ز گلشن چون بحسرت واکند لب غنچه مستش بستانم
تو درین چمن هوای بر چه می چوری به میگدر کزا

که درین بهار خزان اثر نه نهال اند نه ثمر
هوای حسرت زلف او به بخون نشسته جلجل
هوای گلشن روی او شده است گل بگریبان

بسرو قامت دلکشش نشسته سرو سهی بخجل
هوای آن لب شکرین مرا گره شد بخون دل

که هزار عقده گره بود به لبش بسینه بی شکر
هوای باغ بهار جان نفسی بخود نشده دمان
ز غبار صحبت این و آن شده ایم بر دل خود گران

ز خود انچنان شده ام نهان که یقین شک کنم در گمان
نزدیم ساغر امتحان ز نگاه دیده رفتگان

ببین و مغتنم دان بان چه طبیمی که نزد سحر
زکدورت دل بی هوس نفسم فغان شده چون جرس
تو بگو واسن عمار و خس طمع بهشتی تو در کودکس

بهوای این گل زود رس من و سیارونی چه پیش و پس
چکنی سفیر چمن ای نفس چو نسیم عار غم از قفس

بودار نشان بست و هوس بدر یار خیر ان گذر
ز زبان بلبل خویش خبر مشنو نوای عبث پس تر
که چو باد صبح و دم سحر ز بهار غنچه گل گذر

زنهال حاصل بار و بر ز کنار مستی بی ثمر
بکف آر طرزی تبجر دل که از او چو نی اثرا

ز خیال بیهوده در گذر چونی از فغان سخن مگو
مخمس

کجاست همت جستجو که رسی بجاده سر بسر
ز عرق فشانی سعی خود چو قدم نشی انه که پس

بسب خونم شبنم یك دهان به شنای تیغ تمایش
من و پریشانی حسرتی که شکست مقصد پیش

بصدای من برسی کزینبان بخجر فاش
شرر که با دل خام خود شب روز در یک بسترش
طپشی است با شمع از د چه رفت دیوسرش

زچه بیچ و کردشیتی ز دم می حبیب بر سرس
قسمت ذوق گذشتن و ز غبار کوچه عامرا

نبری اگر کشدت بخون بکش انه که من که

بمزار


۶۲۱

هزار رنگه بجوش سموم در دام ساغر حیات
هزار دادی ابن دل شده ایم همسر غایت
هزار موت دعا کشی شده ایم بر سر عافیت
هزار یاس دستکشی زده ایم بر در غایت
چو غنچه که بشکند فکند بدامن چاکش

نوید کشتن تار بیش من نگذرد ز سف رگ
چه سود چاکت بوی کل ز چمن بچب هوا پر
لبی ندم سویدایبش من کند این جراغ تو بنکر
شهید تیغ و فاکرا رسد از توهم حسر
که سخت منطقه فلک بشکوه زخم چاکش

دل عریان ترانه جو شود اش خالش کشکو
شنو نور هر کلام او بجواب او سخنی بکو
من پای حسرت کو بکو تو بهار ائنه رو برو
دل ذره تاشن جستجو سر هر کر می ارزو
چو چاک کل کند نمیکدر نگاه آئینه باکش

هوای کسی میسا دل چو نفس شکسته بخو نتم
که رسم بحاصل جمع دل چو کهر نمونه عونتم
به کس متفادل از نفس ندود صورت حلم
بخبال اینه دل از ده جهان شکن خطتم
بچه جلوه بنون برم که نفس کنم مغاکش

بسماع قافله نفس رسد صدای پای جرس
شکافت دیده امتحان نه کرد شکر با پرس
کشیده در معارضش سر دست فطرت پیپ
هوای مطلب بی نشان عصحر وده اکسم آری
که زخاک هر بن چپا عرفی شته دم نماکش

ز طراز بی حبیب نفس مدر جو نسیم سر بهوا کبر
نمود هستی حیان شرر بکنی تو این همه کرد فر
کشای جمت بال و پر نفسی بهستی خود کذر
کسی از حقیقت بی اثر بچه اگهی د هد ت خبر
محلی که وار سد عطر مطت باله بید کش

مخمس غزل بیدل

هجوم هرزه دویدنت شده پش پرده غلط
خطا جاد و هفت خطا سبق تامل دو غلط
نفس پریدن تم عبت ہوس بدین قم
شده فهم خصم هجا بلات هرزه عدرم غلط


نهماست کهنه دو پر اگر کتب پراه عدم غلط

بر هست نشئه رفتن ولی نشه در سران هوس زوی زره بفریب کس زطبیعت کجهمان کس

زبی صدای لب بر حسن یتغیر بن حنپس بغبار مرحله هوس ز نفس شکایت کجهمان کس

کجا رسد بی لشکری که کند نشان علم غلط

بخلاسکه نیبمهات نضاند به عرق جبین چو غبار سر بهوا مرو بزمین چو نقش قدم نشین

چو حباب از بعق نفس برسی بمعنی ان و این زمید، محضر زندگی ثبوت محکمه یقین

که گواه دعوی باطل تو دروغ بود و قسم غلط

چو شرار از پی همسری بگذر ز منصب برتری نشین بزن بدر گرئی نموه بجرت بال و پر

بحقیقت چه شکری نفس چه جیب هوش زصفای شیشه طلب پرکه در کمال یقین

تو باب میفکنی تری من تست هردو بهم غلط

زچمن چو بحکت بوی گل کند ز سر بهار جان حقیقت از یعقین رسی شجاعت مورهان

چه وجود سعی مسمی که نشان توندید نشان نمود شخص معیت ز عکس ز ان و امتحا

چه خطی که شد ز تامل توکتاب اینه سم غلط

من و مابت از هوس خرد ده چون بنقلب صف چه شود بخود نظرت رسد که بعالم دگرت کشد

رسد از بیخودیت مد و برباندت غول در وا ز تمیز جاده منزلت الم ردو یک و بد

خط ما بدار رسیته سر اگر شود رقم غلط

تو چو سرو رفته فرو بگل بهوای پستی جای کس مده ذلت مال ذل بعد و فزونی جلال کس

بگذر زالفت رنگ و دل بکس و یادش بل قسمت گرفت خجل من دمای کسب کمال کس

سند اسی ابدی کش سطری که گشته دودم غلط

من وساز هستی بی اثر که خریده در بغل فنا من و جوهر غرض حسد که چوی کل کذرجا

چو بهار شبنم رنگ و بو شده ام اباب حس حوا خط سر نوشت من آب شد ز تراوش کنان غلط

بهوش


۶۳۳
چوخوش میرسی که شود از کاعذم غلط
نگار آهوی آرزو از هوش طراز می ویداه
بغبار او رسیده اصورخ او بدیده ندیده ام
همه عمر در جیب دل چو نفس اگرچه طپیده ام
مر ثمل این قدر از جنون بخیال هرزه به
رقم جریده مدعا غلط است اگر نکنم غلط
مخمس بر غزل خود فرموده
سر سرو باغ بسحر شد بهم سحره با گل
بسحر چه غنچه شکفته است دل مبلان هوای گل
لب عندلیب سخن سراند این نوا زور اکل
بچمن چه می کشش من بساین نواز صدای گل
که بهار ستم بیخودی بطلسم خنده بنا کل
زبهار باغ خزان نماتوچوبوی غنچه بردن ا
تو محوی رنگ گل و خار بهال بی بر بی بقا
ز زبان بلبل بنوا رسدم بگوش دل این صدا
کرنکت خار جفا مسا بدل شکفته غنچها
بچه دلخوشی بچمن روم من بینوابموا کل
هوای غنچه اندو جوسیم سرطانی سو
خرمن رحمت چتو بخیال عشرت رنگ و بو
تو وصال سرود کیم من گشای کوثر سخن بگو
لب عندلیب ترانه کو بچمن کشاده بگفتکو
که براه با و خیال او بچمن دیده قبا کل
تو سبزه زار د کنار جو تو وباغ غنچه رنگ وبو
تو بهر غنچه چو چون نمونما بقد همه مو بمو
توزلف تاب شکن او تو وناف نافه مشکبو
من ستمو اترانه کو بخیال تیغ جمال او
چوطپم بخون جگر کزدل مبلان جلاکل
ز سرم لاله ونسترن بشمرین مال چو سنبلن
چو صباسبزه وکل مزن بدرا چو غنچه زپیرین
توزکوش غنچه برون نکن بکنای کوشن سخن من
که رسد بکوش دل این سخن زجوم تنگی این حمن
که شکست زنگت سخن دصبا باندن با کل
بچمن اشقایق یا سمن شد بهم عارض کلمتان
موهار از بربخودی کفدست وجو هو افشا


۶۳۳
زسیم گلک شیشه غنچه اشده خور دار کف باغبان نه بروی سبزه فتاده کل که نسیم باد سحر کیان است
برفته وهم خیال تو منگن نگذرد واکل
چو زمان خامه تما کشم نواکنم صدا زد رون پرده خاک دل فغان منی دهم نوا
لب آگاه سخن کجا رسد کسی نوای ما سخنان طرزی بیدل کند زبان فلم ادا
ز هجوم حیرت دل کشم رخ چو اینها کل
مخمس بر غزل بیدل کلته
تو در تک بود و نبود من ز تو آشکار و نهانیم بفلک زمین به براریم بزمین زمین تو نستانیم
چکنم بجز اینکه برضا د هم تو به سر هر انچه براینم تو کریم مطلق و من گدا هکنی بجز اینکه کجانم
در دیگری بنما من بکجا روم چوبراینم
بسراغ عالمی بی نشان چه تکاپو از ره رفتگان هوای سیر بهار جان بکبیر موج بوی کم توانان
عنا نرفته ام انچنان که عدم بک جوام عیان کسی از محیط عدم کران چه رقظره واحد بنشان
ز خودم مروه انچنان که ز خود بخود برسانیم
سراح بوی کل خانه عدم شناسم فدایی شکند اگر همهد لک بالکند چه تخت کل صدا
بخیال آن رخ با صفا ز خودم نرنک تفر جو کجاست انقدرم مقاکه تاملی کندم وفا
عرق خجالت فرصتم کم انفعال و باینیم
هوای کوی بهار غم کشم ترد و کیف و کم سلا چنان زده ام قدم که شکر خورم زلب
بلی چوشهد الم قسم که زرهر درد تو دمبدم خبر دغم همه تن الم متر ود ابله در بدم
چو غبار داغ نشستنم چو سرشک تنگ امینم
بدرون سینه طبهن به خیال نوچون مک چو صبا دمی که چه شیرین که مجای این کل دن
شبه تار بخت سیاه کس حمین حرو جنون نفس سحر طلسم ہوا قفس همها جاست مفعل پی
چقدر عرق کندم نفس که بشمبی تسانیم
نوید


۶۳۹
پیوند سرو و گلشنم نه چو خار نو سر کشم | نه چو ابروی تو کمان کشم نه زره بکان کین کشم
بگمان کج تو ما حومم نه زور و د خصمه دائم | نه بنقش بسته شوشم نه بحرف ساخته رخ نمم
نفس سیاه تو میکشم چه عبارت چه معانیم
بسے کشم آرزو ز نفس چو صبح رسیده ام | تو پای لاله دمیده ام بخمار غنچه خریده ام
کچه جا بهار رسیده ام کچه شاخها ببریده ام | همه عمر هرزه دویده ام مچو کنونکه خمیده ام
من اگر بکعبه رسيده ام بمرادن شتایم
نمود شیوه های کج روی فریب و سحر | که کسی نمانده پیرن بن رای يک دمی زن
نور عزیزی بن بس کنی بن صافی | ز طین شبی بی نفس خجلت سيد ان جگر
کجا عم و چوبم کوتو جز سالہ بدایم
شمس محمود گفت
بحمدالله اگر اخر ازین دیر کهن رفتم | شهید تیغ عشق ان بت پیمان شکن رفتم
لذت از خود کسی بن باکی من بن سحر رفتم | ز جامان تا نشانی یافتم از خویشتن رفتم
زتاب پرتو روی حبیبم از چمن رفتم
بی دنیای دن ناکی جی بار جهان کجال | بیا گر میتوانی در گذر مردانه زین منزل
که من در شب تقوی او در بن نجائی مل | ببستم خیال ستی اندر دل از ان غافل
که چون اشک از سر مژگان سگان کن رفتم
دیوانه من دل و من دلبر شوخ ستمگار | کند از یار مرا اخر غم هجر گرفتارے
جهان خون غلطم با که گویم بیعت غمخوار | بهمین ستم ما نیستی دارم سروکار
ز بس کز خویشتن اندر خیال ان بن رفتم
ز بگو دوستی جزم نشد حاصل ثمر ما را | زطاق ابروی خوبان بغير چشم تر ما را
مخمر اخلی وصل بنان خون شد جگر ما را | نشد طرزی میسر وصل آن شیرین پسر ما را


۶۲۶
بصد تجلی ازین حسرت سرمون کو بکن چشمم
مخمس بر غزل بیدل گفته
قدری بپردہ جبین نما بهار کل سحر آفرین
نمکی بخند و کشای لب بعقیق تر کمر آفرین
زدهان غنچه بگو سخن به صمیمت شکر آفرین
سر طرہ بہوا فشان حشنی مشک تر آفرین
مژہ بانیزه باز کن کل عالم دکر آفرین
نظری بدور زمانه کن بشهین میانه ترک کن
نه ہوای دام دنه دانه کن همه کردون بنا کر
چو نگه بدیدہ تو خانہ کن بخد نگ تست نثار کن
سرزلف عربده شانه کن کجی نقشه فنایرین
کشش جنون بهانه کن رسعار مجر آفرین
بکمال حسرا زل قسم که نه ذوق و نیوای هم
نه قدم شناسم و نه عدم نه بدیر و قبله دلی تمام
چو نسیم نکہت مسجدم نفسے بیا و تو سرکرم
زحضور عشرت کیش کم به شت داغی الم
بخیال باغ تو فارغم نو ز بہرمن جکر آفرین
نه نیم بحت بوستان نوای ناله بلبلان
نه رخ بہار و دل خزان نه کف نشان ولی نیا
نه دماغ دانش سخته دان خرد نقصور فهم جان
نه زمین سیده آسمان بکمال خالق انس دان
مصدف کسی چہ نشان ز حقیقت کھر آفرین
تو بپوش دیده دم مزن بچشم حیا شکن
تو بند لب چہ کل از سخن تو بکفتو کشا دهن
بلی رنگ و بوی کل و چمن چه دوغی هرزه بهرین
حذر از فضولی ما و من چه چہ سبکی بجان بن
در احولی ہوس مرن دو چشم منظر آفرین
تو چو کر دپای کذشتنکان نشویی ذره کشان
تو چو جادہ شو قدمی روان ز بود و ویش قدم
چو نفس ز حسرت فشان خر وخود بکو وسخت نشان
شین جو سطر دکران عبارت فاسدان
رقم حقیقت لک و نوزشکست نامه رافرین
بکشای دیده امتحان ہوای عالم معرفت
چہ دو بیچ ریشه بی ثمر بہار ہستی عاریت
زنهال


ارسال ساج وکونهم همه را غبار ودعاست
بجمنی مشاکلی بری ز طرب شکاری است
چو جبا ر روز کف تهی همه بله کمراز من
رموز شعر و قول آن شده کشف راز بی کم
که رسید و طرزی خش سخن بکمال سب آن
نور چشم بیدل این سخن ز سرش بافت با
کلام بیدل کر رسی بگذر زجا د ه مستنی
که کسی مبطل به تو سله دکر گرا فز من
مخمس بغزل بیدل کشته
کجاست جرعة انقدر که رسم بیهوشی با م او
من برره که چه آرزو برم حرف نکر دوام او
چو غبار من بزمین علیک شو این ادعای کام او
شورش پابه بندی رسد از شکوه خرام او
که بلال خط بزمین کشد ز تپیدن بام او
بدار اکر چو خار سم جو فغان اگر بره با رسم
چو شکست اگر بصدا رسم چو ترانه کر بنوار سم
چو نفس اگر بغبار سم چونکه اگر بمر جا رسم
رز مین اکر بهوا رسم سنگ اگر بینا رسم
ز دل امیده کجا رسم که رسم بهیچم ومقام او
بسراع باغ بهار جان میده دانر ازل
بسرام حیرة آسمان سیده پاپی اردل
بسرام محفل بیودلان چه نوا کشد رکت سائل
بسراغ منزل بی نشان نرود گماۓ مانزل
که بهر قدم سپرا کند چو نفس دهانه کام او
ز خیال طبع تورسته به چو خدنگ آه وخستبه
بموس مقیم نشسته به بهو خاک سفینه جو بسته به
امراحت گستر بال و سند نوخسته
لغت بدین شکسته به در چشم مژده بسته به
کمند کرم کند از نظر خونگاه و چشمی بام او
تک و تاز کسب بیان مکن خود چو خامه ننگون مکن
صفت سفینه برون مکن هوس حال درون مکن
سوی بندوان مهربان مکن دعوی تصور زان مکن
جرز دوست یار فسون مکن بخیال آینه خون مکن
ز نیاز و ناز جنون مکن چه دعائی چه سلام او


۶۲۸

بسراغ حسن تو کاشتم سرشب آئینه نا مطلب بنقاب شرم تو دانشد، مصورم مژۀ ادب
ز هجوم غصه بیا قهم رگ ساز رمز نمد طرب ز شکوه جلوه نداشتم سر و برگ آئینہ طلب

بزبان موج گهر زدم در التماس حیام او

بسراغ گلشن رنگ و بوم باز گردن بیدلم بطراز طرازی حرف و جلب باز گردن آبم
بسرود محفل آرزو رگ ساز گردن بیدلم بسواد انجمن او ب مژه باز گردن بیدلم

که ز رقص پیچانم کس سحرا فرینی شام او
مخمس بر غزل بیدل

ز چه چون گه هواپری چه اشک گنجه دم ز چه وزن سنگ تراز ویت همه طبع گذرکم
نشیمن بگوشۀ دل دهی چو نفس بهر زه چه دمم چه شد استان حضور دل که تو یچ و پردحرمم

سجده بسته دهانه دی رقم که قلم کی
چه بسان لاله شر ته یره و بال فرد تو چه موج خطی بگذاشتن غم کمال فرد
نضی چو قطره ز خود بر از خم جمال فرد بقبول صورت بی اثر کش انفعال فرد

بمقد ار مصور حیرتی که چو سنگ باز هم
تو در ین چمن ز چه د میدم قد خود چوسبز علم تو ز خاک مرده بکش قدم شکن نو ساز جامم
ز وجود بگذرو از عدم چه خورو حصرت بینم ز منی ست در سس صنم بیو فسنان منم

جو حباب می کنی مدعا که نفس سحر کم ی
بکمن کسی چه نفس کشد نفسی کسی بچکر کند عبث اب سپس کشد دم مش فنه کشی
چه عقل سیم خرد شد نسرد که دامن حسن کشی کس از پری که مکر کشد ز چه تنگ بام و قفس کشی

غم ساحری که بهوس کشد بد ماغ سوخته کم

تو در ین چمن چکنی طرح دوی عجب ریشه در جگر مگذر بصحبت مرد و زن بشوی نوسته باد کن
تو بسوز شمع و نگن شکن مد راه ناله را بحجر بخیال عبرت هم وطن میند دورست طن

آخر ز


۶۲۹

عزت حاصل علم و فن که شمار یاد عدم کسے

زبار گلشن بی‌شأن مخار مارسی و همی شأن
شوی تو مایل این شأن تو بگیراسن ناکسان

نه هوش مرده ات انگیخته گید هستی باغ جانت
بیقین معرفت گنهان تفکرت ببرم گمان

چو کشف گنه بخیال مان بروی سر تفکرت

بهار هستی بی‌اثر نموده خطر مانی
طرب اشیان تصورم بفرود عشربت ناغمی

بچه پایه زندگی دلم از جگر بکشد دمی
نه بید صبحم از انجمن که نه بت صورت شبنمی

حذر از مال تر ددی که نفر که از ی گمی

چو می‌راند ر نظر ایک شکی نه رود گذرا
رصد اگر چه رهت سفر خرم جاده هر گذرا

رہی بطنت ہر قدر تو بر از خود نفسی مدرا
اگر ز تردد بی اثر رسی بمنصب اہل و پرا

چو نهال صبر کن انقدر که زیپای خسته علامتی

سخنان طرازی بی‌زبان در پار زرخم دلی امان
نوز ناله در د دلم بخون دلی شکسته فغان

بحضور غنچه باغ جان شده ام چو گل ارسا کان
من زار بیدل ناتوان نیم انقدر بدان گران

که جو بوی گل دم امتحان تر از وی نفسی کشی
مخمس بر غزل بیدل کشته

چه جلاست اینکه ز باغ جان بوای ملک تنش
که نمود با تو ازین بیان که بسوی انجمن امد

که در درجه یافت که برون ز پیرہن امد
که کشید دامن فطرت که بسیر ما و من امد

نوبهار عالم دیگری بکجا باین چمن امد

دم سرد صبح بهار جان بچه روی دل افروز
نفس ہوای گل غرور سید بال هوس نبرد

دم شاخ عالم معنوی نسر و رنگ نورسید
شجر حدیقه الهی سمت جیب خون در د

چه هوا پرده نداشت که برون پیرہن امد

نه نگه روی تو باز شد نه سر شک شمع گداز شد
نه پرید غم پر باز شد نه ترانه نغمه ساز شد


