جهان هنجون سواد دیده ام طوفانی جان گیرد
غبارم گر زحسرت دامن مژکان پر نم را
بسان چنگ از پیری مکن فریاد ای همدم
باو و ناله نتوان راست کردن پیکر خم را
زذوق درد لبریزم خدا را ای طبیب من
نمک بر چاک زخم سینه زن بگذار مرهم را
بمحفل شمع را بنگر که تا وقت سحر از غم
بمرگ بیکس پروانه ریزد اشک ماتم را
ز بس رنگین سواد افتاد طرف گلستان طرز
کند چون حمن رنکین عکس کل دامان شبنم را
بروش بیدل
زمی سودای زلفت کرد شور العقل دا را
صف مژگان خونریزی شکر قلب دلها را
د مانت برد نقش نقطه موهوم از خاطر
میانت داد نقش بی نشانی بال عنقا را
نمودی در شبم ماه من ناکوچه دندان
تستی از خجالت رشته عقد ثریا را
اگر رودر بیابان عمت آرم ز دستینکی
کنم از چشم موری تنگتر دامان صحرا را
به بستی صد هزاران جان مشتاقان بهر تاری
کشودی تا بخم زنجیر کیسوی چلیپا را
بکلشن تا گذشتی ای کل کلزار محبوبی
عرق ریز خجالت ساختی از شرم کلها را
اگر خواهی چوبیدل سرفرازی در جهان طرز
بصد کردن مده از کف جبین سجده فرسا را
بطرز بیدل
کر کنی برکشتن من امتحان شمشیر را
خون کرمم میکند اتشفشان شمشیر را
از نزاکت آن کمر را نیست تاب پیچ و تاب
شوخ من با چند بند می برمیان شمشیر را
پیش تیغ ابروی او کر برآید از غلاف
میخلد چون خار هر جوهر، بجان شمشیر را
از هوای بوسه لبهای زخم سینه ام
آب کرد و هر زمان اندردها ان شمشیر را
تیغ ابرویش بجان ناوک ز مژکان میزند
شوخ من از ناز میساز و کمان شمشیر را
بسکه از شوخی بره خون شهیدان ریختی
بامتد از دست تو چشم خونشان شمشیر را
کر بما لطفی نداری رحم بر شمشیر کن
باشد از بسیار کشتنها زیان شمشیر را

زان


زان به جسم لاغرم شمشیرباز از کین کشد
امتحان آری کند بر استخوان شمشیر را
آن بهار حسن را نازم که از شوخی و ناز
کرده از جوهر چو شاخ ارغوان شمشیر را
زان عرق بر تیغ ابروی تو میکرد درا
آری آری میکند گوهر فشان شمشیر را
دسته‌اش را تا بدست بوسه کردن دست داد
بگذرد سر بلندی زاسمان شمشیر را
بسکه در سر زخم تیغش دمبدم خواند زبر
نیت غیر حرف کشتن بر زبان شمشیر را
کیست را طاقت که با تیغش کند گردن کشی
ما بهم آویزد بگوگوش اسمان شمشیر را
بسکه در هر کل زمین خون ریختی ای غنچه لب
ساختی گلگون چوروی گلستان شمشیر را
بسکه طرزی کشته خون شهادت گشته‌ام
برگلو داغم روان آب روان شمشیر را
من طبعم
بید از سرمه کردی نرگس مستانه خود را
کنی تا میک روز مردم خمخانه خود را
بجزم دهر از بس خون دل از دیده میربزم
چو کل پر کردم از خون ساغر و پیمانه خود را
برای صید مطلب انقدر بیعتاب میگردم
که در راه تمنا دام کردم دانه خود را
بعین انتظارم اشک گلگون ریزد از چشم
کنم کاهی سفید و گاه رنگین خانه خود را
چو کاکل بسکه بر گرد سرش سرگشته گردیدم
ز وحشت رام کردم عاقبت جانانه خود را
دل از ذوق شهادت هر نفس در موج خون غلطد
اشارت کن بقتلم نرگس مستانه خود را
بدور ماه رویش تا به شد هر حلقه دوشش
شمعش سوختم از بس پر پروانه خود را
چنان از باده لعلش تشنه لب بودم که از
زمی در یکنفس کردم تهی خمخانه خود را
بکواهم رفت پیرون از در پیر مغان ای دل
بهمان سایه میبوسم طیب بخانه خود را
بروز سایه‌ام بنماید شام هجر رخسارش
بمیدی کاش ماه عارض جانانه خود را
ز فیض گریه طرزی گوهر وصلش بکف آمد
ببحر اشک آخریا فتم دردانه خود را
جواب صائب


از لطافت باب ایدن نیست آن عذارا
در جنون از بسکه صحرا کرد کوی و دشتم
پیش مردم طفل اشک پر دیم بریم میشد
تا نکر در دست آن مه پاره افتد پاره
در دل آن سیم تن تاثیر آه ما نه کرد
چند بپر میدم ای صیاد رحمت میکشی
ذوق دشت بسکه در دشت جنون پروردم
پیرمستان می ننوشد جای می از بیجات
سرکشی بگذار تا زا فتاد کی ایمن شوی
طرز بی بیچاره را خود چاره کن ای چاره ساز

بر رخش در کس نظر بندیم مبهم نظاره را
طفل شوخم چون فلاخن میکند گهواره
گرچه پروردم بخون دل من این خونخواره را
ساختم صد پاره از هم این دل سی پاره را
اه گرم گر چه ساز د نرم سنگ خاره را
کس به آب و دانه کیرد مرغ آتشپاره را
میدهم درس پریدن این دل آواره را
شیشه از مینای کردون به بود میخواره را
میکند کردن بیا سرنگون فواره را
کیست جز لطفت که سازد چاره بیچاره را

اگر ارد بخاطر آب تیغ تیز قاتل را
دماغ نشا در جام تما خاک میریزد
ز اوج ابروی خاکسار بها مشو غافل
چوپای قدرت نشکست طبیع می مکن
محبت چنکه کامل شد همه معشوق می بینید
جه لذت داشت تبغ ناز او کز بو سه سیرام
بصد مهمیز دل در راه شوقش بر نمیخیزد
ز حسرت تخم اشکم غنچه میکرد دکه خون کن
میدانم محمودی کیستم از جوشش حیرت
جمال کل نقاب غنچه صد جا شق کند طرز

فشار و خون حسرت از تنما حل بسمل را
ز خون آرز و پرمیکنی کر شیشه دل را
که دریا بالب امواج بوسد پای ساحل را
اگر از عاجز می افتاد و بینی پای در کل را
نبیند چشم مجنون غیر لیلی کر دو محمل را
طپیدن هچو پرواز از طبیعت رفت بسمل را
عصا با شد ز غدر لنگ دقت کار کامل را
یکف ننگین جیشان کن کند شمشیر قاتل را
که عکسم صورت آئینه میسازد مقابل را
درون پرده نتوان ساخت پنهان حسن کامل را

روزنی


روزی بدری پاشا شرحی مطولی در باب اسیای خود بیان کرد که حضرت دل
سرگشته شد این غزل را ساخته پیش شان خواندم خیلی خرسند شدند شلهم

بهر نان سرگشته ام از بس بملک اسیا
همچو گندم میخورم مشت سنگ اسیا

بسکه در راه تلاش رزق چابک میدوم
گرد الود است گویم مشو سنگ اسیا

میرم از بس فرو در کام زق خلق را
کرد گرد خویش کردم چون تفنگ اسیا

بهر صید اهوی دلهای خلق کشته چشم
میدود بر گرد گلستان پلنگ اسیا

دانه دلهای مردم را برد مانند اب
دوره دامان رقص شوخ و شنگ اسیا

گرد خود از حرص گردد در تلاش اب و نان
پیچ حسرت خورده تا در پای لنگ اسیا

چونکه جیب ارزونیش پر شود دار د شتب
از تهی دستی بود بر جا درنگ اسیا

بار خود کشا سر س از سنگ جنگلهای او
هست در اصلاح صیقل دانه جنگ اسیا

گر نباشد اب نان از جا بردارد قدم
دانه همیز نیست بهر پای لنگ اسیا

زیر و در اسمان طرزی بپرس از براهم
دانه ام افتاده ام در زیر سنگ اسیا

از برادران بدری پاشا جمیع اموال خود را به بنای اسیائی مصروف کرده اثر سیلاب برد ا؟
غزل که پیش بدری پاشا خواندم شان مشق کردند

هر که شد سرگشته از بهر بنای اسیا
میشود چون دانه اخر گرد پای اسیا

نقد هستم از خجالت خاک گشت و اب برد
بسکه گرد خود دویدم در بهای اسیا

خانه و دکان و مال و اعتبار و ابرو
جمله را چون دانه میسازم فدای اسیا

دانه را خورد اسیا و اب یا را اب برد
بعد ازین من گرد خود گردم بجای اسیا

اب پرخوردن سقوط اشتها می اورد
سرد از سیلاب شد زان اشتهای اسیا

نعره سیلاب در گوشم نوای ماتم است
از مصیبت و نوحه پیچم برای اسیا

بر صدای رود رعد از بس می سلاح زد
چون سر مستان جانلغزم بپای اسیا


میدویم دامن کشان بر موج مانند حباب
دانه دلهای مشتاقان بزم حرص را
آسیا با سست پایی نال کرد و درد او مکرد
شادی و غم توام است در جا درین با تم سمر
طرزی کر خواهی سلامت دور ازین سیلاب رو
شور مستی کرده ام بس بر صدای اسیا
زود از جا میبرد ناز دادای اسیا
دور تر اندازی سیلاب جای اسیا
گریه کن بر خنده دندان نمای اسیا
ورنه ویران میشوی چون این بنای اسیا
بیدلش بیدل
زجلوه گاه پریزاد حن مست برون آ
فسردگی شد هسنگ تا بخون خیالت
خراش کوش حریفان توان شدن نپسند
مبیده سر مژه‌ام شاخ گل کرشمه براست
زپیچ و تاب حوادث شتاب کردن طاقت
مدام حرص و هوا میطپد چو ماهی بسمل
بروی ساغر می چون حباب شیشه بکف نه
اگر بقصر مروت نمیتوان شد هما
عنان خنک بقا دست هیچ چنگ فتاشد
قدت خمیده چو بیدل نشسته از چه هرازی
چو چشم خویش زمستی قدح بدست برون آ
بجیب شیشه بزن دست تا بشکست برون آ
چو ناله زن برسازی زطبع پست برون آ
تو هم زباغ دل از خار کل بدست برون آ
چو چین زلف بتان با کشا دو بست برون آ
درین محیط بزن دست تا بشست برون آ
بپیش ساقی بد مست می پرست برون آ
بر آستان خرابی زن از شکست برون آ
عدم سوار براه سراع هست برون آ
زخانه که بنایش کذشت برون آ
بر طبق بیدل
که شیشه دکه باده کلرنگ برون آ
کر حفظ مراتب بگذارد ببدل سنگ
افسرده دلی کر نبود ابلة پا
درنبض عشاق بپر پرده نوا باش
چون شیشه یاقوت همه رنگ برون آ
چون شیشه نازک ز دل سنگ برون آ
بازیچه از تار رگ چنگ برون آ
تپید ایم تا


در بادیۀ شوق اگر عجز براه است
چون جاده بهر منزل فرسنگ برون آ
گر سیر سبکتازی شوقت نه مد دست
وا مانده شود از قدم لنگ برون آ
چون ناله عشاق اگر راست گرا
زین پرده بصد نغمه و آهنگ برون آ
زین سنگدلان چون شرر آتش حسرت
چشمک بحریفان زن و از سنگ برون آ
از آئینه مطلب نایاب زحیرت
چون طوطی منقصه پر رنگ برون آ
طرزی بچمن چند چو گل جلوه فروشی
چون غنچه ازین پیرهن تنگ برون آ
من طبعه
با غیر بهر باغ و چمن میکنی چرا
گلگشت لاله زار و سمن میکنی چرا
در چشم روشن من بیدل قدم گذا
در سینۀ رقیب وطن میکنی چرا
اغیار را چو غنچه در آغوش میکشی
پیراهنم ز رشک کفن میکنی چرا
با لعل چون عقیق چه خندی بسوی غیر
خشم ز اشک همچو یمن میکنی چرا
خود آشکار گشت که با غیر رفته
خنجر نهان بسینۀ من میکنی چرا
دامان غیر را زد و زلف عبیرسای
لبریز نافهای ختن میکنی چرا
طرزی ز اشتیاق تو مرد و تو از جفا
در سینه رقیب وطن میکنی چرا
غزل قصیدۀ در مدح آگاه دلان ایما فرموده
اعتدال از بسکه دارد گلشن از لطف هوا
غنچه تصویر را چون گل بود نشو و نما
از دم باد صبا بوی گل آمد در مشام
گوئیا بند قبای غنچه گل کرده وا
نوعروس غنچه را هر شب سحر انگشت ازنجوم
در چمن مشاطه باد صبا بندد حنا
بسکه دارد در چمن باد بهاری آبرو
بهر تعظیم پیامش سر نه سنجد در جا
تا مگر عکس رخ گل روی بنماید در آب
آب جون زانو زمی آید در چمن از هر کجا
در هوای کوی گل مانند عشاق حزین
صد انوا دارد بگلشن عندلیب بینوا


بسکه لبریز است گلشن از نوای عندلیب
طره سنبل بتاب افتاد از رخسار گل
پیش روی گل صبا گرد صف رخسار شانه
وصف بالای تو قمری گفت بر بالای سرو
در چمن بودم چنان دیدم که بیمار از شفا
تا مژده بر هم زنی از گل نه بینی رنگ و بو
رخنه دیوار گلشن هیچ میدانی که چیست
غنچه هیچ و لاله هیچ و باغ هیچ و مرغ هیچ
سال عمرت تا چهل شد خوی طفلی وانکنی
سیر گل بگذار و روی مردم دانا نگر
تا ز کوری داری بر عیب خود بینا شو
کفش من خوب کفشی ای فدایت جان من

از شکست رنگ می اید بگوش گل صدا
یا که بر طرف بنا گوش قران زلف دو تا
غنچه از خجلت میان رنگ بر خیزد ز جا
هست بالای ترا بالاتر ز بالای بلا
گفت طرزی چند بیجوشی ز رنگ گل وفا
کر تماشا میکنی رو سوی گلزار بقا
بر امید باغبان دارد ز حسرت خنده ها
هیچ شی باشی اگر بر هیچ گردی مبتلا
بگذرد ای جاهل ز جهل و سوی دانائی گرا
تا کند بیگانه ات از خلق و با خود اشنا
کش بزرگان خاک پای عاقلان تاج نیا
بعد ازین باشی تو طرزی را بهر جا رهنما

جواب صائب

اگر ز زلف کشائی کلاله در صحرا
ز انتظار قدت چوبه لاله گشت سفید
ز خود رسیدن دیوانگان دشت جنون
بکاک راه فتد کوه از صدا چه سپند
ز اتحاد که سرشتگان من دارند
ز سرد مهری آن شعله خوی گرم مزا
ز جوش داغ دل اتشین و طرز

چو ناف مشک شود داغ لاله در صحرا
سواد مردم چشم غزال در صحرا
نوشته نشود هم پیاله در صحرا
اگر ز درد شوم گرم ناله در صحرا
زند حلقه بمردم چولاله در صحرا
فسرده ایم بخود همچو ژاله در صحرا
نشسته ایم بر اخگر چولاله در صحرا

تتبع بیدل


دلم شکسته بمرغاب گفتگوست کجا
چنان بجمال تو بالا گرفت منزل حسن
گل بهار بقائیم و لاله زار صفا
زپای بوس توام عمر خضر حاصل شد
زبس بوصف جمال تو گفتگو کردم
شود پر آبله از نازکی لبش طرزی

که مویه لب جام است سرمه زار صدا
که مارسات بگوش تو نالهای رسا
هلال چمبه تسلیم و آسمان رضا
که نقش پای تو ماراست عین آب بقا
چوخامه نا بگلوسد زبان شوق مقا
خیال بوسه لبش ار بگذرد بخاطر ما

جواب صائب

عصائی تا نباشد در کفم از گردن مینا
بزم ما غم و عشرت بهم آمیخته با هم
بیزم بیخودیهای تو ساقی عالمی دارد
دلم در پوشش قرار و عقل چون پروانه میسوزد
دلم بر نازک زبان سنگدل کهسار میبالد
مکن گردنکشی تا از شکست ایمن شوی ای دل
شکستن را نمیداند دگر اندیشه کی
نشاید بیخبر بودن زافسونکاری مستان
درشتی گر نمیخواهی درشتی پیشه کن طرزی

چوسایه بر نمیخیزم ز جا از دامن مینا
لب جاست خندان دائم و شیون کند مینا
بحیرت ماندن ساغر بپا افتادن مینا
چو کرد و کلبه ام پر نور شمع روشن مینا
سلامت سخت میگرزد درینجا برتن مینا
که از روز نخستین سنگ باشد مسکن مینا
که میباشد شکستنها درینجا جوشن مینا
که می را چون پری جاداده در پیرامن مینا
که باشد طبع نازک در شکستن دشمن مینا

بر روش بیدل

عالم از جلوه او جوشن بهار است اینجا
ابولهای رخ ما تو بنمود و دئی
ذره تا واکنی از هم اثری از مانیست
بحسابی است اگر وهم شمردن نزنی

گل ز پیریج او آئینه دار است اینجا
ورنه زنار هم از طره یار است اینجا
نفس سوخته بر دوش شرار است اینجا
که فلک با من تو ذره شمار است اینجا


عافیت نام بود ورنه سراسر تعب است
با ادب خانه حسن نگہ شوخ و دست
یک دلی صاف درین محکمه پیدا نشود
چشم صیاد زگلزار و چمن مستغنیست
طرزی از خود بگذر در رخ جانان خوانے
تشنہ می تجلی رخ خمار است اینجا
چشم از هم کشا آئینه دار است اینجا
که رخ آئینه هم مذهب دار است اینجا
که گل دامن او خون شکار است اینجا
که نفس بر رخ ائینه غبار است اینجا

بطرز بیدل

چون آئینه از ذوق بہنگام تماشا
ای دیده بنظر پوش که از جوش نظافت
ہمچون مژہ صد چاک کند دیدہ گریبان
بر چشم ننهم دیدہ ز نظارہ که اول
از مرد مک دیدہ ما دانه فشاند
نظارہ همه سوخته در مشق تخیر
از ذوق طپد مردمک دیده چو بسمل
تا دیده کشودیم نگه داغ نظر شد
طرزی چه توان کرد باین لطف و نزاکت
سر تا بقدم دیده ام از بام تماشا
داغ است شفاف رگ و اندام تماشا
در بزم وصال تو بهنگام تماشا
دامان مژه بسته با حترام تماشا
جائی که خیال تو کشد دام تماشا
حیرت زده چشم شده بد نام تماشا
در دیده چو آرد مژه پیغام تماشا
رفتیم زبس با خود و نا کام تماشا
کز جنبش لب آب شود نام تماشا

جواب واقف

ای شبک سینه از تیر مژگان شما
ای جگرها پر نمک از لعل خندان شما
گرد بست اقداب لعل تو بوسم انچنان
در پی دل هر بخم زلفت جدا افتاده است
تا کرا طالع کند ممتاز در میدان عشق
دلنشین افتاده زخم نوک پیکان شما
سینه ها چون خم بجوش از چشم فتان شما
تا که گردی از نمک دارد نمکدان شما
جمع کی گردد بهم زلف پریشان شما
همچوگوی افتاده سر با پیش چوگان شما

دنباله


زنگی بدست افتاده است پرآب غب
در تماشاکاه خوبان دیده بازیها کند

خال نبود برلب چاه زنخدان شما
هرکه چون آئینه طرزی گشت حیران شما

جواب واقف

خال نیلی نیست برلبهای خندان شما
غنچه پیکان چو از خنده کردن بشکفد
چشم مشتاقان بره چون سرمه دان افتاده است
بسکه مور خط هجوم آوردای شیرین لبان
گوشه گیران هرطرف چو تیر از کیش وفا
بر صفای تیره روزان خم خود بسنگرید
شور وغوغا تاکی اندازید ای شیرین لبان
خون طرزی را دیت خود نیست از کیش وفا

