٢٢٥
بگو در سینه من بخت بگر کرده بلوم
پاره ای دل من رو بقریبان دارد
حاجت دیدن روگل و شمشاد مش
هر که از آه بپرسد خرامان دارد
چه خیال است چو طرزی نشود تخسرا
هر که در بزم چو نو سر و عزامانی ارد

جواب صائب در کابل گفته
رئیس در گلشن شوق تو کرمی بستر م دارد
دو صد تبخاله از حسرت بلب خاکسترم دارد
به پیش خط رخسارش بس ناخوش میجم
چو سطر صیدساران آب جسم لاغرم دارد
جهانی از طش سیراب من محروم درنگی
بلی ما کام بخت تشنه لب از کوثرم دارد
بطوفان حوادث مان چو کوه از جای نبرم
که از سنگی تکلمین کرانی لنگرم دارد
بسر سودای بیداری بدان سردی زنم
برین شب خیمه خورشید با نیلوفرم دارد
بکش شمشیر بیداد و رمان کندن صلامی کن
که تاکی شوق مژگانت بنوک خنجرم دارد
اگر باند نویسندم که ناخواهیست تقریرم
که چون الفاظ به معنی کسی کی باورم دارد
رئیس چون ابر طوفان خیر سیلا بست چشم
کف بگر صدف دریوزه از شبنم دارد
بعزت عزت بی‌عزتی ظاهـر شود طرزی
چواز دیدار بدن شد قدر و قیمت گوهرم دارد

جواب کلیم در قندهار گفته
داغ بردل از رخت لاله بستان دارد
زخم بر جان زلبت پسته خندان دارد
اثر قرمها جوش از ان سینه زند
که سپر زخم از ان ناوک مژگان دارد
خطی است
رفت دلهای کرفتار رخ از دستت
مور آری بکجا حکم سلیمان دارد
پیش رخساره تو دل لخت جگر بسوزد
وه که دیوانه بمهتاب چراغان دارد
سبزه و یوار چمن سردسی از چه کند
انتظار قد آن سرو خرامان دارد
میتوان اثبود لاله که روزی کناز
خون دل از غم غنچه و دامان دارد
طفل سیز بر شیر چنان طیش نیست
که دل طرزی از ان ناوک پیکان دارد


از طبع خود در سفر بکدو کلکتہ گفتہ

بسان غنچه وطن هر که در چمن دارد چو لاله خون بدل و خنده بر دهن دارد
سزد که روشنی چشم انجمن گردد چو شمع سوز جگر هر که در سخن دارد
بکید زخم لبم ناوکت بدان لذت که طفل کوچکی انگشت در دهن دارد
زبان لاله بگلشن همین ترانه زند که غیر داغ چه حاصل کس از چمن دارد
ہزار مرتبہ بد دانه چینی موری زخاتمی که برد دست اہرمن دارد
چو یار عزم سفر کرد از برش طرزی چه حاصل انکه کسی جای در وطن دارد

جواب کلیم در قندہار گفتہ

بسکہ داغ فراق تو دل بجان دارد فراغت از کل و گلزار و بوستان دارد
ز ناوک ستم چرخ کی ہراسد دل بدست تا ابروی دلدار تا کمان دارد
چه حاجتست بمشاطہ حسن شوخ ترا بگو کجا کل خورشید باغبان دارد
نشان آن دہن از ہر کہ خواستم گفتا نگار موی میانت کجا دهان دارد
بکام خسرو د فرهاد جان شیرین تلخ از آن شکر که دهانت بلب نهان دارد
کسی که دید رخ خوب و قد دلجویت نظر کجا بکل و سرو بوستان دارد
نکذار کس ست کران از ان چیزی که چشم شوخ ترا نشہ گران دارد
بہر صباح دلم زخم ناوکش بوسد کہ یادگار ازان یار بی نشان دارد
ز دست نالہ طرزی که از فراق تو داشت ز ابر پنبه بکوش تو اسمان دارد

بر روش بیدل در قندہار گفتہ

مگر صیاد من عزم شکار دیگران دارد که دل در بر چو بسمل تپید بها بجان دارد
بدل تیری که اندازی دیگر نتوان برن کردن که دل تیر ترا چون غنچه در استخوان دارد
سر شمع وفاداران قضا راه سوختن گیرد که آن بیچاره در راه محبت یک زبان دارد

بکش


پیش چشم در حصار و قد و خد خوشت جانم
مراغ از رشک سرین سرو دارغوان دارد

زبس نازک مزاجیها اگر کل بر رخش خندد
چو نرگس با من غمدیده آن مه سرکران دارد

مده دل را بچشم او که از بس ناتوانیها
دو چشم نیم مستش از نگه بارکران دارد

شرار آتش عشقت چومیگوید فغان کش
سپند نا ارام اخر چسان ضبط فغان دارد

اگر کل کرد جوش حیرت از وصلم که بینی
چو سیماب آینه صد رنگ بیتابی بجان دارد

بهر دیدن جمالی بر رخسار کل ریزد
چسان از جوش غیرت طرزی مسکین فغان دارد

به طرز بیدل در کابل کفته

کسی در بزم رندان چو ساغر آبرو دارد
که چون مینا سر تعظیم در پای سبو دارد

مکر آن شاخ کل امروز سوی باغ می آید
که کل چون غنچه از شرم رخش ستی برو دارد

چنان چشم فسون سازش دل افسانه میخواند
که این دیوانه شب تا صبح با خود گفتگو دارد

بکلشن باغبان چند ین مکن کل در سینه باز
بهار غنچه ات چون عارضش رنگ و بو دارد

چه شدکر ساحر از افسون پری در شیشه می بندد
که افسون کاری رندان پری را در کدو دارد

ز بس در کشکو و در چرخش جام و مینا را
ببزم می پرستان شیشه قلقل در کلو دارد

چسان سازم بمدعوی میان چین زلفت
که یارم در کمر جای میان از ناز مو دارد

بقدست این سفروشان مبر د تپای خم طرزی
کسی کو دست قدرت زیر سر همچون سبو دارد

بر طبق بیدل در قندهار کفته

بیطاقتی ما چقدر حوصله دارد
کز رفتن دل پای جرا آبله دارد

چون آینه از بسکه شدم محو جمالش
دل از نفس سرد کشیدن کله دارد

یکدم شش راست نشد بهر فراغش
زاهد خم دوشی ز پی فاصله دارد

گردیده به بندی بجز از دوست نبایند
تار مژه بر داشت ده وله دارد

تهمت تنهی بر من و دلدار بدوری
نظاره ز چشمت چقدر فاصله دارد


۲۴۸
از بس طلبش رفت دل کو شد تسلیم
کرد نفس سوخته این قافله دارد
دیوانه از انم که گرفتار نبودم
ازاد کی ما غم این سلسله دارد
شب تا بسحر شمع صفت سوزم و سازم
در سوختن دل جگرم حوصله دارد
در کریه بمویش نتوان دیده کشودن
در پای نکه دانه اشک ابله دارد
چون شمع درین راه زبس کرم رویم ما
از سوز جگر طرزی ما را حله دارد

نتایج بیدل در کابل کشته
دل حیرت شکارم خاطر نمیده دارد
که زین عشرت سرای دهر دامن چیده دار
دلم چون غنچه در باطن میان خون طید نرم
بظاهر کردنان من لبی خندیده دارد
بیا ای سنگدل رحمی بفریاد اسیران کن
که دل در کوشه غم ناله نشنیده دارد
مدان ای مدعی بالیدنم را مایه عشرت
که چون تبخاله دل زخم تنی بالیده دارد
به چشم بخت بیدار خودار در خواب غفلتا
بلی بیدار طبعان طالعی خوابیده داه
بیک لغزش سدا بپنجو ذی دامن
براه شوق چون اشک هر که پا لغزیده داو
ز بیم ان بت نازک مزاج تندخوی خود
دل اتنش درون من نفس دزدیده دارد
بکیدیدن نخود قالب کردم زکم ظرفی
ببزم وصل طرزی دیده نادیده داد

ردیف بیدل
بشه راه غباران دل بکر ابی قدم دارد
که از نار نفس تاریک تر راه عدم
کسی کو در سخن سحر افرینی چون قلم دا
بشهرت در میان نوخطان جا در اغلم
نگاه تیز او مژکان مارش میرود چش
بلی سوزن توان بر داشت ان جا کیوم
باب شرم از خجلت ز بس د بشو دخشش
چو شبنم رنک کل خاک میریزد زنم
نشان بی نشان لی نشان جستم ز دل کش
باسم هیچ حرفی از معمای عدم دان
ز شرمش پیکر کل بر تار خجلت باز می بندد
رک کل در نوامی میخوائی بر دینم

بلی


۲۲۹
پری رویش به در خط ساغر صاف می بینم
حباب می مینم می پرستان جام جم دارد
چو بخت اسکه دارد چشتم شور جنون تازه
دل از گرد شکست رنگ گل پرواز رنگم دارد
بدور جوی چشمم خم ندارد سبزهٔ مژگان
ز بس امسال دریای سرشکم آب کم دارد
شرار سرکش اینجا بسکه غافل سوخت تیغشوم
زفیض نور خالی شمع ما زیر قدم دارد
تواضع سر فرازان را بلندی میدهد طرز
در ان شمشیر رو با سرکشیها پشت خم دارد
جواب حافظ
هر که در وی بدل از داغ نهانی دارد
هیچ نی دمبدم از ناله فغانی دارد
کی روان بهر تماشاقد سر و رود
هر که از قامت او سر و روانی دارد
بجز از هیچ نه بینم میان را سخن
که دهانش ز عدم رمز نهانی دارد
شست زنگیر خم گیسوی ابرو بکشا
که پی تیر تو دل طرز نشانی دارد
ادب حسن توام راه سخن بست بلب
ورنه عشاق تو هم سینه زبانی دارد
سوسن قامت بالای تو ای آفت هوش
من ندارم که همه خلق جهانی دارد
کیست زان سر و که بر چشم تو بیخود گذرد
ابرو از غمزه بکف سیر و کمانی دارد
زینت گلشن اگر سرو بکار استاد است
باغ حسن از قد تو سرور وانی دارد
گرچه از و هم دمکجاست دهان لعلش
باز داند بیقین هر که مکانی دارد
نیست یکبرگ خزان بی اثر فصل بهار
هر که شد پیر دل عشق جوانی دارد
طرزی در مجمع اسرار پای عیان میسوزد
هر که چون شمع بدل سوز نهانی دارد
بر طبق بیدل
دلم از تو و گذشتن بسکه چون کردو قدی دارد
بسان سجده ام در ملک فرصت یک دو دم دارد
بسان حلقه پشت در ز نومیدی بکو در پیچم
جمال قامتم از مار حسرت بسکه خم دارد
ز روی نقش عکس شخص شادی گرد میریزد
پس از اینه دل از کدورت زنگ غم دارد


نکرد د چو قبای هستم صد چاک ناوک زن
نفس در قطع راه زندگی تیغ دو دم دارد

به پیراهن از نعمت بران بت پاکشان پاک مینو
شرر در دل ز تاب آتش سنگ صنم دارد

نشاند تا مگر در خون بگنجشک ظلم و بیدادش
کسی کو بر ضعیفان سبحه انجیر ستم دارد

بعلا دتهای دنیا زهر مرگ از نوش میریزد
حکیم دهر از حکمت درین بو ریه سم دارد

ز حیرت سوخت بلبل رنگ تصویر تماشایم
عبث آئینه دل پهلوش متهم دارد

مکن تکلیف گلگشت چمن نازک نهالم را
که آن گل پیرهن در غوزه خو بهانه گم دارد

چنان سرگشته چون بیدل شدم طرزی بعشق او
که خاک وادی مجنون بپای من قسم دارد

در طزر بیدل

چسان دل جان نبرد مژگانش نگه در آستین دارد
که از هر گوشه ابرویش کمانی در کمین دارد

دلم چون نقش پا در خاکساریها جبین دارد
که این محضر نشان مهر شاه در نگین دارد

بغبار خاکساران سرافرازان بر نمیارد
که خورشید از بلندی چشم بر روی زمین دارد

زبان عاشق شدا ز شوق لب لعل گهر بارش
جواهر های رنگین چون قلم در آستین دارد

پریزا د خطش فرمانروای خطه خط شد
که حکمش خاتم مهر سلیمان در نگین دارد

از ان تا صبح در محفل سرشک از دیده میریزم
که آسیب پر پروانه شمع در کمین دارد

سخن از رشک چین با کاکلش حرف خطا باشد
که صد تا تار در تحت پر مشکین زمین چین دارد

شکر نی یک قدم جسته در پیش لبت گوید
نبات مصر شیرین تو شان انگبین دارد

عبث سرو چمن با لاف آزادگی میزد
که ان بیچاره پا در گل قدم زیر زمین دارد

قرار و طاقت و صبر و توانم میرود طرزی
ز بس قد و لبر بها آن دلبر با آن نازنین دارد

در طزر بیدل

نه دود خط از لعل آتشینش سر برون دارد
بود اخگر که از خود گرد خاکستر برون دارد

فسون خط سبزش گر نه حرف سحر میخواند
ز لعل او چسان آب زمرّد سر برون دارد

جنون


۲۴۱

چمین کر قامت بالا بلايش فتنه انگیزد
بدیوان چمن کز آیت حفظش رقم سازم
بحر خاشی هر کس بران گفتگو بندد
زمین بزم وصلش بال حسرت میزند شبنم
بظن در هوای دیدن کلزار دیدارش
زداغ سینه پر داغ دست باغبان دل
زبس در باغ حسن شبنم شاداب سر زد
چو بیدل پیش دل جا دیهی صل مدعا طرزی

همیترسم که سر از شورش محشر برون دارد
بهار از صفحه کل صد ورق دفتر برون دارد
لبش همچون كف دست صدف گهر برون
نگاهم در تماشایش نه مژگان پر برون دارد
ز شبنم بوی کل هر لحظه چشم تر برون دارد
ز زخم تازه هر ساعت کل دیگر برون دارد
عرق از تازه رویی چشم کوثر برون دارد
که میترسم بمغز از افسر برون دارد

در روش بیدل

کسی از خوان شهرت یکدهن تا کام بردارد
دمی بر کل دمی سبزه سر خوش باده نوشد
زفيض مقدمش هر کل زمین کلزار میگرد
بسان غنچه ارشادی گریبان چاک میسازم
بجای اشک خوناب جگر میريزد از چشمش
خدا را دم مزن از بوسه پیش لعلش ای قاصد
بیاد ساغر عونشید از بس خون خورد مردم
همای دولت نایاب خود میدانه میگیرد
بسان آن لب شیرین جهان بر کام من گردد
تغافل طینی چشم حیا با بند طرزی
چه ناخن مکنت بیدل بلب خابسو کشش طرزی

سر مردی بخود پیچون نكین از نام بردارد
چو شبنم هر که از چشم تر خود جام بردارد
کسی کو چون صبا را از جا قدم آرام بردارد
کر از بار نزاکتها لبش دشنام بردارد
کباب خویش را هر کس ز آتش خام بردارد
لبش کی گفتگو ی بوسه پیغام بر دارد
می خون شفق مر مرنج جام شام بردارد
بهای انتظار انکو چو چشم دام بردارد
اگر از لعل خود کاش لبم یککام بردارد
براه بیخودی از خود کسی کر کام بردارد
نسیم پرده دار دجهان دشنام بردارد

جواب حافظ در غدار کفر


۲۳۳

با رخ زلف تو هر کس که هوائی دارد کو بزی شاد که خوش صبح و مسائی دارد
کر چه از شوخی چشم تو دلم شد بیمار از اشارات دو ابروت شفائی دارد
مشک چین پیش خطت گر بخطا لاف زند شو اشفته که در اصل خطائی دارد
شادم از بخت سپید زانکه زمین خاکستر رخ چون آئینه دوست جلائی دارد
گرده پامال جفا خون دل عاشق را چشم بد دور عجب تک حنائی دارد
هیچ دانی که چرا قامت محراب خمید پیش ابروی کجت قبله دو تائی دارد
ساقیا باده گلگون بمن ار کف حبیب زانکه باغ از گل رو آب و هوائی دارد
پیش شبنم که ست همچو غلامان در باغ نرگس استاده و در دست عصائی دارد
گر بدل عقده فتاد از خم زلفت صد شکر که چو یا قوت لبت عقده گشائی دارد
گوش زن قول رقیبان مخالف جانا صوت عشاق حزین سید نوائی دارد
شعر طرزی بصفات مه روی تو شها گهر بحر گرانمایه بهائی دارد

بیدل و حسن بیدل در کابل گفته

بها ر جلوه دیدار عالمی دارد که در گداز دل آئینه شبنمی دارد
زغفلت است دلم مست خنده عشرت چو صبح گر چه همین فرصت دمی دارد
مرا ز خطی حسن خارد ا ر جنت شد حضور روشن دل کو جهنمی دارد
سراغ داغ دل بید و بادست آور کیه دامن زخمی که مرهمی دارد
چو بحر گرچه کنارم لبالب است از و بسان موج در اغوش من نمی دارد
هزار شیشه جگر دوز میتوان انداخت تپچه قدم چو کمان کجت خمی دارد
خم شکسته مینا نه جام عشرت است حضور بزم تو کرب و غمی دارد
دلیل راه بیابان گمری شد چو جان غول عجب چوں آدمی دارد
من و شراب سراسیمه تو کتاب مصلی درین زمانه بلی هر کسی غمی دارد

بیدلش


۲۳۳
به پیش کلشن حسن تو از حیا طرزی نفس گدازی دل عرض شبنمی دارد
جواب صائب در بند یگانه گفته
هر که بر خود چوخم زلف تو تا بی دارد پیر صید دل مطلوب طنابی دارد
خواب در پردۀ بیداری شحتم منوست ای خوشا دیده که در هجر تو خوابی دارد
از محیط غمم کو هر دل میجوشد شوخیا با محک از عقد حبابی دارد
هست در زمرۀ عشاق علم همچوسلم هر که از لعل خموش تو جوابی دارد
نتوان شست چوشبنم رخ کل وقت سحر هر که در چشم تر از دیده کلابی دارد
مرغ تنها شدم از چشم تو بد مست در ان خجت هر کو شه چو من مست و خرابی دارد
کاه در آتش مایم دگهی با غم و درد دوزخ هجر تو هر گونه عذابی دارد
بیش از چشم سیه مست به سینه شود دلم از بخت جگر طی کبابی دارد
بسر و چشم من ای سرو خرامان بنشین که به پیش تو روان چشمۀ آبی دارد
بر رخ یار بنهد پای زغرت طرزی هر که بر خود چوخم زلف تو تابی دارد
جواب صائب
یا د لعلش مغر ما را چودر شور آورد باده در ساغر ز خون داغ منصور آورد
سیل چوافتاد ز غم سینه پیکرم ای زحم کهنه احر سر بناسور آورد
از کف دست سلیمان بخت می اردک هر که در کاری زهمت روی چون مور آورد
موج اشک از چشم ترم از سرگشت سر ببالا میرود چون آب جو زورآورد
گریه تم بر کل از ناز بخرامی صبا کهت کل را باستقبال از دور آورد
جلوۀ یا د تجلیهای حسن روشنش نور بینائی روان در دیدۀ کور آورد
صاف مشرب از خراش سینه مینارد سبحی ام از خاک شخم دل بکف نور آورد
غیر رشوت کار زحمت بانکهی شکل است طاقت بار گرانرا دوش مزدور آورد


۲۳۴

هیچکس یارب مبادا در بیابه آشنا
همت دون همتانم زنده در گور آورد
گفت صائب از می کر داغ دلت سوزد
سوختگان صد شعله را از آتش طور آورد

من طبعه
دیده ام گر یاد آن لبهای نمکین آورد
هر مزه مانند سیب از اشک خونین آورد
هر کجا تاب شکن آن زلف پر چین آورد
خم بخم زار او صد چین آچین آورد
سوی قصر میتون باغ فرا د صبا
در چمن با جامههای شوخ رنگین آورد
در مذاق عاشقان چون نوش دار و میشود
زهر دشنامی که آن لبهای شیرین آورد
غنچه گل پیش بنم آب کرد و از حیا
چون بگلشن حسن شوخش ناز تمکین آورد
مرغ دل را چنگ باز ناز مژگانش برد
چون تذر وی را که چنگال شاهین آورد
طرزی یاد نافه پیش کاکلش کفر خطاس
زلف او از هر طرف صد چین ما چین آورد