نه رحم بکویی بیمار شد نه قادم بیجا در درآمد
نه مغز بهانه طرار شد نه قایم خون یک ناز
بخودت همین مژده مار شد که بعزتت وطمرامد
نه نگاه بر سخنک زد نه کنم بجب تو شک زد
نه به خار خامه رنگ زد نه ترابهارک نمک زد
نه بساغرم کسی سنگ زد نه صدای شیشه رنگ
نه لبی بزمزمه چنگ زد نه نفس در دل تنگ زد
عدم انگیز سنگ زد که تو قابل سخن امد
بسرین درنگ کل هوس چه چون مسافت دود
ر چه خط موج کف کفت بنظر کشیده جو جز ردم
زکتاب هستی بیحد د تو نخوانده خط نیک و
چقدر تبحر د صنعت مد ر تصنع لفظ زد
که جو تار سجه سلک بخلوات صمد دین امد
چه شته تو در چمن بخیال سرو کل سمن
تو چو کرم پیله بخود متمن سمت میل توسو کن
زغریب صحبت جان مکن نشوی لغره ماه کن
ز خودت بصیرت مر دو زن باسن بخرین
که چو شمع در بر انجمن ز چه پیر سوختن امد
چه دوی برنگ نم صبا بهوای کلشن بلعن
توسوی خود نظری کشا که توی کل هم دو فا
ز سر ش عالک بر با همه وقت میر سدش نبا
چه شد اطلسی شبکی قبا بدر ید این نکی ردا
که در ین رباطکره فنا بلی کید و کر کفن امد
تو جو بوی غنچه در تک کل در اشکار و نهان کن
تو بخود د می نظری کشا ز بهان گذر بعیان کن
بکذر چوطرزی از ین چمن نفسی باین دل من
هوسین بیدلن نخبر در اعتبار جهان کن
چه بلاست شوق مهر شد که چوی و شکن امد
ترکیب بند در نعت اشرف انبیا محمد مصطفی صلی الله علیه
و علی اله وصحبه و سلم
دلم چو غنچه ببالد بکو در بوی محمد مجمل دین
چو کل شکفته ام هر دم بیاد روی محمد ا
دو چشم روشن من شد ز دور نیش نیک
کشم بدیده خود کاش خاک کوی محمد


۶۳۱

خدا که کرده بقرآن بیان خلق عظیم بحق حق که بود وصف خلق خوی محمد (ص)
صفیحه زنگ در آب که می بینی نمی ست این همه از بحر ابروی محمد (ص)
زیکته چشمه علق چو بحر سبر است کدام لب که نکردد آب از بجوی محمد (ص)
بکوشش ماهی خورشید با سیاهی شب نوشته کلک قضا و صف موی محمد (ص)
ز درد حصه دوران نجات می یابد کسی که بست دل خود بتار موی محمد (ص)
بجای حرف لبم نام مصطفی گوید ز بسکه دل شده لبریز کفتگوی محمد (ص)
همیشه تا که بود نوبهار باغ و چمن بصبحن باغ زند عطر کل ببوی محمد (ص)
دل شکسته طرزی ز خاکساریها خدا کند که بساید جبین بکوی محمد (ص)

چه خوش بود که نهم سر در شرف جبین سا
برخ ز شرم کنم پیش آستین سا

بند دوم
چه خوش بود که رسد سر بخاک پای محمد (ص) دهم نخنده نفس چون کل از برای محمد (ص)
بدوستش باد بهاری چو بوید اهن کل بطرف باغ روم هر سحر برای محمد (ص)
بتاج شاهی کونین سر فرو نارد کسی که شد ز سر صدق دل کدای محمد (ص)
ز دست نا سپر مشرک کف نگارش کجا نهند قدم انبیا بجای محمد (ص)
اکر مجاور آن استان شوم روزی بدامن مژه رو بم در سرای محمد (ص)
سعید کام تمنای آن شه خوبان چه چشم مرغ دکر کنم جان و دل فدای محمد (ص)
بدین کرایم سیدهی تا کی بصد جفا بکشم دست از و فای محمد (ص)
بخواب غفلت جهانت حیکم ار جاز که ساخت جمله جانرا خدا برای محمد (ص)
ز افتاب قیامت نسوزم ای طرزی که کر بود بسرم سایه لوای محمد (ص)

من و لوای تمنای او بروز جزا


که ناگناه مرا عضو خواهر او ر خند
بند سوم
دلم شد آئینه از پرتو جمال محمد
عین عشقم انبیا و زلف و خال محمد
چو آفتاب که از مغرب تا بمشرق رود
چنان گرفت جهان حسن بیزوال محمد
اگر خیال کنم فکر اوست منظورم
و گر بخواب روم بینم خیال محمد
نشان مردی اگر در توست از سر عجز
بگیر دامن مردان باک و آل محمد
شکوه دولت جاهش بس من حصرت
شهان عجم اندر تعظیم پیش دال محمد
چو رخ ز پرده برون کرد در میان گشت
بسوخت آتش دو نشست و می آل محمد
خدا که وصف کمالات او بیان سازد
کمال نیست که گوئیم ما کمال محمد
از ان جواب لبش ما زبان دال دادیم
که رنگ و بوی غرض نیست سوال محمد
سهی قدان همه رفتند قد خمیده بباغ
چو سر کشیده قد سر و خوش نهال محمد
چو بیجه در وزبانست نام او طرزی
درود بر که فرستاد بر جمال محمد
ز ما بروی نبی صد درود باد و سلام
همیشه تا که زمین است از سکون آرام
بند چهارم
خوشا کسی که بود بلبل بهار محمد
هزار کنج معانی کند نثار محمد
بغیر وصف رخ او نخوانده ام حرفی
گرفته بس با جانم اخبار محمد
بجای حرف لب وصف لعل لب شاید
کرشمه تا بمواخ در جویبار محمد
حجم بکشتر می از زبانه قهرش
بهشت یک کلی از لطف لاله زار محمد
زبان اوست کلید خزینه اسرار
کسی که کوهر معنی کند نثار محمد
سخن ز خارجی و رافضی مکو با من
که پر بود دلم از حب چار یار محمد
بیان


بسان غنچه بود سرخ روی صحن چمن
ز شور فتنه دوران کناره گیر بود
خوشا سری که بود خاک آستان او
بجای شانه جان میکشم بدل طرزی

دلی که چون گل خودروست داغدار محمد
کسی که جای گرفته است در کنار محمد
خوشا دلی که زدردست بیقرار محمد
اگر بدست فتد زلف تابدار محمد

طناب گردن جان زلف تابدارش باد
دلم خراب لب لعل آبدارش باد

بند پنجم

جهان شده است منور ز آفتاب محمد
صفای چهره جان عالم از فروغ آینه اش
دو چشم فتنه دوران بخواب راحت شد
ز آفتاب عظام و ز اولیای کرام
به انتساب کسی از باب جنّت المأوا
صفات کنه او کی بشرح میگنجد
طفیلی کرم اوست آدم و حوا
جهان چو پرتو خورشید سر بسر گرفت
کر است زهره که از امر او شود بیرون
بسان غنچه شود آب و از حیا بچکد
چنان بجانب طرزی روی فضل نهد

نقاب جلوه حق حسن بی نقاب محمد
طناب گردن دل زلف نیمتاب محمد
ز خواب خانه تا چشم نیمخواب محمد
بکحن خلق که باشد در مد جو اب محمد
که هست محیط جبرئیل قیت و باب محمد
که هست فصل خدا بابی از کتاب محمد
از انکه معنی لولاک شد خطاب محمد
فروغ پرتو رخسار آفتاب محمد
که می تپاک شود آب ز اعصاب محمد
اگر بباغ رسد بوی از گلاب محمد
بآب فضل سرشته چون تراب محمد

ز لطف او کنم دست آرزو طرزی
مگر نقاب بشبی برکشد ز رو طرزی

بند ششم


کسی که نیست غلام رخ چو ماه محمد همیشه باد سرش خاک پای راه محمد(ص)
بهر کجا که کند دعوی سرافرازی بفرق عرش فتد سایه کلاه محمد(ص)
جهان و هر چه درو هست سر بسر از فخر بسان سایه خزدید است تباه محمد(ص)
ز شام تا بسحر زانتظار میسوزم بود که بر سرم افتد شبی نگاه محمد(ص)
زحق شنیده ما زارع در کلام مجید همان بود صفت نرگس سیاه محمد(ص)
ز جهل چند کنی بر نبوتش انکار که شد کلام خدا شاہد گواہ محمد(ص)
سپهر خیمه باشد ز بارگاه بلندش ببین بمبنزلت جاه و بارگاه محمد(ص)
بروز حشر به محشر برون آرد کسی که دیدشبی نرگس سیاه محمد(ص)
چسان عدو نشود کشته و فرار بذل که خوانده آیت فتح و ظفر سپاه محمد(ص)
ره نجات اگر طرزی آرزو داری زسر قدم کن بماند برسم و راه محمد(ص)
کسی که پیرو او بست در طرق رضا
زگمراهان جهانست پیش خلق خدا

ترجیع بند در نعت افضل انبیا محمد مصطفی(ص)
صلی الله وعلیه واله وسلم در شام شرف کشد
ترجیع بند اول

هر دو عالم خاک درگاه محمد مصطفی(ص) عرش و طوبی پست براہ محمد مصطفی(ص)
چرخ را با رتبه قدرش چسان آرم بیاد عرش باشد پست با جاه محمد مصطفی(ص)
ناز بر خورشید سر از آسمان برکشم گر جبین سایم بدرگاه محمد مصطفی(ص)
تا ابد عمرم چو مینا در صفا خواهد گذشت گر رسد جان بر لب چاه محمد مصطفی(ص)
چشم جان تاریک شد از مکر نفس هر زول روشنی میخواهم از ماه محمد مصطفی(ص)
غنچه کج دلم کا ندر رو او رو نکنند جز غم حق نیست دلخواه محمد مصطفی(ص)


۶۴۵

همه عالم از طفیل روی او پیدا شده
شام دنیا روشن از ماه محمد مصطفی (ص)
نفس و شیطان در پی ام چون غول در صحرا و بن
میگریزم سوی درگاه محمد مصطفی (ص)

از تو میخواهم مدد یارحمة للعالمین
عاجزم در دست نفس شوم و شیطان لعین

بند دوم
گوی کونین است در چنگ محمد مصطفی (ص)
چرخ نی رنگ است از رنگ محمد مصطفی (ص)
بکر اندر شش حیا زیر حجاب عصمت است
پرده ناموس شد سنگ محمد مصطفی (ص)
در گلستان جهان هر گل که بوش میدمد ماه
یافت آب و رنگ از رنگ محمد مصطفی (ص)
اهل دل را از نوایش جانسپاری میکنند
صف کشند ماهیان در چنگ محمد مصطفی (ص)
از فلوز به قدس حکم چوم طیش بر زمین
با بوق عرش و خنگ محمد مصطفی (ص)
میکشد در دیده جای سرمه حشر کیمیا
گرد خاک پای اورنگ محمد مصطفی (ص)
دفتر احکام او باز ارباب نسخ نیست
عقل و فهم و علم و فرهنگ محمد مصطفی (ص)
صبحدم از خنده شادی گریبان میدرد
شب نشیند هر که دلتنگ محمد مصطفی (ص)
میکنی تا چند با من دشمنی ای نفس شوم
شرم کن از روی گلرنگ محمد مصطفی (ص)

از تو میخواهم مدد یا رحمة للعالمین
عاجزم در دست نفس شوم و شیطان لعین

بند سوم
دیده ام تا نقش رخسار محمد مصطفی (ص)
شد دلم زان باغ اسرار محمد مصطفی (ص)
اختیار نقد کونین گر بدی در دست من
میشدم از جان خریدار محمد مصطفی (ص)
گوهر جان نقد دل مال و منال زندگی
همه سازم صرف در کار محمد مصطفی (ص)
میرود آئینه سرش صفا در پیش من
تا که گشتم محو رخسار محمد مصطفی (ص)


۶۳۶
در درون حجره هم با خسرو باشد هم نفس
نقطه قطب ولایت میشود بر بحر فضل
هر که آمد بردرش گلهای مطلب یافت
گر بکرد چارسوی ما و من گردی که نیا
از بلای از و حرص و شهوت بفض حسد
هر که خود در غار شد یار محمد مصطفیٰ
هر که شد در خط پرکار محمد مصطفیٰ
گلشنی نبود چو گلزار محمد مصطفیٰ
گرم بازاری چو بازار محمد مصطفیٰ
میکریزم زیر دیوار محمد مصطفیٰ
از تو میخواهم مدد یا رحمۃ للعالمین
عاجزم در دست نفس شوم شیطان لعین
بند چهارم
تا گرفتم ذیل دامان محمد مصطفیٰ
چیده‌ام گلها ز دامان محمد مصطفیٰ
تشنه مخمور جنت منبع صاف و روان
سیر گردانند و ید حیران محمد مصطفیٰ
منحجابی که نقد دین نبازی رایگان
نیست کس کوی میدان محمد مصطفیٰ
کہکشانرا انیکہ می بینی ز نقشش آسمان
نعمت الوان عالم در دهانم زهر شد
از در حق چشم نبینم روی نعمت تا ابد
در دست طبع در عرش باشد این سخن
بوی خوش از سبحه شد صرف بہار خلق او
ز جفای نفس و ظلم و حیث جور نفاق
هست نقش کوی چوگان محمد مصطفیٰ
تا ربودم دانه از خوان محمد مصطفیٰ
هر که شد محروم احسان محمد مصطفیٰ
رحمت حق باد بر جان محمد مصطفیٰ
میدهد کل از گریبان محمد مصطفیٰ
میزنم دستی بدامان محمد مصطفیٰ
از تو میخواهم مدد یا رحمۃ للعالمین
عاجزم در دست نفس شوم شیطان لعین
بهر


بند پنجم
شب نهم سرمه که بر پای محمد مصطفی(ص)
صبح خیزد پیش بالای محمد مصطفی(ص)

مست گردد مست چندانست خیزد صبح دم
بسکه بنوشد جام صهبای محمد مصطفی(ص)

خوردن بیمار عادست تا قیم اب حیات
تا روی سرسیم در پاهای محمد مصطفی(ص)

در ده و هفت و پنج و چار و سه
جمله می نازد ببالای محمد مصطفی(ص)

در میان بستان سرشار مدشتی بود
هر که بنوشد ز مینای محمد مصطفی(ص)

جمله عالم ظلمت هستی اند پوشیده است
چون بگردد یکن جای محمد مصطفی(ص)

یا رب ما ابدا با داین گلزار سبز
شد جهان گلشن ز گلهای محمد مصطفی(ص)

بر سر تسنیم جو کل از تر دماغی پا نهد
هر که دارد شور سودای محمد مصطفی(ص)

دار عقبی یا همه نعمت جهان یا خوب و بد
هست در پنهان پیدای محمد مصطفی(ص)

من ز دست نفس کافر ماجرای سخت کوش
سر نهم هر لحظه در پای محمد مصطفی(ص)

از تو میخواهم مدد یا رحمة للعالمین
عاجزم در دست نفس شوم شیطان لعین

بند ششم
گشت پیدا عالم از بام محمد مصطفی(ص)
چرخ خواهد تا ابد کام محمد مصطفی(ص)

عرش مسکن و ناگوی وحدت سر به سر
بوی حق دارد می جام محمد مصطفی(ص)

در بلای قد امکان بقل یا بد نجات
هر که پابندست در دام محمد مصطفی(ص)

از غلو غرت ذاتش چگویم بیش از این
خوانده ام با نام حق نام محمد مصطفی(ص)

تیره روزانش بود چون مردمان دشمن شوم
صبح روشن گرد و از شام محمد مصطفی(ص)


۶۳۸
بسکه غنچه از عرب دانست لطف عام او شادی امت بود کام محمد مصطفی
کر بنده می ارزد و باری زین نمره مهتاب عرش باشد سایه بام محمد مصطفی
اندین دنیا و شام مرگ و روز رستخیز دست ما و رحمت عام محمد مصطفی
زین چمن دامان پر گل آورید ای عاصیان روز نور وز است ایام محمد مصطفی
نفس هر شب میزند را هم به بیداد جواد یاوری خواهم ز انعام محمد مصطفی
از تو میخواهم مدد یارحمة للعالمین
عاجزم در دست نفس شوم شیطان لعین
بند هفتم
ماه تابانست از نور محمد مصطفی چرخ گردانست از زور محمد مصطفی
بسکه حق دادت تسلط بر اعادی دین نفس و شیطانست مقهور محمد مصطفی
شاد مانیهای کونین است درشش در هر که از جانست مسرور محمد مصطفی
نیت ممکن پا گذار و از عدم سوی وجود هیچکس بی اذن و دستور محمد مصطفی
شاهد مضمون من از چرخ گردون میکشد مدح من تا گشت منظور محمد مصطفی
هر روی اگر چه کوی طور تجلای بر از قبة عرش آمده طور محمد مصطفی
طرزی خیر از روی او از بهر در عالم کور با نور حق بیند بلی کور محمد مصطفی
بسکه عصمت در او پرده پوشی میکند مه نه بیند سوی مستور محمد مصطفی
در دو شش ساعتش در دو عالم تار باز نذیر چرخ مخمور محمد مصطفی
مامنی از دست نفس ظالمی میعافیت هیچ جائی نیست جز نور محمد مصطفی
از تو میخواهم مدد یا رحمة للعالمین
عاجزم در دست نفس شوم و سلطان لعین
بند هشتم
درد


در دو دوران کردم اوصاف محمد مصطفی
پله میزان انصاف محمد مصطفی
کشف برهان کشاف کناف محمد مصطفی

تا بکیگر دوستم اوصاف محمد مصطفی
کبر عو عیل پیم وزندار و از کی
ناسی از شمس انوار هدایت بر فروخت

بشیر نفخ مکا بر پرده مکاری
شمع ایوان مصاف محمد مصطفی

تا یکبر بندد عقای کج مجاز و شش
میداند قاف محمد مصطفی

همچو آب معرفت بنشینه بیضاء و حشمت است
هر که در باطن مخالف گشت از راه نبی
زان بود اطراف او پرنافه چون صحرای چین
در بساط قرب عزت پیش روی انبیا
از برای شکر نفس شوم و بیداد هوس

جمله آمد صرف اشراف محمد مصطفی
خود خلاف ا رود بر اخلاف محمد مصطفی
از مناف آمد برون ناف محمد مصطفی
فخر فخری آمده لاف محمد مصطفی
هست امیدم بر الطاف محمد مصطفی

از تو میخواهم مدد یار بقه للعالمین
عاجزم در دست نفس شوم شیطان لعین

بند نهم
در کمان بگذشت تا تیر محمد مصطفی
قیصر و فغفور چون گل نامکر در خون شست
در دهان اور دایمان پیش لعل و کشش
در غم دنیا بجان طرزی خلاصی یافتم
نیست یک حبل المتین استوار درین جهان
چنگ بستم د او از پهلوی ز د ما دین

سرکشان گشتند نخجیر محمد مصطفی
گشت عریان تا که شمشیر محمد مصطفی
هر کسی بشنید تقریر محمد مصطفی
تا که بستم خود بر زنجیر محمد مصطفی
چون سر زلف کرہ گیر محمد مصطفی
هر دو عالم کرد تسخیر محمد مصطفی


