۱۴۸

کر ترا قوت بازوی دل از پشت حواست
دل نومید مرا تکیه بر الطاف حق است
نیست بر برگ گل این دانه شبنم بچمن
گل زشرم گل رخسار تو غرق عرق است
بیحجاباته چو خورشید در آدر بزم
که مرا بسیت چو شمع سحری باک نتق
جز و آشفتہ دلیحالت نالان دروم
نشود دستت اوراق کریگستان
از تف عشق تو بنجاب دلم خشک شده
ریش خونین و آب مژه پیگان
تا ابد زلف سخن را نگزارم طرزی
از سخن کام وزبانم چو قلم گر چه مشق است

بر روش بیدل در قندهار گفته

بوجود دین تنک تو ما را قسم است
که لبم سخت غنچه باغ عدم است
شوق و صف دسین تنگ تو بکشود لم
که زبان تا بگلو شق شد همچون قلم است
بگه آئینه در مشق تحیر همه سوخت
تماشای جمال تو عبث متهم است
از نسیم نفس نکحت گل داغ شود
نکه شوخ تو آئینہ بران در ستم است
خفته ام در گل عجز از اثر گریه خویش
اشک چون شمع مرا ابله زار قدم
نام آئینہ چو خورشید جهانگیر بود
بین که حیرت زدگان ما نجا نا علم ات
اشک کفر است زحیرت دکان تحت
دیده آئینه از خشکی خود غرق یم است
سایه سوختن از فرق سرم دور مباد
که چوشمع از لب داغ جگرم جام جم است
پش خونخوار بیت ای شوخ تحرت قتم
بیک جهان طیش کشتی و بکفشی کم کم است
مرده ام درشش و نقش قدم شد آخر
قامتم سیکه بپاو بخم زلف تو خم است
چند پرسی که بچیدی گل عشرت چیمن
دل شکفته طرزی ثمر نخل غم است

دراجمیز شریف گفته شده

خواجہ ہر دو سرا خواجہ معین الدینت
که غبار در او سرمه حور العین است
زان سر خواجگی از عرش فراز و کیک
بنده خاص در مالک یوم الدین است

برادر


١٦٩

بر در خواجه دلا عزم دعا کن که ز عرش به دعاهای تو از روح امین آمین است
یک قدم پیش و پس از راه بلا در نگذارد در ره فقر و فنا کوه صفت تمکین است
بسکه خوناب جگر ریخت بسی در رخ یار چون چمن دامنش از خون مژه رنگین است
کار خان بسکه جبین سوده بخاک در او آستانش بنظر همچو کف گلچین است
سنگ قدرش ببر از وی خرد چون بخم کوه در پیش و قارش همه بی تمکین است
صیت دین پروری خواجه نه در هند بود روم تا شام و ز ایران و ختن تا چین است
ارزه در بها سبد فراغ آمده است دست طرزی حزین گیر که لایق این است
بسکه خون مژه از دیده بدامن ریزد دیده اش چون دهن شیشه می خونین است
پیش ارباب زبان فهم سخندان طرزی این چنین شعر بحق لایق صد تحسین است
بر روش حافظ در قندهار
بهار آمد و صحرا ز لاله گلگون است ز جوش غنچه تو گوئی چمن پر از خونست
ز روی سبزه و گل باغ و راغ در چشمم نمونه خط و رخساره همایونست
ز سوسن و سمن و سنبل و بنفشه و گل عذار باغ و گلستان ز وصف بیرونست
سنجات یافت ز غم بلبلان بمقدم گل ولی هنوز دلم بچو غنچه پر خونست
بیا و روی تو ای گلعذار لیلی وش خمیده قامت طرزی چو بید مجنونست
به طبق بیدل در قندهار گفته
محفلی کر شمع رخسار چو ماهت روشن است از گل خورشید بر سویک جهان گل خرمن است
گر شود خون در برت دل بهر دو عالم گلشن است در ز خود بیرون بر آئی تا گریبان دامن است
در جنون ای خاشی مشکل که بندی ناله ام همچو زنجیرم سراپا وقف عشق شیون است
تا بچشم گلشن با در رخت در جلوه شد در برم از هر نگاهی یک جهان گل خرمن است
هر کجا یاد دم تیغت سرافرازی کند شمع سان از شوق ما را جو اعضا گردن است


كو سلامت تیغ آفت شد که از بهر شش جهتر پیکر عریان ما را اره شكستن چو نیس
يا رب اين بيگانه خوئی آشنا كش از كجا دوست تر از جان بود هر چند ما را دشمن است
از گریبان تا بدامن یک چمن خار گل است در فراقت بسكه خون دیده ام تا دامن است
هر قدر چون رشته كشتم دیده از ما بر ندوخت دیده این تنگ چشمان هم چشم سوزن
بسكه در عالم سلامت زیر دست آفت است چون بدل پیکان هجوم آرد حصار آن است
نسبت دوری برخسار تو دارد آفتاب این سخن پنهان نمیگویم چون مهر روشن است
بسكه عالم جلوه زار پر تو حسنش بود هر قدر طرزی ز من دور است کوئی با من است
تتبع شیخ سعدی شیراز در قندهار
زلف تو بلای عقل و دین است چشمان تو سحر ادلين است
ابروی تو کرده زه کمان را چشم تو ز غمزه در کمین است
مژگان خطت بچین ز لفت پیوسته كدای خوشه چین است
تیغ ستم تو جان ستانست تیر نگه تو دلنشین است
قد تو ببوستان خوبی سروی که برشک دل حزین است
از رخ چو نقاب زلف گستی کویت که آفتاب این است
آن ماه که با مهر بمهر است با طرزی خسته دل کین است
محه غزل در وصف دندان بخند
دهان غنچه مبادلب تو پر خونست ز عکس لعل توام آب دیده گلگون است
ز هجران در هم حال دل چه میپرسی بسوی غنچه نظر کن که دلت چونسن
بخنده غنچه به پیش دهان تنگ تو گفت که آن دهان و لب از حد وصف بیرون است
مبادا تن حسن تنگ بسكه غنچه کداست ز آب جیب و کنار چمن چو جیحون است
چنین که جامه درد بر تن گاهی خندد مگر بعشق دهان تو غنچه مجنونست
ظفر


۱۵۱

مخند پیش من ای غنچه صبر کن غمم بباد آن دهنم حال دل دگرگونست
زتنگی دهن او چه کویت طرزی دهان غنچه به پیش لبش چو هامونست
جواب عرفی در پیشاور گفته شد
با جنون مشرب ادب تکلیف کردن دشمنست پای صحرا گرد ما ران رو بدامن دشمنست
شوخی ظاهر مرا بر روی خاکستر نشاند طبع من ار سر کشی چون شعله ما بین دشمنست
صاف کن خاطر اگر داری هوای دوستی رشته چون در دل گره بندد بسوزن دشمنست
از زبان بازی سر بیچاره بر دوش فتاد تیغ تیر از سر کشی هر جا بگردن دشمنست
سخت رو با هر کسی خود را بکردن میکشد از درشتی آتش سر کش با هن دشمنست
غفلت و آگاهی از هم سخت دور افتاده اند دیده بیدار دائم با غنودن دشمنست
هست جرأت نشتر شیران خشم آلودگی مرد چون مردانه شد از جان با وزن دشمنست
با فقیر ساده ربط صحبت نادان کجاست او به زیرک دشمن و طرزی بکودن دشمنست
جواب شوکت در کابل گفته
مهر خاموشیم از فکرلبت بر دهنست یاد گفتار تو سر مشق مرا در سخنست
گر زمیخانه روم میشوم از رشک بجز که چومی شام غمم شبنه صبح وطنس
از تن و پیرهن خویش جگویم کز شوق تن من شعله و فانوس برد پیر هنست
در گلستان جهان غنچه شگفته نماند غنچه را که شگفتن نبود آن دهنست
چون نکردد ز رخت هر مژه ام سرتاخ دامن خار که از عکس رخت چون چمنست
دور گل بلبل بیچاره نوا میسازد بهرخ خوب تو نزا نم ز دماغ سخنست
بسکه سوز جگر آتش بدرونم فگند همجو اخگر کف خاکسترم آخر کفنست
هر کرا در هوس بوسه لب آید برحم طرزی از رشک درون آن کف خون جمنست
در ایام شباب در قندهار گفته


١٥٢

رخت بحسن به از افتاب تابانست
قدت کشیده تر از سرو ناز بستانست
جگر خراشیم از خنده نمایانت
دلم کباب از ان خندهای پنهانت
مگر مصازه بر هم دوزلف مشکینت
که صیح طره او خاطرم پریشانست
خدای را دل عشاق خود بدست اور
که کرد لشکر خط بر رخت نمایانست
اگر چه گلرخی و سیمین تنی ولی حیف
که در بر تو دل سخت تر ز سنگست
فتاده بر دهن غنچه شبنم سحری
بعارض تو قسم این نمک ندانست
از ان لب شکرین طرزیا اگر بوسی
بنقد جان بستانی هنوز ارزانست

بجنور زیارت یحیی علیه السلام گفته

خونین جگرم باده گلرنگ من این است
چون شیشه مصفاست دل سنگ من این است
شوخی صدانیست بقانون محبت
خون از رگ سازم بچکد اهنگ من این است
چون غنچه زکف تازو در رنگ حیا شد
بر خویش گره خورده دل تنگ من این است
چون شانه کشم دامن زلفش بدل چاک
مرو ست تمنای طلب جنگ من این است
چون شمع دمد داغ ز زیر کف پایم
ابله شش قدم لنگ من این است
با من سخن از صورت تمثال مکوئید
من صافی ائینه ام و زنگ من این است
در پرده عشاق نواسنج تو چون دف
خم خوردم و خم که یمین چنگ من این است
با داغ غم عشق تو چون شمع بنازم
اتش بقم بالش و اورنگ من این است
نظاره بوصلش نکند رنگ فروشی
از ساده دلی ائینه ام رنگ من این است
طرزی چو دلش رفت ز کف گفت بیدا
ائینه ندارم جگر چنگ من این است

در کابل که هنوز بهندوستان نیامده غائبانه با ملا محمد پشاور ی گفته

بودم چون ملاقات شد لی و ین د ناکس بود این گذشته

قاضی طلا که نام طلا اصل او جس است
در زمره کسان کس معلوم ناکس است

هر کس


هر کس که دوستی نبرد با کسی بسه
آن نخر ها که ماده برآند بدوستی
رندان بکار پشم جل خر نمیخرند
اهل کمال دین بد و عالم نمیهند
طرازی به بوته خردش چون گداختم
مگذر ازین طلا که نیرزد سنجا ک هم
انها کسی میان کسان کمتر از خس است
هم ماده هم ز است همان که کرکس است
از روی زهد گرچه معزز چو اطلس است
دنیا بدین هر انکه فرو گول و مارگست
نی سرب آدمی آهنی دار ز یکی جس است
اوصاف ناکسان چگی کفتگوبس است
بر روش بیدل در قندار گفته
بسکه از سوز غمش ما را سراپا آتش است
چون سپند از جا اگر پرشیت جسم عنبرین
مست ساقی را خمار از جام مینا نشکند
داغ حسرت بسکه در باغ دلم کرد است به
چون اجل ساز د کمین آهوی دشت ختن را
بستی داسیم ما را حاجت گلزار نیست
چون سمندر غوطه در آتش ان دیتریم
چاره غیر از سوختن طرزی درین کلینی
شمع آسا دسته کل بر سر ما آتش است
بیقرار ناله ام ما را ته پا آتش است
می لب میگون چشم جام و مینا آتش
چون بهار لاله مار ا جمله اعضا آتش است
برد یش خودام دشت کوه و صحرا آتش
خاطر آزرده گان را سیر کله اتش است
برسر ما ز حجر قدت نیزه بالا اتنشت
از پرمور و مگس تا بال عنقا انتش است
جواب صائب در کابل گفته شد
سبزه خط تو خرم زان بردی جهویت
جای دل در سینه میرانده نشینن است
دل بفرمانگها ، ترک چشم تیر انداز تو
ریشه نشود نمای جود یا در رشت است
نوک پیکان خدنگ نازت از بس دکلت است
از هجوم ناوکت پر تیرا ز ترکش است
نیمی با دل زیر تیغ ابرویت نشست
از شراب حسن تو چون چشم از بس سر خوست
در شهادتگاه نازت دل بزیر پا فتاد
در هوای سر بریدن بسکه تیغت سر کشات


زنده می بوی از صحبت خیابت شاخ کل چون خشک میکرد دبش است
از برای هستی طبع مریضان سخن شعر سرشار تو طرزی چون شراب است
جواب صائب در کابل گفته شد
یک جهان سر جوش از جوش خم خانه بها است هر دو عالم جرعه از قلقل سینا است
افتاب کرم رفتاری که بینی در جهان کمترین برق از پی خنک جهان پیما اوست
حسن کامل جلوه صرف خاکساران میکند وزه از سرگشتگان بر نور سوا اوست
چند میکردی پی او کعبه و بتخانه را هر دل موری صحیفہ زاکبر بی جادوست
کرجمال او نه بینی عیب در چشمت بود ورنه در هر ذره پیدا عارضه بیما است
هر چه می بینیم جمال یار می آید بجشم بسکه عالم جلوه زار پر تو سجا اوست
رحم بر یک قطره خون بسمل ماچون کند یک جهان چون کشتہ شمشیر استغفا اوست
کرنواز دور بیندازد بقعرای دل فکمرن زیرا کہ انهم مهرا تھا اوست
در دل هر ذره یا قوت و مرجان مضمر است العل یک زمین دل حسن جهان ارا اوست
بر سر هر خاردنس کل جلوہ یکسان کند این تجلی خاصه ان حسن بیتا اوست
کوه و صحرا پایدا زوره عکس اوست اسمان و چرخ سرکردان یک ایما اوست
هشت جنت یک نسیم از کلشن طعش بود هفت دوزخ یک شرر از گرمی تهمها اوست
چون شعر طرزی درون سنگ دل افشانند هر کرا در سرسمان ذرہ سودا اوست
بر طبق بیدل در کابل گفته شد
بحر امکان در تری از بلس لب ابره چون صدف صد جاکره هر قطره ابدا رکنو
در کفم سررشته از ان تار زلف سنگونی زخم دل چون چاکهای شانه فارع از روید
سخت رویی سنگ میخانه شرف شیشه را از طبع نازک طبس مستان مرید
نا جدا یک از ان موی میان افتاده ام با دان موی میان در چشم راحت مجوکو
فاصلی


حاصل سربری ماغم کز میان کردنیست
نخل شمع از جویبار اشک ما ماتم درو است
میکشد زنگ خجالت از رخ ماشر بهمش
شاهد گل گرچه در گلشن ز شبنم شست و رو است
همچو شبنم جیب خورشید تمنا میکند
هر که در راه طلب بیدست و پا در جستجو است
خنده اهل دول از دل پر بهای زر است
شیشه را از جوشش خون باده قلقل در گلو است
از سرمستی فشاند آستین بر کاینات
می پرستان ترا در دست تا دست سبو است
از دل هر برگ طرزی چون رگ گل سر کشم
در چنین گلشن که نامحرم در انجا رنگ و بو است
در جواب محمد امین جان پسرشان
ز درد مینا غم چومای دل مگر دیشت است
بسان زول نگردش از صو به گوشت است
چرا چوشت سر خم بپای او ننهم سر
مراکه همچو سبو با به سر مدام بدوش است
زبان لاف تنگ مایگان خموش نگردد
چو رو نهد کمی آب بجرو بخر و خروش است
کسی که صرف فد از کتاب موج روان خواند
درین محیط بسان حباب خانه بدوش است
کجاست حوصله انکه سر بحکم تو پیچد
که چرخ از مه نو بر در تو حلقه بگوش است
بشکوه لب چه کشایم بدور سرمه چشمش
که ناله چو فرگان برسرمه فروش است
کر است خاطر آسوده زین محیط تمنا
کف صدف که چو از وصل کو ہر آبله پوش است
کجاست تاب تماشای آفتاب جمالت
که شور جلوه حسن تو برق آفت هوش است
زکرم جوشی دل با غمش بپرسن حالم
که دل بر اتش عشقش چو دیک بر سر جوش است
بکوش طرزی مایه زکو هر این سخن آمد
که عندلیب مرا صرف عشق گوهر گوش است
جواب بیخود در کابل کشد
در سینه دل موج می ناب وشن است
چون چشم ماهی است که از آب روشن است
شعر روان ما ز صف آب ته نهاست
در لفظ معنیش چو ز در آب روشن است
در خواب دل بروی تو گرم نظاره است
بیداری دلم همه از خواب روشن است


چو روشنی دیده ام از مردمان بود
زان چشم من بدیدن احباب روشن است
گفتم چو ذره ایست برت افتاب گفت
این حرف سر بمهر چو مهتاب روشن است
با دوست زندگی طلبی نفس کش ترا
این کیمیا زگشته سیماب روشن است
در حلقهای طره بپیچ و تاب یار
بینائی من بیستاب روشن است
ما را زمی چو جوی و آب رخ ماست شرمنده
هستم که چراغ من از آب روشن است

بیدل در کابل گفته

زنگ غم بر دل من از نفس پاک خود است
گندی طالعم از تیزی ادراک خود است
زاهدار صاف با طینت ندارد خللی
بدی ظاهرش از طینت نا پاک خود است
درة التاج سر عزت شاهان شده ام
تا که در بنجر سرم نقش کف خاک خود است
از دل پاک کنم ناز چوشبنم بر کل
عرقم کوه شرم رخ غمناک خود است
دل افتاده دلان بیش گرفتار تن است
سر پاپند بکل از قد چالاک خود است
جام خورشید بکف از اثر زخم دل است
آه چون صبح من از سینه صد چاک خود است
از پی نفع کند پاکی باطن ظاهر
زاهد از سبزه دندان پی مسواک خود است
پیر پروانه بال هوسم پرندهد
صید ما پر شکن حلقه فتراک خود است
جز گرفتن ندهد دست کشاد چنگش
کف ممسک صدف کوهر امساک خود است
ہر مرض راست دوائی ز شفا خانه فیض
زهر را طبع اکسیر دم تریاک خود است
زندگی سدره ناز نفس شد طرزی
دل من آبله پای رگ تاک خود است

جواب صائب در کابل گفته

رنگ بہار باده مینای عشرت است
بوی کلش کرشمه ساقی صحبت است
از جوش غنچه شاخ نهال درخت سیب
موج تبسم لب معشوق عشرت است
دانی که غنچه با تو چپ کوید بزیر لب
بینی که سیر کل بهاران غنیمت است

اسوده


آسوده است خاطرم از طعن حاسد
برگرد ما حصار ز سنگ ملامت است
بر فرق شاهدان چمن ابر نوبهار
نی شهر بند یافہ کف دست غایب است
چون غنچه دل همیشه بهار است غنچه اش
هر گل که باز ما خندک مهر جبہہ است
لطف کلام او به تن مرده جان دهد
طرزی بطرز شعر چه صاحب کرامت است
گوید گهر بگوش صدف این سخن بنوش
کر حفظ ابرو طلبی در قناعت است
در غنچگی گوشه عزلت دمی نشست
گل را شگفته چهر از فیض عزلت است
بی باد روی آن چمن آرای نوبهار
بر طبع نکهت گل رنگین کدورت است
طرزی جریده گرد به پست و بلند دہر
مانند آفتاب کرت ذوق شهرت است
جواب شوکت در کابل گفته
دلم ز گرد کدورت زبسکه غمناک است
چو گرد ماه مرا زلف آه پر خاک است
ز گردش فلاک دل ازان طربناک است
که دور چشم تو ما را گه رگ تاک است
ز خجلت تو چنان گشت غنچه غرق عرق
که بوی گل بچمن همچو گرد نمناک است
درون سینه من همچو پسته خندان
بیاد لعل تو پیراهن نفس چاک است
بگوش تو نرسد از ضعیفی تاشم
چه شد که ناله من دلخراش افلاک است
ز دوری تو چمن بسکه رنگ ریخت بخاک
بباغ روی گل از گرد رنگ بر خاک است
برفع کرد صفا گلستان کثرت جمت
باستین رخ آئینه دلم پاک است
جهان پر است نه آدم ولیک آدم نیست
چو گندم از غم بی آدمی دلم چاک است
ز فجر ماست که ظالم چنین کشد گردن
زبان درازی این شعله ز خاشاک است
ز طبع زیرک طرزی سبب چه میپرسی
که نور خاطرش از تاب شمع ادراک است
جواب صایب در کابل گفته شد
در باغ غم از بسکه دل از غصه دو نیم است
بر غنچه دل تیغ دو دم باد نسیم است


