بی رخت در بزم از ان در دیده نا دارم نظر
دیدن چشم تو در بزم که مدهوشم کند
بسکه از مستی بپای خم بسر غلطیده ام
چون سبو باید که رندی در بدوشم کند
صبحدم گلپیر هن از خواب بر خیزم چو گل
گرشبی آن غنچه لب مستی در آغوشم کند
نکته سنجی زانخموشیهاست سد گفتگو
سرمه خوردن کی بسان خانه خاموشم کند
خامشی کی میتوان پوشید راز سینه ام
سرّ آن دانم که پنهان زیر پوشم کند
بحر را در زیر پیراهن بپوشاند حباب
پرده پوشی کی تواند زیر دوشم کند
دل بسان مرد مک از نور بینائی طپید
در نظر گر سرمه خال آن بناگوشم کند
در دل آگاه من انوار بینائی شود
گر مرا از مغز غفلت پنبه در گوشم کند
نور برق خنده اش طرزی بهنگام سحر
از صفا لبریز چون صبح بناگوشم کند

جواب صائب در کابل گفته

قدت چو آب سرو چمن را روان کند
رخسار چون گلت بتن غنچه جان کند
طرز نگاه شوخ تو مژگان سرمه را
بر دور چشم مست تو میل زبان کند
دل آب چون نکرد دم آن طفل شوخ شنگ
نی را چو شعله خوی تو آتش بجان کند
صد طعنه بر طراوت برگهای گل زند
آن خار و خس که بلبل از و آشیان کند
خون جگر چو آب ز دست هوس خورد
نان آرزو کسی که از ین گرد خوان کند
از بسکه تنگجای فتاد است چشم تو
بر دیده هر نگاه تو کار سنان کند
افتادگان عشق تو از همت رسا
چرخ بلند پست تر از آستان کند
خود را بزیر پای هوس خاکمال داد
غفلت نه خویش هر که در ین خاکدان کند
سبز پوش فوج بهار خیالت چه گلشن است
کز خار خشک طرح گل و گلستان کند
از شور ناله غم و درد تو همچو نی
آه خموش را بلب من فغان کند
دزد ره است آن دهن تنگ بی نشان
خود را ز مردمان بنظر زان نهان کند


۳۰۳
دل بسکه ذوق تر تو دارد ز کوهسار
طرازی ز خویش رفت چو صائب بناله
مردم به پیش خوبرو دندانشان کند
ارام را غرام توکوش عنان کند

جواب صائب در کابل گفته

یاد رخسار ترا چون دل دیوانه کند
بسکه خون کرم بود ان بت سنگین دل من
خون دلهای اسیران چکند از شانه بخاک
سرچون سایه بخجلت بسپر خاک فتد
کر باین حسن جهان سوز محفل آئی
نور حق جای بکنج دل ویران دارد
کس علاج سر مخمور بصندل نکند
چون اسیر باده کشانش ببرد دستش ده
میرساند پشی بانگ ازا مهد را
بهرحوصله از ناز نشیند طرزی

سفید از عکس جمال تو پریخانه کند
چون برهمن دل من خدمت بتخانه کند
دست مشاطه اکر زلف ترا شانه کند
در چمن چون قد تو جلوه مستانه کند
شمع پنهان رخ خود در پر پروانه کند
نور چون کنج از ان جای بویرانه کند
چاره در دسر م را لب پیمانه کند
خدمت پیر مغان هم که بمیخانه کند
اگر از دانه دل سبحه صد دانه کند
هر که در بزم چومن نعره مستانه کند

از طبع خود در سرداحی کمال در کابل کشته

دلم بیاد رخ آن جمال کریه کند
ز در و روز جدائی زبس کداز و جفا
صفای طبع مرا آب دهانم شد
زسر داحی این کنم فریاد
بجویبار هنر بسکه آب خشک لبی است
ز بس بباغ مروت نمی طراوت نیست
زبان خامه چو چشم دوات پر آبست

کلاب آب شود ز انفعال کریه کند
دلم چوشمع بشام و صال کریه کند
چوابشار ز آب زلال کریه کند
به دل زحسرت درد و ملال کریه کند
تشنه کامی دهقان سفال کریه کند
بخاک ریشه بکال نهال کریه کند
بمرگ یکسر شخص کمال کریه کند


روست سخت دلان سخن تسکین طرازی
چو چشمه جمجه چشم حبال کریست
جواب صائب در کابل گفته

یاد رخسار تو چون عزم گل افشانی کند
لاله خودروی اورا گل گریبان میکند
خاطر جمع مرا حرف سر زلف کجت
نسخه اشفت وضع پریشان میکند
خال نو قهر محبت بردل عشاق زد
مور در دوران خط حکم سلیمانی کند
نیفرس پخت دل در پرکاله جان آرزو
ناو کش راسینه میجوالد که مهمانی کند
در چمن کز پیش روی کل به بند حیرتیم
خنده تصویر کل حیرت زحیرانی کند
میکردار د دل هوای بوسه پای ترا
سجده با خاک درت باهمین پیشانی کند
هیچس تنک مرده دل افتاده باشد برزمین
هر که در راه بتان از خود کران جانی کند
هر چه با ماسید از عالم بالا بود
ما صدف احسان کوهرا بر نیسانی کند
بلبلان چون غنچه خاموش کردد در چمن
عندلیب خامه طرزی چرخوانی کند

بیدلش بیدل در کابل گفته

مستان که می بیاد لبت در سبو کنند
دیکر شراب خلد کجا آرزو کنند
ان صاف طینتان که بخود سر فرو کنند
خود را چو موج دام رم آرزو کنند
اظهار جوهر شرک سنگ است در نظر
آیینه خاطران زچه عرض نکو کنند
از جوش در دبرق روان تو دیدم
مانند ابرکریه زهر تار مو کنند
چاک دلم که زخمی مژگان ناز اوست
خوبان کرشمار نگاهش رفو کنند
غیر از توکس بعالم امکان نکردہ کرد
خود را کرز خود ر ہت جستجو کنند
حرص و ہوس ترا بدلت ساخت بیخو دیش
ما نعش دانه کاش نرانند خو کنند
از ناز کلرخان چو صدایش شنیده اند
ما حرف خاشی همه در کفت و گو کنند
از در دو تنفس دل خونین ملان چونی
از جوش کریه ناله کره در کلو کنند


این سخن میشکند ساز گفتگو ماند خامه میدا گر در گلو کند
شاید کشید لاغری عاشقان زار در خانه گریه وی سوهان نمو کنند
از انتقام دیده بپوشم که عاجزان از ضعف خویش موی بچشم عدو کنند
دلخستگان زسیر گل و لاله فارغند گلهای داغ را بخیال تو بو کنند
مشک ختن بدوش صبا ما خطر درود هر جا سخن ز چین خم زلف او کنند
ماند غنچه که دل رنگین شود برون خونین دالان چو سر بگریبان فرو کنند
آبها چو کله سیماب میشود گرم اینج تو اکستر مه در بر کنند
دریای دهر را که سرابست موج او عالم مرآب قوطم در سبو کنند
دامان لاله دار شود جیب خاطرم گلهای داغ را بشگفتن غلو کنند
چون جان گوهر آب کند میتون نجاک تا آمنه غبار سال در دکون فرو کنند
انا بکه خلق آئینه حق شمرده اند بحر محیط را ز تو تبسم بجو کنند
با تار شبنم و رگ گل هر سحر کهان سیراب می دیده گل را رفو کنند
از ساغر سپهر کشد باده مراد انها که خون چومی بدل آرزو کنند
دستان حصار گردن امید نایکن دستی بدوش خویش بیان سبو کنند
طرزی عیان شود زسخنها بیدلم در پرده اهل درد اگر گفتگو کنند
شاید او ا کنند چو طرزی نماز عشق با خون دیده هر که بحقیقت وضو کنند
جواب صائب در کابل گفته
عکس لعلت چون درون میناام جا میکند در نظر هر قطره اشکم چو مش بهیا میکند
دل زبد مستی بزم می پرستان تا محر سجده پیش روی ساقی همچو مینا میکند
زیر بار کشتگان ناز سازد پشتها چون بمقصد کشتن ما دست بالا میکند
از غرور حسن چون خورشید تابان صبحدم روی کل را در چمن تنها تماشا میکند


طوق قمری کرده در گردن نگهداردوش شق
در سراع نکہت پیراهنش باد صبا
باغبان تا چند روی غنچه را پوشی بخار
حسن یوسف را که کل در پرده عصمت ندید
پیش حسنش ضبط خود دارد با طرزی نخواه

در کمنان جلوه چون ان سروبالا میکند
ہر سحر بند قبای غنچه را وا میکند
بوی خوش کل را میان باغ سوامیکند
جذبه عشق از سر بازار پیدا میکند
تابش رویش سراچون اب فی با میکند

بر طبق بیدل در کابل گفته

بر لبست چون جام حرف بوسه انشا میکند
سرفرازان کی کنند گردن کجی از احتیاج
شیشه نتوان کرد پنهان باده را از چشم ما
خاک راهیم ای ما تمهید ساز ابروست
سوی مقصد با پر و بال ہوس نتوان پرید
چون عذار مشکین او بہنگام عرق
سینه صد عقده غم بر دل آزادگان
چونکه بر خیزد بپا آشوب بنشیند بجا
دیده بی آب ما طرزی در دل میزند

شیشه از خمیازۂ حسرت بغل وا میکند
سرکشی در پیش خم ما جام صہبا میکند
راز دل را طبع نازک زود رسوا میکند
سوز در خاک اینچ دانه بالا میکند
شهر پروانه کی پرواز عنقا میکند
جام ما می را انفعال خویش پیدا میکند
یک کره چون از غم کیوی خود وا میکند
چونکه بنشیند کجا صد فتنه بر پا میکند
ابر چون بی آب کردد رو بدریا میکند

برطرز بیدل در کابل کشته

در چمن یارم چو برخ پردہ بالا میکند
گلرخان از بسکه هر جا جای خود وا میکند
بسکه نقش دلنشین افتاده یاد ناوکش
چون سحاب اوج عزت اسب ار ابروست
حاصل سرمایه سود دو عالم مفت اوست

غنچه از بیطاقتی بند قبا وا میکند
حسن شیرین نقش خود در سنگ پیدا میکند
جای دل پیکان او در سینه ام جا میکند
ضعیفان دست احسان هر که بالا میکند
جنس جان با نقد درویش هر که سوامیکند

ہالسر


پاس میناد را بگر سخن سمیاد کرد
تا گریبان قیامت دست ما خواهد رسید
دامن مژگان او چون غنچه گردد پر گلاب
در هوای بوسۀ لبهای او طرزی ببرم

چشم بد تخمش امان با دل مدارا میکند
بسکه آن مه وعدۀ امروز و فردا میکند
هرکه سنگ نامردان رویش تماشا میکند
نهر نفس چون جام از حسرت تماشیا میکند

تتبع بیدل در کابل گفته
هر که حرفی زان دو لب وا میکند
هرکه عقده زلف مشکینش کشود
تار بید دخل در گردن تپ
میشود نفس راض تا بر آید زود
بر عذارش کمین کل میباغ
هر که خواهد مدعا از ناکسان
میبرد شخص جسد را بر سخن
زانشک بند چشم دکان شیشه گر
وقت کشتن قهرمان حسن خلق
گر رسد امر رب در زمان
غنچه از خم مرا طرزی بطف

عقده از جایم طرب وا میکند
جود گره از مویشب وا میکند
رشتۀ شمع بار تب وا میکند
هر که لب بهر طلب وا میکند
غنچه چشم ادب وا میکند
راه بر خود از تعب وا میکند
هر که طومار نسب وا میکند
دیده باز از حلب وا میکند
چین بابروی غضب وا میکند
عقدۀ اشکالی سبب وا میکند
تیغ خونریزیش طب وا میکند

در روش بیدل در کابل گفته
باور نقش در دل من ریشه پیدا میکند
گردن همت ز بار منت دونان کشد
مردم چشم پری را در شب تار خیال
غمزه و خون گرم از دل میباد ترکش

تخم سودا ریشه زین اندیشه پیدا میکند
هر که روزی ار تلاش و تیشه پیدا میکند
در دکان موی دل زا ندیشه پیدا میکند
باده گلگون زخون این شیشه پیدا میکند


آمد و رفت نفس مصروف آه و ناله شد جای نی شور دمد ازین نیستان پیدا میکند
لذت رقص سپندم بر جگر آتش نشاند اهل همت خیرت از بیم تپش پیدا میکند
جنبش بال پری در قاف می بیند عیان هر که در فکر رخش آمد تبش پیدا میکند
بازوی فرهاد عشق هر سه در بیستون جویها خونر از نوک تیشه پیدا میکند
طبع نازک از سخن صدجای با هم بشکند نازک اسنک پیر شیشه پیدا میکند
طرزی چون تبدیل زوال عمر بیداری شود نخل ایمان در غضب ریشه پیدا میکند

جواب صائب در کابل گفته

هر چه دل و دیده پر از آب میکند بخشم همان قدر سوه تر غرقاب میکند
بینایی دل ار بدد چشم کهنه چاک ابروی خود چو طره پر از تاب میکند
مینا بمسجدا شیشه زیا آورد و در شوق چون یار غرم جام می ناب میکند
از بس بیاد آن در یکتا کر یستم چشم مرا سرشک چو گرداب میکند
هر کس که کرد سجده بمطلق دو ابرویت بر قبله پشت خویش چو محراب میکند
هر دل که پیش عارض او سجده میکند عرض کنان بدامن مهتاب میکند
هنگام دیدن تو از ان گریه میکنم چون آفتاب دیده پر از آب میکند
از بیقراری دل بیتاب ما مپرس آئینہ را جمال تو بیتاب میکند
آخر در آب دیده طرزی فتر فت سیلاب اشک ہمہ سر غرقاب میکند

جواب صائب در کابل گفته

جام می با می پرستان این حکایت میکند بچگان در چشم بد مستی کفایت میکند
در حضور بزم ساقی نشه پیما بھا پیش رندان زان لب میگون حکایت میکند
با دل صد پاره ما نرگس بیمار او گاه نشتر میزند گاهی رعایت میکند
جام خالی از صد لب ریز میگردد پیرم پیر مستان از فلک طرزی شکایت میکند

بگذر


میستاند نقد جان بمیدهد یک بوسه ام
الله الله باچه حد با ما عنایت میکند

ترک چشمش نقد جان و دل بیغما پاک برد
ظلم ترکان بین که چون دراین ولایت میکند

حلقه زلفش دلم از هرزه گردی باز داشت
زلف کافر کیش او ما را هدایت میکند

چشم من بیمار زلفش غمخورو دل از دست رفت
زهر اگر بر یار سد در دل سرایت میکند

بندگان با ما عنایت گرندارد باک نیست
لطف حق طرزی مرا روزی حمایت میکند

از طبع خود در کاس گفته

عاشقان جانی که قصر دل عمارت میکند
خوبرویان بھی را رفته غارت میکند

چون نباشم مست از محراب چون پیشون
سوی مستی چشم او را اشارت میکند

بر مصلای نیاز عاشقان خواند نماز
هر که با خون جگر اول طهارت میکند

سربزیرتیغ عشقش باختن از عقل است
سود از جان بافت هر کس اینتجارت میکند

جیب دامانم زرشک لاله گون گلزار شد
دیده ام خون دل خوردن جسارت میکند

بسکه میسوزم ز تاب آتش شوق سخت
دل بآه سرد از گرمی حرارت میکند

عاقبت طرزی شادی گه نشین عشق اوست
هر که قصر دل بآب غم عمارت میکند

از طبع خود در قندهار گفته

با ناز بسکه چشم تو بیداد میکند
در سینه دل زدست تو فریاد میکند

اینه چست نامشکن ز انکه چشم تو
از غمزه رخنه در دل فولاد میکند

خمیده است رابطه زلف و شانه را
سر پنجه بان که خدمت شمشاد میکند

در گلستان روی تو باصد نوا هزار
درس حدیث عشق تو با یاد میکند

هر چند چشم مست تو دل میبرد ز حد
در دلبری و زلف تو بیداد میکند

در بستر غم این همه خونابه ریختن
با طفل اشک پیر دل ارشاد میکند

از رشک نافه خون جگر را بجای مشک
هردم بیاد زلف تو برباد میکند


طرزي به پستون سخن در فنون شعر
كلمات نو كار رديف پاد ميكند
جواب مسائب در كابل گفته
دل را خيال چشم تو مخمور ميكند
ياد لب تو رخنه دلم شور ميكند
نزديك تر ز جان مني در حريم دل
نزديكي تو در سرم زما دور ميكند
آن شوخ جنگجو كه كمين گمان ناز
دل را به تير خانه زنبور ميكند
از يک نگاه گردش آن چشم سرمه رنك
روزم سياه چون شب ديجور ميكند
هر كس بحرف محض كند راز حق بيان
بر روي دار رقص چو منصور ميكند
از انتظار ديده فيروزه سبز شد
از بسكه ياد خاك نشابور ميكند
از بسكه در كمال ملاحت بود لبت
نام لب تو كام دلم شور ميكند
صرف سوال اگر بخيال آورد لبم
شرم خجالتم ز يمن كور ميكند
شوق ترانه خانه با د خيال تو
دل را چو حشره مست و غفور ميكند
طرزي بكوي عشق چو موسي بهر طرف
مردان چراغ از شجر طور ميكند
جواب مسائب كابل گفته
بر روي صبح هر كه نظر باز ميكند
چون غنچه بر حديقه جان باز ميكند
تصوير غازان مژهاي دراز او
صيد شكار جنگل شبنم ز ميكند
بر عارض چو برك كلت دانه عرق
چون شبنمي كه بر رخ كل ناز ميكند
از سير گلشن دو جهان چشم بسته است
هر كس كه بر رخ تو نظر باز ميكند
آخر بسان تير بخاك مي تپد شست
انكو ببال غنچه جور ور باز ميكند
ما را حساب جانب درياي نيستي
بحر ف و صوت هر نفس آواز ميكند
عشاق بينوا تو با چنگ راستي
بأ سازي زمانه بخود ساز ميكند
هر كس كه واقف است ز خوب و بد جهان
انجام كار خويش ز آغاز ميكند
صدها