گردن لات و هبل را بر صفا در هم شکست پنجه پر زور مدنیب محمد مصطفے صعم
کافران یکسر همه چون صورت بیجان شدند تا که رخ نمود تصویر محمد مصطفے صعم
از عداوتهای نفس کا فرم عصیست میکریزیم زیر شمشیر محمد مصطفے صعم
از تو میخواهم مد دیا رحمة للعالمین
عاجزم در دست نفس شوم و شیطان لعین
بند دهم
با ازل بسته است آغاز محمد مصطفے صعم میکشد از جان ابد ناز محمد مصطفے صعم
در درون پردہ تمهید با خدا گوید سحن کی شود کس واقف از محمد مصطفے صعم
صید عنقای حقیقت را کند در لامکان چنگل گیرای شهباز محمد مصطفے صعم
در عدم آوازہ اش را آدم و حواشنید شد رسا از بسکه آواز محمد مصطفے صعم
بکه در هر پرده با نام خدا دار و نوا ذکر حق شد نغمه ساز محمد مصطفے صعم
در همه انس و ملک در نزد حی ذالجلال نیست کس در رتبہ انباز محمد مصطفے صعم
عرش و کرسی پست باشد پیش سبز فرشش از مکان با لاست پرواز محمد مصطفے صعم
هر دمی چون شمع در راہ غمش جان میدهم هر که شد از شوق سر باز محمد مصطفے صعم
طرزی هم از نفس شوم و شیطان تا کی بیخ شان کن قطع با کار محمد مصطفے صعم
از تو میخواهم مدد یارحمة للعالمین
عاجزم در دست نفس شوم و شیطان لعین
بند یازدهم
است بحر رحمت آغوش محمد مصطفے صعم با برامت نان کشد دوش محمد مصطفے صعم
از می وحدت شود سر شار تا روز ابد هر که بیند لعل مینوش محمد مصطفے صعم
گفتگوی اهل باطل کی رسد در گوش او هست بر اسرار حق گوش محمد مصطفے صعم
صاف


صاف خواند معنی اسرار از لوح حبیب
هر که بیند لعل خاموش محمد مصطفی
دیدن گلشن بچشم خار حسرت میزند
تا که دیدم روی گلپوش محمد مصطفی
جوهر گزارش مغز پوش آگهی است
هر که شد از ذوق مدهوش محمد مصطفی
بسکه قد قدر او بالا بلند افتاده است
عرش باشد پست از دوش محمد مصطفی
بسکه بر انعام جودش چشم دارد نیک و بد
میخرد امکان بآغوش محمد مصطفی
شکوها بیدادئی ظلم هوای نفس شوم
عرض باید کرد در گوش محمد مصطفی
از تو میخواهم مدد یا رحمة للعالمین
عاجزم در دست نفس شوم و شیطان لعین

بند دوازدهم

بخت تا دانسته اقبال محمد مصطفی
میدود چون سایه دنبال محمد مصطفی
عقل و فکر ما ز درک عالیش مستغنی است
کس نداند غیر حق حال محمد مصطفی
گشت از آواز هوای دانه دام هوس
دیده دل ناوه اخال محمد مصطفی
عقل ما از امر و نهی حق چه دارد آگهی
خوب بد خواندیم ز اقوال محمد مصطفی
در رضای حق بصبح و شام در لیل و نهار
دعوت حقست اشغال محمد مصطفی
در عبادت کوش گر داری هوای پیروی
صرف طاعت شد همه سال محمد مصطفی
در مصاف نفس و شیطان لعین جنگجو
داد نصرت آخر اقبال محمد مصطفی
طرزی آخر وارها از قید این نفس شوم
هر که از جان بشنود قال محمد مصطفی
گر میخواهی که بینی نور شمس معرفت
باش همچون سایه دنبال محمد مصطفی
از تو میخواهم مدد یا رحمة للعالمین
عاجزم در دست نفس شوم و شیطان لعین

ترجیع بند ثانی ایضا در نعت

شب وقت سحر ز عالم خاک
رفتم چو نکو بسیر افلاک
از ماه گرفته تا بکیوان
دیدم همه را بچشم ادراک


صد خیل ملک استاده برپا
از نور و صفا بسان جان پاک
جنت همه پر ز لاله و گل
دوزخ همه پر ز نار خاشاک
از طوبی و سلسبیل و کوثر
از زهره و مشتری و افلاک
هر صوت و صدا که گوش کردم
ہر نقش که دید دیده پاک
هر یک بزبان راز میگفت
اوصاف رسول شاه لولاک
انحیا بچه فهم وصف گویند
بشنو که بگویدت خداوند اک
حق گفت چنین با حمد پاک
لولاك لما خلقت الافلاک
بند دوم
نورش سبب ظهور عالم
قدش الف روان آدم
تا مهر نبوتش نگین زد
شد ختم پیمبری بخاتم
اوصاف وی از زبان عیسی
صد بار شنید گوش مریم
شد جام جهان نما زمانش
سر خط رموز ساغر جم
بر زخم دلم طبیب لطفش
هر لحظه نهد ز رحم مرهم
ابی زکرم فشان بر ویم
زیرا که شدم کباب از غم
خم چون نکنم به پیش او سر
پیشش چو سپهر کرده قد خم
دریای دو کون و بحر گردون
در پیش یمش بود نمی کم
جائی که کند خدای مدحش
اوصاف ویست مجر من دم
من کیستم نیم که باشم
گزشان علوی او زنم دم
حق گفت چنین با محمد پاک
لولاك لما خلقت الافلاک
بند سوم
والشمس بود صفات رویش
واللیل ثنای تار مویش

در حسن


در حسن وصفا و غازه رویش
چون مرده ز تو حیات یابم
از بس گل روی او لطیف است
لب تر نکند بآب کوثر
از دام دو کون گشتم آزاد
در صورت اوست شخص عکسم
دل از تو چوطرزی مدح خواهد
با ماذوا و بالصوت دلکش
حق گفت چنین باحمد پاک

جنت نبود چو خاک کویش
هر صبحدم از هوای بویش
وز دیده نظر کنم برویش
هر تشنه که نوشد آب جویش
تا گشته دلم اسیر مویش
آئینه شدم ز بس برویش
این نکته نهفته گویش
از قول خدا بگو برویش
لولاک لما خلقت الا فلاک

بند چهارم
ای سرش نشان بی نشانی
خوانی خط لوح غیب را صاف
در بعض شبه بحسن اخلاق
عشق تو زبس شتاب طبع است
هم عالم سر هر نهانی
زان گوشه دامنت گرفتم
بگشای گره ز تار کارم
طرزی نکنی ادای وصفش
چون خامه خموش باش بگذار
حق گفت چنین باحمد پاک

دانای عیان و هم عیانی
هر چند الف ز با ندانی
کس با تو و تو بکس نمانی
آموخته پیر را جوانی
هم واقف وحی آسمانی
چرخ است بمن شبح کمانی
زیرا که ز لطف میتوانی
صد سال اگر تو قصه خوانی
مدحش بکلام آسمانی
لولاک لما خلقت الا فلاک

بند پنجم


در شش جهت فلک بجناک اشتر
دارد بخدای قرب ذاتـی
بر جا که کند تکیه مردم
مه را چکنی با و مقابل
شد تـیر بلا بپای جانت
در باغ بهار عکس رویش
طرزی تو کجا و حرف مدحش
خود مدحت او کند خداوند
حق گفت چنین با محمد پاک

بر عرش نه است تکیه گاهش
زانست ببزم قرب راهش
جه تکیه زند بتخت کامش
خورشید خجل بود ز ماهش
خاری که فشاندۀ براهش
گلزار دمیده از گیاهش
سایه نرسد بقرب بامش
طرزی تو مباش نیکنامش
لولاک لما خلقت الافلاک

بند ششم
رویش گل بوستان جانست
جیش چو بهشت لاله خیز است
از هیبت نام و سهم رمحش
شانه رقم کشی است زانرو
خورشید ز سفره نوالش
انعم خدنگ او عدویش
بگرفت جهان ز شرق تا مغرب
اوصاف محامد کمالش
خاموش نشین و گوش بکشا
حق گفت چنین با محمد پاک

یاقوت لبش چو جان روانست
دستش چو سحاب درفشانست
موبر تن دشمنان سنانست
در موکب او شمان دانت
یک گرده گرم روی خوانست
در گوشه خنده غنچه بچانست
شمشیر کش چو کهکشانست
طرزی تو بگو کرا گما نست
این مدح شنو که بی زبانست
لولاک لما خلقت الافلاک

بند هفتم

بانور


یا قرب خدا است میگرد مساز
کشته چو خیال آسمان تاز
هم عاشق و دلبر است و مجنون
هم جمله نیاز هم همه ناز
در دائره خط پادشه نیست
انجام و یت حرف آغاز
با همت اوست چرخ گردون
چون کبک ضعیف چنگل باز
سر بند گره زنار کارم
جز ناخن او که میکند باز
طرز ی نرسید تا بکوشش
هر چند طبند کردم آواز
نومید مشو که آخر کار
این در بر خ تو میشود باز
ای مطرب دلنواز یکدم
بی پرده مرا چو چنگ بنواز
طرزی رسخن گذر بهر حس
این نغمه بیار ساز بنواز
حق گفت چنین با حمد تا پاک
لولاک لما خلقت الافلاک
ترجیع بند ثالث در نعت محمد (ص)
انا ست ناست و ذیل دامان نبی
گشت ما یه شرف ابراحسان نبی
هر د فتر مصحف دل آیت صدق صفا
خوانده ام تا سوره اخلاص قران نبی
خوب و زشت نقش عالم بر دلم گشت
از محبت گشته ام تا محو و حیران نبی
سکه دارد آب عرزت پیش حق و جهان
روز و شب روح الامین باشد نگهبان نبی
دشمن است گر دین تا شهوار قل کهنی
همچو گوی افتاده گردون پیش چوگان نبی
عاجز ان خود کیست تا از تیغ حکمش سر کشد
گردن شاهان زند شمشیر بران نبی
گرچه اسماعیل تنها گشته قربان خلیل
سی و سه فرزند او جان کرده قربان نبی
تا که نوشید در دهانش از سنگ عدو
لعل در خون غوطه زد از رشک دندان نبی
روی گلشن بدیع غنچه تنگی میکند
از هجوم خجلت لبهای خندان نبی
گر عروج سرفرازی آرزو داری طلا
فرق خود کن فرش خاک پای یاران نبی


از تو میخواهم مدای همت گنجت بلند
تا بگان بوسم نشان پای انرهبان کنے
ای خوش آنساعت که در روضه چونهخشتن
همچو بلبل هر زمان گردم غزلخوان کنے
اشتیاق جبهه سائی درت دارم بجان
یا نبی الله مرا بر آستان خود رسان
بند دوم
شد علم بر عقل دشمن با که شمشیر نی؟
قیصر و فغفور و کسری کشت نخچیر نی؟
کافران چون سنگ اعجاز حرف اوشوند
معنی قرآن بود آیات تفسیر نی؟
بسکه تقریرش بود پرون ز معنی بیان
خامه را شق شد زبان از شرم تحریر نی؟
چرخ از سهم خدنگش گوشه گیری میکند
کس چهان بند دگره برست رهگیر نی؟
گردن سر از کمند حکم او از ادنیست
صید شاهزا بود دام گلو گیر نی؟
از خدا تعلیم دانش بسکه هر شب میکند
عقل کل تدبیر آموز و ز تدبیر نی؟
شست صافش بسکه دارد قوت بازوی دین
می نشیند برنشان تا طاق ہر تیر نی؟
شست او مفتاح باب فتح کردون بین
نی ور خیبر کشاید نوک شمشیر نی؟
آدمی زادان نه تنها امر و نهیش میبرند
شد جن و انس و پری و دیو تسخیر نی؟
صورت غلمان زحیرت آب چون ساب شد
قد نباشد ما برون زافته تصویر نی؟
از بلای قید دنیا تا ابد از اد شد
هر که شد پابسته زلف چو زنجیر نی؟
بهرا مداد طواف مرقد آن جان پاک
از تو میخواهم مد د ای شیر شبگیر نی؟
اشتیاق جبهه سائی درت دارم بجان
یا نبی الله مرا بر آستان خود رسان
بند سوم
صید عنقای حقیقت کرد شهباز نبی
هر دو عالم بسته انجام و آغاز نی؟
گفتگوی سرّ عالم بیست سر افکنده
غیر با دحق نباشد هیچ و ساز نی؟
جز نوای راست کس نشنید یک آقا ز کج
از درون پرده های نغمه ساز نی؟
بانش


پاک از آزار پاکان در سرای بوتراب
خار غم بر دل خود دار ستم غماز یی
هر که چون حق فاروق و علی مخلص بود
تا ابد باشد بجان دمساز و همراز یی
نام شان در بزم عالم است مرحومه شد
از صداقت گشت یاران تا که دمساز یی
میکند بر ملکنه تذکار ذکر یاد حق
افکن در عرش غلغل شور آواز یی
تنی شد دست سخت از ان سنگدل
گرچه شق شد قلب مه زانگشت اعجاز یی
بندگان در گهت پیش سر نسا ما نیاز
حق تعالی میکند از لطف چون ناز یی
چون محمد مصطفی زارتبه مجبولی است
طرزی زان در انبیا کس نیست بانباز یی
برعوج چرخ عزت بشکند فرق کلاه
هرکه از سهم سعادت گشت ممتازیی
یا الهی از تو میخواهم که از روی نیاز
روی خود از حجر نسایم بر در فاز یی
اشتیاق جهره سا درت دارم ایجان
یا نبی الله مرا بر آستان خود رسان

بند چهارم

شیم بلبل گر رسم بر طرف گلزار نبی
داستان گویم دستان شیرین خبازی
هر ند من هستم لایق که بوسم درگش
لیک دارم این امید از لطف سر شاز یی
بر ندر در خورد سود جنس سودایش نیم
میکشم این نقد قلب خود ببازاریی
گر ببوسم پای ارباب درش از روشنی
گرد خود نجم سپهر دور دستاریی
ره ور بردار با از هر طوف روضه اش
طرزی جان برلب سید از ذوق دیداریی
نا گه گونقطه بای نبوت گشته ام
کشف شد بر دل ز مور سر اسراریی
آب از سرچشمه های الهی نوش کن
گر گذاری پا ز دل در راه اطواریی
این همه روی من صد چشم حیران کل کند
بو که بینم ذره از نور انوار یی
هر که از معرفت چشم بصیرت باز شد
نور حق ببیند عیان از روی دیواریی
حسن خلق احمدی را خود چگویم پیش ازین
معنی قرآن بود اخلاق اطواریی


ای کریم کارساز و وی رحیم بی رهنما
اشتیاق جبهه ساورت دارم بحق مصطفی
فضل کن یا سر د هم بر خاک در بارحسن
یا نبی الله مرا بر آستان خودرسان
بند پنجم
آرزو دارم که بوسم لعل میگوش نبی
بسکه قدقدرا و در پیش حق باشد رسا
با گل رویش گل گلشن جهان آید بیاد
بسکه در دربار حق مستشرع از افتاده است
در حضور جلوۀ حق کی کجاحواهی رسید
شاهیانش سر بریداز تن بسان گوسفند
کی صدای طعنۀ اغیار در گوشش رسید
از کف ساقی وحدت از سر مستی شوق
شان شیرینی زبس لبهای پرشهدش زد
دین و دنیا آرزو داری ز پایش سر متاب
لطف حق خواهم مدد درآمد و رفت در نفش
اشتیاق جبهه سائی مت دارم بحق طاب
عرض حال خودر سانم با گوش اکروقین
عسر آمد یکوچک ماه از دو سکین
گشته صحنش خود خجل از روی کلپوش نبی
مرده عالم عاصیان کنجد در آغوش بین
تا نگردی واله وحیران و مدهوش بنین
آن عزیزی را که بودش پای در هوش بین
بود پر همچون صدف از وحی حق گوش بنی
بادۀ قربت کشد لبهای مینوش بنین
ز هر میگردد عسل در لعل مینوش بنی
نعمت عالم بود در زیر سر پوش بنی
تا چو جزو مد خزم در بحر آغوش بین
یا نبی الله مرا بر آستان خود رسان
بند ششم
گشته پیدا از دو عالم پیشتر نور نبی
جلوۀ بزم حضورش آرزو دارم بدل
پادشاهان آن آرزوی تعظیم جلال
کارشان صدق و صفا و عدل وعلم و رحیا
شام تا ر روسی ما ظلمت کفر و نفاق
خوان آدم را نمک فعل پر شور نبی
ور نه فرقی نیست در نزدیک یا در دور نبی
جبهه سر بر خط طغرای منشور نبی
در نظر ها زان شود هر کس ز منطور نبی
گشت روشنتر زروی صبح از نور نبی
بکار


بلکه عصمت بر در او پرده داری میکند
مه شب پوشد نظر از روی مستور نبی
خاک درگاهش نو بس دارد بهار ابرو
اصف ملک سلیمانی بود مور نبی
بنده د صفوان و بوجل و ولید و بولهب
با همه بغض و عداوت کشته مقهور نبی
با ظهیران بمسلمان تاز وخمار موکش
ایت انا فتحنا خوانده منصور نبی
دست بخشایش بدامانش زنیدای عاصیان
میرند در بحر رحمت غوطه مغفور نبی
ای خدا طغری تسکین را رسان بردرگی
تا شود روشن دو چشم و کوش از نور نبی
اشتیاق جبهه سائی درت دارم بجان
یا نبی الله مرا بر استان خود رسان
بند هفتم

یک نظر گران کنم از دور بر روی بنی
کرد خود هیچم بخود از ناز چون موی نبی
ماند ہمچون کمان آباد دل بپریز تیر
تا چو ترکش کاش نشینم بپهلوی نبی
نیکو رو حه حسن خلق خوشتر دارد اثر
گشته عالم گلشن از اخلاق خوشبوی نبی
نیکو اخلاق آگهی کسب حسن خلق کرد
گل کند دریوزه بوی خوش از خوی نبی
سوی این آینه ان ای تشنگان کوثرند
با محیط و بحر پہلو میزند جوی نبی
حیوان در صف کش هر روز خواند این نوار
شد معطر جنت از گلزار شببوی نبی
شهمره جوان گرجوئی بران در بزند
جنت فردوس اگر خواهی بیا سوی نبی
خار حسرت میدر و صد چاکر بیان دلم
سوی جنت کر گذارم پای از کوی نبی
هشت جنت کم بهای ذره خاک دورش
هر دو عالم قیمت یکتار گیسوی نبی
رتبه شان نکو پیش حق بلند افتاده اس
کس نمیرد جایزم قرب پهلوی بنی
تا تجین سائی کنم بر خاک پاک روضه اش
من شفیع می اورم پیش خدا روی نبی
اشتیاق جبهه سائی درت دارم بجان
یا نبی الله مرا بر استان خود رسان
بند هشتم


از سعادت هر که بنهد کام بر کام نبی
بادهٔ وحدت کشد سرشار از جام نبی
از عقوبت خم نخورد طرزی که در روز جزا
نیست غیر عفو امت از خدا کام نبی
بیکہ شب از ماه رویش میکند کسب ضیا
خنده دارد هر سحر از رو شنی بام نبی
همچو رنگ گل که ظاهر میشود از بوی گل
نور حق ظاهر بود از روی گل فام نبی
کس چنان از بند حکم محکم او سر نکشد
عالمی چون صید افتاده است در دام نبی
بسکه ذیل دامن لطفش فراخ افتاده است
کس نگردد بی نصیب از رحمت عام نبی
خوان نعمت را کشیده قاف تا قاف جهان
میرسد نواله خاص و عام از انعام نبی
بسکه قصر رفعتش دارد عروج کبریا
عرش یکپله فرو تر باشد از بام نبی
بیکہ دارد نور معنی بادهٔ تخمخانه اش
پای بر گردون گذارد در دآشام نبی
زاول و آخر اگر خواهی که دانی عزتش
از کتاب دل بخوان آغاز و انجام نبی
قرب حق خواهی بخاک آستانش رخ بسا
طرزی با نام خدا یکجا بود نام نبی
اشتیاق جبهه سائی درت دارم بجان
یا رسول الله مرا بر آستان خود رسان

بند نهم

هر که رخ ساید ز روی عجز بر پای نبی
سایه سان خیزد ز جا در حشر طابق پای نبی
در کلام حق بس داو فصاحت میدهد
شد سخنگویان خموش از لعل گویای نبی
تا قیامت سرخوش سر شار هستی بود
هر که نوشد جرعه از جام و مینای نبی
عاقلان در مکتبش من تعلیم آگاهی کنند
تا دلم دیوانه شد از شور سودای نبی
تا که ما زاغ البصر در چشم مستش سرمه شد
غیر نور حق نه بیند چشم شهلای نبی
این چمن را بسکه ابر رحمت حق آب داد
نور حق ریزد ز رنگ و بوی گلهای نبی
ناف شان از جای مشک صاف گویم میدهد
آهوان بخطای کوه و صحرای نبی
اختیار نقد عالم گر بدست من بود
ميفشانم بہر ما انداز در پای نبی

