۲۳۹

فقرۀ غریب تاریخ اسپانیا را حکایت کنم .
کپتان بريك كنبهٔ نشسته منهم بغیر اختیاری در پیش او بنشستم . کپتان گفت :
— خوب بشنوید که این فقره يك مسئله را که بحل آن موفق نشده اید بشما واضح میگرداند .
ازینسخنان کپتان هیچ ندانستم که مقصدش چه خواهد بود ؟ آیا مسئله به فرار ما تعلق دارد ؟ بهر صورت منتظر نتیجهٔ کلام مانده گفتم :
— بفرمائید کپتان میشنوم !
نمو — معلم افندی ، تا به سنهٔ ۱۷۰۲ میلادی ارجاع نظر میکنیم . البته معلوم شماست که درین دور قرال فرانسهٔ شما «لوئی چاردهم» پسر كوچك خود را كه «دوق دانژو» نام داشت با بعضی شرایط ومعاهدات به قرالئی اسپانیا نصب کرده بود . این پرنس بعنوان فلیپ پنجم اگرچه بخوبصورت تا یکدرجه اجرای حکومت نمود ولی از خارج به بسیار تعرضهای دول خارجه مصادف گردید . چونکه حکومتهای فلمنگ وانگلیز واوستریا اتفاق کرده خواستند که تاج قرالئی اسپانیا را از فلیپ پنجم مذکور گرفته به شارل سوم نام شهزاده دیگری بدهند .
حکومت اسپانیا به این تعرض مقاومت کردن میخواست ، ولی این مقاومت او ممکن نمیشد مگر برسیدن کشتیهای او که از آمریکا طلا بار کرده بطرف اسپانیا روانه شده بودند .
دولتهای معارض نیز از روانه شدن کشتیهای پر طلای اسپانیا خبر گرفته در بحر محیط اطلسی آنها را مترقب ومترصد بودند . لهذا حکومت اسپانیا برای محافظت و بسلامت رسانیدن آن طلاها مجبور شده بود که از قوه بحریهٔ دولت فرانسه استمداد نماید .


٢٤٠

لهذا دولت مشار اليها «امیرال شاتوره نود» نام کوماندان بحری خود را بحمایت
کشتیهای پرطلای اسپانیا که از امریکا می آمد مأمور و تعیین نمود امیرال شاتوره نود
با بیست و سه قطعه کشتی که در زیرکوماندانی او بود کشتیهای طلابار دولت اسپانیا را در
زیر حمایت و محافظت خود گرفته به لیمان یعنی بندر لنگرگاه «قادیکس» رسانیدن
میخواست. ولی چون امیرال مذکور خبر گرفت که در انحوالی کشتیهای دول مختلفه
موجود میباشد از انسبب خواست که بیکی از لیمانهای فرانسه برود.
کپتانهای کشتیهای طلابار اسپانیا به این امر امیرال اعتراض کردند و گفتند که به
بندرهای فرانسه یکقدم نمیرویم اما اگر بندر قادیکس در زیر محاصرهٔ دول دشمنست
دریاچهٔ «ویغو» که در ساحل شمال غربی اسپانیا واقع میباشد در زیر محاصره نیست
در انجا میرویم امیرال شاتوره نود این قرار را قبول کرده بدریاچهٔ «ویغو» کشتیها
را براند.
این دریاچه عبارت از يك مرسای کشاده ایست که قابل مدافعه و محافظه نیست. لهذا
پیش از انکه کشتیهای دشمن خبر شده بیایند طلاها را به بندر خالی کردن لازم میآمد.
اما چه فائده که در ميان يك مسئله رقابتی ظهور یافته طلاها را از خالی کردن مانع آمد.
آیا خوب میشنوید معلم افندی؟
بلی خوب میشنوم کپتان!
پس چون چنینست دوام نمایم. به بینید که این رقابت چسان پیش آمد. تا
جران بندرگاه قادیكس يك امتیازی از دولت اسپانیا حاصل کرده بودند که هر نوع امتعہ
و اموالی که از امریکا بیاید بهمه حال میباید که در بندر قادیکس اخراج بیابد. لهذا تجار
مذکور شکایتنامه های متعددیه «مادرید» پایتخت اسپانیا نوشتند. فلیپ پنجم نیز امر نمود


