تبریک عید قربان
پند نامه
برای
کافه ملت نجیب افغان در روزهای
[ILL]
[ILL]


حق طبع (کاپی رائٹ) محفوظ

تکون لناعیدا لاولنا واخرنا
تبریک عید قربان
پندنامه

برای
والا حضرت شہزادہ بلند اقبال محمد ظاهر خان طال عمره
خلف الصدق اعلحضرت محمّد نادر خان
پادشاه افغانستان (خلدالله ملکه)

از طرف
داعی حقیر نجف علی عاصی جلالپوری کان اللہ لہٗ

در مطبع کریمی لاهور مجلد طبع گردید

بقلم فقیر عبد الرشید بهروز رقم عادل شاهی


[BLANK PAGE]


لله

تبریک عید قربان و پندنامه برے اوا الا حضر
شهزادۀ بلند اقبال محمّد ظاهر جان طالعمرهُ
خلف الصّدق اعلیحضرت محمّد نادر شاه
غازی پادشاه افغانستان خلد الله ملکه

عیدِ قربانت مبارک باد ای نور البصر
وی نهالِ زندگی شاه را شیرین ثمر
ای ملکزاده بگوش دل شنو این پند من
بلکہ می باید نوشت این پند را با آب زر


ناصحانہ پند گویم از خلوص و صدق دل
زانکہ پند مخلصانہ اکثرے دارد اثر
مدعی شاعری حاشا نیم اے نور چشم
نیستم دعواے کہ ہستم صاحب علم و ہنر
من نہ جامی ام نہ سعدی نے نظامی گنجوی
جملہ شاہان سخن بودند و من در یوزہ گر
من ردیف و قافیہ را ہم نمیدانم کہ چیست
نے ادیبم نے ز آداب سخن دارم خبر
ہمچو خسرو نیستم من طوطی شکر مقال
کز دہان خامہ عنبر زبان ریزم شکر
ہمچو واقف نیستم واقف ز اسرار سخن
تا برون آرم ز درج طبع شعرے چون گہر
لہ امیر خسرو طوطی ہند ۱۲ منہ
مہ واقف لاہوری ۱۲ منہ


۳
چون غنیمت نیست شعرم شاہدِ بزمِ سخن
تاعزیز آید بہ پیش چشم اربابِ نظر
شاعران در مدح شاہان بس قصائد گفتہ اند
ہست از روئے ادب اشعارِشان سلکِ دُرر
جملہ شان ساحر زبان بودند و ہم معجز بیان
مُرغِ طبعِ شان بہ طیر از نُہ فلک کردے گزر
جوہری بودند و در سوقِ ادب جوہر فروش
جوہرِ شان را خریدندے شہان با سیم و زر
در دکانِ شان متاعِ مدح را بودے فروغ
بود از بہر معاشِ شان ہمیں واحد مَمر
خسروان بودند این جنسِ گران را مشتری
زانکہ باشد باب شاہان لعل و یاقوت و گہر
لہ مولانا محمد اکرم صاحب گنجاہی مصنف نیرنگ
عشق مشعر بہ قصۂ شاہد و عزیز ۱۲ منہ


بود گوینده ظهیر و هم پذیرنده قزل
آن در معنی بسفته و ان فشانده کیسه زر
دشت استبداد شاهان رنگ کبر کبریا
بد خمار از بادۀ رَبُّكُمُ الأَعْلىٰ بَسَر
خود پسندی بود مرکوز دل شاهان وقت
شاهجهان گفتی یکی خود را و شاه عالم دگر
در دماغ شان بحدّی بود اثر نشئه غرور
می تراشیدند بهر خود لقب چون ایمپرر
شاهِ شاهان احکم الحکّام ذات کبریاست
آنکه از دریا کشد لولو و از خارا گهر
این لقب زیبا است از بهر خدا وند جهان
خالق ارض و سَما و جن و انس و بحر و بر
له ظهیر فاریابی مڈاح قزل ارسلان ۱۲
له قول فرعون اَنَا رَبُّكُمُ الاَعلیٰ الآیه ۱۲ منه


۵
گفت فیضی در حق اکبر تعالی شانه
بنده عاجز که قادر نیست بر نفع و ضرر
موشگافی های شاعر بود مرغوب القلوب
آنچه اکذب بود حسن می نمود اندر نظر
نامه عاشق ز نار هجر دلبر سوخته
سوختی روح الامین جبریل را هم بال و پر
آفرین گفتند شاعر را چو در میدان جنگ
کردی از گرد سم اسپان سیاه روی قمر
شاعر گفته که از سم ستوران روز حرب
شش زمین ماند و فلک هشتم نمود اندر نظر
۱ شعر فیضی - شہہ شاہان و الا شاہ اکبر - تعالیٰ شانہ اللہ اکبر
۲ اَكْذَبُهُمْ اَحْسَنُهُمْ ۱۲
۳ سوز هجرم آتش در پر روح الامین افتد ، اگر غمنامه هجر تو بر بندم ببال او
۴ ز نعل ستوران در آن پهن دشت ، زمین شش شد و آسمان گشت هشت