از اشارت داغ نشیب زنخدان شما
در هوای خنده لبهای خندان شما
تا مکر آرد صبا گردی ز دامان شما
نیست جای مو بگرد شکرستان شما
پر برون می‌آورد و نهال پیکان شما
صبح دارد در بغل شام غریبان شما
شهر شد پرشور از شور نمکدان شما
عاشقان قربانی شو قند قربان شما

بر روش بیدل

هرکه شد آئینه سان باچشم حیران آشنا
هر شکوماکه دل شد با سخندان آشنا
برنفس آتش ز دل چون بوی کل آید بیرون
با بد و نیک جهان آئینه سان یکرنگ شد
گوهر مقصود از گرداب اشک آید برون
زاهدان خشک چون عارف زجان آگاه نیست
غنچه خندان بگلشن گریه می آرد بیاد
گر بزرگی بایدت طرزی به نیکان یارشوم

محوخود گردید و شد با نفس جانان آشنا
دلنشینهای حرفش گشت با جان آشنا
هرکرا سر شد بیا دش با گریبان آشنا
طبع ناهموار هرکس شد بسوهان آشنا
گرشوی در بحرغم با چشم گریان آشنا
مرغ آبی نیست چون ماهی بعمان آشنا
گر تبسم را کنی با لعل خندان آشنا
میرسد در بزم شه شخصی به دربان آشنا

درومیدن روضه منوره اشرف انبیا محمد مصطفی صلی الله علیه و علی اله و سلم


ردیف الباء دیوان

تا که دیدم روضه پرنور ان عالیجناب
مرنفس سر از گریبانم برآرد آفتاب
گرد گرد روضه اش سر در پیجی د میدم
این چه بیداریست یارب یا که می بینم خواب
چونکه حق فرمود او را رحمة للعالمین
زان کند بر روی امت باب رحمت فتح باب
روضه اش چون ریاض گلشن جنت بود
تا کلیک میکند برآستان او تراب
از لب جان پرور و دمهای کرمش هریس
دل درون سینه ام از شوق نالد چون رباب
بسکه پاس انتظار محشردارم بادر
میشوم بیدار ز اواز صدای پای مور
بسکه میگوییم بدرگاهش دعای د قبول
و میدم چون موج بخو و میدوم هردوی
مرقدر از سینه ام بوی کباب آید برون
بسکه دل بر آتش عشقش ز حسرت شد کباب
بسکه دارم اشتیاق بوسه در گاه او
بر درش از دور همچون سایه بغلطم خراب
تا که رخسار عرقناکش بچشم جلوه کرد
گشت طرازی شیشه های اشک چشم من گلاب

اشتیاق و ارزوی اشرف انبیا محمد مصطفی (ص)
از بس پیش دیش بزم دیده بخواب
همچون حباب آخر شد خانه ام بر آب
از پر تو جمالش بیتاب و بیقرارم
آری به پیش خورشید از نمیرود تاب
هر شب ز هجر سایم چون شمع سر بپایش
تا جلوه کرد حسنش بر دل برنگ مهتاب
چون بر درش رسیدم آهسته تر سرودم
مرد عای نایاب پیداست زود بشتاب
سرگشته بهر مطلب بهر طرف چه گردی
سوی مدینه بخوام بردار نعل شبتاب
خاک مدینه کویا در تجلیات ما بود
این نشته لب دل من زین چشم گشت سیراب
دیشب بر آستانش میگفت بخت بیدار
سرمست میرسد یار بکشای چشم از خواب
چشم ز غنجه بر با حم کشتم از تواضع
گفتا که سر معنی بشنو زباد دریاب
هر جا که پا گذاری مانیم دستگیرت
طرز ی بهر کجائی من با تو ام همرکاب


کلم که باد جاری حکم تو تا قیامت بر جن و دیو مردم بر خاک و آتش و آب
استدعای مدعا از جناب خاتم انبیا محمد رسول الله صلی الله و علیه
علی آله و اصحابه و سلم
سعی طلب صفا طلب ای دل مدعاطنب هر مطلبی که میکنی از در مصطفیٰ طلب
نور خدا و مصطفیٰ و آن چو چراغ و پر تو ور رخ شمع انجمن محو شود بها طلب
کعبه چه میروی بیا سوی مدینه کن گذر در رخ پاک مصطفیٰ جلوه کبریا طلب
از در فاطمه دلا مهر طلب شتاب رو رحمت و فیض مدعا زین پرد لکشاطنب
پاک ز خویش به ثنام هیچ نمانده هستییم ائینه دار او منم عکس رخش نما طلب
نقد دو کون آگهی رفته فرو بجیب تو سر بهوا چه میروی خم شو و زیر پا طلب
از پی صید مرغکان هر طرفی مدو بسا بر در باب رحمتش باز طلب هما طلب
ناله چنگ و شور دف در خور بیغمان بود نغمه کریه و فغان از دل بینو اطلب
بهر دوای درد دل طرزی بپردگان مدد از کف او دو اطلب از لب او شفا طلب
جواب صائب
ای از خیال زلف کجت دل به پیچ و تاب وی از رخ چوماه تو در پرده آفتاب
در روز حشر هم کنم افسانه خواب ناز گر چشم نیمخواب تو بینم شبی بخواب
ماه رخت زشام نقاب ار کند طلوع هر ذره از فروغ رخت گردد آفتاب
تا ساز کرد عشق تو قانون درد را تلخ هستم بود بدلم نغمه رباب
از ذوق دیدن رخت ای شعله خو بود همچون سپند مردم چشم باضطراب
گویی دو افتاب به ساغر طلوع کرد تا عکس ماه روی تو افتاد در شراب
جائی که بارقیب می ناب میکشی از اتش جگر شود مرغ دل کباب
از دیدن رخ تو دلم آب می شود آری کتان ز دست رود پیش ماهتاب


ترسم ز خار خار مژه ورنه عمر‌ها	بودی بشوق حلقه چشم ترا رکاب
در هر سری هوای گله داریست حیف	از هستی که تنگ از و میکند حجاب
روزی حدیث زلف اگر بر لب آورم	صد خطه میزند سخن من بمشک ناب
کردم چو سجده پیش تو او بنظر گفت	طرزی نگر که گشته پرستار آفتاب
بردوش بیدل
بیدار روی عرفا کت ترا کشش بخواب	متصل تا صبح محشر رود باز خاکش گلاب
میدمد از هر شکست موی من صد نافه مشک	محرم از بس در خم زلف تو با صد پیچ و تاب
از نزاکت بنود مجروح با خار مژه	گر خیالت پانهد در دیده چشم بخواب
بسکه در دیوان حسنت بیت ابرو شد دو تو	ساخت چشم مردمک را نقطه بهر انتخاب
ای مژه دستی بچشم شوخی آمیزه زن	کان ندارد تاب گرمی از نگاه بیحجاب
بر قسم از لبت چوشش ماحت زار ناله	هر مگه از چشم مست شور باز ار عتاب
ماه من گر از نقاب زلف رخ بیرون کند	میشود در ذره پنهان از خجالت آفتاب
پای کوبان میروم در حشر همچون گرد باد	در خیال چشم مست کبر آرم سر ز خواب
گوشه افت اند ر دامن دم خوردنست	از نفس غلطه بنامی خانه ما چون حباب
ترک کن جام بلورین دمی یاقوت فام	لعل نوشینت مبادا آب کرد دانه شراب
چون شود اتمه سوار توسن عاشق کشی	بهر پا بوسش دوان گردم سراسر چون رکاب
تا نسوزد چهره گل ز آه گرم عندلیب	مرحم طرزی زند دست بهار از شبنم آب
بر طبق بیدل
بسکه گرمی داشت از آن آتشین لبها شراب	شد لیم تبخاله چون انگور کلثم تا شراب
همچو ساغر جمله اعضا وقف یک خمیازه ایم	تا فتد یک قطره زان مینا بکام ما شراب
هر زمان در صف لب میگون تو با خط موج	بر بیاض چشم ساغر میکند انشا شراب
بزم


شیشه برسنگ خجالت میزند هردم چوا
درخمار وشستم یارب نمیدانم که ریخت
بسکه اسباب طرب افشانده بال نیستی
ز اختلاط صاف طبعان سینه روش میشود
از خیال نشه پیمانه چشم کسے
بسکه چشم مخمور بهای می آلود تو شد
زان لب میگون بهر محفل که خواهم دم زنم
که چو ساغر اشک میبارم که چوخیا اشک زیر
حرف چشم نیم مستش را که گفتم با شراب
باز در پیمانه ام از شیشه سودا شراب
این زمان پنهان بود در بیضه عنقا شراب
نشه را سازد دو بالا بر لب دریا شراب
شد دلم چون دانه انگور تا با شراب
میتوان ساقی گرفتن از نگاه ما شراب
بچکد جای عرق از عارض حیا شراب
رفته ام از خویش طرزی خورده ام گویا شرا

این غزل در بیت المقد س کشمیر با استعمار تشبیع واثبات مقال

بخور گردش این چرخ بید رنگ شراب
بمیر سخی عشرت ز شیشه معلوم است
چو جام تا که کشی خط بدور ساغر عیش
میان عشرت مستی و رنج درد خمار
ثبات شرع اثبات ناله موقوف است
براه عشرت مستان جهان رود بشتاب
بکوهسار خم از خط موج داغ حباب
بپایه پر ساغر چسان خلاس شود
برای محفل مستان مدام شیشه و جام
بخارص عام رخن قبول مقبول است
بذوق صحبت رندان باده کش طرزی

که دور ساغر اور است خون رنگ شراب
ببزم عیش درون میکشم زسنگ شراب
بنوش ز لب مینای لاله رنگ شراب
فگنده است زافیون ناز در رنگ شراب
بروی خاک بریز و بپک ترنگ شراب
ز شیشه آبله دارد بپای لنگ شراب
بچشم جام کند جلوه پلنگ شراب
ز شیشه چنگل شاهین بود کلنگ شراب
برون کشد ز کف خم بزور چنگ شراب
بگنج خانه خم کرده تا درنگ شراب
ز جوش شوق نجم سیر زشلنک شراب

جواب صائب


۸۴
فقر آراست چو برخاست تو چشم از خواب
جان برآید چو در آمد رخ او زیر نقاب
پای دل بست چو بکشاد ز رخ بند نقاب
دل ز غم جان نکشد تا نکشم لعل مذاب
هر زمان دیده من اشک حنائی ریزد
تا که اغیار دغا دست ترا بسته خضاب
برلبت خال سیه مردمک چشم من است
یا که بر لعل شکرخای تو بنشسته ذباب
شیخ تا نشه از چشم سیه مست تو دید
میکند خرقه و سجاده خود رهن شراب
منع من میکند اغیار ز لعل لب یار
نتوان کردن منع مگس از شکر ناب
چشم شوخ تو عجب ظالم بیدادگرست
که بیک چشم زدن ملک دلم کرده خراب
دیده ام از غم روی تو چو طوفان خیز است
که درو کشته نمودار فلک همچو حباب
طرزی آن دم که کند وصف خط زلفت رقم
شست باید دهن خویش بمشک و بگلاب
من طبعه
موج را دانی چرا هردم رود بر روی آب
بهر استقبال حیرت میدود بر روی آب
تاکه از شور و شر طوفان دریا وارهد
موج خود را سوی ساحل میکشد بر روی آب
بسکه طوفان خطر زین بحر جوشدو میدم
موج افتد از پی هم میرسد بر روی آب
از کف بیداد طوفان خطرناک محیط
موج از صد جا گریبان میدرد بر روی آب
در هوای میکشی هردم حباب پوچ مغز
کاسه خالی خود را می نهد بر روی آب
عزت میغرتی در هر کجا ظاهر شود
در بود ورنه بر آب و خس رود بر روی آب
کر نمی نم از یم لطفش بدریا در رسد
بحر پشت قطره از خجلت خزد بر روی آب
بر دماغ یم اگر بوی می لطفش خورد
موج بچو دختر زند مستان فتد بر روی آب
در هوای کوهر وصلش دریای طلب
طرزی بچون موج بیخود میدود بر روی آب
من طبعه
از صفا از بسکه پر خود بشکنم مانند آب
بر جبین چین از نیمی اشکم نماند آب
بها


بسی که می‌نایم بیاد عکس شخص جلوه‌اش
تا کرد در حلقه کرداب هستی دور دیدیم
در گشاده عقده‌های تار کار تشنگان
بسکه شستم رشتهٔ طول امل دور و دراز
رستم و گودرز را چون کاه بردارم ز جا
صاف طبع و نرم روی خوشگوارایم ولی
از صفای طبع با عکس غبار ادیده‌ام
در محیط هستی از ذوق فنا فارغ نیم
طرزی با اشغال کثرت نقش وحدت بسته‌ام

خویش را بر روی آتش افگنم مانند آب
سیلی امواج بر خود بسته‌ام مانند آب
جمله اعضا یکسرا پا ناخنم مانند آب
کارگاه موج دریا می تنم مانند آب
در مصاف دشمنان آهن تنم مانند آب
گاه طوفان غضب فیل افگنم مانند آب
در گذشتن موج چین دامنم مانند آب
نفس از موج حسرت جان کنم مانند آب
من ز بیرنگی خود را د منم مانند آب

حسن طبعم
موج ازان سرگشته هر سو میدود بر روی آب
هر نفس از شانهٔ مشاطه باد صبا
میشود هم‌رنگ او با هر که صحبت میکند
از غمش دیوانه و شیدا کوه و صحرا میشود
تار موج پر گره در بزم دریا از حباب
کار گردن تا نگفتن فرق دارد ای رفیق
من چگویم وصف او ماءالحیاه زندگیست
تارکش از بسکه میرسد ز طبع نرم او
بر سر آبست طرزی خانه‌ام بچون حباب

تا که بندد دسمه بر طاق خم ابروی آب
میشود از هم پریشان حلقهٔ گیسوی آب
صاف طبع و ساده‌دل افتاده از بیغرضی آب
گر نه بستی موجها زنجیر بر پهلوی آب
زنگهای بیصدا بسته‌ست بر زانوی آب
تشنگی زائل نمیگردد بگفتگوی آب
هیچ عیبی خیره حشت نیست در آهوی آب
خاک بر سر باد آتش میکند در کوی آب
هر طرف چون موج از بس میدود بر روی آب

جواب مخمسشم
ماه من چین برفگند از عارض گلگون نقاب
سایه‌سان رفت آفتاب از تاب ز افتاب


ماه من تجلت تا برخ و زلف بی تاب
تا برون شد از سحاب زلف ماه عارضش
ابرویت محراب خوانم یا کمان یا ماه نو
چون خنا سر سبزت خواهم دایم از خدا
کرده یارب آفتاب از مشرق ساغر طلوع
بسکه مجرم بر کل روی عرقناک کی

از شگنج هرخم مویش عیان شد آفتاب
مینماید چون سها در چشم مردم آفتاب
عارضت را مهر کویم در مثل یا آفتاب
کز بخون دیده ام بر دست و پا بندی خضاب
یا فروغ عارض ساقیست در جام شراب
میتوان طرزی کرفتن از نگاه ما گلاب

مخاطبه با یار و صفت زلف

نیم شب دیدم من آن مه را بخواب
کامد از ناز و ببالینم نشست
زلف از رخ بر فگند از ناز گفت
بعد ازان کشا بمن آن نوش لب
شعر رنگینی بخوان از طبع خود
دست او بوسیدم و چشم بپا
باش تا در وصف زلفت مطلعی

باصراحی می و جام شراب
با رخ چون ماه و زلف نیمتاب
طرزی این عارض بود یا آفتاب
کای دلت بر آتش عشقم کباب
کان بود در وصف زلفم انتخاب
گفتم ای حال دل از چشمت خراب
سازم از سیپاره دل انتخاب

مطلع غزل زلف

ای ز زلفت رشته جانها بناب
زلف شب رنگ ترا نازم که او
خاطر جمعم پریشان شد ز غم
این اسیران سر زلف ترا
زلف مشکین را منه بر عارضت
رفت از جان و دلم تاب و توان

وی ز چشمت نرگس رعنا بخواب
بسته میدارد بزنجیر آفتاب
تاسر زلف ترا دیدم بخواب
شانه نتواند که آرد در حساب
شب مکن روزم مپوشان آفتاب
بیش ازین بر زلف خود ای مه رو متاب

زلف


زلف تو نبود پریشان از صبا
بهر دل بردن کند هر سو شتاب

بسکه دارد بربط دل با طره ات
زلف کز جنبد خورد دل پیچ و تاب

گفتمش بر عارضت این طره است
یا که عکس سنبل اندر روی آب

گفت نی نی کاتب قدرت بمشک
بر رخم نوشته کاین است آفتاب

طرز بازی بین شیش بند لغش مسیح
گو مبادا بکسلد از پیچ و تاب

جواب غزل استاد

وز ذکر نسیمی شوم من خراب
حبابم حبابم حبابم حباب

چمنها شود خرم از گریه ام
سحابم سحابم سحابم سحاب

بچهرش چه پرسی زاحوال من
خرابم خرابم خرابم خراب

تو با غیر نوشی شراب و من از غم
کبابم کبابم کبابم کباب

قدم رنجه فرما که در زیر پایت
ترابم ترابم ترابم تراب

بباغ جنان گر روم بی رخت
عذابم عذابم عذابم عذاب

ز هجران آن زلف پرپیچ و تاب
بتابم بتابم بتابم بتاب

همیشه ز طوفانی اشک چشم
در آبم در آبم در آبم در آب

چو طرزی مخموشم پر از معنی ام
کتابم کتابم کتابم کتاب

به طرزی بیدل

هر کجا عکس جمال او کشد دامن در آب
خار ماهی شمع کافوری کند روشن در آب

گر نسیم زلف مشکینش بدریا بگذرد
حلقه گرداب سازد ناف ختن در آب

پیر حبابم بر سر خود شهید ساغر میزنند
تا که با د ماه رویش شد نقاب افگن در آب

شد گلویم چاک از فریاد و کس واقف نشد
ناله ما داشت گویا دامن شیون در آب

تا خیال نوبهار حسن او در جلوه شد
شست حرف خوبی گلزار را گلشن در آب


هستیم را از ظلم موج خشکی بسته اند
خشک کامم گرچه هستم غرق حین آهن درآب
خرقه زاهد شراب الوده می اید برون
بسکه کفر واز شعف سجاده چون سوسن درآب
جاده تجرید را صد رشته تار زحمت است
رهروان عشق را بر پا خلد سوزن در آب
بسکه از بحر تعلق پایدامن میکشم
تر نمیکرد د مرا همچون دامن درآب
غنچه ها همرنگ گردو از خجالت چون حباب
در چمن گرد د بشوید عکس با ه من در آب
فرق در طرزی مبدل غیر اسم و رسم نیست
آب در گلشن نمایانست چون گلشن در آب
بر روش بیدل
درین چمن چه خیال است آرزوی طرب
چو گل بیا در و هم گز کنده سایم لب
بهار خط تو ظلمت می بوسه بار آورد
بپرده شب تار است چشمه مطلب
بجلوگاه تو شوخیت دیده وا کردن
گسسته حیرت انگنها عنان ادب
چو شمع زندگی ما بشعله جگر است
دگر زسوختن جان ما مپرس سبب
ز جور اره دهقان روز کار مباد
بریده دست کسی کو فشاند شاخ عنب
ز پیش لعل لبت نام بوسه می نبرم
که اب میشود از نازی که بودان لب
ز اضطراب چو سیماب حیرتی دارم
اگر بآئینه پهلو نهیم نیست عجب
زتیغ ره زنی عشاق خود مشو غافل
که خوابگاه سحر است چین دامن شب
ز شرم جوهر شمشیر چین بدا من زد
چو تیغ ابروی ناز تو چید چین بغضب
بجار سوی فراقت زحجاحی اشکم
شکست رونق بازار شیشه های حلب
ز بس بعشق تو جان سوختن رواج گرفت
چو شمع سوختگانت برشته بند و تب
گرچه دورم از و پر جدانیم طرزی
که ذره شبلی ماست افتاب نسب
بر طبق بیدل
زلال آب بقا از لب سرا بطلب
حساب حاصل عمر خود از حباب طلب
سرای