در پیش کلام لب چون ابحیاتت
از دامن گل بادسبک پا نهد پیش
در پیش بناگوش تو از حلقه بگوشند
از یاد تو خالی نقسی نیست دل من
ای عافیت از همدمیم آسوده بنشین
باریکتر آن موی میان از دم تیغ است
اوضاع خم زلف کجت معنی دال است
با رخ خوب تو بچشم طبق چشم
صد ساله خطای تو بیک عجز فروشد
اهل حسد و اهل نفاق از شر دل
طرزی دل خرسند بدست آر که اینجا

انگشت کرمی بود که در کام کلیم است
از غنچه گل آبله بر پای نسیم است
گر کوکب شهوار و گر در یتیم است
در آینه ام عکس تو چون شخص مقیم است
با داغ کباب جگرم درد ندیم است
گردیدن آن دامن نظاره دو نیم است
انداز قد خم شده ام صورت جیم است
بامردمکت دیده چو نظاره مقیم است
در جود بهانه طلبی طبع کریم است
چون شعله و اخگر همه در خورد حکیم است
یک خاطر آسوده به از باغ نعیم است

جواب صائب در کابل گفته

زلف کج وخال او صد حلقه بر هم بسته است
باغ پر گل ارتباط دوستان یکدل است
خنجر از بیدادمی چنین هردم به پهلو میخورم
طبع موزون هر نفس چون کشته میخواندمیکند
پیش رخسارش سپند انداز و تاب آه
دیده حیرت شکاران وقف رو و صافیست
شیر چشم مست او مینای دل پر سنگ دن
در شب تاریک با مار سیه بازی کند
تاکه شور تلخی بادام چشمش دیده ام

یا که از دفتر د از مستی بهم پیوسته است
چون رفیقان جمع کردد مجمع کلدستہ است
گوشه گیران فارغ از زخم زبان آنکاس
بر لب ما آه از ان یک مصرع برجسته است
در نه این آتش بجان از روی آتش جسته است
دل چو ساغر پیش مینائی زنان نشسته است
زیب بزم می پرستان شیشه بشکسته است
هر که دل بر پیچ و تاب زلف پرچین بسته است
این دل چون پسته ام از شور حسرت خسته است

چون


خون کرده است نافه غزالان ختن
تا که خال عنبرین با چشم او پیوسته است
قطره چون از خود بشوید دست دریا میشود
شد باد پیوسته طرزی هر که از خود رسته است

جواب شوکت در کابل گفته

از بسکه دلم بیخود ان چشم سیاه است
تیره مژه در دیده من تار نگاه است
در زلف تو از بسکه دلم آه کشیدم
چون بر سر تو گنبد دوار سیاه است
چاه زنخ و خال سیاه و خم گیسو
دلوست که با رشته بهم بر سر چاه است
از جوش خطر قعطر موج بلایم
چون پل سیلاب فنا چشم براه است
از بسکه دل از ترکش تو کله خود
چون شهر پر شاهین بسرم پر کلاه است
طرزی چگنی شکوه ز بس معصیت چشمش
خال رخم از تیرگی جرم گناه است

من طبعه

تا نقش مسیح دستام بدر نوشته است
خاک در توافسر بر سر نوشته است
خط نیست انکه بر رخ دلبر نوشته است
نام شکر بمشک و بعنبر نوشته است
هر چند بعد تر ز همه آمدی و لیک
نام تو پیش تر از همه بر زر نوشته است
هر سو که بنگرم بجز از دوست ننگرم
از بسکه نقش دوست کر در نوشته است
نقش دهان تنگ تو ای افتاب حسن
از ذره دیده ایم که کمتر نوشته است
شیرین لبان ز شوق مگر بر بیاض چشم
نام لبت بشیر شکر نوشته است
عکس هم آب صاف کل الود میشود
نقش مرا ز بسکه مکدر نوشته است
بی باده چون توان گذرند ازل قضا
رزق مرا بجام دباغر نوشته است
وصف رخ و دهان ترا مردمان چشم
بر دیده نقش جنت و کوثر نوشته است
تا خط کشید یار دل از صفحه نجات
خط سنجا تم از خط دلبر نوشته است
طرزی چوپای بر خط فرمان حق نهاد
حکم روان تیغ تو بر سر نوشته است


۱۶۰

تتتبع بیدل در گمراهی کفته
هر که چون آئینه حیرت آشنا افتاده است با صفائی نقش معنی رو نما افتاده است
هر که همچون سایه از قدت جدا افتاده است بر سر خاک سیه روزی زپا افتاده است
درادبگاه تواضعهای تسلیم نیاز از خط پیشانی ما بوریا افتاده است
بسکه ساز الفت عالم بهم دل چسب نیست عکس از آئینه ها چون رو جدا افتاده است
خاک آلودم برآید از دهن گر نه نفس دانه دل از طپش در آسیا افتاده است
بسکه در پرواز فکر فتبی فکرم رساست معنی مضمون عنقا پیش ما افتاده است
هر که در راه طلب وحشت سراغ نیستی است ترک مطلبها برایش مدعا افتاده است
عالمی در راه بیدا هی زهم افتاده دور نعل گمراهی درین ره رهنما افتاده است
دیدن امکان نشد مژکان چشم وحدتم رنگ هستی همچو اشک از چشم ما افتاده است
زان بسان غنچه دلگیرم بباغ زندگی عسکر کفرست چوجوان سوبجا افتاده است
طرزی وبیدل هستی چون کندآسودگی نیستی مارا چو آتش در قفا افتاده است
من طبعه
بسکه لعل روح بخش دلفر یبا فتاده است دل ببیابی بیا دش بی شکیبا افتاده است
گلشن حسنت زبس طاقت ربائی میکند غنچه گل پیش او چون عندلیب افتاده است
این شکر خندان ننماید پیش لعل دلکشت با که در جام می گلرنگ حبیب افتاده است
زهره جان آب کردد از نگاه گرم تو چشم مست بسکه با ناز وعتبی افتاده است
تا چه پیش آید در ین ما و یج پیچش رو دل بز لفت در فراز ودر نشیب افتاده است
هیچکس نتواند احسان ترا کردن حسا ب لطف بی پایانت از بس بی حسی افتاده است
میرو و همچون اشک از پیش چشمم چون غزل دل بنام هندر لفت تا غریب افتاده است
غنچه پیر اهن قبا سازو ز ر شکت در چمن قامت زیبایت از بس جا مهر یب افتاده است

وبد تایکا؟


دید تا بیستابی نبض دل بیمار من
وز نیم نسخه از دست طبیب افتاده است
خنده صبح وطن شام غریبانست و بس
تا بسر بر سر کوی حبیب افتاده است
بر سر خورشید تابان سایبان اندو کشید
طاق جفت ابرویت شکل عجیب افتاده است
دل بپهلو رفت طرزی در بردلبر نشست
در میان دو جانان دل رقیب افتاده ا

من طبعه

تخم الفت هر کجا از خاک هستی رسته است
ریشه نخل حوادث را نهال بسته است
تا فلک بر شیشه عشرت شکست اماده است
دامن کهسار فرصت با شرر تا حته است
در کف دست فنا گلهای باغ اعتبار
تا نفس د اعتباری رنگها بشکسته است
هر کجا اشوب اقتها طپش بند و بساز
تا کشاید لب نفس راه فغان بربسته است
تا مطرد امیکنی صدا نگین بزم حضور
از خودتش مژگان چون نگه بر جسته است
بود چون بادام توام بر شاخ هوس
این زمان چون پسته از سنگ حوادث خسته است
کر دورا در طیش باد از دل طپیدن چاره نیست
فتنه چون برخاست رنگ استراحت جسته است
مطرب بزم مخالف بسکه زد مضراب غم
رشته قانون اقتها در سم بگسته است
سفت دید نهاست تا ک این بهار بی الاثر
تا کند گل از شکستن در عدم گلدسته است
طرزی تا مژگان زدم سیلاب کهسار فنا
رنگهای اعتبار از لوح هستی شسته است

بر طبق بیدل در کراچی کته

حشمت زمانه شه چه بخود شسته است
کز جنبش نگه مژه دامن شکسته است
خاک مرا گرد کدورت سرشته است
عکسم درون ائینه بر در نشسته است
رنگم آب صاف گل آلود میشود
گرد کدورتم بدل از بس نشسته است
ناز کل نزاکت ویت بباغ حسن
گویا بهار رنگ گل دسته بسته است
بادام چشم بسته کند سیر این چمن
طبع غمز حاصل خود بیکه خسته است


مورولی خیال رسا سحر و قدرت است
از ناز کی چوشیشه مرأ تاب کلک نیست
بکر یتیم چهره بیک پای من مبین
از قامت بلند تو افتاده ام بزیر
صوت نوای نغمه من پرده غماست
طرزی زدست می ندهیم دامن فنا

مر مرغیچه قد تو بر بسته بر است
خون دست اینکه بر دیم شکسته است
افسوس ریشه پای مراحت بسته است
چون کاکلت ازان سرو پایم نکسته است
قانون مستقیم رگ ساز گسسته است
از فیض نیستی دلم از خویش رسته است

از طبع خود در لاهور گفته

این دل بروی آتش حسرت برشته است
از خون دیده بر رخ زرد م بخط خوشر
یک نقطه خوش خطی خطم زان نکر د بخت
آن شاخ پر گلم که به من سنگ کینه است
از باغ دل جهان در دهم تخم خوشدلی
چون غنچه با ندیده بگلشن بنگرم
شام دگر ندیدن صبح مرا بخواب
تا چاک پرده داری عیبم کند رفو
بهر خلعت غم تو ز دبگچه دگر
جز گرد الفت ننشاند غبار من
طرزی چراغ محفل من آتش دل است

بر شعله ها که خورده بخوناب رسته است
مژگان خامه شرح فراقش نوشته است
تقدیر سر نوشت مرا بد نوشته است
چون شنیدم از پی حاصی شکسته است
دهقان دهر دانه شادی نگشته است
تقدیر پیش دیده من پرده بسته است
از زلف ما که بر رخ خود پر ده بسته است
در دست و زگارم ازان تک شسته است
تا بر مرا بجر خه ازین دست رشته است
خاکم بآب صاف محبت سرشته است
از بس بروی کرم بنا غم برشته است

در تتبع بیدل در کراچی گفته

شد مصفا دل من تا نفس ساخته است
هر قدر مشق صفا کرده ز بس ساده دلی

آمد و رفت نفس آینــه پرداخته است
عکس خوب و بد خود آینه نشناخته است

با مردم


۱۴۳
مقدم کرم محبت بهر پای رسند
گرچه بسبیل درین راه پر انداخته است
یک رقص جلوه کنان جانب من چشم کشا
دل با هم ز صفا ائینه پر انداخته است
اگر حیا لطافت دل از بس دور جوش
رنگ طاقت بصد اجنبی باخته است
هر کجا تیغ تو از نازسرافراخته است
حجر مادر عوض سر سپر انداخته است
همچو شبنم برخ غنچه گل ناز کند
تا دل از اتش رخسار تو بگداخته است
تا که طرزی شده از جلوه حسن تو جدا
دلش از بیکسی خویش بخود ساخته است
از طبع خود در گرامی گفت
پاس خودداری چواشک محترم بگداخته است
بسکه دزدیده‌ام من دل رنگ طاقت باخته است
آمد و رفت نفس تا کاروان زندگی
از طپیدنهای دل شور بپر انداخته است
رنگ امکان صددکان آئینه پرداز و زناز
شوخی حسنت بطرز جلوه تا پرداخته است
برق ذوق خود گذشتنها نصیب کس مباد
دل چو شبنم میخکد از بس بخود بگداخته است
دل چو شبنم نکه جیب بهار قینی است
تا نفس در دل بغی هستی خود ساخته است
سرو از خجلت چود مال تهری شود
در چمن تاقامت سرو تو سرافراخته است
امد و رفت نفس چون شعله بر افکرد دود
گرمی عشقین عجب اتش بدل انداخته است
اسبای نه فلک کردو برین کمدانخیل
دل چرا از بی‌تمیزی قدر خود نشناخته است
رنگ طرزی دانم از چه گلشن ریخته‌ید
تا نفس پر میزند دل رنگ هستی باخته است
بر روش بیدل در کابل گفته
یاد آن دلدار کردن گرچه ما را پیشه است
لیک نقش روی او بستن برون ز اندیشه است
سوی او هرکس بفهم خود گمانی برده است
ما پری کوئیم نزد بانو شان شیشه است
جای ما دیوانگان این دامن کهساریست
بیستون لبریز چون از یک صدای تیشه است
سر بریدن باعث سرسبزی ما میشود
همچو نخل شمع ما را یک سر ا پاریشه است


میدانم سند یستان از ناوک مژگان او این دل شوریده در وی مجسم شیر داست
ریخت خون عالمی و خاطرش غمگین نشد یارب این بیرحم سنگین دل چه کافر کیست
ناله دزدیده اندر سینه از بس کاشتم تا فغان برداشتم دل یک نیستان بی است
پرتو نیرنگ او طرزی نفس در جلوه شد در دل هر سنگ صد جایگ ہزار افغان پیاست
جواب شوکت در کراچی گفته
نازکیهای میانش در دل خم پنه بست گلبن باغ طرازیطبع نازک ریشه است
آن کمر را در میان چن پیج و تابی پیچ نیست نازکیهای میانش اند ک اندیشه است
شهد کامیها خوبان می چشاق بہت بس آب جوی شیر شهر من زنا بردی فریست
جای نخجیر نشه میزند در چشم غنچه ام گونیا مژگان نازکش کلیم ما ریشه است
امدآن مهسش که حش جلوه مستانه ریخت پنجه در معنی زهی قهرمان سند بیست
بیکه آن ابر و کمان پیوسته با تیرم زند دل ز فرکان خدنگش صد بساط نیست
نعش شیرین کل شد و فریاد و خسرو هم نماد بیستون امروز هنوز از کار و کار نیت
حسرت پروانه ام چون شمع سرتا پاکدا سعی ما در سوختنا غیرت اندیشه است
در دل ارایف آئی آئین بسته ام تا خیال جلوه اش در شکر اندیشه است
نعش فیشر سینه از سینه ام پهلوانی داغ عشقش تا که شیراین نستان در بیت است
نقش شیرین منفس از کند جان میکنم سینه ما بیستون ناخن با نتین است
طرزی از مستی بی پروای شرم هرس باده ام از رنگ خون آلو دو شیشه
از طبع خود در کراچی بند گفته
باز چشمت چه می از شیشه و ساغر زده است که لب جام ز مستی پسر خمزده است
سنگ بر شیشه و بر ساغر من زد چشمت هیچ با او نتوان گفت که ساغر زده ات
خرقه ام چاک زد و سبحه صد دانه چکنم دل می الفت ببو کافر زده است
از بخدا


از جگر داری من زمره دل آب شود
که چنین در صف مژگان تو دل سنگر زده است

صید کبک دل بیچاره بخون میغلطد
باز چشم تو چه شاهین بکبوتر زده است

شیر مست آهوی چشم تو زخواب خرگوش
پنجه شیر شکاری بسگ در زده است

باغ کبکبش تو گل زو بسراز ناز مریخ
صد چمن سنبل و گل حسن تو بر سر زده است

لب نمکین و دهان تو چو دیدم گفتم
قفل لعلی است که بر حقه گوهر زده است

آخر از شرم لبت چون شکر در شیر گداز
لاف با او چه شد ار قند مکرر زده است

نافه در چین ز سر عسکر خطا میگوید
زلف مشکین لبت خط عنبر زده است

تا زنظاره لعل لب او پیچیده است
طرزی از فکر رسارشته بگوهر زده است

ایضا در کراچی گفته

در رمت همچون نفس از خود پنهان افتاده است
دل ز بسیر کلی چو عنقا بی نشان افتاده است

در تب و تاب غم عشقت تنم از بس گداخت
این زمان پیش تو مشت استخوان افتاده است

از بهار تا حسن او میگویم پیش ازین
خنده چون غنچه رنگین زان دهان افتاده است

از دهانم گفتگو چون شعله می‌آید برون
آتش دل تا چو شمعم بر زبان افتاده است

طاقت رنگ نما از بس لطافتها نداشت
بارها و من حبان بر پشت جان افتاده است

چون نگردد پایمال پای ذلت جان من
بر غبار خاک پستی ز اسمان افتاده است

بند بند استخوانم همچو نی سوراخ شد
کاوکش مژگان او در مغز جان افتاده است

طافت یک موی چون چستی ندارد طبع من
بسکه از نازک مزاجی ناتوان افتاده است

تار گیسای میان را نیارم زور غم
یاد ان موی میانم در میان افتاده است

آرزوی تیر بیداد تو دارد بسکه دل
با کشاد جبهه پیشت چون نشان افتاده است

دل نبردار در رویت چشم حیرت باز تیر
کرچه دوز ار شست ای ابرو کمان افتاده است

پیرم پهلو بزور نوجوانان میزند
در سرم تاشور عشق آن جوان افتاده است


۱۴۶

بسکه ذوق سجده اش طرزی دلم بیتاب کرد
جبهه ام چون نقش پا برآستان افتاده است

جواب غزلی که در اخبار نوشته شده بود در کابل گفته

تا که مهر ماه رویت بی نقاب افتاده است
آفتاب از تاب و تاب از آفتاب افتاده است

میزند پهلو بکار شهداء هندی ابرویش
بسکه در دیوان حسنش انتخاب افتاده است

سرخی رنگ شفق خون ریخت در جام هلال
یا که آن پای حنائی در رکاب افتاده است

بسکه میخواهمت یادت دل بیدار من
خواب چون اشک از پس مژگان بخواب افتاده است

از دهان تنگ او ناید سوال حرف ما
لعل خاموشش مگویم بیجواب افتاده است

پای بر پست و بلند دهر از عزت ننهد
سایه هر کس بکوی بوتراب افتاده است

ہر قسم بر نیش بد مستی سرشار داشت
خنده بر غنچه دناش در شباب افتاده است

من ز اشک تلخ خود بد مست شور گریه ام
زآتش رویش دل بریان کباب افتاده است

حرف خوب از هر که بشنیدی بدل باید نوشت
آن اگر از شیخ باشد در شباب افتاده است

این ردیف قافیه بستن مراد از شعر فیست
خون معنی پای مضمون را خضاب افتاده است

شعر گویان صد هزارانند در دیوان دهر
نام چندی زان همه ثبت کتاب افتاده است

دل برنگ گل بود شعر و سخن چون نکهت است
خوبی هر گل زنکهت بیحجاب افتاده است

طرزی از شاه ولایت هر که چشم لطف دید
نقد این گوهر دربان در یکحساب افتاده است

جواب صائب در کابل گفته

نامکو نقش خمیر ز دل پاک شسته است
با حرف نام او سخن خود نخفته است

در باغ و آشگافه میکند عندلیب
کس با وجود او سخن گل نخفته است

با حرف پیچ و لفظ عدم کاتب قدرا
موی میان و سر دهانش نهفته است

نقص نه دال خال جمال کمالهاست
داغ کلف بعارض ماه دو هفته است

برخنده گل خبر از غنچه کی دهد
گین غنچه از نسیم غم دل شگفته است

آشفته


آشفته حالی من خسته را به مجمع
کامل عیان ز غیر مکوش تو گفته است
از بیم تند خویی عبث که دم نزند
در عهد زخم تیغ که چون طفل خفته است
وصف رخش بغیر خموشی نشد تمام
هر حرف کان نگفته شماریم گفته است
طرزی بوصف گوهر دندان لعل یار
با سفتب خیال چه در ها که سفته است