دیگرے ہر سفت از نعل سم اسپان پراند
پشت ماهی را عیان کرد و نهان روئے قمر له
بس پسند خاطر شاهان بداغراق و غلو
آن زمان این جنس من بد کس مپرس و کس مخر
لله الحمد این زمان سلطان نادر می خرد
این متاع ناقص و ناچیز من همسنگ زر
قدر دند باید کلام خالی از اغراق را
خود همی دانند نیم وگاندار و پیشه ور
از ره پند آنچه گویم گوش فرماید بشوق
رای ناقص را کنم اظهار بی خوف ضرر
از ره اخلاص گویم هر چه می گویم به صدق
پند گویم بی هراس و وعظ گویم بی خطر
له ز نعل ستوران در آن رزمگاه
عیان گشت ماهی نهان گشت ماه ۱۲


حسن گویم بر ملا و شبح گویم برعلن
عیب چینم بر ملا و بر ملا گویم هنر
اطلاعش میدهم بر نقص اعمالش بصدق
تاکه تنبیهی بفرماید بهر بیداد گر
من محمد گل وزیر داخله دانم بنام
لیک می گویم دعا در حق آن نیکوسیر
مظهر فیض محمد نور چشم ارجمند
کز زمان طفلی اش میدانم این نیکو پسر
ای خوشا حال جوان سالی که از بخت بلند
باشد او را اتباع دین حق مد نظر
تخم نیکی را همی کارد درین کشت حیات
تا که بر دارد زتخم نیک خود شیرین ثمر
هم عزیز من که موسوم است با الله نواز
پیکر صدق و وفا در حق شاه تاجور


چون زیورپ عود کرده وارد بمبائی شد
عزم ملتان داشت از بهر قدم بوس پدر
چون نصیب دشمنان رنجوری شه اشنید
مستقیما عازم کابل شد آن فرخ گهر
پس به کابل هم نپایید از پی رفع تکان
سوی غزنی کرد حسب الامر شاهانه سفر
هم رئیس فابریکات سید نیکو شیم
اسمش عبدالله و عرفش شاه جی شد مشتهر
قامتش پست است اما همتی دارد بلند
سینه خود را سپر سازد بهنگام خطر
آتش فتنه چو شد در کوه دامن مشتعل
از پی اطفای آن هم بود گامش پیشتر
در جسارت بی نظیر و در بسالت بیعدیل
سرفداسازد بپای خسرو عالی مقر

م در تدبیر کم ریشای نایب السطنه که در کابل است و بمقابلیت وزیر فتح خان رفته بود محاصره است در هیجان است پس از دریافت این خبر بملتان نرفته مجددا از پشاور دارالخلافه کابل مراجعت کرد س مدتها در کابل متوقف بوده بعد ازان به فرمان
صعود اخلاقی نایب السلطنه را ملقب بامیر الامرا ساخت زانگه بمقابلیت وزیر فتح خان جانب قندهار رفت بعضی را باتفاق جمالمرام قندهار فرستاد و بجهت تسخیر هرات خودش عازم هرات گردید در هر جا که رفت با مظفریت و منصوریت کامل قرین گشت تا این که به هرات با سردار زمانخان
غالب آمد و اراکین هرات را مطیع ساخته با خود همداستان


۹

این شہ محمود را یا رب بده صد ها ایاز
جان نثار و سر فدا و تابع و فرمان بر

وارث تاج و نگین شه اگر خواهی شدن
در همه اخلاق نیکو گیر میراث پدر
کش نظیری نیست در شاهان باخلاق حسن
مادر گیتی نمی زاید چنو پوری دگر
آن شریف ابن الشریف است و نجیب ابن النجیب
یوسف مصر شرافت را چنین زیبد پسر
این پدر را ای پسر در خلق خلف الصدق باش
تا ترا تائید حق از هر بلا گردد سپر

له سردار محمد یوسف خان مرحوم قبله گاه
اعلیحضرت ۱۲ منه


۱۰
ظاهر از اطوار کن خود را شریف ابن الشریف
تا که نادرشاه را نادر سپر گردی سمر
گر همیخواهی که باشی از سعادت بهره مند
پای خود بگزار بر نقش قدمهای پدر
از سلاطینی که در ملک خراسان دیده ام
زبده و ممتاز باشد این شه والاگهر
اختصاراً نقشه اخلاق او را می کشم
نیست در ذاتش زجور و کذب و عیاشی اثر
هست دارای همه اخلاق و عادات نکو
دیندار و راست گفتار و حلیم و منکر
حق رس و حق بین حق گو حق پژوه و حق شنو
داد بخش داد رس هم داور و هم دادگر
طالب حق جالب دل مالک قلب سلیم
بار بردبار ارامل و زیتامی ناز بر


۱۱

گر سر راه دست خود بالا کند بیوه زنی
موکب استاده کند تا گیرد از حالش خبر
نور ایمان است تابان از رُخ چون ماه وی
وز جبین روشنش مهر صداقت جلوه گر

هست بهر سلطنت آدم شناسی پُر ضرور
شاه را لازم که بشناسد خزف را از گهر
از بلی گویان حذر کن وز بلی قربان ها
سلطنت ها از نفاق شان شده زیر و زبر
هر کسی کو را قسم خوردن بود عادت مدام
این چنین حلّاف را در جمع کذابان شمر