من طبعه
گرشبی گلشن بیاد آن دمی گلگون آورد
شاخ جای غنچه بیرون قطره خون آورد
میشود شیرین چوخسرو در دل شکرلبان
هر که در راه غم او اشک گلگون آورد
بشکند سرگشتگانت خاک در وادی
هر خبار این بیابان صد چو مجنون آورد
طبع دون از گفتگو ی قد خوبان فارغ است
مصرع برجسته گفتن طبع موزون آورد
زنده رود دیده ام بر روم در شام غمش
دجله در آمو براند نیل و جیحون آورد
چون هوا افسرده شد از باد تسخیر و نفس
آه سرد از لب برون دلهای مخزون آورد
تا دو بالا نشه عشق حریفانرا کند
در شراب حسن لب خال افسون آورد
خط موج سرخ خیزد از شراب سرخ رنگ
سبزه خط را لب لعل تو میگون آورد
طرزی از لعل شکر شکن دون بند سخن
چون لبانش خنده را خاموش بیرون آورد

جواب صائب
لا


مرا آن غنچه خاموش در گفتار می آرد
نی در ناله بلبل را برخ گلزار می آرد

بنازم روز بازی وی زلیخای محبت را
که یوسف را بصد خوبی سر بازار می آرد

بره آورد گلچین بهار ناز او گلشن
زخجلت گل بدامن زان گل دستار می آرد

بهار گلشن وحدت تماشا کردنی دارد
که چون منصور شاخ گل زچوب دار می آرد

فسون جلوه طرا خرام فتنه بالایش
زشوخی سرو را چون آب در رفتار می آرد

مگر در باغ چشم آن بهار ناز می آید
که هر شاخ مژه گلهای رنگین بار می آرد

چنان از شوق دیدا ر تو شب بیدار میخواهم
که یادت خواب در چشم من بیدار می آرد

زشور جذبه مستی لب لعل تو سیب نما را
برون همچون شرر از دامن کهسار می آرد

برای زینت دست تو بزم آرای نوروز
بگلشن غنچه گل را همچو دستار می آرد

بیاد آن بر و دوش ست نسرین میناکوشم
زحسرت کل بلب خمیاز خمار می آرد

بهار از فیض سمائی بگلشن بر کنار جو
رخ گل را زدو دستر وانشکار می آرد

چو صائب هر که طرزی بر نمک میکند بیاد
کلید گنج بیرون از دکان مار می آرد

بر ردیف بیدل

هر که از وضع تواضع قدم می آرد
زیر فرمان چو نگین خاتم جم آرد

هر که از غیب کند کسب ضیا چون صفحو
لحظه پیش برو لحظه کم می آرد

در ره عجز و از شوق جبین ساهم
جبهه ام همچو نگین نقش قدم می آرد

در میان هیچ ندیدم زوجود و خمش
دمن او خبر از ملک عدم می آرد

نیست از جنبش مژگان که زحسرت نگهم
از ندامت کف افسوس بهم می آرد

از پی شکر شب هجر از طرف افق
آفتاب از سر نو کوس دهم می آرد

تیره بختان سیه روز تو از عجز رسا
کوه را سایه صفت زیر قدم می آرد

تا که یابد خبر از شیرن خال قونش
از لبش خسرو خط ساغر جم می آرد


۲۳۶

چون زغم دم زنهمرهای دم سمیرس
طرز ی بربعش جهان دل نهی چون سید

و متبعش حوض دم همه دم می آرد
با خبر باش که شادی همه غم می آرد

جواب مخصے

مفصل حسر ابی کی باغ روض خاکی دارد
طراوت میکشند صرف بهارش بکفر نمکش
زشر از روسی نکبت برنگ آلوده میر یزد
از ان چون شمع برگردش سریفا طین تیکرد
در اقلیم سخن ناکوش کردون فته آواز
بقانون محبت نغمهای پرده ور وم
زپیچ و تاب تار رشته آه دلم طرزی

که این مشاطه آن کل راهت خاکی دارد
کل تبخال ز آب پیچ اونا کی دارد
زسطح بهار حسن او پاکیز کی دارد
که داغ سینه من چشمک از غماز کی دارد
قلم در خامشی از بس بلند آواز کی دارد
نوای ساز عشرت در دلم ناساز کی دارد
کتاب دفتر اوراق من شیر از کی دارد

من طبعہ

بکو معشم ز خود بیخود دل بیاب آرد
ز طرز ناز شوخیهای حسن جلوه ارایش
بگرداب محیط عقل تا در خود فرو ر فتم
زفیض کریه مرا شکه در استین دار
ز وضع بیقرار اضطراب دل چه میرسی
بچین از زلف پرتابش اگر بوئی صیادرد
بلند و پست یکسانت پیش عزم جولان
بمانم بر رسائیهای چین زلف پیچانش
مرافتاده عکس سسیکون تو در چشم
سمرار ا فتاد کیهابر فرازی میدهد طرزی

که چون آئینه کر از خود بر و کرداب آرد
دل از خود میرود چند انکه چشم جواب آرد
بکف غواص فکرت کر نایاب آرد
بلی این بحر دانم کو ہر شاداب آرد
که مینائی سرم بر بالش سیماب آرد
دماغ نافہ جای مشک خون ناب آرد
بہر جائی که رو از خود کی سنجاب آرد
که بر دوش خم و پیچ و شکنچ و تاب آرد
که ہر اشکم بکف جام شراب آب آرد
که ماه نور جیب کاستن مهتاب آرد

رباعی


۲۳۶
بطریق بیدل در کابل گفته شد
رویت پر پروانه چو از بال خط آرد بر حسن جهان دائره کم از نقط آرد
با ساده رخی از خط و از خال نگوید ناخوانده روم درس مربع بکه خط آرد
آن گوهر پاکم که بجرم چو صدف در خاشاک نیم کاب مراروی شط آرد
یک مو شگافم ز خط حکمت شکلمت مانند قلم گر سر من زیر قط آرد
مادان تراز دنیت بر اهل سخندان هر کس که بخن ار بزدگان غلط آرد
مانند قلم ما بچکو گشته زبان چاک معذورم اگر پیش تو حرفم سقط آرد
زاهد بگزاف تو مازاده دلان است ماهی نتواند پر پرواز بط آرد
هر کس بسر کوی تو آورد خطائی طرزی مدعا از تو عجب ز فقط آرد

بر روش بیدل در کابل گفته
عشق بظاهر بدست کار ندارد سنگ جو یاقوت شد فشار ندارد
نیست بهم در دوزه رنگ نجمل اشک بمژگان دمی قرار ندارد
بیچو دیم از سیاه خویش بدر کرد آئینه با خوب زشت کار ندارد
دل ز طلب هیچ و ارا سوده بشیرین مطلب بی وعده انتظار ندارد
خاک ره بودم بآب حیل سرشت است خاطرم از بیجبکی غبار ندارد
پیش که غلطم بخون که با همه الفت در کف او خون من بهار ندارد
من بچه رو جا بیزم وصل تو انجم آینه در پیش او چو یار ندارد
با و تو بی اختیار برده ز خویشم آینه حیرت باخت یار ندارد
شکوه طرزی طینت ناله نگردد ساز محبان عشق تار ندارد

جواب محتشم در قندهار گفته
فروغ روی تو ای ماه آفتاب ندارد به پیش عارض کلگام تو کل آب ندارد


پر زلف سرت دل ما توان داد گر غبار
متاب زلف که درین پیش تاب تاب ندارد

جهد زلف سیاہت رواج مشک شکسته
بدو وصل لبت رونقی شراب ندارد

نگار من بکه گویم که در براین دل ریشم
زغصه خون شد و پایت سر خضاب ندارد

ز بس گریست دو چشم ز دوری رخ دلسوز
بقدر قطره مرا بحر دیده آب ندارد

ز خون دیده اگر صد هزار نامه نویسم
چسان کنم که از و نامه ام جواب ندارد

بچشم روشن من نه قدم که جای نشستن
چو لایق قدمت را دل خراب ندارد

برفت آن گل و گیسویت گرفت قرار
غریب طرزی محزون قرار و خواب ندارد

از طبع خود در هرات گفته

حیرت زده ات صورت خود بینی ندارد
خامش نفست ذوق سخن چینی ندارد

از مویه دل افتاد چو آن موی میان دید
جز موی دگر لب بر لب بینی ندارد

تا چند دہی نسبت گل را برخ یار
گل با رخ او نسبت رنگینی ندارد

حرف شکرین شکر و قند مکرر
پیش لب شیرین تو شیرینی ندارد

چون شمع همه سر ہوا سوخته غفلت
هر کس صفتی در ته پا بینی ندارد

تا عشق پرستی تو شد مذهب عاشق
زین مشرب ایمن ره بیدینی ندارد

گویم سخنان بر دل طرزی
همچون پر کاهیست که سنگینی ندارد

برطبق بیدل در کابل گفته

گر یاد جمالت قدم پیش بر آرد
چون آئینہ ام بخودی از خویش برآرد

بر گشت بیادت دلم از کم ز دلهی
این قطره کی از بحر مرا پیش برآرد

عالم همه در مطلب خود سعی فروش است
آن کیست که خود حاجت درویش برآرد

میروی تو گر برخ گل دیده کنم باز
خار مژه در دیده من نیش برآرد

آن روز مبادا که ز عشق تو بچه چم
عشق تو مرا گر همه از پیش برآرد

دیروزم


در بزم تو شاید هوس جلوه دیدار
چون آئینه ام از غم تشویش برآرد
بر روی تو خندد کل نظاره طرزی
کرباد تو یک ذره ام از خویش برآرد

جواب کلیم در قندهار گفته
چشم مست تو دل از مردم هشیار برد
دست برد بخت صرفه ز اغیار برد
در پین تنگ تو دل را سوی ره فرم خواند
چشم مست تو مرا جانب خمار برد
نوکل گلشن حسن چه زنی خار جفا
حیف باشد زچنین کل که کسی خار برد
دیده ائینه از دیدن او روشن شد
ای خوش آن دیده کز ولذت دیدار برد
بر نگیرد زنخ آتش دل چون سنگ
سخ چون طوطی اگر لذت کفتار برد
بسر زلف دل زار چه اسان بکشد
مطلب خویش دل از وی بکجا زار برد
رنک چون کرد ز خجلت پرواز چهره کل
خاک کوی تو اکر باد به گلزار برد
طالع خانه نشینم بکوی و انخرید
کاشکی بخت مرا جانب بازار برد
پیش چشمش سخن از کشتن طرزی کنید
خبر مرک نشاید بر بیمار برد

از طبع خود در قندهار گفته
پیش قدت بچمن سر و زجا برخیزد
پیش کلنار تو آب رخ کوهر ریزد
سینه چون رحم دید کوچه دم تیغش را
هر که آن شوخ مقدر دل ما برخیزد
نیست خط انکه نو بینی رقم الغین
لجت مشک برخسار سمن می ریزد
شکر خنده و چشمی بغضب تلخ کند
زهر دشنام لب او شکر آمیزد
تارساند بمشام تو چمن نکهت خویش
روز صدبار بدامان صبا آویزد
چند خود را زنی ای دل بصف مژکانش
کس میکتن بده صد خیل سپه ستیزد
ماند آخر ز صدا هر کس بیمار کسی
سربه مناله از بس در گلویم می ریزد
غنچه پر مرده شود او چودهن بکشاید
سرو از پای فتد او چو زجا برخیزد


نیست طرزی بچمن غنچه که خندید اول
بهر آن سرخسنی طرح قبا بسبز زد

جواب کلیم در قندهار کشته

بجرم قتل چو بارم ز راه کین خیزد
دلم ز چاه چوس بلعد از زمین خیزد

شرم موی اندام ناف خیز در ات
ز چین زلف توگر تلخی بکین خیزد

سواد نامم اگر خاتم لبت بندد
زشوق صورت نام من ار نگین خیزد

مگر بوصف تن نازک تو دم زده ام
که دمبدم نفس از بوی یاسمین خیزد

اگر باین قد و بالا بباغ بخرامی
بجای سر و ز خاک در از زمین خیزد

چو سایه در بگش روی خاک افتد
بعزم جلوه چو آن یار نازنین خیزد

هزار دل نکند در میان چاه ذقن
چو خال گنج دمان تو از کمین خیزد

حدیث شهد لبت گر رقم کنم بقلم
زنوک خامه من جوی انگبین خیزد

هزار شاه حسنی بود بچاه ذقنت
ز چاه مالک اگر د لومها و چنبن خیزد

کنم بآینه گرنعت رخش طرزی
ز جوش قهر وغضب جفتش از جبین خیزد

در حضور یار بهنگام بهار در قندهار گفته شد

سرشکم از مژه ای گلعذار لرزد و ریزد
چو قطره که ابر بهار لرزد و ریزد

اگر کسی رخ خوبت ای نگار به بیند
ز دید خون دلش زار زار لرزد و ریزد

نظر بعارض گلفام او مکن چو شبنم
عرق زچهره آن گلعذار لرزد و ریزد

تو چون روی بچمن گل ز معدت ای گل
بنجاک ره ز سرشاخسار لرزد و ریزد

بیارکوی که دیگر شبانه زلف سیه را
که زیر پای تو دلهای زار لرزد و ریزد

سرشک بر رخ طرزی چکد ز دیده بدامان
که قطره ی می از لعل یار لرزد و ریزد

جواب طهوری در کابل گفته شد

نه تنها از هوای قد او شمشاد میلرزد
بآن قامت که سرو هم از غمض چون بید میلرزد

بهمان


بسان در خاطرام باد آن سخن خرما ناز
که از هر پیش عزول خیال باد میسرد

خیال عارضت را دیده در خواب تمبر فرد
کل از خجلت بیان برک ما در زاد میسرد

بعشق روی شیرین جان کنیم با این چنین شیک
که از بک تیشه جان خرو ناشاد میسرد

میدانم چرخ صید عزم دام من دارد
له چشم دام از شوق چون صیاد میسرد

جهان فریاد از بیداد ظلمش قبو ان کردن
چو برک بید از دستش دل فریاد میلرزد

عذا ر دیک سرمور سهم مرکبان جگر دوش
بکجا یم که آنجای نشتر فصاد میلرزد

نسیم انکه از هم نکند بارک زلفتش
چو دست رعشه داران پنجه شمشاد

ندارد تاب آنکر دطبع نازک طرز
دلش چون شیشه نازک بحرف باد میلرزد

جواب ظهوری در کامل گدشته

تا باد صبا بوی تراسوی چمن برد
رونق ز کل و لاله نسرین وسمن برد

تا باد بزلف تو دم از نافه چین زد
سر خجلت از ان حرف بخطایختن برد

از حرت دندان تو ای غنچه خندان
انگشت تحیر دهن در عدن برد

فریاد که چشم تو بسر پنجه مژکان
صبر دل عشاق بیکا چشم زدن برد

بس عشوه کسان امد و بس جزد جور
یارب دلم آن شوخ ستمکار بچی فن برد

ز چشم با وام ز لب داد دو عناب
طفل دل مار انه بیلک سیب ذقن برد

امنه لله که خیال سر زلفت
از خاطر عزبت زده ام حب وطن برد

سرشته مقصود دو عالم بکف آورن
هر کس که زکیسوی تو تاری بکفن برد

امروز کلو کان سخن طبع تو طرز
بیحرف و سخن کوی سخن را بسخن برد

جواب ظهوری در کان کفته

چو کدر پیر من آن سیمتن برد
ز خجلت ماه سر در پیر هن برد

بچیں طره وطرف بناگوشش
زسنبل تاب آب از نسترن برد


لب خون از رنگ یاقوت بکشود
بدندان قیمت در عدن برد
تبسم کرد و بر جسم نمک ریخت
تکلم کرد و آرام زمن برد
دل سرگشته ام را دست و پاست
بستار زلف در چاه ذقن برد
قد شمشاد در بستان برافراخت
روان از قالب سرو چمن برد
رخ چون ماه در محفل برافروخت
فروغ حسن ماه از انجمن برد
نشد تا و امن زلف تو گیرم
بگاک این آرزو مشک ختن برد
دل ناشاد طرزی دور از ان لب
چه حسرتها که با خود در کفن برد

در حین اخراج هندوستان بشالکوت گفته

چون در تصویر نگه رنگ تماشا می پرد
از شره نظاره بر خود گریبان میدرد
بر نفس جان دگر باد بهاری بی چمن
چون دم روح القدس در مریم گل مید
در گلستانی که خندد حسن او چون نو بهار
خون بهای صد چمن بر یک ادایش میخرد
بسکه میخواند فسون زنگ حسنش در چمن
رنگ گلشن در طلسم بوی گلها میبرد
سرو خم چون حلقه ای طوق قمری میشود
چون چمان سرو چمانش جانب گلشن بپرد
پیش سرو و بلبل و قمری و گل فضل بها
آیت خوبی بکفت خط برون می آورد
بسکه لعل دلکشت شیرین دهان افتاده است
آرزو پیش تو حسن حسب تمنا میبرد
تا که از حقش مبادم پیش روی غنچه ردا
رنگ گل غدار چون شبنم گلشن میبرد
طرزی نتوان خواب خرگوشی زهم ان چشم را
آهوی من همچو غزال از سایه خود میبرد

در شام شریف گفته شد

بر خلاف وعده اش هر کس دل و جان میدم
نفع سود مایه نقصان بنیاد ان میدم
بسکه خوبان را بود حرف فراموشی بیاد
مفت عهد عدلت را بیاد ان میدم
بی ثباتی های مکتب آن رنگین مزاج
یاد رنگ بوی گلهای گلستان میدم
به


۲۴۳
گرچه صد سامان دکان در راه اسان چیدم
لیک یارم جمله را در کسر المان میدید
مرحمت خواستم از و ان شوخ بی پروا مرا
وعده بر لطف کثیر و مصدر و سلطان میدید
نامه وصلی از و خواستم بدستم یجاب
دفتر باطل ز خرج و د خل دیوان میدید
گرچه صد امر خلا فم اشکارا میکند
باز زیر لب مرا در محفلای پنهان میدید
بازی بازی پیش یارانم ز نادان پر فریب
صد دهن دشنام بالبهای خندان میدید
زان کنم عالی بهاو شیشه و جام سبو
چشم مستش می پرستی با درستان میدید
بکہ عظمت همشین شاه و درویش د غنی است
طرزی شعرت با د از اشعار سلمان میدید
در وقت مسافرت مکه گفته شده
بر لب چو ذکر آن در مقصود میرود
ابم ز دیده بیشه ز ار رود میرود
بر دل ز بسکه کرد کدورت نشسته است
از چشم آب دیده کل الود میرود
در هر نفس ز ملک عدم اور د خبر
چابک سوار عمر چه بسر زود میرود
از بس شرار عشق تو اتش بسینه زد
از لب برون بجای نفس دود میرود
تقریب رهبر مقصان دید گرد
هر کس بنفع مایه بی سود میرود
هر کس بهمان رضا بقضا خدا بود
خشنودی نشیند و خشنود میرود
از شور حسن کان ملاحت بود لبت
زان خنده بر لب تو نمک سود میرود
در اشتیاق لعل تو از حلقهای چشم
هر بار اشک من کھر امود میرود
با اهل دل کسی که رجمان دشمنی کند
شداد می بر اید و نمرود میرود
دل بندگان عشق سوی مجله فضا
با بخت سعد و طالع مسعود میرود
طرزی چو اشک در ره اظهار بن کے
لیک سر سجده تا در معبود میرود
هنگام سفر هندوستان بسوی کشمیر
هر کس به پیش لعل تو نام کھر برد
سیل عرق بحر کھر را میبرد