صد جاگرہ زند بدم جنبش صبا
یک عقده ز زلف تو ما باز میکند

آن سوی قاف صید معانی کندنگاه
طرزی چوباز شکر تو پرواز میکند

جواب صائب در بند بخانه کابل گفته

با دلربا وجوان دل مایوس میکند
آمد شد نفس دل اندوس میکند

چون اشک چشم غمزده گان شب فراق
بخت بدم تر قی معکوس میکند

سوز غمت درون دل ما ز کم بود
با شمع جلوه از ره فانوس میکند

هرکس شنید وصف دهان تو از لبم
بی اختیار بر دهنم بوس میکند

گلهای داغ عشق تو برسینه و دلم
در چشم شوق جلوۀ طاوس میکند

پیرانه درستم نکند ناله وفغان
جمعیت شکوه شیر نی چون کرس میکند

آن شوخ شمخجان زپی صید عاشقان
بال خدنگ از پر طاوس میکند

طرزی دل شکسته صد چاک تار شوق
در دیر عشق ناله ناقوس میکند

بر طاق بیدل در کابل گفته

نی ولم دلبر چوبرکس پر ز ناوک میکند
سینه را پیش صد جا مشبک میکند

تا که نقش خال مشکینت بپاض ممی رود
مردمک را چون نقطه از چشم ما حک میکند

با د اشک من اشارت میکند با عارضت
انچه با رخسار خوبان داغ چیچک میکند

رشک خالت در میان دفتر خوبان حسن
نقطہ می منتخب را نقطه شک میکند

در درون شیشه روی می نماید صاف تر
در نظر سیمای پیری کار عینک میکند

بی لبش ناسور گذشت تیغ اور اب گوش
بر سر مور من کار گزنک میکند

هر طرف چون گرگ مدرک خون شارک میچون
سنگ چشمی هر که با مردم چو از یک میکند

شوخی نظارۂ عشاق یا رو میکند
انچه نوک نشتر فصاد با رگ میکند

معنی ارحم ترحم را چو بر خواند می بدان
با رگ و پیوند بدلی خنجر حک میکند


خواجه از حرص مزدنی نیم را صد شمرد
طرزی از ذوق کمی صد لک لم را یک میکند
جواب مسائب در کابل گفته
جائی که جلوه آن قد چالاک میکند
از بال قمری سرو سپر خاک میکند
رنج خمار نشه می گریه آور است
از بند بند گریه از ان تاک میکند
دست تطاول ستم گلرخان ناز
پیراهن صبوری غماک میکند
زان باده شد خرام که در دهر پر ملال
یک لحظه شاد خاطر غمناک میکند
عشق شررفشان تو با جان عاشقان
آن میکند که شعله بخاشاک میکند
هر موج پراشکی که دیده است درقندام
سر وقف جبین حلقه فتراک میکند
خوبان بآب گرچه رخ خویش کرده پاک
روی تو آب را ز صفا پاک میکند
زاندر بهر طعمه مشکوک زلف غیر
دندان حرص تیز بسواک میکند
آسودگی کنج قفس مرغ دل چودید
سر وقف دام حلقه فتراک میکند
معشوقه بهار عذار شته را
هر مسجدم بدامن گل پاک میکند
طرزی بباغ غنچه و گل پیش باغبان
پیراهنی بیاد کسی چاک میکند
در امر تقیه در خصوص بابا نانک که سکه اهل هنود گفته
هندوان دانی چرا تعظیم نانک میکنند
یک یکت ده ده بگویم ملکه صد لک میکند
زر پرستها هند و پیش عالم ظاهر است
سجده پیش زر کند کی پیش نانک میکند
کعبه و سقف و در و بامش سراسر از طلا
پیش زر سر میکند اردکون خاشاک میکند
گر زر و زیور جدا سازی سقف و بام او
پابجای سرو پای بابا نانک میکند
قوت اسلام کم شد قدرت هند و زیاد
زان ایران پشت پا رومی زدان سبک میکند
بین باین شست یه دیبان که طرزی چندین
با وصول تنک و تامی چونیک و تاپ میکند
طرزی کر روزی بستم بدین بد مشرمان
جای بابا نانک اصطبل اتابک میکند
جواب


جواب کلیسم در قندهار گفته
در دل شب بیاد لم آه دمادم میکند
کشت معلوم که با زلف پرخم میکند
صبح زلف کج خوبان نخواهد دست کس
اسکه آنرا بیجست شانه در هم میکند
بیکو مژگهای بیداد تو غمیزه اردل است
زخم پیکانت بدنها کار مرهم میکند
قطره خونی که میر یزد و دو چشم در غمت
از دل صد پاره گویا پاره گم میکند
دانه در چشم دام افسرد مژگان سبز شد
ز انتظارست اسلکه دایم دیده پرغم میکند
یار من هر چند در چشم است نتوان دیدنش
کان پری رو چون نگه از دیده ام رم میکند
بسکه دیدم منقلب اوضاع آن پیمان شکن
زود بر هم شکند عهدی که محکم میکند
بست عظمی پرورد عاطر زی مخواه
ورنه بار منت این دون قدت خم میکند
در دشتس بیدل در قندهار گفته
چون صبا زلفش پریشان میکند
عالمی را سنبلستان میکند
دی نمودم که نمایان میکند
عالمی را محو و حیران میکند
قطره خونی که آرد دل بکف
دیده آن در در دامان میکند
لخت دل بالای مژه بیجا مریز
ناو کش با سینه مهمان میکند
دل چه باشد زانکه مژگان خونخوارش
رخنه اندر قلب سندان میکند
بمدحری قسمت اردشتم در بزم
آسمانم قلع و دندان میکند
ضبط خود داری مخواه از من که باز
یاد او در سینه جولان میکند
دل بر چون مار می پیچد بخود
زانکه یاد زلف جانان میکند
گر باین رفتار بخرامد به ناز
سرو را در باغ حیران میکند
جان و دل جانفزی کند در پیش او
هر کجا آن شوخ جولان میکند
جواب واقف در هرات گفته


میتوانم سکه در دل ناله خرسن میکند
همچو برنجیر مس در سینه شیون میکند
عندلیب طبع چون موزون برآرد ناله ها
صفحه را از معنی رنگین چو گلشن میکند
بر در بتخانه رندی دوش میگفت این سخن
عاقبت عشق بتان ما را بر همن میکند
راست پیمان جهان پرده دار بها عاشق
عیب پوشیها بعریانی چو سوزن میکند
گر ز تاب آتش عشق تو سوزد دل چنین
آه گرم آخر دل ما را چو گلخن میکند
زیر شمشیر مجبت دل مبرمان آرزوی شوق
شمع سان از جمله اعضا سر از گردن میکند
صبحدم گر بی لب خندانت آیم در چمن
غنچه را در دیده ام پیکان آهن میکند
سیکو دار و قصد دل آزردن عشاق خود
یار ما آگاه در هر قصد دشمن میکند
گر صبا خاکدرت را آورد پیش از سحر
چشم تاریک مرا چون صبح روشن میکند
در بیابان جنون طرزی ز فریادم مپرس
بند بندم چون لب زنجیر شیون میکند

جواب صائب در کابل گفته

صافدل چون آب جو بر هر کجی رو میکند
از صفا او را چو خود هم خویش را او میکند
دل بدور روی او وضع پریشانی جوید
میکند آشفتگی چون با و گیسو میکند
چون رود بیرون ز بزم عشرتم آن رشک حور
شمع بزم را سواد چشم آہو میکند
میخورد از بسکه بر خود تاب آن موی کمر
مارکیس از نزاکت مار برمو میکند
از گریبانش عرق کل بوی گلاب آید برون
هر که سرو قد تماشگاه زانو میکند
میکذارد پای بر چشم بتان از روی ناز
از تواضع هر که قامت خم چو ابرو میکند
از دهان کل بگلشن وصف وی او شنید
زان صبا هر دم دهان غنچه را بو میکند
میزند پی در خم ماتم نیازار کوشها
ترک شوخ شخمه کاکل زور بازو میکند
سر مکش از راستی طرزی که در میران عدل
سنگ را با کوهر دردانه باز و میکند

از طبع خود گفته
بها


۳۱۵
هر جا که سحر چشم او خانه میکند
آن خانه را خراب چو ویرانه میکند
چشمت زبر طاق دو ابرو فتاده است
محراب را تصور میخانه میکند
با دوست دشمنت و بدشمن مدام دوست
آن اشنا رعایت بیگانه میکند
بر عاشق خراب نظر کن که آفتاب
کی نور خویش منع زویرانه میکند
دل را دور زلف هندوی شبگیر کرده
جان را خیال روی تو دیوانه میکند
مرغ دلم بسوختن استاد همچو شمع
زان خنده که بورخ پروانه میکند
صد معنی در ست بهر مصرعش درآ
طرزی اگر که زلف سخن شانه میکند
بر طلق بیدل در کابل گفته
قامت او هر کجا جلوه گری میکند
ناز سهی سر و باغ خوی زتری میکند
انجمن اتحاد جام دو رنگی نداشت
پیر هن شیشه ام باز پری میکند
در ره افتادگی کرد بلندی نکرد
آبله از خود سری فکر سری میکند
ساز عزیزان بزم طبعت مخالف صدا
گوش کش حاشتی عزم کری میکند
جام مقلد نداشت باده تحقیق را
آب چه شد گر حباب شبد گری میکند
سوی عدم شمع سان صاحبت پیغام
رنک زرو خسته ام نامه بری میکند
باد صبا در چمن بوی تو با خویش برد
غنچه زبطاقی جا مه دری میکند
رحمتی تیغ و فا ناز ستم کشد
چاک لب زخم دل عذر سحری میکند
اهل سخن بسته اند به موی میان
شانه مضمون ما مو کمری میکند
تا که براه سخن پیرو بیدل شدیم
لطف دیم در سخن را بری میکند
مست چو طرزی شدم در شب هجر بیدل
شیشه ما سنگ رشک دری میکند
بر روش بیدل در کابل گفته
هر که ایجاد سخن از طبع عالی میکند
مصرع برجسته اش نازک نهالی میکند


۳۱۰
در وداع دوستان ان اشك بار در تخم
گريه کردن سینه ام چون شیشه خالی میکند
شعره الفقر و فخری میزنم در حین جان
کاسه چینی با طرح سفالی میکند
روی شبنم از خجالت چون انار دانه است
بر جبین زان رو عرق بی انفعالی میکند
این صورت گفته هیچ معنی سخت نیست
کی شکار صید چنگ شیر فالی میکند
شیش ابروی کجش خم خورده با دارسات
بدر از قالب تھی کردن خالی میکند
کاه پی بر رخ دگر حلقه برلب میزند
تار زلف سرکشت بی اعتدالی میکند
اختلاط این سیه کاران دلم را تیره ساخت
باطن پر اتش و ظاهر زکالی میکند
چون حرس طرزی ندارد دلخراشی تابد
دل عبث در پیش نادان غزلخوانی میکند
تسبیع میرزا اعظم خان جانان
با عزیزان چونکه یارم مهربانی میکند
با مهرا نزول کند با ما زبانی میکند
نرکس بیمارش از بس سرگران ناز بود
جنبش مژگان بچشم او کرانی میکند
چشم شوخش را چو سیل سر عبار نمیاد
پیش چشمش چشم آهو سرخرانی میکند
انیکہ چند سوی ما هر لحظه از الطاف پنهان
از برای تیره وه مارا نشانی میکند
زلف مشکین کرد رخسار چوهابت حلقه زنا
ما ربر کلزار رویش با سبانی میکند
حاجت سیر گلستان نیست مارا بعد ازین
غنچه اشرف وقت تکلم کل فشانی میکند
پیش مردم آشکارا میکند چشمش مرا
گرچه ایماش بمن لطف نهانی میکند
عاقبت هم سایه بر باش جبین سودم بعجز
مطلب ما را قبول نا توانی میکند
ز ور بازوی تباغم خاکمالی سید هنده
با من این نازک نهال پهلوانی میکند
گر چو کل غلطم بخون بر من نیندازد نظر
چشم او از بکو با ما سرکرانی میکند
دوستم از بس زیار در داد طرزی نمید
سایه هم پهلوی من بیگانگی میکند
بر طبق بیدل در کابل گفته
بت


بت سنگین دلم در بزم تا بدست صهبا شد
ولی چون شیشه ام یک پرده نازکتر ز مینا شد
چه شد گر صد گره زان چین ابرو داشتم در دل
چو گل تا خنده کردی عقده غنچه ام وا شد
بغیر از بود نابودی ندارد هستی موهوم
که رنگ کرده جان از غبار بال عنقا شد
دلم از وسعت مشرب بکنج غم بیا دا و
ز خود چندان برون آمد که زندان وی صحرا شد
بسان نی در خون تا مگر از غصه بنشیند
درین کهسار طبع هر که نازکتر رسوا شد
ز حسن خلق ظاهر خوبی باطن شود پیدا
بوی گل سیلان راز غنچه رسوا شد
بمان غنچه اخرمید رو بستن قبایش را
چو گل از ناز در صحن چمن هر کس خود آرا شد
بگلشن تا خرامان آمد آن بالا بلای من
زرشک قامتش شور قیامت خیزه پا شد
بآه گرم طرزی سنگ را بر ق شرر سازد
سپند کم صله نتوان حریف ناله ما شد
از طبع خود گفته
بوزش لب لعلت ببوسم می آید
خون بخود در این خوان کسم می آید
ز اتش حسرت لعل تو کبا بست دلم
زان سبب بوی کباب از نفسم می آید
بیخود از خود بروم از بسکه براه شوقت
ناله جاسوس زنانگ جرسم می آید
با گل روی تو از تنگی این نفسم
بخبت غنچه ز چاک قفسم می آید
منکه با درد و غمت سایه صفت هم دوشم
زان بهر جا که روم غم بر سرم می آید
من بجان پاک نسوزم بپرونده غم
شعله عشق تو بر قصد حسم می آید
امشب از حسرت دل لخت بکویش طرزی
داد و بیداد مکن داد رسم می آید
جواب صائب در کابل گفته
مبادا آن لب خاموش هر که گویا شد
میان عهد سخنگوی چون مسیحا شد
پند و بلبل مست در چمن گوید
بهار چشم تو روشن شکوفه پیدا شد
چرا گره نکشائی ز غنچه سیم
که در چمن ز دل غنچه گره وا شد


۳۱۸
هنوز آن در یکتا نیامده بکنار
زخود تهی شدم یاربداشت در اغوش
زگریه بسکه مرا بخیه روی کار افتاد
گریبوی چمن آمد آن بلا بالا
بقیه باده عشرت بکام ما دانبست
زعکس لعل می آلود و چشم میکونش
چنان خیال تو بنشست در سرای دل
نشان ما و تو طرزی نداشت یکتائی
چه شد که دامنم از آب دیده در یا شد
چو قطره که زخود مجو کشت در باشد
به پیش خلق مرار از سینه رسواشد
که شور فتنه محشر بباغ پیدا شد
مدام خون بخورد از غصه هر که دانا شد
سرشک سرخ بسبز چشم صهبانید
که نقش خال توام نقطه سویدا شد
غبار پای دوئی خار جمع رعنا شد

بر دوش بیدل در کابل گفته
هر کس که در خموشی دل بسته صدا شد
چون بحر آنو از خود بیگانه دوش برآید
چون افسر سر نشاند بر سر ز روی عزت
هر خنده لبت را صدجان در آستین است
خیز از فغان رگ دل ساز دگر ندارد
احوال سوز دردم از دل نمود روشن
جائی که لب کشانی فهمیده تر سخن گوی
از چهره تو چون گل خون دلم نماید
سوی دهان تنگت ره یافت بیم آخر
بی قامت بلندت نتوان بجای خیزم
گل را از روی حیرت افروخت چهره در باغ
طرزی توان در اغوش دلدار را کشیدن
همچون نی تهی مغز از بند کبر رسوا شد
با گوهر معانی هر دل که آشنا شد
هر سر که از تواضع پیش تو نقش پاشد
میم دهان تنگت سرچشمه بقا شد
چون چنگ قامت من از بار غم دو تاشه
برسینه مهر داغم جام جهان نما شد
دیگر گره نکردد این غنچه که وا شد
آئینه خجالت از سکه صفا شد
مارا که خط سبزت چون خضر رهنما شد
در قعر چاه افتد کوری که عصا شد
تا غنچه زبان ان هزار با صبا شد
هر کس که در غم او دوش چو گهر یا شد

جواب


۳۱۱
جواب صائب در کابل گفته
در بزم انس دلبر من مست طرب شد
چون گل ز بی خنده سرا پا ہمہ لب شد
آتش عشق تو بدل شعله فروزست
چون شمع تنم سوخته گرمی تب شد
دین پیش ز رخسار تو شام سحری داشت
از دست خطت روز سپیدم چو شب شد
آمد زبان ناصفت حسن گلو سوز
چو شمع به پیش تو پر از ابله لب شد
چون آینه گر پیش تو محویم عجبی نیست
حیرت زده گانیم ازان ترک ادب شد
از دفتر دیوان حسن هیچ ندانم
جز کس که سخن سنج ز طور از نسب شد
طرزی رخ مطلوب ز اسباب نیابند
در راه شب چو کسی در طلب شد
جواب صائب در کابل گفته
هر که از جان بنده آن قامت شمشاد شد
در چمن از قید بار و بر چوسرو آزاد شد
سر مجرد کوه کندن کوہکن نتوان شندن
میتوان جان بکند از پای تا فرهاد شد
نیست آسان ناله کردن پیش مستاند خو
دل بخون غلطیده تا آه دلم فریاد شد
در دستانش از بس ادب آموختم
ہر شکست رنگ رویم سنبل استاد شد
بیکر دیگر فتاری دماغ سر خوشان
هر که کرد آزاد از دام مرا صیاد شد
سفینه معنی رنگین چو آمد جلوه گر
از هجوم رنگ نی در ناخن بهزاد شد
بسکه دارد پیچ و هر ذوق شمشیر کنش
خون من صد جا گره بر تیغ آن جلاد شد
دست خود طرزی جهان کوته کنم از دام
دستگیرم چون حیرانی شه بغداد شد
جواب صائب در کابل گفته
دامن امید شاه پر گل چودل نومید شد
هر که مرد از تیغ عشقش زنده جاوید شد
تا تو آید جانب ما تیره روزان امدی
کلبه تاریک ما چون خانه خورشید شد
چون سر زلف کل سا روزه بکشایم می
دور جام می که طالع چون هلال عید شد


نخل من با بد بری فخر سایه یاسی ند است
شاخ امیدم در بین گلشن محال بید شد
سنگ باران از کشه کامی مهوم با شتن
یعنی کی سیراب کس از چشمه خورشید شد
شد کف افسوس برهم خوردن کان کا
از تماشای تو ارکس دیده ام و بید شد
کار گر را دوری همکار می آرد بدرد
جام را لب بر صدا از دوری تبشید شد
هر که بر چشم کمچید دانش راه یافت
بیگمان چون خضر طرزی زنده جا وید شد
بر طبق بیدل در کابل گفته

تا که نقش آن دهن از پیش چشمم دور شد
روی عالم تنگ بر من ز چشم مور شد
همچو بیمارس که شمی با جام وسافرشکند
هر که در میخانه شوق شش مخمور شد
هر عبارت بر لبم کان ملاحت میشود
از خیال بوسه اش از بس کام سور شد
تا که برق تیغ او خند ید برحال د لم
چاک زخم من تجلی زار گل طور شد
چون حباب از خود تهی شد بحر را در بر کشید
با خیالش هر که شد نزدیک او خود شد
نعره مستانه رندان زبس دارد صدا
کوش گردون کر زیک قف صبوحیشد
چرخ دون از جای یک نیکی دو صد بدمیکند
گرد و بران ممارک مایه معذور شد
بسکه دارد دلخراشی ناوک مژگان او
زخم دل آخر ز کنج و کا و او ناسور شد
از نگاه چشم مست ساقی بیمار نوش
شیشه دل پر زمی چون دانه انگور شد
چشمه دل سبره در دور خط خال لبس
کن حذر طرزی چوگرد آلوده این سورشد
از طبع خود گفته
غنچه سان هر کس که در صحن چمن دلگیر شد
خنده گل بر دلش برق درم شبگیر شد
دل بکوی آن جوان از بس شستن پیر شد
راست گویم در خاک کوشی دست دامنگیر شد
بسکم از دستت کی جور مدار خاطر گنه ام
عاقبت از صحبت مهمحصمان درگیر شد
بر دل از هر گوشه از شست تو پیکانی رسیدم
چون بکان در زقم تی رزین کو با تیر شد
ساخت


ساخت بازی کوش طفلا نرا چوک شمشیر خوب شد دیوانه من بسته زنجیر شد
بسکه بازی کرد با عن دل آتش پر دل بستر عاقبت مانند اخگر شد
کیست بردارد سواد کرده تصویر من زانکه پیش از رنگ کردن صورت من پیرشد
از لب صحبام استغفار می آید برون باده گلگون بکام و ساغرم چون شیر شد
بسکه آهی اثر کردم بزندان غمش ناله بیتاب بی در ناخن تا ثیر شد
بسکه طرزی خاطرم پر خون شد از یاد لبش خندهای کل بچشم من دهان شیر شد
در تعریف میان عبدالبها صاحب گفته
زبیقدری خود آخر مرا این حرف با ور شد که در کویش نمیدازد چو در هر کس که بیزر شد
زبیباکی مرا هر حرف پهلو دار می آید به پهلو میخورد پیش هدف تیری کلی پر شد
جواب از معنی ان دول اهل زبانباران رود اسباب بباد فنا چون خانه بی در شد
پیش چشم بی دنییش مزن لاف مسلمانی که هر کس کفرزلفش دید چون من درگاوفر شد
چو از کنج روزن شود روشن درون دل دل تاریکم از عکس رخش تابان بان مور شد
سحر چون عارض عالمش ز شام زلف پیدا شد خجلت خور بطاق آسمان از ذره کمتر شد
ز بس نرمش درسی عشق مهروبان ببر کردم تنم از لاغری با ریکیست دانه تار مسطر شد
ز کار میر و سامان اوضاعم چه میپرسی مرا خود چید با شد که رو در چرخ استر شد
ترتم بر سلانش خود مرا نادار میس دارد بسان ا بر آخر حبها هم از فصلی تر شد
هر رنگ امری مگشوده ام از جانب دلها کشا دوست ما آخر کلید قفل این در شد
خطا کردم غلط گفتم کجا ماده پسین بازد مرا خود رهنمای راه این پیران پر شد
جناب حضرت مخدوم و مولانای ما باقی که دل از یک نگاهش مست تر از چشم دلبر شد
می وریای عم افتم کی بوسم لب ساقی نمیدانم چه بدرستی مرا امروز در سر شد
بیا ای ساقی بانی بھائی ده مرا ساغر که بر طبع خمار افرو و دستی رنجت شهر شد