۱۲
آدم نااہل را ہرگز مدہ کاری خطیر
ورنہ کار سلطنت ماند مدام اندر خطر
حضرت عثمان رض چو از راہ قبیلہ پروری
مردم بے تجربہ را داد عالی مستقر
فتنہ ہا پیدا شد و منتج بقتل شاہ شد
آنکہ بد بر حق خلیفہ از رسول بحر و بر
شد درین فتنہ ہزاران کشتہ اصحاب نبی
غازیان بدر گشتہ تشنہ خون ہمدگر
تیغ شان کز دشمنان دین حق سر می برید
آختہ شد حضرت صدیقہ رض را آخر بسر
تا بحدی آتش این فتنہ سر بالا گرفت
زیر اقدام جمل هفتاد کس دادند سر
حیف صد حیف از غلط فہمی چہ آمد در وقوع
جملہ شان بودند اصحاب رسول نامور


۱۳
نارِ فتنه را به زیّ دوستی افروختند
دشمنانِ دین منافق طینتانِ لابه گر
سه هزار اصحاب فخر ابن آدم کشته شد
از غلط فهمی شود مان کار ها زیر و زبر
دامن شان پاک بود از لوث دنیای دنی
مجتهد لاریب مخطی می شود گاهی مگر
بر خطای اجتهاد خویشتن نادم شدند
لیک در وقتی که صد هاتن جدا گشته ز سر
قلب پاکان از کدورت پاک گردید و شدند
یکدل و یکجهت و شیر و شکر با همدگر

۱ گروه ابن سباء که در اصل یهودی بوده و
بظاهر اسلام آورده بود ۱۲ منه


۱۴
صحبتِ اہلِ کمال فضل دائم پیش گیر
دائما از صحبتِ جهال می‌باید حذر
جامه‌ات از صحبتِ عطار عطر آگین شود
چرب گردد جامۂ عصّارِے رفیقت شد اگر
صحبتِ صالح کند صالح چنین فرموده‌اند
صحبتِ طالح کند طالح بقولِ معتبر

با همۂ خویش و تبارِ خود مروت پیشه باش
لیک گر نا اهل باشد از تقرر کن حذر
کارداران را چو بینی تارکِ صوم و صلوٰة
سرزنش فرما و شو این گمرهان را راهبر
عاملی بینی که از فرض خدا غافل بود
عزل فرما و بکن مامور مامورے دگر


۱۵

حضرت سعدی بفرماید که وامش هم مده
بی نمازی را اگرچه باشد او محتاج زر
زانکه هست او غافل از فرض خداوند جهان
کی ادا وام تو خواهد کرد آن بیدادگر

زیر دستان را نشان ده اسوه خوب خودت
زانکه النَّاسُ عَلَى دِينِ الْمُلُوكِ آمد خبر
ساده وضعی هم بوضع خویشتن تعلیم کن
کز تکلف شد تباه اقوام عالم سربسر
دام استعمار یورپ هر طرف گسترده است
با همه اسباب فینسی می نماید جلب زر
آسیارا خانه ها پرگشته از سامان عیش
کیسه خالی شد مگر از لعل و یاقوت و گهر


۱۶

این وبا تا قریه و دیهات هم ساری شده
وز جراثیم تفرح رفته در هر جا اثر
اهل یورپ را بخواهی دید روزی عنقریب
خود پدر مجبور خواهد گشت بر قتل پسر
عدهٔ فاقه کشان گردد چو بیرون از شمار
صاحبان جاه وثروت را بگردو خون هدر
عاقلان دوربین پیشینگوئی کرده اند
آخرش یورپ ز اوج ارتقا افتد بسر
***
دائماً بر جنگ جوئی صلح را کن اختیار
هین مکن اقدام بر خونریزی نوع بشر
لیک چون بینی ز شرّ دشمنان دین ملک
ننگ ملت یا که ناموس شریعت در خطر


۱۷
بهر حفظ ننگ ملت هم ز بهر پاس دین
با توکل برخدا کن سینه خود را سپر
چون صف پیکار شد آراسته با مدعی
کس چه داند غیب کز آن که خواهد شد ظفر
اقتضای احتیاط و دور بینی این بود
کاندرون قلب هیجا هم بیندیشی مفر
دشمن مغلوب چون آید اسیر اندر حضور
تا حد امکان به نقد عفو جانش را بخر
ور به بینی کز حیاتش فتنه ما زائد ہے
واجب است اعدام وی در نزد ارباب نظر

در حضور حضرت سلطانه عفت مآب
مادر مشفق که باشد جان نثار و ناز بر


۱۸
آنکه شبها بهر آرام تو بی آرام بود
راحت خود را همی کرد ی نثارت تا سحر
گر صدای گریه ات گاهی بگوشش می رسید
مضطرب می شد دل آن مهربان و مهرور
اضطراب و اضطرارش را مگر حدّی نبود
گر نصیب دشمنان گفتی که دارم درد سر
برخط فرمان وی دائم سر خود مانده باش
زانکه جنت له زیر پای مادر آمد در خبر
در حضور فیض گنجورش گهی اف له هم مکن
زانکه این امریست از ربّ ملیک مقتدر
هر که امر ما در مشفق همی آرد بجاء
هر چه می دارد بدل آخر فراز آید ز در
له الجنة تحت اقدام الامهات بخاري شريف حقوق الدين ١٢
له وَلَا تَقُل لَّهُمَا أُفٍّ ۱۲ الآیة


