرگس مستت محمود کشور جان تاخته
بی فری دل هر نفس با آه و افغان ساخته
هر موی بر اعضای من گو کو زبان افراخته
هر گه که در دل یاد آن سرو خرامان بگذرد
گفتم چودیدم آن قن کین است چاه رو در رو
دل گفت ما را سوی او بنمای راه پر رو
در شام زلفش کرده ام زان چاه رو یے
خواهم شب روز نوی خورشید ماه رو
کین تیره روز بهار در شبها هجران بگذرد
از بس بیاد آن دهن باروز با هم گفتگو
فریاد وافغان میکنم مانند چنگم مو بمو
با بند ای شیرین دهان کوئ که حال دل نکو
از حال دل اگه نیم لیک اینقدر دانم که تو


هر که بخاطر گذری اشکم ندامان نگذرد
طرزی لای شاه دین من رهبر خود میکنم
وز مدحتش آفاق را فرما نبر خود میکنم
مهرش انیس خاطر غم پرور خود میکنم
خاکدر شاه جهان تاج سر خود میکنم
تا فرق بخت من کیم از اوج کیوان بگذرد
مخمس برغزل میرزا صائب
دان آب سینه کر محم چو شب ما میشود
اشک نارنگین بست در دیده صهبا میشود
چون قلم کریے کرد و چاک کے پا میشود
دل بدشمن چون ملائم شد مصفا میشود
سنگ با آتش چو نرمی کرد مینا میشود
عارضت اخگر نگردد لاله زار انداخته
پیش رخسار تو رنگ از شرم گلها باخته
خویشتن داکو به پیرنگی دل پرداخته
خود نمائی کار ما را در گره انداخته
قطره چون برداشت سر از خویش میا میشود
چنگ میگوید بگوش شنا ما در خروش
در حضور محتسب بیداری را سر هوش
هم انرا پد مدار و باده از پیمانه نوش
جرم مادر پای رحمت را نمی ارد بجوش
صاف کرد و سیر حین داخل در با میشود
کل گریبان میدرد پیش توای غنچه دهن
لولو میریچد زان لب بهنگام سخن
سرو در قدس ری هر زمان تا نله گوید چمن
چون رود بیرون باغ آن یوسف گل میرن
گل مدامن پرش دست زلیخا میشود
چشم مستش پرده ناموس زاہد را درید
محتسب از پیش لعلت باده گلگون کشید
سینه صد پاره دارد با خود این گفت شنید
شیشه پا چید امشب طاق محمود شد اسید
گر فید سنگی از نو میدی تماشا میشود
هر نگاه چشم مستش موجب صدافت است
خوشنگاهان جهان یارب عجائب اریحات


۶۱۴
مفلس بی باده بودن جان غمت است
با خیال یار صحبت احسن صحبت هاست
میرم غیرت بران عاشق که تنها میشود
تاب خورد و شتران زلف میاد می کند
غنچه دل ساز طرزی خن از کل می کند
عاقل خوابی بیا دار تا در کند
حساب زاندیشه آن زلف کاکل می کند
فکر حوان بسیار در دل ماند سودا میشود
مخمس بر غزل حافظ گفته
هر که سر خاک ره خسرو بغداد کند
بیکان از دو جهان خاطرشاد کند
دل بناهنده خود این سخن ایجاد کند
کلک شکین تو روزی که رقم یاد کند
ببرد اجر دو صد بنده که ازاد کند
پیر مران که براهش دویدم روی نیاز
لطف حق صد در رحمت بشکشو دو باز
همچو مجنون کنم این مرض بصد سوز و گداز
یارب اندردل آن خسرو شیرین انداز
که برحمت گذری بر سر فرهاد کند
غوث الاعظم که گل باغ رسول مدنیست
نور از شمع حسینی چراغ حتی است
واقف سر کمال تو خدا و مدعی است
کو بہراک تو از مدحت باستغنی است
دست مشاطه چه با حسن خداد کند
شاه شاهان نظری کن بمن خوار و کدا
که سرم ذره از خاک درت نیست جدا
در شب فرقت از خار توامی بدر د
قاصد حضرت سلمی که سلامت بادا
چه شود کر بسلامی دل ما شاد کند
در سر شوق رخ تو جانب بغداد بدم
بیخودی امد و خود را همه از یادم برد
پیش از ین کرچه محبت دل ناشادم مرد
حالیا عشوه عشق تو ز بنیادی بود
تا دکر فکر حکیمانه چه بنیاد کند