سراغ ما ہگی نقش بی‌نشانهاست
ز خویش گم‌شده را در دل حباب طلب
ز ناتوان باد بگاه پر توش پی برد
ز چاک پیرہن ذرّه آفتاب طلب
زبان غنچۀ گلشن همین صدا دارد
که در نظاره خرابی بود حجاب طلب
گشودن مژّه تا آرمیدن چشم است
اصول مطلب آسودگی ز خواب طلب
بمخفلی که خیال رخش نقاب کشد
ز غنچهای گل شمع، گلاب طلب
ز شیشهای نگاه خیال سرشارش
ز بهر رفع خمارش شراب طلب
اگر ز معنی لفظ عدم نشان خواهی
ز غنچه لب خاموش او جواب طلب
نشان گوہر نایاب خویش را طرزی
باشک خویش ببن غوطۀ در آب طلب
جواب ناصر علی
شعله رنگ افتاده است از بس نوای عندلیب
چون سمندر میشود گل از صدای عندلیب
ریشه در گلشن دواند از بس نوای عندلیب
از شکست رنگ گل آید صدای عندلیب
غنچۀ گل پیرہن صد جا گریبان میدرد
میخُلد چون خار در گلشن بپای عندلیب
بیکہ گلشن از رخش رنگین افناده است
میشود چون غنچه گل مضمهای عندلیب
بسکہ پیش گلرخان باغ دارد آبرو
فرش سازد چشم خود گل زیر پای عندلیب
داستان ضعف گوید با ستان صد هزار
در گلستان هر که باشد آشنای عندلیب
از نوای دلگشای بلبلان غافل مباش
گل ہمہ گوش شد پیش نوای عندلیب
مصرع ہر بیت طرزی شرح درددل کند
شوق گل ظاهر بود از ماجرای عندلیب
برطرز بیدل
هر کرا دست امیدی ہست در دامان شب
چون سحر خورشید تابان دارد از احسان شب
تا که از فیض سیہ بختی بخواب غفلتی
صبح را چاکی بدامانست از ہجران شب
چشم اوقف سواد نامۀ شام است وبس
خوانده ام نا مقطع خورشید از دیوان شب


۹۰
بغیر قناعت کام دل از چرخ نتوان یافتن اسمان هم گرد خود گرد د بهر نان شب
از سیه پوشان در گاه غمش غافل مباش جام از خورشید دارد در ته دامان شب
با فلک کر شکوه بخت سیاه خود کنم چهرۀ شمع است ساز گرمی دکان شب
در کشاد عقدۀ ماتم دروزان و فا همچو شبنم از هم افتد عاقبت دندان شب
گر بیا د شعلۀ دل را چهره پردازی کنم چون سحر از روشنی بر هم زنم سامان شب
طرزیا شاید بچوگان سحر بردار دم همچو گوی افتاده ام عمریست در میدان شب
بر طاق بیدل
ز بس کز در د هجرت سوختم تا بچا شب مرا شد از بن هر مو چرا غان جایجا امشب
طراز دامن ناز تو تا بیدریغ از دستم نمیدانم ز جوش بیخودی سر را بپا امشب
چو یار از در در آمد شمع را از خانه بیرون کن که ترسم پیش رویش آب گردد از حیا امشب
صدا از شیشه و لها بجنب و بهم بشکن که کان سرمه شد دل زان دو چشم سرمه سا امشب
دو چشم او بر د بنمرد آخر دل ر بود از من چه خواهم کرد ول کافتاد در دام بلا امشب
معطر میشود مردم ز مشکت نز مشام من کر بکشود از زلفت گره باد صبا امشب
خموشم در گلویم سر بر افشاند از نگه طرز که من عیب ارنیاید از لبم بیرون صدا امشب
جواب صائب
نگارم با رقیبان در غما در کشن است امشب مرا صد خار غم از رشک در پیراهن است امشب
دلم بشکستی و خاطر شکستی عهد پیمان هم بقر بان سرت گردم چه بشکن بشکن است امشب
عذار شاہد لیلی وشی اندر نظر دارم چو مجنون کز نه خود سینه من مام میهن است امشب
مگر از تیر مژگان تو دارد عاریت خونی که از زلف گره گیرت بزبز جوشن است امشب
گلستان بزم ما را خوشه چینی گر کند زیبـد چرا کز باغ حسنت گل به پیشم خرمن است امشب
نمودہ صبح امیدم طلوع از مشرق طالع که ان مه را درون خانه من مسکن است امشب
بخانه


نیامد آن پری دربر بیمار هجر خود
مهیا باش ای طرزی که کارت مرد نیست امشب
جواب طالب املی
با یاد لبت شد می پیمانه ام امشب
چون نرگس مخمور تو مستانه ام امشب
چون قصر حباب می گلرنگ درین بزم
از باده بود پر زفضا خانه ام امشب
مغز خردم جذبه سینای شرابست
می داد ز بس ساقی مستانه ام امشب
مانند سبو بسکه لب جام کشیدم
بر دوش کشند از در میخانه ام امشب
سبزه بنا بنظر دامن پر سنگ نماید
کز نشه سودای تو دیوانه ام امشب
از بوی گریبان تو ای غنچه گلپوش
لبریز شد از نکهت گل خانه ام امشب
از بس در معنی چو صدف ریختم از لب
در گوش تو چون گوهر یکدانه ام امشب
بر دور مه روی تو از بسکه زدم چرخ
شد هاله شمعت پر پروانه ام امشب
چون آئینه طرزی بدلم تاب نماندست
سیماب بود در شش کاشانه ام امشب
جواب بیخود
گل کرد خیالت ز رگ ریشه ام امشب
شد غنچه گل ساغر اندیشه ام امشب
با دلبرت از بسکه بدل ریشه دوانید
بر باده چو انگور بود پیشه ام امشب
مردانه کشم کوه غم و درد و بلا را
در عشق بود کوهکنی پیشه ام امشب
هر بند من از درد چونی ناله فروشست
در عشق تو شد ناله سان پیشه ام امشب
شاخ مژه ام را ثمر اشک فشانی است
بر آب دود همچو گهر ریشه ام امشب
در پیش لب لعل می آلود تو در بزم
بالیده تر از غنچه بود شیشه ام امشب
شد لجه خون سینه ام از حسرت نامت
طرزی چه بلا کینه بود تیشه ام امشب
جواب بیخود
خیال لعل تو ماند در اندیشه ام امشب
بسان تاک جو شد باده از هر ریشه ام امشب


از شمعش مشرب پروانه در شب داشتم لیکن از سوز آتش عشقش سمندر پیشه ام امشب
بیاد عارضش تا غنچه سان با خود گرانم چو گل رنگین پیراهن رواندیشه ام امشب
کنم فریاد از بس در هوای لعل شیرینش هند ناخن بخستن از جوشش سرچشمه ام امشب
سراپا استخوانم آب شد از گرمی خوبش فکند از شعله خونینها شرر در پیشه ام ا.
زبس از برق حسن او بسان شمع میومم دود چون شعله آتش در افکار ریشه ام
خیال چشمش از بس در رگ و پی میدود طرزی بود چون دانه انگور پر می شیشه ام
من طبعه
شیشه بالیده بخود باده بجوش است امشب جام از جوش صفا عکس فروش است امشب
پیش بختم هر که زستی سر افتاد چو جام پای او همچو سبو لایق دوش است امشب
تا مگر از سر مستی سخنی گوش کند جام در پیش صراحی همه گوش است امشب
از لب جام رسد مژده عشرت در گوش قلقل شیشه مگر بانک فروش است امشب
پیش مینا و می و جام و عذار ساقی نی تمیز و خرد و عقل درهوش است امشب
وه که از نعره مستان و خروش محمود باز در بزم محب جوش و خروش است امشب
لیجه پیمانه بکف دور تسلسل دارد نعره مجلس ما نوش بنوش است امشب
چنگی از چنگ بنه چنگ و مزن نائی نی یار در پوشش و پیوسته خموش است امشب
چون کسبب نای بعبارت می معنی نکشم که چو خم سینه ام از درد بجوش است امشب
به که در بزم حریفان چو صدف دم نزنم کز گرانی سخنم خیمه کش است امشب
باز سینای معانی نگشایم کانجا یار نازک بدنم سنگ فروش است امشب
گفت ساقی بعبارت بکسالب طرزی که چو در حرف توام حلقه بگوش است امشب
جواب بیخود
کرم است ز بس شعله صفت پیکرم امشب از اخگر سوزنده بود بسترم امشب
چون


۹۳

چون شمع ز بس سوختم از آتش دل دوش از شعله بود دسته گل بر سرم امشب
از حسرت آب دم شمشیر نگاهت پر تیغ تو پیچیده تر از جوهرم امشب
چون دانه شبنم بگلستان وصالت بگداخت دل از تاب رخت در برم امشب
از منزلم آنگاه چو خورشید بر آمد در اوج ترقی است کر اخترم امشب
از گرمی خوی تو طپم بسکه در آتش از جای جهد همچو سپند اخگرم امشب
یک قدم هم از جای چو دیوانه نسر شاد گر جلوه کنان یار رسد بر سرم امشب
طرزی نگذاریم ز کف دامن وصلش پر زحم تر از کل کندار پیکرم امشب
جواب طالب آملی
با آه ره شوق توطی میکنم امشب چون ناله سواری سرنی میکنم امشب
در گوشه محراب ز اندیشه چشمت رنگین برخ سجاده بمی میکنم امشب
چون اشک ره دور و دراز غم هستی در لغزش پای مژه طی میکنم امشب
در چنگ فراق تو بقانون محبت فریاد هم از هر رگ و پی میکنم امشب
می قطره خون میشود از رشک بساغر در بزم چو وصف لب نی میکنم امشب
از ناله جانسوز بچنگ غم عشقت نی در بن هر ناخن نی میکنم امشب
چون شمع شدم آب ز آغوش چکیدن از شرم ز بس شیرین خوی میکنم امشب
بیداغ جگر شمع دلم نور ندارد تدبیر دل ساده کی میکنم امشب
از بسکه دلم تنگ شد از گوشه شبی آهنگ ره مشهد و ری میکنم امشب
من شب لب لعل می آلود تو دژم کی یاد لب ساغر کی میکنم امشب
در بذل در اشک با یثار قدومت طرزی روش حاتم طی میکنم امشب
من طبعه
جام در دست سید آن بت گلرنگ امشب تا زند شیشه ناموس که بر سنگ امشب


سر خوش بدست پیرم آمد آن سنگین دل
بر دل شیشه من کامش زند سنگ امشب
حسن کلرنگ ترا ناکه در آغوش کشد
دل چو آئینه ز حیرت شده بیرنگ امشب
دل چو سبنا بخدا ز گریه نکردد خالی
کار بر طاقت ما کرده ز بس تنک امشب
کشت در پرده چو از بیم مخالف پنهان
راست چون چنگ شد از بهر کم آهنگ امشب
شانه سان پنجه من چنگ نکرد در هوس
کوزنم در خم کیسوی کجت چنک امشب
بسکه طرز نکهت طرح تغافل دارد
مژه در چشم تو کردید رک سنگ امشب
با خدنگ مژه و تیغ نکه می آید
مکر آن عربده جو راست سر جنگ امشب
انقدر زیر دم تیغ تو در خون غطلم
که کبو د است از خون جکر رنک امشب
کر چو کل ریزه ریزم کنی از خنجر ناز
در کریبان تو چون غنچه زنم چنک امشب
در کنی بر من شور قیامت بر پا
در بخل قامتت از شوق کشم تنک امشب
همچو طرزی با د بکامتمت می وصال
پیش آئینه حسن تو شدم دنک امشب
فی بیت المقدس من طبعه
برده یم یار اگر مرگان کند از ناز باز امشب
چونقش یا براهش خاک بوسم از نیاز امشب
ز بس بی تابم از طرز نگاه چشم مستش
بدل خواهم زنم خنجر ز مژگان کار ساز امشب
چو چنگ از هر رک من ناله قد راست بخیز
باین قانون نوازد یار اگر از پرده ساز امشب
چو کل از پوست بیرون ایم از اظهار ما بیدن
اگر از ناز بنوازد مرا آن دلنواز امشب
کهی بر دل کهی با جان به پیچم زلف پرچینش
سر حیدن کنم کوتاه آن زلف در از امشب
حسان با ینخجات از چنکل شاهین مژگانش
که کیک دل کرفتار ست بسپر چنگ باز امشب
رنک روی هستی بسکه از خود چشم پوشیدم
نقوش بال عنقا دیده ام با چشم باز امشب
بکو بی پرده حرف قصه سوز و کدا ز دل
که جز پروانه اینجا کس نباشد محرم راز امشب
بکوه بیستون در و آن شیر بن بن ای دل
چوخسرو اشک گلگرا کجا تا ابتا از امشب

به ناز


بمار رشته طول امل با چند می پیچی بیار کوتاه کن اندیشه دور و دراز امشب
بدهر بی سرانجامی که انجامش نمیدانم کسی با کس نپردازد تو کار خود بساز ا
ز تاب اتشش در پیش بیزم وصل اخر سرت بجیب اشک میغلطم چو شمع از بس گدازا
باین رنگت که سوزد گذار سجده مجازم چو طرزی پر پر پروانه میخوانم نماز امشب

نامه منظومه

ایانگار پریروی ماه پیکر من شنیده ام که برین بیدلی بقهر و عتاب
عتاب و قهر ترا میبرم در هر سر اداد ناز ترا میکشم در هر باب
اگر به تیغ زنی بر سرم که سر برد ا دگر به تیر زنی بردلم که رو بر تاب
من از تو سرنکشم گر رود سرم در این من از تو روی نتابم وگرشوم بیتاب
فدای تلخی تو باد جان شیرینم فدای قهر عتاب تو باد جان خراب
اگر بجای تو من دیگری گزینم یا ر وگر بغیر تو بینم بدیگری در خواب
شود بر اتشن هجرت دلم کباب از غم شود ز خون دلم پای مرگ خضاب
کسی که گفت دروغ از زبان من با تو دلش استخوان شود ز رشک کباب
کسی که کرده مرا پیش تو چو نون زالف تنش چو زلف سیاه تو باد اندر تاب
زبان او چو زبان بنفشه باد کبود دهان او چو لب غنچه باد پر خوناب
بگیر خنجر بیداد و تیغ کین بر کش بزن بسینه صد پاره ام ز روی صواب
وگر ز سختی جان کندنم خلاص کنی که مردنت به ازینم کشته بیتاب
بان وگر ختای شه ز راه لطف و کرم وگر ندای مه تابان ز روی خیر و صواب
بوی طرزی افغان گذر کن از انصاف که از غم تو بخوناب دل بود غرقاب

نامه منظومه

ای که ما را خیال یاری تو دیده بیخواب کرد و دل بیتاب


در هوای لب می آلودت	دل بشم بسینه گشته کباب
تا بدیدیم گوشۀ حشمت	همچو چشم تو گشته‌ایم خراب
برد چشم تو دل ز من بنگاه	روز زلف تو جان من بعذاب
چشم مست تو و خم ابرو	ترک بد مست و گوشۀ محراب
هست لعل و دهان و عارض تو	شکر و شیر و پر تو مهتاب
روز و شب در هوای زلف کجت	میطپم همچو ماهی بی‌تاب
بی‌گل عارض تو ای دلبر	گر بگلشن روم شوم بعذاب
بی‌حجابانه از درم تو درآی	حال بیتاب خویش را دریاب
ره وصلت نمنا که شب همه شب	از دلم دمبدم چکد خوناب
غیر وصلت که آرزوی دلست	مطلبی نیست در دل بی‌تاب
بهر وصل تو طرزی افغان	روز و شب در ناله میکند چو رباب

بر روشن دل

خوانده طاوس روانی مسرع موج آب	معنی فرو گهر سازد روان مضمون آب
غافل از افسانهای رنگ بی رنگی مباش	در چمن این رنگ ریزد با د و افون آب
غنچها را بند گردان از تردد باغبان جوان	نغمه تر دست دارد مطرب قانون آب
در هوا مرغان چمن برنگ دور نگی افگند	سبز کنم رنگین چو گل روی چمن از خون آب
کاسۀ ما گر چه پر از آب این دریا نشد	بازم از جان چون حباب خالی نمون آب
پای سعیش نا کجا بر سنگ حسرت بشکند	بجا با مید و دچون اشک ناگلگون آب
در میان مجمع نازک خیالان چمن	مصرعمی بندد چو گل رنگین بیان مضمون آب
موج وحشت دارد از بس بحر طوفانی دلی	از غبار نقش پای خود رود مجنون آب
صاف دل را راز ها پنهان نمیماند بدول	صورت نقش درون ظاهر کند بیرون آب

مبحث


صحبت جان پرورش دارد حیات ا در چمن چون کل از ان کردیده ام ممنون آب
طرزی لب خشک را بیدل چنین کیف روکر تشنگیها کرد ما را اینقدر ممنون اب
کرچه از جوشش صفا در اصل یک بیست آب لیک از عکس لب لعل تو کل رنکست آب
رنک بیزنکی بقدر ظرف استعداد ماست و نہ کل خون و در حباب کهر یک بیست آب
اختلاف اسم و اسما را سمی واحد است در فرات و دجله و کامون و در کنکست آب
از حباب و موج و کر داب ملاطمهای بحر دامن و جیب و کربیسان و کلاه چنکست آب
مجلس اہل صفا هم نیست بی سامان شیر هم دف و ہم نای و هم قانون ہم چنگت آبا
ما پیش اب بخش دست از جان شسته ایم دل بطوفان داده را بهتر ز اور نکت آب
یک قلم از بحر بیرون تر قدم توان نهاد با همه مشق روانیها بها لنگت آب
سو جب با تیغ عربان میدود بر روی بحر با حباب خشک سر کو با که در جنگت آب
بی جنون بیخودی از خود رسیدن مشکلت با ملایم نیستی زان مشت سنگت آب
در سراع غنچه ساران فیض رحمتش میرد پاسید دو از بسکه دل تنگت آب
طرزی اب مردمی از چشم این دریا مجو شور تلخی میکند با ما چه بی ننکست آب

بر طبق بیدل
فشرده ام مژه از بس بگریه تنک در آب سرشک من چو گہر سر زد بنگ در آب
در ین زمانه ز مظروف و ظرف فرقی نیست زرنک آب برآید شته سنک در آب
کنار دشت و گریبان باغ گلکونست مکر که ریخت از خون غنچه رنک در آب
بسان موج کر بیان بحر مسکیرم بیا د دامن اوکر زیم جنگ در آب
دماغ صلح کل از شور جنک خالی نیست حباب و موج بود روز و شب بجنگ در اب
بوقت شورش طوفان کشاکش موجش مهیب تر بنظر آمد از نهنگ در آب


بیاد لعل می آلوده چشم میگونت حباب ساغر خود دید لاله زنگ در آب
زبسکه شیشه طبع حباب نازک بود شکست ساغر خود لیک بی درنگ در آب
ز بس فراخی در یادلم فشرده بهم نشسته ایم بخود چون حباب تنگ در آب
به پیش مصرع بیدل سرم طرزی گفت نشسته در عرق خجلم چوسنگ در آب
جواب سلطان سلیم
گر نجمن افکند از رخ گلگون نقاب جوی پر خون شود هر رگ برگ گلاب
عارض ماه ترا گر بخیال آورد ذره نشیند زناز در بغل آفتاب
از رخ گلگون او بسکه خجالت کشید همچو عرق آب شد رنگ بروی گلاب
هیچ ملامت مکن سر دکشم و هست را لخت دلم کر برد چشمه بجای کباب
انداز چشم یار پیش حریفان بزم جای عرق میچکد از رخ مینا شراب
شور و شر کفر را تا که نه بینند عیان بر رخود میکشد پرده نازک حجاب
چون بمیان پانهم بی مدد لطف او من که ندانم ز جهل کار خطا از صواب
گر بغلط فکنم کف بپایش نظر پای نگاهم شود بر سر مژگان صباب
بسکه در ایام وصل عمر با خر رسید شام فراقش بود اول روز عذاب
این دل بیدار من بسکه کشید انتظار مرد مک دیده ام خواب ندید بخواب
طرزی چو سلطان سلیم پیش رخ یار برد و زجان در دلم عشق تو آرام و خواب
ز داغ اگر نمایم بانجمن مهتاب کند ز شرم فرو سر به پیر هن مهتاب
ز تاب سوزش داغ دلم خلاصی نیست اگر چو ناله در ارم به پیر هن مهتاب
بصحن باغ و چمن سایه سیاهی است که هست لاله چو خورشید با من مهتاب
چو پر تو از رو افتادگی کشد دامن که شب بکنج برآید باین رسن مهتاب
دل از بر