موی کمر تو خط کف دست میشود
چون دست مار پرور من در کمر برد
کام داب ذقاق شیرین کجا شود
صد بار کر زبان تو نام شکر برد
مانند شمع روشنی انجمن شود
هر کس که زیر تیغ تو مهر لحظه سر برد
صد بار شکند بخم زلفت چو خاطرم
گر از دل شکسته زلفت خبر برد
فریاد برامید اثر میکشم مدام
آه و فغان از نیکه درا هم اثر برد
بر نخل بی ثمر زند سنگ میچکس
کاش از نهال ما ثمر مرغ بر برد
بیغرقتی ز بس که زند موج ازین محیط
چون خس کند آب گهر راهبر برد
مانند خاک پا رند انت نظم من
مردم اگر چه حرف مرا چون گهر برد
طرزی بگوی یار ستم ز من بکی
شاید که باد صبح ز خاکم خبر برد
از طبع خود در سفر هند دستانم
در برای جلوه چرخم چون بردن اورد
طالع دارون چواشکم سرنگون می اورد
مردمک در دیده ام از انتظار دیدنت
یک سر و گردن چو مرگان سر برون می اورد
سنگ طفلان سیزد آخر سر پر درد نام
از سواد شهر بیرونم بخون می اورد
سرخ شد ابیاض دیده از عکس لبت
اشک باشبنم چو گل رنگین بخون می اورد
مهره نرد هم شد چون باید کامهان
نفس طلسم بازی ماه نژگون می اورد
گر براه کعبه عشقش ز خود گموه شوی
پیش رایت لطف او صد رهمنون اورد
تاشکار آهوی دلها کند با صد فریب
نرگس جادوی او رنگ فسون اورد
مار فکر بستم عنقا شکار افتاده است
کی به بند دام خود صید زبون می اورد
از نگ چلم کی ز طرزی چوفتند
کس جهان طرزی نکو کردن بون اورد
جواب کلیمی در قندهار گفته
با د چشم تو چو در خاطر ماشا درود
بدلم سر مژه چون شنجر فولاد رود


۲۳۵
هیچ گل نیست جگر را دلم از سنگ بینا
بی من افسرده در کوی تو گر باد رود
گردد صد زخم زمد چشم تو از غمزه بدل
خارش افتد که هوای رخت ایاد رود
بکو تنگ آمده در دهر ز آزادی خویش
خود بخود مرغ دلم جانب صیاد رود
جانب خانه ز کوی تو بخشم یاد روم
همچو طفلی که سوی خانه استاد رود
میرود مهر تو از خاطر طرزی بین
مهر شیرین اگر از خاطر فرهاد رود
بر طرز خواجه حافظ در کابل گفته
گر رود جان ستم عشوه تو از جان نرود
یاور ویت ز دل غمزه و انسان نرود
گرچه اشکم سجلی از عین بهشت اسباب
لیک نقش قلم از دیده حیران نرود
گل بگلزار چو روی تو نباشد رنگین
سرو در باغ چو قد تو خرامان نرود
یکشبی نیست که در حسرت روی تو مرا
خون دل جای سرشک از سر مژگان نرود
گر ز اشفتگیم دل شود جمع چو زلف
دلم از حلقه ان زلف پریشان نرود
هر که یکبار رخ خوب ترا دید ز دور
چه مجالست که از وی سر و سامان نرود
هر دل غمزدہ کو درد فراق تو کشید
در د عشق تو کشد از پی درمان نرود
جزو ل من که طلب صف مژگان تو خاست
کس دلسوخته چنین بر دم پیکان نرود
جلوه کردی و چون عمر ز پیشم رفتی
کسی از پیش ای قمر شتابان نرود
چند کوئی که چو قمری مکن افغان طری
ماند سر دروان کو که خرامان نرود
در شهر لاهور هنگام سیاحت گفته
از سر کشی نفس دلم به ہوا رود
سیماب ناگذشته نکردد رجا رود
راضی چو گشت دل بقضای رضای دوست
دست قضا گرفته براه رضا رود
ہر کس که دست دامن پیر مغان گرفت
از پای خم چوشیشه می با صفا رود
از بسکه طرز جلوۂ حسن تو دلر با ست
عکسم ز روی اینه ز نهار و د


بہر طواف خاک درت بحر سحر باغ
در جیب ناک نگہت گل با صبا رود
از بسکه میطپد دل بی تاب در برم
چون موج می ز پہلوی من جا بجا رود
ای نا خدا بگو کہ کشی نمیرود
کشتی موج و بحر بکم خدا رود
اخر بروی خاک نشیند بسان گرد
چون گرد باد هر که بروی هوا رود
رفتم چنان ز خویش که ناید صدای من
طرزی ز دوری تو بگو تا کجا رود

بر روش بیدل در کراچی گفته
بیتو آئینہ دل بسکه تحیر دارد
عکس رسم در رخ من فکر نظر دارد
از بخیلان دل الفت پر از داغ و درم
گرہ کیسه از و سینه دلی پر دارد
در پی مال کند هر که شب و روز تلاش
خون دل میخورد و عیش تصور دارد
از خری هر که پی پرورش نفس رود
هیچکاویست که بهر سر توبر دارد
این دل از غم سودای جهان زادرا
طمع امساک بزرد مال تفاضز دارد
میتواند که زرہ کوہ گرا ن بردارد
هر که چون بشه غم شکر دارد
اتش خجلت تقصیر مرا بسکه گداخت
عرق اینجبهه من لنگر تقاطر دارد
بچکس نیست که از درد نباشد بینم
بحر مانند گر نیر ولی پر دارد
چشم حیرت کشا از خواب غفلت برخیز
خندۂ صبح بحال تو تمسخر دارد
هر کرا در دطلب نیست بمطلب نرسد
ناله چون از سر در دست تا ثروارد
ساخت چون آئینه ام محو تماشا طرزی
دیدن روی تو یارب چه تحس دارد

بر طبق بیدل در کراچی گفته
کدامین شہوار امروز جولان تازی دارد
که در انجمنه پردازی غبارم بازی دارد
بگریا و خرام او بزم جلوه می آید
که گردم چون سحر امروز گردون ماری دا
نگنجم در خود با پیچکس حالم خبر دارد
بلی جاسوس دانم چشمک غمازی دارد

چنان


چنان در بزم دیدارش زغم محو تماشایم
که در آئینه عکس با صفا پردازیی دارد
زپرواز شکست رنگ من هم صد چمن خندم
اگر طفل سرشک از بخت دل گلبازیی دارد
بباغ زندگی چون گل دماغم شد زکام آخر
هوا و آب این گلشن بمن ناسازیی دارد
چرا با بخت خود طرزی ننازم اندرین گلشن
که همچون شبنم گل دل بآن گلبازیی دارد
بر طرز بیدل در کراچی گفته
چو مژگان از خمیدن هر که سر دروریی دارد
بدوش آبرو از سر بلندیها سری دارد
چو گل بر فرق نازش کل زند از دامن گلچین
بهارستان نازش صد چمن گل بر سری دارد
شوای ساده از افسون رنگ حسن او غافل
که او چون چشم خود بدست شوخی کافری دارد
ز آب دیده بحر صفای موج اشک من
بناگوش بهار اندوده او گوهری دارد
بلفظ وحدت از بس صفحه کثرتها فزون کردم
دلم از جمع فردی در بغل صد دفتری دارد
اگر طوطی طبعم چون شکر حرف شکر گوید
نی کلک من هم از فیض نطقش شکری دارد
بسر از اوج چرخ میز دال کوکب بختم
که از سهم سعادت طالع نیک اختری دارد
بهر جا پا گذارد از غبارم شور انگیزد
که طرز جلوه نازش قیامت محشری دارد
نشیند بر نشان تا قا اگر از شست بخشاید
که تیر شوق نگه از جنبش مژگان پری دارد
عرق از جبهه ام هر دم بجای اشک میریزد
اگر شبنم پیش روی گل چشم تری دارد
ز تمهید فضای نیستی قدری سبگبارم
دلم بر دوش حسرت دل کمتری دارد
اگر طرزی کند در روی خوبان ناز جا دارد
که چون آئینه از جوش صفا خوش جوهری دارد
برطرز بیدل در کراچی گفته
مانگی دل از صدا رنگ طرب یار برد
شور زنگ شیشه ام گرد کوهسار برد
رنگ حنایی ای او کیست که دست شستش
از پی شمع خون من در د جگر نگار برد
در اثر نمود من کوشش سعی باطل است
جرزه تلاشی نفس رود ولی شرار برد


طبع نبود پیش ازین بخود حیرت آشنا
شوخی جلوه‌اش مرا آینه سان ز کار برد
موی دماغ میشود هرچه بدل گران بود
فطرت طبع نازکم شیر بکوه‌سار برد
دلبر ناز پرورم دست تسلطش رسات
حسن چمن قبای او بوی گل از بهار برد
بسکه گسست دست غم رشتهٔ تار چنگ من
ناله ز پرده محو شد نغمه ز روی تار برد
قطره شبنم از حیا ناز کند بروی گل
آب گذار خجلتم خاک بکوی یار برد
در سر بزم میکشان گرمی هست سر بوشش
از سر من بیاد نگه در دسر خمار برد
کبک دل و همای جان از کف طرزی حزین
چنگل مار باز اور زود تر از شکار برد

به روش بیدل سکرابجی کفته

بسکه بیخود ز خود آن شوخ پریزاد م برد
آمد از دور فراموشی و از یادم برد
ربط آن طرهٔ مشکین بمران تاب و کره
تاب چالاک دل شانه کشا د م برد
عاقبت ناله براتش چو سپندم افکند
دور از بزم تو این شوخی فریادم برد
دل آزاده بیک لطف شود بستهٔ دام
خندهٔ چاک قفس جانب صیادم برد
از تنم فتنه بس کرد ضعیفی خیز
ناله تا سوی لب چو نفس باد م برد
خود فراموشیم از رنگ فراموشی است
یادت آمد بدل و خود بخود از یادم برد
در خرابی دلم سعی چه حاجت دارد
یاد سیلاب جاطاقت بنیاد م برد
عشق معشوق ز یک پرده برون آیند
اشک شیرین بمرشته فرهاد م برد
بال پرواز نگاه تو چه سستی دارد
که ببر تا بکوی پریزا دم برد
زان فراموش شدم از رهٔ دانش طرزی
خواست در رسم و ره از خاطر استاد م برد

برطرز بیدل در کراچی کفته

بسکه ذوق بیخودی هر لحظه از یادم برد
نقشی بر رسم که آن سوی پریزادم برد
ارزوی ناله میباید مرا بر باد داد
سوی آتش چون سپند اواز فریادم برد

متبدیر ز


شد بره ای دردسر پیدا کردم توتیا
ذوق در راه محبت دانه صد آفت است
نشه شار مست نرگس مخمور او
سعی کارپیشه دراز کار گر آرد خبر
بیکر رنگ قصر هستم فنا آماده است
بسچه آب از خود روان گردم کلین جویگر
میکشیم طرزی جوخاک روضه بغداد یاد
چون غبار از جا مبادا بیش بادم برد
بیقرار بهای دل سوی صیادم برد
در میان شیشه نامک پریزادم برد
نامهای میتون تا پیش فرهادم برد
جنبش مژگان همی ترسم که بنیادم برد
چون رعنا یا خرام سر و آزادم برد
دجله اشکم روان تا خاک بغدادم برد

از طبع خود در کراچی کفته

گلزاری که از جا آن بت فرنگ برخیزد
لب آن غنچه لب در سن تکلمی سخن دارد
ز ترشح های گل در بس گران از جای بنخید
بقا نو نم فریاد لب در شته می بندد
اگر حسن رخ او جلوه بر کهسار اندازد
نهان از عکس لعلش می درون جام مینویم
در ان گلشن که نقش جلوه اش جاوید دانم تو
بغر نور شر ایام نقش فتنه بیند
موی سردار قد مستاح صیقل گل دارد
سرد پا بوس چندین خاندان بروی خاک افتم
کسی کرباده عشقش زجام بزم آکاب
چواشک از لغزش پائی بدامان خارم
ز در پهلوی نازک مزاجیها دلم طرزی

صدای عندلیب از هر شکست رنگ برخیزد
تبسم چون رگ کل از دهان تنگ برخیزد
بسان کرد از برپای لخت رنگ برخیزد
که جای تتره موج می ز تار چنگ برخیزد
چو فرغانم زجا ر کهای روی سنگ برخیزد
که جای موج دود از ماده گلرنگ برخیزد
رز ویم رنگ چوطی از پیش صد تنگ برخیزد
چو گردون ناقش مرجا بصدر نیرنگ برخیزد
ببازی در میان شکوه کردن جنگ برخیزد
بمیدانی که از جا کرد پای تنگ برخیزد
ز طبعت نشه دهم خیال بنگ برخیزد
چو پای شوق آید منزل فرسنگ برخیزد
بوسه نا یک سرو گردن وی سنگ برخیزد


٢٥٠
برطرز بیدل در کراجی گفته
باز عکس لبش از دیده چه خون میریزد
زان زنوک مژه ام لخت جگر جوش زند
جلوه چون برق کند شورش باران خیزد
شور وحشت زده ات بسکه رمیدن دارد
یاد رخسار عرقناک که آورد صبا
بسکه در دیده من خون جگر موج زند
موج می جنبش مژگان پریزاد بود
لب معشوقه معنی ز درون میخندد
پیش جود وکرم دست کریمان طرزی
که سرشکم ز مژه شعشعه برون میریزد
باده اندیشه چو کردید نگون میریزد
دیده از خنده او اشک فزون میریزد
گرد ما آن طرف دشت جنون میریزد
رنگ کلما و سمن حین بوقلمون میریزد
اشک من برک کل اخته بکون میریزد
باز در بزم رحجمت چه فسون میریزد
گرچه بر صفحه خط از خامه برون میریزد
رنگ طلاقت رخ سفله دون میریزد

من طبعه

گرچه در صحن چمن سرو و گل میخیزد
پیش رخسار تو ای لعبت چین از خجلت
گر باین ناز و ادا پیش چمن بخرامی
تا رخت گشت عیان زلف تو آمد بمیان
شکوه دارم زخود از غیر ندارم آزار
بسکه لبریز فغانست مرا سینه ز غم
گل رخسار تو از باغ دلم میروید
پیش یاران نتواند که کند بالا
قد شمشاد تو از گلشن دل میخیزد
راست مو بر تن خوبان چاگل میخیزد
شاخ کل پیش قدت از خجل میخیزد
چونکه خورشید شب اندر پی ظل میخیزد
دل بیان دلدار خجل میخیزد
میتوانم جای نفس ناله ز دل میخیزد
گرچه کل در چمن از دامن کل میخیزد
طرزی از بسکه ز بزم تو خجل میخیزد

بر روش بیدل

بهر کلشن که یاد آن رخ کلفام میخیزد
چو رنک کل که از دیده بادام میخیزد

دران


در ان محفل که حرفی زان لب جادو کام تسخیر شد
ز چین زلف او بکجست اگر موی خطائیه
بر انگشت سلیمان حلقه زنهار می بندد
بهر جا با دان سر با د میعاد سخن کیند کرد
سواد نامه میکرد د غبار راه دور بها
ز شور اضطراب وضع بیتابم چه میرسی
بدامن پا شکستن راحت منزل بکف دارد
نیاید آه بیرون از دهان بخنجه معراجش
براه کام خود کامی بناکامی زند گامی
بیاد بوسه لعل لب میگون او طرزی
کند طرزی چو بیدل سر احسان این مردم

بسان موج می از شوق خط جام سجیخیر شد
رخصت نام طمار اموی بر اندام مخیر شد
نگین را این چنین عزت از روی نام سخیر شد
طپشهای دل بی تاب میعاد از د مم تسخیر شد
بهر جا کرد پای قاصد پیغام تسخیر شد
چو بنجخت یکقد از روی نگهیم نام تسخیر شد
درازی پیش پائین باشد ار کام تسخیر شد
بلی خود بیشتر دود ار کباب نام تسخیر شد
اسیر مدعا هر جا که مطلب کام تسخیر شد
خط ساغر چو موج می بروی جام سخیر شد
که از تسخیر این بیدانشان بنام تسخیر شد

من طبعی

مراخون جگر از دیده زان چون آب مییزد
یقین دل را باشانه زلفت کو شکی دارد
غمت هر شب شبیخون میزند بر چشم بیدارم
اگر شبی خط در جبین زلفت شانه رو ناخن
نسیم صبحدم بوی چمن آورده تا بویش
مگر صبح بهارش بر دلم از مامیخندد
طپیدنهای دل بر باد امد و او اجرایم
اگر کرد اب چشم موج طوفان میزند طرزی

جواب شوکت در کراچی کشه

بلی هر جا که باشد زخم نو نو ناب مییزد
بدست شانه ات غیرت دل بیتاب مییزد
که جای اشک از مرگان حسرت خواب مییزد
که از انگشت مست شانه مکناب مییزد
ز جیب غنچه رنگین رنگ کل ناب مییزد
که اشک از چشم من نگین آداب مییزد
زبیابی بلی از دست خود سیماب مییزد
که نوک هر مژه در دامنیم سیلاب مییزد


تی گلکشت کشمر چین مدعای حسن میجوشد
زرقتهای رنگ خرم آوار ها خیزد
بخرم کشتم از جاچو آن بالا بلاخیزد
بصد قتل من یک قطعہ مبارک صاحب
اگر تمثال تصویرش رخ از آئینہ بنماید
در تم چون نقش خاتم عکس در مهتاب
بدوش ماز شلک چین ما چین در رفتن آید
اگر موی زلفش خطائی از خطا خیزد
چو نی از بند بندم گر چنین شور فغان جوشد
ز نقش بوریا برسم ز پهلویم صدا خیزد
بهر محفل که با آن دست نمکین پای بگذارد
حنایک قد ز شرم پائی نمکین بناب
مقابل گر شود آئینہ بارویش زحیرانی
بسان موی جوهر بر تن آینهیا خیزد
بهر راہی که بگرام ز ناز آن شهسوار من
بدمبالش بسان کرد از جا نقش پاخیزد
ز بس از چشم مستش جوش رفتن بیخودی دارد
چو موج می ز روی خاک نقش بوریا خیزد
دهدگر رخصت نظاره کردن ذوق رخسارش
سواد موی چینی ہمچوژ کام ز جا خیزد
بہ پیش زن سنگ کوه تمکین و قارا و
گرانی از دل کهسار بر دوش صدا خیزد
چو باد دامن گردون غبار فتنه انگیزد
نگاه گروبا و از بیقراری آسیا خیزد
بذوق قطع راہ کعبہ مقصود کوی او
زخاک نالہ دل ہر نفس بانگ در اخیزد
ز شرم ناخن دست نگارین کسی طرز
چو بوی برگ گل از پشت ناخن حاصب
بر طبق بیدل در کراچی گفته
زبس گردکدورت از دل پر درد برخیزد
فغان تا میکشم بر لب نفس چون گرد برخیزد
چنان در خدمت اہل صفا کسب صفا کردم
که زیر پای من آئینہ جای گرد برخیزد
ز بس اشعار من برجستگی دارد ز قد او
چو سرو تو ام از دیوان من هر فرد برخیزد
شرار داغ دل گرمی ز بس چون شاله می بیند
دران محفل که یا دزا هد دل سرد برخیزد
تظاز بسکه دز دیدم زرنگ زر د محتاجان
ز مژگانم که چون رشتپای زرد برخیزد
بصحرای جنون چندان سیدن وحشتم دارد
که نقش پا ز جا چون کرد با د اور د بر خیزد
زبس


۲۶۳
ز بس قهرش است در دهر داور را عشق او
ز پای سر برداشت و جای گردید سبز
ز بس اه ستیزی بو بویم نویسم درین وادی
ز چاک سینه‌ام چون صبح آه تیز خیزد سبز
امید از کردش گردون دون پرور مجو طرزی
کجا از مردم نامرد کار مرد خیزد سبز
بر طرز بیدل در کراچی گفته
تا جلوهٔ حسن تو مرا راهنظر زد
صد باغ گل از روی تو در یافت و بسر زد
بر قتل من آن چشم سیه‌مست غزالان
شمشیری که از ناز گرفت و بکمر زد
از بس نمکین است مکه آن لب او
لعلش ز تبسم نمک آبی بشکر زد
در بزم بهار چمن حسن تو امروز
آیینه ز روی تو گل تازه بسر زد
دیشب نگه شوخ کسی مست تو از ناز
رقصید و لم از شره دامان بکمر زد
از بسکه پر از شهد بود تنگ دهانت
هر خنده ز پهلوی لبت پاشکر زد
آن قطره نایاب که در بحر نگنجید
پنهان شد و خود را بموج گهر زد
تا صافی مطلب نکند عکس فروشی
تمثال در آئینه عجب قفل بدر زد
در ذوق فنا بسکه دلم تنگ شد از جوش
برجست تجلی و دست بدامان شرر زد
آهم بسرشک و درد حسم عشقت
شبگیر شب بر دوش خون سحر زد
از تاب رخت در نظر جمع محفل
ار داغ جگر شمع گل نار بسر زد
طرزی ز هجوم غم او دست شست
میخواست که بر دل تپد از پاس شرر زد
بر روش بیدل در کراچی گفته
در بهاری که سخن از لب وی میخیزد
شبنم از عارض گل سرخ جوی میخیزد
موج خطی است که از عارض می میخیزد
ناله آهی است که از سینه نی میخیزد
گر فتد عکس ز لعل تو بچشم ساغر
موج می باخته در دیده می میخیزد
بستن پای صد رنگ و ز بس ضعف نفس
ناله‌ام همچو کمان از رگ پی میخیزد