از روی


آرزو دارم که در درگاه او پوزدل
قرآنی حق مدحت ذاتش نمی آید ز من
یا الهی بر من مسکین رحم کن
اشتیاق جبهه سائی درت دارم بجان

شعر خوانم پیش رخسار دلارای نبیص
تا قیامت گر کنم اوصاف بالای نبیص
تا گذارم روی خود از عجز بر پای نبیص
یا نبی الله مرا بر آستان خود رسان

بند دهم

تا برون از پرده شد رخسار گلگون نبیص
در خیال لف گیسویش دلا دیوانه باش
بشکند پر زور اسب موج بحر الطف عام او
نیست در اطاقت که تازد همعنان کش
قهرسواران چون کند باشهواریم ترکتاز
زان جہان کشت پدید از نور شان بین نبیص
سر با قامت پس خم کردم در نماز
دین و ایمان را دزید کروید ای سگ طبیعات
کا وان خود از خدا کفران نعمت کرده اند
مرد را یکسره خجلت مید مجنون گشته اند
اودی عم بر سابم بخاک در گوش
اشتیاق جبهه سائی درت دارم بجان

انبیا و اولیا گشتند مفتون نبیص
میشود بهلول دانا عطر بوی مجنون نبیص
میرسد تا سقف گردون آب جیحون نبیص
بگذرد از ابلق ایام گلگون نبیص
هر دمی تا لا مکان باشد شبیخون نبیص
لعل شب افروز شد در های مکنون نبیص
طاق محرابم خم ز ابروی چون نون نبیص
شیر مردان پاس میدارد بهامون نبیص
مومنان از جان دل هستند ممنون نبیص
تا زبستان سرکشیده سر و موزون نبیص
تا قیامت کردم از جان دین مرهون نبی
یا نبی الله مرا بر آستان خود رسان

بند یازدهم

گر بمن یاری کند از لطف الطاف نبیص
میگو در میخانه نوش خراب افتاده ام
در صحرای حرم شیر شرف خور د از رعاف

میتوانم مه گفتن بر اوصاف نبیص
پاک میپوشم اگر در دست گربصاف نبیص
نافهای مشک ریزد هر طرف ناف نبیص


بسنکه ذیل لطف عام او فراخ افتاده است
عاصیانرا چشم امید است از الطاف نبی
در حمایت شفاعت بهر است کانی است
حاویم عین و سین و با و هم قاف نبی
حمد حق باشد نهان در حاویم و دال او
کاف کن پیدا شد و از نون انکاف نبی
انچمن از بسکه موج آب رحمت میزند
پرکل صد برک باشد دور اطراف نبی
در خلافت جوی چون آب خلف باشد بهم
حرف علت کر برون آری ز اخلاف نبی
در حریم دل کزر در شهر صداقت نکنی
عزت و عزش شرف میباید اشراف نبی
رنگ دوئیات کس نمی بیند دل بیغش بیار
صاف قلبی روشناسد چشم صراف نبی
هرقدر طرزی نیم در خورد این عالی مقام
طوطیائین دم آرزو دارم ز الطاف نبی
اشتیاق جبهه سائی دارم سجان
یا نبی الله مرا بر استان خود رسان
بند دوازدهم
تا برون از پرده شد رخسار چون ماه نبی
جان پاکان فرش شد چون خاک در راه نبی
از مکان قطبی مکانش که قدم بالاترست
هر کسی پامی نهد در راه همراه نبی
در نیاز و در نماز و در تضرع در دعا
هیچ مقصد جز شفاعت نیست دلخواه نبی
بارگاه رفعتش از بس بلند افتاده است
هر دو عالم میخر د ور زیر خرگاه نبی
ذلت و خواری عجز و مسکنت خواهد کشید
از عداوت بشود هر کس که بد خواه نبی
بسکه بیدار است در کسب شهود حق دلش
لحظه غافل نباشد جان آگاه نبی
طاقت سرپنجه شیرش که دارد در جهان
شیر نر را میدر د چنگال روباه نبی
در فریب نفس شوم و سیر شیطان لعین
میگریزم در پناه طاق درگاه نبی
بسکه نازل کشته ایات الهی بر دلش
سر بسر معنی بود هر حرف ز افواه نبی
طرزی خود واقف بود از اشتیاقم بیخودی
بعد ازین کن در خموشی عرض مدعاه نبی
اشتیاق جبهه سائی درت دارم بجان
یا نبی الله مرا براستان خود رسان


ترجیع بند معشوقانه
ای شوخ ستمگر دل آزار وی عهد شکن بت جفاکار
تاکی کشم بقول دشمن در محنت هجر و غم گرفتار
تا چند بلحظه رقیبان روزم ز جفا کنی شب تار
تو خفته خوش و من از فراقت شب تا بسحر نشسته بیدار
کی رفته چنین ستم باسلام بر مؤمنی از جفای کفار
از خوف ملال حال خود را گفتم بتو اندکی ز بسیار
لطفی که برفت کارم از دست رحمی که فتاد دستم از کار
جان و دل در دست دلبری زین بیش بدست هجر مسپار
چون بوسه مرحمت نداری من نیز بران سرم که ناچار
گیرم ره و رسم بی وفائی وز خاکدرت کنم جدائی
بند دویم
آه ستم ز غمت رسید تا ماه آه ار رسد بگوشت ای ماه
تاکی کنم از جفا و جورت آه شب و ناله سحرگاه
دشنام دهی بجای بوسم وان نیز بصد هزار اکراه
دل در شب تیره گون زلفت در چاه ذقن فتاد ناگاه
تا چند کنی به نیک خواهان زین گونه جفا بتول مخواه
انگار رویت ای پریزاد شد تیره ز دود آه ناگاه
رفتم که کنم ز جور وصلت فریاد بموکب شهنشاه
تاکی پی منع این تظلم بگرفت یمین و قاصد راه
کی سخت حدیث تست پنهان داری چه خیال الله الله


۶۵۴
از دست که میکنی شکایت کس این نکند بعشق والله
بس کن زجفا و گرنه روز حاکم بدهم نعوذ بالله
گیرم ره و رسم بی وفائی وزخاک درت کنم جدائی
بند سوم
تا شد بغم تو مبتلا دل افتاد بدام صد بلا دل
پیش تو چگویم ای پری روی کز دست تو کشته جفا دل
بیگانه شد از جهان بکلی تا شد بسگ تو آشنا دل
رفت از برم ارجفا ندانم در دل دارد و چه مدعا دل
عمریست بجان به پروریدم گردید آخر ز من جدا دل
اکنون بره ایدن ندارد ورزلف تو تا نمود جادل
بخرام که پیش سروقدت جان افشانم کنم فدا دل
گیرم که بدوریت بسازم کو صبر و چه طاقت و کجا دل
خوش حرمت بیدلان نمود روی تو سپید مرحبا دل
تا چند بریزی آب رویم یارب نرسد بمدعا دل
در دل دارم که هیچو جرزا گر از تو نگرددم دو اول
گیرم ره و رسم بی وفائی وز خاک درت کنم جدائی
بند چهارم
از هجر تو ای نگار گلرنگ تاکی باشم چو غنچه دل تنگ
افتاده بزیر بار محنت چون دانه بزیر آسیا سنگ
بارغم هجر کوه و من کاه سر منزل وصل دور و من لنگ
از ناله تنم ضعیف چون نا در غصه قدم خمیده چون چنگ
برینم


ریزم همه دم سرشک کلکون
از حسرت آن دو زلف شبرنگ
سیر از دل و دل ز سینه ریش
افتاده جدا مدام از فرسنگ
در عشق تو طاقت و شکیبم
آن دید که آبکینه از سنگ
زونیش غمت بدل چو عقرب
زو چنک غمت بجان چو خرچنک
بردی دل و دین و صبر و هوشم
از بسکه ظریف و شوخی و شنگ
زین بیش جفا مکن بیدیش
زان دم که بدامت از غم چنک
بردای بصیقل وصالت
ز آئینه دل کدورت زنگ
طرزی سپر افکند به پیشت
کزانکه ترا بود سر جنگ
مخروش دلم بطلعة حشراش
ورنه بسر ت قسم کزین تنگ
گیرم ره و رسم بی وفائی
وز خاک درت کنم جدائی
بند ششم
ای چشم تو در ستیزه آویز
خونریزتر از هزار چنگیز
بگرفت سواد کشور جان
مژگان تو از دو جلوه ریز
ملک دل و جان شدت مسخر
تا چند کشی هنوز مهمیز
از دست غمت ز پا فتادم
خنجر چکنی بکشته تیز
از پاسخ تلخم ای شکر لب
جلاب بزمهر غم میا میز
بسکت فریب چشم مستت
صد توبه ز ا به سحر خیز
از شوخی و دلبری زمانی
ساکن شود فتنها مینگیز
برعات هزار فتنه بنشین
بنشست چراغ عمر برخیز
گلگون سرشک خون فشانم
شب ره خواب زود چشم بید
طرزی ز غم تو داد بر باد
تقوی و صلاح و زهد و پرهیز


۶۵۶
چون نیست ترا سر ترحم
ناچار بران سرم که من نیز
گیرم ره و رسم بی وفائی
وز خاک درت کنم جدائی
بند ششم
از هجر رخ تو ای گل اندام
تاریکتر است صبحم از شام
مرغ دلم از جفا و جورت
رم کرده ز آشیان آرام
تأ کی پاسے بقول دشمن
بررحم دلم نمک ز دشنام
نه جرعه جام خود کرم کن
کمین بوسه بود برسم پیغام
از بهر طواف خاک کویت
دل بسته ز راه دیده احرام
ما منتظر هلال عیدیم
ابرو بنما ز گوشه بام
گردید مثل بحرف تعریف
تا شد قد و زلف تو الف لام
آسوده دلان خبر چه دانند
از محنت رند در دآشام
کی عشق کشد نخست آغاز
عاقل که خبر بود ز انجام
جان باختن است رسم این راه
سرمنزل عشق نیست خمام
ای حور پری نژاد خود رای
وی سرو سمن عذار خودکام
زان چشمه قند و لعل نوشین
کامم چو نمیدهی بناکام
گیرم ره و رسم بی وفائی
وز خاک درت کنم جدائی
بند هفتم
ای مرهم ریش دردمندان
درمان دل نیازمندان
چشم سیه تو میبرد دل
یاقوت لب تو میدهد جان
دل با تو سپر د مست مشکل
جان پیش تو دادنت آسان
هر کس که ببیند آن لب لعل
دیگر نکند حدیث مرجان
بگنجد


آنچه خندد روح افزاست
خط رسته بر ان لبان شیرین
در لطف ربوده گوی خوبی
سیمین تن تو پاک نسرین
زلف سیه است بر عذارت
گفتی بکشم تیغ تیزت
بر خیز و ز صولجان تیغت
باشعله اتش درونم
تا چند رشربت وصالت
چون نیست امید انکه یابد
گیرم ره در رسم بی وفائی
یا حب نبات و آب دندان
یا سبزه بگرد آبجوان
سیب زنخت ز نار پستان
سنمت دل تو با که مندان
یا مه شده زیر ابر پنهان
از کشته خود مشوپشیمان
چون گوی سرم بیا بغلطان
بنشین و بآب وصل بنشان
باشد طرزی زبی نصیبان
کام دل زار م از تو درمان
و ز خاک درت کنم جدائی

ترجیع بند در منقبت مرتضی علی

حاصل ناید و بر حسن عمل خوف باشد
هر که بر تافت رخ از دایره ال علی
هر کرا پرتو از مهر علی نیست بدل
هر که از جهل کشد سر بکف پای علی
هر که با آل نبی همچو کمان کج گردد
هر کسی سنگ ترازو ی علی کم سنجد
کر علی زاشنا سید اخوی رسول
کر علی شیر خدا هم نبود ز و بوسال
ایشنم مجردم گفت که طرزی خاموش
با علی شیر خدا هر که ملاق خواهد شد
سفلی خوار کف هر حجر و دف خواهد شد
گر بود ماه سیه رو چو کلف خواهد شد
پایمال کو و خر سر سچو علف خواهد شد
تیر باران حوادث چو هدف خواهد شد
در رخ خلق سبک مغز چو کف خواهد شد
اخ و تف بر رخ آبای سلف خواهد شد
منزلم مطلع خورشید شرف خواهد شد
عاقبت خاطر ما پر ز شعف خواهد شد


دستگیرم ز کرم شاه نجف خواهد شد
دامنم پر ز گهر همچو صدف خواهد شد
بند دوم
یاور خسروا علی غنچه بستان است
کوچه اش روضه از باغچه جنان است
من چه سان سر ننهم بر کف پایش ز نیاز
شیر یزدان من هم شاه مردان است
به نبی دوستی علی هم شفاعت کند
طرزی هم مخلص و هم بلبل خوشخوان است
نظر لطف بر احوال خرابش افکن
بنده خاص شما است و ثنا خوان است
کف جود لایق لطف است او اندل[؟]
شام تا صبح کمر بسته فرمان است
طرزی چون مرحمت رحم بحالم کند
آن رسول است این شاه سخندان است
یاوشان تقویت روح و روان اند
نام ایشان سبب زندگی جان است
نشود از نظرم دور بیک چشم زدن
روی شان ائینه دیده حیران است
طرزی خامش باش مخور غصه و این بخشه[؟]
کاین اشارت لب یار زبان است[؟]
دستگیرم ز کرم شاه نجف خواهد شد
دامنم پر ز گهر همچو صدف خواهد شد
بند سوم
کن نگاهی بمن ای شیر خدا بهر خدا
که منم بنده درگاه و ثنا خوان شما
تا که سودی رخ اخلاص بدرگاه شما
کشته چون ائینه رویت همه انوار صفا
هر رگ گل سر خاری شکند در دل آن
بوی خلق تو چو آرد بچمن باد صبا
سنگ وزن تو ز بس قدر گرانی دارد
کوه خیزد سبک از جای چو چشمه آسا
بر در جود و سخا جمله عطا و بخشش
در ره صبر و تحمل همه تسلیم و رضا
عالم علم لدن کاشف کشاف رموز
صاحب شرعی و واقف اسرار خدا


۶۵۱
سر شمشیر تو از بسکه سرافراخت بلند سرزر کی بسراز دوش فتاده ست پسی
بشب تیغ تو بود سام نریمان چون زنان پیش خط تو بود حاتم طائی چوکدا
طرزمی در دوستی آل عبا ثابت پای غم مخور هیچ در اول عقده اندیشه بیا
دستگیرم ز کرم شاه نجف خواهد شد
دامنم پر ز گهر همچو صدف خواهد شد
بند چهارم
یا علی شیر خدا بر خدا دستم گیر که مدام غم ایام دلم گشته اسیر
چون نسازد کرمت کار من مسکین را هست چون لطف تو غمخوار اسیران فقیر
جززدامن لطف تو کجا بگریزم بی هم میزندم چرخ زهر کوشه به تیر
هر چه بینم رخ خوب تو در آید بنظر بسکه تصویر رخت کشته مرا نقش ضمیر
گرد تصویر صور موی بمو گردیدم عکس تمثال رخ خوب توانیت نظیر
سرخی چشم غضبناک تراگر بیند دشمن از بیم شود زرد تر از رنگ زریر
کشکانان من زخمم سنانت بیند پیچش ناف خورد دشمنت از پنج و چبر
ذو الفقارست علی تا بقیامت توام شیر را کس نتوان کرد جدا از شمشیر
طرزمی آسود زشیرین و غم و اندیشه بخور دهن از حرف به بند و لبت را راه به شیر
دستگیرم ز کرم شاه نجف خواهد شد
دامنم پر زگهر همچو صدف خواهد شد
بند پنجم
بسکه از آتش عشق تو دلم دارد تاب می نهم پهلوی خود بر سر آتش چو کباب
در دلم بسکه هوای رخت آتش زده است بر سر آب دوم از سر مستی چو حباب
من جهان دفتر مدح تو کشم بر قلم شرح اوصاف کمال تو نگنجد بکتاب


سراسر در گره بند فرورفته بخود
صبح خورشید را روشن جا بخرم
من کیم تا که تو از وسعت با زرم
همچو برن چشم از شوق تو افتاد بجا
دوش مرحوم گفت که طرزی شنو
رشته کار من از بسکه در افتاد بتاب
شب اگر برخ خوب تو بینم در خواب
کاش در خیل غلامان باشم کتاب
میدوم بهر تماشای تو از بس شتاب
زغم و غصه هیچ در نجواند از درو ناب

دستکرم ز کرم شاه نجف خواهد شد
دامنم پر ز گهر همچو صدف خواهد شد

بند ششم

منکه از دوری هجر تو شدم زار و نزار
چشم از روی تو مانند گل فصل ربیع
زخم کاری بجگر خورده ام اینج ستم
خواستم مدح تو گویم زعدد در سیدم
نه کسی با تو ولی تو بکسی مانند
طرزی کی یک سحاب عدد بچ رسد
نیست بر غنچه تو قلعه حبس چیر بود
آب شمشیر تو از جوهر ذاتی هردم
گفت که چرا رود بمطلب برسم

کاش بر ناخن باد تو رسم چون تا
دلم از یاد تو چون غنچه ایام بهار
یا علی مرهمی بر زخم دل من بگذار
گفت عقلم که بگو طرزی و اندیشه مدار
بخدا و برسول و بمرسل و بها
ست ذات شمار د ده هم پنج و چهار
کنده چاک فروکشد مچرخ دوار
زده در خرمن اعدای تو آتش شرار
بخدا و برسول و بعلی دارم کار

دستکرم ز کرم شاه نجف خواهد شد
دامنم پر زگهر همچو صدف خواهد شد

بند هفتم

ایچنین گفت بمن دوش باده فروش
طرزی در مدح علی تا بقیامت بخروش

در هندا


۶۶۱

در خداوندی همه جمعی قرمزی جهان
بیکه از باده عشق تو ز خود مست شدم

الله و بالله و با دین است که هر جا زده گوش
میزنم چنگ و نا در منجمانه مد هوش

در جنابت فلک با قد خم میکرد
بر درت چرخ بود از مه نو حلقه بگوش

از لب لعل تو از جای سخن ریزد در
چون فشان عمه الم شد در شمع خموش

حب مائل بود موجب ایمان و یقین
عشق ذات بود مغز سردانش و هوش

یا علی دست من عاجز افتاده بگیر
که مرا بار غم از درد فتاد است بدوش

عاقبت عقده کار تو علی بکشاید
اینچنین مژده شب دوش شنیدم از سروش

طرزی چون مست غزلخوان دلم از سر شوق
میرسد این سخن از زمزمه دل در گوش

دستگیرم کرم شاه نجف خواهد شد
دامنم پر ز گهر زیر صدف خواهد شد

ترجیع بند در منقبت اسدالله الغالب مظهر العجائب علی
ابن ابیطالب کرم الله وجهه در شام جنت مشام فرموده

بند اول

در عشق تو دل چو نو بهار است
هر دل که ز عشق پر زنونست

وز داغ تو دل چو لاله زار است
آنرا بگل و چمن چه کار است

نت کند بباغ و گلشن
م غنچه شود بسینه پیکان

آنرا که نظاره روی یار است
آنرا که زعشق دل فکار است

بیمار بعشق از مودم
هر دل که بعشق گشت آرام

دل کاغذ و عشق چون مزار است
بامهر که گشت بیقرار است

ای عشق چه شاهباز حسینی
گر چرخ بود ترا شکار است

ای باد ز ناز گفت با من
طرزی ز عشقت چه اعتبار است


۶۶۳
باتو زجه عشق دارد الفت بسته تو زچه عشق بیقرار است
گفتم کرم نمی شناسی بشناس که فهم اصل کار است
من خاک ابو ترابم
زان هیچو گهر تمام آبم
بند دوم
درد تو دوای دردمندان یاد تو چراغ شب نشینان
خمیازه حسرت تمناست پر خنده گل بطرف بستان
آغوش و داع آرزوهاست آئینه بزم وصل خوبان
پر خون دل ما و طبع سخنت چون شیشه نازک است سندان
خضرای خط تو سبز دامن لعل لبت آبحیوان
این طره بعارضت خور دتاب یا موی بر اتش است پیچان
بر عارض تو دهان تنگت در برگ گل است غنچه پنهان
از دست تو نگار گلرنگ چاکت چو غنچه ام گریبان
چون مرغ بخون طپد دل من زان تیغ نگاه و ب مژگان
از کشتن طرزی جگر خون یارب نشود شوی پشیمان
ای گلین باغ حسن خوبی وی چشم و چراغ مهر و جهان
زین بیش غصه‌ام میازار زین بیش مرا بغم مرنجان
هر چند بقدر من ندانی بازم بنوازین پریشان
من خاک در ابو ترابم
زان هیچو گهر تمام آبم
بند سوم