شراب ارغواین ای ساقی بده نه دردمیارا
گدطرزی از غلامی پیش خم بودن بجام اموختم
بزم می پرستان سرفرازی میکند طرزی
چو مینا از تواضع هر که خم در پیش صهبا شد
جواب صائب در کابل گفته

ناله در بزم غم در دکشی فغانم ساز شد
هرد کم برتن چو قانون صاحب آواز شد
شہر شاہین چشمش تامسک پرواز شد
چنگ مژگانش بلل چون پنچه شهباز شد
از خیال خط مشکینش دلم روشن شود
زنگ این خاکسترم آئینه را پرداز شد
مورت آئینه را چون شانه صدجا چاک کرد
چشم پرستم چو در آئینه امیاز شد
دل درون سینه چون نرگس پر از تبریک اوین
بر دلم ان غمزه اش انشوخی غماز شد
چشم دل را در شب تاریک بید ور دبیر
ست صاف غمزہ اش انشوخی غماز شد
رشته مقصود را فکر کشایش حون کند
صدگرہ افتاد در یک عتعده از و باز شد
ر از عشقش را چو بوی غنچه پنهان داشتم
اشک گلگون امد و بر روی من نماز شد
دوستان تاکی مرا تکلیف گلشن میکنید
بوی گل پنج دو دم با شد چودل ناساز شد
شبه شیر او تا بر من بر کشید
چون نفس از زخم صدر در ن دلم پرواز شد
با لب خاموش طرزی شکوه اندوهی کن کنم
یاد چشمش بر لب من سرمه آواز شد
جواب صائب در کابل گفته

ناله چنگ چو در بزم بلند آواز شد
پرده گوش حریفان پرده می ساز شد
شکرخط با سپاه نظرت انباز شد
حسن بر تاراج ملک دل مدست انداز شد
تا کہ کبک خوشخرا ام من برون شد از چمن
خنده کل بر دلم چون چنگل شهباز شد
طبع ما هم از هوس چون غنچه گل شگفد
غنچه تصویر اگر از خنده کردن باز شد
از شکار چنگ شاهین بخش کی داهر
سرو شستم چون خط سینہ شنباز شد
در گلستان غت نی سال امد دوشت
مردمک جای نگه از دیده در پرواز شد

پردو


همچو دف روی مرا سیلی خور پیدا کرد
ناله ام با نانوای راز همی دم ساز شد
بسکه دارد مار نفص زناز آن نازنین
غمره خونریز او طرزی دل باز شد
جواب بیخود در کابل گفته
نوبهار آمد گلستان سرخ و صحرا سبز شد
در هوای باده اشکم ریخت مینا سبز شد
تا بعکس ماه رویش در اب مینا فتاد
خار ماهی گل شد و بر روی دریا سبز شد
در هوای باده از بس اشک خونین ریختم
شیشه ما عاقبت از سنگ خارا سبز شد
بهر صیاد جفا از بس کشیدم انتظار
دانه ام در دیده و دامم زبستا سبز شد
یار با ما گفت بیمار و ز عیادت یافت
عاقبت بر روی نا صرف بتمنا سبز شد
قطره خون جگر از بس بدمانم چکید
بر طراز دامنم چون برگگلها سبز شد
رستم بر موی طرزی شاخ در کف داشتم
تخم غم گویا بباغ سینه ما سبز شد
من اشعاره
هر که از بار غم درد تو خم چون چنگ شد
ناله اش با نغمه عشاق هم آهنگ شد
در چمن گل از رعونت پوست تن سید
دامن جیب بم قبا از دست تکه تنگ شد
گفتگو بر صاف طبعان باز کلفت میشود
عکس طوطی بر رخ آئینہ ام چون زنگ شد
تا بزم می پرستان آمدی ای گلعذار
جام می از نقش روی تو اتش رنگ شد
در خیال آن دهن از بس بخود پیچیده ام
غنچه سان آخر نفس در سینه من تنگ شد
بسکه از وضع برم افسردگی گل میکند
از گران جانی برستم شیشه من سنگ شد
بسکه طرزی هر طرف چون اشک میغلطیم
عاقبت در راه شوقش پای امید لنگ شد
جواب صائب در کابل گفته
تا دل پر داغ من در بزم چون طاؤس شد
شمع از خجلت نهان در پرده فانوس شد
میشود چون شمع آخر نار سائی دستگیر
هر که در راه طلب از سعی خود ما یوس شد


در غم عشق بت ترسا وش زنار بند
بر در دیر محبت ناله ام ناقوس بند
راز دردش را درون سینه پنهان داشتم
خندهای دلع بردل چنگ مایوس شد
اشک مایسم هر نفس سوی گریبان میدود
بخت ما را ترقی در طالع معکوس شد
پخته مغزان هوس در خامشی دار دنفس
کله بیغز زاهد پر صداچون کوس شد
چاک زخمم هرنفس خمیازه حسرت کشد
از وصال تیغ بیدردش کر مایوس شد
بسکه دارد حسرت پیکان هجرش را دلم
ب بهم آوردن چشم کف افسوس شد
ور نه چون کل در شخسار طنایی داشتم
از سبکروحی چو بخت من همین جلوس شد
ما ضعیفان را ل شمشیر جفایش حون بریم
دور کردون قاتل کو درزه کیر طوس شد
در میان بزم طرزی پیش حسن کریم او
دل درون سینه ام چون شعله فانوس شد
جواب کلیم در قندهار گفته
دلم زسخت دلی پیش از انکه بسمل شد
چو غنچه مُرده بَشَت تیغ قاتل شد
بروز رُوش هیچ بهار می ندیم
بران شبی که مرا با زمین مجافل شد
بهم کشتن خود بلک مرده ام زین غم
که بهر گشتن من بیجه دست غامل شد
شراب کهنه نماید مرا زه تحقیق
سخن در ست بکوید هرانکه کامل شد
براه عشق عجب وضع مختلف دیدم
هرانکه از دم ششن برست پسمل شد
نخور زبید لی خویش غصه کان عیار
دیر زآهن پیکان دلی که بیدل شد
زیسکه دیده طرزی شکست شیشه دل
کذشتنش به سرکوی دوست مشکل شد
جواب صائب در کابل گفته
زبس چشم جگر خونم زدرد هجر پرنم شد
گریبانم زاشک الکون جب دامن شد
منه مرهم بزخم همنشین بکذار برجانش
که زخم سینه ام خونین جگر از دست برهنم شد
بنادان میدید مردم هزاران غمت الوان
زباغ جفتش مردهان کند هرکس که ادم شد


۳۲۵
زکار بسته خود هر چه میکرم فزون کردد
كره در رشته مطلب چو تر کردید محکم شد
رو ضح حنجه آشفته کیها میرو سنبل
ببا د بوالهوس ار بس بخاطر آشفته بر هم شد
اگر فریاد بردستش نمیکردم چه میکردم
که از بار غمش چون چنگ پشتم عاقبتم شد
دعایش هر کههر چون کوش های میشود آهی
میان قلزم عشقش جو ماهی هر که بیدمشده
درین ماتم سرا عشرت چه داری از رو گردن
که تحویل سرسال نوسش ماه محرم شد
بر طبق بیدل در قندهار كفته
چون از قلم صنع رقم صورت من شد
خون شد دلم از عشق و ازان طرح چمن شد
غربت زدگان سفر راه فنا ئیم
با انکه کره دشتیم و طن شد
در محفل کست می تو جان بود در انجا
كردي زكف پای دوسی خاکترن شد
هر اشک که اغوش کر قمت حقیقتی
كز عکس لب لعل توام ديده بمن شد
ای وای که از رشته یکتای دو مریخ
بسل شده ناز ترانسیج کفن شد
استاد ازل تارعدم را کر هی زد
در صورت هستی تو ان نقش و من شد
بندره حرفم جو قلم سر به نباشد
ماراست زبانی که همه صرف سخن شد
سلک که سجد حقه لعل تو چودیدم
هر قطره اشک منظور عدن شد
از قم بخیال خم زلف تو بر نکی
کر برفتن زنکم بچان طرح مکن شد
طرزی بخیال دو مریخ ستم ارد
خونمم بزمین ریخت بر نکی که چمن شد
جواب کلیم در قندها رکفته
از دیده پاره دل بسکه صرف دامان شد
کنار دامن پرشک صد کاستان شد
مدام جلی دیدار بچه آینه یافت
دو دیده که بدیدار دوست حیران شد
فلک بکبی جذبه همتان نکرده است
همیشه کردش کردون بکام دونان شد
بچشم مست او کریه میکنیم رو است
زا بر آب حکه چونکه برق خندان شد


مریز باده دل را دگر بخاک ای چشم
که ناوک ستم او بسینه مهمان شد

زعکس لعل لب یار دانهای سرشک
درون دیده من سبحه لعل رمان شد

هزار گریه جانسوز بلبلان کردند
بباغ در سحری غنچه تا که خندان شد

ز تیر کج نظران بعد ازین نیندیشم
که دل برم ز خدنگ سهان پیکان شد

لبت که آیه فریاد بوسه میگوید
بدور آصف خط پایمال موران شد

اسیر چشم تو گشتم بعاقبت ای دل
دو بنده نجمی بین اسیر ترکان شد

نگار سیمتن سنگدل ز بس طرا
شکست شیشه دل هر طرف نمایان شد

جواب صائب در کابل گفته

دران محفل که از شمع رخت کاشانه روشن شد
بدور شمع رخسارت پریوانه خرمن شد

شب هجران ز بس خون جگر از دیده افشاندم
گریبانم ز خون رنگین تر از دامان گلشن شد

ز تاب رشته زلفت چنان بنمود گردونم
که دست نگاه عالم شبنم از چشم سوزن شد

چکد از دیده رنجبر آب آهن از حسرت
بصحرای جنون مجنونت ز بس گرم دویدن شد

شرار عشق چون موسی مگر آتش بجانم زد
که از نور تجلی دل بسان نخل ایمن شد

بهر مرزی که برخود دم گرفتم توشه راهی
مرا از خوشه چینهاست تا یکدانه خرمن شد

لباس عاریت عافیت چون کل بپوشیدم
گریبان چاک میکردم چو دردم طرح شیون شد

چه کافر فتنه ای بت که طرزی باستای
چلیپای سر زلف ترا دید و بر همن شد

بردوش بیدل در کابل گفته

شرار عشق تا یک شعله سان بر دل نمایان شد
ز دود داغ بزم سینه ام روشن چراغان شد

ببزم حیرت آباد خیال جلوه نازش
ز بس در دیده در دیدم نگه آئینه حیران شد

دم شمشیر او چون برق خندید بر حالم
ز جوش خونم دل زار مارا قطره خندان شد

ز بس وحشت کمین افتاده ام در وادی عنقا
غبار نقش پایم سرمه چشم غزالان شد

مجنونی


تویئنی نمود چون نجس خانم باعت سهر
نفس ماناله واری سوختم دل یک نیستان شد
ز شرم کوت عریان سینها سوختم اند
مرا چون شمع از نقش قدم چاک گریبانش
زبرق شعله شوقت چنان در دل گدازیم
که تا مرگان کشادم دامنم سرجوش طوفان شد
زبس چون لاله در بزم چمن مستانه میدیدم
ز سامان بهار و داغ دل رشک گلستان شد
زبس نفی دونی کردم در اثبات یکتائی
سواد کفر در چشم بیاض نور ایمان شد
ازان ائینه سان با دوستان صدق و صفا دازم
که نا همواری طبع عدو دل را چو سوهان شد
لباس عافیت در زیر گردون نیست نمیدا
که تا مژگان زجا برخاست نور دیده عریان شد
بگرداب حقیقت تا فرور فتم زحیرانی
شکست موج بسم اله از تار یگگلان شد
زجوش حسرت دیدار مارا غنچه سان طرز
بدل یک قطره خونی بود آن هم مدردامان شد
جواب بکسیم در کابل گفته
زشمشیرت چنان لذت بجان شد
که زخمم از لبش شیرین دهان شد
زبس پیکان تیرت دلنشین بود
خدنگت جای مغز استخوان شد
سرش را افکند در پای غیرت
چو سوسن هر که اینجا ده زبان شد
ز فلک دل براه چشم بردم
سرشک من روان چون کاروان شد
ز خون هر خار گلشن گشت گلگون
ز چشم جوی خون از بس روان شد
زبس حیران ر خسار تو گشتم
به پیش دیده ام ائینه دان شد
حباب بحر دریای خیالم
تهی از خود بیا در ستخوان شد
چو نام آن لب شیرین گرفتم
چوطوطی خامه ام شکر زبان شد
ز وصف چشم مست سرمه سایت
زبانم همچو سیل سر روان شد
ز شادی خنده دارد چو وقاد
بپیش ناوکت هر کس نشان شد
ز بس طرزی بگلشن دارم عزت
مرا در دیده گل شبان شد


۳۴۸

بر نطق بیدل در کابل کشته
در پای تو از بسکه دلم بوسه کمین شد
چون سایه سراپا من از شوق جبین شد

لعل لب جانخش تو از بسکه نمک داشت
از خنده شیرین تو داغم نمکین شد

از بسکه پر از مشک بود آن خم گیسو
هر حلقه زلف تو پر از نافه چین شد

تا پرده فکندی ز رخ خویش بی مشاطه
آئینه ز عکس تو پریخانه جبین شد

فرق سر شاهان سرافراز ز تعظیم
در راه تو چون نقش قدم خاک نشین شد

آنرا که بود از غم شهرت بجگر داغ
در دیر سید روی ترا ز نقش نگین شد

در بود و مان تو بشک بودم و از ناز
تا حرف زدی و سهم و کمانم بیقین شد

در آئینه مردی آئین بزرگان
کمتر زن آن مرد که خود آئینه بین شد

طرزی نفسم داشت ز بس قدر سنائی
سینه از فغانم بسپر چرخ برین شد

بر روش بیدل در کابل کشته

در هوای او سپندم بسکه گرم ناله شد
از غبار ناله من سینه داغ لاله شد

در سراغ او زبس سر کرد خود گردیده ام
حلقه زنجیر پایم شعله جواله شد

با عذار آن پری رو مقابل بس گشت ماه
گشت ماه گردید چندان تهی قالب که بر دتی ناله شد

چشم سر سبزی ندارد مزرع بیحاصلم
قطره گلزار اسیدم ژاله شد

اشک شد از بس محیط چشم من از فشان
بر سواد دیده من تهمت بنگاله شد

کوچه حسن ترا دی بس ببازار عشق
دل خریدار آمد و چشمم غش دلاله شد

لعلش از جوشش نزاکت بسکه هم دوش صفا
قطره می بر لب او ساغر تبخاله شد

طرزی بیجانان از بازی چرخ کهن
عاقبت پیرانه سر بر طفل خود دگاله شد

جواب میرزا صائب در کابل کشته

هر که در راه خیالش صاحب اندیشه شد
از شراب معرفت لبریز همچون شیشه شد

زانحراف


صحبت این رنج در پای سعیم میشه شد
داغ کوئی شیر سرخ این نیستا بییشه شد
دانه بیحا صلم وقف سرا باریشه شد
صاحب عزت بود هر کس که صابر پیشه شد
در زمین سینه ام نا تخم غم را ریشه شد
نخل قد کوهکن بی باز دست و تیشه شد
بر کراطرزی دل نازک اسان شیشه شد

جواب صائب کابل کشته

ناکه از خونم رخ تیغ جفایش شسته شد
هر که با شمشیر بازی کرد اخر کشته شد
در کف عشقش تنم باریک چون نشته شد
زیر پایش هر طرف نا کشته صد چا پشته شد
میشود اکسیر چون سیماب اگر کشته شد
تا خط آوردی برات عاشقان نوسته شد
تا جو بسمل زیر تیغش دل بخون اغشته شد

جواب صائع در کابل کشته

بهر مرغ طفل ما سرشتنی کهواره شد
و امن نظاره چون مژگان از صد پاره شد
دانه چینی کی کند مرغی که دانشخوار شد
بسکه چشم شوخ آن شیرین دهن نخجیر ه شدا
تا طبیب رنج او در سینه ام بخواره شد

زا نحراف نفس از سیر معانی مانده ایم
سینه من بسکه از شیر نیستان بهتانه
از دل صد پاره غیر از ناله خیزی بچوان
مردار فضل و هنر سرمایه دار ابرو است
صد هزاران غنچه حسرت دل کل میکند
چونکه ظالم سر پیش افکند زدایمن بسان
از در و دیوار سنک فتنه میبارد برو

روی دل صد بار از حسرت بخون اغشته
پر حذر باش ای دل از ابروی خونریزی
باعث جمعیت حقف کهم کردیده ام
بسکه چشم چنگیایش حکم قتل عام داد؟
کیمیای معرفت از خویش بیرون رفتن
پیش خط لعل تو سفت د بوسه مجرا میدار
همچو کل طرزی بخود پرواز بازی میکند

کی ز سر کردانی کر دون دلم اواره شد
تا نظار کشم چشم شوخ آن خنجر کذار
مانند در شرمان فارغ زاب و دانه ایم
غمره صد دل کند سوراخ چون سنجد کمان
دل بروی بستر رحم جکر افتاده است


آنچکس بود که سازد چارهٔ بیچارگان
چارهٔ خود یافت هرکس در غمش بیچاره شد
در حریم وصل خوبان داد دیدنها مدام
هر که چون آئینه عمرش صرف یک نظر شد
بیکر نازک گشت از شمشیر او ایا بت زخم
مصحف سیپاره دل عاقبت پاره شد
راستی کی میشود طرزی طرف با کج سرشت
صد خدنگ اننجا بر دست بکمان آواره شد

جواب ناصر علی در کراچی گفته
ببستان گردوان آن قامت شمشاد خواهد شد
بسان آه قمری سروما بر باد خواهد شد
زکلش کل ز شرمش کرچنین چاکست درپیرهن
سجابی کرد رنگ از دامن کل باد خواهد شد
ز بس لبریز شد از سعی شیرین کاری کن
بکوه بیستون ترسم صدا فرهاد خواهد شد
اگر میت بلند ابرویش باشد بدین غمره
بلی از چشم خوبان انتحاب صیاد خواهد شد
ز آه دل چنین کر کاروان ناله میخیزد
نفس از سینه ناب جرس فریاد خواهد شد
چو دربط کاکلش باشند فهمیدم بدل گفتم
که آخر استخوانم شانه شمشاد خواهد شد
دلم در بند دام او بخود چون بید میلرزد
که این بیجاره از دامش مگر آزاد خواهد شد
بفکر آخره لم حرف دهانش میکند پیدا
اگر فهمی انجنین باشد بلی استاد خواهد شد
نفس هردم بنای زندگی را میکند ویران
اگر معمار باشد اینحسین آباد خواهد شد
بیا و آن میان بر خود دلم چون مار می پیچد
گر از ناز کبیجا خا مرام بیداد خواهد شد
نمیخواهم کنم فریاد زار و پیش آن بدخو
که میترسم بطبعش داد من بیداد خواهد شد
مدام اوازان طرزی طپیدن رفته از یادم
که کرد من غبار خاطر صیاد خواهد شد

جواب شوکت در کراچی گفته
دلم در پای رنگینش بس در جبهه سائی شد
بسان شمع سرخط جبین اخر حنائی شد
کج خلل او مشاطه نادانسته خالی زد
بچشم عاشقان بهتر تر از خال خطایی شد
سپاهی زاده شوخی جنگجو دل زود میگیرد
دلم از دیدن چشم بیکدیدن فدائی شد
بنفس