۱۹

از درخت زندگی اش میوۀ یک دانه
درمیان دُرج جانش همچو یک دانه گهر
هست ارشاد خداوند زمین آسمان
خم نما بازوی ذُل در خدمت مادر پدر
در جهانبانی مگر فرمان رب العالمین
واجب الاذعان بود یا امر سالار بشر

بعد ازان اعمام و هم اخوال تعظیم کن
تا که در عالم کنی تاج سعادت زیب سر
وارد است اندر خبر از سرور هر دو جهان
خاله مثل مادر است وعم بود مثل پدر

لـه الخالة مثل الأم وغيره ۱۲ بخاری شریف


۲۰
بهترین سرمایه این زندگی نام نکوست
نی که چون قارون کنی پر گنجها از سیم و زر

عاصیان را کن به احسان و مروّت در کمند
تا نتابد هیچکس از خط فرمان تو سر
دلبر و دلدار مردم دلربای خلق باش
جان نثارت تا شود هر فرد از نوع بشر
کهتران را با نوازش پروریدن مهتری ست
نی که گنجت پر شود از لعل و یاقوت و گهر
پادشاهان را مراعات رعیت لازم است
وقت شان باید بفکر راحتش گردد بسر
بیدلان را باش دلدار و غم غمگین بخور
تا که باشی در دو عالم از سعادت بهره ور


۲۱

آنچنان زی کاندرون خانه ها بیوه زنان
در حقت باشند داعی روز و شب شام و سحر
جمله متاح تو باشند از ذکور و از اُناث
مالدار و بی نوا و بی زر و دار ائے زر
هر که فریادی کند فوراً بفریادش برس
هر که خواهد داد باش اندر حق وی دادگر
باب عالی ای پسر بر روی مظلومان مبند
ور کسی در راز ند بر روی وی بکشای در
نور چشما حاجت ارباب حاجت را بر آر
تا توانی بارشان بر شانه همت ببر
دوش خود خم کن ز بهر حمل بار دیگران
هر گرانباری که بینی نه بپیشش دوش و سر
بهترین وصف شاهان ای پسر جود و سخاست
السخی باشد حبیب الله از روی خبر
ام السخی حبیب الله احیاء العلوم امام غزالی رح


۲۲
روز خود را بگذران در شغل وشب آرام کن
زانکه شب پیدا شده از بهر آرام بشر
چون بدن در وقت شب از خواب گرد ومستریح
تازه میگردد دماغ آدمی وقت سحر
از پئے اظہار شکر نعمت نوم وثبات
سربسجده باش پیش خالق جن و بشر
عادت خود کن سحر خیزی درین عهد شباب
زیر دستان را بکن بیدار هنگام سحر
حق بفرماید که قُوَّا خُود را و اہل خویش را
از چنان ناری که باشد هیزمش ناس وحجر
از برائے صحّت انسان سحر خیزی خوش است
دافع جُبْن وکَسَلْ هم مانع نقص وضرر

له قوا انفسکم واهلیکم نارا ـ الآیه ۱۲


۲۳
وقت را باید که پنداری متاعی بس ثمین
کاین متاع خیلی گران قیمت بود از سیم وزر
روی فردا را نخواهد دید آن قومی که او
در غم فردا نبود از روز فردا پیشتر
کار کن در وقت کار و خواب شو در وقت خواب
وقت را پابند باش از تنبلی فرما حذر
ساعتی کان بهر یک کاری معین کردهٔ
اندر آن ساعت مشو مصروف در کاری دگر
هم هوا خوری بکن عادت مگر بر پشت اسپ
بهتر از کالسکه و ز موتر سواری خوب تر
از پی تعجیل بر موتر سواری لازم است
زانکه بر منزل رساند این سواری زود تر
هفته یک روز از پی صید افگنی لازم بگیر
زانکه تیر اندازی است از سنت خیر البشر


۲۴

کاهلی و تنبلی را مادِر امراض دان
از پی روح و بدن هر دو هی دارد ضرر
زین سواری از پی حفظان صحت کیمیاست
الزم واقدم بدان این را بهر شام و سحر
روز تعطیل ارکنی وقف از پی سیر و شکار
بس مفید است از پی قلب دماغ و هم جگر

وقف کن جزوی ز تنخواه خود از بهر خدا
بهر نشر سیرت فخر بنی نوع بشر
تا که ملت با خبر گردد ز اخلاق نبی
متحد گردد بهم مخلوط چون شیر و شکر
خدمت دین از دل و جان حسبةً للّه کند
نی برای خلعت شاهانه و کیمشت زر


۲۵

باغی و طاغی بود مغضوب ذات کبریا
مرد اگر میرد بمرگ جاهلیت بدگهر
اینکه لفظ جاهلیت وارد است اندر حدیث
معنی اش کفر است پیش از بعثت خیرالبشر
بدترین اعمال انسان است در عالم فساد
زانکه از هر گونه باشد باعث نقص و ضرر
بلکه حیوانات را هم باعث رنج و محن
گردد این فعل بد انسان از وحشی بتر
حیف قرآن را فقط بر طاق نسیان مانده اند
لَا يُحِبُّ الله فساد آمد بقرآن ای پسر
شومی اعمال ما مردم بود قحط و و با
دام و دد یابد ز افعال بد انسان ضرر
هیچ فعل ما مطابق نیست با امر رسول
ما برادر کش پدر آزار ظالم بر پسر