۹۹
اگر که شب چو سحر منیرست خورشید است
که جای خنده برون آرد از دهن مهتاب
ببزم ماه نومن گشاده رو آید
که پشت سایه من نمیشود کهن مهتاب
بشب زخانه خرامان ببزم ما گذر
زآسمان بپای کند وطن مهتاب
بنامه وصف کراکرده رقم طرزی
که صفحه چرخ برین گشته مبرهن مهتاب

انتخاب از صبح کردم مطلعی چون آفتاب
صادقم بی کذب میگویم که میگوید جواب
زلف مشکین ترانام که از بس پیچ و تاب
میداوند ریشه نازک معنی از آفتاب
تا صفای موج حسنت را بدقت میگرد
بحر عینک می نهد برچشم از جام حباب
گر باین لبهای خندان سوی گلشن بگذری
غنچه گردد بدست باغبان انگشت مرآب
ماهتاب از هاله روشـنتر نماید شام تار
زلف مشکین چون بماه عارضت کردی سحاب
عاشق بیچاره با این عشوه سازان چون کند
لعل شان گرم قسم چشم شان بد مست خواب
در هوای بوسه پای نگارین کسی
میپرد از شوق همچون دیده چشم حباب
از رگ یاقوت اگر کام دل حاصل کند
از لب خاموش او هم میتوان بردن جواب
خواب چشمش زبس از سحر سنگی کند
چون شره ظاهر بود در چشم او رگهای خواب
زان هم گر دوکشیهای که با ساغر کنند
خون مینا گر بدست افتد بنوشم جای آب
در بدشتر بگذار رعیت در ائین عشق
مدعا خواهی بیابی دل ازین درد و عتاب
خواهی آسان بگذری از نقب سوراخ گهر
ناتوانی رشتهای تار خود هموار تاب
تنگ روزی را بنظر بر تنگدستیها بود
کرده ام چون خال از ان گنج لبش را انتخاب
هر که میخواهد که خواند شعر رنگین مرا
همچو گل باید دهان را شست با آب گلاب
خواهش بیجا بطرز مذهب رندان خطاست
پیش مستان کن قناعت بطرزی بوی کباب


عکس نزانید بر مگذر من چه عجب
گرفتند که زنگبر بش غمم چه عجب

بیشی سنگ ترازوی سبک قدر می غمز
گردهد وزن گرانی بگم من چه عجب

نفس آئینه از دست صفا میگیرد
دل کرد روشنی یا بد ز دم من چه عجب

من که جز مدحت تو هیچ نیارم برزبان
حاسدا بر لب بگشاید بذم من چه عجب

صورت قصر جمشید و قبا دو حصرد
ننماید بجو کر جام جم من چه عجب

من که یک قطره آن بحر محیط فضلم
گر برون یم شود از زیر کم من چه عجب

یار با ناز گران کوشن بخواب گوشی
بشنود گر سخن زیر و بم من چه عجب

نغی من محو کن هستی موجوداتست
کذا ثبات ببت کردم د من چه عجب

بیش و کم نیست چو در جود و سخایم اعزاز
بیش اگر خرج کنم کم دهم من چه عجب

بشور و فتنه آشوب دز کا مخسب
بزیر تیغ برهنه چو چشم یار مخسب

درین زمانه دو صد چشم فتنه بیدار است
ز غفلت ای دل غافل باختیار مخسب

بجستجوی طلب کار ما کند مردان
اگر تو کار نمائی بوقت کار مخسب

چو غنچه نا که نذرو دمها کلاه ترا
به نچی بچمن موسم بهار مخسب

مقرر است که خواب بهار سنگین است
بزیر سایه بید و گل و چنار مخسب

شنیده ایم که بیدار دل نمیخسپد
اگر ز زنده دلانی بشام تار مخسب

مکان بیدر و دیوار جای راحت نیستا
بزیر کنبد این چرخ بیوار مخسب

که تا چو گل ندرد جامه گلویت
چو غنچه بر سر دیوار خاردار مخسب

بنای تجسمی داغ میکند دلت
چولاله بیخب از خود حواله دار مخسب

روان چو موج گذر زین محیط پر شوشو
حباب وار درین بحر بی کنار مخسب

بدل اگر چو سحر نور روشنی داری
چو آفتاب بروز و بشب مزار مخسب

مگذر


۱۰۱
سوار توسن عمری نه خود مشو غافل ز راه دور شوی در سفر سوار مخسپ
صفای طبع تو از شعلهای بیدار ایست فسرده دل شوی از خویش ای شرار مخسپ
گرفته طرزی ترا یار همچو جان بکنار زیار شرم کن دور کنار یار مخسپ

ردیف التاء دیوان طرزی صاحب
غزل اول در مقبولیت رسول مقبول صلی الله وعلیه و آله وسلم

دلا کسیکه غلام رسول مقبولست قبول حق بود ار عاقل است ار گولست
زآستان تو هر نا امید یافت مراد درت بمنزل مقصود وصل موصولست
بقد جت فرود سر صفت می‌ندهم زشوق هر که بیادت خرد مشغولست
حیات دائمی و عیش جاودانی راه عشق تو هر عاشقی که مقتولست
زینکه رحمت عامت بخاص و عام رسید ز نعمتت برد ار آشنا و مجهولست
تو که طرز کلامت جوامع الکلم است که همچو شکر منقول و شهد مغفولست
سوال نیک و بد از مخلص تو کس نکند اگرچه بنده با عمال خویش مسئولست
ز لطف عام تو طرزی مراد میخواهد چه شد اگر همه ناآشنا و مجهولست

در منقبت شاه ولایت مآب مرتضی علی رضی الله عنه
آنرا که بدل شوق در شاه نجف نیست هرگز کف او پر زگهر همچو صدف نیست
آنرا که سخن صاف بحول صاف نباشد آئینه بجن هست ولی آئینه کف نیست
تا حلقه ز ماتم نشود پوست نپوشد در محفل عشاق نوازنده چوف نیست
دیدیم بهر خیل همه شاهسواران همچون تو سواری بهمه لشکر و صف نیست
هر کس که ذاتی نبود نقص پذیر است گر بدر شود ماه که بیداغ کلف نیست
با واچو کمان گوشه ابر و شکره دار هر دل که به تیر تو نشان همچو هدف نیست
کنار لب مستان سبب شورش مستی است هر می که بچو جوشش نرد قابل کشف نیست


۱۰۳
غیر از براقوس و بخبر ناپدیدا است
چون زایجه طالع ما دید فلک گفت
به سنجت و چهار طرف چشم کشود م
تأول مخالف ز خلف دور نگردد
طرزی سخنم یار چو بشنید چنین گفت
ازان بتمر تلف گشته مرا هیچ کف نیست
این کوکب طالع تو بی اوج شرف نیست
راهم بجز از کوچه او هیچ طرف نیست
مانند الف حرف خلاف است حلف نیست
این گوهر شهوار تو در کوش صدف نیست

من طبعه
از خود بجستجوی تو هرکس که غافل است
پیش رخ تو اینه زان محو دیدنست
این منظر رحسن تو سن گر عیان شوند
نگذارم ار برشته مریم کند رفو
در اصل ذات جوهر فردیم ما و دوست
هر کس که شرح مختصر عشق حل نگر د
گوید ز علم وحدت دار د هوای زر
زاهد که وصل حق طلب د از ره زبان
هر کس بپوی حق رود از راه نقب دل
طرزی وصال اگر طلبی خویش را مبین
آنکس به پیش اهل خرد عاقل است
اری بحسن ساده دلان شخص مائل است
آئینه چون بحسن جمال تو قائل است
این زخم یادگار دم تیغ قاتل است
در ماد یار این عرض جسم جا ئل است
علم بیان و منطق او ژاژ وائل است
خان علوم ما چه عجب بر دلائل است
غافل که در خدا و تو این حرف حائل است
بیشک بگنج وصل رسد زانکه قابل است
دیدار یار دیدن و پندار مشکل است

من طبعه
دلم بیک نظر رحمت تو محتاج است
متاع عقل و خرد سر بسر بیغما رفت
دل من د مژه ای در اثر تیر تست
بپیش تاج شهان سر همان فرود آرد
که جو دیده من تار چون شب تاج است
که ترک چشم تو در ملک دل بتاراج است
همان چو میکل شب از صید در اح است
که خاک پای تو بر فرق من بتابع است

ریزه


زسینه نعره لبیک میرسد در کوش
زشر م دست تو بیرون زآستین نکشد
دوئی بدیده اهل نظر ندارد راه
کمان چرخ زسکو شام زند با تیر
بتاج منطق زر فرزموز دانشت
زچتر قامت و رفتار و عارضت یکر
از آن جو شمع ز روخندان بود طرزی

گرد لم جرس کاروان حجاج است
اگرچه ساعد خوبان بجید چون عاج است
چشم زاحد خود بین زا حولی کاج است
به پیش تیر حوادث دلم جو آماج است
بهمین که مهبد بی نطق صاحب تاج است
صدای مبل و قمری کبک دراج است
که پند لب در داغش نه بهرج علاج است

در بیروت کشته شده
تا که تخم خار عشق در شس برانست
انکه رود نا سمک اشک جو دریای ما
بسکه بیا د رخش خون جگر میخورم
پیش کرمهای او هست سبکز نگا
تا بدر سندگی کوس امانت زدم
انکه ز نور کشید در ورق خوانی کس
چون نشوم سربلند پیش بن بخشر ان
در سند بندگی به و رمفتی عشق
طرزی چه خوش گفت دوش حضرت تسلیم

یاد رخ گلرخان مهرگیاه منست
وانکه رسد نا سماک ناوک آه منست
سرخ تر از برک کل روی گیاه منست
گرچه گران همجوکوه بار گناه منست
مهر خفای راز پر کاه منست
بر فلک دلبری عارض ماه منست
بر در او جا بجری پشت و پناه منست
سرحط داغ خمت مهر گواه منست
مرتبه عاشقی بسمه آگاه منست

جواب صائب در شام شریف کفته شده
یک کره از غم زلفت دل نا شاد است
بار منت کشد خاطر آزارم دلان
زبان پر از شکر معابود هر سجون

از چه در زلف تو دل بر سر دل افتادات
سروا زاد ازین بار گران آزاد است
خامه ام نوک ترابش قلم بهزاد است


بسکه‌بیگانه ام از صورت تمثال دویی
عکسهم از آینه چون شخص جدا افتاده‌ست
بهر صیدم چه کشی منت صیاد دگر
ارزو دام و تمنای دلم صیادست
دل چو تصویر ترا دید بنقاش بخیال
گفت فکر تو بتصویر کشی استادست
کیست جز ناله که احوال غریبان گوید
قاصد گوشه نشینان عبث فریادست
بر رخ بحر خیال تو ز حیرت چون موج
هر سر موی من از خویش جدا افتاده‌ست
عاشقان تو به بیداد و جفا خورسندند
داد خواهان ترا داد رسی بیدادست
زلف اگر سر کشد از روی توای شوخ مرنج
زلف مشکین تو با مشک خطا همزاد است
از دلم دجله فیض است روان همچو فرات
آب سر چشمه این لطف ز بغداد است
مدح صائب کنم از مصرع تبریزے
که ز تردستی او ملک سخن آباد است
در راه بیت المقدس گفته شده
دل ز دست گریه کرد پناه خراب افتاده‌ست
همچو شبنم خانه‌ام بر روی آب افتاده‌ست
خاکساران در او را بچشم کم مبین
ذره ام هموزن سنگ آفتاب افتاده‌ست
گشت تفسیر جلالین خجالت میوار
سر خط از لغزے بس در پیچ و تاب افتاده‌ست
یار خندان تاز چشم گریه الودم گذشت
جیب هر اشکم چو شبنم در گلاب افتاده‌ست
تر نمیکردد بآب گریه کام خشک ما
گرچه ما گردن چو حباب در تیاب افتاده‌ست
در میان مطلع دیوان حسن نو خطان
بیت ابروی طب دپ بیجواب افتاده‌ست
تیره بختان درت چون سایه از افتادگی
بگذر و بالا بلند از آفتاب افتاده‌ست
با چراغ نفس با اینقدر خم گشته‌ام
امشب تارم زکف نقاش مساب افتاده‌ست
تا ز هستی بگذر و چابک بملک نیستی
پیک عمرم زان برفتن در شتاب افتاده‌ست
فیض نور روشنی باشد متاع کلبه‌ام
خانه ما زیر پای آفتاب افتاده‌ست
طول و عرض و عمق خط خالها زان صفات
مرکز پرکار دورش با شتاب افتاده‌ست
کام دریا


کام در باز نشد از جام لب خشک حباب
آب این سرچشمه کویا در سراب افتاده است
خواب راحت را تہی به بیداری چشمان نمیکنیم
خواب همچون اشک از مرکان بخواب افتاده است

سرنوشتم گرچه واژون چون نگین افتاده است
همچنان بر خط تسلیم جبین افتاده است
خال زیر گوشه آن لب نمیدانی که چیست
نقطه از شوخی بزیر یاسین افتاده است
در ره کوی وصال او گذشتن مشکل است
پاره شیشه دل بر زمین افتاده است
بسکه دارم انفعال از عرض مطلب پیش او
چون عرق شرم خجالت از جبین افتاده است
گر خورم خون جگر چون شیشه می باک نیست
قسمت روز ازل خود این چنین افتاده است
میکنم شرح گلستان را بیستان چون بهار
بسکه رنگ معنیم در آستین افتاده است
چون براه زندگی آسوده خاطر بگذرم
مرک از هر گوشه ما را در کمین افتاده است
بر رخ کلرنگ او این پیچ و تاب زلف نیست
سنبل تر بر عذار یا سمن افتاده است
بسکه ذوق شهرت کمنامیم بیتاب کرد
نام ما چون نقش بیرون نگین افتاده است
من شدم در کاکل چون شام هند او اسیر
دل بدست زلف چون ماچین و چین افتاده است
موج مضمون در رکاب خامه من میدود
طرزی ملک معنیم زیر نگین افتاده است

کردش چشم تو از بس شوخ و شنگ افتاده است
با دورنگی چون فلک بیرون زنگ افتاده است
گلشن چشمم زبس رنگین شد از عکس لبت
اشک من چون غنچه در دامان تنگ افتاده است
جز صدای دل شکستن غنچه دیگر هم نیست
شیشه را بر دوش کویا بار سنگ افتاده است
از دهان او سخن لغزیده می آید برون
در لبش راه سخن در جای تنگ افتاده است
از غرور حسن بر روی گلستان ننگرد
غنچه را دامان خوبی تا بچنگ افتاده است
موی چینی را ز بس نازک جبها طبع
محمل فریاد بر دوش ترنگ افتاده است


در کشاکشهای بحر روم و دریای حشس
زورق دل در دم کام نهنگ افتاده است

از میان لشکر جشم و در رزم شام هجر
ناله ام چابک سوار و پس جنگ افتاده است

از تماشای چمن طبعم چواہو میرمد
سایه گل در نظر مشت پلنگ افتاده است

مرغکان چشم من در حلقه گرداب اشک
همچو مندو در میان نهر گنگ افتاده است

در ره سر منزل مقصود مدح ذات او
طرزی پیک خامه ام را پای لنگ افتاده است

در بستان شهدای دمشق شام گفته شد

تا عکس یار در دل دیوانه منت
تصویر جلوه نقش پری خانه منت

بیگانه چون شوم که بدل اشنای ماست
من دور کی روم که وی همخانہ منت

گیسوی حلقه حلقه او هست دام من
خال سیاه دانه او دانه منت

از فیض اشک آه بدل گشت چشم من
خوش اب و گوشت ام چو همیانه نا

آئینه ساخت عکس رخش کردل مرا
از چاک سینه نیر بک شانه منت

هر چند فارغم ز جهان لیک پیش یار
گیسوی یار کنده و زولانه منت

چون غنچه بسکه خون دل او غصه میخورم
پر خون چولا لہا لب پیمانه منت

بر دوش چرخ کشته کران گوش اسمان
از بس بلند نعره مستانه منت

زاهد بپوش از در میخانه ام گذر
رندان مست تخته میخانه منت

هر صبح باغ رنگ دگر اورد برون
این رنگ بازی شب دیوانه منت

از بسکه ذکر گل شده وردم بصبح و شام
طرزی ز غنچه سبحه صد دانه منت

در مغاره دمشق شام گفته شده

گرد و غبار خاکدرت افسر منت
جائی که نقش پای تو باشد سر منت

من آن نیم که منت چرخ فلک کشم
در زیر دست پنجه نگین تسخر منت

مرغان با رول چرخ بیک زدن کشت
شمشیر بار شهپر بال و پر منت

مادر اچه


ما را به بند کس نتواند نگاه داشت
رفتن ز خود چو آب روان جویهر تست
خواهم ز چشم سوزن تخم زود بگذرم
زان رشته سان زیاد تن لاغرفت
تصویر قد نما شده همجوی بر تنم
از بس خیال یا د رخت در بر فت
تا یا د چشم مست تو ساقی بزم ماست
دوران مطبج دور خط ساغرفت
سرخم بیای طاح کی و بهم نمیکنم
بال همای تیغ بکجت بر فت
تا سر به بند کی تو خم کردم از نیاز
عز و تو وجاه غلام د رفت
نفی دوئی نموده بر اثبات و حدم
نام طلسم ذات تو نامظهرفت
تا آب باده قطع شد از جوی شیشه ام
لب خشک نز د کام و لبم ساغرفت
از تیغ ابروی تو مرا احتیاج نیت
از بهر کشتم مژه ات خنجرفت
در جیب غنچه باد صبا میکند نهان
از برگ کل کر ورق دفت رفت
طرز می زدود سر مکی شکوه چون کلیم
خوناب دل که صندل در د سر فت

در دمشق شام گفته شد

چراغ مجلس خورشید شمع داغ مت
فروغ نیم سحر دوده چراغ مت
ز فیض پرپکش ابر بهار نمشیرت
دکان زخم دلم غنچه ای باغ مت
ز موج باده روان یار پر چرخ میخوانم
که نقش ساغر جم سر خط ایاغ مت
زبور باده تخم میکشان کند ستی
بجل من مقری از نشه دماغ مت
چنان بخود اشبات بیخودی کردم
که قاصد نفسم نیست در سراغ مت
ز جوش سینۀ کلهای داغ خونینم
برنگ شهر طاوس باغ زاغ مت
زنقش خوب و بد غیب ساده افتادم
زچشم آئیات کوشه فراغ مت
بکوی دل آسود کان تپد دارد
ز شورشی که نهان در ضمیر باغ مت
بجنده گفت که طرزی بزاغ خویش ساز
فروغ شمع تو پروانه چاغ مت


۱۱۸
در مشق شام گفته شد
ز ان صداقت جو ن قلم سطر خطایی است
راستی از تار مسطر جاده در راه تست
معنی روشن دران آرم جواب نامه است
چاه ظلمت چون قلم هر چند همرا ه است
خانه ام بر باد رفت از دست اشک دانه
بر سرم ابر بلا این اشک طوفان راست
بر فراز اوج عزت ترک امیدم نشاند
با در ازیهای من از دست کو تا هیت
در طریق عشق مردان نیک دانند و بدیدند
نیک خواه من بود هر کس که در خواص
چون خلاصی یا بم از شام غم در شبها تار
روز بد چون سایه هر جا هست همراه شت
که بر اشکی که در آب و که سجا هم نکند
غول را نبود سیر جا نفس گمرا ه است
تنگدل باشند ز جان مانت در تماشا
خال کنج ان دمن زان روی دلخواهت
طرزی زنگ زدم من دام فریب مردعم
از شکت تنگ آبی زیر این کاه تست
جواب صائب شام شریف گفته شد
یقین العمل است قوت روان است
سواد خال خطت سحر خا امان تست
از ان ز چرخ فلک شیر ناله ام گذرد
که یاد قامت تو ناوک کمان تست
زهر نگاه تو چون گل بخویش ميبالم
که باغ حسن تو با دبها ر جان تست
ازان چو اشک بکل تا کم فرو رفتم
که سنگ نیم غمت بار کاروان است
ز کاوش مژده سرمه زنگ دلدوزت
چو میل سرمه سیه مغز استخوان است
چرا ببرم محبت بصد در نشنیم
که عشق مرشد من شیخ همربان تست
چنان بخاکد رت روی عجز ما لیدم
که اوج چرخ برین خاک آستان تست
مہر کابی من شمع را مکن تکلیف
که در طریق بلا برق لمعان تست
شام مار مصاف سپاه خود سر غم
فغان خدنگ من و آه کمان تست
به بند زلف تو دل بیجو سید میسوزد
که تار زلف کجت رشته های جان تست
ولین