٣٣١

ز بس اهل سطر حشمت به دان پر کرده مژگانرا
دران محفل که از شور شکستن شیشه میبارد
بهم طینی بکیر سخن از وصل یکهشم
نفس برخود درازی کرد در فریاد درد دل
میان پرده دل سالها غلطیده در خونم
ز بس کردم رقم شرح توانای جدائی را
شبی در خواب طرزی با رخ گلگون او دیدم

غبار خاک دامنش کنم تا چون توتیائی شد
شکست ساغرمی را لب او مومیائی شد
غبار پای هستی در میان ناک بهائی شد
که تا ماتم میان همنوایانت نوائی شد
که طفل اشک من ناشوره رنگین قبائی شد
ورقهای کتابم کاغذ باد ہوائے شد
سر مژگان من چون غنچه رنگین حنائی شد

جواب کلیم در قندهار گفته

آب شد شکلم بصد خون دل و مهیا نشد
شانه سان هر چند صد ناخن بدست آورده ام
از سه یخی نکر لعل لب او شیرین بیان
گرچه سود عاشقی رسواد کشید یمن است
آن تغافل پیشه را نازم که از بس حجرش ناز
دوش آمد وعده ضل مسف دا داد بود
شوخ با ما اینقدر سر تا بپا اشوب و شور
تا کمان برداشت آن صیاد بهر صید دل
گرچه دل چون مو بفکر آن میان باریک شد
سربلندی خواهی ای دل پیشه کن افتادگی
از سر و سامان گذر طرزی که اندر راه عشق

خون شد اندر سینه کردم داغ فردا شد
یک گره از عقده های مشکلم ما وا نشد
قسمت موران شد اما نصیب ما
نیک چون من هیچکس در عاشقی رسوا نشد
هر قدر در خون طپیدم چشمش از من باز
سالها بر ما شد و امروز ما فردا نشد
هیچ جانیست کانجا فتنه برپا
از هجوم شوق دل در سینه ما جاش
هیچ مضمون با آن تنگ او پیدا نشد
دانه تا ننشست برخاک سها بالا شد
یک سری نبود که آخر هیچ نقش پا شد

جواب صائب در کابل گفته

کدام بزم که روی تو بی نقاب نشد
که شمع پیش تو از انفعال آب نشد


نگاه دیدنت ارگر یه میگزر دوست
ندافت تابش خورشید مغز فت
چو جام می نه ربو دیم بوسه زان لب
زبسکه تیغ نگہت گران بود با من
از ان مباد توانز نمود و داع اخوشم
نکرد پای غطمع او بزنگ حنا
نیافت لذت عمر در از را طر ز
کدام چشم که بر آب و افتاب نشد
دلی که از غم رویت بخو د خراب نشد
بر اتش رخ تو ما جگر کباب نشد
سؤ ال گشتن ما لائق جو اب نشد
ر خو د گشت تهی قطره تا حبابش شد
نخون دیده ما تا کفش خضاب نشد
زیر سایه زلف تو تا که خواب نشد
تتبع بیدل در کابل گفته
هر که چون سبزه زانو خم بر ساغر نشد
بلکه برچشم طلمع من خشکی بسته ند
ای بت سیمین تن گلگون عزار سرو قد
بسکه از گرمی خوی اتنشینت سوختم
میکشید صد در مقصد برویش کردگار
بیکہ داری در فنون دلبریها دلبری
زلف کافر کیش ہندویت و اسلام
حسن او دار و صفا از تیره روزیها ما
زانکه در بتها طاهر کور با طن میشود
از شراب لاله گون کام د لسا ور شد
چون گهر در آب عرق د دیده ما تر شد
چون لب شیر ین تو شیر ین بلی شکرشد
ہمچو خاکستر بجز اخگر مرا بستر نشد
هر که از روی تو اضع حلقه هر نشد
در میان دلبرا ن شل تو کس دلبر نشد
دل سید تر از خم زلفت دل کافر نشد
بر رخ آئینه صیقل غیر خاکسترشید
ز اختلا ط ناکسان طرزی کسی گوهر نشده
بر روش بیدل در کابل گفته
با مکس شخص عرفه سخن بد و رو نشد
از خوان اسمان مطلب لقمه مراد
حیف زنگہت گل مقصد نیافت بو
هر کس بتاب پیش مبا نت چوبمونه
زین کاسه نگون شده سیرار زد
چون غنچه نمانست بگریبان فرو شید


۳۴۳

از ستم ها پای او در دام منجات افتاد
تخم امیدیکره بگر نمونشند
بجرخش بروی تار در اغوش کشید
چون کبوترانکه پیش طوبی آبرو نشد
یک قطره آب بسته بخود زدم که در
آن قطره ام کرو چوصدر فے نکو نشد
هر چه افتاب بخون شفق نشست
خورشید با رخ تو اگرد و برو نشد
چون ساغرت بدست نگیرد نمیکشان
عمرت جو صرف خدمت جام و سبو نشد
آمد بدست دامنست ای سرو ناز من
اشکم چواشک سرزده نا جو بجو نشد
باریکی میان جو مویش نیافتم
طرزی بتاب ناکه دلم همجو مو نشد

جواب کلیم در قندهار گفته

داس فزه ده از خون دل سنگین نشد
از لب شیرین دهان تلخ او شیرین نشد
در هوای لعل بوشین تو بریاکر گذشتم
از سرشک لاله گونم استین نگین نشد
کرچه از بار محن پشت فلک امدوتا
لیک کوه درد او بر جان ما سنگین نشد
حیرتی دارم ازین اسبباکی و شوجواں
عالمی را کشت و الف سرکشش پر چین شد
کشی بگذشت ماکر جفای گلرخان
خار حسرت بسته و سنگ ستم بالین شد
در گلستان جهان هر گل برنگے جا گرفت
غنچه ما لیک زیب دامن گلچین نشد
هر قدر دل سعی در ضبط عنان ناله کرد
ناله بیتاب طرزی قابل تمکین نشد

بر طبق بیدل در سندھی مد گفته

اگر آینه دل در حسن او صف باشدا
جمال یار در وی همجو صورت در نما باشد
ببخشم کم نگاه او رک سنگت مژگانش
خوشا کر بانگاه کرم چشم اشنا باشدا
چنان از چهره او نور بخش میشود پیدا
که عکسش دیده آئینه را چون توتیا باشد
نه بیند خواب در خواب مخمل ہم جشم خود
کسی کز بخودی سر جوشن خواب زیبا
سخن در پهلوی افتاب ماه کرد و برا
نه کوری ای عدد سنگر تفاوت تا کجا باشدا


۳۳۴

چه شد گر تکیه بر مژگان کنم چون جوی برخیزد
بدنبال سر قاصد زجوش شوق مینائی
زبس در کنج زندان خانه با خود ناله ها کردم
به پیش ناکسان از بیکسیها ناله کمتر کن

بکف بیمار را از ناتوانیها عصا باشد
چو قهر مادات چشم اسیران در قفا باشد
دلم چون حلقه زنجیر لب برزنجها باشد
که یار بیکسان طرزی بهر جای خدا باشد

جواب صائب در قید خانه کلکته

چون قلم هر که زبانش بسخن وا باشد
میکنم قطع ره شوق تو چون شمع بیسر
بچه امید کنم یاد می و ساغر و جام
در گلستان غم عشق تو از شوق درون
گوشه گیران دار نقنه دوران امین
رنگ از چهره گل عزم پریدن دارد
نگه در دیده من خشک چو مژگان استأ
هر که چون پنبه سبکی رسر اید از خویش
کیست جز زخم که اندردل صد پاره من
نمیدانر گنه محتبت ز محبت خیزد
تا که رفتی زنظر ای گل گلزار وفا
دوش گفتم من طرزی بخم زلف بیدار

بلبلش سرنه خاشاک کو با باشد
گرچه در راه تو پر ابله ام پا باشد
شیشه عشرت ما در دل خارا باشد
گریه چون بار مرا از همه اعضا باشد
کی گهر با خبر از شورش دریا باشد
گل رخسار تو هرجا چمن آرا باشد
بسکه چشم رخت محو تماشا باشد
پایش از روی شرف بر سر مبنا باشد
در غم بستن شیرازه اجزا باشد
گره دل بدل از جانب دلها باشد
خار در دیده ام از دیدن گلها باشد
شانه گفتا سر زلف گره جا باشد

به طاق بیدل در بندگنجانه کلکته

هر که از روی طمع خم بس پرور د شد
حسن انیست که در خلق جهان مشهور است
در اگر نیسبت مرا پاکی گوهر با قسیت

عیسو و پای ترا زحلقه کلی سر باشد
باعث زندگی نام سکندر باشد
عیب نبود که رخ اینه مینا باشد

تا که


۳۳۵

ناکه عمامه شوق تو بلف اسد دادم چشم من سنخ تر از پای کبوتر باشد
سرخ روی من از اشک بود پنهان بحر را ابرو از شوخی گوهر باشد
بسکه در بزم تو قیامت برفاست مرغابت بنظر چون صف محشر باشد
هیچ از خود نکند رحم بحال زارم چون غریبی که اسیر کف کافر باشد
گردن تیغ تو از کشتن ما کشت بلند در پس خون دم تیغ زجو هر باشد
ناله بسینه که دلدار نیامد در بر بشنیدن سخنی نیست که باور باشد
گر چه شبخونی به سر طرزی چو قلم سر ز حکمت نکشم تا که مرا سر باشد
جواب شوکت در کابل گفته
دلم با بوریای فقر از بس آشنا باشد مجشمم سایه مُرغان ز عقر بو ریا باشد
بپرس از شوکت شاهانم در خاک کر دش کلبه ام از سایه بال هما باشد
چنان از شرم چش ماوه را دل سروه که در ساغر شکست موج را آواز پا باشد
بوی شکر گریم به رت میشود بین مرا چون مردمک از چشم پوشیدن قبا شد
بکش کاروان رنگ بس باری مند بکو دشن باغبان اور گل بانگ درا باشد
فلک را در میان همچون مردمک بیند بوضع خود نه بینی هر کرا دل آشنا باشد
گرانی در تصور کر سخت میکند از خود خیال کوه این اوای سبک تر از صدا باشد
در بن گلشن بطبع غنچه نازکراج من خیال گردش رنگ از گرانی آسیا باشد
بود چشم و چراغ بزم رندا شمع سان طرن نزدیک شعله آتش گرا گشت حنا باشد

بردوش بیدل در قندهار گفته
تماشای لب او هر دلی را گشتر هوس باد بهار غنچه پرواز نگاهش را نفس باشد
من از خود رفتن خود نیستم غافل دلی دار طپید نهای دل در گوشم آواز جرس باشد
جهان با دل از دستش بکمدار تم برا سپاه غمزه بر تاراج دل از پیش و پس باشد


چو غنچه در بغلم غنچه نتوان دانستن
درین دریا که هر موجش ره صد کاروانها زد
درین غفلت سرا ور و سر فریاد کنز ده
شمشیر نگاه ما زا و گز خوش بینی
خدارا ای پریشانی مزن جمعیتم برهم
شوخی با مه نا مه توانی بر خسی مگذر
در ین گلزار پروانم در آغوش خس ماند
حباب آسا دلم محمکشه بار نفس ماند
بود هر موزبان نالدات گر گوشه کس بماند
مرا ور خاک خون پشته طپید بناموسس ماند
دماغم را خیال طره آشفته بس ماند
قبول دامن مژگان بود هر چند خس ماند
در جواب شوکت مرد منون نام گفتمه
نهان باشد چو عنقا تا که مضمون در دست
زگشتم نیستی از حرف گاف کن برون آید
به از صبح وطن شام غریبا نست گوش
لب لعل درخشان مثل یاقوت ایخند کیریم
بجاناسانی ریشه باده زب جام میکند
جنون من فزون گردد بوقت اشکبارید
چه می نازی بخود ای غنچه ر سامان این گلشن
درین صورت پرستان عکس تمثالش چه میکید
اساس پیش اینجا تا شاکردنی دارد
بجای بوی سنبل دور از صحن چمن خیزد
بیا د حلقهای کاکل مشکین پرنا بش
کشر ار تواضع گر بلندی آرزو دارد
کوه میتون طلاق کر او صورت شیرین
سپر ل حضرت طرزی که چون شوکت بدین خشن
بی بال و پر پس از سعی از سخن ماند
طراز نقش هستی کرده از یک سخن ماند
بلی هر گل زمین چمن دل الشکر ید دراین مان
عقیق نامدار چون شبس کو در یمن ماند
بهر جا غنچه دل میدم بزم چمن باند
صدای گریه من ناله زنجیر من ماند
بدوش خنده گل کر دش رنگ جمن ماند
که نقش وحدتش بیرون رنگ در سین ماند
که آتش جای گل بر فرق شمع انجمن ماند
در ان کلشن که عکس زلف او برنو کلن ماند
بچین چون نافه خونین خاطر اشک من مانه
که قدر زلف خوبان از خم و پیچ و شکن باند
دلیل همت بلطح طبع کوهکن ماند
کف با سم بادام دو مغز این چمن ماند
جواب


جواب کلیم در کان کته
هرکرا دیده برخسار تو حران باشد
در دلش نقش همان عکس نمایان باشد
خشکی بخت من از بسکه تری داد بباد
این همان آب نه در آهن پیکان باشد
حذر از آه شرر بار کن ای ظالم در
که دل گرم دلان چون دم سوهان باشد
بیوفائی ثمر حسن خوبی باشد
دل نخواهش بود مدعی گر که کنعان باشد
در گلستان جهان ای گل خندان دائم
این جمعیت که در باد تو گریان باشد
زلف مشکین چو برخسار تو دیدم گفتم
گرد کفر است که بر دامن ایمان باشد
در و دل سیکه بود مونس داغ مژدگان
دامن زخم بچشم لب خندان باشد
بر لب زخم دل من نمک از خنده مزن
اشک تلخم نه کم از شور نمکدان باشد
قابل جلوه شوی گر بخرابی برسی
نور در شش جهت در انجا نه که ویران باشد
روی جمعیت و ان نتوان دید بخواب
هر کرا دل بخیال تو پریشان باشد
در بیابان جنون چون بروم میرو پا
خم زلفت چو مرا سلسله جنبان باشد
از ضعیفی نگذرد تا بتوالی طرزی
مور از ضعف هم آواز سلیمان باشد
به روش بیدل در کرائی
گردیده حیرت نزد جیران باشد
دل سینه چو زلف پریشان تو باشد
هر غنچه چو گل باز و مد از بغل شاخ
جائی که سخن از لب خندان تو باشد
سر سبز خط تو ز سر شمرده می روید
خضریست که بر چشمه حیوان تو باشد
چون آب روان میرود از خویش من
جائی که روان سرو خرامان تو باشد
بر سر که خور و تاب بود چون خم کاکل
آشفته تر از زلف پریشان تو باشد
از بسکه نزاکت زده است دست بدانم
از خنده کل چاک کر بیان تو باشد
مانند قلم هر که دل از درد کند چاک
گویا چولب لعل سخندان تو باشد


از بسکه رسا هست زد دامن بانت
ماخوب و بذار ساده ولی صاف براید
دوری میخانه هستی که نه ازجوش
این قطره خونی که بنامش شمرد دل
ببارد کو نه مرغم در دشت جفا است
زین معنی رنگین که تو بر صفحه نوشتی

از یاس بگردست مدامان حیا باشد
چون آئینه هر دیده که حیران تا باشد
ابر بیخودی نعره مستان تواشد
گویی ست که سرگشته چوگان تاباشد
بگذار که فرمان تو فرمان شما باشد
طرزی رگ گل جدول دیوان تواشد

جواب شاه شجاع سدوزا کله

سرخاک مهمتی جفا شده باشد
از بار غم عشق تو کوه از کمر افتاد
خون بسته شد در جگر ناذکره خورشید
برگوشه ابرو گره از ناز مکن
چون شمع بقطع ره شوق توکردم
جان نیز دهم در شکن آن خم کاکل
اشک مژه ام خشک شد از آه دمادم
بینه مه نو بماند بانگشت
بامن شده نزدیک ترازجان گرامی
طرزی رخش از سبزه خط درت گرفت

پیر این سرم چوقبا شده باشدام
زین بار گرم پشت دو تاشده شدام
گر عقده از زلف تو واشده باشدام
گر ناوک ناز توخطا شد شده باشدام
پای من اگر ابله پاشد شده باشدام
گردل بسر زلف دو تاشد شده باشام
گر چشم من صرف هواشد شده باشنام
ابروت گرانگشت نما شد شده باشدام
گر یار ز اغیار جدا شد شده باشنام
بر آئینه زنگ صفا شد شده باشنام

درویش بیدل در کابل کشه

دل بسته آن زلف دو باشد چه بجا شد
در صحن چمن از قد و بالای توامی سرو
در بزم تمنای تو از شوق تماشا

دیوانه بزنجیر بلا شد چه بجا شد
صد فتنه و اشوب بپاشد چه بجاشد
آئینه دل روی نما شد چه بجا شد

عشق


٣٣٩
عثمان پی پر تو پروانه کرفتند میر و مصیبت دل مانند چه بجاست
رسوایی من مرد من مرد درل افتاد دل در غمت انکشت نما شد چه بجاست
زنگار خط امینه رخسار تو کرفت روز تو سیه چون شب اشد چه بجاست
در دوعم توکوه ستم است به شتنم زین بار مرا پشت د و تا شد چه بجاست
از سنک جفای فلک اشبته قدایندا اخیار ز دلدار جدا شد چه بجاست
طرزی بره شوق ز واماند کی خویش چون شمع دلم ابله پاشد چه بجاست
از طبع خود در دمشق شام کفته
دوست بهجر رخ او بمن چه شد که نشد بلی زباد خزان با چمن چه شد که نشد
زبان اہل خرد فقح باب مطلبهاست مکوخلاص ز دست سخن چه شد که نشد
بطرف کلشن کنعان شوقم در سیب زفیض صحبت آن پیرین چه شد که نشد
زباد بوسه که دیشب بخواب میکردم بکو شبهای لب آن دهن چه شد که نشد
ز دست نرکس جادوی چشم فتاشت بشهر فتنه و زنک فتن چه شد که نشد
زتاب عارض کلرنگ در روی کلکونت بجان غنچه و جیب سمن چه شد که نشد
زشور سحر چشم تو دوش در محفل بجام و ساغر و مینا و دن چه شد که نشد
زچین زلف تو ناشت خطاحم کا کل بناف اهوی مشک ختن چه شد که نشد
ز فیض الفت اخلاص میعرض طرز به بین اویس قرن امین چه شد که نشد
به طرز بیدل در کابل گفته
انرا که دل با و کش از خود جدا نباشد کر از شماست باشد اندر قا بلا شد
بوی بهار الفت چون غنچه میخوادم بوی برید یاران تارنگ ما نبا شد
تهمت نمی پسند د پای را کت او خون دل تمناست رنگ حنا نبا شد
در عالم عبارت بس معنی غریب است بیکانه چون شما رم آن اشنا نبا شد