برطرز بیدل در کابل گفته

هر که در راه غم عشقش ز پا افتاده است
بر سر سر منزل مقصود بسان جاده است
از بر و بار تعلق تا نگردد گل رشت
باغبان خوشدل که سر باغ ما آزاده است
در تماشا گاه حسن از شوق بیدار باش
یک قدم دور از سر مژگان نگاه افتاد است
این زمان بیقدر ی دل پیش ما معلوم نیست
عمره شد دل چو اشک از چشم ما افتاد است
نقش ما در انجمن میخواندم و در هم زانست
ورنه از تمثال خوب ما جدولها ساده است
محتسب از پاکی دامان بقاضی گفته ام
زاده انگور را دانم حرامی زاده است
میکند از بسکه جذب می بچشمش دیده ام
جام هرا شکی بمژگان شیشه پر باده است
ما ز کان از حال مسکینان کجا دارد خبر
درد ماند کسی که خود دل از کف دا ده است
با خدا نم کنته طرزی های بنگینش کجاست
هر که چون بلبل پیش امواج بلا استاده است

بر روش بیدل در کابل گفته

از بسکه بار غم عشق بر دل افتاد است
ز آب ویده خود پای در گل افتاد است
چو شمع روشنی بزم اگر شوم چه عجب
که دل شعله داغت مقابل افتاد است
زیک نگاه چو آئینه محو حیرانم
خیال عالم دیدار مشکل افتاد است
منم شهید تمنای بسملے که زشوق
چو خون زهم بدامان قاتل افتاد است
خدنگ غمزه رها کن که دل براه امید
زخنجر کهت نیم بسمل افتاد است
زعارض تو بدیوان بوستان بهار
کتاب لاله و گل فرد باطل افتاد است


بعیب زشتی خود آه کریم ازان شــــم
که در مقابل ائینه ذول افاد است
ازان چوحاک بسر باد میکنم آتش
کز آب خشک بحکم بهاصل افتاد است
بجان دوست که با و تو جان هم بودیم
میان ما و تو این جسم حائل افتادست
ز بار و برگ تمنای ما چه میپرسی
درخت خشک امیدم زحاصل افتاده
کمال اہل جہانت کسب زر طرزی
سخن بنفس کو خلق جاہل افتادن
در کلکشت کو دامان کامل کفتـــه
دامن کهسار کامل را تماشا کردنی ست
لاله زار و کوهسار و آبشارش دیداست
در چنین گلشن که شمشادش تفرعی مایل
رخت زیر سایه سرو بلندش بردنی است
چشمه آب روان از زیر هر سنگش دوید
تایکی افسرده این آب جاری خوردنی است
ای رفیق مست عهد از خانه بیرون نهم قام
غنچه از شاخ کل زمین باغ عشرت چیدنیات
هر که از سیر چنین گلشن نباشد کوشه کیر
از مکان شاخ کل پیکان حسرت خوردنی
آی بهر عذار نو عروان چمن
نسخه زنگین سواد از روی بانش در نیام
هر که شد مردود طبع باغبان این چمن
میکان از ما مراد بهای حسرت مردنیات
خامشی لطفی ندارد عندلیب جان چمن
همچو طرزی صد فغان در پای هر کل کرونام
جواب ما صر علی در قنده رکفته
ای دوست در غم تو دل از جان برید
وز کائنات قطع تعلی نمو دلی است
ای سروناز بی کل روی تو در چمن
مانند غنچه پیراهن جان در دلیات
کر بگذری باین قد موزون بوستان
شمشاد پیش قامت سروت خمیلی
در فرقت تو خون دل از رهگذر چشم
ماند طفل اشک بدامن جکی دلی
گر غنچه با لب تو زند لاف همسری
با ناخن نسیم دهانش درید نی
در شمع باریع تو کند دعوی فروغ
اندر حضور مجمع زیباش برید نی است

بیاین


با این جمال و خوبی اگر بگذری بباغ
رنگ گل از خجالت رویت پرید نی است
پیر محل دو سه که هست گنجینه دلم
پیر شب از جیل خیالت فشاندنی است
بوسی ازان ذو لعل روان بخش طرزیا
با نقد جان اگر بفروشند خریدنی است
از طبع خود در کابل گفته
یارب زچه با ماه رخان مهر و وفا نیست
هر شیوه بظلم و ستم و جور خانیست
از ضعف چو قش قلم از جا نتوان کرد
تا در کفم از باد قد دوست عصا نیست
چون در پدر و هرزه دو و کوچه نورد است
زان محرم راز دل ما با د صبا نیست
بر دست تو ای دشنی مردم چشمم
خون دل عشاق بود رنگ حنا نیست
بر عارض آن ماه خم زلف به بینید
گین سایه برخود شید سر موی جدا نیست
پرسم زصبا حال دل بسته زلفت
هر چند که انجا گذر باد صبا نیست
وی شانه چمیگوئت که از کثرت دلها
جا یک سر مو بر سر آن زلف دوتا نیست
چشم تو چنانم بکلو سه مر فشا نده
تا حشر کر ناله کنم رنگ صدا نیست
بد بد نتوانی که برے نانطرا
کین منزل عشق ست گه شهر سبا نیست
ای بادخبار می ز دو چشمم که مارا
در دیده بجز خاک در دوست توتیا نیست
رفتیم چنان از وطن از رده که مه سال
کر عمر بغربت گذرد میل فنا نیست
هر کس که بدیدم گره افتاده بکارم
در دهر خدا حکم بعقد کشا نیست
از بسکه مر أسیر دعا بی اثر افتاد
من بعد مرا هیچ سر و برگ دعا نیست
طرزی بره عشق دل بدیده بلا شد
نی نی که دلم کشته بلا دیده بلا نیست
بر در شش بیدل در کابل گفته
بجاست دیده حیران ما را خواب نیست
در خیال آب لعلت در دل ما ناب نیست
همچو خورشید از لباس عاریت مستغنم
کسوت عریانیم از مخمل و سنجاب نیست


بال صحبت پر محرق ریزہ ہست و ژولیدہ ام
بہر کہ از وضع جهان افسردگی گل میکند
گوہر مقصد نہ بیند دیدۀ خلقت بجوب
محتسب تا چند گوئی شیشه ہا بر سنگ زن
کلبۀ ویرانه ام از تیرگیہــــا طارع است
مخمل روی یارم و اشک از دو چشم ما مخواه
نور حق صد جلوه دارد در دل اندر دکان
تا شرہ بر پیچ و خم اشک از گریبانم گذشت
ہر رگم صد ناله در شب داشت تا کانون غم

در دیار ما و من یک مطلب نایاب است
حیف را ای این زمان در چشم رسو باب است
مسکن کوہر سحر در حلقه گرداب است
در حریم ما ضعیفان دل شکستن با است
کسوت ما نبرگستان دامن مہتاب است
دیدۀ آئینہ را از حیرت دل آب است
سجدۀ زخم دلم کن حاجت محراب است
سیل اشکم در روانی کمتر از سیباب است
دل طپیدنہای طرزی کمتر از مضراب است

از طبع خود در قندھار گفته

دل ز جفــــای تو در آزار نیست
هر کہ بعالم پی کاری گرفت
ار نظرم گر فکنی دور کے
بسکہ شدم محو خیالت دگر
چند بدل کرد تعلـــق نـــی
روز جزا وقت حساب و کتاب
طرزی ازان سبحه بچنگ آورد

کوه غمت بر دل ما بار نیست
غیر تو ما را بجهـــان کار نیست
ار قسمت ننگ اند و عار نیست
دیده ما را ســـر دیدار نیست
آئینـــہ ات لایق زنگار نیست
نفع بکر دارد کھنتــار نیست
کر نخورم طعنــــہ تو زنار نیست

از طبع خود در قندھار گفته

بید رو را دلا بساز ذوق میسانیت
قدت قیامتی ست از باغ حسن خاست
زاہد چو تافت روی محراب ابرویت

زمین پردہ با خبر نگر از اہل راز نیست
در بوستان خلد چنین سر و ناز نیست
خواند نماز گریه بساز ان نماز نیست

لبخوانش


کینه وش سر است لطف بعشاق میحوا این سار ای رقیب مخالف نواز نیست
در زلف تو عمر هاست ولی کوته ست حیف عمرت دراز باد که عمرم دراز نیست
چشمت کشته غمزه لب از خنده جان بده اعجاز حسن تست ولا جای ناز نیست
از شوخ چشمی ای دل غافل بران حزام درگاه بی‌نیاز صمد جای ناز نیست
طرزی نمیشود بچمن باز خاطرم ما را قفس چو جنگل شمشاد مین باز نیست
جواب بیدل هم در دل در کراچی کشه
کدوت اهل صفا جز حرفهٔ تمهید نیست طلعتی غیر از نمد دلچسب بر آئینه نیست
طبع ظالم نیست بی رحم مذلت بیکران در دم عقرب کره بی عقده‌های کینه نیست
حاجت مرهم ندارد یک نگاهت کافیم رو بومی آید بهم زخم دلم دیرینه نیست
بسکه در شش لجه رنگ خود ببنی دودیم غیر عکس عارضن جلوه در ائینه نیست
ما دکان در چهار سوی بیخودی وا کرده ایم جز خیال او متاعی در دکان سینه نیست
نان صبح و شام هر کس میرسد از خوان روز بر در او هیچکس بی روزی روزینه نیست
بسکه چون گل قانعم بر قسمت لطف نصیب پاره‌های لخت دل هم کمتر از لوزینه نیست
عاشقان از سعد و نحس چرخ گردان فارغند در و بار نودانت شیره ادینه نیست
نیست عکس خوب و بد گرد دل منصبام در دل اهل صفا از کس غبار کینه نیست
سینه صافان تر دست داغ بر دل می نهند غیر نقش داغ غم بر خرقهٔ پشمینه نیست
گوهر دیگر ز کنج سینه طرزی مخواه غیر مهر سکهٔ دردت در ین گنجینه نیست
بر طبق بیدل در کابل کشه
در زمین عاجزی چون من کسی افتاده نیست هر کسی چون سایه اینجا یک قلم استاده نیست
سر بخوشم از نظر چشم ست ساقی از ازل مستیم از ساغر و مینا و جام باده نیست
لی رجولیت بد نیا پشت پا نتوان زدن نز بود مردان درین میدان چون لن ماده نیست


۱۶۳
ياد او آئينە سان در سينە تو ان كشتن است هر كه از رنكیبی معنی سرا پا ساده است
دور شد از منزل مقصد بصد فرسنكها هر كہ صحرا كرد راه مد عای افتاده است
موج حسرت يك سره كردن گذشت از ذوق در ره سيل فنا هر كس جو من استاده است
كر زپشت بام نه كردون درافتد نشكند هر كه از طاق طلب سا دہ د لی افادہ است
نيستم مركز بدا و بنده و ازا د بند داده دا و خدا طرز بیلی خود داده است
بر روش بیدل در کامل کھر
در كف غفلت دل بیدار ما فرسوده است نا شره باز است پرواز كھ اسو دہ است
دل مصفا كی شود بی نفی واثبات نفس زنك از آئینھا بی سعی مصقل سوده است
در تہ هر غنچه و در تای هر كل میخورم تا دم با كم چوبوی كل بنفس الوده است
روی شرم از سواد الوجه خواهد سر شت سایه بخت سيا هم زاده هر دوده است
در كلسستان بھار خاطر دلكسير ما غنچہ دعوای حقاقت كل بكشاده است
بسكه آه از همنشینهای دل دارد صفا از نفس آئینه دلهای پاك الوده است
در ترازوی عیار نیستی سنجيده شد هر كه از قلبی تسلا یان زر اندوده است
در میان ما آو در بود و نا بود است حرف سایه و خور شید یكجا بوده و نابوده است
سیفی خواهی كذرا نو ستگاه زندگی در دیار ما و من طرز بی دل آسوده است
بر طبع بیدل در غزنین کله
در دام موج می دل هر كس كه بستہ است پای نتش نه بند غم و غصه رستہ است
يك دل زما خبار لالی ندیده است خاكم بسان كرد بكجا ئی نشستہ است
تا دل شكت آب دو چشمم ندیده است می راد كر قرار بكجام شستہ است
از قطرهای خون دل و اشك ديده ام روی كلی بباغ ندیم كه شسته است
از نوك ناوك مژۂ جان كذ ار تو يك دل ندیدہ ام كه چو با دام خستہ است


۱۷۳
نیست سان بستم وصالت در شوق
ما ز نظاره امروز خجالت کسر نیست
از دور چرخ خاطر ازاده فارغ است
از تیغ تیز افتی بر جان و سر نیسست
اسم اثر نکرد بدان ماه مه کبی
افسوس میک مال من بی خبر نیست
طرزی زبند غصه خلاصی بجان نیافت
در دام زلف یار دل هرگز بسته نیست
بر طوز بیدل در هرات گفته
بسکه ما دیوانگان را مونس در محن است
غیر زنگ باشه پر شمع ما پرواندست
فیض نور صبح بارد از در و دیوار او
حاجت شمع و لگن در محفل مرداندست
بسکه در بحر فنا معمار قصر و میم
گرمروا به هم زنیم موجش حباب خاندان
حرف اول جانپاریهای ال بهران
عرصه عشق است اینجا محن مکتب خوانده
پاس ناموس خیان نوضع مجنونم مخواه
بسته رنگ تعلق مردم دیواند است
سرمهوش نشستیم از رنج خمار آزاد گرام
مستی که مارد از ساغر و پیمانه نیست
از جفای چشم زخم داغ ایمن نیستم
تا دعای جوشن شمعم پر پر و اندیست
درزمین پر فساد دهر امنیت مجو
هر طرف صد دام موجود است دانداست
قیمت اب نلف او از شانه مشاطگان
جز دل صد چاک طرزی نفط افسانه ایست
بر روش بیدل در کراچی گفته
تا شمع مرا بسرخ کرم تو نگاه است
از شعله نازت بسرم پر کلاه است
از خجلت تر دامنی خویش چگویم
چون بحر مرا جبهه زرشرم گناه است
نتوان ز خجالت برخت چشم گشایم
رویم زگنه پیش تو از بسکه سیاه
از دیدن خط تو مرا جهر فزون شد
خط بر لب لعل تو خضر گیاه است
موی کمت در نظرم هیچ نیاید
نازک رقمیهای میانت چو نگاه ا
زان با شکن زلف کجت رام نگردید
ارامی دل در شکن پر کلاه است


هر دیده با شبنم بود اینجه خورشید
در بزم و فا از اثر خجلت تقصیر
از حیرت دیدار تو در بزم تماشا
در صومعه ز ند مال سبحه پیش بزرگان
داد تو دهد عام ز بس داد خلایق
از سوز عطش بر دل بسیاب طرازد

هر جای که افت ز وفا مهر گیاه است
هر رنگ که بردو شش عذار گناه است
خار مژه در دیده من تار نگاه است
بر مردم چشم تو نگه روز سیاه است
از عدل توطری برد و دریا ز نو آو است
خشکی لب و چهره زرد تو گواه است

در اربعین خلوت ماه رمضان در دمش شام شریف گفته

تصویر سپهر صورت معنی حرف لاست
اثبات نفی ناقص ما کثرت شش است
تجدید قاب قوسین بقا را کشد بجنگ
بر قفل شهر بند دلم نقش بالا تو
در بوریای ترک طلب راح راحت است
دل در صفای حسن تو از بسکه محو شد
تأدیست از طلب چو صدف را کشیده ایم
مکتوب بوی غنچه رساند برنگ گل
عیب و هنر بعالم اضداد تو أم است
گر لاف دین ملی که دار غضنفر و نیو
انوار حق بسینه روشندلان طلب
از دیده بگذر و نگه از من چشم من
آیین صوت دلخراش گلید ز جادو است

گلکمش کلید قفل در گنج کبریاست
در بحرف لا اله است لا کجا ست
یعنی که فاق تیر بقا ورنه نا فناست
در مستجاب غنچه بشکل گشای است
خط رموز معما ز خم نقش بوریاست
آیینه ام بجرم تو تصویر مدعاست
گرداب منقد گوهر ما آستین ماست
در هر چمن که رنگ برنگ قاصد صباست
کهسار با کرانی تکبر بسنگ صداست
دنیا و دین چوروز و شب از یکدگر جداست
ارمی بساط خانه آیینه ها صفاست
از خویشتن مکمبن تو از میکه در حیاست
آواز زار نالی طرزی بینواست

این غزل را سینه در اربعین گفته


١٧٥

نام تو نقش اول حرف کتا بهاست دندان سین بسمه مفتاح با بهاست
آواز کوه سرمه فریاد خامشی معنی طراز صرف سوال وجوا بهاست
یاد وصال یار بدلـهای آسمان مقراض تار ریشه مژگان خوا بهاست
نقد گهر که بحر با دناز میکند در چشم سیر ما چو حباب پر آ بهاست
اسرار غیب از دل سی پاره خوانده زنجیر پای بند معانی کتا بست
در بحر حیرت از پی تحصیل نیستی درس زخود گذشتم از موج آبهات
میزان جمع و خرج فلک را دهم جواب با هر دل ز بسکه مرا شب حسا بست
جای غبار دود نفس کز و میکند ما را ز بس براه گذشتن شتا بست
پیچیدن من زمین بعبای عارغم با شخص نفس بسکه دلم را عتا بست
از سوز سینه لاله طبعم چو گل شکفت اری دماغ تازه ببوی کبا بست
هرگز حدیث واعظا بمغز نشنوم طرزی زبس پیر مغانم خطا بهاست

این غزل نیز در اربعین گفته

در ره حق امتحان صادقان کردن خطاست چون شدی منکر عصا در دست موسی اژدهاست
موج دریای فنا از خط نقش بوریاست با دبان کشتی بحر صفا کشکول ماست
کسر کثرت با ثبات اصل وحدت ثابت است نفی اثبات فنا بهر بقا بند قباست
نی بر اسم میکه از هستی بد و قا نیستی صورت نقشر الف در لا بجشم ازدهاست
اسم ذات اوست مفتاح در باب سخا نقش الله زان بدلسانجه شکل کتات
کشتن نفس است اکسیر مس قلب وجود کشتن سابامش کیمیا کر کیمیاست
تا بذکر غیر مشغولی دم از وحدت مزن از شکر تا پر بودنی خالی از شهد نواست
دل زانوار تجلای جلال ان جمال چون حباب پر زنور روی دریای صفاست
روشنی خواهی دلا از سایه غفلت برا دوری از خورشید ظلمت قرب نورو ضیاست


ناله بر دل سبکسر از ورودت بچویم در دہ
شاهدان کل زبس نازک ادا افتاده اند
تا گذرد طرزی مکر در گوشه چشمش کنم

برطین بیدل در قندهار گفته

بر دلی را کہ چو کل چاک کریبانی است
رشته دوستی سوختن از دل نزود
فکر بار یک بسرد منت راه نیافت
زانش عشق تو چون کا غذ اتش زده
میتوان روشنی بزم تو کردد چوں منع
سخت اشفنگی از طر تو جو شد طرزی

در شهر قند بار در بزم حضور بار کشته شد

ای دل سیر کلتوا زلفین با رد
سر زیر پا چوخا کم اکر خوار افتد
تابیده است پنچه سیمین هرنکار
خواهد چوسرو من چمن با بردن نامد
فواره سان رنحب بد من شک ترچکید
اور وہ چین زلف تو بر شک چین شکست
از بسکہ داغ عشق تو بر دل نهاده ام
چون صید دل بسینۂ طرزی طبد بخون

در اثبات خوبی عهد و پیمان شگنی خوبان

دوش با من آن نکار می پست

بر نفس دل تنگ زار سیندانی بر صد است
دانه شنم بکلشن غنچه را بند قاست
چون مکر از ناتوا نمیست از نر کام حصات

چون جمن دامنش از غنچه چراغانی
مہیچو شمعم بنظر نام ترنجانی
در من تنک توخوش غنچه پنهانی
یک سرا پای مرا دونق چراغانی
هر کراز انشر عشق دل بریانی
بخیا لت مکر م زلف پریشانی

زان در و دن مار کی بیقرار د
کی میکشم ز دا منت ای کلعذار د
مالیده تا بپای نکارم نکار د
کیر و چنار دامن او با هزار دت
زان دم که بر دوام بخم زلف با رد
بد وحنای پای تو از نو بہار دست
بردہ است دامن دلم از لالہ زار دت
اخر دمی ہنیہ بدل بیقرار د