شعله داغ ندامت جگرش میسوزد
هرکه چون شمع رک گردن نامی خیزد

کاروان نفس از بانگ جرس پیش بود
نفس ما قافله را گرچه زپی می خیزد

داغ من واسطه روشنی بزم تو بود
می دلم شمع صفت از سرگی می خیزد

تا گرفتار خودی نیست سر آزادی
هرکه از خود گذرد از همه می می خیزد

گرمی کشدگان از ســـــر ناز دگرست
گرمی آب باین چاه بدی می خیزد

نفس پر کره ناله درد نواست
گره در و دل از ناله نی می خیزد

پادشاهی دگر و جرأت مردی دگرست
کار رستم نه زکاؤس و کی می خیزد

طرزی وادی سخنرا نتوان طی کردن
چو در سر جا که کند گرد دلی می خیزد

از طبع خود بقافیه جدید درکراچی

در چمن چون سخن از عارض او خیزد
رنگ از شرم زگل پیش رو خیزد

هر کجا جلوه پیراکی حسنش گذرد
رگ گل بر بدن غنچه چو مو خیزد

گر کنم سوی تو نظاره ز تأثیر نگاه
خال بالید چو تبخاله ز رو خیزد

موج انداز خرام تو تماشا دارد
جلوه از قد تو چون سر و نو خیزد

خشک شد کام ده نان میکده ز آب عشق
همچو گردم نفس از راه گلو خیزد

میروز روز دو رنگ گل حسن با رخ
بگها پیش تو از شرم در و خیزد

پیش چشم تر من جلوه کند قامت یار
سرو دلجوی ز چار آب جو خیزد

آتش حسن تو از تندی خو سوخت مرا
شعله را سوختن از تندی خو خیزد

بسکه در گوش دلم راز بگو کوید یار
از زبانم یکی حرف نکو خیزد

از لب شیشه ما کو ببر اسرار شنو
موج می از دهن جام و بو خیزد

جلوه شخص حیا تو بود عکس درخش
شرم چون جوهر از ان ئینه رو خیزد

طرزی در نقطه وحدت نبود صفر عدد
چون بتعداد گذشتی یک و دو خیزد


۲۵۵
از طبع خود در کراچی گفته
باز ساقی زلب شیشه چه می می ریزد که ز شرم لب او باده خوی می ریزد
نه ز لعل لب او قطره می می ریزد غرق نشئه کشم اب ذی می ریزد
غیرت دیدن آن لعل می آلود مرام خار از موج به پیراهن می می ریزد
گر زنی دست برگهای دل از شور فغان جای فریاد زجگر گٹه پی می ریزد
بسکه چون شمع بدل داغ جگر جوش زنده آتشه در عوض خنده ز کی می ریزد
میکند زمزمه های نیم مست و خراب جای فریاد مکرمی لب نی می ریزد
همچو شبنم که بچکد برخ گل وقت سحر همچنان از رخ او قطره می می ریزد
دلم افسرده چریچ از دم سرد زاهد ژاله افسرده دل از سردوی می ریزد
از دو بخت چه بشکست دل از سنگ جفا جام چون بشکند از وی همه شی می ریزد
بگذرد تند و بیکجا بماند بر جای پای گردش بود نقش زپی می ریزد
طرزی پیش کرم دست سخا پرور او خوی خجلت زرخ حاتم طی می ریزد
درین غزل تکرار قافیه بتفاوت ضمه و فتحه در غیور گفته
خوردم از ساقی غم تا بجام پر از دور و درد از خزان انکحه برد دوش بهار م برد برد
خوی نوش اطوار خلق نیکت با زشت بسپاه نکهت گل در چمن زبان کشت ره آورد ورد
بالطافت طبع ما هموار نبود اشنا جای خوی در خاک میرنز در زوی گردا گرد
عاقبت در کشت در خم مات گرد دمهره چاه از حریف دهر دائم کس نبرد بر دو زد
پای بندید است و پا از پای جان افتاد سر خانه ویرانی رسد در هر کجا از فرد مرد
در دو هجرانش که سرغم بسان کاه کرد رنگ عاشق میشود از نشتر از رو زرد
بعد ازین خون جگر خواهم بجای می خورم کشت طرزی ساغر علیشم کدر از در دوزد
جواب صایب در کابل گفته


دلم را غمت کر پریشان برآرد
ز زلف تو چون نالهم افغان برآرد
مبادرت برد هر که سر در گریبان
چو صبح آفتاب از گریبان برآرد
من و وحشت و دامن کوه و صحرا
که دیوانه را از بیابان برآرد
ز راه نظر یادت از دل برآمد
چو آن کل که آتش ز بستان برآرد
سرا پا کند کل نهال امیدم
اگر لطف تو دست احسان برآرد
اگر جذبه پیر کنعان نداری
کجا یوسفت سر ز زندان برآرد
تمنای چشم تو از دیده من
نکه سرمه سازد مژکان برآرد
خط سبز نو رسته و عارض تو
چو برک کلی دان که ریحان برآرد
فلک پنبه از ابر در کوش کرد
دلم کر لب بنام افغان برآرد
بزندان جو صائب اکر رفت طرزی
یوسف سر زینکریبان برآرد
جواب صائب در کابل کشته
هر که در دست دل آئینه صاف آرد
خبر جنبش بال پری از قاف آرد
نه همین فکر محک بهر تو عنبر دارد
بلکه مشک آهوی چین بهر تو در ناف آرد
هر که پر شد ز معانی بخروشد چون کوس
مرد بیغز بشنکام سخن لاف آرد
جهل جاهل نکند فرق بد و نیک بهم
عقل کوتاه ترا بر سر انصاف آرد
بحر مانند صدف میکشدش با بدوش
از دمین هر که چو کوهر سخن صاف آرد
خوب را بد نتوان کرد بتقلید سخن
ذم صفت می نشود کر عبد و تخالف آرد
طرزی از صاف دلهای تو صائب کوید
مهر را صبح برون از نفس صاف آرد
جواب صائب در کابل کشته
عکس خط تو نه نقشی است که از دل برود
زنک دیرین رخ آینه مشکل بود
برق عشق تو بهر جای که افکند شرار
دانه و بار و بر و خرمن و حاصل بود
پویا مجنون


٢٥٨
همچو مجنون بین چاه نشیند صد سال
هر که چون کرد بد سماله محمل برود
چون پیش از دم تیغش نکنم کرمی نرو
خونم آن نیست که از خنجر قاتل برود
کیست عجب که سدره دیوانه شود
یخود ان تو چو در باب سلاسل برود
پیش پائی خود از پیرس بناکس چو کدا
هر که ناخوانده و نا کشته محفل برود
د از او بقد توجه نیست دارو
نامکس در سعی پیش تو در کل برود
در میان دیرو حرم تنک در آغوش کشد
هر که افتاده تر از جاده منزل برود
جذر و مد نفسم از تن خاکی نگذشت
جیش موج نشد کر لب ساحل برود
بیم انست که مطلب چوعرق آب شود
کاش شرم طلب از خاطر سائل برود
کر بحق ره طلبی بیخودی و کم شد نیست
ره عقلت که باید بد لا ئل برود
چون خم زلف بهیچ و شکن تاب خورد
هر که در عشق بتان در عقب دل برود
که قد رود فکارش چو اسفند بیاد
سنک میزان سنجل چو بز غافل برود
کس چو طرزی نکند در سخن صائب دخل
چون قلم راه سخن کر با نا مل برود
از طبع خود در کامل کشته
میتو بلبل چو بسیر کل سنبل برود
یاد کل چون که از دیده بلبل برود
سیل اشکی که ز طوفان کده کریه ماست
یک سراپای بلند از زیر پل برود
تا بود دور فلک دوره دوران تو باد
دور حسنت همه تا دور تسلسل برود
دیده ام قالب میگون ترا دید بچشم
جای نظاره شرار شرر مل برود
با دکر قصه زلف تو رساند سمن
پیچ و تاب و شکن از طره سنبل برود
دل حسرت زده در خون طپد ر بار چو کل
هر کجا حرف دم تیغ تفافل برود
هیچ در زیر کف پای نیفتد چون کرد
هر که در راه با ندازه تا مل برود
دل طرزی شود از حلقه زلف تو جدا
پیچ و تاب و شکن ار از خم کاکل برود


٢٥٨

از طبع خود در سیر گلش بکابل گفته

در چمن چون سرو من بهر تماشا میرود
سایه را با او نمیخواهم که یک جا میرود

از نگاه نرس مخمور آن پیمانه نوش
جای اشک از دیده ام چون شیر صهبا میرود

اشتیاق دیدن لعدار دارد بسکه دل
سر مقدم تر بسوی یار از پا میرود

اشک چشم از غم ما دیدنی سر کردگان
آری آری آب در اغر سالا میرود

دل از ان سیمین بدن آن جاده می خرام
کانچه از سنگ ستم بر جان مینا میرود

نسبتی دارد چو با رخسار او گلهای باغ
دل بدان نسبت بسیر باغها میرود

دل چه باشد تا نگردد چاک چاک از غمزه اش
در دل آهینه آن مژگان چو صدها میرود

در تماشای گلستان آنهی خرکوشین
از غرور حسن آن غورش بید جا میرود

ما نمیخواسیم دیدن بمرخ او خویش را
دلبرا گرچه در گلزار بیما میرود

بهر صید مرغ دل حاجت ندارد دام زلف
دل ببدن او دست طرزی پیش او تنها میرود

در قندهار در برغم حضور یار دلنواز گفته

آن ماه با رقیب چو همراه میرود
آهم زجان سوخته تا ماه میرود

در روز بیکسی غم عشق او بگو
ما را بغیر سایه که همراه میرود

دل را بهوای زنگدان اوفتاد
دیوانه بین که دیده بسوی چاه میرود

سرو سهی بصحن چمن ایستد بپا
چون یار سر قامت من راه میرود

از بسکه نقش زلف تو در دیده ثبت شد
از جای حرف بردهنم آه میرود

دلهای عاشقان همه جا در پس روان
چون لشکری که در عقب شاه میرود

اشکم زفرقت تو بجایی رسیده است
اهم ز دست هجر تو نا ماه میرود

طرزی رخ چو اینه یار تیره شد
از بسکه هر زمان بیبت آه میرود

جواب صائب در کابل گفته

لی ما


کسی که سجده چو پیمانه پیش مینا کرد
بنور باده دل خویش را مصفا کرد
دگر بروی گل و لاله چشم نکشاید
کسی که روی ترا در چمن تماشا کرد
شود ز کوکب شهوار دامنش لبریز
بپای شور قناعت کسی چودر پا کرد
نسیم مرحمش صبحدم بطرف چمن
زبان غنچه کل عقده دلم وا کرد
دلم ز نشئه لعل لب تو سرخوش بند
نسیم بهار خطت آمد و و د بالا کرد
فدای دیده تاریک بین او کردم
کسی که موی میانت زلف پیدا کرد
ببزم وصل تو ما را بباده حاجت نیست
که دیدن تو بدل کار جام صهبا کرد
زنور در هجر بلائی که پیر کنعان دید
وصال یوسف ما با دل زلیخا کرد
بسان غنچه زنگار از چشم بسته رود
کسی که گلشن حسن ترا تما شا کرد
ز قطره قطره دریا خبر بود طرزی
دلی که سیر چو ماهی بقعر دریا کرد
جواب صائب در قید خانه کابل کشته
هر کس که لب خویش تر از آب عنب کرد
چون جام بمیخانه شوق تو طرب کرد
احمر در شاہ و مقصود نشیند
مقصود خود از راه خدا هر که طلب کرد
بی الت اسباب سبب کار تو سازد
در راه سبب جو دلت ترک سبب کرد
چون شیشه ز مستی بپرافتاد دل من
از بسکه ببزم لب لعل تو طرب کرد
مشاطه برخسار تو نازلف بیار است
پیرامن خورشید من از جاد و شب کرد
در بزم وصال تو جبینم نام تماشا
دل آینه شد پیش تو از بسکه ادب کرد
در بزم وصال تو چنان محو نگاهم
کا ینه حیرانی من زهره عجب کرد
چون دیده بسوز دل مستانه طرزی
در بزم رخیت سی من شمع تو تب کرد
جواب صائب در قندھار کشته
چون شام زلف روی ترا در نقاب کرد
گویا بزیر ابر پنهان آفتاب کرد


ساقی پیاله گرندهد کو بده که یار
از یک نگه تلافی صد خم شراب کرد

پیکان ناوک مژه‌اش آب سیل داشت
معموره دل من ازان رو خراب کرد

وانم که آفتاب رخت بر سرش نتافت
بختم که زیر سایه زلف تو خواب کرد

تا دل سبزه بود بمن لطف مینمود
چون نال ربود دست بماز و عتاب کرد

آن خال نیست بر رخ جانان که دست صنع
این نقطه بر صحیفه حسن انتخاب کرد

کابستم تیر غمزه زنی که به تیغ ناز
بسکه کسی بعاشق خود این عذاب کرد

طرزی دهد زلخت دل و پاره جگر
هر گه که چشم مست تو میل کباب کرد

جواب صائب در کابل گفته

هر که روی خود کبود از سیلی استاد کرد
میتوان صد مصرع موزون چو سر آزاد کرد

نونهال بی برم از سنگ طفلان فارغم
در چمن بجا صلی ما را چو سرو آزاد کرد

تیشه زان سد یک ستمها بر دل کوهکن نکرد
آنچه با تصویر شیرین تیشه فرهاد کرد

عندلیبم را چمان صیاد بند و در قفس
آه گرم رخنه چون در بیضه فولاد کرد

بهتر از صد کعبه باشد پیش اهل معرفت
هر که در راه محبت یکدلی آباد کرد

ربط زلف شانه را وا شد در بازار حسن
باغبان زان عمر صرف خدمت شمشاد کرد

روی آزادی نبیند تا ابد از دام غم
هر که از قید گرفتاری مرا آزاد کرد

رفته است از خاطر صیاد طرزی در قفس
یاد او بادا بخیر آنکس که ما را یاد کرد

بر طبق بیدل در کابل گفته

بسکه برق جلوه حسنش دلم پر نور کرد
جذبه دم را بحیرت راز کل طور کرد

بسکه چشمم نسخش شد سرشار دوشت
در میان شیشه می را چون پری مستور کرد

داشت از بس دلخراشی چشم مستش در نگاه
کاوش مژگان او زخم دلم ناسور کرد

در حریم دل برای نغمه قانون عشق
از سر منصور مطرب کاسه طنبور کرد

همت


همت پاکان اگر بر ضعف وضع شان بین
تخت حشمت بر کف دست سلیمان مور کرد

من چنین بد بخت و بستر من درم آهن زمین
از جهنم آب بخشم را لب او شور کرد

در میان پر تو وخورشید حرفی بیش نیست
جلوه حسنش چنین نزدیک ما را دور کرد

ذره اشک تا بنور شید یمورتی کند
در بزرگی ذره را خود دی پسین مشهور کرد

گر بر خلاف سخن طرزی برای جاهلان
عشوه مستانه باشد که پیش کور کرد

از طبع خود در شهر کشه شد

قرب وصل او مرا از خویشتن ابعد و دور کرد
جان بچشم و در تر از شمع بزم طور کرد

خون ز زخم سینه من سرسره رنگ آید برون
تیغ مژگانش مگر زخم دلم ناسور کرد

من بدرگاه شهی روی نیاز آورده ام
کز کف دست سلیمان بخت پیر مور کرد

کسیکه واکردن ز فرط آب چشمی در گذشت
اشک از فواره مژگانم ارس را دور کرد

من یکی خوانم یکی گویم یکی بینم که عشق
رنگ آثار دویی از پیش چشمم دور کرد

از تماشای رخش مینای مطلق میشود
هر که چشم از سیر اغیار مخالف کور کرد

بسکه در هجران کشیدم رنج اندوه فراق
عاقبت حرف غم دردت مرا مسرور کرد

یک شهر داری نشد روشن دل پر درد من
گرچه شامم را چراغان چون سحر پر نور کرد

دستم در رانه ببند بعد ازین مردم بخواب
بسکه بی شرم چشم مست او مستور کرد

بر تماشای دو عالم سر نمی آرم فرود
بسکه قرب وصل او طرزی مرا مغرور کرد

بر طرز خواجه حافظ در کابل گفته شد

ساقی بعشوه دوکش سر حقه باز کرد
ساغر نهاد بر کف و آغاز ناز کرد

با صد کرشمه گفت که طرزی بنوش
با ما چو صوفیان نتوان حیدره ساز کرد

آن جام می که رشحه انعام عام او
ما را ز ساغر جم و کی بی نیاز کرد

چون جام می کشیدم و گشتم بصید نیا
بر دل فروغ می در رحمت فراز کرد


ساغر گرفت و کلفت نمرود زاهل را از
هر کس که دست دامض دل این دار کرد
مطرب نوای راست دو از پرده عراق
عشاق روی عزم براه حجاز کرد
داروکس جوکر به عابد بمسجد خلق
زاهدا باعتکاف برای نماز کرد
میگفت سر خوشی بخرا باتیان راز
طی جام می ز دل بتوان عقده باز کرد
در آستین همیشه کشد جام مدعا
هر کس که دست جو د چو طره ی دراز کرد
جواب صائب در کابل گفته
عزم گلگشت چمن چون آن بت چالاک کرد
جلوه قد بلندش سرد را چون خاک کرد
دل چو اخگر سینم از خاکستر دل گرم داشت
چون خس بیقایب از رخسار انشاک کرد
بر در میخانه ما قدر که وی باده د ید
با خبان چوب که در اینجه حش ناک کرد
بسکه بدمست است چشم سر پوشش در ستاه
نشه‌می را توان در چشم او ادراک کرد
دید ناگهر بک رخسار عرق آلوده ش
در گلستان غنچه پیش کل گریبان چاک کرد
هر که پیش از مرگ بمیرد زنده باشد بعد مرگ
طی در دیدم در و زهر را تریاک کرد
بر خط و خالش سببین تا دل نیفتد در بلا
در غبار خط رخ او دام زیر خاک کرد
از کجا کشته شمند پیش قمری عیب نیست
سرو ما را جامه کلنا ر تشناک کرد
تا نباشد پر ز خون طراری خدنگ ناز او
ناو کش را چشم با دامان مژگان پاک کرد
جواب صائب در کابل گفته
در چمن چون یار من عزم می گلرنگ کرد
شوخی حسنش بشم کل چمن را تنگ کرد
بسکو رنگ باده ش در بزم آتشناک بود
بالش اندیشه ما را شرر اهنگ کرد
هر که بنواز د مرا فریاد می آید طلب
ضعف پیری قامتم از بسکه خم چون چنگ کرد
بسکه در بزم وصالت مشق حیرت کرده ام
سینه صاف مرا ائینه سان بیکنگ کرد
بیتون را چون شیرین تجلی آب ساخت
کوه کن تا نقش شیرین در رقم برسنگ کرد


محو روی یارم و در این و آن تسلیم صافی طینت مرا با میکشان یکرنگ کرد
تا بچشم نو بهار خط سبزت جا گرفت طوطی ائینه ام را سبزه زار زنگ کرد
هر که شد طرزی ز عالی همتان روز کار قطع راه عشق را با عذرهای لنگ کرد
بر روش بیدل در کراچی گفته
شب خیال تو بر بس از دل حیران گل کرد آفتاب سحر از چاک گریبان گل کرد
جلوه ات از نظر م در بچه سامان گل کرد که سرشکم همه ائینه بدامان گل کرد
تا بیاد گل روی تو زدم چشم بهم از سر خار مژه غنچه خندان گل کرد
بسکه اشک مژه ام لخت جگر ریخت بچشم پاره ای دل من از سر مژگان گل کرد
تا صبا بگرد رهت ریخت بچشم تر من از بن هر مژه ام خاک مغیلان گل کرد
جلوه ناز بشب ائینه ام داد بجف صبحدم اشک مژه ائینه دامان گل کرد
با نفس برک کل تازه بر آید بسخن بسکه گلزار غمت از دل حیران گل کرد
نا شنیدم خبر وصل تو از تار نگاه تماشای تو دل از سر مژگان گل کرد
لخت دل بر مژه ام طرح چراغان دارد لاله داغ تو ما از دل بریان گل کرد
آه چون شعله لب مصرع موزون کردد از لبت بسکه مرا طبع سخندان گل کرد
نقشه غنچه خط کرده نقش رخ اوست بسکه از خاطر من صورت جانان گل کرد
دل بخود در بهر ائینه جلوه اوست قد نما ائینه سان یکدل حیران گل کرد
دل طرزی که برخسار تو چون آب چکید شبنمی هست که بر غنچه خندان گل کرد
جواب صائب در کابل گفته
خیال روی تو بزم مرا گلستان کرد هزار غنچه شگفته ام بدامان کرد
نفس ز سینه ام اشفته میشود بیرون خیال زلف تو از بس دلم پریشان کرد
شکوه حشمت ما عاجزان بیا ننگر که مور تکیه بروی کف سلیمان کرد