۲۶
شمه گویم ز خلقِ رَحْمَةٌ لِلْعَالَمِينْ
کِش خدا گفته رَحِیْم اندر حقِ نوعِ بشر
دشمنانش در قفا گفتند صَادِقْ وَالْاَمِيْنْ
با چنین القاب عالی در بقومِ خود سَمَر
مدعی را معترف سازم به اخلاقِ نبی
گوش راجع به هجرت ماجرائی طرفه تر
در شب هجرت جنابِ رَحْمَةٌ لِلْعَالَمِينْ
مرتضی رض را میدهد همیان هائی سیم و زر
تا که بسپارد امانت هائی مردم صبحگاه
تا سبک سازد ازین بار امانت دوش و سر
مُد رسول الله در بند اماناتِ کسان
خانه صادق امین محصور کفار اشر
اینچنین پاس امانت در چنان وقت شدید
که تواند داشت غیر از سیّد نوعِ بشر

له انک بالمومنین رءوف رحیم ۱۲ ۵ بخاری شریف ۱۲


۲۷

گفت ابوطالب گهے نشنیدہ ام حرف دروغ
در زمان طفلگی هم از زبان این پسر

روز فتح مکه سالار دو عالم در گذشت
از خطای آنکه بودش قاتل لخت جگر

قاتل عم رسول الله چو آمد در حضور
رحمة للعالمین کرد از خطایش هم گذر

گفت املاک مسلمانان که غارت کرده اید
میکنم زان جمله از بهر خدا صرف نظر

عکرمه فرزند ابوجهل آمد و از فرط شوق
افتاد از دوش بر در سرور جن و بشر

اینچنین فتح مبین چشم جهان بین فلک
پیش زان گاہے ندید و هم نمی بیند دگر

اینچنین فتحی که واحد قطره خون هم نریخت
گرچه هنده خورده بود عم پیمبر را جگر

[margin]
بیان نام
حضرن زینب
بنت رسول
الله صلعم که
نیزه زده از
شتر انداخت
جمان سا قط شد
و بهمین صدمه
رحلت فرمود و
قاتل سیدنا
حمزه رضی ۱
صحیح بخاری
کتاب المغازی
کعبه هنده
زوجه ابو
سفیان جگر
حمزه را خائیده
بود ۱۲ منه
[/margin]


۲۸

دل جگرها پاره کردند و حمایل ساختند
بہر طوقِ خود زنانِ قرشیانِ کینه ور
از چنین فتح مقدّس کے توان دادی نشان
دفتر تاریخ عالم گرکنی زیر و زبر
مُدّعی کو دعوائے تہذیب دارد گوش
اینچنین وضع تو باشد با عدو روزِ ظفر ؟
گورها را مے کنی و مُرده ہا را مے کشی
از پئے اظهار شان وشوکت و هم کرّ و فرّ
خاک را با عالم پاک از کجا نسبت بود
کلب دنیا را چه نسبت باشه خیر البشر

عدّۂ افواج را ہر سال افزوده برو
تا ز اعدائیت نماند مطلقاً خوف وخطر


۲۹

تا توانی کن فزون بودیجۂ این شعبه را
بر سرش افزا و کم کن صرف اصناف دگر
توپ ہائے آتش افشان وتفنگ کارتوس
تا حد امکان زہر کشور بہر قیمت بخر
لشکر جرار چون دریائے ناپیدا کنار
موجزن باشد بہر سو با شکوه و کر و فر
زانکہ در قرآن اَعِدُّ و اِمَا اسْتَطَعْتُمْ واردست
بہر حفظ ملک فرمان خدائے بحر و بر
نور چشما ہست بر لشکر ہمہ دار و مدار
شوکت دولت بود بر فوج و عسکر منحصر
عسکری باید کہ در ہر حال باشد مطمئن
تا دہد روز وغا با طیب خاطر جان و سر
از پئے آسائش لشکر بجان و دل بکوش
زانکہ عسکر خون خود در راه حق کرده ہدر


۳۰

کوش تا واقف شود عسکر ز احکام جهاد
جنت آمد زیر ظل سیف غازی در خبر
گفت پیغمبر که فردادرتر از وے نهید
پشکل شتر غزاسرگین گاو و اسپ و خر
انبیاء را رشک خواهد بود بر اجر شهید
زانکه در راه رضائے حق فدا کردست سر
تا کنند اندر نماز جمعه تلقین جهاد
قدغنی فرما به ملایان عسکر اے پسر
خطبه باید مشعر از احکام قرآن حدیث
هم ز آثار صحابه وز روایات سیر
عسکری را از همه ارکان و احکام جهاد
تا بفرقه میر و سالارشان کن باخبر
تا شوند آگاه چنان کردند اصحاب کبار
صرف از یر قدمہائے رسول نامور