با ویده پاره ایدل کمتر نشین بخلوت اخگر را ز شوخی چشم حیا نباشد
اسمی که می ندانی در معنی سمائش جغد و کس نخوانش شکر نما نباشد
زانم خموش در بزم کز عشق پر ز دردم جامی که شد لبالب از انصدا نباشد
ایدل براه نازش از بسکه عجز دارم افتاده چو من هم در نقش پا نباشد
چون خاک پاش قایم بر آبرو باشم تا آتش دماغت پا بر هوا نباشد
در گلشنی که چون کل از خنده میرنجم دم بلبل بنالد انجا محرم صبا نباشد
گفتم نشانه دل را در زلف او ببندم گفت از هجوم دلها یک موی جا نباشد
طرزسنجان غنی کردار وضع اهل حجم طرزی کدا نماید لیکر کدا نباشد
بطبق بیدل در کابل گفته
ذکر تو نه صولی ست که در کوش نباشد خیر تو نه حرفی که فراموش نباشد
خونش چو صراحی بقدح ریزد و ادم آنکس که بیاد تو قدح نوش نباشد
در میکده یاد تمنای خیالت در مغز خرد فم سپر هوش نباشد
از یاد قد و قامت مینای پر ائم خمیازه ساغر کم از آغوش نباشد
هر چند که بر چشم سخنگوی تو مژکان خاموش زبانست کج گوش نباشد
بر سنج دلم برق تجلی صفا زد این برق ز ان صبح بنا کوش نباشد
یا رب بز مین کور چوخم ما در حسرت هر سینه که از شوق تو در جوش نباشد
دیشب خبر وصل بد امروز شب هجر امروز همان وز ولی دوش نباشد
ازاد بود دوش دل از بار تعلق همکفش بیاد تو سر دوش نباشد
با بلبل بی پاس زبان غنچه چه خوش گفت هر رخنه در ین باغ مکر کوش نباشد
طرزی شده غرق عرق از گفته بیدل این سکه در اغیر عرق جوش نباشد
جواب عرفی در کراچی گفته
بطبق


۳۴۱
بگلشن گریبان خار را شاک خواهد شد رگ می شعله اتش بطبع تاک خواهد شد
باین روی عرقناک از خرامان مگذرندم جو شبنم بوی کل بررک کل تریاک خواهد شد
شرار استخوانم خور را از اتش دوزخ هم که رنگ شعله ات رنگین از این خاشاک خواهد شد
زدامان من شور جنون بر حشر اندازد گریبانم رو دست کریدین سار چاک خواهد شد
شبهای غم هجرت ازان بی اشک میکرم که میترسم ز چشمم نقش رویت پاک خواهد شد
چنین جسته که اید بگلشن قد دلجویت بستان اب گردد ناز هم چالاک خواهد شد
باین طرزار خرامان بگذرى در بزم مستانا بسی جان عزیزان زیر پایت خاک خواهد شد
سمند ناز گر روزی ستارد بر عنان سرم سرم از برتر هیا برتر از افلاک خواهد شد
چنین کز نمیرز لعلش اندیشام طرز دل تبخاله پر می بر لبم چون تاک خواهد شد
جواب کلیم در کابل گفته
چشم شوخ تو بلای دل ما میباشد غنچه ان مرغ بچنگ بلا میباشد
آو بر سینه من زنگ کدورت کرده داغ ائینه ماند از صفا میباشد
من کجا طاقت فریاد کشیدن دارم قامت چنگ ازین بار دو تا میباشد
اینکه در بنفشه قد این شکدلان میگوشند عکس رخ پاره وی در آئینه جلا میباشد
ریشک دل اگر ناله کنم عیب مکن لائق حلقه زنجیر صدا میباشد
گر بحد شنز خود بوی وفا باکی نیست غنچه را کی بچمن بوی وفا میباشد
دل پر درد کجا شکوه بیجا ز کجا جام چون گشت تهی پر ز صدا میباشد
تا نفس سوخت بال اشک مژگان اری شبنم من باد هوا میباشد
از بطش عاشقم شعله با حل شمع نفس از امد و شد ابله پا میباشد
ناله بیرون نشود از دل پر خون جام چون گشت تهی پر ز صدا میباشد
جواب صائب در کابل گفته


۳۴۲

ز بیداد تو دل از بسکه درد اندود میباشد
نفس در سینه چون تیغ بزهر آلود میباشد
ز دود خط او شد روز روشن تار در چشمم
بلی تاریک باشد خانه چون پردود میباشد
چو بسمل در میان خاک و خون از شوق میرقصم
بکشتن تیر غنجش بسکه دل خشنود میباشد
بصحرای طلب از بسکه مقصد طایر افتادست
دل هر مور این کعبه مقصود میباشد
مکش دست از سخاوت سر فر از گر همتی داری
زبر دست دستی هر که صاحب جود میباشد
بشهرستان غم از نقد سودایم چه میپرسی
که انجا مایه نقصان بنفع سود میباشد
زکوی آن پری گر قاصد چابک سوار من
پس از عمری رسد در دیده من زود میباشد
غلامی محمّد سرفرازی میدهد ما را
کسی کو شد غلامش عاقبت محمود میباشد
مکلش بقد و بالای آن سرو قبا پوشم
بچشمم دانه ها چون نیزه هر آلود میباشد
نفس چو دود می آید برون از سینه تنگم
بهر جا بیقند آتش با خرمن دود میباشد
بد و خط رزم چشم او ایمن مشو طرزی
حذر باید ز زنبوری که کرد آلود میباشد

ردیف دال در کامل گفته

رخش در پرده از بی پردگی مستور میباشد
با و نزدیکتر شد هر که از خود دور میباشد
گر یام لب میگونش آوردم ز دل بر لب
که بر می هر لب تبخاله چون انگور میباشد
مکن منع گدایان ما که مالت در امان باشد
که هر گنج خر منهاد مانع مور میباشد
هزاران نیش دارد در قفا ظالم ز کج طبعی
چه شد از شهد شیرین گر لب زنبور میباشد
بیزم می پرستان سرکشی از سر بیندازی
که انجا جام مو دار از سر مغرور میباشد
بجز از حسان یک نخل بیجاصل نمیباشد
که نخل دار را بر از سر منصور میباشد
ز چشم رحم چشم من بپوشان عارض خود را
که از لبهای شیرین تو چشمم شور میباشد
بشیاری ره مردن کجاکوتاه میگردد
مستی لغزشی باید قیامت دور میباشد
به پیش کمان ابرو چشم ران گرم ارزویی
که آتش نرم سازد چونکه آن مقدور میباشد

بچشم رحم


۲۴۳
چشمهای برق تیغ بیداد جگر دوزش
بر زخم سینه ایم مرهم کافور میباشد
نباشد باک از سیل حوادث پاک طینتانرا
بروی آب در صرم چون کند معبور میباشد
برو از اهل دل کسب دل آگاهی کن ای غافل
دل بمیعرفت چون دیده بی نور میباشد
براحت یکدمی قدر است نتوانم کنم طرزی
که دوشم زیر بار زندگی مزدور میباشد
از طبع خود در کابل گفته
در ان گلشن که یارم بالب خاموش میباشد
چو گل در پیش او بس عند لیبان بکش میباشد
لب دارم چو ساغر پیش مستان شیشه جامش
چو خم از جوش مستی گرچه دل در جوش میباشد
بدور خط مروسوی زنخدانش ای غافل
سر این چاه بهر صید دل خس پوش میباشد
لب خندان عشرت گریه غم در قفا دارد
جهان جان خانه زنبور نیش و نوش میباشد
ز بس حسرت کمین آن بر دوشم حبیرا
چو ماء کوثر ایا یم همه آغوش میباشد
جهان ادبار نقم پیش مینا آریتی
که در میخانه ام مار سیه بر دوش میباشد
بجای درس بازی میدهد تعلیم طفلانرا
در ان مکتب که قبله آن طفل بازی گوش میباشد
لسان غنچه را کن از دل خاموش میگوید
که از هر رخنه دیوار چمن را گوش میباشد
مرا از نارسائی گفت طرزی خامشی تا
که بر حرفت بسان در مرا در گوش میباشد
جواب صائب در کابل گفته
ز ریزش اشک کی از هر دو دلان میباشد
چشمی نما زنده بود آب روان میباشد
جلوه شوخی دلدار با غیار مکوی
بهتر ان راز که در سینه نهان میباشد
زدم سرد نخود تاب خور طبع لطیف
بر رخ آب دم باد گران میباشد
خاطر صافدلان زود مکدر گردد
گرد بر دیده ائینه گران میباشد
از پی رزق مکن سعی که بیچون مریم
روزی جای نشینان بان میباشد
صحبت کج نفسان باعث دوری نصحیت
پر او ار کی تیر کمان میباشد


نه چو آیینه بهمین دیده ام حیران نمیشد
طبیعہ ہم کل شبنم نگران میباشد
کرجوانی طلبی دور ز میخانہ مرو
پیر این خانه بانفیض جوان میباشد
چشم خونین جگران اشک از ان میریزد
باغ را تازکی از آب روان میباشد
صورت خنده شیرین لب خاموشش
پستہ چو نچه یست که در لفظ همان میباشد
بمجر و بر کرد مسخر بسخن اہل زمان
عالمی زیر دم تیغ زبان میباشد
طرزی از کریه مشو دست که صائب کوید
دیده زنده دلان اشک فشان میباشد
جواب صائب در کابل گفته
مرو ایدل بی زلفش که او گمراه میباشد
در ین راه از سخندان پیشی دو میباشد
اگر مقصود میخواهی ره افتاد کی گزین
کہ مهر جا راحت منزل بجیب او میباشد
از ان در پیش او هر اسر جان هلاک میسازم
که بادی صحبت اوصل کنان ماه میباشد
از ان دیوانه ام در حلقه زنجیر می رقصد
که مکتب بر طفل شوخ بازیگاه میباشد
مدار در پرده بالا یک سر سود و جوشش
بچشم ما از ان خال لبش دلخواه میباشد
بعین بیخودی چشمش ززخم دل شد غافل
که این بیدا ر دل در کار خود آگاه میباشد
سخن فریاد میکرد در تنور سینه ام بر لب
دهان شمع را در خنده کردن آه میباشد
کسی گر سر گذشت حاجت نباشد با کلا او
عروج جاه از جودر دستکاران چاه میباشد
ز زلفش گرچه دارم رشته عمر ابد طرزی
چوروز وصل شام من کوتاه میباشد
جواب صائب در کابل گفته
ز چالاکی و چستی جوهر دولت نمیباشد
بہر کاری که باشی زود کن فرصت نمیباشد
صدف در کوش ماهی این سخن آسنه میگوید
بعشر تخانه دنیا به از عزلت نمیباشد
بہر جمعی که برخوردم همین حرفم بگوش آمد
بیماران سخندان بہت از صحبت نمیباشد
ز خدمت سرکش گردتبه آزادگان خوا
چه سرداری مخدومی که در خدمت نمیبام
دلبری


دلیری گنه کم کن اگر عفو آرزو داری
که در تقصیر بی‌مهرا ز خجلت بیمائی
سیه‌روزی نه بینی در بیاض دیده‌آردوستن
درون خانه خورشید در ظلمت نمی‌باشد
مرا از خود تهی کرد دست لبریز از حیات
بلی در قرب روحانی مرا حیرت نمی‌باشد
بسان برق از خود میرود دیوانگان او
که صحرای جنون را جزم دشت نمی‌باشد
چو دیدم شمع را سرکش مرا این نکته روشن ش
تواضع یکقلم در صاحب دولت نمی‌باشد
شدم لاغر چوماہ نو ز انگشت اشارتها
بعالم آفت جانکاه چون شهرت نمی‌باشد
مکن بیدردی مقسوم از حق شکوه ای ظالم
ز عادل کسر موهین در قسمت نمی‌باشد
اگر همت دلیر است یار شد روی زمین گیرد
بکاری پای مهندش که آهست نمی‌باشد
طمع هر کس که اندازد قناعت هر که بردارد
عزیز من بجز او کیست عزت نمی‌باشد
چو حیات گد رای طرزی آبست میزند
که آب زندگی در پرده ظلمت نمی‌باشد
بر روش بیدل کامل گفته
چون قلم هر کس که در راه سخن کویا شود
از نگونساری سرش آخر کجای پا شود
فیش روی آن بت سنگین دل سیمین بدن
کاشت گل یک پرده هم نار گز از با شفو
سخت حالی بین که طبع نرم همچون موم نم
بر دل چون شیشه ما سخت چون خارا شود
بلبلان از طوق قشتم حلقه در گردن کنند
باغ چون کل اگر قدم هم از آشود
سبحه جام جم را سر از معانی پی برد
هر کرا از خاک پایش چشم مینا شود
رشته نظاره مژگان جواب آلودام
از گرانبها کیش چون رک خارا شود
چشمه چشم رس طوفان سرشک ناغان
گر ذره بر هم رقم دامان من دریا شود
کړ نمید هستی خود ذره واری سر کشم
گنج دندان در نظر چون دامن صحرا شود
هر که چون مریم طب مهر خموشیها رند
خاطراش هم کویا چون لب عیسی شود
مصحف سیپاره دل پاره از تیغ او
رشته زلفش کر شیرازه دلها شود


۳۳۶
شبنم دل ستر از اغوش ناز غنچه داست
در گلستانی که بو بار دل گلها شود
سرو پا چون سبزه خوابیده خوابید در زمین
در چمن از جا چو آن بالا بلا بالا شود
هر لب واغش بود سرجوش بحر معرفت
هر کسی چون شمع گرم از صحبت شبها شود
چشم اکر از اشک طوفان شد ز دل عذری بخوه
نا خدا کی ضامن بیتابی دریا شود

بر طبق بیدل در کابل گفته
در گلشنی که لعل تو چون غنچه وا شود
منقار عندلیب چو گل بیصدا شود
خیزد ز رشک موی بر اندام نا فها
گر سوی چین ز زلف تو بوی خطا شود
دوری ما و یار خیال محال دان
مشکل بود که قطره ز دریا جدا شود
دامنگشان ز طرف گلستان مگذری
پیدا بسن گل گلهای قبا شود
هر کس که در هوای تو کردد بگرد خویش
سر گشته تر بگرد خود از اسیا شود
در آتش غم تو اگر ناله بر کشم
کوهسار چون سپند غبار صدا شود
بازی بتیغ جوهر مردان جرأت است
ز انروی تیغ آئینه روی ما شود
طرزی زضعف طالع خود بسکه عاجزم
از سایه هما قد بختم دو تا شود

جواب کلیم در قندهار گفته
دور زلف مشک فشانت چو نیمتاب شود
ز رشک رخ زمین ما ه شکاب شود
همای سایه چو افگند جغد در عقب است
ز دیده اشک فشان تا که دل خراب شود
سیه بعارض و زلف را که سیر کرد
دبال خلق چو در عقرب افتاب شود
جهان خراب کند گرچه پیش ز اینده است
اگر ز تاب رخت دل سینه آب شود
بناوگ مژه دل خون چکان بود از من
ز چشم مست تو نگذشت که کباب شود
بدور لعل می الود او نمی بینم
کسی ز باده کشان مایل شراب شود
حقیر تر شد و طرزی ز ذره در نظرت
خوش آنزمان که ز خاک در جناب شود
جواب


جواب صائب در کابل گفته
هر کجا پرده دران حسن جهانگیر شود چشم حیرت زده ام دیده تصویر شود
گر گره برزره زلف گره گیر زنی پیچ و تاب نفسم حلقه زنجیر شود
گر نباشد نظر آہوی چشمش در بزم روی آئینه بچشم دمیں شیر شود
گر بیاید بر چمن غنچه گل پیر ہنم رگ گل در نظرم جوہر شمشیر شود
دل حیرت زده را در طلب لمیاست چشم آئینه زعکس تو کجا سیر شود
گر نباشد لب میگون تو در بزم خرام لب پیمانه بچشم دمنشیر شود
تا که تیر تو ز خون نمک نگیر د بدلم پیش پیکان تو خون در دلم شیر شود
باده مستی چشمت چوبخمارم گذرد موج می بر لب من دام گلو گیر شود
در دلش آہن پیکان تو آهن نشد هر که در راه وفا راست تر از تیر شود
کی بر آید ز دل نقش تو صورت بندم طبعت از دیدن آئینہ چود لگیر شود
جزی که میخانه ننوشی طرزی مرد صاحب نظر از صحبت این پیر شود
ردیف خواجه حافظ در قندہار گفته
چون با د جلوه ات کو علوه گر شود خواب دیده حلقه دور کمر شود
گر با ده تره تو بهم برزند شبی دل در برم چو زلف تو زیر و زبر شود
زخم دلم مباد که نالش چو خو گرفت مرہم زطلب مبادا بتر شود
در خاطر از نبات خط آن لب آورد چون زهر کا مکام مشکر شود
از آو کیست حاصل بارش در رگین ہر کس کہ ہمچو سر دہی بی ثمر شود
در با دگر بوج خطر پس نمیرد آبی که جا بگیرد کام گہر شود
در مزرع خیال که آتش ز دوشت در کام دانه آب گوارا شهر شود
آسان بود مفارقت جان ز تن ولیک مشکل خیال روی تو از سر بدر شود


۳۴۸
دیدار حسن ساده رخان مفت چشم اوست هر دیده که آئینه سان عجب شود
گردیده بسی رخ تو بگلزار وا کنم در دیده هر نگاه مرا بشتر شود
شاید که ره بمنزل مقصود دل برم گر پر میفروش مرا راهبر شود
طرزی براه آن در یکتا اگر رود در قشرهایی المیات گهر شود
جواب کلیم در کابل گفته شد
گر سواد دیده از عکس رخت گلگون شود چون کف رنگین گل پای نگه پر خون شود
شبنمی در غنچه از شرم پنهان میشود چون ببرم پیرسنان بلب بکون شود
گر خرامد سوی گلشن آن بت گلگویان لاله از جوش خجالت سرنگون بن شود
از لب قمری بجای ناله اید سر فرا هر سخن برجسته گوید طبع چون موزون شود
کوهکن تا جا نیفید یک بیابانیت دور تیشه فرهاد کی چون ناخن مجنون شود
بسکه میلرزد دلم چون ذره بران روی کلان گریه می آید مرا گر سایه او پر خون شود
دل بچین زلف او افتاد دستم برو رفت در دام بلا یا رب ندانم چون شود
از زبان شانه میلرزد دلم بر زلف او کو بچنگ شیر و افتاد است در یجن شود
بد گهر از صحبت نیکان نگردد صاف دل خم بکار دشمنم از فکر افلاطون شود
گشتی طرزی ز خواب نازسر بالا نکرد گرچه هر شب ناله ام دلکوب چرخ دون شود
جواب کلیم در کابل گفته
هر کس که خم زبار غمت چون کمان شود شاید که پیش تیر خدنگت نشان شود
وز دو ست آن سمن تک بی نشان زان هرزمان ز دیده مردم نهان شود
با تیغ روبرو سخن دل بیان کند پیکان زمان زخم مرا کرز بان شود
از خوردن شراب نرگس سر کی جین هر کس زبانعولب تو سرگران شود
تا بوسه بر لب تو شیر تو دهد از شوق زخم سینه من یکدیگان شود
از نوک


از نوک خنجر مژه سر به رنگ نو
پرسیزه زهم من چو لب سر بردان شود

دارم سر و در پرقمری شود بنان
در گلشنی که قد تو سر و روان شود

هرگز نمی رود بهدف ناوک مراد
مقصد اگر به پشت کمانم نشان شود

از شرم شمع سر بگریبان شود فرو
در بزم داغ سینه من گرهیان شود

طرزئی سیر گر ببلندی سد درست
پست است گر دگر همه با آسمان شود

از طبع خود در کرانچی گفته

هر که بی رول خود غنچه خوش بو شود
کز بند خویش را آئینه دار رو شود

اندک گلی که برآید ریشه اندیشه
از لطافت نمک گردد مگذر در نا بو شود

شوخی اظهار ما در من حجاب ما حدتست
دل اگر از صورت خود چشم پوشند ژ شود

در محیط آبر و هرکس گره بر خود خورد
چون گهر غزلت نشین یک خم زانو شود

از صفای چشمه سار مخزنی پروای دل
هر که یکر از ویکو د آب روان جو شود

هر که در نشو و نمای خود گذشت از سعی غیر
در گلستان پیش گلها لاله خودرو شود

با د آن موی میانم کز بخاطر مگذر و
ناتوانیهای ضعیفم مو بچشم مو شود

از نگار بسته زنگ کشش چشم کسی
گرد هم مو تباهی دیده آهو شود

هر که با طلاق تواضع از خمیدن جفت شد
بر سر چشم سان طاق خم ابرو شود

طبع طرزی از بهار اندیشه بیدل شگفت
عندلیب از صحبت کل مبل خوشگو شود

جواب کلیم در کابل گفته

خیال روی تو کر تو بهار دیده شود
بخشم هر مژه شاخ کل بچیده شود

بچهره تو ز شوخی نگاه خواهد کرد
کسی که آئینه سان دیده اش در یده شود

شهیدی که شهیدان کل بخون غلطد
خوشا سری که شمشیر تو بریده شود

چو کل بچاک گریان در شهیدانت
دلی که از دم تیغت بخون طپیده شود


٣٥٠
چو قطع کرد کشی زلف در پیش مروئی
اگر بیار کنی را ز دل بیان بزبان
جدا زروی توکر سوی گل نظاره کنم
بدام وحشی مقصود آرمیده کشد
چوشست ماهی مطلب بدام می افتد
توان دماغ حریفان کنی ز مستی شاد
ز چهره یار اگر پرده برکشد طرزی