٢٤١

که کشتیهای پرطلا تا بوقتیکه بندر گاه قادیکس از زیر محاصره بر اید در دریاچه ویغو لنگر انداز اقامت بشوند ولی واسفا که در ۲۲ ماه تشرین اول سنه ۱۷۰۲ سفائن دولت انگلیز در دریاچه ویغو در آمد.
با وجودیکه قوت حربی امیرال شاتوره نود نسبت بقوه حربی سفائن انگلیز خیلی کمتر بود باز هم بکمال متانت و شجاعت محاربه و مقاومت نمود. آخر الامر چون دید که کشتیهای پر طلا بدست دشمن خواهد افتاد سفینه های مذکور را آتش زد. بابار و طلاهای آن غرق گردانید.
کپتان نمو تابه اینجا حکایت را رسانیده سکوت نمود من حا لا هنوز نمیدانستم که جهت تعلق این فقره تاریخیه بمن چه خواهد بود؟ و کپتان بچه سبب این فقره را حکایه کرد؟ لہذا پرسیدم که :
— خوب کپتان ! بعد از ان چه شد ؟
— بعد از ان معلم افندی آنهمه مبالغ جسیمه و ثروت عظیمه در قعر دریاچه ویغو غرقشده بماند که در بنوقت ما نزد قعرهمان دریاچه میباشیم. لہذا مقصد من از حکایت این فقره آن بود که آن طلاها را بشما برأی العین نشان بدهم.
اینرا گفته کپتان به پیش پنجره های دالان نزدیکشد و مرا اشارت کرد. پنجره ها باز گردید. چراغ الکتریکئی درون دالان خاموش شده ضیای بسیار شدیدی قعر دریا را تا بقدر يك میل مسافه مانند روز بسیار روشنی تنویر نموده در تجابقیه بسیاری از کشتیهای فرسوده شده سیاه گشته معلوم میشد که بوضعیتهای بسیار عجیب و غریبی روی هم افتاده بودند. درمیان این انقاطهای سفین سوخته غرق شده بقدرده پانزده نفر طایفه های کشتی نوتیلوس دیده میشد که سقافا ندرها پوشیده و تبرها بدست گرفته


٢٤٢

صندوقها و پیپهای پرطلا را میشکستند . ازین صندوقها کلچه های طلا و نقره بر روی ریگهای قعر دریا میریخت ، طایفه ها نیز آن کلچه ها را متصل در زنبیلها انداخته و دو دو نفر برداشته به نوتیلوس نقل میدادند . و آن معادن قیمتدار را در نوتیلوس گذاشته باز میرفتند و می آوردند .
دانستم که اینجاء موقع محاربه سنه هزار و هفتصد و دو میباشد . سفینه های پر طلائی اسپانیا که از امریکا آمده بود در همین جا غرق شده است . کپتان نمو نیز مخصوص درینجا آمده بکمال بیغمی وراحت آن طلا ها را نه گویا از امریکا برای او فرستاده اند جمع میکند . کپتان نمو تبسم کرده پرسید که :
ـ چسان معلم افندی ؟ دیدیدکه صراچه بانگهای توانگری در زیر دریا موجود است ؟
ـ دیدم کپتان ! حقیقتاً که ثروت بسیار عظیمیست زیرا مقدار این مبلغی را که درین دریاچه غرقشده است پنجصد ملیون روپیه تخمین کرده اند .
ـ بلی معلم افندی ؛ ازین تخمین بیشتر هست کمتر نیست . حالا نکه در زیر بحر تنها مرا همین يك بنک نی بلکه بنکهای متعدد دیگر نیز هست که موقعهای هر يك از آنها در خریطه من موجود است . هر موقع محاربات بحریه یا غرقشدن کشتیهای تجاریه یکی از بنکهای منست . پس حالا دانستید که صاحب ملیار ها روپیه میباشم .
ـ بواقعیکه هم چنینست کپتان ! ولی ازینهمه ثروت و توانگری چه فائده . چونکه بهیچ کار خیری صرف نشده در زیر بحر نابود میگردد .
ـ چه میگوئید معلم افندی ؟ از چه رو حکم میکنید که من بـراه خیرات و مبرات آنرا استعمال نمیکنم ؟ آیا نمیدانید که من چقدر محتاجانرا دستگیری کرده و میکنم ، چقدر بیچارگانرا حمایه کرده و میکنم چقدر مغدور و مظلومانی هستند که انتقام آنها باید


٢٤٣

گرفته شود ، و من برای انتقام آنها کوشش میورزم ؟
کپتان نمو درینجا باز سکوت کرده آثار حسرت و رقت از سیمایش پدیدار گردید . دانستم که کپتان نمواگرچه بنابر بعضی اسباب مجهوله در زیر دریا درآمده ، و خود را از عالم انسانیت تجرید نموده ولی حسیات انسانیت در دل و دماغش به درجهٔ اعلاست. مرحمت خارق العادهٔ که در دل دارد او را بمعاونت بیچارگان و افتاده گان بسیاری سوق مینماید .
حتی در بحر محیط هندی غیر از انکه به صیاد بیچاره مروارید معاونت و مرحمت نمود يك شبی دیدم که در قایق نشسته و در قایق چیزهای بسیار سنگینی بار کرده از نوتیلوس جدا گردید. در آنوقت ندانسته بودم که چیست اما امروز دانستم که کپتان طلاهایی که از قعر بحر بدست می آرد آنرا در قایق بار کرده به امداد بعضی بیچارگان میفرستد.