سله بخاری شریف باب الجهاد ۱۲ سله بخاری شریف کتاب الجهاد ۱۲


۳۱

جعفر طیار بازوی شیر خیبر شکن
حیدر کرار داماد رسول بحر و بر
بیرق اسلام را نگذاشت آن مرد خدا
گرچه دستش قطع شد از دست کفار شرر
گفت پیغمبر که ید های بریده را عوض
حق تعالی داد در جنت به دو بال و پر
می پرد آزاد در باغ جنان در هر طرف
طائر آسا حضرت جعفر بشاخ هر شجر
از حضور سرور عالم ملقب گشته است
جعفر طیار بن بوطالب از روی خبر

گاه گاه در وقت فرصت این نصیحت نامه
ای ملکزاده بخوان با غور و امعان نظر

جعفر طیار شهادت شریف بخاری ۱۲
له


۳۲
من نخواهم ماند و خواهد ماند از من یادگار
پیش تو اے شاہ والا جاہ را لختِ جگر
اے جوانِ با سعادت پندِ پیر از دل نیوش
کن دعائے مغفرت در حقّ عاصیِ بے ہنر
سنّم از ہفتا و بالاشد قوائم شد ضعیف
عارضم وجع المفاصل گشت و ہم ضعف البصر
گوسیاہی رفت از مویم مگرا ز دل نرفت
زانقلاباتِ حیاتم شد نہ بر طبعم اثر
از ادائے حقِّ طاعت من سراپا قاصرم
لیک امیدِ شفاعت دارم از خیر البشر
آنکہ ذاتش تکیہ گاہِ عاصیانِ امّت است
بوکہ از لطفش رود این سنگ ہمنگ گہر
از حضورِ دل نکردم طاعتی وقتِ شباب
آنزمان بگذشت در مستی و غفلت سر بسر


۳۳

روز و شب در ترجمانی رفت اوقات عزیز
از پئے عیش بدن ساعی بُدم در کسب زر
از پئے تزکیهٔ نفسم نکردم کوششی
عیسی ام لاغر شد و من دائما در بند خر
حیف در وقتِ توانائی نشد کاری ز من
من بخواب غفلت و بیدار مرغان سحر
عمر در تحصیل علم فلسفه بر باد رفت
صفر ماندم در کتاب و سُنتِ خیرالبشر

کلبهٔ زندان من چون کورهٔ حدّاد بود
لیک زان آتش نشد برآهن نفسم اثر
این دلِ سنگم شد موم اندر آن آتشکده
بے اثر از نار سوزان ماند این لختِ حجر


۳۴
اندر آن دارالبلا هم شد نہ صلاح دلم
زنگ دل زائل نگشت و چشم بے نم شد نہ تر
گرچہ در بانم درم را قفل میکرد از برون
مے در آمد لیک ابلیس لعین از در ز در
بود بواب در زندان من ایوب نام
حیف این نامی که از نمرود بد شد او تر
آن کریہ الصوت چون پیش در من آمدے
پنبہ میکردم بگوش از بہر منع صوت خر
تکیه کامل بودے ار بر ذات پاک کبریا
بندہ را حاشا نه جنبانید مے زنجیر در
آنکہ اورا تکیہ کامل بود بر ذات حق
از در حق بر نمی جنبد نگردد در بدر
اینکہ باب نادری را حلقہ چشمان گشته ام
ظل حق میدانمش چون داور حق داد گر


۳۵
کز زبانش شاذ و نادر می برآید لفظ لا
نادر است و کارهایش نادرست و خوبتر
پیش دونان خم نسازم سر پئے حاجات خود
زانکه از دونان دونان دانم سخنان اندر جگر
نیشتر کا برنی تا بدرگ اهل همم
برندار دغیرت شان جز نعم لفظ دگر
حاجت خود گر بخواهم خواهم از مرد شریف
می برآرم حاجتش او رافتد حاجت اگر
زانکه در دنیاست جاری سلسله داد و گرفت
گاهی یک کس گیردو گاهی دهد شخص دگر
میکنم امداد وی او میکند امداد من
این حیات مستعار اینگونه میگردد بسر
از در تلمیذ خود گشتم چو دل برداشته
همچو گلخن قصر گلخانه نمودم در نظر


۳۶

حیف این دنیا که او خود هم بگلخانہ نماند
وز درخت عیش نتوانست بر گیرد ثمر
از قصور آسمان ساو ز مقامات کریم
دفعةً بربست از خاک وطن رخت سفر
نی امانی یافت در دارالامان آن خسته دل
و انکه بودش دلگشا دلگیرش آمد در نظر
آن جوان مجبور شد آخر به ترک مرز و بوم
بعد من الّا که یک ماہ و دو ہفتہ شد بسر
رفت در جائیکه در گوشش نمی آید اذان
بلکہ از زنگ کلیسا گوش ہا گردند کر
اینکه اظہار تأسف میکنم زین انقلاب
از تباہی مسلمانان خورم خون جگر
از پی ماضی ورق گردانی تاریخ کن
انقلاب عصر حاضر را بچشم خود نگر

سله شهر نو که امان الله خان بنا نهاده بود ۱۲ سله یک قصر عظیم الشان در کابل ۱۲ سله سله رومالی تحت اطالیه ۱۲ منہ