ای


۶۶۳

ای جسم لطیف تو چو جان پاک شمشاد قد تو هست چالاک
در پیش علو قدر و جاهت پست است فلک چه توده خاک
از حسرت پیچ و تاب زلفت چون شانه مراست سینه صد چاک
از طرز نگاه چشم مستت پر خون شده باده در رگ تاک
رشک دم توای بهار خوبی گلزار حسین و جوی و خاشاک
در کشتن عاشقان محزون مژگان تو سخت گشته بیباک
بسیار دل از غمت فتاده چون بسمل نیم کشته برخاک
از دست تو بیش است چون کوثر است از قبل تو زهر تریاک
ای شیر شکار صید افکن پربند بسویم بچین فتراک
عشق تو درست استخوانم چون شعله اتش و خاشاک
دل لخت جگر ز دیده ریزد شد بسکه دلم ز درد غمناک
هر شب که مست جام هستی بگذرز من ای نگار بیباک

من خاک در ابو ترابم
زان بسیج گنه عام ابم

بند چهارم

ای لعبت شوخ و شنگ طناز بر دل مژه ات چو چنگ شهباز
افزود ز خط بهار حسنت انجام تو بهتر است ز اغاز
از شوخی چشم سرمه ساید دارد چه سپند سرمه اواز
در ناف غزال خون شود مشک حسنی که ز طره ات شود باز
گفتم که چوشمع سوزم از غم گفتا که جنم بسوز و میساز
ای مطرب بزم عشق مشتاق یک لحظه مرا چو چنگ بنواز


ما چند گره غنچه بابت
بر خاک درش پای انداز
ناسازي روز کار تا زیست
ناشته دلم بتعبق و ساز
کاشانه عشق را دید نور
هر کس که چوشمع کشته سرباز
مژگان تو و دل حزینم
چون کبک بود بیچنگل باز
مهر تو کرم دمی نوازد
تا چرخ کنم ز شوق پرواز
هر چند که طرزي خوشنمایست
در پیش بتان عاشقان ناز
انصاف بده که چون نیازم
بر کوکب سعد و بخت و ساز
من خاک در ابو ترابم
زان هیچو کهر بنام ابم
بند پنجم
اي غنچه دهن نگار کلرنگ
بکدار بدامنت زغم چنگ
از حسرت بوسه دهانت
چون غنچه بخود فشرده ام تنگ
از مستی جام حسن سرشار
تا چند زنی بشیشه ام سنگ
کل جیب دریده تا بدا من
از شوخی آن قباي کلرنگ
از خجلت آن عذار رنگین
چون بوی کلست غنچه در چنگ
چون آب رود ز دست بیرون
هر چند بدامتت زنم چنگ
در دیده اود شنم قدم نه
کی لایق تست این دل تنگ
تا چند زنی به تیغ نازم
اي در سپه شنج ولعبت جنگ
در کشتن من شتاب تا کی
تا چند کنی بعاشقان جنگ
کر قدر مرا تو خود شناسی
هر کز نکنی زصحبت تنگ
من خاک در ابو ترابم
زان


۶۶۵
زان ہمی کهر بنام آنجم
بند ہشتم
از آتش عشق دل کباست هر قطره سرشک من شراست
پیوسته میان سنبلستان یا چشم تو در غزه بخوابست
این نکہت آن دہان تنگست یا غنچه کل پر از کلابست
برماہ دو هفته بسته ہالہ یا آن برخ و زلف پر زتابست
خون خوردن عاشقان بیدل در مذہب کلرخان صوابست
در مشرب عاشقان یک رنگ بروی تو زنده کی عذ است
معمور بود بنای جانش انرا که دل از غمت خرابست
شمرده قدم نه درین راه با ماه نو هیچ در حسابست
جانت بکوشه دہانست یا نقطه بوسه انتخاب است
از چشم تو کجروی عجب نیست مست زنه که شرابست
یکتا سخن لبی گہر ریز ہر حرف تو چون در خوشابست
با طرزی خود مباسخن عمهر بشنو که نصیحتی صوابست
من خاک در ابو ترابم
زان سمی کھر بنام انجم
غزل جدید که در شام تشریف فرموده بود بعد از اتمام
دیوان رسید درینجا نوشته شد تا از نظر نفیستد
از طبع خود فرمودہ
ازان کنم در نقش او سنکام تحریش کہ از یاد نکو کرد د مشوش نک تصویرش
ندارد حسن پیکرش زبس تاب تماشائی بر ایدیانکہ راینه برون عکس تصویرش


غزال وحشی شوخم چنان دور میدنها
کجا پیکان فکر کس گذارد پا بکشمیش
چنان نازک مزاج رنگت بیزیکست حش
بسان نغمه از بس پرده بر خود میدرد تاریش
ز بس منع تماشا کرده از هر گوشه ابر ویش
زبس خون کرم تاز افتاده حسن آن گل انیم
زیس چابک سوار من بطرز نازمی تازد
زمرگان دو تر دل میبرد ابرو بکش از تو
کمان گوشه ابرویش از بس سرکشی دارد

که نتوان بست خود را چون صله در بند کیشی
اگر بردیده از جای مژه بندم پر پیش
که هر ساعت یکی نقش نماید در یک تصویر
ز خط اید برون اواز شوخیهای تغریش
صدای دور باش اید زمر کان بی تاثیر
چو رنگ کل دو در روی تکاف آن کبیر
بسان قق چابک کند زو از قبضه تکبیر
کمان بسپرد کردن میکندم پشت از شیر
زاستعنا بر صید و نه میدهد چشم زنچیرش

بزیبا رچه اثر ایران تن ناده ام طرز
که چون حکم قضای اسمانی نیست تدبیرش

ساقی نامه ترجیع بند

ساقی بده آن می که به از اسحیاتست
آن جوهر پیراصل که از روشنی ذات
آن زهره جبین ماه لقائی که ز قدرست
ان دانش و فهم و خرد و فطرت ادارت
ان آب که در اصل نمو نامیه کردار
آن باده که در جام مشام خرد روح
آن جوهر ذاتی که در ین عالم امکان
ساقی بده آن می که در اثبات جودی
با موج شر اسیم و حباب می نابیم

معجون سفر غلث داروی ممات
هم نور جهانت هم عین صفا
بر چرخ فلک گردش و بر قطب ثبات
گرنه بر معانی خبر از سه نکات
در نشوه تماقوت هر برک نبات
بوی کلی گلشن راز نغمات
هر چند نه ذات ست ولی فصل صفات
هم استحیات است هم رنگ ثبات
بی باده ولی جام جهان نقش سراهم

بند دوم


۶۶۷
بند دوم
ساقی بده آن می که دل از وی بجزوشت
در مغز خرد جوشش و گم سر خوش و هشرت
می ریز به پیمانه از آن شیرۀ حض
لی نشئه سرم سر کو بار بدوششت
در پیش می و فلفل بستاد و حمیرا
پیمانه درین شته و ساغر همه گوشت
دارم سر از بس هوس بادۀ گلگون
چون جام زحم رفته دلم در خروشش
یک قطره چکان بر لب ما تلخ دهانان
زان بادۀ چون زهر که شیرین بنوشت
از تربیت پیر مغان طفل سینا
در گوش حریفان از و دار سروشت
بی باده چنان زنده توان زیست که مارا
از باده روان خرد و دانش و هوشت
ما موج شرابیم و حباب می نابیم
بی باده ولی جام جهان نقش سرابیم
بند سوم
ما را که در پیر خرابات مقام است
ورد قدح باده و ذکر می جام است
در پای خم از بسکه ز خود بیخود و مستم
از شنبه و آدینه ندانم که کدام است
از بزم تو ساقی نتوان رفت بجائی
از موج می ناب دلم بسته بدام است
شبوست دماغم چو دهان گل فردوس
تاموج می اندر زدن جامم بمشام است
ای پیر خرابات با گوشۀ چشمی
درد سر مخمور بیک جرعه تمام است
من چون نشوم بندۀ فرمانبرت
جمشید همان حلقه بگوش لب جام است
بحرم اگر می کنجاند بکامم
زان سیل دل مانی و جانم مدام است
ما موج شرابیم و حباب می نابیم
بی باده ولی جام جهان نقش سرابیم
بند چهارم
ساقی بده آن بادۀ شیرین چشمیرم
گردید نرم باده دمی زود بمیرم
جز سطر خط ساغر رسد هیچ بخاطر
گویاز خط جام بود نقش ضمیرم


سرخی رخ من بود از باده گلرنگ
بی باده همان زرد تر از برگ زریرم

هر چند که تا گردن مینا رسدستم
در جنگ بجز دامن پیمانه نگیرم

کی از در میخانه بپرواز توان رفت
در دام خطاموج می ناب اسیرم

هر چند در آژردن موری نیم انا
در ریختن خون دل تاک دلیرم

در میکده شب جلوه بلبل سزد
در گوش بغل باده چنین نغمه بپذیرم

ما موج شرابیم وحباب می نابیم
بی باده و بی جام همان نقش سرابیم

بند پنجم
ساقی بده آن می که بدل گرمی جانست
چون آتش یاقوت سهر از دمعانت

هر صبح خورد آب زار چشمه خورشید
زان آب رزان زرد تر از برگ خزانست

ان می که بر آئینه جان سیقلیست
آن باده که بر تیغ زبان سنگ فسانت

آن می که دوای خلل ماده سود است
آن باده که داروی جنون دیر نانست

آن می که گوارنده بهر طبع چوا بست
آن باده که در تقویت پیرو جوانست

آن باده چون آب حیاتت لبان ده
کاندر تن وجان و دل ما به زروانست

بر دوش فنا میروم ار باده نباشد
زیرا که رگ موج بجم رشته جانست

ما موج شرابیم و حباب می نابیم
بی باده و بی جام همان نقش سرابیم

بند ششم
طرزی بمن آن می که روان بخش جوان
در مغز خرد نشته و در شیشه شرابست

چون چشم بپوشم ز رخ باده گلگون
می آب و در ان آب دل بحو حبات

یک جرعه دیگر بمن سوخته جان ده
دل زاتش می گرچه سراپای کبات

در پیش رخ ساقی و پیمانه ومینا
جان سرو شنش هوشش کم است و خرام

از بس در هس جام ز می گشته لبالب
سر تا بسر میکده یک عالم آبست

در دانش


۶۷۹
در کوس زبان نفع دکش هیچ گوش آوازه می به از آهنگ رباب است
ما موج شرابیم و حباب می نابیم بی باده و بی جام همان نقش سرابیم

بند هفتم

ساقی بده جام کل و باغ بهار است در شیشه می سرخ همان نار و جمار است
در بزم دو چیز ست کران بیخود و ستم از شیشه برود و شس پیما نه کنمار است
میگفته بپای خم سندر زستی بی باده رخ زرد بخشش تابار است
یک جرعه می چاره کرد درد سرسات زیرا که مرا درد سر از رنج خمار است
این باده کلرنک چه داروست که ازو تفریح دل و قوت جان و لنگه عذار است
این آتش ترکرچه بود آب ولیکن در فطرت ما خشک مزاجان حجه شرار است
بی می برخم می شکند زنک حسرت جام می کلرنک مرا فصل بهار است
ما موج شرا بیم و حباب می نابیم بی باده و بی جام همان نقش سرابیم
سراپای معشوق در جواب سراپای قمر عرب فرمود
صفت جلوه جانان است
ای سراپای وجودت همه جانت شرح وصف تو نکنجد به بیان
چه وجود اینه موج صفا کر لطافت شده سر تا رجیا
صفت قامت دلجوی است
قامتت سرو گلستان امید عاشقا نرا است چوعمر جاوید
انچه قد است تر از فکریسا داده یادش کف ناز عصا
وصف فرق سر زلف یار است
فرق در کاکل و زلف پیچان شده ارشا نه بفرق تو عیان
زنان گیسوی مشکین عجباست چاکی از صبح بدامان شباست


وصف زلف کج دلدار تست
زلف مشکین توای مایه ناز سحر ساده است ای بت بد نباز
زان سبب گشته پریشان دژند کو فتاد است زبالای بلند
وه چه زلف آفت جان مجردان هر خمش سلسله جنبان جنون
وصف گیسوی خم اندر خم اوست
دام دلهاست خم گیسویت طوق جان طرة عنبر بویت
وه چه کیسو بشرافت شب قدر کاندر اغوش نهان دارد بدر
وصف خوبی رخ یار تست
لاله از رشک رخت خونین دل گل زشرم گل روی تو خجل
چه گل رو که زبس حسن وصفا تکهی گرم برانست جفا
صفت عارض گلگون توست
عارض ماه تو ای بدر منیر مهر را از فلک افگنده بزیر
وه چه عارض که زتابش در نگاه میشود داغ چو ائینه بآه
وصف رخسار عرقناک اوست
رخ گلگون تو هنگام عرق ریخته عقد ثریا بشفق
چه عرق شبنم هنگام سحر که ببارد بگل تازه و تر
از جبینت ز صفا چون رخ حور میچکد جای عرق رشحه نور
چه جبین ائینه حجله جان که دران چهره جان گشته عیان
صفت جبین سیمین یار است
جبین میناست ای حور محرکات است چون موج برخ آب حیات
وه چه جبین


وه چه چین از رنگ گل بارکتر برده از جوش صفا آب گهر
صفت ابروی دلدار یست
طاقت و صبر و قرار عشاق شده بی جفت دو ابروی تو طاق
هست چشم سیاهت ابرو همیجوقوسی که بود برآهو
ترک چشم تو زابرد پوست تاخت بر قلب دلم تیغ بدست
وه چه ابرو خم محراب نماز زاهد انرا بر پیش روی نیاز
وصف دنباله ابروی دست
رود دنباله ابروی تو دل از کف جمله خوبان چگل
وه چه دنباله ابروی هلال که بود چشم توانش در دنبال
صفت وسمه ابروی دیست
وسمه ابرویت ای مسخ امید است چون قوس قزح بر چوسید
تیغ ابروی تو در وسمه بخود ہمجو شمشیر کجی زہر آلود
صفت چشم چو بادام دست
چشم مست تو ای افت هوش برده هستی زسرماده فروش
وه چه چشمی که ز تاثیر نظر خون کند باده بجشم ساغر
صفت تار نگاه یار است
گردد چشم تو به هنگام نگاه روز مردم جوشب سرمه سیاه
وه چه چشم ست چه حام شراب که جهانی شده زوست خراب
صفت غمزه دلدوز یست
غمزه شوخ توای رهزن دین بهر صید دل و جان کرده کمین
وه چه غمزه قدر انداز بلا راست رو ہمچو پر تیر قضا


۶۷۳

صفت جبهه بنا گوش ویست
شد بناگوش تو ای حور خصال رنگ نیلوفری از یاد خیال
چه بنا گوش که از جوشش صفا مهر ازو کرده چو مه کسب ضیا
صفت بینی سیمین ویست
بینیت ای صنم سیمین بر کلک صنع است بی شق سر
یا نمود است سرانگشت قضا باشارت دهن تنگ ترا
چه دهن نقطه موهوم خیال که بود قسمت آن امر محال
وصف تنگی دهان یار است
از دهان و سُخنت آبحیات شده از رشک نهان در ظلمات
دهن تنگ تو هنگام سخن ریخته آب رخ دُرِ عدن
چه دهان و چه سُخن گاه خطاب بچکد از دهن غنچه گلاب
صفت لعل لب یار است
کر لب لعل تو آید بخیال شود از جوشش نزاکت تبخال
از دولب شور برا نگیخته آب واتش بهم آمیخته
وه چه لب چاشنی جوهر جان رشک سرچشمه آبحیوان
وصف دندان و لب یار است
لب و دندان تو ای رشک قمر حقه لعل بود پر زگهر
یا بود ژاله بگلبرگ عدم یا که در غنچه نماید شبنم
صفت لعل تبسم ریز است
به تبسم چو گشایی لب خویش حل کنی عقده در دول ریش
چه تبسم چو لب خویش کشود قسمت نقطه موهوم نمود

صفت


۶۸۴
صفت بوسه لعل لب اوست
چون کنم بوسه لعل تو بیان | شود از شوق تو پر آب دهان
وه چه بوسه که شگفت الو | غنچه نیم شگفت خوشبو
وصف خال لب دلدار ست
خال کنج لبت ای ماه لقا | هست خضری بلب آب بقا
آن نه خال است نه لعل میگون | بلکه در بدخ گزند و افسون
مردم چشم من ای شکر خند | شده بر آتش لعل تو سپند
خال چه مردمک دیده حور | نقطه ستر سویدای ظهور
صفت سبزه خط یار است
خط پر خار تو ای حور سرشت | هست چون سبزه گلزار بهشت
نیست آن خط که بروی تو نمود | هست بر آتش خار تو دود
وه چه خارست بوجه دلخواه | بر لب آب بقا مهر گیاه
صفت حسن صبیح الملیح
نه صباحت ز جمالت وجهوش | که ملاحت بودت هم اغوش
چه ملاحت نمک خوان جمال | چه صباحت چودم صبح وصال
وصف سیب ذقن دلدار ست
ای تو بر جمله خوبان سرخیل | هست سیب ذقنت بدر سهیل
وه چه سیبی که ز آسیب نگاه | شده ظاهر زنخدان تو چاه
صفت غبغب دلدار هست
غبغبت هست از ان چه موجی | وندران ماهی سیمین فوجی
وه چه غبغب که زبس غنچه و دلال | شده از چین شکن مالا مال


صفت گردن سیمنای تست
گردنت همچو گلوی مینا گر خوری آب نماید در صفا
وه چه گردن که زبس نازک بود گشت از سایه زلف تو کبود
صفت نازکی ان بدنیست
بدن نازکت ای دُرّ خوشاب اتصالی شود اندر مهتاب
چه بدن رشک گل تازه و تر که شود آبله از تاب نظر
صفت پیرهن دلدار است
گر بپوشی سمن پیراهن از نزاکت شودت بار بدن
بهر پیراهنت ای جان جهان باید از رشته جان بافت کتان
تن به پیراهنت ای حور مثال همچو شمعی ست بفانوس خیال
صفت سینه پاکیزه اوست
سینه صاف تو چون مطلع نور کرده از وی صفت نور ظهور
وه عجب سینه که از جوش صفا برده ز آیینه هور شید ضیا
وصف پستان نار با راست
هست پستان تو ای حور سرشت خوشتر از لیموی بستان بهشت
وه چه پستان دو انار خندان ایمن از آفت زخم دندان
صفت ساعد سیمین ویست
ساعد سیم تو ای ماه لقا برده دست از ید بیضا به ضیا
وه چه ساعد چو دو شمع کافور روشنائی ده شام دیجور
صفت پنجه رنگین ویست
دست و بازوی تو از سر پنجه ساخته پنجه مه را رنجه
پنجہ مہر


۶۷۰
وا چه سر پنجه دو شاخ مرجان | برده از پنجه خورشید عنان
صفت موی میان یار است
چون کنم وصف میان تو رقم | بجز از موی نیاید بقلم
چه بیان را، بکمان ابروی دور | هیچو تار نگه دیده حور
هست وصف شکم نرم و لطیف
شکم بیکه بود نرم و لطیف | هست بیرون ز مقام تعریف
چشکم بالش پر تقانم | برده نرمی و صفا را بریشم
صفت حقه ناف یار است
حقه ناف تو باشد گرد اب | کاندران شده رء مقصد نایاب
ناف چه غنچه نسرین و سمن | نافۀ مشک غزالان ختن
صفت کوه سرین کبر است
ان سرین شاخ گل نسرین است | از صفا مستعد ریختن است
بکمه زان موی میان دارد تاب | بیقرارست چو موج سیماب
چه سرین صنعت استاد قدیر | خوش در آور بخم کوهی ز کمر
به نهان سرنهان میگویم
چون کنم وصف ازان سر نهان | که نگنجد ز نزاکت به بیان
گله اینجا ز حیا سر بفگند | طایر حوصله را پر بشکست
صفت ساق بلورین است
ساق سیمین تو همچون عاج است | که بدان گردن جان محتاج است
ساق نی شاخ گلی از نسرین | دور ازو افت دست گلچین
وصف رنگینی پای یار است