باب نهم
قطعه غائب گشته

روز دیگر بوقت صبح هنوز از اوتاق خود نبرامده بودم که ندلاند در نزد من بیامد . در سیمایش بسیار آزرده گی و خفقان معلوم میشد . گفت :
- چه میگوئید ؟ معلم افندی !
- چه بگویم ؟ استا ندلاند !
- دیروز طالع ما موافق نیفتاد . کپتان شیطان تمام بوقتیکه میخواستیم بگریزیم کشتی خود را در قعر بحر بنشاند .


٢٤٤

بلی ، بنگ خود را دیدن میخواست !
چه ؟ سگ خود را دیدن میخواست ؟
بلی ، بنگ او مراد از قعر بحر محیط است که طلاها در انجا از هر گونه قاصه ها یعنی صندوقهای آهنین بنگ های دنیا امینتر و محفوظتر نگهبانی میشود .
درینجا واقعهٔ دیروزینه را بتمامها به ندلاند حکایه کردم ، و به اینحکایه خواستم که ندلاند را یکچند وقت دیگر هنوز از فکر فرار کردن بگردانم . ولی اینحکایه بر ندلاند هیچ تاثیری نه بخشیده گفت :
غرق شود بانگهای خود ! ماباید چارهٔ کار خود را بکنیم . آیا وجه عزیمت نوتیلوس بکدام سمت است ؟
نمیدانم ، فردا که طول و عرض تعیین شود خواهیم دانست .
ندلاند بر خاسته به پیش قونسه ی برفت . منهم البسه ام را پوشیده بدالان آمدم . به جهت نما چون نظر کردم دیدم که وجه عزیمت نوتیلوس یکسر بجهت جنوب غربی میباشد . پس معلوم شد که به اورو پا پشت کردا نیدیم .
ساعت یازده و نیم بود که نوتیلوس بر سطح بحر برآمد بجایکی بر سطح کشتی بر آمدم . ندلاند را پیشتر از خود در انجا یافتم . از هیچ طرف هیچ خشکهٔ معلوم نمیشد هر طرف مارا بحر محیط احاطه کرده بود . ندلاند بکمال حدت باطراف میدید ، و هزاران کفر بر زبان میراند چرا که خشکه که مشتاق آنست نمیدید .
در وقت ظهر آفتاب یکقدری از زیر ابر برآمد کپتان دوم ازین استفاده کرده ار تفاع گرفت بعد از کمی باد شدیدی برخواسته دریا طوفانی شد . ماهم فرو آمدیم . سر پوشها بند شده نوتیلوس در زیر آب فرو رفت .


٢٤٥

بعد از یکساعت چون بر خریطه نظر کردم خود را در درجهٔ ١٦ طول و ٣٣ در
جهٔ عرض یافتم که باینحساب از نزدیکترین ساحلها بقدر یکصد و پنجاه فرسخ دور تر
افتاده ایم . در ینحال چون امید فرار یکقلم مفقود میباشد لہٰذا درجهٔ تہوّر ندلاند را
تصور بکنید ! اما اگر از من بپرسید اصلاً مأیوس نشده بلکہ خیلی ممنون و مسرور
شده ام گویا از زیر یک بار بسیار ثقیلی رہایی یافته باشم . باز بقرار عادت پیش بگذرانیدن
وقت ، و معیشت مستریحانهٔ خود دوام ورزیدم .
بساعت یازده و نیم شب که نزدیک وقت خواب بود کپتان نمودر نزد من آمده گفت :
— معلم افندی ! انشاء الله احوال شما خوبست دیشب تا بسیار دیر نشسته بودید ،
انشاء الله چیزی زحمتی و بیراحتی ندارید .
— نی ، الحمد الله خیلی خوب و براحتم .
— چون چنینست شما را شایان مراق یک تنزهی تکلیف میکنم .
— بفرمائید کپتان ! من حاضرم .
— تا بحال قمر دریا را بروز بر وشنی شمش گردش و تماشا کرده اید . یکبار هم در
شب اگر یک گردش و تنزهی بکنید بد نخواهد بود !
— خیلی ممنون میشوم کپتان !
— اما از حالا شما را خبر بد هم که این گردش موجب مانده کشی شما خواهد شد .
بسیار راه رفتن ، برکوه بالا برامدن را در پیش چشم خود باید بگیرید .
— کپتان ، اینسخن شما زیاده تر موجب مراق من گردید . بمشرف شدن
رفاقت شما حاضر و آماده ام .
— چون چنینست ، بیائید که سقافاندر ها را بپوشیم .