گر سخن در در کو شو ارا و محتشم
که چو صدف عقده ها ان صت
چنان ظاهر و باطن بیار متحدم
که هر چه در دل است برزبان صت
شام شیب پنجه ارمن این غزل گفتم
تبار کی زغزلها ی نوجوان صت
همیشه برده صائب از ان روم طرزی
که سرمه نظرم خاک اصفهان صت

جواب صائب در شام کثر شند
از فراخیها ی مشرب گره مامون است
با صفای بطح روشن نیل جیحون از فردا
برده پیر مغان ان رند قلاشم که سن
باده پا پیمانه و خم با فلاطون از فردا
تأکه بر نقد دلم مه قناعت سکه زد
از زر سرخ خنا صد کنج قارون از فردا
بردیوان اشعار سخن سنجان دهر
بیت مضمون از سن است شعر موزون از فردا
تا که درس ابجد غم خوانده ام در پیش عشق
حرف دال لام و میم و صورت نون از فردا
بسکه الفت پیشگی با اہل محنت کرده ام
دروازه من شاکر وسیاد ممنون از فردا
بسکه جوی شیر شیرین حش کندم مجان
بیتون و خسرو وفر هاد و گلگون از فردا
با نشان سرخط سر کار داغ و مهر اشک
از حدود شام تامر حد جیحون از فردا
در بیابان جنون از وسعت دیوانکی
طرز شور وحشت سرشار مجنون از فردا
در شهادتگاه بر ق تیغ اتش رنگ او
دید های داع و چشم زخم پر خون از فردا
ران دو چشم سحر ساز فتنه رنگ پر فریب
جاد و وافسانه ونرنگ افسون از فردا
در نوای پرده عشاق صوت راستی
چنگ دمای و بربط و مزمار وقانون از فردا
تانهادم چون سحر خورشید داغن شامل
زهره و پر دین وماه و چرخ و کردون از فردا
سکه در تشکجه جمع پریشان کشته ام
کاکل سرکشته از سن زلف شبکون از فردا
بسکه طرزی همچو صائب نی بگلزین میزنم
هر چه دارد درخم سر بنه کردون از فردا
جواب شوکت در شام دمشق کفر شند


چشم صیادش زبس در بند تسخیر منست
بسکه پیچیدم چو جوهر بر دم شمشیر او
سنگ امرود او بدل ز بس گران افتاده
من برنگ نیکت گل ناتوانی وحشتم
در جهاد نفس کافر سورت یا دعلی
در شکار مدعا در صید گاه صبحدم
شعر شیرین طرز قند و طبع صاف روشنم
عقده ای سر مهر دامدهای سینه ام
بسکه زور قبضه تسلیم میبازوی بیست
در دبستان ادب در درس مشق عا
خانه چشمم بها از دیدن خوبان بود
بسکه از شرم گنه هر لحظه رنگم بشکند
بسکه پیش ناقبولی طرزی صاحبی کنم

جنبش مژگانش اراوار زنجیر منست
جای رنگ خون به بخش نفس تصویر منست
همچو کوه سر به سنگین بهت تقریر منست
حلقه رگهای برگ غنچه زنجیر منست
در کف اندیشه من شیر و شمشیر منست
ناله ام تیرست و آه من پر تیر منست
بر سر خوان عزیزان شکر و شیر منست
غنچه شکفته گلزار دلگیر منست
چله قوس فلک در مشت گیر منست
حضرت دل شیخ من بسبتاد من پیر منست
از ضعیفیها نگر سمار تعمیرا منست
از گل خجلت پر از گل جیب تقصیر منست
سیل برگرد در و دیواری که تصویر منست

جواب شوکت در شام شرف گفته شد

رنگ شکسته غنچه گل دسته در ندا
بر صفحه کتاب مضامین درد یار
مضمون نشسته رفته رنگین لعل یار
بر روی شام سخنم ربط مصر عبست
از فیض نو بهار دم تیز خنجرت
در گلشن همیشه بهار حضور دل
از گرد خار سینه من میکشد صدا

بالای ناله سر و برخاسته در ندا
هر مد آه مصرع برجسته در ندا
در غور و گوش معنی شایسته در ندا
بر چشم شعر ابروی پیوسته در ندا
رنگین بخون چو غنچه دل خسته در ندا
تار خیال رشته گلدسته در ندا
طومار گفت و کو لب سر بسته در ندا

اشک


آهنگ ساز محفل فغفور چین حسُن
صوت ترنگ شیشه بشکسته مینا

مارا بکام و ساغر و پیمانه کار نیست
سینای باده ایم دل خون گرفته مینا

شعر بلند من که ز گردون گذشته است
در گوش یار نکته آهسته مینا

از شور خندهٔ نمکین و لبان یار
پرخون بسان غنچه لب پسته مینا

طرزی که معانی نمکین شکستم
رنگ پریده مصرع برجسته مینا

جواب کلیم در دمشق شام گفته شد
چنان بعقیق لب مهر جم بکام منست
که حرف خندهٔ نقش نگین بنام منست

چوشیشه رنگ فروشی کنم بپزم سان
که سرخ از می عشق تو روی جام منست

مدام در حلقهٔ ذکر حضور مرشد جام
دعای ورد قدح ذکر صبح و شام منست

ز وصل آتش عشق تو کی شوم ایمن
چوشمع داغ جگر روشنی شام منست

چرا بگوهر غلطان شعر خویش ننازم
که گوشوار من گوش من بکام منست

برات هستی من برابد نوشته ازل
فلک بود قشر پارینه و دام منست

سمند غزم من از بسکه تند میتازد
سپهر ریشهٔ گردلی خرام منست

گر زخوشهٔ پروین فشانده دانه بدام
که نصر طایر چرخ فلک رام منست

ز خنده طرزی نیم چون کلیم افتادم
گل شکوفه من سخنهای دام منست

بحضور یحیی علیه السلام در شام شریف گفته شد
دل چوخم فکر لبت جوشش می نابست
کمی مستی زغفلت ریشهٔ خواب منست

بسکه در بحر خیالت غوطه خوردیم چون صدف
رشته عقد گهر موج گرداب منست

تا که افتادم بیادت گشته ام از خود بی
از برای این کسان نذ دوعقاب منست

روز میدان مصاف لشکر نفس و هوا
آه سرد صبحگاهی تیر پر تاب منست

در عبادتگاه دل بهر نیاز عاجزی
چاک زخم سینه من طاق محراب منست


در خرابی بنای قصر تقصیر کناه
آب کشتن از خجالت هیچ سیلاب است
دل کباب عشق از بالین و بستر فارغ است
کرد خاکستر چو اخگر فرش سنجاب است
ترک تا ز ترک چشمت پیکر رنک فتنه است
قصه دارا و جم افسانه خواب است
حیرت ما هیچ رفع اضطراب دل نکرد
بیقراری خانه زاد شخص سیماب است
سرکجی با تیغ حکمش نوبر تسلیم است
سجده افتادگی قانون اداب است
ساز و برک کوشه روشن دلان جز داغ نیست
شمع بزم سوختن در خانه اسباب است
تا که فهرست کتاب درد خواندم پیش عشق
رقم سر حطهای وصل سوختن باب است
چون گهر در بحر معنیهای رنکین سخن
ابروی شعر از مضمون شاداب است
طرزی بیدل کفت در بازار زهد خود پسند
هرچه خیر خود فروشیها بود باب است

جواب صائب در شام شرف گفته شد

کوه قاف حنا ما که کعبه کاه است
طراز شب خفا پر کاه است
ز بس بنقش نظر بر قدم نظر دارم
فراز چرخ برین مسر ز نگاه است
بطاق معبد وحدت حیا و قیمت مرا
که یاد شخص دوئی صورت گناه است
چو مردمک به من تا خیال خال تو زد
زنور سایه بمردم نگاه است
چنان بر آب حیات ابد قدم زنهم
کخال کنج دهان تو خضر راه است
بتخت سلطنت میزوال ملک فنا
شکست عجز خم کوشه کلاه است
ز بس براه فنا تخم طینتی کشتم
نهال وحدت او ریشه گیاه است
ازان بهوش و هم می نهد قدم طبا
که چون نفس ره باریک چین آه است
چو خانه معنی روشن کشم ز چاه ذقن
اکرچه ظلمت آب سیه بچاه است
بروز یاد تو در دل مرا چو خورشید است
بشب خیال تو در بزم سبزه ماه است
فسون خیر نرد راه عقل و دانش من
خیال نفس به خویش غول راه است

بطن


بمن حکایت جمشید و کیقباد مکن
گدای خاکدر دوست پادشاه منست
ز وضع خاطر آشفتہ ام چہ میپرسی
بسان زلف پریشانی در پناه منست
بپیش صائب از ان رو نمی شوم محرم
کہ سرو مصرع برجستہ یک گواه منست

جواب صائب در شام گفته شده

جای سرمای خمار میخانه بر دوش منست
عوض دل شیشه پری در آغوش منست
من چنان چون شیشه با رندان کنم گردنکشی
کرب پیمانه می حلقه در گوش منست
دور خط فکرم بر نقطه دل شد محیط
موج بالا دستم و دریا در آغوش منست
شورش مستی می در خم هنوز نشه است
جرات سرشار من از مغز پرجوش منست
بر سپهر خاکساری از عروج ما مپرس
اسمان چاه کرد غاک پا پوش منست
تا که باشم سرخ رو پیش بتان مانند لعل
لخت پرخون جگر آویزه گوش منست
نقشبند عشق تا بر نقد قلبم سکه زد
مخزن گهر سخن لبهای خاموش منست
نالهای خود تراش خامه ام ناگفته ماند
ظلمت گرد سواد سرمه رو پوش منست
در میان آتش حسرت سرا پا سوختم
تا که بار سر بسان شمع بر دوش منست
سبق خواندم در دو دانش پیش استاد خرد
عقل چاکر هوشیاری بنده پوش منست
طرزی چون صائب زموج فکر خود طوفانیم
کاسه سر اخگر از فکر پر جوش منست

جواب غرین در شام گفته شده

زداغ لاله ستانی که در کنار منست
گل شگفته من غنچه بهار منست
شهید عشقم و بر خاک من چراغ مسوز
که رنگ آتش دل شمع مزار منست
خیال غیر چنان کرد دامنم گرد و
که شب خیال تو با صبح در کنار منست
دل دو نیم بروز مصاف خصم دو
بدست جرات اندیشه ذوالفقار منست
چو شمع بر سر من گرچه خاک میربزد
کدورتم همه از چشم اشکبار منست


گلم چو غنچه کند چشم بسته سیر چمن عرق فشانی حسن تو ابیار منست
زجوی کلکم ازان آب زندگی ریزد که خضر سبزه در طرف جویبار منست
بسینه غنچه داغ و بروی دل کل زخم برای سیر چمن باغ و لاله زار منست
بباغ بی قد سرو تو چون روم کستاخ که میو در نظرم سرو چوب دار منست
برنک خاتم یاقوت بهر شهرت نام چولعل خون جگر نقش روی کار منست
بچنک همت شهباز فکر من عنقاست بکوه قاف فنا کمترین شکار منست
بطرزی گفت حزین دیده در خیال تو باش بجلوه در دل این کرد شهسوار منست

جواب نظیری در شام شریف گفته شد

بسکه آن بیرحم دل در بند بیداد منست شمع جوریش شعله زن از باد فریاد منست
دل گرفت ار بلا از ذوق آب و دانه است دام را هم تار زلف ای صیاد منست
قد نما بر پرده دل بسکشم تصویر یار مانی اندیشه من کلک بهزاد منست
تیشه شان تصویر شیرین پیش ناخن کوهکن بیستون از بسکه از یاد فرهاد منست
بسکه بر تمثال من غربال درد و خاک بخت معنی کژ دم گزیده دست صورت باد منست
لاله زار عشم گلست های داغ سینهاست سرو باغ خاطر من طبع آزاد منست
دل غبار گردید تا آئینه تمثال شد بسکه تصویر تو نقش صفحه یاد منست
چون نگریم چون نسوزم در شب یام وصال آتش دل شمع سان در مغز بنیاد منست
در میان همنوایان سخن سنج خیال مصرع برجسته ناز سر و فریاد منست
چون نگردم رهروان نکته اهل خرد شیخ دانش مرشدم پیر دل استاد منست
میکنم ظاهر بهر معنی که میخواهد دلم شخص مضمونم بطبع خدا داد منست
چون نظیری بسکه طرزی نا امیدی میکشم آرزو غلطان بخون در محنت آباد منست

جواب اسیر در شام گفته شد
نار نجیم


تا که چشم به مست تو هماز افتت
چین پیشانی من پرده در راز افتت
باده از قانون خط جام زدم
برق تا زان همه از اوج فلک میگذرند
انکه بر صید دو عالم بکشاید مژگان
گاه در آب نرم گاه بر آتش سوزم
راستی نغمه قانون رگ ما ر دل است
گفتم هستی سخن نیستی آمد بخیال
زان سبک پر زدن از چرخ فلک میگذریم
در شب و روز به بیداری و در خواب و خیال
در شر و شور عدم صائب شوکت جوشید
سوختم بسکه نهان طرزی ز شوخی با اسیر
چون مژه سرمه غبار ره آواز افتت
رنگ بازی برخو خشمک غماز افتت
ریشه نشئه می تار رگ ساز افتت
انکه از خود گذرد فکر سبکتاز افتت
چشم شاهین من و دیده شهباز افتت
چکنم دیده و دل فتنه در انداز افتت
صوت عشاق کز و عربده ساز افتت
سخت نزدیک بانجام من آغاز افتت
چونکه جنبش مژگان پر پرواز افتت
ذکر تو فکر تو و یاد تو دمساز افتت
بر لب از بسکه رسانیم و آواز افتت
دل پروانه بفروغ گهر راز افتت
من طبعه
خیال چشمه که طاقت ربای هوش است
صدای من قلم تا بگوش چرخ رسید
بسان خط نگین سحر تم جهانگیر است
بحرف زار یه همرگی گذارم گوش
مرا ببردن پیمان مکن تکلیف
زبسکه زمزمه را ست بسته اید دل
چرا بمعنی اسرار فهم من نرسد
زبسکه عشق مرا جوشش میدهد هر شب
که گرد سرمه غذای کف خروش است
سواد خال که مهر لب خموش است
عقیق لعل که مهر لب خموش است
که پنبه سر مغز خرد بگوش است
سبوی باده پیر مغان بدوش است
صدای نغمه او ناله خروش است
که حسن رخ یار فهم و هوش است
درون خم می سر شور است جوش است


چرا پیچ برخ سد فرو کنم به نیاز
از ان سنگ ستمان پای می جهد طرزی
که حلقه در یسیمینمغان کونسن است
که از خزیده آن مار خود در کش است
در بستان شهدای عشق شام کشته
ای که گوشم محرف شمع جان بوداست
دوش با شمع در آتش سرا با سویم
می دهم با غنچه نخستین سر کرو کشان
بر سر دیوان گلشن پیش منشی بهار
میببرد باد پریشان میر ندانش از چمن
در چمن بر روی خون غنچه مردم میدید
بر دل آگاه ما رنج و بلا از غفلت است
با همه آب طهار تها نکرده تر دماغ
خواب راحت میکند بیکار مرد کار را
همچو ابرو می نهد پا بر سر چشم بتان
گوشتگویم تا سحر با حضرت دل بوده است
زانکه چون پروانه مجتمعتی محل بود است
تا بعمرم سایه شمشیر قاتل بود است
در حساب روی او کل فرد با طل بوداست
بسکه گل با صحبت گلزار مایل بوده است
گل نمیدانم که از تیغ که بسل بوده است
مرغ دل پا بند دام آمد که غافل بوده است
زاهد سر ختک ما کو با که ساحل بود است
پای خواب آلود عذر لنگ کامل بود است
هر که در مکر سخن هم رنگ سبل بود است
در بستان شهدای شام شریف کشته شد
ما با در جیب گل چو ز لیخا در یده ایم
بر یاد قامت تو زلب آه میکشد
از شرم قامت الفت سر و در چمن
از بیم ترکتاز شبیخون باد صبح
آورده تا که بوی ترا در چمن صبا
این غنچه نیست بلکه بشوق هوای کل
ابروی وسمه کار برویت نغوزه خم
از شرم رنگ یوسف کلشن پریده ایم
این سر و نیست کز دل گلشن دمیده ایم
چون قد نون دامن گلشن خمیده ایم
نکهت چو رنگ در بغل کل خریده ایم
کلشن بسان آئینه رنگی پریده ایم
پیش صبا بهار گریبان دریده ایم
قوس قزح کمان برنج مه کشیده ایم
در طاق


در طاق ابروی تو ازان رو فتاده ام
مژگان بپای مردم چشمت خلیده است
باد صبا بگردش رنگم نمیرسد
چون بوی غنچه بسکه دل از خود رمیده است
از پیشگاه خاک در آستان یار
طرزی بکا روم که بسیچیم خریده است
در شام شریف گفته شد
در مشهد شهیدان هنگام ترکتازی
رنگ دیت نگیرد خون شهید نازی
چون چنگ بازیگری در بزم بینوایان
از جای نغمه خیزد خون بچنگه سازی
از دوش مهد راحت طفل دلم چو بلبل
در خوان طبله شادی پشه چنگ بازی
بر آتش عنایت از حال دل چه پرسی
هر دم چو شمع سوزم در بوته گدازی
سیپاره بود زین پیش از غنچه تو جانم
صد چاک ساخت امروز دل از زبان گرازی
خون شهید تیغت مضمون بی نیازی است
از خط زخم خواندم معنی سرفرازی
از دست برده نازی بسکه در بهاریم
سر تا بپا نیازم در معبد نیازی
صد بار اگر شهیدم سازی بخنجر ناز
از نو حیات یابم از لطف جان نوازی
با صد نیازمندی طرزی ز غنچه گوید
یارب پناه خواهم از نازی بی نیازی
در کراچی بندر گفته شد
طبع نازک مشربان را طاقت گفتار نیست
تاب گلشن از کجا خود طاقت دیدار نیست
هنگام ناز حیرانی نزاکت آشناست
عکس در آئینه هم از کلفت زنگار نیست
خاطر آزاده از زنار و تسبیح فارغ است
جای ناب یک گره در رشته این تار نیست
سیر ملک بی نشان در پیش پا تو کرده ام
بیخودان را چاشنی کمتر از رفتار نیست
گوهر طالع بروزور نمی آید بکف
این متاع بی بها در روی سین بازار نیست
فرع هر جاطالع اصل است سود و زیان
نفع در گفتار کم خسران بی کردار نیست
بسکه با داد بدل آئینه بندان کرده ام
در نظر جز جلوه های شوخی دیدار نیست


۱۱۸

هر چه در چشم خرد سامان هفت دیداست دیده آئینه ام باجوب از زنگار
پشه مغزان را خیال فکر سر در دوست زاهدان خام را غیر از غم دستاریت
چشمه چشم زتاب آتش دل خشک شد کم نمی در جویبار دیده خونبارت
بسکه دارد تازگی از جویبار حسن او غنچه هم رنگین چوخاران حسرت دیدار است
بسکه خونین طرازی محو در حیرانی ام طاقت دیدار نبود قوت گفتاریت
در بغداد گفته شد

هوای بوی که رنک بهار این باغ است که قطره قطره شبنم بروی کل داغ است
زحسن کرم تو در بزم دور دیده من چو شمع هر مژه من فتیله داغ است
ز پیش چشم تو یک مین تا جدا گشتم که بدید من تیره چون پر زاغ است
بهار تیغ تو خندید تا بحال دلم ز خون زخم مرا سبز دامن باغ است
ز طبع ساده زاهد دلا فریب مخور که آب ساده نمائی بکار خود کاغ است
لوای ردست مجو از صدای کوکستی که لاف اهل دوئی سر بسر همش لاغ است
ز خوان نعمت او رزق میخورد هر کس چه فیل و پشه و مور و چه ماهی در ماغ است
از ان بمردم اهل زمانه ساز شریت که طبع نازک طرزی ز دهر با چاغ است
در شام شریف گفته