۶۷۶
کف پایت بصفا برگ کل است
ورحنا نشه در جام مل است
ده چه کف ده چه حنا در گلشن
ارغوان ریخته بر برگ سمن
عذر تقصیر سراپای بت
طرزی از وصف تو مانده حیران
سر انگشت تحیر بدندان
سخنش قابل توصیف تو نیست
ذکر یک شمه ز تعریف تو نیست
گر ترا روح مصور دانند
ور ترا جان مجسم خوانند
هستی افزون تر ازین هر دو صفا
سر و پایم بفدای سر و پات
سراپای ثانی در جواب ممتاز در کراچی بندر فرموده
بوصف شوخی دلدار گویم
ز شوخیهای ناز جلوه او
ز عکس آئینها وز دیده پهلو
ز طرز جلوه اش آئینه بیتاب
ز حیرت تکیه زد بر روی سیماب
سخن در وصف قد بالانشین است
به پیش قامت آن فتنه پرداز
رود سر در روان از خود چو آواز
چه قامت محشر آشوب دلها
قیامت با قد او خیزد از جا
سخن پر مغز شد در وصف آن
زند در وصف سر گر خامه بالغز
قلم چون استخوان گردد پر از مغز
بوصف سر اگر گردد ز با غم
تهی از مغز گردد استخوانم
سخن در وصف گیسوی معنبر و ناب
به پیچ و تاب آن گیسوی مشکین
دل مشتاق است اندر نافۀ چین
چه گیسو چون ازل از پا دراز
بدامان ابد با دست بازی
مداوم شد بوصف زلف مشکین

بنفش


برانش رشته جان تاب خورد	ز دلها تاب چون سیماب برد
سراپ زلف او پر تاب و پیچ	بهرتارش نه یعنی غیر دل هیچ
ازان کاکل مسلسل شد بناع سنبل
خم ان کاکل مشکین خوشبو	برنک غنچه بشکفته شفتو
چه کاکل رشته تار رگ جان	که بروی جان و دل چون زلف پیچان
دوات از طره اش شد نافه مشک
زتاب طره پر پیچ و پر تاب	دلم چون قطره سیماب شد آب
دلم بر طره پر تاب او دید	بجو د بی تاب تر از مار پیچید
سخن بر خشان یوسف ان جبین شد
شداز عکس جبینش ماه تابان	دل ائینه پیشش محو و حیران
زتاب ان جبین ناز پرور	صفا کرد و عرق بر روی کو هر
ورق شد بدر از پیشانی او
ز پیشانی ان ائینه سامان	بود غور چون چراغ زیر دامان
چه پیشانی که از بس جلوه نور	جبین سائی کند تر پیش از دور
قلم در وصف ابرو تیغ کردم
دلم پیوسته زان شمشیر ابرو	خورد چون خنجر مژگان بپهلو
پیس از بسکه چون دم مهرم اوست	نفس کشید گلوی ما دم اوست
بوصف خنجر مژگان زنم دم
زنوک خنجر مژگان دلدار	نکه لرزد بخود چون چشم بیمار
چه مژگان دور چشم سرمه الود	زگرد سرمه بالا میرود دود
سخن بدست زان چشم سیه مست


به پیش نرگس جادوی مستت نی نرگس قلم گردید در دست
نپذیرفت ابر و کلک بهزاد برنگ می نوشته صورت صاد
سخن شد صبح صادق زان بناگوش
تجلیهای آن صبح بناگوش چراغ بزم کرده شمع خاموش
شد از آب صفا گوشش چنان که از وی در چکد چون آب از در
به بینی میکنم باریک بینی
نه این بینی است بر رخسار آن کل بود سطر مجع ساغر مل
نبیی شمعی از کافور باشد مصحف جدولی از نور با شد
سخن از عارض کل کل شکفته
گر از لب نام آن عارض برآید سخنهایم بهار اندر در آید
خیالش گر نهد در دیده‌ام پا ز مژگانم شود آزرده صد جا
ز خالش نقطه‌ها چون مردمک شد
زیر لب خال او بالا فتاده نقطه بر لفظ شکر با نهاد
بچشم مردمان آن خال زیبا بود چون مردمک زنگ تماشا
خطم یاقوت شد از نام لعلش
از رشک رنگ آن لبهای گلگون پری لغزد میان شیشه در خون
ز تاب آتش لعل می آلود ز ساغر جای موج می رود دود
سخن لب میکرذ از وصف دندان
در دندان لعل روح پرور بود درج عقیق سلک گوهر
گهر چون ریز دندان او در در آغوش صدف بس آب کردید
سخن خند در اوصاف دهانش

دهان


دهان تنگ آن رخساره چون سیم
زسرخی بر سه مصحف بود میم
دهن نقد عدم برهیچ بسته
زباغ بی نشانی غنچه رسته
شد از وصف لبانش کام شیرین
زبان پرورده شیرین کلامی
چو مغز پسته دارد چرب و نرمی
زبان برگ گل باغ محبت
سخن بانگ ادا باشد چو نکهت
ذقن گفتم سخن در چاه افتاد
ذقن چاه و لطافتها در و آب
نگه در وی فتاد چون بوسه بیتاب
ذقن پرورده دست لطافت
زرنگ نکهت و آب نزاکت
سخن در وصف کردن سر کشی کرد
شب گردن از سرکشی سه
رسید با یک سرو گردن فراتر
چه گردن صبح مینای پر از نور
نماید خون عاشق در وی از دور
سخن در وصف ساعد دستگیر است
زساعد آستینش از صفا پر
بلغزد در تماشایش تصور
نماید راستین چون ساعد یار
بود شاخ سمن برطرف گلزار
سخن رنگین شود از دست نگارین
کف رنگین آن شاخ کل اندام
می گلگون نماید در لب جام
چگویم وصف آن دست نگارین
که شد زاستین دامان گلچین
قلم را کشت او برکف حنا بست
زخوبیهای آن نگین سرانگشت
حنا بر پنجه خوبان زندمشت
قلم را گشت او صد جا قلم شد
میان جوش خطان نان وعلم شد
حنائی شد سخن بران پشت ناخن


۶٨٠
ز پشت ناخن رنگین او گل
خرد چون سنگ زیر دامن گل
چه ناخن ها بخوبی سر کشیده
هلال از شرم او ناخن بریده
بوصف سینه حرف صاف گویم
صفای سینه اش ائینه تا بست
لطافت پیش او از شرم آبست
چه سینه نیست در وی هیچ کینه
زاسرار ازل گنجینه سینه
زپستانش سخن بر خویش بالید
حباب الغه یعنی دو پستان
و یا خود قبه نوریست رخشان
چه پستان لیموی گلزار عشرت
دهان پر آب از و دندان حسرت
شکم گفتم تسلم موج صفا شد
ز نرمیها شکم چون پشت قاقم
لطافتها درو ره بسته کم کم
شکم آئینه انی بود صاف
درو گرداب باشد حلقه ناف
قلم شد مال از وصف میانش
زباریکی میان مودر کمر بست
مرانت در کمرزان موی شکست
سرین کوه و کمر چون موی بی تاب
بسان بند و موئی کوه سیماب
سخن ائینه شد تا گفت زانو
چگویم وصف آن ائینه زانو
نماید جام جم در صورت او
دمی گرد در پس زانو نشیند
جمال بی نشان آئینه بیند
قلم را با شکست ار وصف ساقش
رساق او خجل ساق عروسان
دلم برسیم او چون آب لرزان
زساق او چگویم کز لطافت
رود بر پای او موج نزاکت
بوصف ان کف پا خامه بر جاست
پایها


جو جان کف رنگین گذارد
نشان نقش پایش عین جوان

ز غطش پای گل سر بر آرد
که دل را ارز والی میدهد جان

در وصف ان سر اما غذر خواهم

چسان وصف سراپایش سرایم
زنار بی نشان نا چند کو یم
نشان و بی نشان گر باز پرسی
زپای عظمت این نکته و شی خاست

مدار هم با بالا چون برایم
به تنها تن درین ره چون پویم
یکی شخصی نشسته بر دو کرسی
دوبی دیدن نشان اعولهاست

نشان و بی نشان طرزی جدایت
اگر با اعولی چشم شناسیت

افراد متفرقه جناب طرزی صاحب عمل تغمره

رو برو تا که بحسن تو مقابل کرده
جلوه حسن او اگر یابد
روی گلچین چو از شرم حسن توی
پیچ و تاب طره پرتاب تو دانی که
از انتظار بوی خم زلف کثرت
بگذار تا بر د سخنا بوی طره ات
تا ما در بد بخت زلفت بوی حسین
بوی زلفت را صبا تا برد در صحرای چین
از تو ز عکس زلف پر چین
ز عکس خم زلفش تحصیف
هر چند موی آینه نقصان حلی است

عکس آئینه از ان پشت با ئینه کند
عکس در آئینه روی او تابد
بوی گل چون رنگ زیر دامن گل منجرد
بر زرا کتهای شتر زلف میخرد
چون ما فه گشت چشم غزالان بچین سفید
گزا نتظار موی تو شد نا فها سفید
از رشک شد سفید بتن موی نا فها
نا فه نقد خویش را پنهان نش جوئی کرد
شد ما فه اهو ی خطائی
سنجم خیابان پرسنبل است
از موی زلف چیتی صفت کمال است


چین جبین
زرافشانی
ابرو
ابرو
خال ابرو
چشم
چشم
مژگان
چشم
حنا
دست
پای
قد
خرام
خرام
قد
خرام
رخ
ابرو
سجده فروتن
مبتدی حسن

من از چین جبین تند خوی بتان طرز
زرافشان کرد جبینت را
گر در آئینه کند جلوه گمان بردی کس
بر گوشه ابروت بود خال سیاه
خال میان ابرویش دید چودل بساله
مهر بادامی چشم سیت با همه مهر
خایم چشمش از ان بر مردمان شد نظرا
چشم انیمه کز آن شوخی مژگان بیند
ترک چشم تو وصف مژکان
زانشک کلک سمرانگشت یار رسیدم
پامدست نگارین بسوی گلزار سیزده
زنش آن کف پای نگارین
این دیده پاره ائینه بر شاخ حیات
بالای تو از نزاکت طرز خرام
کز انیمه باین طرز خرامان گذرد
نی قدو بالای موزون در صحن چمن
گر بباغ باین طرز یار بخرامد
زنیمه پایه خوبی رخش نهاده بلند
بقصر بار که حسن جفت ابرویش
زبس که پیش قدام جو نقش نگین
نشیب صیت تو باشد فر از سقف فلک

بسان جوهر شمشیر بار خویش میابم
بافشاندی ستاره بر خورشید
جوهر آئینها و پس فزع میگردد
یا نقطه عین تیغ افتاده غلط
شوخی حسن او نگر قبضه یکی و تیغ دو
بهر ما هیچ براتی بنگه محضر نکرد
مهر با دامی درین ایام باشد کوما
شخص تمثال چو غربال مشبک گرد
سپه چنگیز و خنجر تیز است
زدرد خون شده و سجده و کف چنا
رنگ گل همچو هوادر شگفت اندام کو
زمین پر گل چوجیب با غبان ب
در بزم قد نا قد سروت بر گرفت
مانند الف زمانه در ناز نشست
عکس بستان در ائینه چو سماب
میگرد چون مارول را سایه سرو
روی خاک دودمان چو سرو
وحسن ماه رخش یک قداستاده بلند
دو طاق در نظر مردمان کشاده بلند
زمین ز خاک من بکدا افتاده بلند
زمین شعر تو طرزی بس فتاده بلند

صورت


۶۸۳
صورت است بیدریغ بان اینه یم از نقش عکس آینه رنگین نمیشود خوبان
دیده در خانه من پاکترا مردم شهر کشته مشهور که این خانه پریخانه بود پریخانه
وضع حیرت کودکان اسکه تسخیر دارد وصل آئینه طپش از دل بسما نی حیرت
مید در دیده با حسن جهان نظر طلی کردند که در انشات خوبی حسن او در دوست نظر خط
اسطره کا رزرگان نمیشود ظاهر ز دست ناخن پا هیچ عقده نکشاید نقطه
طبع سنگدل سخت زکینش شود قطره یلی از ساغر کوسار جای می صدا خیز هفت
نظرهای غلط انداز خوبان عالینی دارد که چون خطا نگین کر جا ید راست نظر
از سواد اعظم هند سرزلفش دلم سوی شهر سنان چین کاش رفت زلف
زلف سر تار تو ما را میکند آخر بلاک کشته کرد و چونکه در فن طبع زمین حرا لطف
از سفیدی های چشم انتظار راه دوست داغهای سینه را دل پنه کاری میکند انتظار
در دیده آب چشم و بدل آتش جگر چوب نرم که سر سر از آب شستم شبنم
چون جامه در روش میرسید ارمان دری نخل نو جو انرا با غبان د میپوشد ناز
دل بد ر چشم دادم کام کا مچوان بلی که بر همراز ادش کنند چشم
پس نور ذات او فرقی ندارد کفر دین خانه دیر و حرم از شمع یکسان دشت شمع
دمهای کرم یار کرد از دلم کشود این غنچه را برو نفس با میکند دم کری
سیه مو یگان چشم شوخ یار کر دی گل پر پرده های دیده با دام مینما هم چشم
اگر جای حریر ت را هم در استخوان چخو بی زان استخوان صفها گردیده تیر
ز شرم داغ دل که محرم بس میمانه در رنگ آب آتش از پر پروانه میریزد داغ
کل ب میام بزرگی برو سوی همت زنان کریم با غبانت جای کل در نشاه خطاب بلیه
چنان دل از تماشایت نسازد پاره کرد کمین از چیدن المات گریبان یک بیمار تماشا
چون شود انا وارق تعلق پادشاه حاتم از شوقی نام شان کرد در حلقه تعلق


روی
پری
روی
کوزه سفالین
بخش
زلف
تبخال لب
می
خط
خط
خط
خط
خط
خط
خط
خط
خط
چشم
چشم
شبنم
روی توبت نورچشم مردمان آینه دار
زان زعکس عارضت آئینه مردم میشود
به پری طینتیم باشد تمنای دلم طرزی
نه ازطول امل بر گوشهای این گران بندم
آئینه چون بروی تو لاف صفا زند
ایخیره رونا است دلی رو نمیشود
سره جوشش مستی من حاجت بمی ندارد
چون کوزه سفالین من خم دو را ب میشم
بخشش خورشید کرد وزرا نباشد نقصا
صبح زر پاشد ولی شب پس تارین میشود
پایم بدوش صبح قیامت رسیده
خوابم بیاد زلف تو از بس دراز شد
نیست این تبخال از تاب حرارت بر بشت
بوسه از شوق لبش بر خود چی می زند
گویند می بجهم پچهل روز میرسید
از شیشه تا بلب نرسد می رسیده است
رخت بدعوی خوبی چو خط برون آورد
دو چشم شاهد ی و حسن تو گواهی داد
تمسک خط دعوی خوبی رخت
سند بخلاصه و مهر آفتاب بود
بکرد صفحه روی توخط مشکین بت
رقم بخط غبار است شرح گلشن راز
یاقوت لب بچه حسن با خط عنبرید
تفصیل شرح سوره یوسف نوشته است
چو خط روی ترا دیده دیده روشن گشت
ببین بصحفه قرآن نوشته سوره نور
یاقوت خوسش لعل لبت و دهان تنگ
با خط نسخ حاشیه مختصر نوشت
گفتمش خط تو گویا خط صاحب قلمست
گفت نی نی خط من سرخط مشق حسنست
خط و لب ودهنت چو دید طرزی گفت
نشسته خضر و مسیحا بگرد آبحیات
لب مسح پر رخت است و گفت سواد
خط تو خضر و دهان تو آبحیواست
زبس مردم ازان دو عنبر من چشمیت
که آهوی حرم دامن گلستانت
در غنچگی چو رسم از باغ چیده اند
تا بر رخ که باز شود چشم بسته ام
بدوش غنچه بگلزار دیده شبنم
با نتظار رخ آفتاب کشه سفید
قطعه که برای نصرالدوله فرستاده بود و آن نیز قطعه بهمین قافیه در جزو فرستاده بود
در قطعات


در قطعات وسته شده بود بباران درینجا نوشته شد

بجناب شیر دوله راد

بکنم طرزی حال خود تقریر

حرف مدحت بدفتر شب روز

منشی چرخ میکند تحریر

پیش معنی صورتت مانی

محو گردد بصورت تصویر

کلک نقاش قدرت فکرت

نقش اندیشه را کند تفسیر

همه خدنگ کمان تدبیرت

میخورد راست بهدف چون تیر

در دبستان علم و دانش تو

هست پیر خرد چو طفل صغیر

در وزیران داخل و خارج

در امیران صاحب تدبیر

بہر تدبیر هر امور بزرگ

میکند عقل شورت بشیر

از قد جاه و قامت قدرت

یک سر گردنست چرخ قصیر

قصر بی کسر دولت شه را

کرده معمار فکرتت تعمیر

صاحبا مشفقا خردمندا

خود سکن در نداشتن تقصیر

گرچه دورم زچشم تو چو خیال

لیک هستم مدل قرین چو ضمیر

چشم رحمت بسوی ما بکشا

ایکه گردون ندیده چون تو وزیر

دست ما عاجزان دور و قریب

بکف مرحمت ز رحمت گیر

تا پس سینه بود میدان

تا که بر قوس چله بندد تیر

سید مضمون ز کلک مطلب را

شست عزمت زند همیشه به تیر

رفعه رقعات مصنوعه و معنویه جناب طرز حصاب بہاریہ

هنگامیکه دایه مهر شعار ابر بهاری در کوشش پرورش اطفال چمن بپستان
هوا دار شیر شبنم شاداب عرق کل داشت و مشاطه چابکدست صبا به
افروزه نوروزی رخساره تازه عروسان شق مجله گلشن باز را بطراوت بی اندازا

قطعه در باره

استاد ناصر الدین

قاجار مالک عیار ملکه

ایران سروده بود قطعه

قطعات نوشته شده

درینجا نوشته شد

قطعه مخبر قسمت

مادر نامه سنگین خامه

بحکیم کرم که در دیده نو نیا با

حاجی ناظم کو و هرات مرقوم شده باشد

زین طالع من با به با باند

رنگ نقش میکند در دکان

رنگ تن حیات خنطیلہما بند

نشان سجن

نقش بخار معلم بنا

سواد مدحیت سیمین ذقا با بند

بخاک خامه یکم کرم که دیده بود

ز فیض دید کرم کرد را با بند

چه بخته نامم هر چند کمترین تایم

به طرزی ز مدح چن د خاما بند

کدام نامه تهناه بهنجیت لیکن

که حاطت سخن در کو شتابا بند

و ماغ عقل و دل دانش و روان و خرو

همه زدیدن روی تو بر و یا بند

ولازمست بحا نگاشتن دعار

بحکم حفظ سخن که انشا باند

عارضه ظالمانه طرزی نیست طم

برای بطول بقای تو در دعا باند


سفیداب صبح و کلگونه شفق افروخته تر از ساغر مل داشت : و نارنجستان
قامت افراخته عشرتکده صحن باغ را به پیرهن صوف سبز برك و قبای کلمون
شکوفه و کلاه مخمل رنگ لاله خلعت سراپا پوشانیده : و جوانان نوخاسته
گلپوش گلبن را در بساط نشاط انبساط گلزار بجامه دیبا و جبه خارا آراسته و مبرا
گردانیده : واز اعتدال فصل ربیعی گریبان جوشن قماش نسرین باشعوه انگر
گل سوری در دامان : و شقه چادر نازک باف جاله نسترن از آستین گل سرخ
امان : و کف دست نکارین شاپه کل بانگشت حنائی غنچه دوشیزه را خضاب
و امادی بسته : و سر و آزاد بلند بالای جویبار بخوبی چون سبزه نورسته بعزم
رقص شادمانی از جا جسته : و شاخ درخت شکوفه دست از آستین مروت و کرم
بیرون کشیده : دامن اطفال نبات بنات را از درهم سیم ساده بسپید تنیا
ساخته : و صدر شاہ نشین چمن بفرش زمردی گسترانیده و نوجوانان نهال سیام
را بروی مسند گلشن علی قدر مراهم پهلو پهلو جا ساخته : بید و چنار همچون
غلامان دل شاد در خدمت حضور دست داده منتظر فرمان استاده : و در پایه
لپرآب از آروان آئینه قد نما برای تماشای جلوه شاهدان چون صفا کف شادرون

رباعی
از باد صبا چمن چراغان کرده
و نسیم شکوفه زر بدامان کرده
تا عقد میان بلبل و گل بندد
از آب روان آئینه بندان کردن
در باغ سلیمان صبا تازه رسید
دل در قدم او شکوفه بر خود بالید
این آب بصحن باغ کردیده روان
یا در ره بلقیس گل آئینه کشید