از سر لطف و کرم عهدی بست

بدل


لیک دانستم که آن شیرین زبان
آنچه بامن عهد بست از دل نه بست
گفتمش کی سست عهد سخت دل
رسم این عهد و وفا باید شکست
گفت با من آن بت پیمان شکن
کامی زجام وصل باید بست
عهد خوبان و سر زلف بتان
هر دو را لطف و خوبی در شکست
بر عذار ماهرویان باد صبا
زلف و کاکل تا بهم اندر شکست
گر شکستی پای تا سر همچو زلف
میتوان طرّز بهمردیان نشست
درین غزل رعایت حرف آخر در اول شد
نامکان را گرفت یار بدست
تیر در دل مرا هزار شکست
تو نسازی بهیچ کس هرگز
آری از بلبلی هزار است
ترک چشم تو دل بغارت برد
کس بزلف باخت یار نه
تا ززلفت عجب دلاویز است
جای هر بودل فگار بدست
تا خرامان شدی بباغ کمر
سرو آزاد بنده واره
تا بکرد رخ تو خط پدید
قیمت لعل آبدار شکست
تا بیا درخ تو بگریستم
همه گلهای جویبار ترست
سمن و سرو سبزه و گل دل
همه طرّز روی یار و خوشست
در روش بیدل در کراچی گفته
یار بگذشت و دلم بر جا چو نقش پاست
شد با پرواز رفت و در دو دستش
چو بیگان قدم زبار ناتوانی خم گرفت
میتوانم کرد ضعیفی بسکه مراعطاست
هر که از نازک مزاجی هیچ میناخون خورد
یک سره کردن زساغر میتوان بالاس
ناله از خست بنای خویش را بر باد داد
کوه از سنگی تمکین خود بر جائیست
عکس خط سبزه نو خیز باغ حسن او
چون غباری دان که بر طبع روان نا


داغ شد دل تا نفس در شوخی پروازها
بسکه دست ناتوانی پر به ساحل داده است
نشه در مغز ته دستی دماغ دل گرفت
موج کشتی بر سر دریا دواند چون حباب
بسکه فکر کاکلش اندیشه‌ام در مغز سوخت

شعله اخگر میشود چون از طپیدنها نشست
از ضعیفی سوی بالا پر مرا در پروا نشست
باده در ساغر پری در دامن مینا نشست
ساحل از خشکی دماغی بر لب دریا نشست
طره‌ی از وحشت دلم در دامن سودا نشست

بر طاق حافظ عیب اللسان قدس سره کشته

کسی که دید بخواب آن دو لعل باده پرست
هزار شیشه دلها بطاق سینه شکست
در کشاده بود قید گاه این جهان
هزار حاصل سرسبزی از تعصب شرد
دل شکسته من از فغان عنان نگرفت
ز عارض تو بود دل چو غنچه خونین دل
سفینه غزلم را برند در عالم
جهانیان همه یک سر شکار مر کشتند
گشاد و بست عجیبی ز زلف او دیدم
فدای چشم تو گردم باین نگه‌داری
بروی شام گل ناز میکند مقری

چو چشم یار بود تا بحشر مست و خرابست
ز ناز ناگه دو ابروی او بهم پیوست
قبول عام شوی گر کشاده داری دست
ز تخم مهر که بخاک شوره دانه نشست
بلی بلند برآید صدا چو شیشه شکست
به پیش قد بلند تو سرو با شد پست
چو جام باده که مستان برند دست بدست
کسی ز حلقه این زلف تابدار نرست
ز زلف تا گرهی بر گشاد بر دل بست
که دل ز تیر نگاهی همار باز نگشت
کسی که دیده چو چشم تو خواب ناز ندیده است

تمام غزل در تعریف قد کشته

بباغ سرو من از ناز تا کمر بربست
بهر خرام تو کبک و تذرو مانده خجل
چنار دسته و صنوبر بباغ پیش قدت

ز خجلت قد او سرو را کمر بشکست
به پیش قد بلند تو سرو گردد پست
ستاده اند بپای و گرفته دست بدست


نه این زمان دل من برده جلوه قد تو
چو سر و بنده قد توام ز روز الست
تو تا بباغ خرامان شدی بطرف چمن
ز شرم سرو سهی بر کنار جو بنشست
هوای سرو قدت ساخت قامتم چو کمان
خیال قد تو چون تیر سینه ام را خست
ز شرم قامت سرو روان او طرزی
بباغ سرو سهی پای در گل حبر است
هنگامی که از اسپ افتاده دستم شکسته بود در قندهار نگاشته شد
برخ چو یار طرۀ خود مو بمو شکست
سیل سرشک از مژه سد جهار شکست
بی پشت طاقتم مگر صبر و پای هوش
از دست طاق ابرویت ای تندخو شکست
در پیش چشم مست تو ساغر کشد مدام
انکس که پیش ازین همه جام سبو شکست
نسرین و سنبل و سمن و لاله را نکر
کز خجلت رخت همه را رنگ و بو شکست
یک مو شد که وصف تو گویند هزار
گرچون قلم زبان من از گفتگو شکست
بشکست نوک ناوک مژگان او بدل
چاک دلم نکرد رفو از چه رو شکست
طرزی بکام دل نرسیدی بوصل دوست
هر چند پای سعی تو در جستجو شکست
از طبع خود در حیدرآباد دکن نگاشته
خود که دیده است خم طرۀ دلدار درست
با شنیده است دل عاشق بیمار درست
در غم عشق کسی خاطر اسوده ندید
نتوان شیشه برون برد ز کهسار درست
عاقبت هم چو شکلی بلب گور
که از ین بحر سبو نایدت هر بار درست
بلبل است بپای خم گلبن مکنت
یک لب ساغر گل نیست بگلزار درست
شیشه و ساغر و مینا و صراحی در بزم
خود نمانده است یکی زان بت خمار درست
منعطف نشود به دل آزرده ما
مو میانی نکند شیشه مو دار درست
جگرم خون شد ه از ناخن و خصل بیجا
خاطر غنچه که دید از سخن خار درست
در جهان مرد تمام است بچشم مردم
انکه گفتار نمود است بکردار درست


۱۸۰
سپس کج دلم شود راست سعی مردم
زان کهجا است بطبع کج اختیار درست
در شکستن در معجون شرافت دارد
مشک دگر نبود کوهر شهوار درست
چون صنوبر بکنی دل بپرا به طرز
بسکه افتاد دل از دیده خونبار درست
مرد و شش بیدل در نسخه کشته
ز طرز تا نشود کار طبع خسته درست
موی کس نکند شیشه شکسته درست
غبار ماند اگر دوستی صفا گیرد
کدلی کره نشود رشته گسسته درست
کشا د و بست جهان در کشاده دهیهاست
که نقش کار نیاید ز دست بسته درست
بغیر رشته الفت کجاست جمعیت
چو رشته داد بهم دست گشته گشته درست
نوشته دست قضا ما بلوح خط قدر
کسی چو من ننوشته خط شکسته درست
درست کوی جفای فلک برو جرمی
ز سنگ زخم خورد چو گوشت پسته درست
سخن درست چو گوی قبول دل کرد
که با بدوش کند از سوی دسته درست
درست از دم گرمت نمیشود دل من
کجا نفس نشود شیشه شکسته در ست
نباید هیچ ز دست تهی بدون طرز
که نیست جرات پرواز در پر شکسته درست
هنگام جدایی از یار دلسوز ار بصد سوز د گداز کشته شد
تنها ندیده در غم جانانه خون گریست
دور از لب تو ساغر و پیمانه خون گریست
پیش تو چو شمع تو از بسکه سوختم
بر سوزش دلم دل پروانه خون گریست
بیگانه خوی من نشداشنا ولیک
صد اشنا ز خوی تو بیگانه خون گریست
از چشم مهر رس که در دشت بیخود
مجنون بحالت من دیوانه خون گریست
در طره ات چو دید دل پاره پاره ام
از رخم چاکهای دلم شانه خون گریست
تنهای باده هم چو حبابی بسکده است
چشم زبسکه بر در میخانه خون گریست
طرزی ندور فراق اسخت خون دیده بیست
دور از لب تو ساغر و پیمانه خون گریست
دررهگامی


در نگاهی که بزم از قد چون سرو یار خالی بود گفته
در دیده ام ای سرو روان جای تو خا در سینه ام ای راحت جان جای تو خالیست
در دیده غمدیده و صد پاره دل من ای نور نظر روح روان جای تو خالیست
در جفت سراپرده چشم من بیدل چون مردمک دیده نهان جای تو خالیست
صد جوی سرشکم ز مژه رفت ندید بر آب روان سرو چمان جای تو خالیست
یک لحظه فراموش نگشتم ز خیالت ای مام توام در دو زمان جای تو خالیست
طرزی ز برم یار بو سی رفت بشوخی با ناله بگویم که فغان جای تو خالیست
از طبع خود در قندهار گفته
تا تو گذشتی ز منم جان گذشت جان نه که دین و دل و ایمان گذشت
مجمع عشاق بهم برشکست یار چو با زلف پریشان گذشت
تا که ترا دید بباغ ای صنم از رخ کل بلبل حیران گذشت
سرو بکل ماند و صنوبر فتاد تا بچمن یار خرامان گذشت
چون تو گذشتی برقیب ای نگار خون دل زار ز دامان گذشت
چون برخ و زلف و خطت دیده باز از گل و از سنبل و ریحان گذشت
بهر تو ای گوهر یکتای حسن از دو جهان طرزی افغان گذشت
جواب شوکت در بنگلور گفته
نام دهان تنگ تو تا بر زبان گذشت دل تنگ شد چنانکه ز نام ونشان گذشت
یاد حنای پای تو شبخون بهند برد از دوش سنبرک حنا خون بان گذشت
دل بسکه ذوق تیر خدنگت بسینه داشت هوشم ز تیر ناز تو پیش از کمان گذشت
فرمان شست غمزه ناوک زنت شوم پیکان خبر نیافت که تیرت بجان گذشت
چشم سیاه شوخ تو محتاج سرمه نیست چون میل سرمه ات نگه از سرمه دان گذشت


۱۸۳
گفتم کمر نزاکت موی میان نداشت
موی کمر بنام شد از میان گذشت
ماودلیم بر سر موئی بکشمکش
تا بحث ناز کی بمیان میان گذشت
گل آب شد چو شبنم در بروی خاک نیا
تا با حذار پر عرق از گلستان گذشت
جور خزان چو با گل نسرین بباغ دید
بلبل چوبوی گل زغم آشیان گذشت
عکس درون خانه ائینه بر در است
حرف دل است این که مرا از بیان گذشت
سودای نفع جنس غمت سخت مشکل است
طرزی بسود در دتو از نقد جان گذشت
جواب صائب در قندهار گفته
تا حرف سوز عشق توام برزبان گذشت
مانند شعله ام از استخوان گذشت
مرغ دلم ز شوق بپایت فتاده بود
زان پیشتر که ناوک تو از کمان گذشت
صد جوی خون ز دیده روان گشت در کنار
آن سر و ناز تا ز کنارم روان گذشت
اشکم ز هجر روی تو بروی زمین نرفت
هم بر فرقت تو ز هفت آسمان گذشت
همچون سپند خاک وجودم بباد رفت
از جوش ضعف تاب من افغان گذشت
ترک و فا و مهر ز حامان نمیتوان
لیکن براه عشق زجان میتوان گذشت
طرزی چو غنچه حسرت نسرین بخاک برد
اخر بارزوی لبت زین جهان گذشت
از طبع خود در قندهار گفته
کر شکست دلم صدا میداشت
یار خواب گران کجا میداشت
می نکشتی بقتل من بدنام
دست و پایت اگر خنامیداشت
کی بریدی ز من محبت و مهر
کردلی مهر اشنا میداشت
پیش یار اینقدر نگشتم خوار
قدری گر بدل و فا میداشت
من مسکین علاج میکردم
مرض عشق اگر دوا میداشت
خواب سنگین نبود پیش طرزی
گر شکست دلھم صدا میداشت
جواب


١٨٣
جواب کلیم در قندهار گفته
چشم پر خمار مست ز بس با بکسر بیداد داشت
از بنای کعبه مقصود دل مقصد تو کی
خسرو خوبانم ان سر حلقه شیرین لبان
نه چششم بتان معمور دارد سینه ام
سوخت بنیاد فلک را در شب هجران شمع
هر قدر فریاد کردم پیش او سودی نداشت
خرمن اعمال من از بسکه نامقبول بود
این همه شیرینی و لطف سخن را در کلام
دل ز دست هجر او در سینه ام فریاد داشت
جان بیاد مقدمت این خانه را اباد داشت
بر سر هر تار زلف خود دو صد فرهاد داشت
سانه دل مرا چوششم محش آباد داشت
اه جانسوزم چو اتش بود در بنیاد داشت
دلبر من جای دل کویا بسنه فولاد داشت
ننگ ازو برق کرد و عار از و سم باد داشت
از لب لعل شکر گوی تو طرزی یاد داشت
جواب کلیم در بند بخانه کابل کشته
در گلستانی که قدت جلوه شمشاد داشت
بیستون خود کیست تا کردن کشد از سختی
جعفری دل را در ستی موی چشم مال نمود
زان ر اقران حرف سبقت پیش امد در جنون
جای فریاد از لبم آید صدای واودا
خود بخود طرزی بسوی دام آید مرغ دل
یک خیابان سرو از جان بنده آزاد داشت
سر نگو نیب از دستم تیشه فرهاد داشت
شیشه از جوشش شکستن باده فریاد داشت
طفل طبعم درس شاگردی از ان استاد داشت
بسکه ترک چشم بد مست سر بیداد داشت
بسکه پستانی زبهر صید من صیاد داشت
بر طق بیدل در کابل گفته
بسکه گلشن را هجوم جلوه مشتک داشت
رنچه چون پیراهن از صد جا چاک کرد
یک کبوتر خان کبوتر بود از شوش چمن
دل بجای اشک میریزد ز جوشش کریه ام
از خجالت برگ کل دستی بزیر رنگ داشت
غنچه گل پیر هن از بس قبای تنگ داشت
بسکه از رخسار کل میل پریدن رنگ داشت
اب موج از شوخی بحرم کهر در چنگ داشت


۱۸۴
از شراب عشرت ارمن ساغر عظیم تهی است
شیشه ام از نا امیدی دست زیرسنگ داشت
نوعروس تیغ را بند و حنا دست بهار
غنچه گل زان بگلشن پنجه کلرنگ داشت
تاکه زد بر تار جانم زخمه مضراب غم
هر رگم مانند تا رچنگ صد آهنگ داشت
قطره سیماب را ذوق دویدن آب کرد
کوهر من از روانی دست و پای لنگ داشت
شد نگارستان ارشک معانی صفحه ام
خاطر طرزی فسون سحر در آهنگ داشت
برطرز بیدل در کابل کشته
بلبل از وصف کل روی تو قیل و قال داشت
در چمن رنگ گل از شوق پریدن بال داشت
طوطی طبعم بگلزاری که کرم ناله بود
میل از شور نمو شبها زبان لال داشت
قطره را با بحر اگر نسبت کنی خجلت کشد
ابر پیش گریه ام زان آب در غربال داشت
جسم زارم را هجوم مویه کردن موی ساخت
استخوانم را خیال ناله نی نال داشت
در هوای چشم مست ولعل می الود او
از حساب باده حام می طپ تبخال داشت
جوهر آیینه ما همی بروی تابه بود
شوخی حسنش که در آیینه ام تمثال داشت
عندلیب باز از داغ دل کردن طوق شرد
بلبل از رگهای برگ کل بها خلخال داشت
این غزل را چون شنید آن نکته سنجند بلکه از ظرافت گفت الحق شعر طرزی حال داشت
در بزم حضور پر نور اینجانی بزار گرایانی کشته
کره ناله من در دل آن مه اثری داشت
کی جور و جفا در دل سخنش اثری داشت
هر گرد لب لعل تو خط کشته نمودار
یا مور در ان کوشه سراغ شکری داشت
زان چهره زیبا و کلو کوشه زرین
بالله مهی دیدم در فرق خوری دار
بگشای لب غنچه و بنمای عیان در
تا خلق بدانند که دگان دلمری داشت
زلفیت زد و جانب جنست کشته پریشان
چون زاغ سیا هیت که خور زیر پری داشت
در شب رخ شمع مثالت بحر گل
میسوخت چو پروانه اگر بال و پری دار
چکین


سنگین دل من سنگ ستم برسکستی
کر در دلم از ذوق جفایش خبری داشت
همتای قد سرو و رخ همچو قمر را
تا خلق ببینند که سردی ثمری داشت
سودای اسیران بنی از ناز بچوکان
این طره سرگشته تو برسی داشت

برردش خواجه حافظ حبیب اللسان در کابل رکشته

تا نقش خط و خال تو از دیده ما رفت
بر دیده غمدیده چگویم که چها رفت
مو بر بدن ناف غزالان چمن خاست
تا نکهت چین خم زلفت بخطا رفت
شیرازه شد مصحف بسیار دو لبها
تا تار سر زلف تو از دست صبا رفت
بگذشت بهار و می گلگون نکشیدی
دامان گل از دست توچون رنگ حنا رفت
از ما چه سراغ دل وحشت زده گیرید
زان زلف بپرسید که دیوانه کجا رفت
بر روی تو تا سایه طوطی خط افتاد
از چهره آئینه دل رنگ صفا رفت
در کوی تو وامانده تراز نقش قدم بود
طرزی بهوای تو بنس و بسفا رفت

از طبع خود در قندار گفته

راه دین و دلم آن زلف پریشان زدو رفت
برهم این سلسله جنبان زدو رفت
آمد و باز بهر بند من افگند شرار
شعله شوخ من آتش به نیستان زد و رفت
آمد از خانه بیرون و بیکی غمزه مرا
بدل خسته دو صد زخم نمایان زد و رفت
یوسف مصر ملاحت مکه کنعان دشت
برق بر خرمن پندار عزیزان زد و رفت
وصل یک روزه مرا کشت نه هجران در از
وه که بر اخگر من وصل تو دامان زدو رفت
دیده ام دید لبالب شده از خون جگر
ای بسا خنده که بر دیده گریان زدو رفت
طرزی از سینه مجروح چه نالی کا ن شوخ
صد خدنگم بدل از ناوک مژگان زد و رفت