بسکه در آتش عشق تو مرا حوصله است شمع سان ابحیاتم زمی آبله است
بسکه از بادیه شوق تو چابک گذرم نفس سوخته چون برق مرا راحله است
راه زنگین چو رگ گل بنظر می آید جاده بسکه آز خون دل آبله است
تا بر د سوز رسودای متاع دردت ناله من جرس واشک من قافله است
استخوانم بکلی خورد سراپا چون شمع کو نیا داغ غم عشق تو خود اکله است
نقشبند تو کند بسکه جلی ذکر خفی ناله زنجیر بپا در ره این سلسله است

پلی یا حق


۱۱۹
طی ریاضت نخورد ما وکت آہت بہناکست قوت بازوی پرواز کمان از چله است
فرض بر کردن او ترک ادای فرضست زاہدا زیب که گرفتار غم نافله است
اوز ما کوید و من حرف نکو میگویم در میان من او تا بکجا فاصله است
بوی جمعیت خاطر و مدارا و مبش سر که چون غنچه بگلزار غمت یکدله است
عمر بکذشت ره زلف بپایان نرسید جاده زلف در از تو عجب مرحله است
چون جرس با دل صد چاک و و بیقراری سرگرا طرزی درین راه لب بر کله است
در بستان شهدای شام گفته شده
مرکز ایا و رخ خوب تو شب بالین است همچو کل با سحر بینشر انس و نسرین است
بسکه بر عارض خوب تو نظاره تشنام تار نظاره من چورک کل نمکین است
از تغافل بکجت بسکه کرانی دارد مژه چشم تو چون تار رگ سنگین است
دل ز دام سر زلف تو خطائی کرد که خم زلف کجی باشکنت پرچین است
قد شمشاد تو سرتیز چو تیغ الماس پیش او سرو چو شمشیر کجی جو بین است
کجت کیک دلم را ہوا میگیرد مزه مار تو کب زنده تر از شاهین است
در دلم غیر تو کس می ندر ایدار بیم آری چرا که پری خانه کند سنگین است
بر لبم زہر شود زان شکر شهد فروش بسکه از نام دکان تو لبم شیرین است
ما که تصویر رخ خوب تو بینیم بخیال پرسیماب چو آینه مرا بالین است
بسکه کشتم سخن کاکل پرچین کجت طرزی چون ناف غزالان ختنم مشکین است
این غزل بمضامین عجیب و غریب در مشق شام کشته شد
آبروی زندگی در دامن چشم تر است دانه دل کر جو شبنم آب کرد د کوهرا
یک نفس بیداغ در دستر نباید زیستن سوختن چون شمع مارا صندل درد سر است
شمع را از بسکه دل لبریز کرد کلفت است کر چه میسوزد در آتش لیک خاکتر بسر است


۱۲۰
شور طوفان طلب یارب نصیب کیست کام
گر د خود گرداب سرگردان بصل گوهر است
همچو مرهم هر کر اطبعش ملایم طینت است
بیکمان ناخن بود بالین و بزمش بتر است
نقش رویش بر بیاض دیده ام مغشوش شد
این همه از آب پاش بهای کان تراست
چشم او از پهلوی مژگان کند صید دلم
قوت واز شاهین جنبش بال و پر است
کر صفا خواهی کند از لاف اظهار کمال
بر رخ آئینه ها زنگ کدورت جو هر است
گشتی ما چون حباب از سنگ تسکین رضا
با همه کم طاقتی در بحر وحدت لنگر است
در سخندانی مزاج خامه ما نازک است
پیش راهش جاده پر سنگ خط مسطر است
با ضعیفی پشتیبان سرکشان خود سر است
قوت دست قلم از زور مال لاغر است
گفت بیدل طرزی با این مرده طبعان تمین
آب این آئینه ها یکسر کدورت پرورا
در دمشق شام شریف گفته شده
بسکه دل در آتش عشقش سراپا اخگر است
برتن کر مم زبیتابی عرق خاکستر است
زینت بزم تپلان از بیقراریهای ماست
پیچ و تاب زلف بوی عود دود مجمر است
بسکه شمع زندگی را تاب نور رنگ نیست
وا من باد صبا طوفان باد صرصر است
میتوان سد بست پیش راه یاجوج هوا
هر کر از ول بکف آئینہ اسکند ر است
چاره لب خشکی کام صدف با هم نکرد
قطره آبی که موج چشمه سار گوهر است
بر رخ آئینه مضمون سفیدیهای کور
صافی طبع صفای صیقل روشنگر است
صوت صور شورش محشر نمی آید بگوش
از گرانی خواب غفلت پنبه گوش کراست
همچو گل بر بستر لخت جگر خوابیده ام
جای هر مو بر تنم از بسکه زخم خنجر است
خضر راه عجز یعنی حضرت افتادگی
مومو ما را براه ناتوانی رهبر است
وضع ما افتادگان پنجر را سنگر شکست
از ضعیفی موی هر جا پا گذار د بر سراس
بسکه دل رانین ز هر غم دنیا گزید
صورت همیان پرندش چشم از دراست


۱۳۱

تخلیه پر نعمت و سفره ناخالی کجبت است
سرنوشت می پرستان خط دور ساغر است
پیچ و تاب ہر برش موی کل کل مبدا است
تارعنکبوت وائی اینه را گل بر سر است
بیشتر از مطی قهرسم از زور سپاه
بیم از شکر ملی بیش از سواد لشکر است
دال دست نفس و حرص و آز و شهوت شکم زا
اتفاق دشمنان آری فساد کشور است
بحر طبعم در بیان از بس روان افتاده است
قالب هر لفظ من مضمون معنی پرور است
طرزی چون صائب بدست دل پریشان شستهم
قطره ما خویش را گر جمع سازد کو ہر است

در بستان شهدای شام گفته شد

روز نوروز است در غنچه تمامی خشن است
از ید بیضا گل طور گلستان روشن است
در چمن از سر خوشی از بس گریبان پاره کرد
غنچه را مانند کل چاک گریبان دامن است
از گل و نسرین شاخ و غنچه ای ارغوان
در چمن لعل و در و یاقوت مرجان معدن است
ما و بلبل گرچه هیم پر سیم در در بار گل
لیک کوشش سوی بلبل چشم لطفش با من است
بسکه از ظلم صبا گلهای روی خاک بخت
از فغان بلبل در گلستان شیون است
بید خنجر غنچه پیکان شاخ گل ساز و کمان
آب جو زان چون شکر موج زره پوش است
باد مطرب غنچه ساقی باغ بزم و لاله جام
رنگ گل موج شراب سرخ و گلشن چمن است
کی بظرف و صوت میکرده ادا وصف بہار
مرغ حسن روی کل بر دن صد گفتن است
ہمچو بوی گل ازین گلزار باید زود رفت
بزم رنگین چمن چون کل تماشا کردن است
در چنین محفل اگر طرزی ننوشی جام می
پیش خوبان چمن از شرم جای مردن است

در بستان شهدای شام کشته شده

زان دل من بدر پیر مغان پابند است
کہ خط جام میم دام گلوگیر شد است
تا که یک سیل شدم راهوی چشم تو جدا
روی ائینه چشم و من شبنم شد است
هر که حیران تو شد بشود انگشت نما
نام آئینه از ان روی جهانگیر شد است


خاطر کل شگت از نفس باد صبا
تا بیاد دهن تنگ تو دلبند است

همچو زنجیر سراپا گره حلقه زدم
تا که دل بسته آن زلف گرہ گیر است

عوض رنگ چکد تش نم داتم ز قلم
در خط مشق غمت بسکہ دلم پیراست

تا سر قلب مرا بوته عشق تو گداخت
همچو سیماب دلم کشته اکسیر است

بر لب زخم دل طفل مزاج بد خو
نوک پیکان تو پستان پر از شیر است

حرف سنجان دیار عرب د فلک عجم
بیصدا پیش تو چون صورت تصویر است

طرزی چون دید دل خویش بروی گفت
شیرین گشته نوک دم شمشیر است

در شام گفته شد

صفوت صافی آئینه دل پاک منست
کوہر بحر حیا دیده نمناک منست

از خرام قد و بالای تو ای سرو سہی
خاک بر فرق سرم چرخ من افلاک منست

سرو آراسته شمشاد بگلشن میگفت
طرز این جلوه از ان دلبر چالاک منست

عقده هستی من حل شد از ناخن جام
شیشه من گره تار رگ تاک منست

عرق شبنم اگر شست رخ غنچه بباغ
شوخی حسن تو ہم از نظر پاک منست

ریزم از جامه چو گردار بفشانی دامن
بسکہ لبریز کدورت دل بیباک منست

گل شادی ندمد از چمن عشرت ما
داغ غم غنچه باغ دل غمناک منست

چون رویم بہر تماشای گل و سرو چمن
پیش را ہم نفس از سینه صد چاک منست

بحر با چهرۀ ظلم تو بر افروخت چو نار
تندی خوی توای شعلہ خاشاک منست

نیست این لاله بدامان جلالی طرزی
پارۂ می نفس سوختہ چاک منست

من طبعه

جمله پیدا و نهان اسباب سامان دل است
از مکان تا لامکان میدان جولان دل است

سر جهان بستان دل نسایم ہر سحر
جای بزم عیش جانان پیش ایوان دل است

ماه مردم


ماه مردم بین بود دل نور حق بیند مدام در صفا امینه خورشید حیران دل است
در کلستان جهان یک یک ازان کل کز سید شاخ کل ان کل خودر و بوستان دل است
در بهار وصل اوجای هزار و ساریست بلبل خوشخوان بان عندلیبان دل است
برطرف ای کشته چشمان ارچه سرکردان دوید سمت الوان عالم چیده برخوان دل است
چون زذکر نام او خاموش کر دم تاز در ازل با یاد اوسباق پیمان دل است
از برای دل غفلت ز کا فر نعمتی است جان بمانان بیزمان مردم شناخوان دل است
احتراز از صحبت ناقص کردن لازم است باد اغیار مخالف تیغ سوزان دل است
از علو عظمت دل من چکویم پیش تو اسمان چون بیضه پنهان زیر دامان دل است
پرموچون بان ذکر ثنای او کند زان که یاد اور روان در هر رک جان دل است
من طبعه
هنوز دلبر من از سفر نیامده است ز مصر مار نبات شکر نیامده است
چو برق از سر من این شب تار کذت راه هنوز طره او تا کمر نیامده است
بطرز لذت جان باختن نمیدانی که یار بر سر تو مخبر نیامده است
چنین که از نظر لطف یار مهجوری برویت اهل نظر را نظر نیامده است
چو برک کل کف پای تو از چه رنگین است مرا که خون دل از چشم تر نیامده است
کر کمتن عشاق بسته تنک میان اکر چه دوش میان تا کمر نیامده است
دلم بسینه چوسیماب میطپد بیتاب هنوز اثیرات در نظر نیامده است
زانتظار کشد سر و باغ سر در جیب قدت بناز بگلشن کر نیامده است
دلم چو سینه غربال از چه سوراخ است خدنگ ناز توام بر جکر نیامده است
چنین که اینه از شوق محو دیدار است زکنج خانه کر یار بر نیامده است
چو خون مرده ز جا بک قلم نمی جنبی زورق بررک تو نیشتر نیامده است


۱۳۴
از ان کشته چو حباب از هوای پوچ پرا	که کشتی تو بموج خطر نیامده است
چنین که کودن و اسوده دتن و سالی	بعشق عمر تو کو یا بسر نیامده است
چو زلف شبخ روزت سیاه تا نمار	که شام تو بطراز سحر نیامده است

من طبعہ
غنچه را نی هوای تو جگر پر خونست	بلکه از درد در ون نالگر پر خونست
بسکه از هجر رخت لاله بخون رقصه فرو	همچو کل لای ا لا زیر و زبر پر خونست
بسکه کلشن ز غمت کن حمن ریخت بکجا	پنچه از غنچه و زلاله سپر پر خونست
دوش نارنج و بهی ده کنان گفت بهیم	سیب پالهرده ز آسیب ثمر پر خونست
هر مژه شاخ کل سرخ نماید بنظر	بسکه از خون جگر دیده من پر خونست
همچو یاقوت ز دست کشد شور دریا	در بن کوش صدف د وی کهر پر خونست
بسکه خون جگر از شر مژه ام میبارد	کوچه و کوی و در و راهگذر پر خونست
چند طرزی شکر و شهد جهان میطلبی	بکشا چشم که این شهد و شکر پر خونست

من طبعہ
از ان شعله عشقم همیشه پای ثباتست	که پیش شعله خاموش اتش کهربا است
بآب و رنگ صورت نیست دیده حق بین	که عین ذات حقیقت جدا ز نقش و نگارست
چسان بعارض اجسام عارضی بینم	مرا که با ورخ یار ا صل جوهر ذاتست
از ان بششجهت از هر طرف نظر پوشم	که یا ولی جهت او برون ز طرف جهاتست
نکرد کاسه پر شهد روز کار مگرو	که پر ز زهر نباتش بهمان برک نباتست
مرا که طبع لطیف از نسیم میسرنجد	بدوش منت دو نان کران جو بار ماست
ولی تبسم او عمر جاودانی یافت	که خط و آن دهن تنگ خضر و آب حیاتست
بحسرت لب خشک مدام تشنه لبان	سر شک از مژه من روان چو جوی فراست

یکہ


١٢٥
بگیر دامن الطاف مصطفیٰ که تو دست
براه دین نشوی طرزی زین عمل غافل

که دوستی رسول خد برات نجاتست
که دین تمام بحج و صلوٰة و صوم و زکاتست

من طبعه

بی شرار عشق او زانرو دلم پژمرده است
بسکه از پیکان تبر او دلم آزرده است
یک سراپا همچو گل در لخت دل پیچیده‌ام
از ادای سرد و خشک زاهدان مرده دل
از متاع صبر و عقل و دانش من هر چه بود
سوخت همچون شمع سرتاپایم یکدم بر زنم
گل بنمیدان نه میبند روی سرسبزی بگل
دوش گل در پیش بلبل گفت در روی بهار
ابرویم ریخت بر خاک و رخم را زرد کرد
در چمن طرزی زنگ گلها پاک ریخت

آتش آب زندگی در طبع شمع مرده است
یکقلم از جانمی حس بنده گویی مرده است
بسکه از تیغ کج او زخم بر دل خورده است
دل بسان لاله از حسرت بخونوافسرده است
ترک چشم او بیغما پاک از ما برده است
در جگر داری دل من سخت صاحب کرده است
حاصل برگ و برخسم ثمره زرده است
در چمن این رنگ را باد صبا آورده است
هرچه با من کرد آن شوخ جفا جو کرده است
از لگد کوب خزان این بزم بر هم خورده است

من طبعه

زانبکه روی چمن از بهار رنگین است
از ان زخواب گران غنچه چشم نکشاید
مگر بهار حنا بسته پای گلشن را
ز نوک خامه نقاش کار صبا
مگر بزلف کج سنبل و بنفشه گذشت
مگر بسیر چمن میرسد عروس بهار
چو دیده غنچه گلشن بدل گره دارد

کف چنار نگارین چو دست گلچین است
مقرر است که خواب بهار سنگین است
که دست لاله و انگشت غنچه رنگین است
چمن ز غنچه و گل کارخانه چین است
که نفخه نفس باد صبح مشکین است
که صحن باغ زبرگ شکوفه سیمین است
زموج سبزه جبین چمن پر از چین است


۱۳۶

چمن ز درد چو فرهاد مبتلائے جنون که شور خنده خوبان باغ شیرین است
مگر که خسرو باد بهار می آید که یونس گل و گلگون غنچه ها زین است
بسان شبنم گل جزا می چشم جوش گناه که خواب سایه بید و بهار تسکین است

من طبعه

همچو چشمش گرچه عمرم در قدح نوشی گذشت خواب شد روز و شب غفلت مدهوشی گذشت
زلف سودایی دمی از گوشش سر بر نداشت حیف کین عمر در از ادب کوشی گذشت
بسکه آن شیرین دهان بر بی زبان افتاده است سرگذشت قصه ام یکسر بخاموشی گذشت
از کف خامی نشد خالی سبوئی بزم من همچونی هر چند فکرم من بر جوشی گذشت
همچو زلف و کاکل دلگیرم ویت از بخت رسا با بناگوش تو دوش من هم آغوشی گذشت
همچو نرگس در چمن از عشق روی گلرخان نوبهار نوجوانیم بی نوشی گذشت
نی ز باغ و گل خبر دارم نه از باد بهار عمر من چون غنچه در خواب فراموشی گذشت
انقدر دل در شش وحشت سراغ بیخود است کز رمیدنها خیال من بآهوشی گذشت
از حیا طرزی ز بس از خود قطره در دیدگام صبح و شام من بوصلش در فراموشی گذشت

من طبعه

روز و شب نوروز و دم صبح بهار است من با تو بگویم تو بگو وقت چه کار است
خون رگ گل بسکه صبا جای خمار بخت سرپنجه هر غنچه نگارین نگار است
با شاهد گل گوشه پیدا کن و بنشین کامروز بگلزار بسی گوشه کنار است
اینکه صبا داد بگل ساغر سرشار سر جوش بچمن غنچه و بد مست هزار است
خورد است ز پستان هوا شیر لطافت از شبنم گل زان بدل غنچه غبار است
از بسکه زده چشم بهم بوی گل امروز چون ابر چمن بخت گل سایه سوار است
دارد هوس سیر گلستان عدم را کز آتش گل برگ جهنده چو شرار است

بیجب


۱۳۴

جیب سمن از غنچه رنگین شده گلگون یا شهر بهار پر از خون شکار است
زان گشته جوانان چمن محو تماشا گل جلوه فروش است بهار اینه داراست
در پیش رخ خسر و گل همجو غلامان استاده بپا عرعر و شمشاد و چنار است
ساقی هوا باده به پیمانه گل ریز دوران سر غنچه بر تاشیه خمار است
مشاطه گلزار بس غازه فروش است رنگین چو رک غنچه و کل هر سه غمار است
با سرو لب جو نکنم نسبت قدت شمشاد قد ر دونوزین جو بکنار است
گل رخت سفر بسته واماده کوچ است زان نخل گلزار پی بستن بار است
طرزی جسن گیر که از باد بیقت بر خنک صبا خسرو گل مست سواراست

با حسن رو نما دل آئینه صفت هموش چاک شانه او سبز زلفت
بر دلق عشق پاره دگر ندوختم بر خرقه دست داغ غمت پنبه صفت
تا مهر عشق روی تو بر دل نهاده ام پرورد داغ بیجو کنینه صفت
بر کنج خبیب وجیب همان مصطفی (ص) پروانه خطاروزی روزینه صفت
بر در و روزگار ازان روی صابرم از زهر صبر شهد بلو ز مینه صفت
زان چاک سینه ام زرو چشم دو خته گین زخم یادگار تو در سینه صفت
در شهر ماه من سخن سعد در حسن است گرشنیده است شمس تو اوینه صفت
طرزی خیال جلوه آن خبر مثال نور صفای دیده اینه صفت

من طبعه
هر چند ز ما یار جدا است جدا نیست اینش بگویم که بجا است و بجا نیست
در جلوه یکتائی او توام و فردم ما برسی قدم از در و دو ما هست دوناست
هر کس که زیستی گذرد در هم جا ما ن عالم همه گویند فنا هست و فنا نیست