۲۴۴
ببرم آئینه حیران وضع حیرت ماست خیال روی تو دل را ز نیکه حیران کرد
خیال جلوه بالا بلند قامت یکرات چو قد سرو تو اه مرا خرامان کرد
کباب لخت جگر می نهم بر آتش دل که تیر ناز ترا جان بسینه مهمان کرد
بروی خوب تو زلف تو همچو هند و نیست که پادرا درستی ببوی قرآن کرد
بخنده لعل شکر بار شور انگیزت دهان زخم مرا شور چون نمکدان کرد
هوای خنده سوفار تیر او طرزی دهان زخم دلم را چوست خندان کرد
جواب ناصر علی در کراچی گفته
بگلشن عکس رویش گر چنین تاثیر خواهد کرد شکست رنگ کل را بلبل تصویر خواهد کرد
اگر خونم چنین از بیم عیش رنگ میبازد بدل خون مرا بیرنگ تر از شیر خواهد کرد
چنان با یونم که آن ابرو کمان من زبهر الفت صیدم کمانزا نیز خواهد کرد
اگر بیند بصبح روشن شبهای تار من سحر بهر سواد شام او شبگیر خواهد کرد
بدل کر لعل خاموشش باین انداز می آید مرا خاموش تر از غنچه تصویر خواهد کرد
اگر یاد خم زلفش چنین بر گرد دل پیچد نفس در قصر درون سینه ام زنجیر خواهد کرد
دوم کر بردم تیغش بکمال جو هرداتی سراپایم کو سخر غرق چون شمشیر خواهد کرد
اگر ساز ضعیفیها چنینم ناتوان دارد مصور را خیال صورت من پیر خواهد کرد
ز تدبیر علاج درد و رخم دل بیا بگذر که بشکست پنج تقدیرش نمک تدبیر خواهد کرد
ز بیدردی ندارد ناله تاثیر خراش دل زروی درد اگر باشد فغان تاثیر خواهد کرد
شبی گر آن بهار ناز طرزی بر زعم خندد دماغ ناز کم بر بوی کل شبگیر خواهد کرد
اگر اکسیر لطف شاه من این کیمیا دارد مس قلب مرا طرزی به از اکسیر خواهد کرد
بطرز بیدل در کراچی گفته
انقدر در دل من جلوه جانان گل کرد که سرا پا بنظر دیده حیران کل کرد
جای


جای پیچ و خم و تاب دل آمد بمیان
بشکه از هر خم زلفت دل حیران کل کرد

نیمشب با درخ خوب تو آمد بخیال
افتابم سحر از چاک کریبان کل کرد

محو ائینه حسن تو زبس کر دیدم
اشکم آئینه بکف از سر مزکان کل کرد

خنده ناله اثرار در غنچه جلوه نمود
ناله کریه نما از لب خندان کل کرد

تا زدم دم بهوای لب شور انکیرت
از لب مه سحنم شور نمکدان کل کرد

تاکه دیدم بکل روی تو از راه نظر
از بن هر مژه ام طرّۀ بستان کل کرد

تاسراپای در اغوش کشم جلوۀ او
قد نما پیش نوام دیدۀ حیران کل کرد

ناکه شد جلوۀ حسنش بد لم جلوه فروش
نور اسرار چو نظاره زمرکان کل کرد

دل صافش زجبین جلوه فروشی دارد
از صفا جو هر آئینه نمایان کل کرد

عرق شرم و حیا بمجکد از جبهه او
از کف صاف صدف کو هر غلطان کل کرد
صفاده درایام

خبر فجر صادق که صداقتی ست صحیح
از دل نور حیا کو هر ایمان کل کرد

راستیماد لش مست حیان است شمش
بوی کل از دهن غنچه خندان کل کرد

بس صراف زر قلب شود صاف بعیار
وصف مردان عجه از مرد تخمدان کل کرد

صافدل را نبود هیچ طرف سس و نج
راستی بازر و باسنک میزان کل کرد

سخنی راست نیاید چو نباشد بمیان
صفت صاف دوم بذر قلمدان کل کرد

صدا شعر تو طرزی شنیدن دارد
همه جا جائزه اش بر سر نادان کل کرد

چو کرد روانه وصف تو در ین رشته کشید
از لب هر حرفش صد در عمان کل کرد

برخ درقن بصد گلشکرد ه بچرخ
تا در مدح تو از طرزی افشان کل کرد

جواب حافظ با تغییر قافیه در کابل کفته

هر که چون جام می چهرۀ خود رنگین کرد
کام جان از لب شیرین دهنان شیرین کرد

میتواند که بمن هم دل چون شیشه دهد
انکه مینای دل سیم تنان سنکین کرد


۲۶۶
نشئه چشم تو با نرگس جادو نست
خال هردوی تو انداله گل بالین کرد
بخطاء کرده از زلف تو بکشود صبا
خون حسرت بدل نافۀ مشک چین کرد
هرکه چون شبنم بیدار شب خواب نکرد
صبح دم دست در آغوش گل نسرین کرد
دامنش از در و یاقوت و گهر لبریز است
هر که چون کوه بسنگینی خود تمکین کرد
صد چو فرهاد ازین طاق کرا افتاد است
تا که شیرین ستم خسرو شیرین کین کرد
گر حسودان سخن خوب مرا بدگویند
بد بگو شخص مرا عکس بآئینه من کرد
لائق مرتبه شعر بود حرف یکی
که بالفاظ متین معنی خود تضمین کرد
ورق اول دیوان سخن بساز انست
هرکه با خون جگر لوح دلش تزئین کرد
خامه سحربیان در زبان طرزی
از معانی ورق شعر مرا رنگین کرد
بفرموده حضرت سایان عبدالخالق بخواب حافظ کلمه
پیرمیخانۀ من خرقۀ ما گلگون کرد
گفت دست آنکه ز سرداق ریا بیرون کرد
پیر ما مرشد ما در کش زميخانۀ شوق
القدر و او بمن می که مرا مجنون کرد
خاک او در این چب خرابات شوم
گر به بینی نظر از خویش مرا بیرون کرد
کیستم من که پشت نزنم سر چون جام
حلقۀ امر تو در گوش فلک گردون کرد
حرف عشق تو بدیوان ازل میخواندم
دست حق زاول نه زر را نگون کرد
گرچه سنگم بنظر لیک چو مینا در بزم
عکس می پیش بتان قدر مرا افزون کرد
در خرابات مغانش بسپر دست خدا
هرکه چون جام میی چهره خود پرخون کرد
قوت جان روح روان راحت بیمار دل
پیر میخانۀ می طرح عجب معجون کرد
نشئه از دیدن خال تو دوبالا گردد
خال گویایی لعل لبت افیون کرد
دل دیوانه به نیرنگ فسون آرام نشد
چشم جادوی تو گویا بدلم افسون کرد
کاسه رود مژه را ساخت نم اشک دوبا
دجلۀ چشم مرا سيل ستم جيحون کرد
حسرت


صوت طرزی که باهنگ مقامات رسید نغمه راست مرا پرده این قانون کرد
جواب کلیم در هند با گفته
بیاد ناوک تو دل دمی قرار نکرد دلی نماند که تو گاهی بدل گذار نکرد
هزار بار گذشت از من آن شکار افکن ولیک یکدقم از پهلوی شکار نکرد
چنان عنان که بخم در عارضت دال کرد پیوستان بهمین سیل صد هزار نکرد
خدا زیار کند انچه غنچه با دل من بسینه ناوک پیکان ابدار نکرد
صبا مگردده بر هم دو زلف مشکینش که مرغ دل بسب مادمی قرار نکرد
اثر نگر که کمان فلک برون افتاد که هیچ ناوک آهم برو گذار نکرد
بر دست غره مشوب مکت او بدر وزم و گرنه روز مرا تیره روزگار نکرد
ندانم از چه نهاد است دل زبغض سر که کس بدست ستم اندر و مان شکار نکرد
چو گرد سیر دل داغدار خود میگرد نظر بسوی گل و باغ ولاله زار نکرد
جواب شوکت در کابل گفته
سگ دروشن ز جمال تو یکه میگردد دیده پر نور تر از خانه مه میگردد
پیش چشم سیه دست توام سیل زنان چون مژه برلب خاموش چه میگردد
قیست بر چاه زنخدان تو آن خال سیا زنگی مست به پیرامن چه میگردد
دانه مردم دیده بپشمت از بس دام در دیده من چشم سیه میگردد
در تماشا گه جلوه فریب رخ او مژه در دیده من نار نگه میگردد
یاور جسار تو در مجمع عشاق حزین همچو شمعی ست که بر گرد پسه میگردد
بی شریعت نبری ره بحقیقت طرزی طعمه گرگ شود هر که زره میگردد
بطرز خواجه حافظ در کابل گفته
نگوی شاید مضمون کهنه توانی کرد بسان خامه اگر پای سر توانی کرد


ز دست ساقی شیراز گیر جام مراد
بسان قطره شبنم اگر سحاب شوی
زچشم قلب شناسان اگر برائی مهاب
غبار میکده چون سرمه گر بدیده کشی
چو گل ز درد اگر جیب بخون غلطی
چنین که بیخبری سود و عافیت دارد
چو صبح سینه اگر در غمش کنی صد چاک
اگر ز زهر غم او دلت شود شیرین
چو جام دیده بخون جگر شو طرزی

جواب خواجه بمستی گر توانی کرد
دماغ سامعه از شعر تر توانی کرد
چو کیمیا نظر خاک زر توانی کرد
بلی بسر خط ساغر نظر توانی کرد
چه خنده ها که بوقت سحر توانی کرد
بذوق بیخودی از خود سفر توانی کرد
باطرح صفای سحر توانی کرد
درون بیضه چونی پر شکر توانی کرد
بروی دختر رز جوفظر توانی کرد

جواب عرفی در کراچی گفته

نفس نه جرات دل پر زور در نمیخیزد
ز بسکه ناله ام از روی در در نمیخیزد
به پیش روی تو دیدم بکل ز دیده من
ترانه قلم مشاح سر و د شمشاد است
ز گرد سرمه چشمت دامن مژه ام
زدر و عشق نوار بسکه ناتوان شدم
ز باد شعله اتس زیاده تر گردد
صبا بروی کل و غنچه مید و د هر دم
حیا ز روی تو با آب شرم میریزد
بروی تیغ تو مردانه میدود طرزی

که جای گرد دل از راه مرد بخیر
چو گرد باد نفس پر زگر و نمیخیزد
گداز شرم تو بارنگ زر در نمیخیزد
از ان ز حامله سن بت فرد نمیخیزد
نگاه تیره تر از لاجور و نمیخیزد
کشم چو ناله تن از جای کرد بخیزد
چو سوز سینه که از آه سرد نمیخیزد
چو پاس شرم از ین کوچه گرد نمیخیزد
چو رنگ بوی که از برگ و رد نمیخیزد
مدام زبره جرأت زرد بخیرد

جواب ظهوری در کابل گفته


هر کرا چهره زغم سرخ تر از خون کردد
چنگ عشاق اگر نغمه باهنگ کشد
نشوه حسن تو از خط سیه دستی زد
سرخ روئی طلبی مستعد اتشباش
چو کل در ائینه دهم مثالت نبود
با شرای شکر می یک دو سه روزی کام
از ادب آب شدم لیک همی باید کفت
من از ان بی ادبی با سک لیلی کردم
دست از اره ولان هیچ از و نکشاید
بخیال قد موزون تو طبع طرزی

جواب صائب در کابل کفته
یار چون تیغ بقر دل ما میکردد
باور وی تو در ون دل ما میکردد
عاقبت بر در او حلقه صفت خم کشتم
شکوه از جان خم زلف تو نهان میکردم
بسکه لبریز فغانست دل پر دردم
دود واه است که بر شمع رخت هاله زود
بسکه دارد چو سن وون دلها در سر
اشک در چشم من از تاب رخت کشت نکه
بسکه در سف کف آن دست نکارین کردم
هر که طرزی بود از راست بیان چون نی

غنچه سان در چمن باز تو کلکون کردد
بنو ار است تر از پرده قانون کردد
چه عجب خط لبی میل بدافبون کردد
تاکه چون لعل بکان قدر تو افزون کردد
رو برویم کو از تو کسی چون کردد
پیش می مزقه و سبحه تو مرهون کردد
کا شق باور ه لب لعل تو مجنون کردد
عاقل است که در عشق چو مجنون کردد
جیب امساک بمه کر کیسه قارون کردد
بی سخن هر سخنش مصرع موزون کردد

بسرم خنجر اد بال هما میکردد
یادد ائینه انوار صفا میکردد
بسکه قدم زغم عشق دو تا میکردد
این زمان حلقه انگشت صبا میکردد
همچو نی بر لب من آه صدا میکردد
یا که پر و در رخت زلف دو تا میکردد
هر خم زلف تو از ناز جدا میکردد
شبنم از پر تو خورشید هوا میکردد
کاغذ نامه من برک حنا میکردد
حاصل ما همه در پیش صرف نوا میکردد


٢٨٠
از طبع خود در کابل گفت
ز تاب پرتو رویش دلم عیاب میگردد
که در غورش بعظمی از حرارت اب میگرد
کنم گر گریه میمانم تماشایش مکن عیبم
که چشم از دیدن او بشه غرق اب میگردد
چو با اغیار بینم آن در یکدانه تنهای
ز جوشش گریه چشمم حلقه گرداب میگرا
باین روی عرقناک از کلش بگذرد یارم
بدست باغبان کل از خجالت ای میکرد
زبس دارم هوای اتس بیتابیش روزی
دلم از یک طپش سیماب چون سیماب میکرد
از طبع خود در قندهار گفته
دل زارم بگرد عارض دلدار میگردد
چو آن بلبل که کرد دامن کلزار میکرد
زبس جردی عبث دیدن کلش چو خار آمد
بکل کردن کویای که پرخار میگرد
اگر گویم دمی با ماشین آتشوخ بی پروا
بر غم من هماندم یار با اغیار میگرد
فلک از بسکه دارد بستکی در کار و بارم
نهم هر در اگر رو پیش من دیوار میگرد
بدو دودی که از رخسار همچون اتشس خیزد
ند انست آنکه بر اطراف ان رخسار میکر
مگر از شیوه جان ملعند آن مس بوشین را
که در وقت تکلم از سخن افکار میگرده
تماشش غمزه را کر عام سازد از بها افتد
شود بیقدر هر مالی که او بسیار میگرد
چسازم با دل امیدوار خود که می بینم
زمین کشت من جو شد که ز انحا بیگرد
چسان دل را بخشم ناتوانش بیدی طرز
که از بارنگه چشمش صد شوار میگردد
بر طرز بیدل در کابل گفت
مرا بر کرد ساز و ردمندی در د میگردد
کجای رنگ بر رخساره من رو میکرد
چنان لبریز باشد کاسه فقر از جوانمرد
که کردن میکدازد پا در ین ده مور میکرد
اگر علم بیان زانسوز دل کس بیاموزد
بدیوان سخن بیت بلند فرد میگردد
زنس نبض عشق چند ان فصول در سفینه جا دارد
که بیدرد ار مرابید سب با درد میکردد
چنان


چنان از دست خشادم بیاد روی گلنابی
که رنگ اشک کلکون بر رخ من زرد میکرد
تمنایی که جانب از می بود کار جوا نمردان
زروی تیغ در پشت کمان نامرد میکرد
درون دیده اشک کرم من چون شمع بگر بند و
وضع سرد ما رانم زین دل سرد میکرد
نشیند بر سر مژکان عنان بار شکمی
کسی کاندر در جفتش بهان کرد میکرد
همای طبع علوی کر کشاید بال مدرو
کوه قاف معنی بچه عنقا فرد میکرد
بر طبع بیدل در کابل گفته
بهر جا وصف چشم مست آن بیاک میگردد
خیال نشه می خون بطبع تاک میگردد
چه ماند صاحب جوهریز می کی د میں دیا
که کو هر سم بروی بحر جون خاشاک میگردد
چنان دل را غبار ماسوی پر کرده میسازد
که از حکم رخ ابنیها بر خاک میگردد
ز خجالت در سر خاکت همچون کر دیدی
همان تا ان جنین اتل مات جاک میکرد
ز دست آوردن کل در چمن چون بید میگرزم
اچیدن کل کلشن از مباصد چاک میگردد
صبا جوی کل روی عرقناک که می آرد
که بوی کل ز خجالت در چمن غمناک میگرد
سخن دالع جهان بخش اگر حلم روانان
کند هر جو د ر کام دلم تریاک میگردد
بزیم جلوه کر یا بر خاکی نهد طرق
زمین بر کرد من بیتاب چون افلاک میکردد
بر روش بیدل در کابل گفته
چوقهید منصور من عذر پای لنگ میکردد
عرق از عار سائیها بجای اشک میگرد
جنان دل از خیال آن سرین بانک میکردن
که پیشر نقطه موهوم صد فرسنک میگردد
بیگمر شبکه شهرت تماشا کلی برخاک میمردم
جودر یا در چمن کرداب آب در نگ میکرد
زبی عشقی کمد زاد بیامان فناور نه
بپای عقل هر کامی دو صد فرسنگ میگرد
چنان نازک مزاجی افتاد طبع کم دمام ما
که با شیشه بر طبع کران جونک میکرد
زمیں از عکس ماه یار سر مسبت طبع من
صفای خاطر ائینه ما زنگ میگردد


لوای همت دون طبعان که پرده رخ پوشد
چو چنگ ساز مشتاقان بلند اهنگ میگردد
مپرس از وضع ایجادم که در گلزار موجودی
بهار زندگی انجا بدوش رنگ میگردد
بگلش گر نماز اید عرق الوده هستی
نگا ه شبنم باده گو یک رنگ میگردد
اگر سوی چمن سید و بی تابش دیده میگشاید
چو شبنم غنچه گلشن بنزگام تنگ میگردد
زساز ناتوانیم صغیر انقدر طرز
که فریاد هر که بردارد قد من چنگ میگردد
ز شرم معصیت بیدل لیس کردم عرق طرزی
بموج یک عرق صد اسمان ننگ میگردد
جواب صائب در دمشق شام گفته
چنان مال کرد روی ساقی کلفام میگردد
که در شیم نگه از دور خط جام میگردد
بدور چشم مستان چنان شد عالم میخاد
که شیخ صومعه چوب نظر جام میگردد
نگاه او چنان طرز ادای مرد می دارد
که گر برپتہ افتد چشم او بادام میگردد
نفس چون غنچه پهلوی سبک خالی زند انجا
چو در دل حسرت ان غنچه خندان کم میگردد
ز عکس پر تو ماه رخت ای افتاب من
بهر شب روز روشن چراغ شام میکرد
نیم بیکار چون پرگار تا مرکز و نفو کردم
که دل چون حاضرمی کرد دررهام میگردد
چنان از انتظارت دانه دل میشود روشن
که عمر و یک در دیده ای دام میگردد
مکش صیاد زحمت در شکار بال طاؤسم
که صیدم هر کجا کرد و همام جادام میگردد
کدامین اوج برج آسمان مجاه می آید
که صحن خانه من سقف هشتم بام میگردد
مراکش سینه بر دوش خط دارون غم سازی
سیه روزی که چون خاتم بگرد نام میگردد
چو در ائینه عکس بیقرارم روی بنماید
بلی اینه چون سیماب بی ارام میگردد
مکش طرزی چوصائب سرز در جام میمون
صفای وقت دارد هر که در د شام میگردد
جواب صائب در دمشق شام گفته
دل پاکان زحرف سرد گرد الود میگردد
هوا چون سرد پر خیر د نفس مسدود میگردد
دل پاکان