جواب ناصر علی در قندار گفته

بسوای گل رویت سمن از یادم رفت
بخیال قد سروت چمن از یادم رفت


تا بدیدم سر زلف و قد رخسار و منت
سنبل و سر گل و نسترن از یادم رفت

خواستم با تو زدل تنگی خود عرض کنم
در هن تنگ تو دیدم سخن از یادم رفت

بخیال لب شیرین در دندانت
لعل رمانی و در عدن از یادم رفت

چون لب روح فزای شکرت دیدم
لعل و یاقوت عقیق یمن از یادم رفت

تا بچین سر زلف تو گرفتار شدم
نفخه نافه مشک ختن از یادم رفت

بسکه در راه تو بگریستم بخدای الت
بوستان و چمن و انجمن از یادم رفت

بهوای سر گلشن کویش طرزی
هوس جنت و حب وطن از یادم رفت

از طبع خود در قندهار گفته

آن پریرو تا زمن دمی روی خود تابیده است
صبر از دل طاقت از جان جوی خون دیده است

شد ز اشک حسرتم معمور جانها خراب
تا باغیار دغا آن سنگدل خندیده است

گر بیایی دیده ام روشن شود از دیدنت
در غمت هر چند نور چشم من از دیده است

در فراقت مردم و رویت ندیدم صد دریغ
زان که تن از جان گذشت و روی نو نادیده است

بعد عمری شبشی آمد صد ناز و عتاب
نیم شب ناگشته آن مه از برم رنجیده رفت

باز فسبان میکشدت و چون مرادید از جفا
روی خود را با دو زلف مشکسا پوشیده است

بر سر خاک شهیدان خود آمد از غرور
تا که نشیند غباری زود دامن چیده است

هر کجا نگذشته طرزی شوق پای بوسی
آن زمین را سر بسر از جان و دل بوسیده است

جواب صائب در کابل گفته

در دل صد پاره هر کس لذت دیدار یافت
دیدن گل را بچشم خویش نیش خار یافت

هر که را شد دیده دل محو روی گلرخان
از بن هر خار مژگان جلوه دیدار یافت

هر که اول حسرت آباد خیال یار شد
در حریم وصل چون آئینه آخر بار یافت

دید بلبل برک برک غنچه و گلزار را
در دل هر غنچه صد جایش نوک خار یافت

یوسفی


یوسف نگشته دامان کنار از مصرد جذبه شوق زلچی از کار بازار یافت
ماه من از پرده چون رخسار گلگون برنمود آفتاب از شرم خود را در پس دیوار یافت
بر ذرات عالم نور بخشی میکند هر که چون خورشید اینجا دیده بیدار یافت
راز دار پرده اسرار عالم میشود گر ز حرفی از رموز پرده اسرار یافت
شد خلاص از بند و زندان هوا و حرص انکه سر را بسته زنجیر زلف یار یافت
نا امید بها کلید قفل امید دلرا عاقبت طرزی ز هجران دولت دیدار یافت
من طبعی
امروز بیبی نه عجب جوشش و خروشش ساقی شده بدست و خمر باده بکوشش
این صبر عجب داروی تلخیست که در کام زهرش مکی شکر و نیشش همه نوشست
از حسرت مژگان سیه تاب تو ای شوخ فریاد نفس سوخته ام سرمه فروشش
در پیش بناگوش تو از جان خم کاکل مانند غلام حبشی حلقه بگوش است
بر پشت جهان بست توان کلفت دنیا ما را که بعشق بتان بار بدوش است
هر سر که ز مغز است تهی عقل ندارد مغز است که اصل خرد و مایه هوش است
در گوش حریفان خرد مند خبر دار شور طپش دل به از آواز سروشش
از میکه شدم محو تماشای تو در بزم عکس تو چو آئینه بدل جلوه فروشش
در بزم پر از شور و شر باده گساران چون جام تهی طرزی بیا و تو بخموش
جواب کلیم در کابل گفته
از روی اتشین تو دل کام بر گرفت با شعله صحبت خس ما زود در گرفت
چون دل طرار دامن مژگان بر گرفت و سل گهر برشته ام از ناز در گرفت
در شهر حسن کیست که پرسد حال دل پیکان رسید از دل پر خون خبر گرفت
دارد کشاده دست بهنگام مفلسی پوشد کف صدف که چو نقد گہر گرفت


عنقا صفت بطرف قاف فنا نشست
هر کس که چشم باز بحسن سر گرفت
نقش صفای صورت حسن گین بنود
آئینه شخص عکس ترا چون در گرفت
ارنب منش که بوسیده امن پرده نور شد
شمع صفای روشنی از چشم تر گرفت
بار و بر درخت امیدم شکستی است
این نخل خشک آب ز جوی نهر گرفت
این خال و خط بنج لبش کس نهاده
یا مور بال و پر بهوای شکر گرفت
طرزی چو شمع روشنی بزم الفت است
هر کس بزیریق دفانرک سر گرفت
جواب کلیم در کابل گفته شد
دوش در بزم آن پری رو پرده از رخ بر گرفت
شمع را در مغز جان از رشک آتش در گرفت
دوش تاسوی من با چهره از می بر فروخت
شمع طشت انشین از خوی او بر سر گرفت
گر چه از بس گریه کورم لیک بتنها بیجا
در شب تاریک مژگان رشته در کوهر گرفت
تا که دیدم گردش چشمش بزم میکشان
طبعم از جام شراب گردش ساغر گرفت
چهره افروزی بهم جنسی ندارد اعتبار
از هوس نتوان که رنگ شعله خاکستر گرفت
بسکه دل دریا وصل تشنگیش شعله زد
اخرا از سوز و در رقم بر زبان اخگر گرفت
واعظی رنگین تر از روی گلستانت
شخص عکس عارضت آئینه را در بر گرفت
در ره افتادگی نقش زمینم ز بس
کس چو نقش پا مرا از خاک نتوان بر گرفت
گفتگو رسم چون قلم کرد آستینم را تهی
از مخوشهای کف دست صدف گوهر گرفت
گرچه دل از یاد جورش یک خیابان است
سینه هر ساخت ززخم او گل دیگر گرفت
طرزی بیچاره از جور و جفای گلرخان
دستی بر دل ماند و دستی دگری بر سر گرفت
جواب شوکت در کراچی کشته
حماز خون بک بچزت که رنگ گرفت
که آن سیاه درون پنجه اثر چنگ گرفت
شکست رنگ برخارت از زاکت حسن
بمیر خیال رخت تا زنا که سنگ گرفت
بیمار


بهار رنك زپامالی توحاصل شد
خمار دست تو از بار کل بچنگ گرفت
کشودن در فرج لبت بکینه داشت
تبسم آمد و قفل از دهن تنک گرفت
هزار شیشه دل میسدا چو غنچه شکست
زکرد سوسه صدای قنا که سنک گرفت
نزاکت کل رویت ز بس لطافت داشت
مژه کشودم در وی تو کل برنگ گرفت
ز بسکه بیو سرم دود شمع کردن بود
بسان ابله افتاد و پای لنک گرفت
بزور بازوی عشقت که میزند پهلو
غزال کوه محنت دراغ از پلنک گرفت
چو طرزی داشتم آزادی از کرفتاری
بدام نازمرا لعبتان شنگ گرفت

جواب صائب در کابل گفته

تا که طرف چشم رخسار و خطش کاکل گرفت
پیش نرگس لاله دست از جیب کل سنبل گرفت
زان کند وصف رخ کل را بصد دستان ادا
خامه دستان سرایم درس از بلبل گرفت
در میان بزم چون مینا سرافرازی کند
هر که زان ساقی سیمین ساق جام مل گرفت
در جهان رفتنی هر کس اقامت میکند
رهبر دی باشد که منزل را بروی پل گرفت
بر کردن کذارد پای از اغزار و فخر
تا چو کرد از خاکساریها پی دلدل گرفت
پاک چشمان را بود معشوق دائم در کنار
شبنم خاکی دامن جا بروی کل گرفت
با یهود و مومن و کبر و مسلمان ساختم
طرزی با وسعت مشرب بمیرا کل گرفت

جواب کلیم در کابل کشته شد

بسکه دل در حلقه زلف کجش منزل گرفت
جای هر پیچ و خمش را رقعه رقعه دل گرفت
کشته طر ز شهید مشهد الفت شوم
کر وفانون من اخر دامن قاتل گرفت
میتوان مجنون صفت هم دوش با لیلی شست
هر که چون کرد از طلب دنباله محمل گرفت
کر چه غرق بحرم اما تشنه کامیها بجاست
خشکی بختم چو کو هر دامن ساحل گرفت
بر رخش مسه در کشاید عالم با لا زغیب
هر که چشم و وزن امید خود را کل گرفت


انه برای صیدم ای صیاد دام دانه مرغ زیرک طبع را نتوان بچشم دام گرفت
طرزی دلداده از کوی تو میت نشانم دستی برسرمیرود دست دکر بر دل گرفت

جواب صائب در کابل گفته

دلم ز مدرسه و بحث قیل و قال گرفت شراب اگر نبود میتوان سفال گرفت
چواهر من که برد خاتم سلیمانی صفای حسن ترا خط بدست خال گرفت
اشاره ایست که از دل سرگذشتن میدان دل شکسته از ان زلف لام و دال گرفت
جلای چهره اینها ست خاکستر صفاز سبزه خط حسن ان جمال گرفت
نشان سطر خط لوح کتاب ایام است کسی که درس بنمر یاد از کمال گرفت
بمجر زتبه خورشید بی زوال رسید چو طرزی هر که پی حسن بیزوال گرفت

بر طبق بیدل در کراچی کشته

از لغرش نفس دل من با صفا گرفت تصویر عکس باز ز دست هوا گرفت
چون میتوان که شب خفا شکار کرد دون همتی که همت دامن بامعا گرفت
صد خار حسرتم بمجگر همچو کل شگت بوی ترا چو غنچه ز دست صبا گرفت
ذوق فنا بجیب بقایم نشانده مارا خیال هستی ات در نا گرفت
نازک ادا فتاده ز بس ناتوان تو تصویر موی بر لب حسینی صدا گرفت
یک آه درد ناک بعالم نمیدهم شکر ز دست داد نی با صدا گرفت
درد فنا ببرم چمن و دش نفب زد از کل کلاه بر در سوسن قبا گرفت
رنگی نداشت در کف دست خون من از روی عجز دامن برک حنا گرفت
خضر ای خط سبز تو از طالع رسیا جا همچو خضر بر لب آب بقا گرفت
طرزی نفس چوساخت مدل موجب از رفت و آمد نفسم دل جلا گرفت
بر روش بیدل در کراچی کشته

دیاد


فریاد درو اده راه نفس گرفت
بارگران قافله در کش جرس گرفت
عنقا بی بی نشان بکل بادم نشست
شهبار کوه قاف شکار مگس گرفت
از طرز ناز جلوه زیبا قامتیر
براب فلک آینه پیش و خس گرفت
از بس مساحت قوت بازوی شجاعم
در چارسوی عشق تو در دم عسس گرفت
از ضیق دلم دو قدم پیش می نهاد
دامن زپشت سر بمد ونیم نفس گرفت
چو کودکان عطای فلک ناشناختیم
چیزی که داده بود بما باز پس گرفت
شیر فلک بدست تواند شکار کرد
هر کس که کرک نفس ببند رس گرفت
با اهل دهر خاطر آزاد صاف نیست
در ناکسان کسی نتوان نام کس گرفت
از بسکه غول نفس دلم را ز راه برد
شد بر هوا سوار و سراغ هوس گرفت
کفتم بباله طر ز می شود باز خاطرم
آنهم زبخت بدلب چاک قفس گرفت
جواب صائب در کابل گفته
مادر چمن نقاب ز روی نکو گرفت
از شرم غنچه دست خجالت در گرفت
هرگز لغزشی زسد کردش پیشیر
هر کس بکوی میکده دست سبو گرفت
از نسبت جمال تو ای نور بهار حسن
کلشن رواج تازگی از رنگ بو گرفت
تا کف ماند زار دل سینه فکارم
کز دیدن تو گریه مرا در گلو گرفت
از گفتگو بی ست حریفان مست کوی
بی گفتگو که طبع مرا گفت کو گرفت
باد صبا چو شبنم کل در عرق نشست
از بسکه در سراغ رخت جستجو گرفت
مادر چمن زطره پرچین کره کشاد
مانند نافہ ناف کل و لالہ بو گرفت
از رنگ شعله برکف خس بسته ام حنا
دستم چو طرف دامن آن شعله خو گرفت
تا خط گرفت کام امید از دهان یار
دندان کند با سر لب آرزو گرفت
بستم دکان سیز بب ازار عاجز
تا عشق راه چاره ام از چار سو گرفت


١٩٢
تا بخیه زد بلب زخم من صبا
استاده دیده قد ترا بر کنار جو
ساغر بشیشه گرچه پری کرده ارغون
مانند نقش پایدرش رو نهاده ام
ماندا بر بکه بیادش گریستم
طرزی دلم شکست بیادسیب زنخ
تار ورا ز زلف تو بپرو گرفت
زان سروناز جای بر اطراف جرگر
مستان ساده طبع پری ناگذر گره
الفت زبسکه طبع بآن خاک کو گرفت
رخسار کل بطرف چمن شستشو گرفت
دامان سر و ناله چینی بمو گرفت
جواب صائب بدر کابل گفته
گل گل صحف روی تو حرف شکر گفت
خوبان بوش صف صدق جان گوشند
از شرم ماه چهر رخت کاست چون ہلال
محصم مکر ران دہن تنگ را چسند
در پرپس روی مردم چشم جوان و پیر
ہرتار زلف خم بجمت بہر تسلیا
الماس طبع طرزی بای شعرما
پیش تو غنچہ ہم سخن سر مهر گفت
از بس صدف بلب سخن بسته در گفت
پیش رخ تو هر که زماه دو مویه گف
پیش لبت دگر نتوان حرف کز گرفت
طفر سرشک راز عراش ته روکت
صد حرف سر مهر بکوشت شهرت
هر نکته که گفت چو کو ہر سفت گفت
جواب صائب در کابل گفته
خط رو بروی نصف تراکر نشته گفت
وصف رخ وقد تو بکل از عندلیب
صد حرف سخت وسست نشنیدم د این بار
با باد صبح از غم روی و رنک کل
آتش بجان بلبل سن از ان یار تندخو
یاری نماند رشته الفت چو قطع شد
کاکل بپشت سر ہمہ را جسته جسته گفت
برجسته تر ز شاخ کل و سر بسته گفت
با طبع خسته بر رخ مادام خسته گفت
احوال غنچه را بزبان شکسته گفت
ہون سپند بر سرآتش نشسته کف
نتوان که راز چنک بتار گسته یان
فریاد


فریاد هر کجا که بود خیمه میزند بسیار جز سبک ناله را نتوان پی بستر شناخت
دور از نوا ترازی صائب مأخذم چه عجب این قسم شعر را نتوان جز بخش شناخت
جواب کلیم در کراچی کشته
تا خیال شمع حسنش در دل من خانه ساخت پرده فانوس من را از پر پروانه ساخت
و حشتم از ناله چون زنجیر میگردد فزون تارم و حشت نگاه او دلم دیوانه ساخت
کرد دل آیئنه پرداز و صفای حسن او سینه ام با در فشان شاخ شانه ساخت
پیکر حسن سرشتش ناز کنین افتاده است در حضور او بهار از رنگ گل پیمانه ساخت
گر چنین ذکر گلم در دوست باز روزی میرود میتوان از اشک بلبل سبحه صد دانه ساخت
از سر طول امل پیچون حباب آید نفس دل که طوفانی نگردد وی دریا خانه ساخت
پرده قفس نفس تا وا کند بر سینه بر کلید بیخودی دل از طپش دندانه ساخت
زیب شبنم میتوازد اشک ما را هم دهد انکه یک قطره باران گوهر یکدانه ساخت
پرتو دانم بزم هیچ افزوزد چراغ تاکه روشن شمع مارا از پر پروانه ساخت
جوش مژگان سر سرشکم جان طرازی مینماید استخوانم را سراسر چاک بیچون شانه ساخت
بر طبق بیدل در کراچی کشته
بسکه دل از گرمی خویش بسر گردید و سوخت شعله جواله از حیرت بخود پیچید و سوخت
از شرار هستی موهوم در بزم وجود چون سپندم دل حسرت یکصدا بالید سوخت
دوش ای مرغ دلم و امروزه در کر قفس نام او با بدر خود از دور پر رسید سوخت
شمع را در دسر دل سوختن چندان گداخت تا برفع در دسر صندل بسر مالید سوخت
پیش شوخیها حسنش عیشم واقف زول انقدر دیدم با و تبخاله سان بالید سوخت
در تب تاب شکن باد شمع بزم یارم تا شرار هستی او با ما را دید و سوخت
حسرت این بزم را از بسکه آمد غم مقامت شمع ما بر روی محفل یک بر خندید وسوخت


۱۹۴
برشکست رنگ کل چون دید در گلشن چنار
دست حسرت از ندامت ما بهم سایدر سوخت
پر پرواز رنگ شمع از ین محفل مباز
تا کف دست ندامت از ثمره خائیگر سوخت
شعلہ خوجای حسن کرم او چون اشتم
در شرار کارند مک حبا پیچید سوخت
تا نور د خاطرت از شعله خوبان دور باد
شمع بهر زیب بزمش آستین مالید سوخت
بسیه کرمیهای شوقش اختیارم پاک سوخت
شعله را طرزی برنگ روی کل فهمید سوخت
بر روش بیدل در کراچی کفته
آتش عشقش چنان در دل خیال خام سوخت
کر یتین آن سو کداشته خانه او رام سوخت
از فساد انفس شومی شهر تها مپرس
در دل سنک نگین همچو شهر انجام سوخت
کفتگوی شعله خوبان دغا پر تش است
همچو شمع بر محمر از کر می زبان در کام سوخت
عاجزانرا نارسائی سد راه حست است
صیدم از پرواز نومیدی برو د ام سوخت
تندی نازک مزاجی تیغ قطع الفت است
شعله خونبها چو بر تم صورت ارام سوخت
بسکه رنگ باده ہستی ندارد اعتبار
تاحباب می نفس دو با ده در جام سوخت
تمام سوز بی نصیبی کس در ین محفل مباد
چرخ مار اسوخت همول تن نام سوخت
در دماغ عشق ز و مغز سرسودا گذشت
اسمان زیت ملم ان سوی پشت بام سوخت
بیکه معدومی شه روز دور بهای زمین
مغز توام با نگه در دیده با دام سوخت
قاصد پیغامت تاب جواب او نداشت
همچو بوی کل نفس از شومی پیغام سوخت
بسکه در راه فنارم کرم از خود ر فتم
چون شهر از تندی رفتارم اخر کام سوخت
آتش درد نفس طرزی چه افت شد خودش
آنچه با خود داشتم ز آغاز تا انجام سوخت
جواب صائب قندهار
شب بیما و جلوه اش بس دل دیوانه سوخت
تا زدم یک م هم برهم چو شهر خانه سوخت
بر سرم سودای الفت کیت مسیر م کلردان
در کف مشاطه از کر می آه شانه سوخت
محرر


۱٤٥

سخت جانسوز است یارب شعله بیداد طرا ما شراب اید گل در دیده پیمانه سوخت
دل نه تنها سوخت زمی از لب میگون گر نگاه نیم مستش هر سر میخانه سوخت

از طبع خود در قندهار گفته

طرح رفتن با چویارم رنگ با بیگانه ریخت دیده برهم ز اشک حسرت صد هزارانه ریخت
رفت تا با هر من صیادم و صیدم نکرد خون فشانمد از دیده دام و خاک بر سر دانه ریخت
خانام بر دوستی چون حبابی میرود بسکه چشمم در فراقت اشک در کاشانه ریخت
بسکه دل در حلقه زلف تو بر هم ریخته است زیبها دلها ی خونین جا بگی از شانه ریخت
از استین دانسم دست در باغ بوستان خون دل از بسکه چشم در غم جانانه ریخت
چون گشاید عقده زلفت با نگشت خیال گر کشاد عقد زلفت پنجه ای شانه ریخت
از میان تا چشم مستت اخت مستی بند کرد دور از ان لبهای میگون باده از پیمانه ریخت
دامن خورشید طPrintزی بک چین ریخت اشک خونین بسکه از چشم این دل دیوانه ریخت

در وطن شام گفته

تنها شیشه دل را شکست و ریخت شد مست دساغر و خم و مینا شکست و ریخت
دیشب بیک کرشمه که از روی ناز کرد اسباب عیش ما همه یک جا شکست درریخت
جام امید و ساغر سر ریز ارزو از ناز و عیش چشم تمنا شکست و ریخت
بر روی غنچه رنگ برنگی شکست باد گردید ساغر دل گلها شکست و ریخت
می خشک شد شیشه ز بس اضطراب دل جام ز دست شوق تمنا شکست و ریخت
طوفان گریه ام نزد چون ز دیده جوش در دانه ام زجش دریا شکست و ریخت
مانند جام پر دل چون آبگینه ام از دستم اوفتاد ز صد جا شکست و ریخت
طبع دول د امید دست د ارزو غم خمره را بزیر کف پا شکست و ریخت
پای خیال و خاطر اندیشه زخم شد از بس سفینه شیشه دلها شکست و ریخت