غزل ۶۰
خواری از درد و غم و غصه و محنت بکشند
وز بلای دو جهان خاطر شادت بدهند
گر براه شه بغداد گذارت بدهند
امتحان کن که بسی جام مرادت بدهند
گر غزالی بومر ا لطف تو آباد کند
سرو طنازی بر و خسرو بغداد اندا
ز آتش عشق رخش نل چو یکی شمع گداز
تا که این نکته سرائی بد و صد محمو د بسا
ره ببردیم بمقصود خود اندر شیراز
خرم از ور که حافظ ره بغداد کند

مخمس
چه شود که این دل ناتوان نفسی ز جیب سحر کشد
گل حسرتی بنظر زند سر عبرتی ز پر کشد
چو نسیم بخت پریشان دم عبرتی زجگر کشد
بکدام فرصت ازین چمن بکر فضولی اثر کشد
شبیخون عمر خضر زنم که نفس شراب سحر کشد
چو صدف براز دل پر هوس نشکن وهم درین قفس
تو بگیر دامن خار و خس کندز رطب ثمر مگس
نشوی بشهد هوس کسی رسی بمسجد محتر
نشد انکه از دل گرم کس قفلی کشدم هوس
بطپم در آینه چون نفس که ز خوبم نمر کشد
رنگ و زنگ بهار گل چو عرق تازه گلایم
بنهاده افسر خجل بسر هم نظاره نمایم
نکشیده آتش سوختن ز جگر شراره نمایم
گرفته گردنه آسمان سر راه هرزه درایم
کرم تامل نقش پا مژه به پیش نظر کشد
چه دوی بیهوده هر طرف بسرابی حاصلی زاب
تو قبای زیب نفس مده بهوای پارس بی طناب
بدار کشمکش هوس بنشین بکوشه عزلت
دل آرمیده بخون بکش بتلاش سبحه
که فلک پنبه کوهرت نکند رحلت اگر کشد
ز کتاب دانش انس و جان بشنو تو وصف سخن عیان
که زبان من است و بحربیه وان بحقیقت محش آن
تو بید بخت کشادبان که سر و د میل ا کح دان
بلب فصیح و فا بیان بحدیث کین کنی بان
سحر است


سمت خطی اگر کشی به ترازوی که لنگر کشد
منرش ای غرور از سپهر تو خطوط حرص بهم منشکر نمود سری ای جنون بمطواف چرخ کنیم
تو براکت ستم ای نفس چه زروی صفحه بر آیم نپسندی ای فلک انقدر خلل بطبیعت وخیم
که چو موج آب ببار غم هم انفعال کهر کشد
کشا درین عاجزان در راحتی بکشا و دل ورق بیاض شکستگان ننوشت خط سواد دل
نفس بهار سحر جبین نکشود غنچه ز داد دل بحدیقه که شهید او کشد انتظار مراد دل
چو سحر نفس دمد از کفن که شکوفه شجر کشد
ببار کش بارا و بخیال غنچه نشسته ام بخیالش از دو جهان بحبس قفس سینه بسته ام
هوای غنچه رنگ بونفس سحر گسسته ام بنظر می دانه درین چمن بخیال بسته شکسته ام
بنشینم انقدر در رهت که قدم با بله سرکشد
دل پاکن خاطر ما بصفا ز شمیم باد صبا طلب تو قبول خاطر مرد و زن ز طرار طره وفا طلب
بکمار طرزی سرکران عرق فنی جام صفا طلب سر و برگ همت میکشی ز دماغ بیدل ما طلب
که چو شمع از همه عضو خود قدح افریده و در کشد
مخمس
بحریم حرمت ما زا و دل هوا بکجا رسد بتهرنگ شیشه اگر رسم نرسد که دل بنو ارسد
جوکه پر سر زبیخودی بغبار کر فنا رسد بطراز دامن ناز او چه زخاکساری ما رسد
نزد آن مزه به بلندی که زکرو سر مژه ها رسد
نفس بسته عنان من نفس شمرده نفس نزد بره تامل بیش و کم بصد ا چوسر حرس نزد
پرو بال هرزه پریده غم زشکت پر بقفس نزد نمک و ناز هرزه دویدغم در انفعال چوسر نزد
محیط میرسدم شنا عرق اگر بکجا رسد
هوای سیر بهار کل مژه بهوس شکته ام دل غنچه چوغنچه درین چمن بهزار ریشه بسته ام