شاپر ادة اقلیم چمن یعنی خسرو کل شیرین دهنان غنچه وشکر لبان شکوفه را در تحت
بیغی شاخ در آغوش کشیده : و بلبل رنگین ادابنواهای خسروانی و کمکمک پهلوی تیم

بالیده


باید بکوچون نای از صد جا دریده؛ تا بشنود آهنگی سوت دلگشای عندلیب در باغ
سیاه وشان بحضور تخت اردشیر غنچه پنجه کبک بر دل شاهباز شهنشا زده؛ و قمر
پیش صدا در ترانهای طرب افزا در سروبستان بهمن نوای چگاوک خارکن با
فاخته دل باخته دمساز و هم آواز شده؛ سار شیرین گفتار برخسار گلستان بهار
پرنق رزنک و کوچک کلرنک فریدون باز منقار نثار کرده؛ و در پوش صفایان
جویبار از هر کنار در کف عروسان بهار آئینه رو نماداده؛ صدا رنک تا
سارنک آبشار مقام عشاق نوازی سر کرده؛ و مضراب چنک دوستی این نوا از سر گرفته

مثنوی طرزی

فصل بهار است تماشائی باغ
خیز که بان کل از رخنه زاغ

خیز که چون باد بستان شویم
همدگر مرغان خوش الحان شویم

کردم جان کش نسیم بهار
عطره کل ریخته در جیب خار

طره سنبل زعبیر صبا
غالیه بیز آمده و عطر سا

در قدم سبزه از بهر نثار
ریخته سیم از بغل شاخسار

خیرتی سیمین بهم آمیخته
درهم و دینار ز کف ریخته

بلبل مست ز طرف چمن
چهچه زن بر سر سرو و سمن

خط بنفشه برخ یاسمن
آیت خوبیست بطرف چمن

در چمن از بسکه کل افشانده
صحن کلستان شده آتشکده

بسکه لطافت شد، مصرف فضا
خار بود چون تک کل خوشنما

لاله خونین جگر داغدار
شعله دار آمده بر جویبار

برسخن بلبل و آواز سار
کل همه تن کوش شد از شاخسار

سرو قد از ناز بر افراخته
فاخته از شوق پر انداخته


عرعر و شمشاد کشیده ردا
در چمن امید به چشمت ارودپا
دست صنوبر بگریبان سرو
آمده خواهش کر عذر تذرو
فاخته بر سدره معلق زنان
قمری دلداده مطوق کسان
چونکه چنین است تو هم ای نگار
شیشه می گیر و کل در کنار
ساغر می ساقی بدست من
ریز ز لطف تو بر دست من
کامده خوبان چمن میکسار
ساغر و پیمانه و مینا بیار

پس ساقیان سیمین ساق انجمن چمن از آب زلال شراب عنبی شبنم عرق کل
پردۀ سینای زجاجی غنچه و دامن شیشه کل کنابی را مالامال ساخته * و جام
بلورین رنگین لاله کا سه کرد را در کاسه کردانی انداخته * و ابارین باده رحیق را بر کف دست
شاهد شاخ شکوفه داده * و ظروف بارقین می مروق را در حضور میکسا ران با
پیمانه نهاده * دامن آب از جوش حباب مانند کار کاه شیشه کران و مینا
سازی * کار محفل چون سد کلعین از هجوم کل شکسته بسان مردم کا سه باز گرم
پیاله بازی * و بر که پر آب از ول پری سر جوش لبریز از خود بر آمدن * فواره از آو
از هوس رقص شادی بر جان خویش در آستین افشاندن * و کل در آب افتاد
از بس نازکی نشو و نما چون چراغ زیر دامان و صبدم در افروختن * و سلاله داغ لاله
از موافقت هوا در راه باد صبا بهان شمع میان فانوس سرکرم سوختن
و داده بزم آرای هوا کلاب ناب در ئی از شیشه عطر و امپهای قطرۀ باران در لاله زارا خیابا
شاهدان محفل چمن افشانده * و باجی یاسمن سپاسپند شوخ چشمی از دانهائی
خال رخسار لاله پیش روی عروسان حجله کلشن در مجمر شقایق بر آتش نهاده * و قما
دل باخته بر شاخ صنوبر و شمشاد چون خطیبان سر منبر دعای دوران بجا دائمی بن
ردا از بر خوانده * و صوفی غنچه پوشش خاکستر نشین قمری بر فراز مناره سرو ندام

موذنان


مؤذنان سحر خیز گل بانگ حی علی الصلوة تا برده گوش صبوح نوشان رسانیدند
و نغمه سرایان موسم که نظاره را نشوه نمای تماشا مدنظر بود بخیال شیرین زبانی آن
طوطی شکر شکن مهند در پای هر گل چون هزاردستان بهزار دستان این
داستان میگفتم منظم
در دیده امر ای سرو روان جای تو خاست
در سینه ام ای راحت جان جای تو خاست
صد جوی سرشکم ز مژه رفت و ندید
مرآت روان سرو روان جای تو خاست
طرزسی ز برم یار چو رفت بشتاب
با ناله بگفتم که فغان جای تو خاست
گاهی هوایت بصحن چمن چون آب روان بر روی سبزه سیر میغلطیدم ؛ و دمی تمنایت
در میان گلشن غنچه بصد قهقه بر دامن گل شکفته میخندیدم ؛ و لحظه تمثال خیالت
چون غنچه برخود میبالیدم ؛ و لمحه از خیال جمالت مانند عندلیب از جان می نالیدم
درین حالت پیش از نسیم سحر چون باد صبحدم با یاران همدم بهتر از جان و رفیقان گلشن بیخ
سخن وان تفرج باغ و بستان میکردم ؛ و بهر نگاه هزار غنچه تماشا بگریبان نظر میبستم
یکی از دوستان همچون جان باریک بین بان دان گلی عجیبی بدستم داد که دیدن
آن از دستم برد و بسان سایه گل از پایم انداخت، صورت آن شاخ شکوفه که از غیب
رباعی در صفت سرخ در خندان خوبان شگفته بود این رنگ داشت آن گل که پنج غنچه خدا
دیدم بپمن شگوفه در دست بهار
یک گل بمیان پنج غنچه بکنار
لعل یار اشارت گفت کی طرزی
گلهای معانی بپرش ریز نثار
پس از دیدن آن گل نو ثمر تک طبع طرزی چنان شگفت که مثال ان غنچه و کل را بهیچ
مضمون در پنجه کف دست پنج رباعی دادم هرگاه در حضوران ربیع مجسم او نیست این
رباعی را جو اس خمسه شعر خوانم رواست ؛ واکر این مجلس را ناسخ پنجه سیاهی شرک بیگانگان
گلرخان دانم سراپا مصرح شخصی که بدل ما خنی زند این است، بخدمت آن حواس


وان حواس خمسه چنگ بسته در دست شاد بمعیار طلای دست افشارش هسات
سنجیده بر ایده رباعی اول
رنگینی گلشن است مضمون بهار
شد باغ زحرف غنچه مفتون بهار
نی نی که ز روی ناز بسته است حنا
بر پنجه گل خضاب از خون بهار
رباعی دوم
دامان چمن زعکس کل کلکونست
زان وصف کل و غنچه زحد بیرونست
در سیر چمن زخون کل پای بهار
چون پنجه غنچههای کل پرخونست
رباعی سوم
حسن تو بچره چمن رنگ زدهست
هر شاخ زغنچه جام کلرنگ زده است
این پنجه غنچهاست بر عارض کل
یا دست تو در دامن دل چنگ زدت
رباعی چهارم
خندید چمن زناز بر روی بهار
گل تخته اثر رنگ کرشمه نگار
این پنجه غنچههاست بر عارض گل
یا دست نگارین بود در وی بهار
رباعی پنجم
طوطی غنچه پردہ بگشا د زرد
گلزار چو طاؤس شد از رنگ امیز
کل پنجه شاهین بود وغنچه مدرو
زان پنجه بخون غنچه کل بردہ فرو
ای غنچه نوسگفته شاخ گلین گلزارسخندانی وای مصرع برجسته قامت موزون
سرباستان نکته خوانی با دفتر رنگینی که نخواه کش دیباچه بیاض صفحه دیوان گلستان
بوستان بودرسیده واز نظر طرزی پیچهمدان که عندلیب نغمه سنج کلشن طبع شما
گذشت با سبحان الله اگر شرح فهرست رنگینش بیان کنم شاهد چمن از شرم در پرده
رگ رگ گل پنهان میگردد و اگر از طراوت شادابیش گویم غنچه اب و تاب
طن


۶۹۱
گلشن از خجالت در حجاب دامن غنچه چون کلاب از چهره عرق جبین عیان میکردد :
رقعات در گلستان پیش کی از دوستان میخواندم بلبل شیرین زبان از شاخ کل
کوش کرد کل منقار شکته اش غنچه تصویر خاموشی گشت ؛ و عندلیب شکر گفتار
بر درخت شکوفه شنید بر گوشک چنک ساز نغز نوائی رشته قانون بیصدائی بست.
تغار خوشه هایش دانهای خال چهره افروخته لاله ال را بر روی اتش غیرت نشانده ؛ و
عبارات طرب افزایش از رنگ شعله رشک اخکر بر عارض کل سرخ افشانده هایش
مضامین سر بسته اش غنچه کل سوری چون جبای دست بسته بیرنک ؛ و من الافاظ
نمکین بر جسته اش حسن مطلع سرو شمشاد بستان شعریت در قافیه و ردیف کش رشک
باغ طبیعت کلتانی ست که بر شاخ کل نخلش بلبل اشارات نو خواسته پر وربال پیدا
در تماثیلش قمریان استعارات بر جسته خیل خیل بهم نشسته ؛ و در صحن با
ریاحین معالی چمن چمن ؛ و بر روی کلتانش کلهای رنگین نوائی دامن دامن ؟
کر کویم که چنین کلشن شگفته با بلبل کلستان کردیده ام ندیده ام ؛ و بر تک انجمن
غنچه و کل با عندلیب بستان نکته دانی کشته ام کلی سنجیده ام ؛ خلاف نگفته باشم؟
هزار دستان اکر بهزار دستان شکر خوبی کل کند از صدی کی گفته باشد ؛ و اگر
عندلیب چون سوسن ببده زبان وصف رنگینی غنچه بیان سازد از بسیار
اند کی کشته باشد رباعی
هر چند که مرغ خوشنوای چمنم    وصف تو نیاید ز زبان قلمم
نو غنچه کلزار معانی باشی    در باغ تو بلبل سخن کوی سمم
چو که بعضی از قصاید طرزی از نظر فیض مظاهر گذشته این دفعه خواستم که چند
غزل و رباعی که درین فصن بهار شار پای دوستان شده بود بخدمت
نوشته آید ؛ و قصیده کوهر که فرمایش شده بود فرستادم انچه سخن است شرف


۶۹۳

پاره چند حمیقه‌دار را چه قدرت که در حضور صرافان جوهر شناس جلوه گراید؟
و مهره سیاه چهارسو یه دنی را چه یارا که پیش در ابدار گوهر شهوار بارگالا
خودنمائی گشاید؟ ازانرو گوهر بخشم دست خجالت بر رو گرفته حاضر بزم حضور
سراپا شعور گردیده این نسخه بهاربه در ماه محرم الحرام موسم بهار در کابل کشیده ۱۳۱۷
رقعه در صنعت رقطا و این صنعتی ست که یکحرف منقوط باشد و یکی غیرمنقوط

اخوی من صبح بزم بلبل باغ زنگت بو برقع نوید نسیم تمنای عشرت باغ از
رخ چمن افکند؟ قلب کبوتر شب از غازان شل باز صبح پر پلس از عقاب سلمان
اباخا خان اتابکت خدیو زاغان دی منهزم شد بس تو خون می از لب سبو بکشا

قطعه در صنعت رقطا
از لب ایاغ می عناب رنگ مخنانه کش کی کنم تو یه ز

چون کنم با غم تو بوجه ز
خون می از لب سبو بکشا
ایصنم بر فکن حجاب از رخ
همعنان ننگ بو مکشا
رحم باش کبر پای عفور
می عناب رنگ بکمک بکشا
با غم زلف مشکبو جانم
بسته شد زلف مشکبو بکشا
آغا شاه باش میکند

رقعه صفت دو حزفی که بچه جانمان صاحبزاده مجددی قدس سره در کابل نگار
جانانم جانم قربانت حاس نامه کاغذ جانانم بدست من حریف ظریف رسانده هر حرفش
مرهم خاطر عاطر شد؟ با خوبی خط بر لاله تر فایق؟ جانم بر خط خوش عاشق زائی
بی هوشم ساخت؟ صاحب من هر کس ته جرعه ساغر خم خانه ساقی باقی نوشدنی شک
باک بار کاسه جم گذشت؟ می سرخوشی مربی باطن پاکش شد؟ بدست پرجم شادم
مدعا قایم گرفت؟ هر سر که خدمت مرشد کامل یافت سالم ماند؟ هرگز غم ظاهر مانع باطن
خوبش ناید؟ بدبر بر فریب گرمی ساغر پر شرنگ جاهل فریب ناکاش عالم


۶۹۳
بندة بی اسم فاش عاجز کش ظالم پرست ناپاک شر زفت نا اگاش تاس سر سنده
رقعه در صنعت مرکب سه حرفی چهار حرفی از صنایع کلکا
مشفق سخن جسم محنت منع سیر گلشن طبع محب شمیم شیقه صفت سهای صحیح
گفٹ بسر شب بدر سحر شمیم سمن نسیم چمن سنبل شفﻊ نکہت عیش کمین پیش غنچه
سمن سپهسید کشته نیم بسمل تیغ غنابسر طپیده جعد سنبل شکن شکن در عطر غنچه
چمن انگین خبر نیم صبح نکہت خلق غنچه عنق شمیم جنت گلشن حیا ہشت بقا صقصه نین
بین من منقصل تحت غنچه متفق حبین طبق عقیق سپر گلپای همین شقت با کُہر
شبنم خط سمع لعل نگین صفا ببطن جیب غنچه سمن هفت در عظم بقعه غنچه صبا
خلعت عنقا بخشد ؛ سمن بجیب جمن بخیہ قبا بخشد؛ طبع ضمین چمن شبنم عطر ضمیم
بیت کن غنچه گلش گشت بغضب خصم کمینه چاک بخیر مک منگر بحق تهناست
بها پیش محنت کشم باسمه امید سمن سرشته طینتہ نیم لطف فطف معین است
رقعه صفت تمام منقوط اشیا و ان صعب صفت است درین صنایع
کم پرداخته اند
بی ظن بیقین پیش بین جنت زینب جیبین خبت شش زغن رشتی خنزیست
غضب وقت زمین خیج زنخ شفق غبن غین زخمی بیت زیب وقت زمین
پنج شغب با جثت ربیبت ہیبت زین زشتی شب ، فیج شفق شب خیز بخشی بین
پین شفقت محت شخیز ی با حقتن فن شب نشینی شفق صمین بی چیزی بیت
شیخ نبض تخبز شب یش بش بین؛ خیز پیش پیش تیز شغب شیخ فیق شیب
شب یقین غرقت زبیض تبزی پیش بخیر یجب غش از جیب شققت بخش شین پز
محنت شتق رقعه غیر منقوط درین صنعت فیضی بصیری داشته از ان کمی قناعت کردم
سرور مرا سلام رسد که هر محواله دلداده در ہوس حصول مراد و ہوا وصال
دلدار دل در خار کس درد الود را مصدر در دو الم دارد؛ و همواره در روح


۶۹۳

ومساکل ساده در وصول اصل مرام کام وصال سر در گرم و سرکرده اهل کمال
مکرم سرور دودوه مصراع معما را که دارد
کل حصول مراد دل دارد سرور در وصل لاله دارد کام
کرده ام ماه و سال درودعا که مکر کام کرد دهم آرام: والسلام

رقعه در صنعت فوق المنقوط
سرو ناز من کلزخان عروس کلستان از شاخ شکوفه مویچ نموده و لاله نودسته
شکن در شکن طره زلف از عارض کلکون کشود بــــر وناز در کلشن شاد راه
اغوش کرفت با دلداخته دلداده از خار خار رشک حسرت انقدر کوکو گفت که از دیا و سوس
کرفت نظم

سرو ده شاد سار کشد در کلشن کر آن سر دقعه شوق کلستان
کل همه کوشش دود تا شود سوری خود سخن فهم سر حرف سخندان باز

رقعه در صنعت تجنیس خط از صنایع مشکل است اگر تبروقم
بساط نشاط نیاز باز یا د باد که جواب جو اب انجاب انجبات سیز و سیز دھان جان
بود با بو دبه بهار بهار شکر عرض غرض تیاری بیماری دل دل بوسید ی
نیو شیدی حال خال عذار عذار اغیار اعتبار غلامی قلابی رنگ رنگ پستی بستی
چہ چشم با با محنت محبت بیا شما خون چون برود برود و تیم نم سوئی شوق حبس حسنی
انجمن انجمن روح روح خائب را جانب سخنان سبحان نبین مبین کلین بانگین سمانا
ما بید یابید
رقعه که برای قاضی بالاحصار بتوام اسباب بازی ختی کراپرس پرس
از جناب قاضی بیاضی دان مرتاض راضیم؛ هر چند که این بیچمدان بنظر مهندسین
تربیع در مثلثات افلاک دیده شکل عروسی که در خور مجلد مادی الاضلاع باش
نیافتم پس بخدمت آن فلک الا فلاک انسانیت شتافتم با که اگر تقویم سا
حال را


۶۹۵

حال را همراهی کنند تا احوال مضارع چون زمان ماضی باستقبال آید زبانه
کینه پردازی منحصر در آن رموزدان اسرار صعود و هبوط سر مایه آسمان فطانت
عین تا رفعه که از جناب سردار شیرعلی خان تعمیه چای خواسته بود در کراچی ادائی است
از حضور صاحب معظم خود چیزی میخواهم که سه حرف است : و هر سه حرف آن بر عدد
ده هیچ ر درجه پای برتری بالا نهاده است : حرف اول آن این موالید ثلاثه بپای
بر چهار عنصر مقدم افتاده : و پنج پنج شترات خمسه چهل مایه این سینی را بی خردی
و کاه یکحرف تهجی حساب آموز سرامد جد ابجد با حروف جمل ابجدست : وقت شیخه عالم
کون و فساد بمرد عمده و تاج سر افزازی عالم امکان : و افسر سرداری جهان جهات
و حرف دوم آن چون دل صداقت تیغ آخته بر میان منافق زده و از پای برکنده : و
شمشیر آسمان آسا اضداد اشد ار را در مزاج آتش خوی را در افکنده : و از قامت است قامت
بار جا در دل چاه مانند شاه شت : و اگر سپس سر در بر فرق افتاب عالمتاب گوش
جناب آسمان قباب شکند : حرف سوم آن پای همت در اغوش نیم میم و سریر
بی پایان افشرده : و قلب تیغ را در میان عین خیل حبش سپر شیر مک درین شیار
مهم ودیعت نهاده : جای آن دارد که بر پای رنگینی معانی پوشیده اش در در تحسین
علانیه و گوهر آفرین اشکار نثار فرمایند
رقعه تخجه غلامسراج الدین مکلمس مرقوم
خداوندان دانش اند که دست سر بی که بافته اند چون کومه در بحر عرق انفعال
بخود در فته در پای شعور و غرفه محیط بی آبرو نیست : و صاحبان جیش اندک مرک
پای که خورده اند بسان دانه اشک چشم یتیمان بگرداب بی سروپائی سرنگون و
بسیلاب خجالت گریبان گیر دامان فناد اگر گردش چشم حسرت نگاه بمصیبت
رسید کان محل ندامت توام مردمان دیده را چون غمزدگان سیه پوش نسازد و هستی را