زین پس امید نفع بسودای سودتست
مینای نقد مایه سودا شکست و ریخت
مینا شکست و باده بگلگون بخاک ریخت
امروز ساز عشرت فردا شکست و ریخت
جام عبارت دمی معنی گفت کو
حیرت گرفت و برلب گویا شکست و ریخت
گفتم دوا کنم دل خونین خویش را
افسوس کان دست مداوا شکست و ریخت
تا جام عشرتم شکست از جفای دهر
اشکم درون دیده بینا شکست و ریخت
محمود گو بیا و ببین بزم عشرتم
ساز نگون فتاد و مینا شکست و ریخت
یا رب چه وزن داشت غم هجر یار یار
کز بار غصه ام همه اعضا شکست و ریخت
طرز ی چسان ز دل کنم قطع آرزو
پیمانه امید و تمنا شکست و ریخت
جواب بخو د در کابل گفته
شب که شور جلوه اش می در لب اندیشه ریخت
جای قلقل جوش هرنگی پری اندیشه ریخت
بسکه از شور غم شیرین سرما اتش است
بیستون را کوهکن همچون شرر اندیشه ریخت
در دل ظالم اثر از ناله مظلوم نیست
در زمین سخت نتوان دانه طرح ریشه ریخت
سرنوشت هشیار چون مخمور مست بیخودیست
رنگ این میخانه را ساقی برون اندیشه ریخت
در دل من آه آخر شیون و فریاد شد
وه که جای ریشه نی ناله زین بیشه ریخت
تلخی ما از خرابات پری می میکشد
می بسان نشه بیرون از دهان شیشه ریخت
باغبان قطع کن از درخت خشک من
جای حاصل نو نهال بی بر ما ریشه ریخت
بسکه مجنونی شیرین شیرین کار بود
نقش شیرین کوهکن جای شرر اندیشه ریخت
همچو خود چون نگردد طرزی مست و خراب
یاد چشمش جوشش می در ساغر اندیشه ریخت
در کراچی بندر بمقدوم میشومی گفته
ای بوم شوم این کل اول قدم شومست
عالم خراب از قدم بوم شوم تست
صد شهر شد خراب از آواز بوم شوم
اما ز مرگ بسته دیدار شوم تست

مردم


مردم رو د بسوی عدم چون تو میرسد
آتش بجث زار وجود است از دمت
خواندی با تسکو درسی برهان جهل عی
آثار خیر و شر ز تو پوشیده جمالی
تقویم سعد زا بخط طالعت نداشت
طرزي سخن اتش شومی او مگو
این هم بآب تیر خامه الطاف مخدوم است
مار جحیم خود نفس چین سموم است
کشف الفات جهل کتاب علوم است
بر دیده ات خشاوه جهول و ظلوم است
منحوس هیات تو مهبط نجوم است
طبع شرير او شرر شمع موم است

بر در مشق خواجه حافظ در کابل گفته
در میکده یا رآمد از نشه می سر مست
بدست زجام حسن بر چین غضب ابرو
در پای خم از مستی پیمانه و مینا را
گفتم که چه دستی است ای ترک کمان ابرو
سر دست گرفتم جان انداخت بزیر پا
گفهم که بدست جام چون است نکویم شان
در خون جگر سازم بشم چلو در خار
با ابر و چشم او یکبار نظر بازی
بگشود بروی من از غیب در رحمت
این مصرع حافظ را طرزی مچن میکردنت
بر دوش کمان کمین شمشیر جفا در دست
چون سرو زجا برخاست چون غنچه زیباست
چون جام دل آمدان بشکت و دو تکه است
لنجا و رست باز تیری که دلم خه است
پایاس نهادم سر افگند کجا گم است
بخشا که بعفوم پوش جان لیت بکویم فرام
یک قطره ز عین سینا برخاست چاو در کات
بگزید که چون بدست تا تیر و کمان بند است
هر در که بروم بیانه زدی صد تر است
از قد بلند او بالای صنوبر پست

سجواپ شوکت در د علی گفته شد
بلکه پا خورده حنا از دوست
دست از شرم دو جا روی بیا
غنچه تا دست نگارین تو دید
زان بهار دو بها از دو ست
یکدست حیا از دوست
میکند چاک قبا از دوست


تا عمودی قد و بالا بچمن
سرو استاده بپا از دوستی
سیلاب دستی بالای بلاست
بسکه در خاک بلا از دست
میزنی بسکه بدلها ناخن
دستها سوی خدا از دست
کمر کافر و ابرو مومن
همچو محراب دو تا از دست
دل خونین من از جا شد شک
از غره ریخت بها از دست
دست حکم تو بهر جای رسد
کوره و طرزی کجا از دست

جواب مولوی احمد جان تاصر تخلص در کراچی کشته شد

زهی پر زهر حسرت کام شہد از لعل شیرینت
برنگ غنچه گل در خون طپد اندوی گلشنت
ز بوی گل نباشد کرد داغ مشک سودائی
نه ندیدم چرا لاف خطا با زلف پر خمنت
چگویم از لطافتهای موج حسن گلزارت
که چون شبنم چکید رنگ بهار از روی نگینت
دو در رنگ کل از جای که از چشم جو شش
بند بر چشم بلبل کز خیال پای برگینت
کجا بردی عاشق از تغافل چشم کشاید
که مژگان مینمک نمکست از لعل شکرینت
مدار سر به مژگانت گرانتر گشت ربعشق
غبار سرمه شد کوه گران بر خواب تسکینت
پهلوی ت حمله چون خار از جوشش نزاکتہا
بود گر جامه خارا ز روی بار با سینت
به سینا سر از چاک گریبان بر نمی آرد
اگر از آستین بیرون کنی دست نگارینت
اگر تا جرتہی دست امد از هند سر زلفت
دو صد چین یافت طرزی از شکنجه زلفه متینت

جواب یحیی کشمیری در کراچی گفته

چسان بیرون برایم چون صدا از بند کردن
که محوم چون شکن در حلقه زلف کر گیرت
ز بس خون شهیدان ریختی بر خاک پیونسته
چو تیغ کوه سنگی گشت آخر پشت شمشیرت
به شش اساد می زان از دم تیغت نکردم
که چون جوهر بهم صد جا گره خوردم بشنجیرت
چنان ذوق خدنگت خاطر شیرین تاب بیدارد
که خون صید یک دشت کمان پنهان شده از تیرت

نمی


ربن بیز چشم اسطارا د ناوک ندارد نگاه صیدی آید چو تیرا ز چشم دیگرت
درستی صدا در زلف مشکینت نمیباشد ز شور دل شکستن میصید افتاده ز نگیرت
بذوق میزد دست حلقه از زلف تمنایت طپیدن چون دل صبا دارد غرض شجرت
بنوک خامه بنقش تصویرت چنان بندم که گرد آئینه را بیاب چون سیماب تصویر
بکوچون کرده تصویر بیرنگ کشد طرازی که مانی را کند حیران خیال نقش تصویرت
جواب حکیم در قندهار کشته
سرم در پا فکن از دوش از فم چشم فتانت بگردن ماند مار مستی از تیغ مژکانت
بمرک خود نیم از دامن پاک سیزتم که از خونم مبادا لوده کرد و دست و دامانت
خدا را ای شکر لب خنده کن کن که زخم دل شود سرخه گلزار از تبسمهای پنهانت
بدیدن از نزاکت آب میگردد کل رویت نگه دزدیده باید بگذر و از طرف بستانت
نشان ما دکت از خسیر پنهان ای کل ان بردو دهم صد بوسه مردم بردهان زخم پیکانت
زبس با نند ذوق قدشمشادترا در دل بجای سبزه روید سروازخاک شهیدان
بصحرای غم عشقت اگر از تشنگی میرند ننوشد آبحیوان تشنه چاه زکدانت
شود چون پسته خندان از نمک پاشور سازند از ان لب در تبسم در نمکدانهای خندانت
کمان باز ده کن ناوکی بر کوشه دل زن که تا سازیم ای بد کیش جان و دل بقرانت
کف افسوس مردم چون مکس بر سر از ان یبم که مور خط هجوم آورد کرد شکرستانت
سمند ناز در میدان بتازای شهسوار حسن که طرزی هم سری دارد چو کوی از بهر جوکانت
از طبع خود در قندهار گفته
ای روشنی دیده ز خاک سرکویت خورشید چه مه کسب صیا کرده زرویت
درناف غزالان ختن مشک شود خون در چین رسدا رنیخ از خلق نکویت
صد آئینه حیران تماشای جمالت صدنافه چین بسته با هر حلقه مویت


٢٠٠
چون برد شمیمت چمن باد بهار
تو قبله ارباب وفائی و از ان روست
دو و دل طرزی نرود چون سوی کوی تو
در غنچه نهان کرده صبا نکهت تو
از هر طرفی روی دل خلق بسویت
کاتش زده در جان دلش شعله خوت

جواب بحال تخمد در کابل گفته شد
چون تاب نظر نبود بر عارض زیبایت
بر فرق تو از بالا گویند بلا آید
چون طره مشوش شد از عاشق سودا
چون نقطه که بگذارد بالای شکر در خط
بر آتش رخسارت چون خال می گرد و داغ
گر تیر زنی بر دل ای شوخ کمان ابرو
در بردن جان و دل حاجت نبود گفتن
در طرف بناگوشت سیماب بخود پیچد
بر چرخ برین طرزی از خنده گذار دم
دز دیده نگه کردم بهنگام تماشایت
ببینیم زیر چشم هر لحظه ببالایت
سودیم اگر چون زلف سر زیر کف پایت
زان گونه نماید خال بر لعل شکرخایت
هر دل که برد داغی نبود ز تمنایت
چون ناوک مژگانهما دید کنم جایت
صد گونه اشارتهما پیداست بایمایت
از بسکه گره خوردم بر زلف سمن سایت
چون گرد اگر سایم سر زیز کف پایت

در کابل برای یار سود که قدری گرانی تتا گفته
چو بس سلته دل در شکن زلف شکنت
خدارا ای شکر لب شهدی پیغامی که بیوت
چو خواندم رقعه یار با ناز و عتابت
دلم از حسرت اغوش تو هر دم میگوید
حسان دل از خیال دانه خالت تهی کردد
لب لعل تو از تنگی بس لفظ عدم گوید
طبیب محت اول که دید پیش ان صف مرکان
نگاه غمزه ای کل که در دام است میکنت
که شد کامم بیان زهر هریعل شکر بت
بیان نامه پیچیده بخود از خط شگنت
که بودم کاش خار گلشن دیبائی باین
که هر شب نعل برد از راه چشم کی کل اسکت
بسان غنچه پر خون ست در کلزار یکسنت
که کرد و کاش کیک دل اسیر چاک بیکنت

جوابیه


جفا کیشی ترا تا درین به آیین گشت ای بدخو
دل و دین رفت از دستم به دین از دین گذشت
بیا تا کی بماند دور داری جلوه ای گل
مرا از جان ربود آخر ادا و ناز گلچنت
فشانم نقد جان در استین چون خالی کویا
اگر در دستم افتدای سمن سیمین ساق سیمینت
ز اشگ لاله گون سازم حنایی کف بابا
اگر در گردنم گردد حمایل دست رنگینت
بجرأت پاسنه ای خامه بر لفظ کشد خیزم
که ترسم ناگهان چون شعله گردد پای چوبینت
گشاید غنچه امید گرنه دود آه من
بهان زلف سازد تیره گون کلبرگ نسرینت
زبیابی دل حرفی اگر بر صفحه بنویسم
بخط و طومار می پیچد بهمان زلف پرچینت
ز وصل لعل نوشین تو طرزی نگذرد هرگز
رود گر جان شیرینش بیاد لعل شیرینت
بفرموده عم معظم امیر کبیر امیر دوست محمد خان در هرات گفته
ای گشته بكون حيرت العنت من یافتو
از لعل تو دارد دل سودا زده ام قوت
برمصحف رو خط تو در آیت خوبی
رد است بصد وجه سبق از خط یاقوت
پیچیده بخود موی چین بر رخ از ر
یا تاب زده حلقه گیسوی تو بر روت
پر سر کند پشت چو محراب ز حیرت
هرکس که کند سجده بطاق خم ابروت
چون شمع شود آب قد سرو خجالت
گر بر لب جو جلوه کند قامت دلجوت
از تاب که داغ شود طرف عذارت
دزدیده نگه چون نکنم بر رخ نیکوت
مادرت ندیدیم چو باروت بکجا هیم
یا بیم خلاص از رهائی تو بماروت
بویت سبب زندگی ماست از انرو
ما بوت رسد باز شوم زنده بتابوت
طرزی سخن خویش بر یش شهنشاه
آهوست بشیر کند جلوه گر آهوت
ردیفش بیدل گفته
هر که چون آئینه حیرت آشنا افتاده
با صفای شخص معنی در نما افتاده است
هر که همچون سایه از قدش جدا افتادست
بر سر خاک سیه روزی ز پا افتاد است


۲۰۳

در بارگاه تو از صفحهای تسلیم بیام
بسکه ساز الفت عالم هجوم دلتپپ نیست
بسکه در پرواز صید نیستی فکرم رساست
هرکه در راه طلب وحشت سراغ نیستی است
خاک آلودم بر آید از دهن گرد نفس
دیدن امکان نشد مژگان کشم در عدم
عالمی در راه بیدل بی خود افتاده است
زان میان غنچه دلبستم صباغ زند
طرز می در بیدل هستی چون کند اسود

از خط پیشانی ما بوریا افتاده است
عکس ار آیینه چون در صدافتادها
معنی مضمون عنقا پیش پا افتاده است
ترک مطلبها بر آمش مدعا افتاده است
دانه دل از طپیدن آسیا افتاده است
رنگ هستی همچو اشک از چشم ما افتاده است
غول گمراهی درین دیرهنما افتاده است
عمر کفر ست در خوبان بوفا افتاده است
نیستی مارا چواتش در قفا افتاده است

از طبع خود در دمشق شام کٹھ

ز نجیر جستن راه نجات فکر خطاست
مرا بحال دل ریش خنده می آید
نسیم صبح بکوز شد سحر گوید
دوی میان خدا و رسول لایق نیست
بامر خالق است دکشا دهر دو جهان
همه معانی خونی زیست مضمونش
ز بسکه خلق جهان زرپرست افتاد
ازان سفر چوک برگشت شام غربت مکر
ز اشک رنگ سحر گشت یار پرسیدم
هوای وصل رخم هجر چون زند را هم
نقوش کون و مکان مانع سیرم

اگر کشائی هر کار بسته کار خداست
که یار با نگلی لطف سخت بی پرواست
بی رسول ز دو هر که او ز اهل صفاست
بذات هر دو یکی دان اگر باسم جداست
کشاد کار بدست علی شیر خداست
اگر چه خط دیوان روز گار طلاست
چو سیم رونق بازارشان برنگ طلاست
که اشنائی نا آشنا جای بلاست
ز درد خون شد و پیچید و گفت کار حناست
مرا که از سرتسلیم دل براه رضاست
مرا خیال خودم پیش راه دام بلاست

دنیا


ز بیم کینه لقی در اثبات نیستی گردم سواد ملک عدم یک قلم مسلم مراست
سردش غیب بپطرزی چنین بشارت داد خدای میدهدت انچه میکنی در خواست

جواب مغنی در کراچی کشته شد

هر دیده که چشم سیاه تو دیده است در دیده اش نگاه گل باغ دیده است
حسن تو قد نا بر و دوش میکشد این دیده پاره ائینه مرگان دریده است
طرز خرام قامت تو ناز پرور است سرو تو سر ز باغ نزاکت کشیده است
گلها بدوش رنگ چوبخت رو و بیان گلش ر شرم روی تو رنگ پریده است
بخت از بوی را یکه بروح پرور ت در برک برگ غنچه ز خجلت خزیده است
نازک تنشه بر فرہاد خورده است سر شیرین و زبار خجالت خمیده است
ہر زخم تیغ ناز تو افتاده دلنشین این گل ز آب محبت دمیده است
با بانک چنگ باده بخور پرده دار باش چنگ دندان دریده گیسو بریده است
با جوز پوچ هم نفر و شند زلف مرا لعلت بقیہ بوسہ مغتم خریده است
بر روی شن و رقم این مداحی تست آب رخ بهار معانی چکیده است
یاران زجام نظم تو سر شار معینند طرزی شراب طبع تو گویا رسیده است
تضمین چو کرد شعر غنی طرزی طبع گفت خوش مصرعی بمصرع دیگر رسیده است

ردیف الثاء المثلث دیوان طرزیصاب

بدو ر لعل لبت ساغر شراب عبث نوای چنگ و نی و ناله رباب عبث
به پیش کاکل مشکین و زلف پر چینت خیال سنبل و سودای مشکنا ب عبث
نظر بقد بلند تو سر و گلشن پست نظر بماه جمال تو افتاب عبث
کسی که هست مریض دو چشم بیمارت خیال صحتش ار بکند و بخواب عبث
مرا که عاشق روی عرق فشان توام نظاره گل و اندیشه گلاب عبث


نوای ناله بلبل بطرف باغ این است که در شراب بفصل کل انتخاب است
صریر خامه طرزی چوبکشد آواز صدای شهر حودان چون ذباب است
جواب مولانا جامی در عشق شام کشمیر
ای موج می کنی چو بخط جام بحث مستی نمی کن بحلال و حرام بحث
بر متن شرح مختصر خط لبت زلف و رخ تر است بهم صبح وشام بحث
با شانه قصه سر زلف دراز یار کرنا بد کنم که نگرد د تمام بحث
در بزم مى و پیر پیش خم شرآ با جام شیره است تعقل مدام بحث
جز با جزای غمزه و مژکان شوخ یار نشنیده ام مجلس که بود بی کلام بحث
حسن از چه گفتگو می کند روبردی زلف حیف است اینکه شاه کند با غلام بحث
اقند لبان سر و زبانش دون کام شمشاد اگر کند بتو ای خوشخرام بحث
اضداد را بهم می الفت بود حلال با سرخوشی خمار کند در دو کام بحث
افتاد از عرق بعلبند می روی خآ تا آستانه کرد ز پستی بام بحث
جامی کند بطرز ی از ان لعل لعل یار از می رو د بمجلس مستان مدام بحث
از طبع خود کشم ردیف الجیم دیوان طرزی صا
از دیده خونبار زند لخت جگر موج در سینه افکار زند جوشر موج
کر شرح غم چشم سیاه تو نویسم همچون قلم سرمه زند تا بکم موج
از دیده حیرت زده ام اشک نچی شد مشکل که زند قطره در آغوش گهر موج
عالم همه یک دیده کرداب توان ساخت کر عرض دهم بر مژه ام دیده تر موج
مشکل که بر دشتی ما جان بسلامت کاین بحر غم عشق تو دار در خطر موج
زاهد چه زنی لاف کرامات و مقامات کز خشکی زهد تو زند دامن تر موج
وصف شیرین که بر خامه نوشعت کز خامه طرزی زندامروز شکر موج
جواب


جواب جامی در دمتن شام کله
چو مار چند خوری پیچ و تاب از غم گنج
که نقد کج بود جنگ و محک عیار برنج
چو گشت مات فلک رخ نهد شه فرزین
بدور فیل دو د چون پیاده شطرنج
بزم صحبت خوبان نکندوان چمن
شده است آب غزلخوان باده قافیه سنج
درین سرای سپنجی اساس راحت نیست
اگرچه چرخ دوی کرد این سه هفت و در پنج
مجوی گنج فراغت درین بنای دور
مخواه سیم سعادت ازین سرای سپنج
شکنجہای خم زلف تابدار بخش
شکست پشت دلم را بروز تاب شکنج
کف جواد تو در جود در فشان شده است
مگر که رفته فرو پای قدرتت در گنج
محقق ره اسلام در زمانه ما
متقید است بتقلید رسم دین فرنج
بسان جامی برنجی زبخت خود طرزی
زنبض فلک و دور روز کار مرنج
در دمتن شام کله در جواب بیدل
اول بکرد خود چو سر زلف یار پیچ
زان پس بدور روی بتان نامدار پیچ
از راه نقب ریشه برک حنای سبز
خونصا چو تار رنگ برانگشت یار پیچ
تا کی چو درد باده بمینانشسته
مانند رشته بر مگان یار پیچ
خواهی مدام سرخوشیست می دید بکام
بر دور خط ساغر رنج خمار پیچ
تانگ بار سمل بانت کشی سبک
استاده شو چو کوه کمر استوار پیچ
ذوق امید لذت کام طلب بود
تار نظاره بکسل و بر انتظار پیچ
زان پیشتر که چرخ دهد تاب کرپت
در دست و در کار تو با اختیار پیچ
گر غرا بر وطبعی در محیط قدر
چون تار موج بر گهر شاهوار پیچ
در صحن باغ سایه شمشاد در رسید
هر سو و دوز خجلت قد تو مار پیچ
ای انش فسرده غنیمت شمار عمر
طومار تار طول امل بر شرار پیچ