۶۱۶

ز خیال عشرت تک کل چو کلاب کته شده ام
بخار تنگی این قفس چو بهار غنچه نشته ام
پرسی چکنم از بغل همه کربصن بعبار سد

بفلاک اگر چه بوار ومردم شور ساز جنون کنا
بر زمین اگر چه خط کشد چو غبار رنک شان کنا
نرسد بدامن با زا و کف دست بخت زبون من
بقبول آن کف نازبین که کند شفاعت آن کنا
در صبر میزنم انقدر که بهار رنگ خار سد

سرشکوه را بکه واکتم که کسم نمانده زبی کسی
بجه روی پیش فر روم که پس است کار من از
بفلک شوم بپو ا پوم ز هجوم حسرت نا رسی
دل طپید کجا برد غم تنگدستی و سس
مژه برهم آورم از حیا که برنکی بتبار سد

زبهار گلشن کبر با نشوی چو بخت کل جدا
ز صفای سینه با صفا چو جمال اینه رو نما
چوتو خواهی ای دل بیوا چورسی بکلشن مدعا
کذرزخاصیت سحا که سحاب مزرعه وفا
بفتادکی شکند عصار که فتاده بعصا سد

بصفای ائینه قدم بسرو چوٹالی عدم
بجبین لوح د قلم بسواد حیرت نوشتی
بجمال خالق بشین کم کمال فیض حت کریم
بگشا دست کرم فشم که درین میانه چه ستم
نرسد به همت بستکی ز در کجائی نکار سد

سبها رستی بی نشان ز نظر جو بوی کلم نهان
شده ام بدرکش روان سیم سحر بارین
که چو سنگ در قسام از میان چکرده ورطه نهان
ز خمار فرصت بر نشان نه بهاردایم ونه خران
همه جاست نشه بشرط آن که و ما غبا تو تھا

نه بکل رسیده بهار با بپا فرو شده خار ما
نفشرده پنجه نکار مایشر ا د دید ه چار ما
نه وجود حامی قرار مانه عدم رسیده بکار ما
نه زمین بساط غبار مانه فلک دلیل بکار ما
بغبار کرد نفس کسی بکجا رسد که مارسد

زنن ای نسیم سحر کہان بسان مبل نغمه زن
که زبوی بخت کل شنو سخنان طرزی سخن
لبياد


که بیاد او شده در نظر همه باغ لاله و نسترن
سر رشته طرب آبهاس بها رسیر مدار چمن
تو خیال بیدل اگر کنی ز تو بگذرد سحرا هند
مخمس
شدانکه از دل هوس نفسی شکسته برون کند
شد انکه صفر فزون عدد غنا فزوده فزون کند
شد انکه برگ مروه همان سر نشتر یی دم خون کند
شد انکه شعله وحشتی بدل شرره جنون کند
بزمین دم فلک دم چه جنون کنم که فسون کند
بخيال طرز نگاه او شده پر ز سرمه كنار من
بخیال خنده لعل او گهر فروشده تار من
بخیال شوخی رنگ و زده بجویش بها ر کن
بخيال گردش چشم او می تصرف بہار من
که ز دور اگر نظری کنی شره کار بو قلمون کند
ز جهان بحجر تعب مطلب تو عیش و مجوطه آب
شده شمع در شه تا ر و شب ده اطراف مشب
لب تامل ای چو طب مدارین ترا نذیر اب
بفسانه هوس طرب تهی از خودیم بران اب
چه د مر ز صنعت صفر یی بکرانیکه ناله فزون کند
بهای بیع توام بجان چو غبار سر به مقاوان
ز خدنگ از دهی بان طبم کر ونفر فغان
ب تم سینه خونچگان دل خون کند ابریمان
ز جراحت دل ناتوان بخیال تو ندید نشان
که مباد آن کف نازنین برو پس سایه و خون کند
بفنون و روز از دل عدد کی شمار اجل
تو گذار ان نتوان بهل نگذرد دلت زال بال
زخیال پیچ نفس گسل ہوس طلا ز آب و گل
بچنين بيولى دست و دل صنایع الم محمل
که سردی اگر کشی دم بهزار خانه ستون کند
بتو شق سعی جنون چو ددی چو پشه مکر کر
پری اگر همه چون شکنی اره چو شعله جونی
ز برای حاصل یا بر چو به شرکت کریدم
نبرم ز قسمت تنگ تر ود ہوس دگر
که نهال بخت سیه گر گلی آور دس خون کند