دل پاک از درهم ظلمتی چون آب می‌کرد
ز سعی خیر مگذر از طواف کعبه مقصود
گذر پر نور از دود و هوای نفس چون آتش
بدل گر روشنی خواهی ز دود آه رو مگذر
بیمار از غم او جنس هستی رایگان افکن
بسیم صاف از زری مطامع کی شود سودی
ز بس بر تلخی برخاک حسرت میطپد جسم
خلیل از بندگی پوشید در بر خلعت خلت
چو صائب اغرزدی مگذر حضور در خدمت مردان

بهرحالی که گردانی با ن نمک دود میگرد
که مردان از صفا خود کعبه مقصود می‌گرد
که قلب دود را گرم اشکانی زود می‌گرد
بنظر تاریک گردد خانه چون پر دود می‌گرد
که اینجا نقص نقد مایه نفع سود می‌گرد
دل قانع بحرف مفت هم خشنود می‌گرد
دل از باد نفس چون سبزه بر باد می‌گرد
اگر خود بین شود زاهد مگر نمرود می‌گرد
ایاز از حسن خدمت عاقبت محمود می‌گرد

جواب شوکت در دمشق شام گفته

ز بس پشیم از عشقش آتشین پرکاله می‌گرد
ز بس خون جوش دارد دل میرو از حرارت
ز بس حسن گل سوز تو دردی شیر دارد
برای صید دل در گوشه آهنگ کمین دارد
ز بس لبریز فریاد است چون نی بند بند من
اگر باران اشک از ابر چشم این چنین بارد
چنان از آتش شوقت دلم بیباک می‌سوزد
ز بس سردی که مرگ باشد خانه چشمم
ز جسم و جان گشتی دور راه از خود پرستن
بجای مردمک خوابد نشیند خال در چشمم
چنان مهرک نام طرزی پوشوکت سرافراش

کجا هم کرد رویش شعله جواله می‌گرد
نفس بیرون کن عمر یک یک لاله می‌گرد
بدل کر بگذرد ماست نیم تبخاله می‌گرد
از ان بر وخال ابروئی تو در دنباله می‌گرد
نفس تا میرسد بر لب بحسرت ناله می‌گرد
عظیم اباد دل از صوبه بنکاله می‌گرد
که کرد ماه رویت زود اسم ناله می‌گرد
سرشک افسرده بر مژگان من چون ژاله می‌گرد
بهر ستی است کرد کاروان دنباله می‌گرد
ببین جائیکه چشم مہر باق خاله می‌گرد
اگر بسوزنم کل شعله جواله می‌گرد


جواب کلیم در مشق شام گفته
انچه در دل کند ذوکر زبان میکرد این نه رازیست که در سینه نهان میکرد
گشایه چوده لب زانکه ببازار سخن از زبان این مه دیوانه بیان میکرد
بیش کم هیچ تفاوت نکند وقت ضرر در کف حکم قضا عار سمان میکرد
دیده از بسکه بحال دل من میگرید از بن هر مژه‌ام اشک دوان میکرد
خال بر گوشه ابروی تو دیدم گفتم این چه زاغیست که بر دور کمان میکرد
خال شوخ تو مگردزه‌دل عشاق ست که نهان بر لب ان تنگ دهان میکرد
تا بکردیم تبره نکنم مهربان از خجالت مکرم شت کمان میکرد
ساعود کشیده پیمانه و مینا و سبو همه بر گرد سر پیر مغان میکرد
بر عداق من شوریده دل تلخ دهان چین ابروی تو حلوای منان میکرد
بر در بسکه بعشق تو رندی میکند گر خورد سیب ازین باغ جوان میکرد
بسکه خورشید زماه رخ او میشد همزمان شت سرقره نهان میکرد
میتواند بسکه بمن چشم زدن دشوارست مژه بر دیده من کوه گران میکرد
طرزی بیتاب بخود ناب بود همچو کلیم بسکه در خاطرم آن کوی بیان میکرد
جواب صائب در مشق شام گفته
چنان دل در هوای زلف او دیوانه میگردد که همچون هاله زنجیر باز و لانه میگردد
بدور ترک چشم فتنه‌خیزان مژگانش خم محراب ابرو گوشه میخانه میگردد
سر برد از زلفش مو بمو این مرغ دلم دارد نفس با چاکهای شانه‌اش شانه میگردد
چو نور چشم با این قرب مهجرد غم زدیدارش چه شد از مردمی با من اگر بیگانه میگردد
دل از ناز نگاهش بسکه شور سرخوشی دارد چو مژگان گرد چشم او بسر مستانه میگردد
زبس نور محبت کرده روشن چهره جانش بجای اشک در شمع من پروانه میگردد
بجای


بیپای ناامیدی قطع کردم راه مقصود را
کلید یاس بر قفل من دندانه میکرد
ز بس سرگشته گرد محفل رندان بسر کردم
نگاهم جانطی در لب پیمانه میکرد
چنان ابر کرم باران رحمت بر دلم بارد
که در بحر دهان آب سخن دردانه میکرد
چو صائب چین باواز آشنائی همزنم طرا
نگاه آشنا در چشم او بیگانه میکرد
جواب صائب در دمشق شام گفته
ز جلوه تو چنان دل بتاب میکرد
که ذره ذره من آفتاب میکرد
بدیده اشک چنان پر زتاب میکرد
که غرق ناخشر کار بآب میکرد
چو صبح زان دل من پر تو صفا دارد
که شب بمقابل آن آفتاب میکرد
بوقت گریه گربا و او ندیده گذشت
که اشک بر مژه من گلاب میکرد
مراگنی که میان بامر خرد عیان
دلم زموی میان پر زتاب میکرد
بروی بگرصفا همچنان دلی دارم
که تا حباب بگویم خراب میکرد
چو صبح عید بقربان خود خوشم که زناز
بخون من کف تیغت خضاب میکرد
اگر که پر شود از یار بکر آغوشم
تهی ز خود دل من چون حباب میکرد
ز شوق دیدن روی تو هر سحر نگمین
دنان شبنم گل پر گلاب میکرد
بجای اشک بچکد خون گرم از چشمم
دلم ز بسکه مبادت کباب میکرد
بسوز دانه انگور دل ز جذب لبت
بسان شیشه می پر شراب میکرد
بپاد زلف دلت گر بسینه خون سازد
بسان نافه پر از مشکناب میکرد
چو صائب آب شود رو حص خواهی از طرازا
که شبنم آئینه آفتاب میکرد
جواب صائب در دمشق شام گفته
چو چشم سرمه الو دیش سخن پرواز میکرد
خضار بر چون شکر کان بان ناز میکرد
چنان بآتش دل بیقرار جابرسند من
که رنگ من بعدش شعله اواز میکرد


هزاران عقده مشکل بدل صد جا گره بنداز
زتار کاکل اویک گره تا باز میگردد
چنان شوخی بچشمش طرز ناز مردمی دارد
که کرگ همه چون کرکان بان ناز میگردد
طایر دل هست او در ترازو چرخ می آید
که کبک نر ز اول طعمه شهباز میگردد
چه شد با گوشه عنان لاف قربت میزند هم
که آخر اصل پاک او بدربا باز میگردد
محالی مستان احسان بی احسان نکو باشد
صدا هر کس کند در کوه با او باز میگردد
ثمر در نخل با بر آمد بآخر میشود شیرین
بلی انجام نیکان بهتر از آغاز میگردد
چنان باداغ در دکشر دل قاسم بظرف افتاد
که مرهم چون نمک از خم من ناساز میگردد
ز دل غافل شوگر راز دان رمز اسرار
که چرغ اینجاه صدف زگوهرین آباز میگردد
ز بیتابی مرا از و بدن در منع میدارد
بزو زور وصل دل هم بهر من غماز میگردد
سخن را سحر کویند عاقلان در شعر الحکمت
کرامت گروره باشد بلی اعجاز میگردد
منم ممنون داد او فش رحمت بپردازم
رخ آئینه من شته از پرداز میگردد
بغفلت ماند و شهر طرزی چو صیاد در کی گرفت
لکه هم چارو د آخر کرکان باز میگردد
جواب صائب در دمشق شام گفته

در ان محفل که ساقی آن لب پر شور میگردد
بروی می کف از مغز منصور میگردد
چنین کر نوک مژکانش کج و کا رول باشد
بلی زخم دل من عاقبت ناسور میگردد
چو خواهم بوسه از لبهای شهد آلود شهرنش
بمقصد دل گزیدن کال او زنبور میگردد
بپویا پرود دست از ناز در آغوشش میگرد
دران محفل که ساغر چو مهر مخمور میگردد
نگاه ناز کم از بس ندارد تاب دیدارشر
بسان ناله دور روی او از دور میگردد
ز روی صبح شام شبع و چون روز نورانی
برو شبدل چه شیرانی دلت پر سور میگردد
کنم از بسکه جذب مستی از لبهای میگونش
دلم پر می بسان دانه انگور میگردد
چو میخواهد قضا کس را بچاه عظمت اندازد
خردچون می براید چشم بینا کور میگردد

در تم


دلم چون تنش حاتم ملعکم از آبگینه نماید اگر آب در هم در صیان العطش شور پیدا
شکست شیشه دل که باین آهنگ بر خیزد صدا سوی دماغ چنی نفور پیدا
کو پشوکت معائب که حش لعل اور در که این سنگ شکر آخر نصیب مور پیدا
جواب صائب در دمشق شام گفته
چومی بینم که به کرد رخ او خال میگردد به پیش و یمار بر من خجلت حال میکرد
بنقش حال او هر کس ببالی عشق میبازد خباش از نزاکت نخسته دان چون حال میکرد
به هر جا چون عزامه بهر صید آهوی دلها دو چشمش بیش ابد وی کمان و نبال میکرد
بخاطر گذارد کر یاد لبهای می آلودش دلم جای حباب می تپ تبخال میکرد
چنان در بوته عشقت تن من آب شد از غم که طوق گردنم برپای من خلخال میکرد
دران بشن میدان صرح روز گیرم خون سر بر پای او جای حنا پا ما ل میکرد
محفل در حضور لعل خندان سخنگویش زبان غنچه از حیرت زبانم لا ل میکرد
پرواز سخن با مرغ شهرت میر د شعرم که بهرمرغ معنی شعر رنگین بال میکرد
طریقه د ابل چاه زنخدار شود حاصل که صرف دام تعریفش بجمع ما ل میکرد
چوسر آزاد از فصل خزان نوبهار انم هوای این چمن برمن سبک منوال میکرد
بلی خال کورا قبال میگودر تقاد ار از ان دل از تماشایش همه اقبا ل میکرد
چو صائب آشناوی سیراب آزر می دیده پر نم زیشم ساغر خورشید مالا مال میکرد
در دمشق شام بجواب صائب گفته
بحر چشم خود را بر غمره تر میکردد چون صدف دامن من پر زگهر میکرد
سیکه چون شمع لب از سوز بگرآبه زد نفس از سینه طب سوخته بر میکرد
خامه چون نام ات بزبان می آرد لب هر نقطه لبالب ز شکر میکرد
بیم از شتن جان نیست ولی ترسیم که در یخم دم شمشیر تو بر میکرد


دل سرگشته ام از ذوق نوای نغمه خوانان
همچو پرکار بگرد تو بسر میگردد
تاکه چالاک بره شوق تو از میگذرد
دل تپش نغمۀ مال شرر میگردد
حاصل معرفت اهل کمالندیشه بود
سخن از ریشۀ چین در ثمر میگردد
تاکند کسب نزاکت ز خم موی میان
موی مو درلف تو درگرد کمر میگردد
بگذر از تاب هوس تا نشوی چون شمع داغ
آتش حسرت دل داغ جگر میگردد
نقطۀ از محبت گر بمد راست افتد
چشمۀ دایۀ لب های گهر میگردد
عارضش طرۀ ی چو مهتاب مکن از انسبا
ورق حسن ز خط زیر و زبر میگردد
در طرز بیدل بفرموده یار سخندان محمد علیخته
سهر افتادۀ من سایه را گر رهنما گردد
نمی جنبد چو نقش تا قیامت گر بپا گردد
زگرمیهای دیدارت نگه شد اشک در چشمم
حرارت چون کند طوفان رطوبتها هوا گردد
نوای عشرت از خاطر مکدر در نمی آید
چو مو از طبع چینی گل کند ضبط صدا گردد
اگر با و صبا آرد نسیم گلشن کویش
چو شبنم تک داز کل آب از جوش حیا گردد
در ان وادی که من پرگرو شرگشته میکردم
بجای گرد باد از بیقراری نفس ها گردد
بتعظیم خیالم خورده خیر د قامت پیری
چه بردارد بغیر از مک قامت چون د تا گردد
برای شعر طوف بیت مضمون میمواکنش ان
بسان خامۀ انگشت را که سر در جای پاگردد
سخن تا هستی دارد بلند بهای اقبالش
سیه روزی که گرد سایۀ بال هما گردد
چرا از چشم زخمم خون نریزد هر دم از حسرت
مباد از زخم تیر هم مرهم اشنا گردد
بچنگ دهر مالم چنان از خود نما نها
که هر ساعت یکی زنگم همدرنگ حنا گردد
دلم از خاکسار یها کند کسب صفا طرزی
بخاکستری با ئینه روپوش صفا گردد
در روش بیدل در کابل گفته
بذوق بیخودی کزدل برفتن آشنا گردد
نیاید انقدر با خود که رنگ رفته دابگرده


نیم خجلت کش معنی و من لعل جانانش
عرق از عکس لعلش بررحم اب بقا کرد
من ان برق جولانی که از بس گرم رفتن
چو شمعم دیده شوق تو سر از جای پا کرد
دل از نقش خیالش را جدا سیم بتوان کردن
همان صورت زترکیب هیولی کر جدا گردد
نمیشدانگ انگوشد نکه از پرتو رویش
هوا کل میکشد شبنم همان شبنم هوا کرد
من ما از میان برداشت اخر ذوق یکتائی
چه پیکردی بگرد او بگو نا گرد ماکرد
من ان شخص گران سنگ سبک سیرم که حسرت
درین کهسار پیش ناله ام کوهی صدا کرد
زتاب طاقت طاقت ربای ناچه میری
دل از بیطاقتی چون سایه از شخصم جدا کرد
هجوم نی نوامحشرا نواشد نی نوایان را
پولی برحاصل شکر کره زو بینو اکرده
چو بیدل نسخه اندیشه ام طرازی رنگنائی
عجب دارم که در آئینه تمثالم جا کرده
جواب کلیم در قندهار گفته
خیال قدترا غیر کبرسب بکیرد
زرشک نقشم از پای تاسر گیرد
زوام حلقه زلف تو مرغ دل پر
هزار بار گرا ز ناوک تو پر گیرد
نمیتوان توسوز جگر بیان کردن
مبادزانش دل دامن تو در گیرد
بغیر جعد معنبر که کرده عارض تست
شبی که دید که خورشید را ببر گیرد
تب و طپي غمم را بخونی از من یار
بان لبی که دو صد حرف بر شکر گیرد
بهرکجا که دلی کم شود ز عاشق زار
رو و ز طره طرار او خبر گیرد
کنی کاکل دکاهی برشته بتزلف
بگوی باز توای دل کسی خبر گیرد
زعهده دل طرزی برون نمی آید
چرا دو زلف تو شرم دلی بر گیرد
برطرز بیدل در کابل گفته
یاد چشم تو جوانز دیده تر میکند
جای اشک از مژه خون جگر میکند
بر رخ ماه تو این عمر گرامی بشتاب
چشنگی میزند و شیر شکر میکند


عاشق بمیرد پای تو بر سوز درول
ار کوی تو چون اشک بسه میگذرد
چشمه چشم من از بسکه زند موج بهم
گر مژه باز کنم شک بسر میگذرد
نگه از چشم تو بر جام شراب افتاد
سخن از لعل تو در موج شکر میگذرد
گر چه آن موی میان ناب کر دار ولیک
پیچ و تاب خم زلفش ز کمر میگذرد
یکدم نیست بجائی ز خیال تو قرا
عمر من در سفر میگذرد
سبکچون برق جهد زندگی از بس بشتاب
تا نظر باز کنم عمر در میگذرد
راه ناگوی غبار دسبک لغزش پا
هر که چون اشک درین راه بر میگذرد
طرزی تا آب در نظم ترا دید صدف
آب حسرت ز سرو دوش که میگذرد

جواب کلیم بغداد بکشه

دو چشم مست تو کاهی ز دل کباب نگذرد
که خون دل شدگان را بجای آب نگذرد
دمی نگشت که ترکان چشم بد ستش
ز پاره جگر و لخت دل کباب نگذرد
اگر بروی تو پیچد بخویش زلف رواست
کدام موی که بر شعله پیچ و تاب نگذرد
بسیج رهگذر آن شهوار من نگذشت
که موج خون دل مالش بر رکاب نگذرد
ز چین زلف تو بوئی بکس نشد که ز رشک
چو دل ز خون جگر غوطه مشک ناب نگذرد
ز فرقت رخ خوبت نبود هیچ شبی
که مرغ فلک از اشک دیده آب نگذرد
کهی دوزلف کر شب دلکش تو نشد
بتاب گین دل بی تاب پیچ و تاب نگذرد
بچشم اهل بصیرت نداشت طرزی آب
ز آب دیده عاشق گلی که آب نگذرد

جواب کلیم در کابل کشته

کر صفا ائینه روحی ترا از آب دهم
تاب رخسار توتب لرزه بسیماب دهم
کف مشاطه شود ناف غزالان ختن
گر با نكشت خم زلف ترا تاب دهم
خواب از دیده من چشم فسونساز تو
قصه زلف درازت مکرم خواب دهم

کسی


٢٨١
کس زابروی کجت جان بسلامت نبرد
بشکه شمشیر ترا غمزه ببراب دهد
بم چین بخت زلفت بخطا می گذرد
نافه را خون جگر غوطه بخوناب دهد
گر از پرده رخ خوب تو بی پرده شود
خار دیوار گلستان کل سیراب دهد
بی زاندیشه اسباب جهان سنگی گرد
دل کر خون شود درخت سیلاب دهد
اینقدر خون نبود در دل خونین طراز
کباب تشنه شمشیر ترا آب دهد
جواب میرزا بیدل همدل او کار کله
دل ببندی خطت جان میدهد
دل چه باشد دین دایمان میدهد
در غمت دل مدتی خون میخوررد
دیده غمدیده تاوان میدهد
گرچه جان بخش است انفاس مسج
فیض لعل دلگشت جان میدهد
یک یک بوست دهم ما نقد جان
جان فدایش سخت ارزان میدهد
ترک چشمت دل رنا از مرده
میزا با بمر کان میدهد
باد با ما شرح گیسوی ترا
میدهد اما پریشان میدهد
می کشم از تیغ نوسر کو چو شمع
میرود سر داو سامان میدهد
میزند لعلش صلای می با
باده اندر باد مستان میدهد
این بود طرزی اگر سیلاب اشک
عاقبت مارا بطوفان میدهد
جواب کلیم همدانی در عین جوانی گفته
هر کس که دل بجلوۀ دلدارسیدهد
گویا که طعمه در دهن مار سیدهد
زنجیر زلف نست دیوانگان عشق
این سل کسی نه بهشیار میدهد
امروز آستین مژه دیده دور کرد
ابی مگر بدامن گلزار میدهد
هر خنده که لعل شکر ریز او کند
ما را نمک بسینه افکار میدهد
زخم دلم که تیز تو با پرکشید هچیست
با دلب تو بوسه بسوفار میدهد