برگردن دلدار در بنا گوش گل حیات
بیتا بے بیقرار تر از زلف یاریچ
بیدل بطرزی گفت که بی‌عقرب خطش
طومار ناله ام همه جا رفت ماریچ
از طبع خود در کراچی گفته

کم ز بیکاری بتاب طره دستار یچ
یکتفرن جون فکر سعی رستمی در کاریچ
گفته بی‌عشق خوبان بار دوش کردنت
رشته الفت ببر در عرض دستاریچ
هر که می پیچد بخود خود عقده خود میشود
تا کره را هست شیدا اندکی گلماریچ
چند پا مالی کشی چون زلف در راه بتان
هیچو کا کل مبر و پا کرد در طی یاریچ
در خیال پیچ و تاب طره پر تاب یار
از تف تاب تفن خود بسان ماریچ
دل معمای عجب در سر معنی بسته است
کرده تا چندی پیچی بس که اسراریچ
تا محور خورشید و شامت باه باشد در مل
هیچ گردون اندر شب کرد و سیاریچ
راه از کفار تا گردار دور افتاده است
طرزی از کفار بگذربس که داریچ
ردیف الجیم دیوان طرزی حبا

بسکه چشمم کشته محو جلوه دیدار صبح
گل بدامن می‌برم امروز از گلزار صبح
خور زطبعم میکند کسب ضیا زیرا که من
خوانده ام آیات نور از مطلع الانوار صبح
از سویدای دلم خورشید خاور می‌دمد
تا نهادم چون نقط سر بر خط پر کار صبح
بر شبستانه مشک ختن گیرد خطا
شمه هر کس شمید از غنچه عطار صبح
ای بسا گل کز گلشن فردای محشر بشکفد
هر که او امروز شد مشغول استغفار صبح
سر گران هستیم از خواب عدم فردای من
هر که زد تا جرعه از ساغر سرشار صبح
خواب غفلت در حقیقت مایه مرگ و فنا
وای بر چشمی که نبود طرزی بیدار صبح
در تتبع بیدل گفته

گویی چو کافی محب افتاده در میدان صبح
کیست نسق میدان ما ید گوی چوگان صبح


جیب گلچین سحر حاکل اعمان نگذرد
چون گل زردی خند خورشید از دامان صبح
تیره روزان را حضور طبع روشن کیمیاست
روز برگردد شب تاریک از ایوان صبح
اول و آخر ندارد گفتگو ی صاف دل
مطلع خورشید باشد مقطع دیوان صبح
شهسوار افتاب از دور جولان میکند
نور جای گرد از ان خیزد از میدان صبح
دعوی کذب سحر را از صدق و صفا
افتاب از جانب خود میدهد نادان صبح
چون سحر جام صبوحی نوشم از سینا فیض
یک تبسم کر بمالم بر لب خندان صبح
میکرد بهرای حسرت سبکو از باورش
همچو شبنم ریخت از هم عاقبت دندان صبح
نور اگاهی ندارد صحبت غفلت سرشت
همچو بیداری بر از چشم پر خوابان صبح
خاتمه ایینه لبریز است از نور صفا
جز مناع فیض نتوان یافت در دکان صبح
طرزی تا این مصرع بیدل شعرم دست داد
مقطع برتر گذشت از مطلع دیوان صبح

جواب صائب در کراچی گفته
پشت کز است آسمان دوش غنچه بیسپار
زاغ نشسته است شام باز پریده است صبح
کرز صفادم زند بهر کو صادق است
طرف بناگوش یار خوب دمیده است صبح
منتظر صبح باش بو که بفیضی رسی
بر قد و بالای فیض جامه بریده است صبح
صحبت روشندلان مایه صدق و صفا
از نفس آفتاب صاف دمیده است صبح
اینه درد دل جوهر فیض است و بس
زان طب زخم دل نمک خریده است صبح
گرد بی رفتنش دانشکافد کے
ارث مِشهور فلک بسکه رسیده است صبح
اینه افتاب زنگ کدورت گرفت
بسکه دم آه سرد سینه کشیده است صبح
زین غفلت سرشت آه سحر دمبدم
چاک گریبان سحر پاک دریده است صبح
تار شبخون نزند بر زنگ جیش شام
خنجر الماس را علم چو کشیده است صبح
طرزی از صائب شنید وقت سحر این سخن
خیز و فضولی بدم تا ندمیده است صبح


جواب صائب در کراچی گفته
تا دیده آن بنا گوش چشم سنا در موج
چون قطره آب کردید در گوشوار اموج
زان در مذاق جانم شیرین میتوسحر
قند مکرر آمد شیر دو ماده موج
از بسکه نیز دارد باغ بهار حسنش
چون برک زر و افتد خور از کناره موج
بر حسن نگارش غفا شکار کردن
هر سر که محو باشد شب در نظار ه موج
بسکه آن در کوش دارد صفای ذا
بر کل جکه پوشد بنیم نور ستاره موج
چون ماه تو کسی را در خون نشانده شاخش
مژکان بهم نخوابان از چشم پار ه موج
چون آفتاب تابان یک طشت آتشستم
از بس بجانم افکند آتش شراره موج
از بس ز عقل و دانش بی بهره شعورا
چون طفل سر که خوابید در کهواره موج
از شهد شعر صائب این تحفه خواند طراز
شد آب از خجالت قند دو باره موج
ردیف المی در المعجمه
شد ز تاب کنش می چهره دلدار سرخ
همچنان کز عکس روی کل شود کلزار سرخ
لاله نبود اینکه میروید بکوه بیستون
خون فرهاد است کرده دامن کهسار سرخ
بسکه در گلشن بیادت اشک کلکون یختم
شد زموج کریه ام خار سر دیواره موج
میکنم در دیده غمدیده تا پاکش کنم
باوکش کز خون دل کر دیده ما شود سرخ
بسکه خشم مجولبهای می آلود کسی ست
شد سرشکم در نظر مانند لعل یار سرخ
از پی آرایش بزم چمن برنو بهار
غنچه را بند د بسر باد صبا دستار سرخ
با همه زردی که نرگس را بود کز بوی تو
تبکری کرد و جوشم مردم بیمار سرخ
بسکه وصف عارض کلکون او طرز ی نوا
شد طوطی عندلیب خامه اش منقاسرخه
از طبع خود در کراچی گفته
کل از غم تو کریبان درید بر شاخ
زغنچه رنک چو بخت امید و بر شاخ


رسید تا بچمن نو بهار بس خرم
گل شگوفه چو شبنم پریده بر سر شاخ

ز رنگ گل اثری در زمین گلشن نیست
ز بسکه شرم تو گلها رمیده بر سر شاخ

ز خجلت تو بگل روی باغ تنگی کرد
از انکه زود رو دپاکشیده بر سر شاخ

درخت گل بچمن ای صبا چه چسبانست
که طفل غنچه بود آرمیده بر سر شاخ

عروج رتبه بآهستگی شود حاصل
که پایه پایه بلندی رسیده بر سر شاخ

مگر هوای تو با باد صبح می آید
که غنچه در بغل گل خزیده بر سر شاخ

درخت گل بچمن جامه زیب اقامت است
قبای غنچه تو گوئی بیده بر سر شاخ

بگوش گل مگر از خنده دهان تو گفت
که غنچه را بجگر زخم کشیده بر سر شاخ

گل از هوای تماشای روی او طرزی
چو عندلیب بهر سو رمیده بر سر شاخ

از طبع خود در کراچی گفته

ز بسکه دیده شد از عکس روی جانان سرخ
نموده هر مژه ام همچو شاخ مرجان سرخ

سرشک از سر شادی برون دویده زرق
که روز عید بود جامهای طفلان سرخ

بغیر بارش اشکم که بیچکد رنگین
کسی ندیده و نشنیده آب باران سرخ

ز رنگ درد تو چون گل چمن کشد نازم
ز خون زخم مدام است روی مردان سرخ

دو چشم مست تو بر پادشا نمیبالد
زخون نشه بود پای چشم مستان سرخ

ز خنجر تو ز بس زخم بر جگر خوردم
نفس ز سینه بر آید چو تیغ جانان سرخ

میان مجمع عشاق از دم تیغت
ز خون من شود ای گلش روی یاران سرخ

ز طبع او رک سنگین دلی نمیخیزد
چه شد که گشته چو گل رنگ لعل رخشان سرخ

دلش چو کوه بدخشان هنوز سنگین است
گرچه گشت رخ لعل در بدخشان سرخ

بروی در چو گل ناز میکنم طرزی
چو زخم تیغ تو نا کرده ام گریبان سرخ

بر روشن بیدل در شام شریف گفته


صحبت بد گوهران کامست کنه ناکام تلخ
لذت از شکر برد چون میشود بادام تلخ

میکند تسلی گوارا در مذاق میکشان
باده پر زور باشد هرقدر در کام تلخ

بر امید مطلب انسین بیقرار افتاده ام
خواب راحت میشود در دیده ایام تلخ

ذوق یاد بوسه لبهای شیرین کام را
شهد را چون زهر میسازد بکام جام تلخ

استراحت را خیال رنج زحمت میکند
شد ز با دمرک بر دل عشرت ایام تلخ

جامی ذوق جوانی عیش پیری کام
زندگی یعنی بود ز اغاز تا انجام تلخ

زهر از دست محب لوزینه شکر بود
کام عاشق کی شود از تندی دشنام تلخ

خواب راحت شود شور غوغایی کس
شهد را بر طبع چون حنظل کند ابرام تلخ

گفت بیدل طرزی این تلخی ز خامی میکشد
در دمی آید برون از چوبهای خام تلخ

ردیف الدال جمله دیوان طرزی صاحب

بردرت هر کو رخ از صدق و صفا میارد
بر سرش نور تجلی خدا میبارد

نیست این اشک گلگون که فشاند چشمم
در ره دلبروان نوحا میکارد

ناله کش نغمه قانون محبت کرد د
هر که در پرده دردت بنوا میزارد

هر قدر رفته ام از خویش رفتم از هوش
پای خوابیده ما دست عصبی دارد

کم نگاهی و تغافل بتو میزیبد و بس
گریه وزاری و فریاد زما میبارد

ایشر از گریه من دانه مهر تو دمید
اشک در دیده ما تخم وفا میکارد

غنچه هر مژوه چون غنچه بگلن رنگین است
بسکه خون جگر از دیده ما میبارد

هیچ زاری من زار بکو شت رسید
طرزی هر چند به غیبت بنوا میزارد

جواب صاحب در دمشق شام کفه

خم چو در دل باد آن لبهای میگوش آورد
خون می را در دماغ شیشه در جوش آورد

بسکه در میخانه حسن تو می بسیار خورد
چشم مست را نمره اثر بر دوش آورد


چله پر زور بازوی کمان من را
پسته از شرم سخنهای شیرین بست

گوشهای ابروی ماز نوما گوش آورد
خنده را آهسته بر لبهای خاموش آورد

چاره اش جر شربت عناب لعل یارنیست
گوهر از گرد یتیمی شسته رو آید برون

خون مارا جوشش شوقت و در جوش آورد
گر صدف در دل نهال آن در گوش آورد

نا نا ین لب رنگ قبول تا نشاید
آفتاب هر شام در اثبات طرزیست که

چشم طفل اشک را چون غنچه گل پوش آورد
ماه نو را در حصورت حلقه در گوش آورد

هرکه بر دو کش محبهای شراب از خود گذار
تا کند غفلت شکارم نفس در ما با ز من

بحر را چون موج عیشا بد در آغوش آورد
پیش چشم آهوی من خواب خرگوش آورد

گفت صائب طرزی را ان د آن موج از خود
میکند میدان که در بارا در آغوش آورد

من طبعه

دلم از صحت روی تو د عا میخواند
دلم از نرگس بیمار تو مرب است

که بر سوره اخلاص و شفا میخواند
حکمت العین اشارات شفا میخواند

خون نعمین مرا هیچ زریزی با
غیر را هیچ گمان نیکند از ما زندان

کف کلگون تو کی قدر حنا میداند
بی تیم تیر جفا بر دل ما میشاند

ابرو و چشم سیاه و لب لعلش بکجاست
ترک ترکان سبه مست تم از شوخی ها

خود بگو گل بچه رو بات با میماند
بر سر ما ستم تیغ جفا می راند

غم از اسیر راه فنا خواند منور
طرزی مقبول شود در نظر اهل نظر

نقد هستی به تو میجای بکجا میماند
هر که رمز سخن آن مر با میداند

من اشعاره

گر چنین دل بتو هر لحظه مصرف خواهد شد
گر از حلقه خط مهر رحمت بنماید

بکمان پیش خدنگ ته هدف خواهد شد
ما که بر گرد رخ ماه کلف خواهد شد


هر که پرورده درین بحر خموشی شهد پر گهر دامن او همچو صدف خواهد شد
گر نوازی بکف از ناز درین دار الروم دل من حلقه بگوش تو چو دف خواهد شد
گر باین دست می از شیشه بساغر ریزی مغز را مد سه پیمانه چو دف خواهد شد
ور چنین کف صدف از حسرت لعلت ساید پر گهر آبله در دست صدف خواهد شد
ور چنین خون من از دست تو میبارد رنگ خون من همپو حنا زینت کف خواهد شد
نقد فرصت الی اگر میدهد از دست چنین گوهر عمر کرانمایه تلف خواهد شد
ور تو ای زهره جبین پیش من آئی بستر منزلم مطلع خورشید شرف خواهد شد
حرف علت اگر از سینه برآرد سردم گر خلاف است موافق چو حلف خواهد شد
طرزی از بند غم آزاد چو صائب گردم دستگیر من اگر شاه نجف خواهد شد
من طبعه

زاهد در فت نفس دل چو مصفی گردد قد نما یار دران آئینه پیدا گردد
هر قدر خون دل تاک خورد شیشه مدام عاقبت بشکن کردن بسزا گردد
یک جهان شیشه دلها عزیزان شکند هر کجا شور می عشق تو بر پا گردد
از حیا بر رخ خورشید عرق می آید چون رخی تشته حسن تو دو بالا گردد
چنگ شهباز خیالم هوا میگیرد صید مضمون همه کر بیضه عنقا گردد
سرو چون سبزه خوابیده شود بر سنگاک در چمن قامت بلند تو چو بالا گردد
با رمنت قد سروش چو کمان سازد کج هر کسی حلقه صفت در پس در تا گردد
نقطه ما و من از دائره ام دور نکند چه شود دل نفسی کرد تو پیما گردد
مخبر دستور خون بین مژگان چو غزال دل دیوانه ام ار بادیه پیما گردد
طرزی سودای خم عشق کر این سود داد عاقبت نقد خرد صرف بسودا گردد
من طبعه

رلی


۲۱۳

کسی گرچون که با چشم ترش مسناکرد
رحم هم سعی خود چون ذره یک قدم حاکر کرد
اگر دیوانه‌ات هوی زند در دامن صحرا
دل کوه از گرانبها سبک همچون صداکرد
بطوف کعبه دلدار سپند من مکارش
بسعی نارسامرغی اگر حال صفا گرد
باین روی عرق ریزار بگلشن بگذرد یارم
زخجلت قطره شبنم بروی کل هوا کرد
زبس کرد کدورت از سرم نام بدان
رویم کرد رنگ از جا گران بامی ساگرد
برآید سروچون قدانگه از دیده ترمی
بعزم جلوه در گلشن جو آن بالا بلاکرد
به ترک صید مطلب از سر کوشه اندازد
گر از بهر ریاضت چون کمان قد دوتا کرد
رئیس شعر تو تقطیع عبارت میکند طرزی
چو حرف متفصل از لفظ او معنی جدا گرد

من اشعاره
ز حرف لاف بیجا کاهلان خاموش میکردد
درون خم شراب پختگی پرجوش میکردد
بهان کف زیمغزی سبکردی هنگام
سری هرکس که خالی از شراب هوش میکردد
بهان غنچه از صد جا گریبان چاک میسازد
زبس دلتنک پیش آن خاموش میکردد
بهنگام سخن از لب شهوار میریزد
بمانند صدف هرکس سرا پا کوش میکردد
کجوچون دارحلقه سینه تکم نهان سازد
حبابی کنفس کی بحر را سرپوش میگردد
زتاب آتش حسرت اگر در آب بنشانی
چراغ تک یاقوت از کجا خاموش میکردد
خط ساغرچوتار چنک درفریاد می آید
دران محفل که ساقی آن لب نیوش میکردد
ز بس بدستم از جام نگاه سر پوش سا
بمحفل هوش سرجای کو دوش میکردد
چو موج از سرخوشی آغوش در پامیزنم بیرون
بخاطر چونکه طرزی یاد آن آغوش میکردد

من مطا یباته
با رویت آفتاب برابر نمیشود
آیینه مثل عارض دلبر نمیشود
نقص صفای دل نشود اختلاط غیر
از عکس کافر آینه کافر نمیشود


۲۱۴

عطیه ناقصان بحقیقت نمیرسد از پیچ و تاب موی چو جوشها نمیشود
از روی جاه سفله نیابد علو ذات پا هر قدر بزرگ شود سر نمیشود
هر چند ژاله هم بود از آب آسمان در آبرو چو قطره گوهر نمیشود
هر کس که ندو د لاغر و خشکی دماغ نیست هرگز ببیان عامه سخور نمیشود
در تیغ آب جوهر ذاتی برشر بود زان رنگ بید تیر چو خنجر نمیشود
مانند کیسه هر که شبش مهر مفلسی ست هرگز زر بخیل توانگر نمیشود
حسنت حبیان بدیده توان دید بیحجاب نقشیست که در خیال مصور نمیشود
طرزی ز زاهدان مطلب کار عارفان هر چشم چشمه چشمه کوثر نمیشود

من اشعاره
از بس خرام قامتش آزاد میرسد نازش بسر و جنته شمشاد میرسد
برق تبسم لب شیرین شکر لبیست از جوی شیر نالب فرهاد میرسد
از نقش خط بهشت جهان پیپ مشکینی کاین طعنه تا بخازن بصاد میرسد
پرواز جفش مژه سرمه رنگ او تا گوشهای چشم پریزاد میرسد
از بس دلم ز درد تو در سینه نالدا هم زلب بحبقه فریاد میرسد
از نقشبندی خم زلفش نامپرسی این سلسه بشانه شمشاد میرسد
چشم مست ابروی او دل جو د بد است این فرو انتخاب بآن صاد میرسد
اورده مژده خبر وصل را مگر قاصد که این چنین بد دل شاد میرسد
از آه و ناله ام سنم او ز یاد شد دادم ز داد و او بدب او میرسد
آسوده همچو غنچه شگفته باسم از ان تیری چو بر دل من ناشاد میرسد
طرزی بکنج صوفه در ز ان تبسم دستم بمفصل کج خداداد میرسد

من طبعه
بطور


۲۱۵

جامه از بهر چمن باد صبا میسازد
پیرهن از گل و در غنچه قبا میسازد
شام گل شده از جوش رطوبت پیدا
نادن لاله که از سنگ دوا میسازد
عکس رخسار صفا کل زستت بهار
اب را اینه روی نما میسازد
زان شگفته است دل غنچه بایام بهار
طبع کلر از باین آب و هوا میسازد
دل ما غنچه کلزار بهار دگر است
کی هوای چمن دهر بها میسازد
مدعی کو منم کار من افتاده مخور
کار این بنده دیرینه خدا میسازد
حسن کرم تو د شورش جذبه شوق
عکس ما از رخ آئینه جدا میسازد
اوج حرت ہما نہر تربیت سایه من
استخوان با ہما بال ہما میسازد
صد چمن غنچه و گل از قدم باد بهار
خاک در زیر کف پای فنا میسازد
طرزی این راستی سرو تر ازاد بہار
حلقه را در بدر این شست دو تا میسازد