۳۷
درمیان گوسفندان وبزان از کوهسار
با گروه گرگ ها آمد پلنگ کینه ور
شیرشان هم خورد و خون بی زبانان هم بخیبت
گوشت را با استخوان هم قُرت کرد آن بدگهر
آن پلنگ آخر به تیغ شاه نادر کشته شد
مُنجی ملک خراسان از بلائے پُر خطر
گرگ ها کشته شدند از حکم شاه شیر گیر
هر یکی برداشت اعمالِ بدِ خود را ثمر
عہد بدامنی گذشت و دور امن آمد پدید
سقّۀ بدرگ شد آمد نادر نیکو سیر
دور داد و عهدِ عدل نادری آغاز شد
قطع شد دورِ جفائے سقه بیداد گر
عبرت از حالِ امان الله خان باید گرفت
وائی بر شخصی که عبرت گردد از بہرِ دگر


۳۸

اعتباری نیست حاشا طائر اقبال را
می پرد هر لحظه از یک بام بر بام دگر
از تعیش پادشاهان تاج شاهی باختند
بهر تصدیق سخن تاریخ ماضی را نگر
از محمد شاه رنگیلا و واجد شاه علی
درس عبرت بانداز حاصل کند هر تا جور
آن برقصانید زنهای برهنه در حضور
وین همی رقصید پوشاک زنان کرده ببر
نام نیک اندر جهان بگذاشتن آمدو چشم
ثمرۀ شیرین بدان وین زندگانی را شجر
ای پسر یک قصه رنگین زر نگیلا کنم
اختلاطش را شنو با نادر بیداد گر
بعد قتل عام چون شد تیغ نادر در نیام
منعقد گردید بزم دوستی با همدگر

له محمد شاه پادشاه دهلی و واجد علی شاه شاه اوده ۱۲
سله نادرشاه ایران که در دهلی قتل عام کرده بود ۱۲


۳۹

گفت زنگیلا که تاب آفتاب اندر تموز
سخت سوزان است مثل شعله نار سقر
اندرین پیراهن داکه منم غرق عرق
تو برگ در برگلاه پوست داری زیب بر
این برگ گفت اے برادر کیمیائے ہمت است
میکشد از جسم انسان تنبلی را سر بسر
من بہ یمن این برگ زایران بدہلی آمدم
واکرات نگذاشت تابیرون برآئی تا بدر
اے پسر این قصه هم یک واقعه تاریخی است
درس عبرت بست با خوض تمام این را نگر
قصه دیگر شنواز شاه عباسی امین
آنکه ہارون و زبیده را بود لخت جگر


۴۰
ماهیان را بر لب حوض حرم کردی شکار
مدعی با شکر حبر آراستاده بدرء
اندرین حالت در آمد از برون خواجه سرا
گفت بیرون کن شهاب این نشه غفلت ز سر
باکنیزان سمن بر صید ماهی می کنی
صید خواهی شد ز دست مدعی کینه ور
از غضب تَبَّتْ یَداک گفت و گفتا دور شو
وای بر حالت که آوردی چه نامیمون خبر
بین که شیرین کرده تا ایندم دو ماهی راشکا
سعی من تا حال رفته رایگان و بے ثمر
بالیقین دانست چون محصوری خود را امین
لاجرم بگرفت از زیر زمین راه مفر
شاطران مدعی اش در عقب بشتافتند
گیر کردندش میان دجله در حین گزر
له در محاورۂ عرب دعای بد است یعنی بریده دستت بریدہ شود ۱۲ گله نام کنیز است ۱۲ منهی


۴۱
پس بیاوردند در زندان بسان یک اسیر
بود لرزان همچو بید و رخت و کالا جمله تر
بندیان از بهر تعظیمش بپا برخاستند
یا امیرالمومنین گفتند و خم کردند سر
بشپلیدندش لباس و ایستاده با ادب
بر میان جان زبهر خدمتش بسته کمر
ای عزیزانم ! نیم اکنون امیرالمومنین
مثل تان هستم اسیری خسته دل خونین جگر
آخرش در نیم شب جمعی ز جلادان رسید
دیدشانرا و جهان تیره شدش اندر نظر
اندران ساعت رگ عباسی اش آمد بجوش
گشت زانجمله به ضرب تیغ خود چندین نفر
جوهر شمشیر عباسی نمود و کشته شد
پور هارون الرشید آن پادشاه نامور


۴۲

خون ببارید آسمان بر مرگ آن رعنا جوان
آنکه تا وی بود بر تخت خلافت جلوه‌گر

حال بی باکان شنیدی قصۀ پاکان شنو
یک شب اندر کوچۀ تاریک سالارِ عُمر رض
میگذشت و اتفاقاً در میانِ تیرگی
پای وی افتاد بر پای یکی دریوزه‌گر
بی تحاشا از زبانِ وی برآمد این صدا
پای من افگار کردی کیستی کوری مگر؟
نیستم کوری برادر عفو کن بهر خدا
کوچه تنگ است و نه کردم سوی پای تو نظر
بر غلط‌کاری خود خیلی تاسف میکنم
سهو و نسیان است اما خاصۀ نوع بشر


۴۳
پند گیر اے نور چشم از قصه مردان حق
ہر قدم نہ بر نشانِ پائے بوبکر و عمر رض

نیست در اسلام حاشا غدر و بدعهدی روا
گو معاهد کافر است از روی قرآن اے پسر
لیک بر عهدش نباید تکیه کامل نمود
دائم از افعال وے محتاط باش و پر حذر
کفر با اسلام کے اخلاص قلبی داشته
ناریان با نوریان گردند کے شیر و شکر
در لباس دوستی دشمن کند کاری کز آن
قوم مسلم را رسد زائد ز اندازه ضرر
بر سر مرغان نادان دام تزویر افگنند
دانہ ہا پاشان کنند از حقہ ہائے سیم وزر