مجلت رواج یافت ز عشاق بینوار از ری بال شهر خردیدار سید
ساقی بکام ما همکی درد می کند با دیگران پیاله سرشار سید
ما بسیم ودجان بعوض دل بمیده سیم دلها ردل طلبه دولدارسید
روزی اکر بطرف گلستان گذار بی او بدیده دیدن کل خارسید
سرگشتکی ماست ز دوران چرخ دون تعلیم ما بگردش پرکار سید
طرزی چنان فغان کشد پیش آن من لعلت بطوطی چون شکر شار سید
در تعریف صمد نام در قندهار گفته
سوی تو والسیس و بیت قل هو الله احد الله الله این چه موی در دست الله الصمد
کرد کوثر را عرق ریز خجالت از انفعال چشمه نوش لطافت لعل جان بخشد سمد
چشم تو صیاد است ابروی تو باشد مد آن ده جه خوش افتاده دور از چشم در صیادام
کی رسد با قامت زیبات سرو بوستان کر رسد اندر چمن با عالم با لا شد
مرغ طبع من نه تنها نغمه سنج کوی اوست کاندین گلشن هزاران صد هزار انصدمد
سید و یا آن شوخ واز بی سیده وش می قریب از می ارسی در همه جا آهو از سگ سید
پرو از یک جرعه سودای ازل را از ولم خانه پیر مغان باد طرزی تا ابد
بر طبق بیدل در قندهار گفته
اگر تیغ نکه عریان دو چشمت را بدست افتد یکدین انقلاب کشد دلها شکست افتد
باین قد کر خرامد سوی بستان سر و ازادش بحیرت انقدر استد که اطر از نشست افغان
مبخش هیچ نرگس سرگران از خواب بر خیزم اگر بر من نگاهی زان دو چشم می پرست افغان
بهر چیزی که می بینم جمال یاری بینم بی غیرت نه بیند هر کسی کو بت پرستان
عجب دارم با شه حلقهای زلف مشکبیت که کم بیند خلاصی دل حیا کاپای بستا
کمر از ناز چون بند د یکلیل عاشقان یک سر شکن افتد شکست اند شکست اندشکستان
بسان


بمان شانه صد زخم ار بخورم از چنگ کدرنی
ز بس صد جا بدل مهر از لبش ریشهادارد
ز دندان مدعا طرزی مجو زیرا که میدانم

اگر شام سر زلفش مرا روزی بدست افتد
اگر یکتار مو بندی بدل صد جا شکست افتد
لب نان قرص خورشید است هر بی سر کجا افتد

جواب بدر جاج در قندهار گفته

گر پرده ز رخسار تو ای ماه برافتد
وصف لب شیرین تو هرگه که کنم سیر
با این قد اگر سوی گلستان گذر ار
زین آه دمادم که کشد سوز درونم
تا بر دهن خویش زدم مهر خموشی
باز آبنما شای سخن گفتن آن لب
در دیده خونبار دو نیم است نگاهم
هر ناوک نازی که و از شست کشاد
طرزی سخن خویش چو بر صفحه نویسی

خورشید برقص آید از چرخ در افتد
حرف دستم بین که بعرج شکر افتد
ترسم که نو بخرامی سرو از کمر افتد
در مزرعه چرخ مبادا شرر افتد
جای سخنم چون صدف از لب گهر افتد
گر از صدف لعل ندیدی دُرر افتد
موی کمرت بسکه مرا در نظر افتد
آن تیر مرا تا پر اندر جگر افتد
در پیش صف مورچه کوئی شکر افتد

تتبع حسن بخش الکان عبد الرحمن جان

از بس ز جگر بحای اشک از چشم رم افتد
پندار از ان پیش رخش بی ما له میسوز
چسپید چنان کو به که از یک یاز می آید
کش نقاش تصویرم که اندود پیکس کرم
اگر پای صبا شد در حنا از اشک گلگونم
سمند تار اگر تازد بمیدان سرافرازی
سراپا دیده شد زخم دلم چشم از وفاکشها

زانشک اتنشین تبم شرر در بسترم افتد
مبادا گر فغان برداشت خاکسترم افتد
بنی ام تا از این گفتگو کی با درم افتد
گر عکس قلم بر نقش جسم لاغرم افتد
که گویم رو بکوی یار بر خاک در م افتد
چو گوی اندر خم چوگان ادان دیم سرم افتد
گر ان مژگان دل شاید که تیر دیگرم افتد


بجای می چکد یاقوت از جام دلم طرزی
اگر عکس لب ساقی بجشم ساغر افتد

از شعرها سمی که اول بر زبان جاری شده است

بر حسن بخال کنج لب یار کی رسد
یک نقطه است خال بسبیار کی رسد

سرو بآن یار بسی راهراضی است
فهمیدنش بسجده دستار کی رسد

گر قد یار من بچمن جلوه گر شود
دیگر بسر وحاجت رفتار کی رسد

زنجیر زلف یار بعاقل نمی رسد
فیض جنون بمردم هشیار کی رسد

طرزی هرا که دید رخ خوب آن نگار
دیگر بخاطرش گل و گلزار کی رسد

تمام غزل در صفت تیغ ابرو در کابل گفته

چشم مستت چواز ابرو رخت تیغ کشید
زنگ از عارض خورشید جهاتاب پرید

گفت این تیغ دودم کار فرنگست فرنگ
هر که آن تیغ دو ابروی سیه تاب بدید

طوطی از مار کشاید پر حشرت بچمن
یا که شاطه برا بروی کجت وسمه کشید

تا که از گوشه برقع بنمودے ابرو
پیش ابروی تو محراب به یوار خزید

گرچه ابروی کجت شکل کمان دارد لیک
بدلم گوشه ابروی تو چون تیر خلید

تیغ ابرو بنما تا که فشانم دل و جان
دلم از حسرت زخم تو چوبسمل بطپید

من کجا دیده برا بروی کجت باز کنم
یاد ابروی تو چون سینه صدپاره بدید

چین ابروی خود از ناز چو چیدی ای شوخ
جو هراز بیم شمشیر تو بر خویش تپید

بسکه تیغ تو چو ابروی تو خونریز افتاد
جای آب از دم شمشیر تو خاب بچکید

عاقبت کشته ابروی تو گردید دلم
طپش شوق مرا نا بدم تیغ کشید

یاد ابروی دی از سرمدر افگن طرز
رو مزن چرخ مگر چون تو سبر کس ندید

از طبع خود در قندهار گفت

کسی که بر گل گلزار عارض تو بدید
زمیر پنجه بختش نکو چو خار خلید

دلبند


فریب دیدۀ مدہوش منس حندانست
که جوش خندۀ لب پسته را چو غنچه درید
نسیم صبح گلزار نامشم نورد
ز غنچه لخت و از روی لاله رنگ پرید
ستمی که پر در دوش بخون جگر
چو اشک عاقبت از دیده ام بچهره دوید
بآفتاب کف خاکپای دندهم
مرا اگر چه به من بدرۀ نخشبرید
زحیرت نام شمشیر تیز او طرزی
فشرد خون دل از دیده چون عقیق چکید

جواب استاد صائب در کابل گفته
بباغ یار چو با لعل باده رنگ رسید
زبوی پیش مرا پیش غنچه زنگ رسید
بیمن چشم تواند گز نورۀ اسلام
که فمهای دو چشم تو تا فرنگ رسید
بسان شیشه دلم هر نفس بخود بالد
بگوش شیشه مگر گفتگوی سنگ رسد
ز رقص این دل دیوانه ام چه میپرسی
چوگرد باد دلم با دوصد شلنگ رسید
در شک غنچه گریبان بسیر بن چاکست
بطرف باغ چو با آن دهن تنگ رسید
از آن ببزۀ صد چاک دل زره پوشد
که ترک چشم و سپاه مژه بجنگ رسید
تمیز عکس بد و خوب خویش را نکند
بروی آئینه دل ز بسکه زنگ رسید
دلم ز نالۀ نیستان نمیشود طرزی
ز بس بسینۀ ریشرگان او خدنگ رسید

در جواب حضرت میان عبداللہ گفته
آب عرق زآتش روی تو برچکید
گویا زآفتاب هزاران قمر چکید
حز لعل دلفریب توگردی شکر نچید
شکر کسی ندید که از لعل تر چکید
آب گهر ز رشک شد اندر گلوگره
گاه سخن که از لب لعلت گہر چکید
کردم اشاره در خم گیسوی مشکبو
فواره سان ز ناخن من مشک تر چکید
ز بس بدر د ہجر تو دیشب گریستم
دل آب شد چو اشک مرا از نظر چکید
از زہر درد رگ برگم بجلک طرزیست
زہراب جای خون ز رگ نیشتر چکید


٢٨٢
در بزم درو شمع صفت بسکه سوختم گل کرد آه از دل و داغ جگر چکید
طرزی زتاب روشنی دائم العذاب چون شبنم آب گشت ز چشم سحر چکید
جواب صائب بکابل گفته
دیده ام تنها شد از دوری جانان سفید بلکه شد از انتظارش هر سر مژگان سفید
چون گل بادام کردم زان بیاض دیدها در ره باد خیالش مسکنم ایوان سفید
یک نفس بخرام در باغ ای بت گلپیرهن کرده بر بوی تو نسرین در چمن میدان سفید
صد گلستان ارزو بافرصت چون رنگ گل زامید ما سحر مردم کند دندان سفید
مشک خونا به دل از بس از جفای گلرخان خنجرش آمد برون از سینه بریان سفید
از تمنای در اویزه گوش بتان در سما کوش صدف شد بر طفلان سفید
بر امید سیر گلگشت شب مهتاب او کرد صحن خانه خود را مه تابان سفید
هر کجا دست نگارینش بر آید زاستین چون ید بیضا نماید پنچه مرجان سفید
در چمن از انتظار او گل بادام و سیب شد بسان دیده یعقوب کنعان سفید
در بر شاخ کلان از عکس ماه روی او میشود چون غنچههای نسترن پیکان سفید
موز غفلت شد سفید وز گنه دل شد سیاه کاش جای مو با کردو دل حیران سفید
دیده تا نوک مژت تیغ کج او را بخواب شد بسان ما فيها مو بر تن دستان سفید
نیست از خورشید و مه طرزی شدی چرخ از غبار ما بود این گنبد گردان سفید
این جواب آن غزل طرزی که صائب گفته است از جدائی نامه را شد موی حرمانمان سفید
از طبع خود در چشمه مقرر گفته
گلمدام از آب چشم اخر بویرانی کشید دیده ام از دیدن رویت بحیرانی کشید
آتش لعل لب میگون جانان عاقبت دود حسرت از دل یاقوت زانی کشید
بسته دلهای پریشان اسیران را بهم زان سبب مجموعه زلفش پریشانی کشید
از نصر


۲۸۶

سر کویت بخوش بخودی شم ولیکن
دل بسی زان رفتن بیجابشبمانی کشید

داستان غم عشق بتان با مدعی
عاقبت دانائی ماست نادانی کشید

چون کشم نقش رخش کزین خط مشکین
باد تصویرش قلم را از کف مانی کشید

نیست از بیرحمی صیاد در گذشت عمرم به بند
دل چو بلبل قید دام از دست گلخوانی کشید

طرزیا میگذار الطاف بی پایان دوست
کار بی سامان ما اندر بسامانی کشید

بر طاق بیدل در کراچی بگفت

زینجه کیست کز صفا پیش دلم نفس کشد
آب هنوز در رخم جرعه در قفس کشد

سرو سہی ببوستان با برشم نمیرسد
گردن مطیع کجا منت بار کس کشد

بادگران زندگی درکش نفس بسر برد
سعی و تلاش کاروان بانگ دران جرس کشد

این دل هیچو جام جم کو زده در صفا قدم
حیف که از بود بدم ننگ ره ہوس کشد

وار هم راه من کاین دل هرزه گردین
هر چه به پیش میرود دامن من بپس کشد

این نفس جنون ہوس غیبت که دار در در خرد
ہمچو سحر ز چاک دل پرده چو در سس کشد

حسرت یا تیر پر آنکه ہماست صید او
چند بدام آرزو بال پر مگس کشد

دست کشی بعاجزان مایه سر بلندیست
آن مرز پای ناز همه منت با ر خس کشد

طرزمی سبک درس نهد در پی صید می تپد
گردن گرگ نفس را کاش با رس کشد

از طبع خود در قندهار گفته

نا مصورش آن شوخ ستمگر میکشد
چون بر نقشش میرسد آه از جگر بر میکشد

میکند دارد آرزوی ناوک بیداد او
ہمچو دل پیکان اور اسینه در بر میکشد

در خیال آن دهن خواهد که سوسن را
زخم دل در بر از ان شب تا سحر میکشد

در بیاض دیده وصف خط مشکینش دلم
لخت مشک خطا و بوی عنبر میکشد

دامن آن گل میان آرم بکف از بخت بد
خار ها غش نیزار نا میدی در سر میکشد


۲۸۸
گشت مبدم نه سیراب از شکی بخت چشم من هر چند آب از دیده تر میکند
اشک نبود انکه بینی مردم چشم منت بهر ایثارت زر بیخودیده گوہر میکند
چون نگردد پای تا سر چشم طرزی در نشود آئینه صد چشم مهر نیت ز جوهر میکند
من اشعاره
هر زمان از سینه ام آهی که دل بر میکند آه نتوان گفت اتش زلف اثر میکند
مردم چشم بیا د آن مژه پنهان ز غیر ناوکت را سر زبان دید تر میکند
کشمش جوهری که از چشم تو جان و دل کشید کافرم کر مومنی از دست کافر میکند
گفت اگر بیداد جوذر رسم بینداد کر دست از جور و ستم این ستمگر میکند
کانت قدرت بکار زرعشان از رشک تو خط پریکان بین که بریاقوت امر میکند
ای کبوتر نیست لحاجت اینکه پیغامم بری در هوای وصل او مرغ دلم پر میکند
تا صبا بوی ز لغش جانب گلشن رساند سایه پریکان او دامن خبر میکند
خیر دشنام از لبش طرزی دگر چیزی مخواه طالع شورت نگر تلخی شکر میکند
از طبع خود در ملاقات ریگشه
بر من امروز صنم دیده چواز ناز کشاد صد خدنگم بدل از نرگس مشش افتاد
بنده کشته زلفت بخطا مشک ختن بنده قامت شمشاد تو سر و آزاد
بگل و نسترن و لاله ندادست خدای این همه حسن و لطافت که برخار نو دا
چاره هجر رشته گیسوی صمد نیت دگر هر دلی خسته که در چاه زنخدان افتاد
شور اندر جگر بسته خندان افکند به تبسم چولب لعل شکر بار کشاد
دیده چون عشق من وحسن تو مشاطه صنع عوض شانه بزلف دل صد پاره نهای
از سفر امده گفتم دمش جان بمقدم بوسه از نار بدستم زد و از دستم داد
با جهانت زوال تو مبادا صمدا گه گلستان جهان بی قد سر و تو مبا

ابمرد


۲۸۹
زهد و تقوی دو صد ساله طرزی او دوش
غمزه نرگس فتان تو در داد بباد
از مطبع خود در قندهار گفته
تا که از قد تو در گلشن افتاد
سرو از اد خط بندگی خود بتواند
سرو افتاد ز پا تا قدت از جا برخاست
غنچه بر بست عماری چو رخت پرده کشاد
زلف و قد و خد خوب تو در باغ بدید
سنبل و سرو کل اندر قدمت سر بنهاد
عمر خود را همه در جور و جفا کردی صرف
کمر استاد ترا حرف وفا یاد نداد
روز عشاق سیه گشت چو شبهای فراق
زلف مشکین تو تا بر رخ خوبت افتاد
خواست دل داد خود از نرگس مستش طرز
عاقبت غمزه او دادول غمزه داد
در قندهار بادر د سنوازم مرغان میکدشت کلی دادم که حریف نیا
دی بکوی تو نهاند کلی بارقیب داد
ز آن کل هزار داغ بغم بر جگر نهاد
میرفت از غرور نگاهی بمن نکرد
صد ناله پیش کردم و او یک صدا نداد
ای دل ز آه عارض او تیره کن چو زلف
ز آتش رخشن بگلزار محشر او فتاد
صد شبشهای دل بزمین خور و خورو شد
انگشت شانه تا گره کاکلت کشاد
دست رقیب را چو بدست آن پسر گرفت
دل آنقدر طپید که آخر ز پا فتاد
مجنون مشکل باغ و گلستان کسی ندید
چون تو پسر زما در دهر ای صنم نزاد
من این زمان نه قهر تو می ورزم ای صنم
عشق تو داغ بر دل من از ازل نهاد
با غیر لطف و مهر بطرزی بغمزه کین
این طرز و این ادا بتوانخره که یاد داد
برووش بیدل در کابل گفته
چوسن شوخ تو از ناز گل برنگ زند
نگاه چشم سیاهت بشیشه سنگ زند
غبار سر مه مژگان سر گشت نرسد
تغافل نکهت کی بسرمه سنگ زند
نگاه دیده آهو شود سواد خطش
چو گز باد اگر د چشم شلنگ زند


ز جرأت رم دشت سراغ عشق مپرس غزال کوه جنون پنجه با پلنگ زند
کس از صفا نتواند کشید دامن آب بدامنی که نداری کسی چه چنگ زند
مگر خلاص شوم از غم درستیها شکست شیشه من کاش بر سنگ زند
کسی که سعی ندارد بقطع منزل شوق بجانشیند عذری بپاهنگ زند
بجان رسید دلم از هجوم دست تنگی کجاست سنگ که دل در میان تنگ زند
زمنزل غم و دردت سرگذشتن نیست شتاب مهر و عشاق تو بر درنگ زند
گل دورنگ ندارد بهار یکرنگی چه ساده گی است که خود را کسی برنگ زند
چنین که چشم تو سرشار ناز بدمستی است نگاه مست تو رسم شباهنگ زند
بگذر سرمه چشمش چوبیدل ای عزة زسایه مژه رسم بهم برنگ زند

از طبع خود در قندهار گفته

هرکس که جمال یار بیند مشکل که دگر نگار بیند
لعلش در آتش است دائم هرکس لب لعل یار بیند
شیرینی وصل همچو زهر است کر تلخی انتظار بیند
چون مار دلم بکویش پیچد کر طره ات ای نگار بیند
آن شوخ نظر به ندارد کی برمن خاکسار بیند
از مرکب صبر و طاقت افتد هرکس که ترا سوار بیند
در خون غلطد بسان طرزی آن کو بتو کلف دار بیند

از طبع خود در قندهار گفته

آن شوخ اگر بما نشیند نقش دل ما بجا نشیند
از ضعف خود ار صدا برآرم در نی چو کره صدا نشیند
جفت است بدرد و محنت و غم هرکس ز رخت جدا نشیند

پائیں


کو پیش چشم یار نشیند هر کس بهم بلا نشیند
خو کرده باغ سرو آزاد کی با من مبتلا نشیند
بیگانه شود ز خویش چون من هر کس بتو آشنا نشیند
گل از رخت ز دست ندهم صد خارغم ار بپا نشیند
جان بهر امید بوی زلفش هر دم به صبا نشیند
طرزی بفلک اگر بر آید با چون تو مهی کجا نشیند
به طریق بیدل در کابل گفته
بر مقرد لم یاد تو چون ریشه دواند نادشت عدم رستم اندیشه دواند
شد سورشم از دیدن شمع تو دو بالا کار مرا نسبت سم پیشه دواند
از سر خار مژه ام غنچه برآید در دیده چو عکس رخ او ریشه دواند
در پیش لب لعل می آلود تو در بزم ساقی ببرم نام لب شیشه دواند
ناخن بگره کش دل من زخم ندارد ای کاش که شوخم بحگر تیشه دواند
آن ناله زاریم که هردم ره شوق ما را بهوس ناله ببر بیشه دواند
خار و خس اونهام تسلی نکند گل گر تخم خیالت بدلم ریشه دواند
چون کوهکن از کوه محنت بانگذارم گر دست ندافت بسرم تیشه دواند
در بزم تو از بسکه دلم گداز است اشکم بسیر بال پری شیشه دواند
چون بیدل اگر طرزی با گشت سخن سنج در بحر غزل زورق اندیشه دواند
جواب شوکت در کراچی گفته
باغ دل را ابریغ او طراوت میدهد هر گل بزمش از ان بوی محبت میدهد
خنده صبح طراوتها ی گلزارش باغ رنگ و بوی گلها را نزاکت میدهد
جلوه های قامت بالا بلایش در چمن یاد شور فتنه روز قیامت میدهد


عشق خوبان را بدرد دل فکاران ربطها
لاغری انگشت چون مویم بچشم خارها
صحبت گل نکحت و آزار دارد وصل خار
بوی گل را گر صبا از نسترن بیرد بیار
که بروی گل کهی بر غنچه میخند د زناز
بر دل روشندلان یا بد ددئمی کوه بلاست
بر من از نزدیک تکلیف تماشایش مکن
طرزی گر عزت همیخواهی از ان مه رو متاب