من اشعاره
جایکه باده آن لب مینوش میکشد
عقل مرا ز معرکه هوش میکشد
مغرور حسن گل نشوی ای چمن که او
بر چهره دار کوش تو خفاش میکشد
کل بسته با در فتن هر سبزه غنچه را
بهر وداع اشک در آغوش میکشد
ابروی شیخ کما ن تو هر چند پرکش است
چشمت زما ر تا به بناگوش میکشد
فکن لباس عاریتی ورنه روز گار
چون گل قبای مار تو از دوش میکشد
تصویر حسن تو چو کشد مانی خیال
چون میرسد بروی تو بخروش میکشد
زانکه مصاف شرزه در شده است شعرمون
جای گهر ستان به بناکوش میکشد
جائی که دل بیاد تو از خویش میرود
کویا که موج بحر در اغوش میکشد
مستی عشق چون زند جوش از دلم
میچو د ز خم شراب سر از جوش میکند
طرزی بسینم سوخت سراپا د مر زبان
چون شمع سوز عشق تو خاموش میکند


۲۱۴

من اشعاره

در چمن باد صبا با کل دورنکی میکند
روی کلش زان بچشم غنچه تنگی میکند

شاه من چون شکر شطی بخه بر روی بساط
روز و شب با مردم خود خانه جنکی میکند

فرق روز و شب زما کم کشت در دور فلک
کردش چشمش نس با ما دورنکی میکند

خواب مخمل کوشم در چشمش که تا صیدم کند
شیر کیرا آهوی او با ما پلنکی میکند

ار لطافت بیکه شد باریک طبع نازکم
بر مزاج ساغرم شیشه سنکی میکند

از خجالت چاک شد بر کل قبای لاله زنک
بسکه حسنت در چمن شوخی و شنگی میکند

کر چہ نیک است میروید خط سبزا رلبت
میکشد زانبوه خط تو بنگی میکند

شام خط کر سایه انداز د بکورست عذارشت
صبح جعلی را اسیر چون شام زنگی میکند

آه من کیب بدوش ناله می آید برون
میتوانم ار نفس با سینه تنگی میکند

حب دنیا کر چنین راه مسلمانان زند
در پرستی عاقبت مردم فرنکی میکند

چون کند طرزی زبانم وصف اوصاف را
در ره مدح تو پا می خار لنگی میکند

من نتائج طبعه

کسی جو اشک روان تاز خود سفر نکند
ز چشم مردم روشن بصر کذر نکند

بکارم این دل خونین بکوچه می آید
به پیش تیغ تو خود را اکر سپر نکند

ز آب لطف کشی سرکه خار را سوران
زیا برون نکشد تا لب تو تر نکند

ز بسکه کرد کدورت نشسته بر دل من
ز سینه ناوک ناز تو همه در نکند

بموی یار بابستکی دلم هر شب
چنان رود که خیال مرا خبر نکند

قد خمیده من زین سخن تعجب گذر د
که خویش را بمیان بند آن کمر نکند

رموز حاشیه خط و شرح زلف وروا
مطول است لبش کاش مختصر نکند

براه عشق تو خاری نمیخالد در پا
که ہمچو رشته همه سر کذر نکند

زبان


زبان خنجر فرهاد گفت باخسرو
که شورخنده شیرین لب شکر شکند

زشهد وصل تو مژگان من بهم نچسید
زهم خلاص نکرد و چو گریه بر شکند

منافع دوجهان نقد سود می آرد
کسی چراز خوداز بهر او سفر کند

برای کار کشائی دیگران یارب
مراچو درهم و دینار دربدر کند

گلیم بخت که طرزی دمی نمیگذرد
که‌ار دل آن مژه شوخ تیر بدر شکند

من سابع مطبوعه
دران گلشن که از نار آن چمن رخسار برخیزد
باستقبال او بوی گل از گلزار برخیزد

ز شرم روی و قدت گل نشیند سرو در خیزد
بلی از نیستان می بینه و بیمار برخیزد

بنظار بر گل رویش غلط انداز اندازم
نگاهم چون رگ گل از مژه گلنار برخیزد

نمک در دیده بادام ریزد خواب شیرینش
سخن جای گران سنگی شکر گفتار برخیزد

ز شور جذبه لبهای میگون می آلودش
صدا رنگین برنگ شیره از کوهسار برخیزد

مکران چشم خواب آلود راهم زدن بیدار
که خواب سرگران از چشم من بیمار برخیزد

خرد در طوق قمری از خجالت سر در گلشن
چو قد جلوه پردازش پی رفتار برخیزد

بگلشن گر صفای صبح حسنش پر تو اندازد
نگه روشن زچشم رخنه دیوار برخیزد

بجلوه ای که حرف وی بگویش تخم سازم
سخن رنگین تر از گل از خط طومار برخیزد

چسان گلشن کین ساده کار یار من دافد
که جنس این زمین بر کنده گلدار برخیزد

زشهر اشنائی نقد جنس عشق می آید
متاع درد خوبان کی ازین بازار برخیزد

مکرده چون قبادل زخم عشق ایئی طرزی
اگر صد سال رابده بافش دستار برخیزد

من آثاره
هر محفل که حرف آن لب شکر شکن خیزد
عبارت چون نبات مصر شیرین از دهن خیزد

بیادش هر که شب با دیده بیدار میخوابد
ز بالین صبحدم چون غنچه گل پیرهن خیزد


٢١٨

اگر از چین زلفش باد بوئی در خطا آرد چو در روی مشک از ناف آهوی ختن خیزد
بشام زلف او روم روئی مصطقل شیرینش سیه روزی پریشان تلخ کامی کی چومن خیزد
ز بس شد ناتوان کرد سهی از یاد بالایش بدوش ناله قمری ز خاک در چمن خیزد
ز بس گلشن ز شرم عارض او رنگ می بازد چو بخت ساده و بیه رنگ رنگ یاسمن خیزد
بدرها بسکه گشتم کوی جانان نذر فردوسم بعزت غمزہون بسیار شد حب طن خیزد
اگر زان چین کاکل در فض فی مساکوتا بهیچ ذباب غیرت ما را مور بدن خیزد
ز بس از شرم لبهایش سخن شکوه میگوید سدا خاموش ماند غنچه زان دمن خیزد
نمی گر از یم لطفش بگرداب یمن ریزد دری همچون ادیس از من دریای عمن خیزد
اگر طرزی بروی ماه مهرش چشم بکشاید نگر همچون شعاع آفتاب از چشم من خیزد
من طبعہ
اگر با این قد بالا بت طناز بر خیزد زیستانی حکمت سرو چون آواز برخیزد
چو مرغ رشته بر پا از رگ کل میرو درکشش بگلشن چون ز نار آن لعبت طناز برخیزد
ز بس دارد هوای صیدم آن صیاد صید افکن بصیید کبک دل جابک ز جا چون باز برخیزد
ندانم جان فشانم یا سر در کار اندازم بهر مرقص بر پا چو کو دوست مان برخیزد
ز حسرت شیشه برخیزد شیشه ساغر از حیرت چو از پیش حریفان آن سه دلدار برخیزد
ز بس در پرده حسن بقانون نالها کردم چو چنگ از هر رگ من نغمهای ساز برخیزد
بسان شمع روشن پور چشم انجمن کردد بزم وصل خوبان هر کسی بدار بر خیزد
بیادش هر که چون طرزی سحر بیدار بنشیند ز عهد شاخ طوبی همچوابت باز برخیزد
من ز غماری بکانگان اثر حرمان نالم که اشک چشم و رنگ روی من غماز برخیزد
بخواب نسب شبیخون هر که آرد صبحدم طرزی ز خواب ناز چون چشم کنم باز برخیزد
من شعاره
چون


مجنون چون بادستی کاشانه را برآورد
تیشه مزار شیرین بنیاد آورد
قامت آزادگان از بار بی برگی خم است
دس گرانی بی بری بردار آورد
چشم گویی تو از بس لحجه افتاده است
سرمه خاموشی مردم بفریاد آورد
فیض استعداد ذاتی قابل عطف جلی
الفت سرشار او ما را به بیداد آورد
در نفس بالم شکست و استخوان در مغز
کیست تا از من پیامی سوی صیاد آورد
مکث ساعتی این آخر مرا تصویر کرد
این شکست رنگ ما را پیش بهراد آورد
پیش یاران در میان عجز زیم حضور
چون سپندم دود کرد شو قش بفریاد آورد
از خجالت رنگ تصویر شیر بشکند
بیستون چون تیشه پر خون بفریاد آورد
دفتر تار خرد شکسته رنگ ماست
قطره های دل پیام بسیا د آورد
در چمن چون غنچه از صد جا گریبان میدرم
دل چو با خود لعل خاموش ترا یاد آورد
سیل اشک چشم آه دل بهم افتاده است
تا چه آفت که این باران با این باد آورد
طرزی بهر زحمت بزم شهنشاه جهان
باده نوشان شیشه از چشم پریزاد آورد

من نتايج طبعه

باغ خطش را عرق از بس بخوبی آب داد
سبزه اینک قلم موج طراوت آب داد
پنجه سیلاب آب چشم از پهلوی در
کوشهالبها بکوش حلقه گرداب داد
از شکستن حلقه در کوش بتان نالنده ام
بسکه چون کاکل مرادست غم او تاب داد
زان بخوبی سر نشان سرو گلشن میکشد
گل قد نازک نهالش را مدام آب داد
سرمه کوبا در دو دو د و دای بینشی است
زان پیش چشم دم چشم او را خواب داد
در دل ناف غزالان ختن اما و چین
رشک زلفش غوطها در خون مشکناب داد
اضطراب نبض دل از بس که بیحاشو
جویش مینابی موج چشمه سیماب داد
خانه دل از متاع در د مالامال بود
اشک لخت خونر اسیر سیلاب داد


جای شبنم از گلش رنگ طراوت میچکد
خامه طرزی بیا دش گلستان دق

باغ حسنش را عرق از بس مجلائی آب داد
باغ نسرین را بموج آب سنبل تاب داد

من اشعاره
شوخی جلوه حسن تو چنان بازم داد
از پی شوخی ناز تو بمحفل دیشب

کوه بخت برخ گل پر پروازم داد
انقدر رفتم از خود که دل آزارم داد

نفس سردم و باز گل از سر گیرم
سر بپل نهادم موج بلا

شمع سان تیغ تو تا گردن سرافرازم داد
آن بت فتنه گر خانه براندازم داد

سگه خاموش نشستم تنکیان حسرت
کبک را غفلت عشرت بپر شاہین داد

سرو چشم تو آهسته تر آوازم داد
خنده قهقهه در چنگل شهبازم داد

گل نکرد عکس من از بسکه کدورت دارم
چون نگاهم ز ضعیفی سر رفتار نبود

حسرت در آئینه کز تهمت پردازم داد
جنبش آن مژه جرأت پروازم داد

ضعف پیری بمد عجز مرا برد آخر
سوز دل بود همان تا لب داغ نمود

زندگی خو بقم انجام را غازم داد
طرزی رسوائی همین جنگ غمازم داد

بر دوش بیدل در کابل گفته
سیند ما از ان در بزم وصلش ناله ها دارد
مگر عزم گلستان آن گلزار محبوبی

که ان کشتن بجان از شوق اتش زیر پا دارد
که رنگ گل چو نگهت در چمن پروانها دارد

برواج حسن او بازار عشق خاکساران شد
ر همنشین طبعم غبار آلود میکرد

برخ آئینه از پرده ز خاکستر جلا دارد
زعکس عارضش در سبزه دل ازین صفا دارد

بپای سرو نازس خرامان می بسان آید
گهر ما ان کف دست نگارین بد شیرم

بگلشن باغبان چون قامت سر و کلی دارد
که زخم بس او رنگ از خون حنا دارد

ز زلفش سر مکش که وصل خصالت همین است
که این شام سیه دل روز روشن در قفا دارد

نباید از


نیاید از دل امید چاک بیدردی چگو ایغا
که جام بی مودات جزو بی کی صفا دارد

جواب شوکت در کام گشته

مگر آن گلشن خوبی بطرف باغ جا دارد
که گل از برگ خود آئینه بهر رو نما دارد
مگر سوی گلستان میرود یارم که از خجلت
شکست رنگ بر رخسار گل آثار پا دارد
از ان رو سر قراری میکنم در زیر شمشیرش
که تیغش بر سر من سایه بال هما دارد
در ان مسجد که از دست نگارینش چکن طفلم
هزار استخانش موج از برگ حنا دارد
دل آور پر ستم جیش لعل آتشین او
بسان خال رخسار تو آتش در با دارد
سرم بران زق راه سجده افتاد کیباشد
که سر خط جبینم رقمش چرو با دارد
ز بس کز چشم مستش ناتوانی داشتم هرگز
نگاهم در ضعیفیها رمزی گام عصا دارد

در فصل بهار در بندی خانه امیر شیر علیخان که بر دوستی امیر عبد الرحمن خان
قید نموده بود در کابل گفته شد

جهانی در تماشای چراغان چشمها دارد
دلم در کنج زندان ناله زنجیرها دارد
دلم در کنج زندان هیچ آسایش نمی بیند
نظر در خانه تاریک بینایی کجا دارد
ز بس رنج غم شکست اجزای وجود من
تنم چون حلقه زنجیر نا پا صدا دارد
جوانانی که گردم حلقه چون زنجیر میگردد
ز لطف و مرحمت جائی بلی بر لب دعا دارد
درون بزم زندان هر طرف پیش و پس من
بکھتاقیر از شمشیر هر دو نا دارد
ز بس شمشیر جفای خار طبعان همچو بردیدل
نفس در سینه تنگم خک در زیر پا دارد
ازان چون سایه از پهلو بپلو میهم میگردم
که پای رستنم را دست قطعیت حنا دارد
شدم تا بسته زنجیر از غم گرد خود گردم
ز پیگیری مرا سرگشته همچون آسیا دارد
ز بس در شعله درد گرفتاری دلم سوزد
دلم چون اخگر سوزنده آتش در با دارد
خدارا شب آزادی ندارم مطلبی دیگر
بلی هر کس درین عالم بدل یکمدعا دارد


سپهر کینه جو از بس کمان کین کشد بر من
نه میمرد وی جمعیت گل سینه چاکانست
اگر ظالم بزور و زر کشد بر عاجزان گردن
ز درد و غصّہ حسن دل چه دار شکوه بیجا
گواهی دل که در مدبر خود کردی خطا طرزی
دلم را چاک چاک از تیر بیداد جفا دارد
مرا هر کس بعهد از پیش ناید اشنا دارد
بحمد الله که مظلومان برخ دل ناصدا دارد
در ی صر دعکن بن که هر دردی دوا دار
خطا کرد انکه تقصیر ایران کم مذعا
جواب صائب در بند گیخانه گفته
از بسکه چشم مستش ما را خراب دارد
هنگام باده خوردن پیش رقیب بدگو
ان غنچه شگفته در باغ اگر خرامد
از نام بوسه لعلش شد آب در دهانم
سیلاب آب تیغش سرگذشت مهن با
کی مرغ دل ز زلفش سید دُرّخ محلات
خواهی بسر بنای آراستہ تر قدم
یک آسمان تفاوت از دست تا بخورشید
تا چشم میکشائی جز خاک در نظر نین
طرزی به پیش ساقی دارد چو جام عشرت
دود دل کبابم بوی شراب دارد
هر کرعه خونی در دل کباب ا
چون رنگ بوی گلها با در رکاب دارد
لبهای آتشینش از بسکه آب دارد
شمشیر خونفشانش از بسکه آب دارد
ر تار چین زلفش صدگونه باب دارد
چابک قدم درین بام هرگز شتاب دارد
ماه رخ نسبت با آفتاب دارد
نابود بود هستی موج سراب دارد
پرسن بزم رندان خود را حساب دار
جواب صائب در قید خانه گفته
هر کس ز پردم تیغ محبت دارد
باک بدنامی رسوائی و سلامی نیست
گِز آن شاخ گلم سوی چمن می آید
حاصل عمر ملاقات عزیزان باشد
گر شود کشته کجان حکم شهادت دار
خانه رندان تو در کوی ملامت دارد
عندلیبان فغان شور قیامت دار
خضر تنها ز دم از عمر چه لذت دارد
صفحه


۲۳۳

صفحه نامه اعمال بشویت در آب هر که در دیده نم اشک ندامت دارد
کیست تا منکر اعجاز دهانت باشد لبتر از خال کفت مهر نبوت دارد
بیمن روی بدامان سمن میچشد غنچه در پیش رخت سکه خجالت دارد
خندۂ لعل تو بر شور نمکدان پاشد بسکه لعل نمکین تو ملاحت دارد
دل نه جرات بدم خنجر مژگان تو زد بر دم تیغ رود هر که شجاعت دارد
شادی هردو جهان در کف کف یار منست و اسردست گرفت هر که سعادت دارد
ای شه مکه وبطحی نگهدار روز جزا طرزی از لطف توامید شفاعت دارد

از طبع خود در بندی خانه بکابل گفته

بدرد و محنت بسکه دل مر دو دارد برخسار من اشک من گرد دارد
زگل سرخ تر بود دل پیش ازینم زخم را غم او چنین زرد دارد
بمردانگی از زمین شد بگردون فلک چون بوکی در جهان کرد دارد
شعل از لبم سرمه آلود خیزد دل از درد و شقت پس درد دارد
یکی بردجان و یکی باخت سر را که نزد غمت شش و آورد دارد
مرا از غم و درد خود باک نبود زغم رحم دیگران زرد دارد
از ان شبنم اشک ریزم بچشمم که گلزار او تخم کل در د دارد
ببزم تو طرزی زتاب جمالت دلی کرم روبا دم سرد دارد

جواب صائب در قید خانه گفته

کسی کو چشم بست سرمه رنگش در نظر دارد نگاه سرمه الودش ز مژگان بال و پر دارد
دهانش گرچه از تنگی بچشم مور میخندد دلی موئی میانش مودر کمر دارد
براه خاکسار یها چنان از خود نزدیکم که کس چون نقش پا مشکل مرا از خاک بردارد
بگلشن گرچه میداند خرامش سفنه بلبل دهان غنچه را هم از دل پرخون خبردارد


۲۳۴
مرای شعله خوار اتس سوزان چه ترسا که دل در سوختن چون شمع اتس در مکار دارد
بچیں زلفش از وضع پریشانم چه میپرس که باد طره اش دل را ز هم در زرند دارد
دل حیران ندارد زهرة دیدن چشیم او که تاب نگاش حیرت ائینه بر دارد
خکش غنچه با حرف تبسم لیس او کو بد که در گنج دتانت خنده جان در کردارد
چه شد کرچون زنان بسطامم خدا مداد ولی از زخم دل پیکان نلد دو نتر دارد

جواب صائب در کابل گفته

کجا پردای بزم ان ابروکمان دارد که حسی او زره از خط مسکین زنهان دارد
سپریس ی عشقش ان سوزش داغ جکر سوزا د لم چون شمع اندر سوتها اتغران دارد
دل صد چاک من از زخم پکانش چه دارم که آن ابروکمان بر قصد جان مردکان دارم
کجا ای سرو بالا هم نشین میروی تنها بیا بر چشم من نشیں که جاش اب روان دا
بیا زار غمش از سود و سودا یم چه پیپر کزوان نقد جان سودا بفرم از ارمان دارم
زبارک دانی موی میان بارکس اخر چو مو باریک کشتم زانکه موی درمیان دارم
بیاسوی چمن بخرام بر کل نازها مسکن کجا شوق سماع کل گلز باغان دارد
خدنگ مار اکرشست بکشای سوی طرز دل خود را کجای استخوان پشت ننهادام

جواب صاحب در جندلجانه کشه

هر که چون ائینه پیش د ل جران دارد از کل عکس کلتان کریبان دارد
کرم تازان تو از کوه و بیابان گذرد کی بره کرم روان با ک صفیحان دارد
غنچه پیکان جکر دوز تو در دل دارو کل ز دست تو بدل زخم نمایان دارد
خاطر ش دل اشفته ما جمع شود هر که در دل غم آن زلف پریشان دارد
خال در دورلبت جلوه فروشی دارد مور آری یکی ملک سلیمان دارد
شہر پرشور چو طر چو د لم تسنک کرد دل دیوانه از ان ذوق بستان دارد

۲۰