حذر کند بماری که سر بریده شود
چنین بگوئی که آواز او شنیده شود
چو خار هر مژۀ در دیده ام خلیده شود
بخود سری دل صیاد گر رسیده شود
ز درد ما بمرضان کر قدت خمیده شود
شراب طبع تو کر چون می رسیده شود
زروی غنچه چو بورنگ گل دمیده شود

جواب کلیم در کابل کشته

بیاک زبان صفت طره ات ادانه شود
تونا بخنده نباشی کشاده روچون صبام
زروی ناز چو دامن کشان بباغ آئی
ز بسکه شد قدرا نداز شست غمزۀ تو
اگر خیال رخت پاتوی سینه زند
عروج خاطر اراده خاکسار بهاست
ز بیکرانسان نزدیک با دلم دارد
بشعرنکته چون موی کی تواند بست
مدد براه سخن تا چوخامه طرزی

کد این گره بصد انگشت شانه وانه شود
گره زا بروی سینه کشاده وانه شود
کدام غنچه که پیراهنش قبا نه شود
نشانم تار خدنگت زول خطا نه شود
سراچه دل تاریک با فضا نه شود
چو بال قمری ما شهپر هما نه شود
غمت چو سایه زپهلوی من جدا نه شود
کسی که چون خم زلف کجت دوتا نه شود
ز دست کرم رو بها سر قبا نه شود

برطرز بیدل در کابل گفته

نالۀ خشک من از خون جگر ترشود
طبع آزاده ز نگذشتش بوی خلق
خواب راحت نکنم در بغل باد بهار

بوسۀ لعل توچون جام میسر شود
شور در یا خلل خاطر گوهر شود
تا چو گل خارمرا بسترش نرم شود

تیغ


۳۵۱
نشئه را سینه پر درد نکرد و خمار
لعل میگون تو تا بر لب ساغر نشود
ابر در جله بخشے من داد مباد
سود آن چشمه که با بحر برابر نشود
لعل شیرین تو از بسکه شکر ریز بود
با دهانت سخن تلخ مکرر نشود
کی شود غافل شیرازه تار زلفت
تا که اجزای پریشان تو دفتر نشود
جان خود را مزن ایدل بصف مژگانش
رگ انگشت حریف دم نشتر نشود
از زبانت سخن شستن من سخت عجیب
این سخن از دهن تنگ تو باور نشود
سرخ رویی نشود حاصل هرگز در بزم
تا که چون شمع سرت تیغ نکو کار نشود
جواب صائب در کابل گفته
هر که چون آینه در پیش تو حیران نشود
گل رخسار تو اش غنچه دامان نشود
چهره صبح سعادت نتوان دید بخواب
هر که آشفته آن زلف پریشان نشود
لذت شورش داغم نشود شور انگیز
زخم از خنده تو تا که نمکدان نشود
خوابی از سحر و قمری نشود خاک نشین
تا قدت کوکبه در باغ خرامان نشود
چون خیابان پر از گل نشود کوچه ز خم
تا گل داغ من از جور تو خندان نشود
ذوق گوهر نپذیرد گوش عمان
دانه اشک تو تا کوهر غلطان نشود
پیش داغ دل من لاله کجا جلوه کند
پرتو شمع بخورشید نمایان نشود
نشوی نغمه قانون محبت طرزی
از پی ناله گرت سینه نیستان نشود
جواب صائب در کابل گفته
سینه از پاس نفس کردن مصفا میشود
سنگ چون در خود نفس دزدید مینا میشود
رشته تار نفس ما را بخود پیچیده است
چون حباب از خود بشویم دست و پا میشود
گفتگو با ردل صافم غبار کلفت است
عکس طوطی زنگ بر آیینه ما میشود
دیده ام در چار سو ائینه دکان چیده است
گرد و غبار جلوه ات گرد د تماشا میشود


٣٥٣

پنجه چون کشتم بر روی سبزه حیا پرد
آفتاب روی ساقی چون بهویدا میشود
از فروغ لعل رنگین خط مشکین یار
در کف ساقی لب پیمانه مینا میشود
ز اختلاط صاف طبعان کینه مییابد صفا
پسته ام از دیدن چشمت دو بالا میشود
بگذرد گر در چمن آن یوسف مصری شان
شبنم گل در رخش اشک زلیخا میشود
سرو هم چون سایه از خجلت شود در پای گل
در چمن چون قامتش از جا بالا میشود
پیش رخسار تو طرزی نکته پردازی کند
آری آری طوطی از آئینه گویا میشود

جواب کلیم در کابل گفت

یک گره از زلف پرتابش اگر وا میشود
بر دلم از یک گره صد عقده پیدا میشود
چشم مشتاقان بگرد توتیا محتاج نیست
چشم ما از خاک پای دوست بینا میشود
صحبت اهل سخن ما را بگفتار آورد
طوطی از آئینه انشاگر گویا میشود
در حضور ساقی نازنگرا سنگدل
شیشه ام از سخت جانی سنگ خارا میشود
شهرت مجنون بعالم بی تکلف بود نیست
هر کسی از وضع خود بگذشت رسوا میشود
فایلی خواهد که تا مقبول اهل دل شود
در گذار شیشه کی هر سنگ مینا میشود
بسکه سودای خیال او بستم بدل
در دل من نخل او جای سویدا میشود
تا شود خرمن بصد خوشه چینی میکنم
قطره قطره جمع چون گردید دریا میشود
ما سفید و دگر مرغابی بیابان خانه است
چون ز خود بیرون برآئی شهر صحرا میشود
جام عشرت میکشد دایم بمیای هوس
خون خورد از غصه طرزی هر که دانا میشود

بر طبق بیدل در قندهار گفته

ائمه چیکه گران می ناب میشود
آتش ز تاب عارض او آب میشود
از بسکه چشم او بتغافل گریخت خو
مژگان بدیده اش سحر خواب میشود
در دیده ام آن در یکدانه بگذرد
چشم ز گریه حلقه گرداب میشود


۳۵۳
از اشتیاق سجده محراب ابرویش
هر موی تنم خم محراب میشود
بوی خطواش میرود گر صبا بچین
در نافه مشک ناب چوخوناب میشود
گربر نوی زروی نوا هت در آیند
آئینه بیقرار چو سیماب میشود
از گرمی نظاره شود داغ عارضش
در ناد بوب لعل شرب میشود
سیلاب چنان سعی بویرانه ام کنی
کاین کلبه ام خراب زمهتاب میشود
گیرم عروس دولت بیدار در کنان
شب که با خیال تو در خواب میشود
برطره نو با د صبا گر در دکشی
دل در برم چو زلف تو بیتاب میشود
طرزی مکیدن بناش آرزون
کز خجلش که چو حباب آب میشود

جواب صائب در کابل کشته

هرگز زچشم شوخ او مست و خراب
تار نگاه هیچ دکس موج شراب میشود
آن بت کم نگاه من میگو نظر نمیکند
تار نگه بچشم او چون رگ خواب میشود
سوز درون سوز ام پیش زبانه در ردا
آتش نرم شعله زن زاشک کباب میشود
دل چومی رسیده شد اندوه جذبه لبت
کوزه چو چرب می کند پر می ناب میشود
گردم از خود تهی دیدن ماه روی او
تحت کل زتاب خور بار کتاب میشود
کبر محیط را بر تنگ چو قطره میکشد
هر که ز خویشتن تهی همچو حباب میشود
دانه شبنم عرق دید چو بر عذار او
پشت کف صدف کهبر ز یر حجاب میشود
نکه اثر ده برون نشد چشم مست او
شور طیم رست موج شراب میشود
طرزی چومی رسیده دل از سخنان صائبم
غوره پخته گان باده ناب میشود

از طبع خود در پشاور کشته

بایران استادی هر کس کند بدمیشود
هر که تر در میکردان سکته زودمیشود
هر که خلق که عالم مریدش باشد کونا
هر که کوید ینات او با عالمی بدمیشود


۳۵۴

از عداوت خویش را بد گوی دگردن مباد
انکه خود را میدرد یاد و با در میشود

هر که را دروی رسد ناچار گوید وای وا
هر که بی مادر و بکوید دشمن خود میشود

در فروانی این زمان در غم و غمازی بود
بهر دشمن در یاران حرف آل و میشود

در میان دوستان هر کس نماید دشمنی
میل طبعش از فنون بر کید و بر کد میشود

لاف شاگردی زند اظهار استادی کند
نا توانی رود هر حرف و ی رد میشود

هر که ناسنجید کوید پیش مرد سنجده کو
خامه اش را نقطه میار زد که نامرد میشود

طرزی فغان بکال از هرزه گویان وری
ورنه هر حرف خوشت هرزه کور دمیشود

جواب شوکت در کراچی کشته

مرکجا لعل لبت کرم تکلم میشود
خنده را از و نوشی راه سخن گم میشود

از خموشیهای کرد لعل آن شیرین دهن
خنده بر خود بیکه سی باله نگرد میشود

گوهر دل میرود زلف تو غیر سیاه
هست تاریکی ز دستش سفید کم میشود

بسکه حسنش را حیا در پرده میدارد نهان
خنده از دل تا بلب آرد تبسم میشود

ز اختلاط مردمان چشم آن مردم فریب
سر به کویا میشود چند انکه مردم میشود

بسکه بسته است بیاد نرکس مخمور او
ساغر خالی اگر گیرم بکف خم میشود

بی خم زلف خمش هر موی کاندا منم
گاه مار و کاه عقرب گاه کجدم میشود

ناتوانی پا مکش طرزی ز راه مرد می
از پی مردم کسی چون رفت مردم میشود

از طبع خود در کراچی کشته

هر که چون ماهی بجر عشق بسمل میشود
با دل پاک از صفای طبع محرم میشود

ما سمندر مشربان بوی اتش زنده ایم
باغ ما چون نخل شمع از شعله خرم میشود

از روان بخشی لعل او حکویم شر از ین
خنده بر لعل شکر جان مجسم میشود

چون صبا درخش سوی کلستان میرود
غنچه چندان تنگ میبازد که شبنم میشود

بخش


۳۵۵
بسکه بیدردیم چون دردمیبالد بخود هر قدر شب پیش گردد روز ما کم میشود
بسکه مچد بسایه کاکلت بر سینه ام آه از دل تا لب آید زلف پر خم میشود
بسکه از چشم تو طرزی مردمی آموخته هر که صحبت کرد با من یکدم آدم میشود
بر روش بیدل در گرامی گفته
هر که اسر غنچه سان نذر گریبان میشود از گل اسرار دامانش گلستان میشود
هر که ببا د غم زلفش پریشان میشود همچو کاکل بر سر کارش پریشان میشود
چشم تو مست نیاز زیب جامه اہل حیا مردمک تا بخره برداشت عریان میشود
روی دلتنگی نبیند وحشی صحرای عشق دل ہزار وسعت مشرب بیابان میشود
رنگ لفت بسکه دارد زخم دل با خنجر خون جو جوہر بردم تیغ تو دندان میشود
هر که از شور فغان بر سینه می بندد گره ناله داری گر بخود بالد نیستان میشود
دردها شش تا هوای گلش کمحبت بیدا عطسه کل خار بر طبع گلستان میشود
بسکه از شور فغانم ناله میگردد بند نکہت گل در چمن فریاد مرغان میشود
باعث آبادی دار است شخص پرخند ارمی آرمی خانها از مرگ ویران میشود
سود دشنام است اینجا مایه کردار بد هر که بردبار د برد این جنس نادان میشود
دل بزم آئینه سان از حیرت دیدار تو یکسره اما در حضورت چشم حیران میشود
وحشت مجنونم از قید لباس افتاده چون گریبان چاک گردد طرح دامان میشود
بسکه در راه فنا چون شمع از خود میروم نقش پایم عاقبت چاک گریبان میشود
زان کنم صیقل نفس طرز بیدل در جنون گر گریبان چاک سازم ناله عریان میشود
بر طرز بیدل در کابل گفته
می بسغر از لب او تازه جانی میشود شیشه در پیش قدش سرور دانی میشود
چون قلم ما از زبانم صرف گفت سوت یک سخن گر الب آرم داستانی میشود


باسبکباران چوجوش شور دریاتاییم
موج طوفان بهرما سکت روانی میشود
نیمرنگهای حسن روی گلزار هوس
از شکست رنگ مارنگ خزانی میشود
هرکرا باشد هوای سیربام لامکان
آسمانها پیش پایش نرد بانی میشود
مامیواختر دور آغوش تنگی خودیم
وسعت مشرب نگر مکتب جهانی میشود
زخم حسرت بر دل صد پاره من میخورد
سینه هرکس که تیرت را نشانی میشود
باریکهای معما از رگهای ناز
فکر باریک مرا موی میانی میشود
بشکه ما آب از هوای نم طمع صافیست
در گلوهر قطره ایم استخوانی میشود
ناله خاموش ما از ساز قانون ادب
جنبش نظاره ام شور فغانی میشود
چون صدف از حسرت لعل لبت خندان
در کلو هر قطره ایم استخوانی میشود
چون کنم شرم گناه سنگ و غازی عیان
یاد آن لب بردلم راز نهانی میشود
خازی ومیدان تنها شوق پابوس تو دار
نقش پا ییم بهر ما دوست درمانی میشود
بر طبق بیدل در کابل گفته
هر کجا آئینه بار ویش برا بر میشود
دیده اش گرداب اشک اراب عب میشود
زلف چون گرد د نمایان میشود در پیش ما از
هر قدر شب پیش گردد روز کمتر میشود
کر تبسم ریزگرد و لعل جان بخبش زناز
استخوان از خجالت در عرق تر میشود
هر کجی از سوزش دل گریه می آید مرا
اشک بر مژگان من سوزنده اخگر میشود
برسیر زخم شهیدان دم تیغ وفا
بسکه می پیچد بخود شیرجهور میشود
بی اثر نبود اگر سنگ سیه باشد مشل
لال پیش لعل جانخش شیر میشود
بسکه دل از وضع پاس آشنائیها گد اخیست
رنگ در من برهوی خجلت در میشود
ارلب شیرین شور انگیزان شیرین زبان
هرسخن بر لب مرانشد مکرر میشود
انچنانم سوخت حیسم از حسرت ام وصال
مردم چشم سفید و دیده اخگر میشود


پای اگر بر گذار و پای کی سر میشود
پر صدا چون تار چنگم تا مسطر میشود
سرمۀ مژگان من بال سمندر میشود
نخله در گوش خوبان ابر که پیر میشود
ابره چون فرسوده شد در خور استر میشود
طوطی از آئینه رویش سخنور میشود

غنجۀ خندان زنگ سبز بازوکلی میشود
گرزند او عکس در آئینها رو میشود
هر که می پیچد بخود باریک چون مویشود
هر مژه بر دیده ام سرو لب جو میشود
کل ز خجلت شمع گشته بد بو میشود
تیره تر آئینه اشم اهو میشود
گردم از هر جاکه خیزد خاک آن کو میشود
رشتۀ نظارۀ در دیده ام مو میشود
هر که محو او شود آئینۀ او میشود
پله سنگ فارش بی ترازو میشود
از هجوم شبنهای کل سیل چکو میشود
صحبت در جانۀ ائینه مکرو میشود

چون شبنم کل چشم تری داشته باشا

ای ضعیفان را بزرگان میزنند پهلوی جاه
خامۀ خاموش از بس سطر افغان میکشد
از پس چشم ز خسارت مرا با کشی است
حرف مفلس گر همۀ جوهر بود شیرین
مردم عالی زپامالی کم از ادنی شود
طرز ی چون بیدل ز طبع صاف در و گفتگو
بر طرز بیدل در کراچی کته
چون کمنان در برد با آن کل رو میشود
رنگ تصویر تماشایش بس جان پر ورس
تا که خونم ناب برنو د شعر من باریک شد
گر باین قامت خرامان بگذرد چشم کشم
چونکه اید در چمن آن گلبن خوشبوی من
از ندامت رخ بخت سپاه من در و
آستانش با غبارم رنگ الفت بسته
از چین می کشم یا و آن موی میان
عکس در آئینه شخص جلوه شخص است
هر که میران خندان پاکسان قدری نزید
پیش باز نخودان عاشق چکونه داستان
طرز ی با این سفاہت کیک و بیدل یکت
از طبع خود گفته
ہر کس که بدست نظری داشته باشا


٣٥٨

جز نازکی مو به میان هیچ ندیدم شاید بمیان خود کمری داشته باشد
در سوختن استا دکی شمع چودیدم گفتم دل نرمش جگری داشته باشد
بر راز دلم دوکش نفس نوحه گری کرد ماتم زد کان نوحه گری داشته باشد
چون شمع کند بدم تیغ تو نثارش هر کس که درین بزم سری داشته باشد
مانند شرر جسته ازین خانه بر آئیم هر کس باین در دوری داشته باشد
هر جا که نی بو ذرعس نیشکر بافت شاید نی ما هم شکری داشته باشد
چون بخت کل زود پروازین کلزار هر کل بچمن بال و پری داشته باشد
حیرت زدگان تو بصحرای تحیر شاید که ز ما هم خبری داشته باشد
از شور د شر حرف بد و نیک بر امد چون حلقه اگر کوش کری داشته باشد
سرخ است چو کل چهره اش از خنده کل هر کس که درین دهر زری داشته باشد
در جرکه این مردم حیوان مینه خر ادم بود انکس که خری داشته باشد
مانند صدف میکندش سینه زخم چاک هر کس که بامن هری داشته باشد
بیر چو گهرکس نکشد در ین کوشش طرزی بکند کر هنری داشته باشد

از طبع خود در بغداد شرف گفته
کر دل زخمم هجو تو خون شد شده باشد دل کر عوض اشک بدون شد شده باشد
در دست غمم هجر تو عشق تو ای یار هر میر که د درد فزون شد شده باشد
تا چشم زدم باده اشکم بزمین ریخت کر شیشه پر باده ننگون شد شده باشد
دیوانکی عشق بتان عیب ندارد عقلم همه کر صرف جنون شد شده باشد
همت هوس پرورش دهر ندارد کر چرخ فلک سفله دون شد شده باشد
دانسته دلم کشت بزلف تو کر فتار دیوانه زنجیر جنون شد شده باشد
کر کبک دل وصعوه جان من محزون در چنگل شهباز زبون شد شده باشد

دریده


۳۵۱

در پنجه قد رو تو کر خامت طرزی از بار غم درد نگون شد شده باشد

بر طبق بیدل گفته شده

شب که یاد جلوه اش گلشن طراز رنگ بود
بر نگاه غنچه روی گلستان تنگ بود
از دم آن استین دستش نمی آمد برون
پنجه اش کویا که زیر اسیای رنگ بود
نازکبهای خیال نشه سرشار می
بر دماغ شیشه اندیشه ما سنگ بود
بیکو چون اثینه از حیرت بخود میخندد
یا د عکس غیر بر خاطر غبار رنگ بود
بیکر این محفل بساط عیش و عشرت حیدند
رنگ می در شیشه پنهان ان شرر در سنگ بود
از هجوم شرم آن مست نگارین در چمن
بوی کل چون غنچه ما زا نو فرو در رنگ بود
تا که بر قانون عشرت خاشی مضراب زد
نغمها چون بوی کل در چنگ بی اهنگ بود
طرزی تو بیدل زبس در اتش غم سوختم
استخوان هم در تنم چون شمع مقوز نگ بود