۶۸۶

و اگر پردۀ نگاه حیرت دستگاه بر بخیہ دیدگان این بزم نومیدی الم دامان مرگان پوسته
گریبان طاقتم بگریبان چاکی نمیداد و وا مصیبتها و اگر کور چشمان عالم هستیانه
نگاه تغافل در دامنش کان تامل نکند بکدام دیدۀ تاریکی نظر چشم نظارہ بر روی
شاہد معانی خواہم انداخت و بی بصیرتان حق ناشناس گردم ناسازی در پردۀ
دل جہل مایل ندزد و بچه نفس درازی بی صرفہ کو زبان بعذر معشوفه کمال خواهم دور
این کم فطرتان کج بین بدبوی از عبیر حشم میم حلقهای گیسوی نکہت ختن آباد
خاطر نکته دانی در قساوت قلب ازلی جان داده اند بخی اور اک گلہای گلزار معانی در
دیدۀ این خسان خار عبرتی نزده که از ان گل بخش گل کوری ببیند، و اندوی که
شگوفه دانش بر شمع جان این ناکسان نفس باد سموم حسرتی میوزد که چراغ کشته دل
شانرا گل ناکرده گل میکند، ہمہ در گرداب بی تمیزی سراپا غرقہ ہوا و کف
دست نار سائی مانند رشته بر تاب حبد مجید بر ا با در قند از بی تمیزان هر چه دوانه
عزیز تر و از ناقدر دانان هر قدر بر کنار تر قدر مندی بیشتر من آنهم بهاری
داشتم که قطرۀ باران کم بہار ابقوت جاذبه از دست ابر نیسان کشیده بکف جہد
تربیت آورده کم مایه فرصت سراکشت قابلیت چون گوہر شهوار کشوار گوش شاہاں
میساختم و دمی از تاب پرتو آفتاب شعاع توجہ سنگ سیاه سخن را در شیشه فیض عام
بسان لعل رنگین ابدار آویزه وار با حلقه زرگر کانی در بین بنا گوش خوبانش می اندامی
حال اگر چون سایه بر خاک سیه روزی مذلت افتاده ام، باری سایه هما یم که ہے
استخوان میخورد سایه اش سری دیگر را با فسر سلطنت معنوی میرساند و باج
نامداری میدہد بادشاہی ظاہر و باطن را بر در ابو سخا و صفا طلب

هنگامی که جناب سردار شیر علیخان تنخواه متعلق خود را بکسر مضموم مکسوری
ساخته بود و فتحہ جواب را در باب بعضی مقدمہ مفتوحہ فصل خاتمہ کار خود

شگوفه


شناخته اسمان هم دران سه روز از کهنه غربال چرخ هجری در کرد کدورت و
غبار مذلت بیختن بر روی شان کوتاهی نداشت و خیر مقدم جناب
نسیم یتیم تیز ابواب تفرقه جمعیت ها را از باب اتفاق دقاق خوانده بود این
مکتوب را بچشم نموچشم گرام محمد انور خان محرر کرانچی منشی
عبد الباقی کرد افغانی پیامی و خاک خاشاک ریزی دمبدم و غبار انگیزی هر لحظه
گرد باد وادی پریشانی آن حی را مشروح بیان کرد و احقر ما با اینمرد امین دامن
غبار صحرا صحرا کرد او بار در جبهه کهنه غربال چرخ هجری از کجاست که از پرویزن
خاک بر باد بر روی یاران بیخت و مصیبتها نقد بیابان بیابان خاشاک
رض ناپاک در جیب آسمان دریده گریبان دیرینه کوژ پشت کمری از چه جاست که از
سبده پاره پاره دوران و دبور و شمال برچشم و مژگان عزیزان ریخته با اینچنین گرد
و کرد اکرد دوره دوران پر کرد گرد گرد گردنکرده بود که در ان دوره دایره وار کوچه کوی
کویی ظهور نموده و این غبار بسیار پایه دار از روش گردش فلک کج رفتار پیدا
تا قرار روشن سواد نشد که درون آن احاطه محوطه باخند دیده با مجهرا زاکور فرمود
بلکہ بس آن گرد کدورت که از در و دلهای دردمند امیدوار و از غبار خاطر آسودگان
طار بر در ارندوی بسیار و دل بسته رشته دور دور از طول امل صد طومار از زمین کشیده
به سینه چاک چاک مایوس شان بیخته و بدستیاری دمهای سرد
حسرت فرسود و نفسهای گرم حسرت اندود و تحریک باد جمیاز های محنت الود و
هوای نابهجای ندامت الم و بحرکت نسیم یاس توام و شعله زنیهای جگر سوز غم
خاک مذلت و خاشاک ذلت بر هم میریزد ریا
بی خاک بسر از هوا میریزد
این گرد دل است کز نفس میخیزد
گرد است غم دل وبود بادنفس
ان گرد ازین باد بسر میریزد


و ازین عمل زشت کردار بدکس نام و ننگ بعد ر خوابی و ابی بروی ارس نکولی نیا
شرم چشم یحیا و کلاب کردن همی نگاه حیرت آشنا از پرده زجاجی نظاره انما دا
برپا و عطر حریت زبانی از لب عطر دانی قطرهای اشک ندامت و نفخه عبیر نمیروی نین
گوئی از طپلا سندان جقه لعل سلامت برسر روی بچدیکر میباشند، و
بعرق انفعال دعوی خجالت بر عقیده فاسد خود ہا نشانند آری هر کس که از کریم
خداوند کارساز هستی چشم پوشیده و با میدواری جود ما باید ار بنده کند رس افکنده
مجازی بجان کوشند آبروی ابدی در خوی ازلی در دیده باشند و پای استقامت
و قدم طاقت در غلاب شناکش ندامت دایمی خود لغزیده یا بند: هنوز کجاست تخم
ریش گذشته پدران بدست بچه گان نداف خراف این زمان افتاده تا ازین بنه کا دور
و ازین خرقه چه رواسازند عکس خمد ینی دیده حق شناسان بخشیم سینا در شکر
تکبر در اسینه دل عاجزان نختر رسا و علم
دیده خود بین نه بیند عکس نباشن بجا
سیر که از خود چشم پوشد دیده اش حق این نون
خفت طبع است کو سرح د سنائیها زنا
کز نگه خیزد صدائی سنگ تو نگین شود
شخص سینایان و بین را جو ابها کور کرد
دل کر خود را نه بیند چشم عالم بین شود
سرکشی با عاجزان قطع شعله است
از شرار کیست بیقان آتش سحین شود
طرزی خود بینی مکن در روی حیرت مجو شاس
تاکه چون انگشینهایت دیده مردم بین شود
جلوه ناز سینان حسن و جمال خوبی را در تازگی طبع و خرسندی خاطراریت نام :
کج اندامان قباحت زشت خویی را نیز در بمان بنای ذل معبت منزل و اساس
قصر اندیشه الفت مایل بشر ر ضررت بالا کلام : حسن ظاهر ائینه پرداز جلوه عکس
شخص خوبی باطن نیکهاست و بیحیائی در دیده پاره کی مجرفاری و بدگویی
عیب جوئی شعبه ایست از نسل شناستان دام و دو دیولاخ بیابان بلای
علی


٦٩٩
گل در قاف قیافه قافیه بندی نموده اند اگر در حرف روی یکسر مو از ان بیت شعر مخارج آهنگ
براید بر طبع روان چون موی مضمون و انان باریک بین سکته کوزه و ناهموار تر از حرفهای
بی ربط خواهد بود جلوه فروشی جبین بسته های چین نگہت تماشا دارد و یدنی ست که در ہر
محفلی نقاب کشوده اند متفقان اتفاق بزم اندامان الفت چون عکس در شخص در نقاب
جدائی اتفاق بسته اند و در هر مجلسی که پرده برداشته اند و این همنشینان مجموعه جمعیت نکات
مانند اوراق ورق گل بر مضمون کتاب تفریق فراق دوری هم یک ورق انتخاب گشته
دربان رنگ و بوی غنچه ریخی خود با هر اثبات بی ثباتی محکم بسته در هره جوعی معدوم و
موجود نبود نامعلوم مستر صد طره تفرقه نشسته واکر دم ما تم قدم در سرا پرده سور و سردار
نادید و نظاره بزرگان تماش بردار و جلوه گلزار رنگ گلگون حشریتیان چون بوی لکهت گل
پریده در کف عدم و دست نیستی هزاران گلدسته رنگین می بندد و غمخانه در فریزی کار
گله ناخون حنای شادی انقدر که گولی غم خور و نده با هم ماتم بسته اند که سرخ روئی کنگین
حنای کف عروسان مجلرد اما دی ما خوی خجالت عرق انفعال اند از نشان
رنگ زاروانه شبنم دامن گل نوبهار آن زمین شک کینی میچکد دوانه عنبرین خال
یش رخسار خوبان از کف مشاطه اداس میل حسرت میخور د وسوزن غیرت میدوزد
چون نیل چهره سیه تیان جامه کبود پوشند و از پا در افته چون سرسنگ خیل صف
مژگان خوش چشمان دیده برشکته زنگی روی حشریتیان و از پا افتادنگا ، ناتوان و
حمیده و دشتی ابری چون گمان داشته حالی خاطر کا کل پریشان افتاده دانه در ورغصه
برود لریزید و چون نگاه بدستان بر غلطیده بخیز مردم خیره نود برید و گریبان طاقت
وصد جا درید و بر شومی عدم بوم شوم این نغمه راست تا آهنگ ولا نر پرده مخالف شین
کوچک و بزرگ الججر بوصف ایشان زبای کل گوشید و گفت
غزل در وصف ان بوم شوم


ای بوم شوم این کل اول قدم عالم خراب از قدم شوم بوم تست
صد شهر شد خراب ز اواز بوم شوم اما برنگ بسته دیدار بوم تست
مردم رود بسوی عدم چون تو میپری اینهم زشینی خاصه و لطف عموم تست
اتش بکشت زار عدم میزند دمت نار جحیم خود نفس جون سموم تست
خواندی بسکه درس نبرهان جا کشف اللغات جهل کتاب علوم تست
آثار خیر و شر ز تو پوشیده جای بر دیده ات غشاوه جهول ظلوم تست
تقویم سعد زا بجه طالعت نداشت منحوس سبات تو سهوط نجوم تست
طرز ی سخن زاتش شومی اندکو طبع شرر او شر شمع موم تست
رقعه یکه سردار محمد اصف خان سردار محمد یوسف خان مرحومی
قره العینین نور الابصار بی شین سردار محمد اصف خان و سردار محمد یوسف
خانرا دیده بوسی برسد مشفق مهربان سردار محمد سرور خان وارد کراچی گردید بعد از
خیلی وقت ملاقات شان دست داد با سر با صحت در اختلاط و تذکار ما و اور بها
ان نور چشم مردمان دیده بحال گذشت با و شغل شکار آن صیاد صید افکن غزال
صحرای ختن آباد دامان چین آهوی بی خطا را مشروح بیان کرد؛ که از بهلوئی نام
تا پشت شیرزه و از دهان مار تا کام اژدر و از پوز یوز تا چاق پلنگ با و از سرین
تا میان زنگ ناز تهی کا، کرک تاناف اهو و از سقف ارگ کف تا بال تیهو و نزور باز و
قدر انداز با نوک پیکان تیر خدنگ و بقوت شست زهکیر کمان شیخ چاک و از هر
گوشه و کنار هر درند ار در پی هم کچاک و خون فگند؛ و بکوله تفنگ شرر افشان
اتش دم شعله نفس کم خطا با شاره گوشه چشم قراول نا کرده ابسمه موی تا چشم
مور بیکبار بلکه با ر بار نشان میزند با رباعی تفنگ یار که یکت کار بیصد افکند
زچشم مور سرموی را خطا نکند زبان ماشه بگوش تفنگ گفت بلند
نطق


که من صید چوتیر قضا قضا نکند + چرا چنین نباشد که هر صاحب جوهر برین دیه
استعداد ذاتی در هر کاری که همت بگمارد گوی سبقت از شهسوار چابکتاز عرصه مامع و تک
کاه کان زبردستی از میدان بردارند با و هر راهی که پا نهند از پستی و چالاکی از همقدمان یکقدم پیشتر
روی منزل گذارند با افسوس که طرازی افغان بمقصود میرد تا با آن شاهین تیزبال و شهباز
بلندپرواز در دامن کوه قاف نیستی پریزادان معانی را شکار سبیکرده با که چون عنقا صید
شهرت باش از قاف تا قاف هستی را فرو میگرفت با بهر صورت طرزی مخزون هم در شیوه
گرامی گرنجی نشستگان بیکار ننشسته باری بدستیاری قلاب شست گیرقلم هم
فکر رسا از قعر گرداب پر پیچ و تاب قلزم اندیشه نهنگ اسرار را بآسانی برمی آرد با و از موج
موج خیز بحر محیط خیال بپای مردی شبکر دام شبک دراز دست تأمل ماهی راز را
بزودی بدام میآورد با گاهی لالی متلالای معانی چون لؤلؤ لالازرگجاتی گوشوار امین کو شش
شاهدان مضامین نمکین آویزد با و لحظه جواهر زواهر و مروارید غلطان آبدار شهوار است
برای ترصیع کلوبدن گردن نوجروسان عبارات شیرین از دهان صدف گوهر خیز خامه فریه
لجّی سخن بنمائیست که از چشمه سار انگوان آب زندگانی خورده با و بر لب جویبار
عمر ابد چون سرو سهی قد بآزادی برآورده با و سخنگوی را مانند خضر نه بنده حیات
بآب حیات جاودانی رسانیده و لسان روح روان در رگ تک برگ گل نهال سخنوران
آب تازه روئی را جاری و ساری گردانیده مثنوی
به پیش سخنگو جهان بنده است اگر من مانم سخن زنده است
درین دار شش گوشه هفت بام بغیر از سخن از که باقیت نام
سخن در لب مرد جان پرور است درین جوف صدف حرف چون گوهرست
بیا زای سخنگو بجان سخن که از تازه روئی نگردد کهن
سخن هر قدر از قدیمان بود ولی همنفس با جوانان بود


چه شدگر سخن کوتہ آمد بجا
کہ نخل سخن خود غیست ز پا
بنا بر قدردانیهای آن رموز شناس رمز سخن ؛ و بنا بر یاد آوریهای آن جوانان
با علم و فن ؛ چند صفحہ را بخط سیہ روط خود بسواد رسانیدم؛ و بر خطوط سطر از مدادوں
دودمان هنر و دو سہ سطری کشیدم؛ و بحضور شیرازہ کردہ فرستادم؛ چشم آن دارم
کہ بدیدہ بصیرت و تامل بر نو عروسان ہنر بعفت کردہ معاینش نگردند؛ و بنظر تعمق و
غور رسی شاہدان جلی بند حلہ پوش زیور بند مضامینم بخوبی بیند؛ کہ بغازہ خون جگر
سفیداب صفا دل آراستہ و ارایش یافتہ اگر مدح شاہانہ است تعریف نزاکتہای طبع
بلند خود منظور است؛ و اگر توصیف معشوقانہ است تجلی غیبی و شاہدان لاریمی مراد
و ازیں صور مختلفہ و ورور نہ ایں رنگ بو در گل و غنچہ این چمن کجاست؛ و این حسن و جمال دان
صورت متصور ایگنہهای این جہان بیان پیدا غزل بیدل دین
بآن گل شبنم دارو خیال بستن دارد
کہ رنگ نیستی می آورد از بویستقادر
ز نفی خویش خواندم درس اثبات ظهورا
بدوق ہستی مطلق زدم در نیستی کا
چہ امکانست امکان خود نشان بی نشان
دران عالم کہ او باشد کہ از من میبرد نارا
من و ان بزم بیرنگی کہ موج ریختہ حسنش
دو صد چشم پری خواباندہ در ہر شکنگ ما
خیال آن بہار نازه می اید درین گلشن
چو بوی گل تو ان برفتن باشق الا
بغیر از رنگ موہومی نگیرم دامن سید
کہ من از بیخودی بر بوی افگندہ ام دارد
ز تصویر خیال نرگس بدمست خود کا
کہ در دیدہ ام بالد بخود چون سخنه بادی
مزن دم تا نفس در خلوت دل پختہ تر کرد
ز خم بیرون میاید بادہ تا دارد رکنا
دل از طرز ملاحت صد قیامت شور انگیز
اگر در کام جان ریزد نمک پروردہ دشنام
دلم عمری بطوف کعبہ نایاب خود طرز
رسعی بیخودیها می طئ بند احرا
امید کہ طرزی را فراموش نفرمایند کہ از طرف مافر اموشی محال است؛
ر موز


۷٠۳
رقعه نور محمد خان در جواب کاغذشان
دانشمندی آن فرزند مرا براه سخن نموده و قابلیت آن نور دیده باین چند حرفم در بین گشوده
و از عبارات رسمی منشیانه و کلمات عادی مترسلانه اهل زمانه طبع رسا و فکر پابرجا نفو
میگوید تا که سلسله سخن در بین اند و دامن گفتگو باین سجا چرا خاطر حزنکوی بخط شکسته رنجے
کود که عمر با دست فرسود زبان قلم دست شکسته میر زایان روز نویس مکتوبات ما د آزم است
و از چه عبارتی نویسد که ساهر زبان نزد خامه کلک بریده منشیان مقلد ملفوفات نا
نظم درین
انشعر کس سخنی بر نداشتم هر گز که بار حرف کسی بر نداشت طبع لطیفم
غواصان در نو و فروزنده گرداب تلزم دانائی بفرغوطه هزاران کو هر غلطان شہوار بر
آورده نوک شب الماس تیزدم پیچ کو هر اسودی بثقب سور اخ آن زبان نرسانیده
و چنان در دانهای بی بهای آبدار بکف می آرند که تا رخیال بسلک جوهری با
بند عقد آن رشته بتصرف ندوانیده با که از تازگی خیال و لطافت اگر خوانند سخن گل کند
قدم اندیشه در گریبان چمن فرو برند و از چاک جیب تخبت بوی غنچه بر آرند و او
گر حرف میا سرایند پای شعور برخواب ما نپدی رسانند با و ار خوشی بخودی رفته
مدهوشان حبر آرند با از کوهسار صدا بشنوند و از چشم تار نگاه بمقصدها رخسار شاهدان معنی
اشنا را در جلباب پرده رنگین دیده اند با و چهره معشوقان مضمون یگانه را از حجاب نقاء
تضمین لفظ مستحسن دانسته اشعاره
باین مرتبه شعر بود حرف کسی که بالفاظ مستحسن معنی خود تضمین کرد
ورق اول دیوان سخن بیضا رنست هر که با خون جگر لوح غمش تزئین کرد
خامه سحر بیان در زبان طرزی از معانی ورق شعر مرا رنگین کرد
این سخنان بیجا و حرفهای پادر هوا از ان خاست که در رقعه آن نور چشم تردد سینه چا


خامۀ دوزبان و سعی فلایش پیوسته شش پیازو دانستم این حرف را پوشیده نتوانستم
عبارت سماء که اسمش سمای معنی لفظ معمای کیمیا و عنقا باد چون آن حرف را دیدم صرصرسا
گشت برنده که محرف بچاک زخم قلم خورده دستمانی شد تبرکه راست سپر دافع نقطه نداده
و در باز از روی میدان صفحه برد اگر در خانه کس است یک حرف بس است درین بگرام
از گلزار طبع بهار آغوش چمن طرازی گلهای معانی سبد بک کل کل شکفته دو غزل برهم
ره آورد بحضور نوشته فرستادم امید که پسند خاطر ارجمندش گردد پس بس
رقعه بجیه نسبت به بعضی از شاعران هندوستان نویسته شد
طرزي افغان کف دست ندامت میاید و لب افسوس میخاید بر پستی طبع کمان پشت
کش پی بسته بریده چله اش که گوشه حریفان همرزمان و مارمی فطرت خدنگ کج کوبران
بی پیکان شاعران زمان که ناوک زمین دوز خیال شان چون تیر پای خاکی دم سوخته کم
نفس و در روی هدف مضمون بی نشان پهلو میخورد د کند فکر کوتاه برچین حلقهای مارسیا
از سستی بازو امائی بازوی شان تا کردن صید عنقای معنی کم نامی رهبردانگی
تهمتن رستم توآن بردار تا میدان جوانمردی داری کما تا در صف ارائی مفتقر
از خود گذشتن مصاف نیستی مکان توجه توجهی را بزه از جان گستن گره رده د عهد
راست رو استقامت روز بازوی پایه داری و قوت شست همت سخت کشان
از مهره پشت اشکبوس مستی آسان گذراند و کمند در از دست پرتاب شست خم مصور
جاذبه را بگردن کاموس کشانی بی نشانی زود اندازد و کشان کشان تابش روی لگر
موجودات رساند و خاقان کجکلا و خود بین خودی را بیک با دست بیخودی از سرو
کردن فیل پندار بر پیچ و تاب طناب معدومی بچا کی بربند دو دیولا و دند رنجیر مقدرد
آمد راحت بیا بر پیدائی را بر روی خاک نیستی زده پشت پهلویش خورد شکند و رخش
همت را ازین هفت خندق جهان کردان بسان هفت خوان جهان پهلوان آسان بیان
کابلدس