چو بهار با گل وحسن بندم زدمانبی خامة اس
تو زطرز سخن آفرینی مشو ز خامة جامه کر
گل و غنچه و سمن آورد سطور صفحه نامه اس
همین تسخیر بید لم که سحاب غنچه عمامه اش
چه تامل که انکند همه قطره کرکون کند
مخمس
چو وا پوشم کل دم که نفس نهال پری رسد
نه مراست به صفت هوس که نهال غنچه کپی رسد
بزمین چو غنچه بخون طلبیم که زبوی کل خبری رسد
همه راست در چمن آرزو که بکام دل ثمری رسد
من و پریشانی حسرتی که زنا مه گل بسری رسد
بسر اغ باغ بهار جان نرسیده ام ز خود انچنان
شررای دیده خونچکان بلب انکند این بیان
که نیم بخت پریشان بدشت و کوه و بیابان
چقدر دشت قاصدان که ندارم این دل ناتوان
ببر تو نامه برخودم اکرم چورنگ پری رسد
نزدی باو دم سحر و غبار انشر ر بکذر
چو شرر زخود بکشیده سر چو که نخود افشانده پر
تو بخود فسرده انقدر که بهر شرم و کشت تر
نکمی نکرده ز خود سفر زکمال خود چه بری اثر
برویم درینت انقدر که زما با خبری رسد
چو حباب با نمکی تری نکنی کو ہرم همسری
توز خود اگر چو که پری نشود که ره تو بمن بر
نکد رز خواهش بر تری بهر جیب خود چه عطر سن
بکدام آئینه جوهری کشم التفات از ان کی
مگر انفعال گدار من بقبول شیشه کری رسد
هوای باغ بهار جان همه نگاه رفتم از میان
ز هجوم جوی کلم نهان چه نظاره از مژه بر فشاه
چو نسیم باد سحر کهان نرسم بصبحت این و آن
شمر طبیعت عاشقان بقصروک اند نشان
تب موج مانبری سکان که بسکه دلبری رسد
ز عدوات حسد وحسد شد باغ جهان جتا
زفسون عالم رنگ شیط بجاک جیب غنول رد
ز فرولی نقطه عدد بد و خوب بد و هم رسد
ز محالات جهان که بید ر ا نه ین همه دام درد


۶۱۹

عقصی بکی بکی خورد کلکه خری بخری رسد
بدبان غنچه لفظ خود چو بهار بوی کلم بهان
زمی عبارت مه جوشم کشیده ساغر سرکران
هنوز امتحان نرسیده خاطر نکته دان
بتلاش معنی نازکم که درین قلمر و امتحان
رسم کرس ناتوان سخنم بموبکری رسد
بفلک چو صبح پریده ام بزمین چو سطر طپیده ام
دل خود چوغنچه دریده ام سر خود چوسبزه کشیده ام
چو که ندیده رسیده ام چونفس بنال عنیده ام
بهز ار کوچه دویده ام به تسلی نرسیده ام
زقد خمیده شنیده ام که چو حلقه شد بدری رسد
بجهان بخود بخرد بکمال طرزی ما کذر
بسخن طرازی چون شکر تو بحاب دی برهبر
برو بمال چو کا و خر بزبان تونام هنر مبر
زکمال نظم فنون اثر بکداخت بیدل بخبر
چه قیامت است بران هنر که بهیچ بی هنری رسد

مخمس

چونیم با دم سحر نفس نه هستی خود کذر
تو بخود مبین بجهان نکر چو نگاه مرد مک نظر
شکسن هستی بی اثر چو نفس حجاب هوس شر
زمن و بنام و نشان مبر بسراغ هستی چه خبر
که برون زده سر تسلیم ز بهار بیخودی شرر
بخیال ای دل پر هوس حق نغان کنی بس
بکذر ز صحبت الهوس بقیاس پیش دام کس
یقین هستی خود برفع دعوی تن کجایی در
چو حباب انکی از نفس سرت نهی که هوس
ز چه روی نشکی این قفس که برون زرهبر سر
ز شکوه هستی چون شرر زهی شوکت جم حشمت
زکتاب معنی بیخرد چیست خواندن حکمت
بی زرق سکه ودیده موحباب در شد عظمت
تلاش کوشش با دو شرر ری علاوه قسمت
که مدام تشنه لبی کشد ز محیط کام در لب
ز نهال بی بر بی ثمر تو مجوی میوه خشک تر
بکشار سبزۀ او نظر بفکن چو با دو برش شرر