۴۴
بر تملق های دشمن مطلقاً غره مباش
هرجدار از پای بوس سیل می افتد بسر
چون عدو بیند تراسوی ترقی گامزن
سنگها را افگند حتماً سر راه و گذر
چشم بد دور اینکه برپای خودت ستادهٔ
دشمن دین را یقیناً ژاله می بارد بسر
چشم بد بین عدو ای نور چشمم کور باد
تا نبند از د بسوی روی زیبائت نظر

منکه هستم ناصح مشفق پذیر این پند من
این نصیحت نامه را تعویذ جان کن ای پسر
گرچه دارم جبه و دستار و هم ریشی دراز
در سیاسیات هم هستم مگر بالغ نظر


۴۵
در اموراتِ سیاسی نیز فکرم میرسد
گو بظاهر دارم اندر گنجِ عزلت مستقر
در امورِ سلطنت حاشا نمیگردم دخیل
خود رموزِ سلطنت سلطان بداند خوبتر
لیک چون در رائے ناقص بینیم امری را مفید
لازم است اظهار آن پیش شہ والا گہر
اندر آن ساعت اگر خاموش بنشینم خطاست
زآنکہ الدین النصیحة وارداست اندر خبر [بخاری شریف]
چون به بینم یک طرف دزدِ کمینه در کمین
به که جنبانم زبهرِ انتباہ زنجیرِ در
ور پدید آید عدو اندر لباس دوستی
دوست را گویم که از مکر وفونش کن حذر
بالیقین خالی مدان هر بیشه از گرگ پلنگ
خفته باشد در پسِ سنگی پلنگی کینه ور


۴۶
شرط بیداری است در هر وقت حزم احتیاط
فکر کیسه پر بکن در کیسه گرداری دُرر
بس خطرناک است دشمن چون به زی دوستی
میکند اظهار حق خیر خواهی آن اشدّ
وقتِ صلح و جنگ از خدع عدو غافل مباش
این فلزّ زرد راحا شا مخر با نرخ زر ؛

مخلصان پیدا نما هم داخلی هم خارجی
عدۀ احباب می باید ز اعداء بیشتر
دل بدست آوردن دنیای مسلم لابد است
نام نیکت تا به اطراف جهان گردد سَمَر
نشر تالیفات و تصنیفات اسلامی بکن
از کتاب الله و هم اخبار و آثار و سِیَر


۴۷

ثانی یعقوب چرخی و ابونصر فراه
بعد ازان پیدا نشد اندر خراسان یکنفر
از سیرنو دورِ تصنیفات راجاری بکن
تا بعرفان پروری نام تو گردد مشتهر
حوصله افزائی هر صاحب تصنیف کُن
تا بماند در جهانت یادگارِ مُستمر
چون حُسین کاشفی و جامی هروی بیار
باز در میدانِ علم و دانش و فضل و هنر
درین پند و موعظت این تهنیت نامه بدان
ای بلند اقبال والا حضرتِ فرخ سِیَر
من نمی خوانم ثنا و نیستم مدحت سَرا
یک دعاگوی توام صبح و مسا شام و سحر


۴۸
در لباس تهنیت این موعظه آورده ام
لائق شانت ندارم پیش خود تحفه دگر
هدیه ناچیز را بخش از قبول خود شرف
تا رسد نوک کلاه افتخارم تا قمر
شد دماغ من ضعیف و زیت فکرت شد تمام
نیستم یارا سخنگوئی کنم زین بیشتر
نیست نیرو بیش ازین کاین نامه طولانی کنم
رشته سازم ز طبع و هم بسلک آرم درر
در حقت گویم دعا و ختم سازم نامه را
زنده باشی سالها با عز و شان و جاه و فر
یا الهی تا که از مشرق بر آید آفتاب
تا که بر اوج فلک تابان بود شمس و قمر
تا که باشد آسمان را زیب زینت از نجوم
تا بود دارای رنگ و بوی خوش گلهای تر


۴۹
تا که روز و شب بود از گردش کره زمین
تا بر آید از صدف لولو و از خارا گهر
تا که باشد مه جبینان را بحسن خود غرور
تا که باشد عاشقان را رنگ زرد و چشم تر
تا بیاید در پے ہر موسم سرما تموز
تا ببارد برف بر کوہسار و در میدان مطر
با اطبا تا بود محتاج ہر میر و فقیر
تا اگر خواهد خدا اندر دوا باشد اثر
تا که شوہر در اروپا می کند زن را سجود
تا بود در آسیا زن پیش شوہر حکم بر
باد ہر روز تو عید و ہر شبت شبقدر باد
میکند عاصی دعایپش بلیک مقتدر

دارالسلطنۃ کابل فی ذی الحج الحرام ۱۳۳۱ م


[BLANK PAGE]


مطبع کریمی لاہور پنجاب برائے حسن طباعت در
ہمہ ہندوستان شهرت عظیم دارد ، ، ، ،