بر روش حافظ در کابل گفته

بیکو در میکده دل را بهوس صهبا بود
دگر پیمانه می در رد و عالمی بود
دوش در دیر مغان از هوس ساغر
سر مستان بسجود قدم سینا بود
طره چنگ بچنگ و لب نائی بنوا
جام می در کف ساقی سمن سیما بود
رفتم از دور ستادم با دیگاه حضور
زانکه با جام مرا نیز حکاتیها بود
چون مرا دید باین عجز و نیاز از سر لطف
کفت چون جام چشیم تو خون لالا بود
چون صراحی پسر افتادم و گفتم خم کن
زانکه او بر همه عیب و هنرم بینا بود
جام می داد بکف گفت که فی نوش و مخموش
دور کردن همه بر قصد دل دانا بود
باده نوشیدم و بیخود شدم از هستی خود
لیک از عقل مرا پای خرد بر جا بود
سبحه در خرقه و سجاده بباگ شراب
بر در میکده هر کس که بدین دانا بود
طرزی آن کوهر شهوار نیامد بکنار
کرچه از خون جکر دامن دل دریا بود


۳۶۰
جواب صائب در قندهار گفته
شمعش از بس در فن عاشق کشی استاد بود یاد مژگانش کسان چون خنجر فولاد بود
ناله شد نید از ما این کر این آبا ن نام چون جرس هر چند کا بعر ناله و فریاد بود
انتقام خنده گل را ز جان ما کشید دور گردون بسکه با ما بر سر بیداد بود
در کمین بسکه دارد شمع من اسبابها ریز و همامی نو ای پروانه دست آموز بود
بسکه دل شاد است تا قید گرفتاری مرا انکه از دامم رها نید او مرا صیاد بود
دل نه تنها غلام داغدار آن رخ است سرد بستان هم قدت بنده آزاد بود
وه که در بزم غمحیرت اسباب نشاط در بساطم انچه بود این خاطر ناشاد بود
با رخ خوب تجب این گل و گلشن گذشت پیش قدت شریان به سروازا بود
تا رساند نکنی از زلف مشکینسیم شب همشب با جوشم راه با د بود
شد ز دست ناخن آخر سینه من چاک کیا ناخنم رسید کو یا تیشه فرہاد بود
شانه را تا در سل زلف مشکبنیت نشست مشک خرمن خرمن اندر سایه شمشا د بود
طرزی از اشک روان تو و ادب آموز غم هر سرشکی بر رخم کو پچنینی استاد بود
جواب کلیم در کابل گفته
در برم دل بسکه از وضع جهان دلگیر بود فارغ از شود نما چون غنچه تصویر بود
است یار خانه زنبور در ول اگر نگرد بر دل صد پاره ام از بسکه زخم تیر بود
بر دل آئینه اش تاثیر آه ما نکرد آه آه این هم زضعف آه بی تاثیر بود
در بیابان غم عشق تو از همش یونام همنفس گر بود با ما ناله شبگیر بود
ما ه دال و پرور شنیستی خاک کرد خاک کوی دوست یاران سخت اکسیر بود
من که آنم کرد مرغ تو رو گردان شوی چون سپر رویم بجر غائب شمشیر بود
تم اشکت خجالت طرزی کو حاصل بود حاصل او شهت و رسوائی اندر تغیر بود
جواب


جواب ناصر علی در کابل گفته
بسکه در تنگی دهان تنگ یار مشهور بود
حلقه میم بسم الله نون چشم مور بود
تخم اشک من بکام سبزه در میآید
از محلهای آن لب آب چشم شور بود
غمزه چشم بیما رش بسکه ناخن زود بید
سرمه جای خون روان از دیده ناسور بود
دیده ام از بس نگاه نرگس مخمور بود
هر سرشکم در نظر چون دانه انگور بود
طرزی از کیفیت حسن نمایانش مپرس
چون پری در شیشه و از شیشه مستور بود
جواب ناصر علی در کابل گفته
شب که بر کبک دلم شاهین چشم باز بود
با دو ژگانش دل چون چنگل شهباز بود
شب که چشمش در میان بزم گرم ناز بود
شوخی طرز نگاهش سرمه آواز بود
دیده انجم ام نعمت شکار حیرت
لیک چشم ما سحر بر روی حیرت باز بود
خون حسرت تار رگ طنبور عشرت چنگ داشت
بسکه در قانون غم چنگ فغانم ساز بود
بسکه آن صیاد صید مرغ دل دارد هوس
دل طپید نها بگوشش هم طببل باز بود
طرزی از جوش تخیر در حضور لعل او
بیصدا همچون نکه بر لب مرا آواز بود
جواب صائب در قندهار گفته
از صفا آئینه سان از بسکه دل بیزنگ بود
هر گه آهی بر کشید ار غم بر و چون زنگ بود
نم دکشد تخم گل از امیدم گل نکرد
سبزه نورسته ام گویا بر زیر سنگ بود
غنچه تصویر دارد خنده هر گل از دل
از خیال آن دهن از بسکه دل دلتنگ بود
دی بخواب خویش میدیدم که بختم آرمید
چون شدم بیدار دیدم طره اش در چنگ بود
از خیال عارض گلفام آن گلگون قبا
دامنم از اشک خونین غنچه سان گلرنگ بود
خاطرم از ناز کیها بسکه با در نجش است
باد سینا بردل چون شیشه ام سنگ بود
بسکه یاد ناخن مضراب او در دل خلید
هر رگم مانند تار چنگ در آهنگ بود


هر زمان از اشک چشم خویشتن نم میکنم
دامن طفل سرشکم کویار رنگ بود
طرزی بهر صنعت را آب رنگ دیگرست
در مداد خامه ات کو با بهار رنگ بود
تتبع قاسم انوار علیه الرحمه در کراچی گفته
قیو و شب بیکسی ز بس او در خانه بود
رنگها بمهار روی شمع من دیوانه بود
شب مراچون با د رویت شمع خلوتجان بود
خویشتن رام من زنگینی پروانه بود
بیکسی از بس جدایی در میان افگنده ات
سایه بیجون شخص عکس من برون از خانه بود
گشت چون فانوس روشن خانه از عکش من
پوشش قیافت زبیرون خود در خانه بود
موج می چون نشه نیز گست در جام سرا
گردش چشم پری کویا مرا پیمانه بود
آگهی صد درد سر دارد درین غفلت سرا
اسای غنچه آن کو از خود بیگانه بود
بر کف مار عاصر و نیا تخم افشانی است
لذت شهد نمرد در بند عقدا نه بود
مشرب آزاد کان آخر بوسعت میکشد
زان بصحرا میل طبع مردم دیوانه بود
میتوای صیاد صید افکن بزور و انتظا
فاخته در چشم دام حسرت من دانه بود
طرزی او را در قدح ذکرش نمود است جیم
مر که حمر می شکف چون من درین میخانه بود
بر طرز خواجه حافظ در کابل گفته
بالب ساغر مرا نگو محرم جانی بود
چون صراحی را ز دارست پنهانی بود
صبحدم هرگز نشد جام صبوحی از سحو
میکشان جانم دلش چون صبح نورانی بود
گردش پیمانه در میخانه از بس عام شد
لاله را در سر هوای کاسه گردانی بود
باده ار ز د کشند در خلوت هم جام
صاف طبعان جن پری باید کند خوانی بود
یکدمی بی باده و مطرب نمیخواستم سست
راحت روح روانم راح ریحانی بود
بسکه از مستی ببایش جلوه پیمایی کنم
چشم ساغر از تحیر محو حیرانی بود
فصل کل هنگام عشرت بزم یار میکشا
توبه از پیمانه می عین نادانی بود
محموزی


منخوری مال یتیم باشی ارعی به کام
می نخوردن زاهدا وضع مسلمانی بود
هر که سر در پای مهروبان سرکش می نهد
عاقبت چون زلف کار او پریشانی بود
پاکدامان در همه بغان طرزی و است
کاندرینجا خاکروبی نه زسلطانی بود

جواب شوکت در کابل گفته

عرق آلوده کر یارم بگلشن بهجی می آید
ز خار نوک دیوار چمن بوی گلاب آید
ز بس چوش لطافت میزند رخسار کلگون
ز شرکا تم شود آزرده کر باد شکر می آید
ز بس کرم است بزم می پرستان از رخ ساقی
بروی شیشه از جای عرق بوی کلاب آید
هلال از شرم در خون شفق رخسار پشید
ا کر پای نکارینش کل چشمر رکاب آید
اشارت سوی رخسار عرق آلوده است کردند
بسان غنچه از انگشت من بوی گلاب آید
پذیر سایه زلفش نمیخواهم که بر خیزم
اکر یک نیزه بالا بر سرم آفتاب آید
ز حرف سرد طبعان صاف دل آزرده میکرد
ز تحریک نسیمی صدرشکن بروی آب آید
سوال بوسه کر از لعل خاموشش کنم روزی
بسان غنچه رنگین از لبش بیرون جواب آید
بزم شاعران این نور چشم معنیم طرزی
نویسد صاد بر بیتی که طبع انتخاب آید

از طبع خود در قندهار گفته

کل بسر رخ خوب تو کرم در نظر آید
خون مجکر از دیده مرا تا بکمر آید
از بسکه دل آویخت بمیعد تو از ین پس
کرشانه بزلف تو رسد خون بد رآید
ای دیده بیدار برین بخبت غنوده
ابی زده ام تا مکر از خواب برآید
کر انجاتم بدهد خضر تو شسم
لعل لب حبان بخش تو برلب اکر آید
صد چشمه روان کرده ام از چشم که روز
ان سر روان بهر تماشاکر آید
در دیده زبس نقش خیلاف تو بستم
از جای سرشکم بثر و شک تر آید
عمریست که با وصل توام دست رسی نشت
یارب چه شود شام غم را سحر آید


۳۶۴
طرزی بشیر تا که شوی خاک پاش شاید که شبی به سر تو شخب آید
در جواب کمال مجندور قندهار گفته
نمیدانم سخن زان لب چرا چند بن گمان آید سخن با دل نمیخواهد که بیرون زان دهان آید
نکرد دیوانه شد سرو از قدش کاندر چمن مردم پی پابستنش زنجیر ها زاب وان آید
نسیم صبح اگر بر گلشن حسنش وزد روزی محالست این که ان گلشن دگر در نوسان آید
بچشم باز اگر بیند بسویم آن کمان ابرو ز پیکان خدنگش کاوش اندر استخوان آید
زبانم لال گردد پیش آن لعل سخنگویت بود مشکل که در پیش تو حر فی بر زبان آید
نگه ناکردنش بر من نه از بیم رقیب اما ز مژگان گر بکیردش نگه بر من گران آید
شود پیچیده مضمو نم بدل طرزی که هر ساعت خیال پیچ و تاب آن مکر در دیگان آید
جواب شوکت در کراچی گفته
چنان از ناز شوخی سوی من بیتاب آید که در رویش عرق لغزید چون سیماب آید
نمیدانم که پیوسته لعل سبز میگوز را که رنگین چون یک یاقوت موج آب آید
چنان بیدار و بیحوابم بیاد چشم پر خوابش که در گوشم شب و ارهای خواب آید
چوباک از بسکه لبریزم بیاد چشم مست او ز هر تبخاله ام خون شراب ناب آید
ز کوهسار جنون بیجودیهای که می ریزد که شور ناله ام بخشاب ابشتاب آید
چنان پیش چشمش بیجود پیما پرده از جایم که در دل تا رسد یادش نوکان خراب آید
اگریزم تماشای چمن آن ناز نین دارد که جای موج رنگ کل بروی آب آید
ز بیجا بدل جیحون سرشت ما چه میپرسی که آب کاسه رو دیده چون سرخاب آید
بسان برق تش میزند در بند بند من زبس با داح او در دلم بی تاب آید
چوانگر نا که با داغ دل خود ساختم طرزی ز خاکستر بدو شم خلعت سنجاب آید
از طبع خود در قندهار گفته
بر رخ


عبث کویم زکویش قاصد من دیر می آید
زسویش با ده سم پیہم صد شب کیر می آید
بکوی یارم اسبکو د اسنکیر خاکی داشت
جوان کزسید دو قاصد بکوشس پیری آید
جو مکتوبی نویسم سوی آن شوخ کمان ابرو
جواب نامه ام را نجا نبوک تیر می آید
نخوانده نامه ام را بار و لی دا د جو ابس را
که قاصد اینچنین از کوی او دلکیر می آید
محبت باز دل معشوق من برگشته میدانم
که زنحسان در جواب نامه ام شمشیر می آید
ز وحشت کاہ امکان شه طرازی حیرتی دارم
که دیکر او کی این ناله زنجیر می آید

ردیفش بیدل کثو

بکلشن چون زشوخی آن چمن پرداز می آید
چو بلبل کل ببال غنچه در پرواز می آید
ز شیرین رنگ بوی کل پهلو میخورد فرها
که در کوسس از شکست رنک کل آواز می آید
بر رفت و امد ذوق تماشایم چه می پرسیم
باستقبالس از خود رفتن من باز می آید
چو چشم او اشارت کرد سویم با سر مژکان
بشارت سوی دل بردم که انیک ناز می آید
بروی رنک کل تحبت چشم آب میگرد
مکر سوی کلستان آن بهار ناز می آید
پری در شیشه چون می میخود ار دیدہ مستانہ
کر از شوخی بزم ما باین انداز می آید
ز مرغ دل نیم واقف ولی باز اینقدر دائم
که از بال پریشاهین بکوشس آواز می آید
بطرف کلس اینباغ عدم پردازین کلوچن
بذوق دیدن او دیده چشم باز می اید
مکر طرزی چو بیدل ذوق کرد پای او دارم
که دشت خاک من چون چشم در پروازمی اید

به طبق بیدل

بدل هردم هوای زلف چون زنجیر می آید
که برلب هر نفس چون غنچه ام تصویر می آید
خیال چین زلفس حلقه زد تا در چشم من
زبخشهای مژکان نالۂ زنجیر می آید
زجوی صبوح باد رنکی نشو و نما دارد
که خود را تا نفس بر لب رساند پیر می آید
خیال جلوه حسن که زود چشم بیدارم
که با آئینه اشکر برون تصویر می آید


از ان ابد کمان بر گوشه چندان میخورد پیکان
که کر دل میطپد بیرون صدای پر می آید
ز تکلمین خرام او چه میپرسی که سوی من
بیم کشتن کویی بعد شمشیر می آید
چو موج از حسرت خمیازہ نا بر باد شده ام
ز پس آن صید بانگین سویم در می آید
دم پیکان سر تیز خدنگ دلنشین او
ز خون دل کرم تر در خاطر نخچیر می آید
ندارد دلخراشی چون به س باد آه من
زبیدردی نفس از سینه بی تاثیر می آید
بسطری دو شش بیدل کهنت از درد جگرخون
که دل خون میخورد چند انکه از جان سیر می آید

جواب صائب که کراچی کشته
بچشم جلوہ چون عکس آن رخسار آید
نکه همچون رک کل در نظر کمخار می آید
ز بس آن نو بهار حسن کل کل شگفته در بخوا
گلستان پر من در پیرهن دستار می آید
بکوه و در وا و تا از کران جانی فغان کردم
صدا چون سنگ سنگین زود بکهسار می آید
باستقبال نیش بوی کل بارنک برخیزد
چو آن ناز خرام از ناز در گلزار می آید
در ان گلشن که میکرد د روان شمشاد و اغوش
ز طر جلوه او آب در رفتار می آید
ز بس با همدمان شرح غم در دشمن خم کردم
ز نوک خامه ام فریاد موسیقار می آید
شود فانوس دنیا شمع در وی باده گلگون
در ان مجت که آن شوخ پریرخسار می آید
غلام ند خریدم کرد اخر جوهر ذاتی
که یوسف از کمال حسن در بازار می آید
سوی باغ کر آن کلپبر من از ناز بخر امد
طراوت های بوی کل بنوک خار می آید
ز رشکش شمع پیدا برین یک شعله میپوشد
در ان محفل که ان سر و قبا گلنار می آید
ز دست از خود مرکز نه بینم بستگی طرزی
در باز است هر جا بر رخم دیوار می آید

بروشن بیدل کامل گفته
بچشم جلوہ کرجون آن بت بیباک می آید
بکل کر بنگرم در دیده ام خاشاک می آید
ز اسیب ست امیر جرح کبر عزلت گزین دایم
بروی سین ہر جا نبکری خاشاک می آید

چوز زلف


چوزلف شانه ایم ربط آمیزش هم دارد
چومی بینم زاهد را بدل مسواک می آید
زبس شد محو آن لبهای میگون دیده حیران
بچشمم هر مژه مانند شاخ تاک می آید
توجون در گلستان آئی گل از جوش خجالتها
زبس بر گشت پا میدرخشد بر خاک می آید
دلم از بس گیسوی تو بسنجان شانه جا دارد
نسیم زلف مشکین از دل صد چاک می آید
رحرت می کشم ساغر و پیمانه میسوزد
هر بزمی که با آن لعل آتنناک می آید
نا بر سر زاطرزی زبخت خویش می نالد
نه از چرخ و نه از گردون نه از افلاک می آید

جواب شوکت در غده آرگنه
بیا دم هر کجا آن دلبر مدهوش می آید
خیال عارضش در دیده ام گلپوش می آید
زبس چشم سیاهش خون بخجاس باده مینوس
نگاه رس او زان همه مدهوش می آید
عرق پس می چکد عقیق از عارض گلگون دارا
سخن چون غنچه رنگین زبان در لعل نوش می آید
میدانم که دارد جلوه سیر تک رعنا
که گردون بهر تعظیمش همه آغوش می آید
زبس پروریا ی فخر خواب عافیت کردم
حصیرم در نظر بستر مخمل پوش می آید
ز بس شد عام می خوردن و بر لعل سمیلوش
زحلق شیشه هم آواز نوشانوش می آید
خطر بر زورق عقلم زراه دیده می ریزد
بلابر کاروان دل زراه گوش می آید
زفکر چشم او گرد در شکم چون گل رنگین
دلم چون خم بیاد لعل او در جوش می آید
لبش طرزی ز بس مهر خموشی بر دهانم زد
سخن هم از زبان خامه ام خاموش می آید

از طبع خود در کراچی گنه
لب خاموش تو با سور نمی آید
صوت بلبل هم چون بوی سمن می آید
تا که بر طبع لطیف تو گرانی نکند
بوی گل بخیه از سوی چمن می آید
بسکه گشته چین خم گیسوی تو شد
مشک از راه خطا سوی ختن می آید
همه از قامت و بالای بلند یار است
هر بلائی که فرو بر سر من می آید


وضـع کوچک دهنی بسکه گرفتـسـت لـبـت
خنده‌ات کشته برونست و دهـن می‌آیـد
آب گوهر ز رگ نازگ یاقوت چـکـد
یـار لـعـل تـو روان آب سـخـن می‌آیـد
دل عاشق طلب از گـوشـه لعـل لـب یـار
ایـن عقیقی است که پر خون یمن می‌آیـد
هر کـجا فـتـنـه آن چـشـم کـنـد مـیـل شـراب
بـهـر وی جـام می از بـاز نـسـن می‌آیـد
در بر نقطۀ وحـدت عـدد کـثـرت نیسـت
ایـن کم و بـیـش بغلط تو و مـن می‌آیـد
سـوزد از بسکه شهیدان تو در گنج لحـد
عـوض گـرد شـرارم ز کفـن می‌آیـد
طـرزي تا دیـد بـروی تـو دل از دست بـداد
ایـن بـلاء بمـن از دیـده مـن می‌آیـد
بر طرز بیدل بفرموده محمدخان کابلی
اسم صیاد قدت چون از دهن برآید
چون نالهـای قـمری سـرو از چـمـن برآید
گر سـوی باغ آیـد آن غنچه دهـن
از چـشـم بـیـضـه بـلـبـل گـل پـیـرهـن بـرآیـد
از یـاد بـوسـه لبـش تـخـم درون دل را
از جای آب حسرت خـون از دهـن برآیـد
گر تـاب چـیـن زلفـش مشـک خـطا نبینـد
چـون زلف دود پیچـان مـشک از ختـن برآیـد
گر پـیچ و تـاب کـاکـل بنیـد بـروی خـویش
سنبـل بـتـاب افـتـد آتـب از سـمـن بـر آیـد
وا سـنگـسـتان هـجـرش از ناز چـون خرامد
آه و فغان و فـریاد از مـرد و زن بـر آیـد
آن گـل اگـر بـرآیـد از گلـسـتان ز شـوقـش
چـون میلان سـرمست گل نعـره زن بـر آیـد
بـر امـر خـان عالی ایـن شـعـر سـرودم
شـایـد ز ابـر لطفـش در از دهـن بـر آیـد
آن گلـرخ پـریوش گر اینچـنـیـن خـرامـد
بـلـبـل بـشـور و شیون نـعـره چـو مـن بـر آیـد
طـرزي ز طبـع بـیـدل میـگفـت پیش لعلـت
آب از عقیق ریـزد در از عـدن بـر آیـد
جواب صائب کابلی تخلص
ازان رو وضع صـوری از تهمتـن کـی آیـد
بلی از رنج صبـرش کار سـوزن می‌آید
هـوای اهلبیـت داری بیـا اعلان کـن صحـبت
ز بـزم میـکشـان کـس بـاکـه دامن بـر نـمـی آیـد
دستور