٢٤٦

چون به اوتاق البسه آمدیم دانستم که از طایفه ها و رفقای من هیچکس با ما همراه نخواهد بود . در ظرف یکچند دقیقه اسقاقاندرهای خود ما ترا پوشیدیم . آلت تنفس های ما را که با هوای بسیاری مملو شده بود بر شانه های ما به بستند . اما آلت تنویر در میدان نبوده حالا آنکه آلت تنویر در چنین گردش شبانه خیلی ضروری دیده میشد . سبب آنرا چون از کپتان پرسیدم گفت :
— به آلت تنویر لزوم نیست .
تا میخواستم که در ینباب با کپتان مباحثه کنم کپتان سرش را در محفظه در اورده سوال و جواب ممکن نشد منهم محفظه را بسر کشیدم . يك يك عصا چوب درازی که سر آن چنگل آهنین داشت بدست های ما دادند بعد از چند دقیقه بهمان اصولی که هر وقت از نوتیلوس میبرامدیم برامده پایهای خود را بر خاك قعر بحر محيط اطلسی بنهادیم که این محل از سطح بحر بقدر سه صد متر عمق را مالك بود .
نیمشب تقرب میکرد . آبها اگرچه خیلی تاريك و تیره بود ولی از دو میل دور تريك شعلهٔ سرخ روشنی معلوم میشد . کپتان نمو بدست خود آن نقطه را بمن نشان داده بهمانطرف متوجه شد . با خود گفتم آیا این آتش چیست ؟ از کجا حاصل میشود ؟ در میان آب چسان شعله ور میگردد ؟ اینستکه اینها را ندانستم ولی چون راه ما را تا یکدرجه روشن کرده بود و رفته رفته چشمانم نیز بآن عادت گرفت راه را بخوبی میدیدم ، و تسلیم کردم که آلت تنویر را لزوم نیست .
با کپتان نمو پهلوی همدیگر راست بسوی همان نقطهٔ سرخ پیش میرفتیم . زمینی که بر ان رفتار داریم رفته رفته به بلندی رو مینهاد . بمعاونت عصا چوبها گامهای بزرگ بزرگ میزدیم . در اثنای راه رفتن بر جهت سر خود يك شر شر عجیبی حس میکردم در اول امر


٢٤٧

ندانستم که این شر شر از چیست ، پسآن پسآن دانستم که بر سطح بحر باران بسیار پر شدتی میبارد . بی اختیار بفکر آن افتادم که مبادا باران مرا تر کند . اماز و دفکرم بسرم آمده برین فکر غریب خود خود بخود خنده کردم آیا انسان در میان آب با آب چگونه تر میشود؟ این را هم بدانید که انسان خود را در میان این سقافا ندرهای کلفت چنان نمی پندارد که در آب رفتار میکند بلکه چنان میپندارد که در میان يك هوای بسیار ثقیلی رفتار دارد .
بعد از نیمساعت راه ما بر سنگستانی افتاد که دامنه کوه بلند و پر سنگی بود . بعضی سنگپاره هایی میدیدم که بلا مبالغه بملیونها حیوانات نباتیه خورده بینیه بر آن چسپیده بودند . پایهای ما زود زود میلغزید اگر عصا چوبهای چنگل دار معاونت نمیکرد یکچند بار بر زمین افتاده بودم . گاه گاه در اثنای راه بعضی تخته سنگهای تراش یافته منتظم میدیدم ، گاه گاه بر بعضی راه های سوك مانند سنگ بستی رفتار میکردیم که سبب انتظام این سنگها و راه ها را نمیدانستم . ضربتراینکه پاپوشهای آهنین ما گاه گاهی بر استخوانهای پوسیده شده اصابت کرده صدای شکستن آنها میبرآمد . آیا این دامنهٔ وسیعه کجاست؟ پرسیدن هم از کپتان نمیشود !
نقطه سرخی که دیده میشد رفته رفته بزرگ شده میرفت ، و روشنی آن افقرا زیاده تر روشن میکرد در میان قعر بحر این تنور شعله ور مرا خیلی متحیر و به صراق انداخته بود . راه ما رفته رفته زیاده روشن میشود . ضیا از پشت کوهی که ما بر دامنه آن بالا میشویم از دهنه تالاق کوهی که بقدر هشتصد قدم ارتفاع دارد دیده میشد .
کپتان نمو بلا تردد پیش میرود یعنی این راه تاريك را بار ها دیده و شناخته است . منهم بکمال امنیت و اعتماد از پی او قدم میزنم . کپتانرا یکی از بدایع مخلوقات بحریه تلقی میکنم .