هستی من و ما اثر هستی یار است
هر رنج و غم عشق اشارت ز عماد است
از معنی عنقا سخنی بیش نماند است
در کون و مکان در بروز پر چپ و راست
ما با تو قریبیم و تویی از بر ما دور
پامال کف پای تو شد خون شهیدان
صد گنج حنا دارد اگر هیچ ندارد
این ناله کهسار صدا هست که صمد است
رنجور ترا درد بها هست و دوایست
از دور شنیدیم وفا هست و فانیست
دانی تو که آن ذات کجا هست کجا نیست
این آینه زان عکس جدا هست و جدانیست
بر پای تو این رنگ حنا هست و حنا نیست
طرزی بدر دوست گدا هست و گدانیست
من طبعه
در گلستانی که با د آن گل خود رو گذشت
بسکه چشم سرمه ئگنش شوخ و شنگ افتاده است
گر بریز ریشه غم سینه سازی چاک چاک
زان کنم باریک بینیها بسخن خط او
از ضعیفی زیر دیوار غم آن آفتاب
سرود مجوسس آرج بردن رفت از چمن
از رمیدنهاس چشم شوخ آن وحشی غزال
ناف گلها ی چمن مشکین حسن چون نافو شد
سینه اش کرد د نشان تیر مانند هدف
طرزی چون دیوانگان از خود حکایت میکنم
یک سر و گردن ز خجلت تک بکل از خو کذشت
سرمه دنباله دار چشمش از ابر و گذشت
میتوان چون شانه ها جا بکف روی او گذشت
عمر ها چشم بصیر عینک زا نو گذشت
سالها چون سایه خواب من بیک پهلو گذشت
چونکه سر و قامتش سر جوشش از طوق فاخته گدشت
و حشتم همچون نگه از دیده آهو گذشت
صبحدم چون از چمن آن غنچه خوشبو گذشت
هر که از پهلوی آن چشم کمان ابرو گذشت
تا ز پیش چشم من آن در کـر جادو گذشت
من طبعه
دل ز غم تبخاله داری تا بخود بالیده است
نرگس سرمست را ز انرو بیمار وار کرد
پیش چشم درد مندان سرخ رو گردیده است
سیم و زر از نوجوانان چمن در دیده است
بیم عباد


میرسد باد صبا هر صبح شستش بر دهان
در چمن با کل ز عشرت یک نامن خندیده است
بسکه از تنکی کلستان بی فضا افتاده است
غنچهای کل نفس در زیر لب دزدیده است
کرد رسوا از فغان در باغ راز غنچه را
عندلیب از رنگ غنچه ایعجب نادیده است
میچکد رنکین چو یاقوت از سر مژکان من
دانه اشکم ز بس در خون دل غلطیده است
پاک چشمان سکه پیش کلرخان با آبروست
در چمن شبنم شب آمد دوش کل خوابیده است
کلرخان باغ بکبر از سر شوخی و ناز
از اطلس خار ای کلکاری قبا پوشیده است
مثل رخسارت کل رنکین و شاداب و جوان
زین کلستان دست کلچین صبا کم چیده است
طول خط دائره از اصل ذات نقطه است
آسمان زان سالهابکرد من کردیده است
بسکه شخص شعر مرد صاحب غیرت بود
شاعران را پادشاهان با طلا سنجیده است
پوشش کن طرزی مشو مغرور رنگ این چمن
تا مرو بر هم زنی این رنگها برچیده است

من طبعه
دست فرهاد و صبا بسکه شکر ریز شده است
غنچه شیرین لب کل خسرو پرویز شده است
با چشم تو مقتل دل ما تیز شده است
کالب شم و دلم دیده خونریز شده است
مکر از دور قد سر وترا دیده بباغ
که چنین سرو بتعظیم تو قد خیز شده است
کمرم خم ز لفت زمیان کشته دو تا
حلقه زلف تو از بسکه دل آویز شده است
باز خون که بریزد بـه خاک آب
خنجر کشته دم آن مژه تیز شده است
نه همین عشق تو عقل و خرد م برد از کف
بر سر عشق تو جان دل من ستیز شده است
بسراغ لب شیرین و بهان اسکه دوید
اشک کلکون شبنم نیز چو شبدیز شده است
از سه ستی خود همچو نفس زود کذشت
تا که بر بوسه زدن لطف تو همیز شده است
هیچکس نیست که چون شمع سرا پای نسوز
کهنه غربال فلک بسکه شرر بیز شده است
شبخون رود هر صبحه بتاراج چمن
طرزی پوش نبم کل بسکه سحر خیز شده است


١٣٠
بر طبق بیدل در کابل گفته
پاس ناموس حیا چشمه آب بقاست
موج اب جوهر شمشیر کوهر را حیاست
کرچه سر کردانم از غم حاشیہ پامالیست
کره خود کردیدنم سر مشق تدریس فناست
اسکان موج صفا دار و لطافت ای نما
کر دبا بشرح تنهای دیده اغنیا ست
منکه بوی طره اش از جان نکه میداشتم
این زمان هر حلقه اش انگشتر دست مهست
بسکه صید درد در صحرای غم از سر پرید
چین پیشانی بغرقم سایہ بال ہماست
رو بید بیدرد دیدن پشت سر خارید نیت
رو بسوی دل از ان دارم که با در در آشناست
دیدن دشمن مرا چون خاک کرد سر سه ساسات
کوشش چشم عدد بر هم مرا چون آسباست
شرم ناداری زنگ مفلسها بکند
زیر دست از خودی بودن ها را مانعاست
در بزور چوب بگیرد ز مخلوق خدا
در حقیقت شاہ زور آور ز ناداری کد است
چشم بر جب لئیمان دوختن آسود
من چه غم دارم که دستم کنج پیمای عداست
پایمالی نایابی از دست رنگین ہوس
روسیاهی عاقبت سرمایه رنگ حناست
خواب مخمل را نہ بیند خواب شبهای نار
هر کرا بر صفحہ دل باد مشعش بوریاست
مردم صاحب حیا از خویش میدرد و قلیم
عیب کوبیدرد پروانه دار بس بیجات
بسکه طرزی پیشش ناتوان افتاده ایم
ما ضعیفان را بدست زر کردن مینا حصات
جواب ناصر علی
دل فرصت بصمم ائینہ پرداز ہواست
صبح را دانه شبنم کره بند قباست
تیرہ از سایه تمثال شود خاطر من
عکس طوطی بدل اینہ ام زنگ صفاست
صاف دل از سخن سخت بغیر باده اب
اب را پست بلندی خطا سر مشق صداست
دیت خون شهیدان و فا با ما لیست
خون زخم دل صد پاره ام از رنگ حناست
تا صبا کرد پریشان خم کیسوی ترا
دل صد چاک مرا عربده با باد صباست
ندارد


مشک با زلف تو کرد در خطا لاف میری
بیخودیهای غمم کرد ز هستی ممتاز
دل پر خون کن در رشته هستی نفت
نه فلک وسعت کل کردن یک ناله ندا
غنچه بخت بدار اثر بی اثریست
شرم نظاره مرا در عرق جبهه کدا
معطی قامت چون سرو مراخم دارد
دوری از پرتو خورشید سیاهی دارد
تا تماشای جمال شده نیرنگ کنی
قطره اشک اکر چون دل بطرزی کردی

راست کویند که در اصل ز آهوی ختات
روی آئینه ام از دست بخبر نقضاست
نفسی کرم رو از دانه دل لقه است
یا رب این خانه ماتم چقدر تنگ فضات
کرهش بک همپها بر دوش هوا
دل چون شبنم آئینه کل از حیاست
مه چو کر دید تهی شبش بطرقه دوتات
سایه بخت سیه بر سرم از بال هما
در نظر شبنم کلهای چمن ایینهات
تا بدامان فناراه بیک لغزش پات

بر روش بیدل

ناتوانم از خیال ناله کرد نها بلاست
ریشه اندیشه خلوت دل مارسسات
اعتبار رنگ امکان رنگهای دوتات
از هجوم ناتوانی ضعف حالم را مپرس
صد بهار رنگ تأثیر کان نون پرواز داشت
چشم حیرت پیشه کان انداز ناز جلوه است
دل ز بس آزاد کیها جامه زیب نیستی
حال ماضی را کن امروز استقبال کن
پاک طبعانر اکمال ذاتی خود زیبیست
شاهدان فکر را طبعم کند مشاطکی

چون حباب از ضبط خودیک در طوفان است
دانه تا در خاک نبود فارغ از نشو و نماست
کیست تا این یک بیند چشم حیرت کفاه
میشود طنکه از بس فغانم نارسیاست
رنگهای این چمن افسون نیرنگ فنآست
پیرسنش چشم ما ائینههای قد نماست
از دو عالم چشم پوشیدن مرا بند قبات
نقش با ز پس گذشت از بسکه کردیم
نقش جوهر خانه ائینه از اوریات
بر سر انگشت معنی از تاک مصمو نگات


۱۴۳

شوخی چشمان حیا چون شعله در خاکستر است داند گوهر رشته ام آب در سرزیباست
چشم پوشی جامه احرام تحقیق است وبس هر چه می اید بچشم ما حجاب چشم ماست
قطره چون از خود برامد مایه دار غیمی است دانه پیدا، ما را خود نمائی آسیاست
دست حاجتها برآوردن کمال قدرتست جنبش مژگان بچشم ناتوان دست دعاست
خانه چشم بها از دیدن خوبان بود دیده تبخیر را جلوه کرد توتیاست
جاده راه عدم بی نقش پا یک لحظه نیست رفتن رنگ اثر ها کاروان بی در است
کرده طرزی تسخیر و زحالی سمی باد ما ضعیفانرا خیال ناله امداد عصاست
جواب صائب از قندهار کشته
خمار جام شبینه هنوز در سرماست ببین که این سر شوریده را چه شور ابتها
بقامتش نرسد سرو بوستان ارم چه شد که از قد خوب تو قد اربهاست
دلم زاتش رویت بسینه همچو سپند دو دیده ام زغم عارض توچون دریاست
به سیم غمره روان میفروشمش دل و جان فدای چشم تو کردم بگو که خوش سودا
نگار من که زسر تا بپا همه زیباست رخ چو آئینه اش مظهر صفات خداست
زبسکه چشم تو بیمار و ناتوان افتاد مکر سعی عصای مژه زجا برخاست
اگر چه حسینی مودار را صدا نبود دلم شکسته ولیکن هنوز پر زصداست
بچین زلف تو گر کرد مشک نسبت خویش مکن ملامتش ای جان که اصل او زخطا
ز شام تاسحر با نسیم در جنگم که از چه درخم زلف تو راه باد صباست
نیافتاده صحن چمن ز خجلت سرو بناز تا که سهی سروما زجا برخاست
زبسکه زلف تو با ردل حزین دارد مدام طره طرار سرکش تو د و تاست
دلم بخست که تا بید پنجه خورشید بخون طپیدم و گفتم که کار کار حناست
نه خت که دل زارش غبار میگیرد صفای سینه طرزی نگر که تا بکجاست
جواب


۱۳۳
جواب صائب در بغداد گفته
زلف سیاه او نه بر اشفته از صباست
از حرص دل ببری خم هر زلف او جداست
تا رو بروی عکس رخت را بر کشید
اب روان جوی از ان روی رو نماست
صیاد غیر دام نه بندد بکوی صید
در راه مرغ دل خم گیسوازان بلاست
هر چند پای پیش نهم و پس روم
از بسکه شوق خاطر من جانب قفاست
در زیر چرخ سر بهی از زر غیر سر
لاغر بود هلال که چشمش همه طلاست
در اشتیاق سیر گلستان کوی او
طبعم چو عندلیب نواسنج در نواست
با عالمی که کار ندارد بجز جدل
صلحی که نصیر جنگ بود ارزوی ماست
از چنگ جور مردم بیگانه خار غم
طرز می شکست خاطرم از دست آشناست
بر روش بیدل در کابل گفته
زندگی ترک سوال مدعا است
ابرو چون جمع شد آب بقاست
خاک ما اخر بدامانش نشست
اشک شبنم عاقبت نذر هواست
ناله از عجز بنالد بگوش
ساغر لب ریز اشک از صد است
غنچه را بر خاک رحمت می نشاند
پیرهن را ساز بالیدن قباست
در خیال جلوۀ دیدار او
حیرت دل با تسخیر آشناست
در بهار نیستی سرکش مباش
پایمالی حاصل نشود نماست
هم طرف تخم اجابت میدهد
ساغر دل بسکه لبریز دعاست
ناامید ان کف رنگین شدم
بر فرازم لوح از برگ حناست
نقش پا طرزی زمن اخر گذاشت
در گذشتن بسکه رویم در قفاست
برطرز بیدل در کابل گفته
ان پریرو گرچه دائم در پی ازار ماست
راست پرسی شور عشقش گرمی بازار ماست


از سر و سامان احوال پریشانم مپرس
دفتر آشفته کل نسخه طومار ماست

سرکشی در مارسبت گیران تا عجز نیست
باز مین یکسان چو نقش ما در و دیوار ماست

خاکساران مرده دل چون تن پرست منیعته
زنده چون اخگر بکجا کستر دل بیداره است

تا سرو کارم بدل افتاد پر خون شد نفس
همدم ائینه کشتیم و نفس اخیار ماست

صاف طبعانرا کدو رتی با کلید کنکون است
طوطی ائینه کو یا سبزه زنگار ماست

از بد و نیک جهان آئینه سان آزاد ایم
زشتی تمثال کی بار دل هموار ماست

چشم مست سرمه سایس تیره تریا رو بخت
طره شب رنگ او آشفته تر با کار ماست

خال رخسار نیهی است نیل روی من
آبشار باغ ماتم کریه سر شار ماست

از نوای عندلییم لاله را دل داغ شد
آتش سوزان بکجای ناله در منقار ماست

ناله ماکر بکوشش کم رسد پرباک نیست
حلقه کوش کران از کوهر کفار ماست

برق تازان ترا باک از بلند و پست نیست
جاده در منزل یکی با کرمی رفتار ماست

طرزی از طله لبان منع خاموشی مخرجوا
بیضه طبل بکجای غنچه در گلزار ماست

بدوش بیدل در هرات گفته

شکوه از زلف بجش آشفتگی در کار ماست
صد پریشانی چو سنبل بسته دستار ماست

گلشن طبعم زبس افسردگی پژمرده شد
غنچه تصویر را صد خنده در کلزار ماست

شیشه عیش مرا از بس شکست آن سنکدل
ریزه مینا بجای سبزه در کهسار ماست

ابر نیسان چون کرید برق میخندد عیان
خنده اوزان با شک دیده خونبار ماست

هر که با سودان طرف شد صاف چون آینه شد
صافی طبع مدد از تندی کفار ماست

پیش آتش نرم میگردد کمان سخت پی
نرمی آن شیخ مکان از آه آتشبار ماست

تشنه اسیدم از بس دست شوقش تاب داد
جای هر مطلب کره طرزی بنار کار ماست

از طبع خدا داد خود در قندهار گفته

ایام کیا


۱۳۵

بربوریای فقر و غنا ما درنگ ماست
سیلاب اشک شکر و فریاد و غم نفیر
قد و دو تا زبار ریاضت کمان ما
ما را که غمت با بد و نیک جهان سرت
جز دوست هر چه هست مبین در هر دو ما
هر کوهبر مراد کزین بحر یا فتیم
طرزی چوشمع آنکه زر فتار کرم خویش

از تاج و تخت خسرو و جمشید ننگ ماست
افغان سپاه و آه سحر پیش چنگ ماست
فریاد صبح و آه شبانگه خدنگ ماست
با اهل روزگار چه صلح و چه جنگ ماست
جز عشق هر چه هست درین راه ننگ ماست
هر موج این محیط که بینی نهنگ ماست
طی کرده راه را شب‌های لنگ ماست

از طبع خداداد خود در کشمیر گفته

عجب بهار نزاکت بریشه گل ماست
هزار ساغر معنی دل از زبان نوشد
مگر ز حلقه زلف کجت سخن گفتم
ز بس ندیدن روی تو دست داد بما
بهر شکنجه چو زلفت زنار هند و ماه
بساز سلطنت جاه مالدایان بین
ز بس بوزن گرانی قدر سنگینم
در ان الم شده بدست جام استغنا
بشاهراه عدم رود میرسد پیران
بیان سینه طرزی بیا تماشا کن

که شور خنده گل رنگ صوت بلبل ماست
که رنگ شیشه دل از می تأمل ماست
که تار و پود نفس پیچ و تاب سنبل ماست
ببزم دیدن کرمت همان تغافل ماست
کسی که بسته بست گشاده کاکل ماست
که طمطراق کی و جم کم از سجل ماست
چو برک کاه سبک کوه از تحمل ماست
که چشمه خون تمنای آرزو دل ماست
قد خمیده بحر فنای ما پل ماست
که خنده‌ی لب زخم پر خون گل ماست

جواب واقف در کابل گفته

بزم جلوه چو سرو قدش بپا برخاست
سپند سوخته جانم بروی اتش شوق

دلم چو سرو به پیش قد نما برخاست
بزم خوی تو در بزم عید اب برخاست


شکنج سنبل زلفت بپا فتاد از شرم
ز بسکہ سبزۀ خط تو خوشنما برخاست
بطرف باغ خرامان چو آمدی از ناز
ز شرم موی برا ندام سر و پا برخاست
بطاق ابروی محرابیت نظر کردم
ز شوق از دل بیمار ما دعا برخاست
بباغ شور قیامت ز قامتت افتاد
خبر رسید کہ این فتنہ از کجا برخاست
چو نی ز نالہ ام ای همنفس چہ میپرسی
ز بند بند من بینوا نو ا برخاست
بیا د گلشن کوی تو هر سحر در باغ
دلم چو غنچۀ گل با دم صبا برخاست
گرسیر دسہا مژدۀ وصال تو داد
کہ ز انتظار قدت هر نفس دعا برخاست
ز بسکہ آینہ روی دوست داشت صفا
صفا ر چهرۀ آئینہ از حیا برخاست
چو شمع سوختم از آه آتشین طرازی
نشان دهید کہ این آتش از کجا برخاست

جواب کلیم در قمار خانہ

از بسکہ دلم را ہوس جام شرابست
بد مست شوم گر کلمم آبست
هر چند کہ امواج سرشکم بفلک شد
از خشکی تخمم بنظر خشک سرابست
تا پردۀ فکندی ز رخ ماہ بگلزار
گل از عرق خجلت خود غرقہ در آبست
زان ہستی ما رنگ فنا داشت کہ شنگان
در ساغر ما بادہ ز مینای شتابست
از سوز دل زار من خستہ چہ پرسی
کز آتش ہجرت دل صد پارہ کبابست
ساقی چہ دہی ساغر سرشار کہ ما را
دل موج زن ہستی یک قطره شرابست
طرازی مژه بگشای کہ آن چشم فسونسا ز
چون بخت من زار شب و روز بخوابست

جواب صائب در کابل کشتہ

بیا د لعل تو اندیشه شیشه شیشه شرابست
ز خندۀ تو درین شیشه شیشه شیشه شرابست
ز گاو دوش مژہ ات لخت دل بخون جگر
در آب گو هر این شیشه شیشه شیشه نابست
نهال طبع مرا نوبهار بد مستی ست
مرا چو تاک بصحرا همیشه شیشه شیشه نابست