ز شور خامشی شد خنده گل ناله قمری
نوای عندلیبان ان گلشن بر نمی اید
بچشم دل مگر گیر جلوه دیدار میجویی
که با رنگ تماشا چشم روشن بر نمی اید
گرفتار من و مائی و از وحدت سخن کوئی
خیال نقش کن با شیرین با من بر نمی اید
مرو در برگ برگ گل چورنگ از غنچه بیستون
ازان با باد بوی گل دشن بر نمی اید
ناقص ار کسی صحبت عذاب روح میگردد
صدا جز آب افکندن بر روغن بر نمی اید
شد افلاک طرزی مانع نظاره صائب
حجاب چشم ما دلهای روشن بر نمی اید

بر دوش بیدل در کراچی گفته

ازان بها ز نزاکت دل از سخن گوید
چو عندلیب بخون غلطه و چمن گوید
میان عاشق و معشوق جان نمیگنجد
گرارسد که بلب حرف پیرهن گوید
رموز والی اداب نازک افتاده است
مگر نگه بزبان آید و سخن گوید
سپاس شبنم گل از خجالت آب شود
بهار کز ز گل و غنچه و سمن گوید
زتاب اتشر داغ ضمیر فصل داغ مجو
کتاب شمع بر رمز سوختن گوید
دوئی می پرده قانون ساز و حصر نیست
نری م می تو صوت ما و من گوید
رسوم واسم مهم است در بزم فضیل
بکعبه شیخ و بتخانه برهمن گوید
بطرز الفت اضداد استقامت هست
شکست شیشه می راز انجمن گوید
کمی ز قطره بحر محیط زده پهلو
سنگ مزن کم آید کسی که من گوید
بفکر مفرد قانت نمی نماید هیچ
مگر بلب تو بحرف آید و سخن گوید
بزم اهل صفا کم ترک زراهد گوی
بیش جان چه ضرورت که سخن من گوید
کسی بخصه درود گلم نمیفهمد
مگر نبض دلم را ز خون شدن گوید
ز بسکه محورخ مارگشته ام طرزی
رسد بمعنی او هر کسی ز من گوید

جواب واقف در کابل گفته


بکو در هجر توام از مژه خون می آید
مر که یک سیل جدا می فتدا ز اهل نظر
شمع را شعله بسا از اثر داغ دل است
بکو خون میخورد از دست نگارین دل
دل کھی آب شود گاه شرگاه کباب
لاله در خواب نکردید رخ خوب ترا
کودکان نان بسر راه و در سنگ بدست
چرخ چون ذره نماید بنظر طرزی را

عوض اشک نال از دیده برون می آید
اشک سان تاب خاک کون می آید
آه جانسوز من از سوز درون می آید
بوی خونی مشامم ز درون می آید
چه بلایا که برین قطره خون می آید
که بکون شسته رخ از خاک کون می آید
دل دیوانه ام از کوی جنون می آید
اشک چشمی همه از مردم دون می آید

در جواب استاد که این مصرع مشهور دارد
کر خیال تو بیرون رود که خواب در آید کلو

چو یاد روی توام در دل خراب در آید
خیال روی تو از راه چشم جانب دل شد
دل فسرده زاهد چه نشه یا بد از ان لب
ز شوق زود دهم جان پیش خاک ده او
بعارض عرق آلوده چو دیده کشایم
دلم چو خانه خورشید میشود ز روشن
بمغز صاعقه ام شهد ناب ذایقه بخشد
ز پیچ و تاب دل از کشته براف تو گویم
بجز دعا چه توان گفت کردید همه دشنام
کند چه شرح خم خویشتن پیش تو طرزی

درون خانه تاریک آفتاب در آید
چو برک کل که بگلشن ز راه آب در آید
بچشم شیشه چه پستی که از شراب در آید
چکید ام اگر از ناز بر شتاب در آید
بچشم شیشه اشکم از ان گلاب در آید
بدیده عارض ماهت چو بنجگاب در آید
براه کوشم کر از لبت جواب در آید
ز بیقراری حالم پیچ و تاب در آید
بجز نیاز چه آرم چو در عتاب در آید
فشانه شرم و حشمت کجاب در آید

از بس


مرا پیش او انچنان حیرت آمد
که آئینه هم خود دار عبرت آمد

ز خون خوردن غنچه دل چه پرسی
که این لقمه اش از ازل قسمت آمد

بمقبول انسان مطبوع سا[ن؟]
رسید های حالی مرا حسرت آمد

دلم پیش او قدر خردل ندارد
چه عزت بمالی که بی قیمت آمد

معانی بکرم که گم دیده چشمش
بصد جلوه از پرده عصمت آمد

سه روز نوایی که کردی بعزی[؟]
که اهل هنر صاحب عزت آمد

سحر در شام من از جانب او
شمیم نسیم گل عشرت آمد

ز ورد و دست یدالله طرزی
برویم کشاده در دولت آمد

جواب شوکت در دمشق شام کته

چو سوز عشق تو در جان دوشه ام آمد
بجای باده شرار از دهان شیشه ام آمد

بجای برگ دمد صوت[؟] شاخ نالم
ز بس خیال تو در تار مار ریشه ام آمد

بصوت راست نه اشگال کته ام هنگا[؟]
بدوش ناله نی بیرون ز پیشه ام آمد

بچوب تکیه کند بیکه خم شود از غم
چو سعی زحمت فردا و باد تیشه ام آمد

نهال دل ثمر رسد ز خلوت فکر
از ان نگاه نهان پای شخص پیشه ام آمد

ز بسکه باخته ام رنگ طرزی از غم شوکت
صدای بال پری از شکست شیشه ام آمد

در دمشق شام کته

ز بس یاد لبش سرمست در اندیشه ام آمد
صدای پای مستی از شکست شیشه ام آمد

ز بس پیچیده مو مو در خیالم یاد مشرکانش
بجای آب خون می برون از ریشه ام آمد

کوه بیستون تیشه صد چوش نهان بیارم
که بوی خون کوهکن از دهان تیشه ام آمد

درخت شمع سانم بن[؟] مقامت
چه شد پروانه گر در سوختن هم پیشه ام آمد

ز فیض عشق او با نا توانبها قوی هستم
بجای بانگ نی آواز شیر از بیشه ام آمد


کنار جوی شیر شعر شیرین چونکه بنشینم صدای خنده شیرین بکوشش میاید
دمد یاقوت بر جای ثمر نخل خیال من زبس آب لب لعلش بجوی ریشه میاید
بپیچ و تاب گیسویش بسن جمع حلقه خم خورد نسیم بوی مشک از ریشه اندیشه ام آید
چنان از خون بود لبریز طاق سینه‌ام طرزی که در دستم دل خونین بجای شیشه ام آید
در شام شریف گفته
چنان پر نشه ام دل از خم اندیشه می آید که تا بینی نه از مستی بدوشش شیشه می آید
دلم پر کوهر معنی شد از پیچ و خم فکرت ثمر بر نخل مارا در بزور ریشه می آید
ز راه عشق این جرسنگ خارا دور میگند بزور بازوی فرهاد نوک تیشه می آید
فغانم از حلاوت در درش شهد ناب کجائی ناله شکر زین بستان پشه می آید
چو موج می بجوش آید بجایم استه خونم که این خیل مزید ان قاف اندیشه می آید
ز بس از باغ گلهای دماغش ناله میخیزد نفس از سینه پر خون بهار اندیشه می آید
بروی تیغ و برپشت کمان از بهر جان دادن جوانمردان برغم غیرت هم پیشه می آید
چنان آمد بجوش از شور سودا خون امین که جای می کف خون از دهان شیشه می آید
بکوه بیستون شعر طرزی از نی کلکم بگوش معنی شیرین صدای تیشه می آید
جواب بر طرزی در شام گفته
تیر چون راست در آغوش کمان می آید یک کمان پیشتر از تیر نشان می آید
راستی کوشه نشینان بریاضت یابند تیر از چله بآغوش کمان می آید
خم چو خالی شود از می ز سبک مغزیها از دم باد بفر یاد و فغان می آید
راز تا فاش نگردد کشا لب بسخن گوهر راز دل از جوی زبان می آید
کل بسر چنگ و آغوش صراحی در کف سوی مابار عجب جلوه کنان می آید
غنچه در چاک گریبان کل از شرم خرد یار چون بر زده دامان بمیان می آید
استنی


بر سخن جای چنان درلب او تنگی کرد که نفس سوخته بیرون ز دهان می‌آید
لبش خنده از ان تنگ نگیرد که ز راه دهن تنگ نفسان می‌آید
زندگی پیر بهین تنگ نکو کیر شود بیستو از بسکه دل از خویش بجان می‌آید
بسکه ذکر تو بود ورد شبانروز من پیشتر از همه نامت بزبان می‌آید
پیر میکده دی باده فروشی میگفت کر خورد پیر دین باده جوان می‌آید
تیر تدبیر کر راست بتقدیر شود کار ناوک ز خم پشت کمان می‌آید
ارزو قصر سعادت به نظیری طرف همه بیقصد خدا کو به نشان می‌آید
جواب امیر خسرو دهلوی در شام شریفه گفته
به قوامکاه با ترکش چو آن مه کیش می‌آید زشادی جان من یک کام از هر نیش می‌آید
کوجون چاک از حم سینه من پیش می‌آید که هر ساعت ریشم زان مزه صد نیش می‌آید
ز تیمار یک شب تاریک و هیرسند دونفش نمیدانم در ین ماه چه بر من پیش می‌آید
کجا کشتم که چابک بکذر عم این شان اندام رسم دور از خیال عقل دور اندیش می‌آید
بمیرم و صن بالا بیند یکرو کردن بیا دشن که در پیر کسن دول از خویش می‌آید
بجای درد از رحم دلم کرد نمک خیزد زبس اد لعل پر شور شربک بر ریش می‌آید
بدل از دوستی نیگرد بردای ریاضتها کسی کز استقامت کرد در می پیش می‌آید
کجا سنگی بلی از ذره کمتر شته در زن من ز بس بر دل غم او بیشتر از پیش می‌آید
شبان با محنت عشقش بدل پیوند ها دارم مرا عم غم برادر درد وحسرت خویش می‌آید
شد کم سو چشم طرزی آب دیده خسرو که بیش است از جشم مرچه باران پیش می‌آید
جواب هلالی در دمشق شام گفته
چو با دجوی شیر از گشت فرهاد می‌آید روان تا بیستون در ناله و فریاد می‌آید
زجای کحد جهم همچون سعید از پیوس مینا شرار گرمی حسنش مرا چون یاد می‌آید


بخرام جلوه چون سوی گلستان بگذارد پایم
مژه در چشم دانم شد سفید از انتظار او
زبس در خلوت گل ناز پرورد است وی گل
ز دل از بسکه شور درد میجوشد ز بیداد
کند چون که و طوق بندگی شمشاد در کردن
بوضع یار میخندم بحال خویش میگریم
بلالی گفت با طرزی که از سنگینی دردش

ز خجالت در پسشت سایه شمشاد می آید
زبس آهسته سوی بام آن بادم می آید
زجیب غنچه با گلشن بصد شرم باد می آید
ز زیر پای فریادم صدای داد می آید
چمان سوی چمن چون کو مر از یاد می آید
تغافلهای یار او مرا چون یاد می آید
اگر با کوه گویم کوه در فریاد می آید

جواب شوکت در دمشق شام گفته

چنان بیرون خیالش از دل مایوس می آید
بگوش از آمد و رفت نفس از حسرت بوس
ز آواز پر تیر توای شوخ کمان ابرو
ز دل از بس گل کشت تمنا می دمت سرزد
چو چشمش کرد بر حال دل زارم نظر گشتم
زبس از صدق در دیر محبت بندگی کردم
زبس از خجلت تر دامنی بر خویش میگریم
برویم میدود از شوخ چشمی تا سر مژگان
چو مار گنج یاد آور دگر در خویش میکردم
ز پشت بام شوکت چشم چون بالا کنم طرزی

که گوئی نور شمع از پرده فانوس می آید
صدای سودن دست کف افسوس می آید
بگوش من صدای شهپر طاوس می آید
باستقبال من بوی بهار طوس می آید
برای پرسش بیمار جالینوس می آید
رسانم پرده دل ناله ناقوس می آید
سرشک از شرم از مژگان سبحوس می آید
سرشکم در نظر از مردم جاسوس می آید
بدل از بس خیال گنج دقیانوس می آید
مرا خجلت ز پای خویش خون طالوس می آید

جواب شوکت در دمشق شام گفته

سحر در دل خیال حسن آن گلشن بدوش آید
زفیض صحبت مینا چنان مغزم بجوش آید

ز رنگ گل نگه بیرون جسم غنچه پوش آید
که آواز صدای پای موج می بگوش آید

زبس


۳۸۵

ز بس در مجلس رندان ادب ننگ حیا ریزد صدای قلقل مینای می از لب خموش آید
چو جام شیشه و پیمانه را دیدم بدل گفتم کز خیل پری از کوه قاف مینوش آید
ز سانو باده رنگین بسان چشمه میجوشد ز بس خون می از یا دلبعلش بجوش آید
مژگان کشم چشمش دویدم بر لب گفتم سبو بر دوش سرمستی بکوی میفروش آید
بجیب غنچه میغلطد گریبان نگاه من ز بس از ذوق او خون آشنایش بجوش آید
کمان ابرویش را حسن او چندان کشید از هم که نوک گوشهای ابرویش تا بچ کوش آید
ز چشم او بس کیه طوفان کرده پیرامون ز جوش اشک مژگان سرخ بیا بدوش آید
پیش لعل خندانش جو شوکت طرزی از شادی بلب همچون کل شمعم تبسم شعله پوش آید
جواب شوکت در شام شریف گفته
خرامان چون بکلشن آن بت کلرنگ می‌آید صدای نال بلبل از شکست رنگ می آید
ز شرم آن تبسم رنگ کل زان سان پریده که شور خنده کل از شکست رنگ می آید
بنک بوی کل از ناز صبا پهلو تهی کرده به تنگی خنده از بس زان دهان تنک می آید
بافسون پری زان سان دماغ شیشه نازک شد که از مینای محفل بدوش سنگ می آید
چو نبض لعل طپدار شوق موج باده در ساغر بسوی بزم چون آن ساقی کلرنگ می آید
ازان جو بن موج از صد جا گریبان میدرد دائم که همچون آب سروقامت از چنگ می آید
چو بوی کل خجالت بسکه پیچید در پایم نفس همچون رگ کل از لبم کلرنگ می آید
ز بس مضراب طافت میزند ناخن ستارش صدا از هر دلم بیرون بسان چنگ می آید
چو کوشش سوه ساز مخالف گشته نوبهار نوای نغمه عشاق بی آهنگ می آید
بدلتنگی نفس از لب بدون پیچیده بر خیزد چه سازم این حباب از راه نقب تنک می آید
ز شور میکشان در بزم از بس قصه میبارد بفرق شیشه از آواز قلقل سنگ می آید
چنان طرزی چو شوکت گشته ام دیوانه خوی که از رنجیر هم آواز شکست رنگ می آید


۳۸۶

جواب صایب در شام شریف گفته

یار چون جلوه کنان جانب ما می آید
پیش سر زده بالب دل بطافت کین
پیش طاق خم ابروی تو ای قبله جان
هر پا بوس کف پای تو از بند رهند
بچمن جو که خرامي هواي رخ تو
غلط انداز کرسوی من افکنده نظر
شک چین هرخم زلف تو را ریختن
در شب سرمه چشم سهلت بر دل من
صبحدم وقت سحر گفت بطرزی صائب

سایه میگذرد من از رشک خدا می آید
به تماشای تو بر دوش صدا می آید
قد محراب بتعظیم دوتا می آید
خون من در ورق رنگ حنا می آید
رنگ یک یک کل از کل بهوا می آید
که دلم آینه بر دوش صفا می آید
در کف ماطه اهوی خطا می آید
غنچه آن مرغ چنگ بلا می آید
نفس بوی دل از باد صبا می آید

جواب مخفی در شام شریف گفته

شراب نابکلویم فرو نمی آید
بسان لاله بدل داغ کارئی دارم
گره شود چو گهر آب در لب خشکم
چنان بیار شدم وصل درده افت
بخون شوی رخ و پس کفاره سر به پیما
زبسکه فرد شدم در حساب بکثریت
نهال عمر جوانی ز مغز بیرون کن
چنان میکده از مستی اوفتاده ز پا
چوشمع گر چه لبم از زبان درازی سوخت
چنان ز معنی اثبات نفی من خایت

چو شیشه خنده بزدن از کلو می آید
که کار بخیه اواز ر فو نمی آید
که میتواب فرو در کلو نمی آید
که در میان سر یکتار سو نمی آید
که این نماز بجر این وضو نمی آید
بغیر یک نه زبان حرف دو نمی آید
که آب رفته از ان پس بجو نمی آید
که دستگیری جام از سبو نمی آید
ولی برون ز دهان گفتگو نمی آید
که رنگ رفته من تا برو نمی آید

و مخفی


چو تخمی تخم دل طرزی بنور خون لبریزم چه شد که اشک در چشم مردم نمی آید
جواب ملالی در شام شرف گفته
جهان تیره ی او در دیده روشن نمی آید بجشم هر دو عالم چون سر سوزن نمی آید
نکوی او دل بیسوا سوی گلشن نمی آید بلی کل را اثر در دیده روشن نمی آید
چرا پروانه سان دل را بشمع او نسوزانم که غیر سوختن کاری ز دست من نمی آید
چنان از مستی عشقت ز کار افتاده دست من که از دستم گریبان چاکی دامن نمی آید
گورنک و رنگی کرده کل در غنچه و بلبل که صوت عندلیب از جانب کلشن نمی آید
با سم شخص نتوان رسم پاکان آکنی جبار روانهای بکار از چشمه سوزن نمی آید
صفای مرقلب از نفس سرکش کی شود ظاهر برون آئینه از خاکستر کلخن نمی آید
مغلط با محق کی متقابل میتوان کشتن نمط بازی بچشم از دیده روزن نمی آید
نهنگ خار پهلو دار پنهان در بغل دارد از ان ماهی برون از آب بی جوشن نمی آید
سفیدی میکند چشمم یکه گوشه نشینم چرا از یوسف کل بوی پیر اهن نمی آید
غنی از پهلوی چرب ایچنین برخویش میبالد زشمع این خنده های کرم بیرون نمی آید
چه شد که قدر من نشناخت شهناز کوری بخت تمیز خوب بد بیدیده روشن نمی آید
مالی کشت با طرزی که در راه غم خوبان بغیر عاشقی کاری ز دست من نمی آید
در جواب اپسر طرزی صاحب عندلیب کلنجر گفته
تا عشق تو مرا بدر دل استاد آمد سبق بزود گذشتن ز خود مرا یاد آمد
میتوان را چو بدل یاد ز نشتر دآمدم تیشه زد بر سر و از در و بفر یاد آمد
نقطه عشرت اند و در ترانه افغان بیکر انغو د ول من چون الف آزاد آمد
روشن خاک جگر نیست طریق دل ما سر این سلسله از شانه شمشاد آمد
باید اوید چو آمد سوی من دیده دام چشکی زد بمن و گفت که صیاد آمد