شانه از خم چگر با زلف الفت میدهد
ماه نو را ناتوانی بال شہرت میدهد
خوب و بد هر یک حنا با هم صحبت میدهد
بر دماغ ناز کش گرد کدورت میدهد
شبنم از تر دامنیها میا د شربت میدهد
عکس در ائینه رنگ زنگ کلفت میدهد
دیدنش با کی حیا از دور رخصت میدهد
خاکساریهای آن مه تاج دولت میدهد

جواب شوکت

گل را چو نظر بر گل دستار تو افتد
از رشک شود غنچه گل آب چو شبنم
در دیده خفاشی شودش سایه مژگان
چون شبنم گل بر رخ گل آب فشاند
شاداب شود چون رگ گل هر مژۂ او
یابد دل بیمار شفائی با شارت
مانند صدف بحر کشد در یمن کوشش
از بزم تو چون غنچه نظر بسته گذشتم
سنجیده سخن گو گهر افغان سخندان
طرزی بگذر از سر پر کار که داری

از شرم شود آب برخسار تو افتد
گر سایه گل بر قدس تا ر تو افتد
آنرا که نظر بر گل گلنار تو افتد
انرا که گذر جانب گلزار تو افتد
چشمی که بخاک ره دیوار تو افتد
گر یک نظر از نرگس بیمار تو افتد
گوشی که در و گوهر گفتار تو افتد
ترسم بغلط چشم بر خسار تو افتد
شاید که عدد در پی گفتار تو افتد
ترسم که مبادا بکسی کار تو افتد

بردوش بیدل

غنچه واری گر زناز آن لعل خندان بشگفد
دل چو گل از شوق دامن تا گریبان بشگفد

در چمن


در چمن آرد اگر باد صبا بوی ترا
ابر گرید سبزه خیزد غنچه خندان شگفد

یا د تیغ او اگر سوی شهیدان گذرد
زخم خندد درد بالد داغ حرمان شگفد

نو بهار برق تیغ او اگر خندد دمی
بر دل از گلهای همت بسگلستان شگفد

خون سودا عقده گردد در دماغ اشک چنین
عقده واری گر زوان زلف پیچان شگفد

عینک از آئینه می بند و صفا بر دیده ام
گر مژه داری برویم چشم حیران شگفد

ار گل داغم سحر دامان گل گردد چمن
گرگی چشم شبی بر وی جانان شگفد

در هوای ناوکت پیدا و آن ابر دگان
غنچهای زخم از گلهای پیکان شگفد

برگ امید نو بها حسن حق بخش بچشم
لاله زار صد قش از دامان ایمان شگفد

بر رگ کل در نگاه غنچه مژگان بشکند
برخ گل گر ز ناز آن شوخ مژگان شگفد

گر خفای تو طرازی بلبلان خواند بباغ
چون گل صدرنگ طبع عندلیبان شگفد

دوش بیدل گفت طرزی دل بخود بالید
یمزه چشمی که بر روی عزیزان شگفد

جواب شوکت در کراچی گفته

تلخکامی که لب از در د شیرین کرده اند
از می عشرت چو ساغر چهره رنگین کرده اند

کرد شمشیر ترا آخر چو تیغ کهکران
بسکه خون کشتگان تیغ تو تسکین کرده اند

مردمان فتنه جوی نرگس چشم ست یار
زیر تیر ابرو کمان از ناز بالین کرده اند

در فضای عرصه لاهوت جولان میکند
شهوارانی که خنک نفس را زین کرده اند

عمر ها بر عارضت شب تا سحر خون خورده اند
عارفان تا دل بسان غنچه رنگین کرده اند

بسکه در آئینه خوبان روی خود را دیده اند
عاقبت آئینه را چون شیش عمر و بین کرده اند

کام عیش خویش را پر زهر حسرت میکند
از ثرش نوشی همین آنها که پر چین کرده اند

از سبک روحی دوان رنگ پری دیبایی
شیشه سازان شیشه را برج پشکین کرده اند

طرزبی لغزیدنم از شنگ خطای عین خطاست
زلف در کاکل بیابان رسم چون چین کرده اند


از طبع خود در شهر قندهار گفته
گفته نی که چندین شعر موزون بسته اند حیرتی دارم که تارش را چه مضمون بسته اند
میزند بر صفحه خورشید پهلو از عروج شاه بیت ابرویت از بسکه موزون بسته اند
مردمان دیده ام از حسرت لعل لبت همچو یاقوت دل صد پاره ام خون بسته اند
هیچ دانی مطربان را چوب دستی از کجاست نغمه های سوز دل بر ساز قانون بسته اند
از لب خندان جام و اشک مینا فارغند می پرستانی که دل بر چشم میگون بسته اند
شاخساران را نشیمن قله قاف فناست عاشقان زان آشیان من گنج بیرون بسته اند
یک سخندان همچو طرزی کو بمرز سخنفت گرچه استادان بسی مضمون کنون بسته اند

بر طبق بیدل در کابل گفته
آنانکه شهپر قدرت شکسته اند چون بخت از طلسم در غنچه رسته اند
روشن دلان زبسکه جبین شان گشاده است بر سنگ مدعواشینه در را بسته اند
آتش دمان زشعله عشق تو دم بدم بیخود بمرغ بر سر آتش نشسته اند
آن بیخودان که بتوز خود چشم بسته اند همچون نگاه از نظر خویش جسته اند
با نغمه ای پرده قانون راستی عشاق سینه چاک بچنگ گسسته اند
خونین دلان که غنچه باغ محبتند پیوسته گرشوند بهم به ز دسته اند
آزرده گان شکسته دلها بجان خرند گلها عذاب الفت رنگ شکسته اند
خوبان همه کجا که گذارند باز ناز عشاق خاکسار بتب در نشسته اند
دلهای عاشقان زدکان در خریداریم چون پسته سینه چاک چو بادام بسته اند
آن بیخودان که سر عرش هم بطارۀ ام از چشم مردمان چو نظر بر جسته اند
از تیغ چرخ خاطر آزاده فارغ است وارستگان خویش درین تیغ دسته اند
بیدل شکسته رنگی طرزی چودید گفت رنگ دل است اینکه بر رویش شکسته اند

جواب


جواب صائب در کابل گفته
جماعتی که بیادت چو جام خاموشند بکنج میکده چون خم نشسته در جوشند
کجا بکش چشم قدم ز ناز نهند که رخ ز دیدن اغیار این بتان پوشند
بروی اتش غم عاشقان سفینه کباب سیاه روز تر از خال آن بنا گوشند
ز خود تهی شدگان غم تو چون منه نو رخسرت و دوش تو محو آغوشند
زسوز سینه جگر خستگان آتش غم چو دیک بر سر آتش نشسته در جوشند
زشوق بوسه لعل لب تو تشنه لبان دهان پر آب تر از در با گوشند
چو طرزی انگر شود مست جرعه ساقی ببزم در د قدح را چو صاف مینوشند
بر طرز بیدل در کابل گفته
آن صاف دلانی که بیاد تو خموشند چون حلقه گرداب فرو رفته بجوشند
عقد سخن از گوهر یکدانه به بندند آنانکه بمانند صدف صرف خموشند
بر درد کشان پای مزن دست نگهدار کایشان همه مانند سبو لایق دوشند
آهنگ خموشیت مرا نغمه سرا کینجا در و دیوار همه پرده گوشند
در کنج خرابات حریفان قدح کش چون خم همه از مستی خود بر سر هوشند
گرد ز بسیم است کر گوهر شهوار در پیش بناگوشت حلقه بگوشند
این قبله نامان که نفرید از مکامند در دست ایکا کش پیچم بفروشند
از زهر دم شیر حسودان بشو ایمن چون شان عسل کر چه سراسر همه نوشتند
جای که بود طبع تو طرزی سخن آرا فهمیده زند حرف کسانیکه بهوشند
از طبع خود در قندهار گفته
هر کرا شد همت عالی ز استغنا بلند لیک سرو گردن رو و چون موج از دریا
هیچکانه قطره می بر لب جام شراب زان سبب شد پیش ساغر گردن مینا بلند


کعبه زاهد کجا روکش شود با شمع جام  زانکه زاهد پست فطرت شمع صهبا بلند
تیغ قاتل میطپد چون شهر بسمل بخون  میکشد از بسم شور طپیدلها بلند
اختلاط اهل شرب خیزد از خمیر شوق  وحشت مجنون شود از عیدان صحرا بلند
غنچه عشرت نچیدم از گلستان امید  دست کوتاه و سرو آن سهی بالا بلند
گر نسازد طبع ما با اهل عالم عیب نیست  زانکه دنیا دون پرست افکرتر ما بلند
رتبه عالیست اینی حاصل افتادگی  از مکینی بوشینم پایه اعضا بلند
دوش شر با برخواندم مطلعی از شعر خود  گفت الحق شعر طرزی هست سرتاپا بلند
جواب صائب در کابل گفته
هر کجا طر زسخن آن لعل خندان افگند  از دهن جای سخن گلهای ارجوان افگند
چونکه میگردد خرامان قد شمشادش بناز  لرزه بر سیمین بید بر سرو خرامان افگند
دامن مطلوب در راه طلب آسان گر  هر که در جیب گدا از دست احسان افگند
رشته جان برتنم چون دام ماهی میشود  چون برنج قلاب مشت زلف پیچان افگند
تنگ چشمی مینماید پیش استغنای فقر  گر نظر چون مور بر ملک سلیمان افگند
قطره می گر چنین از لعل میکونش چکد  کشتی بنیاد زاهد را بطوفان افگند
عشق پست هر کرا از جام خود یک جرعه داد  آسمان را بر زمین چون سایه آسان افگند
در مقام جانسپاری هان مکن یارا نگیا  عاشقان سر را بپای او دوان افگند
دان بجرم ناله ام مد هوشت این غافل که آه  میکند طوفان که آتش در نیستان افگند
آه چون گیر در سائی جمعشان شنیویست  تیر از وصل کمان خود را بمیدان افگند
بوسه میتاب از لبر شوق لعل دلکشش  چون سخن خود را بران لبها خندان افگند
طرزی چون صائب بقت نکتہ سنجی کن سخا  ورنه کاه سبزی بهر کش سنگ آن افگند
بر طبق بیدل در کابل گفته
باز نظم


بار طبعم چون خیال عالم بالاکند
کام دل اشیان رومیه عنقا کند
دفتر امواج طوفان کیفلم شوید باب
چشمه چشم اگر چشمی در یا کند
هر که خواهد چون قدح لب بلب سقا خند
از ادب یک چند باید خدمت مینا کند
هر که خواند نقش عالم ہمچو ساغر میکرد
بر جمال دختر رز دیده را بینا کند
تب آن باد بهار روزی بستان گذرد
فتنه صبح قیامت در چمن بر پا کند
فکرم از بار یک بینیها شود تا در نظر
تا میان زلف آن موی میان پیدا کند
کنگام له فکر مضمون لب او بگذرد
طبع بد مست مرا در دشن خوار سهبا کند
از هزاران عقده آن زلف مشکین یک گره
شانه با صد ناخن تدبیر نتوان واکند
از سخن پردازی طرزی چه جای حیرت است
طوطی طبعش اگر آئینه را کویا کند
جواب صائب کابل کشته
چو شانه دست در ان زلف پر عتاب کند
دلم نخواف کف شاطه را خضاب کند
گر بروی عرقناک او نظر رو کنم
چو شیشه ساغر چشم مر از گلاب کند
جمال شاہد مقصود کی تواند دید
کسی که وقت سحر چشم دل بخواب کند
ر روی عقل بفتوی عشق مقتول
کسی که موسم گل تو به از شراب کند
زبس که حسن تو دارد فروغ دل کرمی
رخت بدامن هر ذره افتاب کند
نسیم زلف ترا با د کر برد بختی
ز رشک خون دل نافه مشکاب کند
چنان بر بزم تو چون شمع سینه ام گرم است
که آه من دل پروانه را کباب کند
مزار سگوه ام در شکست رنگ رود
اگر نگاه دو چشم تو دل خراب کند
بدست طرزی اگر اوفتد بیاض رخت
هزار بوسه ز یک روی انتخاب کند
جواب کلیم در قند هار گفته
اگرس است چو من دست پیدا کند
بکزه کار دو صد خنجر فولاد کند


سخت بیرحم وجفا جو است بمین آن صیاد ترسم اورا بدستم ناکم آزاد کند
کس بسوز دل پروانه نکرید بجوشمع غیر شیرین که فغان بر سر فرهاد کند
زندگی چون بحقیقت نگری بر بادست خاک بر فرق کسی کو طمع از باد کند
جای امنی کجهان گنج قفس ماند بس مرغ دل زان هوس خانه صیاد کند
آسمان گشته کدورت بدلم یاران جمع که مکدر شود انکس که مرا یاد کند
نیست آنی که کسی اتش غم بنشاند نیست خاکی که کسی بر سر خود باد کند
قدر یار از کف طرزی شده اکنون بیرون روی یاران دگر اق ناله ی و بغداد کند
جواب صائب در کابل گفته
در چمن جلوه چو آن قامت شمشاد کند سرو را بر لب جو بنده آزاد کند
تیشه از شرم خجالت نگند سر در پیش بیستون چون سخن کشش فرهاد کند
دل صد پاره چسان تاب نگاهت دارد طره شوخ تو چون رخنه بفولاد کند
سینه آینه را شانه کنی با مژگان چشم بدست توچون مست بیداد کند
نیست بی یاد بگیدم دل حیرت زده ام نو فراموش نی نا که ترا یاد کند
چشم آئینه اگر شوخی حسنش بیند جوهر آئینه را چشم پریزاد کند
تکیه بر حسن مکن تا که نیفتی زمین بر زمین خورد کسی تکیه که بر باد کند
مرغ دل جانب دام تو چنان شاد رود همچو آن طفل که از مکتبش آزاد کند
میکنم ناله بگنجه قفس از دلتنگی که مرا ناله مگر یاد بصیاد کند
نقش معنی تو طرزی بگلستان سخن بی حسرت همه در ناخن بهزاد کند
از طبع حود در کابل گفته
حسن گرم تو چنان کردل ما آب کند جلوه ات آئینه را خیمه سهراب کند
برق حسن تو چنان نور تجلی دارد دل اندیشه اگر کوه بود آب کند
طرق


طوق قمری بر سر سرو قد کوته بست
گر صبا بخت زلف ترا در چین گلاب
سوی ما چون مژه از ناز کشاید کان شوخ
زان کنم گریه به پیش تو بهنگام وصال
یاد ما دام دو چشم و لب چون پسته او
گر چنین آب بکار کون رود از سیل سرشک
خواب در دیده بیدار نه بیند در خواب
گر صدف قطره باران در یکدانه کند
بیکمان روز سبب سبب می آرد
نور و بخش است بکاشانه ام از بس طرزی

سرو را جلوه قد تو در لباس آب کند
مشک را در جگر نافه چو خوناب کند
خواب چشمش مژه را پنجه رشکاب کند
دیده را دیدن خورشید پر از آب کند
اشک را بر مژه ام دانه عناب کند
چشمه چشم مرا سمر سر خاب کند
چشم شبنم بکجا وقت سحر خواب کند
اشک را دیده من کوهر شاداب کند
هر که از عین سبب تکیه بر اسباب کند
سینه را خانه من پر تو مهتاب کند

جواب صائب در کابل گفته

ترک چشمت در س افسون کر چنین از برکند
از دو سو مژگان او گردلم تازد چنین
رشک رخسار عرق آلودت بر طرف باغ
دقت آن آتش رخسار حسن را که در بزم وفا
در دل صد چاک دل تخم وفا افشانده ام
بسکه دارد چاشنی لعل لب شیرین تو
میلوا بانین کل مه تن کوت پس بگرد و رشیطنی
سیرم می پستان بگذری از روی ناز
صائت پرواز شهرت نیست معنی سیخ

سرمه را چشم تو چون مژگان زبان آور کند
بر دل من صحن گلشن را صف محشر کند
اشک شبنم را بروی غنچه ها جن کند
چون سپند از شوق رویت رقص در مجمر کند
دانه امید ما تا از کجا سر بر کند
زهر را در کام جان پر شهد چون شکر کند
در چمن چون عندلیبم ناله کردن سر کند
تلخی با دام چشمت زهر در شکر کند
در سخن طرزی دو مصرع کار بال و پرکند

جواب واقف گفته


دل دولت کسی خودگر تو تقریر کند
طبع خندان ترا غنچه تصویر کند

دل بیچاره چه سان پیش تو فریاد کند
ناله را طبع تو چون حلقه زنجیر کند

گر گدازد نفس سرد ول سندان را
آه من هم بدل سخت تو تاثیر کند

در ازل قسمت ما رندی و ستی کردند
بنده با قوت تقدیر چه تدبیر کند

بسکه قانع بکم از فیض قناعت شده‌ام
دیدن کاسه همسایه مراسیر کند

حکم تیغ تو چو آبست روان بر سرما
کیست تا یک سر مو حکم تو تغییر کند

پیش آن شوخ نگا نذر بزاری گویم
کاش چشم تو دلم را بسپر تیر کند

بخدا روز جوانی نگذارد بی رزق
آنکه پستان امل بهر تو پر شیر کند

دوش طرزی بشن آن شوخ زمان میگفت
عشق این تازه جوان عاقبت پیر کند

غزل صائب مدعی از جناب طرزی صاحب مرثیه مضمین خواند

گفت نقیب ناله ام گردون پراخگر کند
چون صیاد اشیان مرغی صفیر کین کند

بپس کرب و بلا ار تاب سور تشنگی
دانه را سازد سپند و دام را نخچیر کند

زخم قاسم ساخت چون لعل سمدی شیخ
خون گرم او نمیدانم چه با شمشیر کند

گفت کلثوم ار بگریم زیر گردون پاک نیست
شعله‌ام ضبط نفس از تنگی مجمر کند

جای خون شاه دین از خاک سر زد آفتاب
پرتو این می دکان شیر را مخمور کند

گفت زینب شب روح الامین سوزد نجوم
آه گر محکم گذار بر صف محشر کند

سرو گلزار نبی را چون فگند از پای چرخ
دانه امید ما از خاک چون سر بر کند

گر ندارد درد اهل بیت طرزی در جگر
شمع خاکستر عزا در انجمن بر سر کند

جواب صائب در کلان کلته

ای خوش آن پیرو که منزل در رباط دل کند
نقد جان بر کف نهد سودا بعشق کامل کند

مست خواهد گشت خیز دچون قدح ما دوشس
هر که در میخانه بر پای خم منزل کند

وجوان


بخوان بکرم نازان همعنان کردو چوبرق
کوی جانانه کسی گر اشک مرجان گل کند
خشکی بخت بدم گر سوی دریا بگذرد
بحر را در پیش چشمم خشک چون ساحل کند
بر مرادش صد گل مقصود روید بر زمین
هر که از آب دو چشم خود زمین را گل کند
از ضعیفی گرچه با ما است خون بسمل
لیک جا همچون حنا در پنجه قاتل کند
در گلستانی که رخسار تو گردد جلوه‌گر
خوبی روی گل از شرم باطل کند
در میان اهل دل آخر مکمل میشود
روز و شب هر کس که از جان خدمت کامل
بشنو این دو بیت طرزى محمد صرف او
منعمان شہر مانع لب سائل کند
جواب صائب در کابل گفته

همدمی خواهم که با خود محرم رازم کند
در ز خود بیرون روم آهسته آوازم کند
خدمت دانشمندان با خویش احسان کردنا
روی خود اول به بیند هر که پروازم کند
در بیابان غم او کاش صیاد هوس
بهر صید دل قفس از چنگ شهبازم کند
بر لب من خنده با دار تفکر جامی‌دهد
چون گل نشکفته گر باد نفس بازم کند
شهر پرواز من از بال عنقا بگذرد
گر حصیر شوق تو پر در بال پروازم کند
ساده نقش افتاده از بس گر در عالم سود
بشکنه رنجم اگر نقاش پردازم کند
عقده کار مرا بکشود دندان کسی
ناخن لطفش گر از دل گره بازم کند
ناله در قانون غم مضراب بر تار می‌زند
خامشی شاید که تار نغمه سازم کند
ای بهارستان خوبی در چمن چون غنچه لیب
یاد رخسار تو پیر هم که گلریزم کند
در میان کشتگان طرزی سرافرازی کنم
گر کشته تیغ بیدادش سرافرازم کند
جواب صائب در کابل گفته

من نه آن رندم که شور باده مدهوشم کند
یا لب پیمانه می‌حلقه در گوشم کند
چون حباب از می پرستی بحر را بر سر کشم
گر جوای لعل میگون تو مینوشم کند