دلم زطرز نگاه تو سر خوش افتادست
که موج باده این شیشه شیشه شرابست

ز هر خدنگ تو برطل گران کشم بر سر
که درد در دل غم پیشه شیشه شرابست

زہر حلاوت رنگین لب پیاله کشم
که طبع این سخن پیشه شیشه شیشه شرابست

زگریه یش جگر شیر شرزه آب شود
که چشم آهوش این شیشه شیشه شرابست

جواب آن غزل صائب است این طرزی
که مرحبا بی ازین پیشه شیشه شیشه شرابست

تتبع شیخ سعدی علیه الرحمه در قندهار

ماترک میه مست تو شمشیر بدست است
مژگان تو برگشته و خونریزی شکست است

چشم سیهتش ابروی کج تیغ بدست است
زین ترک ولا و حذر امروز که مست است

بر عارض چون آذرش آن مطله شبنم
مهدوی سیاهی است که خورشید پرست است

بگرفته بکف تیر و کمان ابرو و مژگان
چشمش که بود قاصی و آزرده شصت است

قمری سخن از سرو مگومیش قد یار
کان مصرع کوتاه درین قافیه پست است

ساقی زکرم گیر مرادست بکامی
زانکه مکافات عمل دست بدست است

طرزی چه غم از نیستی و هستی دوران
چون نیست بود عاقبت کار که هست است

جواب کمال خجند در کابل گفته شد

چشم تو بر قصد دل گوشه نشینت است
شیشه دل را نگا هدار که مست است

خال بروی تو سجده کرده براتش
هندوی زلفت کر آفتاب پرست است

ماهی دل میطپد بزلف تو بیتاب
چون بطپد بیجا دانه نشبه شست است

می نشود مرغ دل خلاص زبندش
خال که در کنج لب بگونه نشست است

در قدمت از قد بلند فتاده
زلف تراز و هراز جای شکست است

در نظر غرمان بلند بخواهم
پیش قد یار سر ومصرع پست است

عزت خونین دلان نگر که بمحفل
پای صراحی مدام بر سردست است


پیش تو چون غنچه چون نگه دارم
طرزمی عبث شکوه از خدنگ تو دارد
ترک نگا هدار من که تبر نشست است
نیست کسی کان زناوگ تو بخست است
بطبق بیدل در کابل گفته
زیر تیغ ناز او ما را نیاز دیگر است
زاهدان ساده را از کهنه رندان فر قهاست
صید شهر را امین نگردد زود بسمل تیغ
رفتیم در کوشا بمهرک چنگی چون رباب
شمع را گر چهره از رنگ ریاضت زرد شد
صوت قمری گرچه دارد نغمه بر سر و بلند
گرچه دارد سحر جادو نرگس نی رنگ سان
گرچه دست گلگش در دل بری کوتاه
هرکه مضرا بی زند در پرده قانون غم
رنگ خونم را به پیش شمع راز دیگر است
شمع را سوز دگر ما را گداز دیگر است
دل شکار باز ناز و لئو از دیگر است
گوش ما بر نغمه را و از ساز دیگر است
در پر پروانه ما هم نماز دیگر است
بلبل ما بیت خوان شرح راز دیگر است
چشم جادوی ترا انداز ناز دیگر است
بر سر ما زلف او عمر در از دیگر است
لیک طرز بی نغمه اواز ساز دیگر است
جواب صائب در قندهار
چشم از نیکه مخمولدار است
رخ آفتاب تا بالش
میں چه مقدار نازک است لبش
این چه زلف رخ و بنالو شش است
رخ نمایان زچین طره اوست
وقت گلچیدن رخت ای شوخ
ماند صد خار در دل گلشن
ده که در دور معسل میگونت
هر طرف چون نگه کنم یا ر است
روز روشن بچشم من تار است
گزتبسم همیشه افکار است
این چه لعل لب و چه گفتار است
یا شب لقمے نمودا راست
مژه در چشم شوق من خار است
زان گلی کان ترا بدستار است
نیست فرزانه که شیار است
وزن


خون عشاق میحورد چون آب
چشم مست اگر چه بیمارست

طروات در لباس شبرنگ است
زان سبب کان حریف عیار است

کس نجست از خدنگ مژگانت
ترک چشمت عجب کماندار است

روی چون ماه خط مشکینت
صفحه سیم و خط زنگار است

آفتاب از شفق نشسته بخون
زان تجلی که بر رخ یار است

میطید چون سپند مردم چشم
دیده را بسکه ذوق دیدار است

غنچه نبود بباغ گل هریک
دل پر خون بلبل زار است

بر دگر کس کمان تار کشش
هدف ناوکت دل زار است

دل چه بندی بر ان میان طلائی
کز نزاکت بر ان گره بار است

جواب غنی

فلک از معنی تحقیق جهان بیخبر است
چرخ سرگشته همان حلقه بیرون در است

کام امید از نوشنه لبان هیچ نیافت
لب سیراب تو گوئی رک یاقوت تر است

رشتهای نکه چشم پریزاد خیال
نازک اندام مرا حسنه موی کمر است

تا که پیکان خدنگ تو نه بیند ازار
استخوان در بدنم نرم چوبادام تر است

چشم فتان ترا در هوس فتنه گری
عرض بالش پر تیر و کمان زیر سر است

دوری از خاکدرت میل کشد در چشمم
که غبار تو مرا سرمه نور بصر است

ناوک ناز زلب جای نفس می آید
چوس تیر تو از بسکه مرا در جگر است

تیر آهم به نشان رخ مقصد ننشست
ناله بی اثرم ناوک بی بال و پر است

نآمد و رفت نفس دل دمی آسوده نشد
چون بئانو حه عمرم بسفر در گذر است

جنگجویان دگر را بمیان شمشیر است
ترک بدست مرا تیغ نگه در کمر است

زیر چشمی چوغنی طرزی اثر گرد یمن
که به تن پوست مرا سبزه چوبادام تراست


۱۴۱

من طبعه

رویت که افتاب جهانتاب برتر است
تنها سرم نه بقهرتک زلف بست
ان کل که زیب هر سر د ستاردیشود
با ما سخن زنگهت مشک ختن خطاست
بر صفحه کرچه ناوک مارش زنوسعت غیر
ار بس کریستم ز غم هجر کلرخان
چکر رز شک عارض چون اذرست صنم
فرمان ناوک مژۀ جان کداز تو
افغان زبکه طرزی افغان بدل کشید

لیکن دبان تنک تو از ذره کمر است
از موی کیشتر بدو زلفین اسیر است
در چشم عندلیب ازان خار بهتر است
کز بوی زلف یار دماغهم معطر است
منکر هنوز نقطۀ اثیر دیگر است
از آب دیده ام ز سمک تا سما تر است
اخگر فتاده در دل بقرار ی اند است
کز جان گذشته و به جکر غرق تا پر است
کوش فلک ز ناله و فریاد او کر است

بر طرز بیدل مخمس فندۀ نگارنده

ظلم ظالم با ستم بار نه بر است
عاجز ان قابل ستم نبود
شوخ اخو کرم زفتنه کری
حسرت خنده عقیق لبش
هست بر سوی سایه پر سور
چشم مستش ربوده شیشه دل
گریه ام را سبب چه سپرسی
قدر هر کس بار بر هنر است
از نوای مخالفان مجاز
یک نفس هم نکو نشستن پروانم

پر پروانه تیر و سل پر است
سبزه سرکشیده پا سپر است
جای پر فتنه اش بزیر سر است
لعل را خون فسرده در جگر است
دم تیغ ترا که بر کمر است
میکشان خواستنکار شیشه کر است
شمع را آبرو ز چشم تر است
بحر را موج آبرو گهر است
کوش عشاق را شکوی کر است
فرصت عمر چشمک شرر است

جز


۱۴۱
چند باشی مقیم کوی هوس
خبر طرزی که عمر در گذر است
در شهر لاهور گفته شد
ز مجلس شبی ز عمر بسالی برابر است
زانرو که هر نفس نفس عمر دیگر است
چون سوی دوست عازم راه رفتن
از خویش هر چه زود بر آیم بهتر است
آنرا که دل اسیر سر زلف الفت است
یک ذره لطف و دست لعالم برابر است
آنانکه واقفند زمیزان بیش و کم
آنرا بوزن سنگ کم و بیش کیخر است
از حرف بیش و کم گذر و ذکر یار کن
از هرچه میرود سخن دوست بهتر است
بیشک که ره برد بحریم ولای او
از جان کسی که خاک ره آل سید است
لاف و گزاف با سگ آل علی مزن
پوشش سگ بدرشان شیر صفدر است
طرزی بیا چو شمع بسر سوی او رویم
در خود جبین چو سایه بسایم بهتر است
جواب صائب در قندہار کھے
ترک چشم تو بخونریزی مردم تیز است
تیر مژگان تو خونریز تر از چنگیز است
ماسوی دلهم از باده وصلت مخمو است
ساغر چشم من از خون جگر لبریز است
عیب آشفتہ کم نیست که ای مجمع ناز
در پریشانی من زلف تو دست آویز است
چشم فتان تو در کشور دل فتنه گراست
لب شیرین شکر بار تو شور انگیز است
میچکد چاشنی شهد و شکر از لب تو
گرچه دشنام لب لعل تو زهر آمیز است
جان شیرین مراد او نه تنها بر باد
که فلک فاش صد کوهکن و پرویز است
ساخت صد رخنه در آئینه بیک چشم زدن
تیغ برگشته دم آن مژه از بس تیز است
جری غم بچشیدم زسفرهای فلک
زانکه از شادی ایام مرا پرهیز است
تا زدم یک پشم بر هم ز نظر رفت اشکیم
اشک گلگون غشم تیز تر از شبدیز است
دارد آن شوخ پسر سیل بناک باش بازی
آه من تیر ہوا اشک منش گلریز است


زاھد از سبحه سر رشته آورده بکف طرزی از بہر فریب این ہمہ دست درازست
جواب صائب در قندھار کھتہ
زلف سیهت ہمچو شب ہجر درازست مژگان تو بر کبک دلم چنگل باز است
کوچک شدۂ عشاق تو از راست روانا اخیار مخالف نہ بندکان مجاز است
صیدیم درین دشت که از طالع واژون سر خط نجاتم بکف سینه باز است
با خویش بکو راز دل خویش حذر کن کس نیست درین پرده که او محرم رازست
ما را سر تسلیم در اتیغ تغافل ما را ہمگی عجز و نیاز او همه ناز است
طرزی همه عنقاست درین هشت بشش آنرا کہ بفیضان سحر دیدہ باز است
در روشن بیدل در کابل گفته
بسینه فیض سحر مرکز انظر باز است ہمیشہ دیدہ بکشتن چشم شہباز است
هزار نخته رنگین بود بسینه من که عکس دل ز رخت شرح گلشن راز است
کجا ز باز نگاه تو دل خلاص شود کہ جنگل مژہ ات ہمچو چنگ شہباز ست
گنجشم تو بازی کر پر یزاد است زبسکه چشم تراطرز شوخی و ناز است
زبان طرز نگاه ترا نمیدانم کہ حرف چشم سیاه تو سرمه آوازاست
حسود اکرد ر آسیب است بر رخ من بهر طرف که نظر میکنم دری بازت
ز مهردن چه دہی ہم از قضا حاسد کہ دل چو شمع ببرم حضور سرمازست
کسی بخانه آئینہ یکدمی نه نشست دکان بسنه آئینہ در ی باز است
اگر نور است شوی چرخ مخالف فیضان چو ساز کوک شود تار ایک آواز است
زبسکہ ترک تعلق ز دوستان کردم بمرکز نفس باران مرا لب کار است
سواد خاتمت کار خود بخت بخوان که طرزی دفتر انشا م کار آغاز است
بر طرز حافظ در کابل گفته شد
ببالا


۱۴۳
بیا که ابر در افشان و گل درم ریز است
بیار باده گلگون چه جای پرهیز است
می دو ساله بده ای سه دو صفت من
که سبزه لب جو چون خط تو نو خیز است
ہلاک حسن تو غیایم اشو را یمن
که ترک لشکر خط از دو سو جلوه ریز است
مخور فریب دو چشمش که ان سیاه درون
بسان دور سپهر و در نگ خونریز است
رفو نکرد گریبان پاره پاره گل
چه شد که سوزن ہر نوک خار سر تیز است
زره مرو لشکر خواب صبح عشرت دهر
که شہد چشن جهان حمله زہر آمیز است
ز دام زلف تو طرزی کجا تواند رفت
که پای بند و لش طره دل آویز است
جواب حافظ غیب اللسان صُدِّقَ
بیار باده که ما را ز آب بنیاد است
اساس ہستی ما چون حباب بر باد است
زماہ تابکالست یک آسمان فرق است
اگر چه ہر دو رقم صنعت یک استاد است
دلم محلقه زلف بتی در افتاد است
که ہر که گشت اسیرش بعالم آزاد است
بآن دهان که دلم جز بران نوشین
بسان غنچه تصویر دیده نگشاد است
بپرس از سبب دل شکستن طرز
شکسته تا سر و کارش زلف افتاد است
من طبعه
تا مار سه زلف تو دل را مگزید است
دیگر رخ بہبو دَ دل دیده ندید است
ابروی تو محراب دعای ہمہ خلق است
بیماری چشمت بشفائی نرسید است
رفتی چو برون از چمن ای لاله عذارا
بلبل جگر و غنچه گریبان بدرید است
تا دیده ام افتاد بران عارض گلگون
خون دلم از دیده بدا من بچکید است
چون خضر بمیرد بخدا در همه عمر
هر کس که چو طرزی لب لعل تو مکید است
من طبعه
بگیسوی تو مرا ای نگار سوگند است
بآن دو ابروی دنباله دار سوگند است


که میتوقم در کلبه ام چو حلقه نشست است
کلحلقه حلقه زلف تو یار سوگند است
رخت شکست بپهم رونق گل و گلشن
مرا بروی نو ای گلعزار سوگند است
ز زلف پرشکنش دل مرشک ته دست
بزلف پر شکن تابدار سوگند است
بغیر خار نچید گلی ازین گلشن
بخار خار غمت ای نگار سوگند است
شهنچه تو باهی بسا لبا بآه
مرا بگردش لیل و نهار سوگند است
بیاد گیسوی او هم چو مار می پیچم
ببیتقداری گیسوی یار سوگند است
ز جور طعنه اغیار خسته طرزی
بترک یار بگویم بیار سوگند است
در شرح حال ابنای زمان و اقوال شان فرمود
ازین زمانه پر فتنه جای فریاد است
گهر بر که شه چه کند در محل ایراد است
اگر نماز کنی گویدت که صوفی شد
و گر قمار کنی گویدت که نزاد است
به بتکده چو روی گویدت که کافر شد
بصومعه چو روی گویدت که شیاد است
بدست سبحه چو گیری سگد که مکر و بند
که شجه نیست برو دام دانه نهاد است
جو با سلام روی گویدت که طامع شد
چو بی سلام روی گویدت که شداد است
چو بخششی بکنی بر کسی همیگوید
که این خسیس عجب داد مسکی داد است
چو طعمتش بدهی از متانقت صد جا
سحر بخنده بگوید که دست بر باد است
چو کهنه پوش شوی از قفا همیگوید
که این حریف نگرسخت تر ز فولاد است
چو پوشی اطلس و دیبا و پرنیان بگوید
بطعن و ضحکه گوید سرافتا د است
خوش آنکسی که رود در قبول خلق جهان
بسان طرزی افغان بکلی ازاد است
جواب صائب در کابل مخمس
در چمن عارض خوبت گل روی سبد است
خار دست گل باخت مژه چشم بد است
بر دل خاک نشینان ره فقر و غنا
به نتاج کی و جم ترک کلاه نمد است


بیکه قدری نماند جوش ازین بحر سپس
صاف دل اسوده در صحبت درویشاست
بولهب از حسد خویش فرو رفته بنار
خضر کها روم از عمر چه لذت دارد
کمت از دیدن دشمن نبود سختی کور
تا ز خود دیده نپوشی نشود صاف دلت
نیست این کوهب غلطان که زشکست تب
مردم اہل خرد جمله ازینجا رفتند
منع خیرم بدر خلوت معشوق رسان

موج کوب رنج نگردان چون زند پست
جوهر معنی آئینه ران رو نمد است
آن نهالی که برش شعله بود آن حسد است
صحبت یار عزیز است که عمر ابد است
دیده تنک عدو در نظرم چون لکد است
دیده دیدن دل زیرغبار رمد است
اشک چشم صدف است انکه جوی محمد است
این جهان دامگه غول و چراگاه در است
این قبولی تو طرزی همه از دست است

جواب ظہیر فاریابی در کابل کشته

چو غنچه بسکه به بر گذشت حو صله تنگم
بذوق راه فنا ما کشیده ام سرتی
از ان چو طوطی آئینها ست در نفسم
سیاه چشمی من زان بود چو دیده اهو
بکنج میکده خمیازه چون ابا کشیدم
چو گل بخنده بیادت چنان کشیش بنالم
شکستن دل عشاق چنگ عیش بتان شد
ززیر مصقل وحدت دلی که صاف برآمد
به پیش مومن این دهر حرف با من گسترد
مخور فریب چو طرزی بکرم جوشی کردون

متاع قافله باد دوش کروش زنگم
چو شمع چاک گریبان من ز کام نهنگم
که روی آئینه دوستان ساده دورنگم
که روی مردم اہل زمانه پشت پلنگم
که دست قدرت مینا مشر م پشنگم
مرا که طرف گریبان مسل غنچه بچنگم
که ساز چینی فغفور از صدای درنگم
بروی آئینه اش عکس غیر صورت زنگم
که دین شان همه آئین و عذر کار فرنگم
که جام چاشنی شهد و هر پر زر شرنگم

بهمین قافیه از طبع خود در کابل کشته


مرا زتنگی فرصت زبسکه حوصله تنگست
بهار زندگیهم غنچه سان ببدن رنگست
براه کوی فنا میروی شمرده قدم نه
که پیش می‌میرمغش پای کام زلنگست
درین زمانه حریفان بازساده نگاری
زبسکه رنگ بکست کس تخت نه برنگست
بحرف لاله روها طلســـتان مروآرد
که الفت دل پر کین شان چو چشم پلنگست
زبازی فلک کاسه باز باک ندارم
مرا که بار در آغوش جام باده بچنگست
براه عشق چوخوابی شکیب از دل طرز
که عشق و صبر بهم وصل آبکینه و سنگست

رطبق بیدل در کابل کشته شد
چشم و مژه شوخ تو آماده جنگست
ابروی کحت رخنه گر ملک فرنگست
در پرده نومیدی دل بسکه طپیدم
سینا دلم راه نفس باز ترنگست
از زیر فلک آن همه وحشت زده رفتم
گردون پر اخت زنم از پشت نهنگست
مژگان تک دید من از ناز گهر
تار مژه و دیده او چون رگ سنگست
ای بوالهوس از شورش عشاق حذرکن
چون شمع مرا دیده تر کام نهنگست
آخر چو کمان خاک نشین کشت خجلت
بال و پری چون پر پرواز خدنگست
مضمون دهانش بدل تنگ چو گفتم
دل نعره برآورد که این قافیه تنگست
یک صید سر از دام خیالم نتوان برد
از حلقه دامم که پرده تار رنگست
محروم ز دیدار تو ناگشـــته ام از غم
دل گریه بدستست و بغض ناله بچنگست
از بسکه طهر رنگ بها جلوه فروشند
طرزی نتوان گفت که دلدار چه رنگست

جواب صائب در فندهار گفته
بی کل روی تو ای کل باغ دیدن مشکلاست
چون کل رویت نباشد باغ هم دلتنگ است
دانه خال تو مرکز غیر دام زلف نیست
سیفت در دام هر کس کلخجالت رنگست
با و سالش کی رسم هر چند دستا بازم
گز سرشک خویشتن پیوسته پایم در گلست

مادر نعش


با در نقش با هم نزدیک جان دل شد پیدا
طوطی پرچه او دانم که ما دای دنا
کرسوال بوسه از لعلش کنم کوید بقر
پرکوی شوخ چشم این در نه باب سازنا
با دهانش غنچه دعوی کرد شد خونین جگر
دعوی بیجاکسی کوکرده انیش حاصلنا
از برای کشتن طرزی حسن دل پیش
ابرو شمشیر است مژکان تیر چشم قاتلنا
به طپق بیدل در قندهار کفته
چشم بکشادم زخود دیدم که عالم بسملنا
یا رب این بیداد از تیغ کدامین قاتلنا
حیرتم آینه زاریمی مقابل چیده
ای نفس خون شوکه اینجا دم کشیدن شکنا
رنک وبوی دیگری دارد دل صد پاره ام
ورنه در کلزار شکل غنچه هر یک دانا
بزم امکان از شرار عشق دارد فروغ
چهره پردازی داغ شمع رنگ محفلنا
خود نهان و پرتو حسنش دو عالم را گرفت
تسلیم در محفل و گوشی برون محملنا
در ره عشق تبانم از سر و سامان مپرس
یک سرکی دارم که ان هم نذرتیغ قاتلنا
محمل اشکم بمنزل ره نبرد از جوش عجز
آب شوای سعی با بگریه ما در کلنا
دلبر سنکین ما حاجت و ای ما نشد
کرچه هر موی تنم همچون زبان سائلنا
شانه با مشاطه کوید طره مان ناسید زباں
در هم رفتش بهر جانب که می بینم دانا
در شهادتکاه نازنرکس مخمور او
جان راحم ازم از تار نگاه بسملنا
پرتو شمع جمالش سوخت چون پروانم
کرچه یک عالمیان ما و حسنش حائلنا
نیست چشم امتیازت زنه طرزی کوتت
رنگ صد معنی نه دل خاکپای بیدلستان
جواب مکمال در کابل کفته
رخ کلکون تو از تاب نکه پر عرق است
یا مکر عقد ثریاست که طرف شفق است
طبق پر کل و نسرین کل روی تو بود
دهنت غنچه بشکفته روی طبق است
من بوشت دورق شیره مجنون فهم
بدستان سخن کرچه بمن هم سبق است