٢٤٨

از نیمشب یکساعت گذشته بود که ببالا برامدن بر کوه مجبور گشتیم، اما پیش از بالا شدن
کوه گذشتن از یک جنگل بسیار صعب المروری لا زم آمد که این جنگل عبارت از مر
جان یا دیگر نباتات بحریه نی بلکه از تنه ها و شاخهای بی برک درختان قوی الجثهٔ
بری بنظر میخورد که در زیر تأثیرات آب محرماند، و سیاه گشته شکل معدنی را کسب
نموده بودند. جنگل بيك معدن زغال سنگئی مشابهت میرساند را هیکه در درون جنگل
ممتد شده بود با بوصو نها وانواع نباتات بحری پوشیده شده بود. در میان این بوصو
نها انواع حیوانات قشریه جا گیر شده بودند . برتنه های بسیار کلفت و ستبر درختان
که برزمین افتاده بود میگذ شتیم از شاخهای دراز شدهٔ بابوصو نبا تاب خورده گرفته رو
به بلندی بالا میرفتیم . ماهیان كوچك و بزرگی که در میان تنه ها و شاخهای جنگل
خرابشده مأوا گزین بودند بصدای پاهای ما رم خورده ما نند سیلهای مرغان از
شاخی بشاخی میگریختند . ماندہ گی در خود اصلا حس نمیکردم .
سبحان الله ! چه منظرهٔ بدیعه ؟ این منظره راچگونه تعریف خواهم توانست ؟
درمیان آب این درختان را که بعضی ایستاده و بعضی افتاده ، و بعضی مایل شده ریشه
های آن از زمین بر امده در آب معلق مانده ، و این کوسنگهای جسیم جسیمی که در
هر هر جایمان جنگل افتاده ، ومغاره های تیره وتاریکی در بغله ها پدیدار گشته و جملهٔ
اینها که بتأثیر ضیای غریب و مجهولی يك رنگ سرخی پیدا کرده وضعیت و هیئت آنها
را بکدام قلم رقم توانست ؟ خرسنگهای جسیم الخلقه که بعضی از انها بسبب رفتار ماو
اهتزاز آب از جای خود غلطیده صداهای مدهش میبراوردند ، ومغاره های مظلم و
عمیقی که در چپ وراست ما پدیدار میشدند موهای بدنم را راست میکرد .
بعضی جاهایی دیده میشد که از آثار دست انسانها بعمل آمده بود . اما کپتان نمو


٢٤٩

متصل ببالا برآمدن بی قیدانهٔ خود دوام میورزید . منهم نمیخواستم که واپس بمانم
بکمال جسارت رفیق خود را پیروی میکردم . عصاچوب من نیز بسیار معاونت بمن
میرسانید . در دو طرفه راهیکه بران بالا میرویم بعضی لاشها و کند هایی پیدا میشود
که معاذالله اگر دران بیفتم نتیجه های بسیار بدی بر سرم خواهد آمد. گاهی از چنان
خندقهای بر میجهم که اگر در خشکه باشد خیز زدن از ان نی بلکه بدیدن آن نیز
جسارت کرده نخواهم توانست . گاهی از سر بعضی تنه های درختی که مانند پل بر
يك شیلهٔ تنگ و بسیار عمیقی افتاده میباشد میگذرم که از دیدن آن انسان از ترس پایان
افتادن هلاك میشود . لکن من هیج بسوی پایان نمی بینم . هر چه که بر کوه بالاشده
میرفتیم بچنان سنگلاخهای مایل شده زیرگاو اکی مصادف میشدیم . و چنان مناره ها ،
وسدها ، و کمرها و شگفهای طبیعی میدیدیم که اگر از آب بیرون باشند از روی قانون
موازنت بهیچصورت این هیئت و وضعیت خودشانرا محافظه کرده نخواهند توانست.
ولی ثقلت آب بموازنهٔ آنها مدد رسی کرده باینحالت و وضعیت ایستاده اند .

این مسئله غریبیه قانون ثقلت آبرا در وجود خود نیز مشاهده میکنم . با وجودیکه
لباسهای ثقیل و سرپوش و پاپوشهای بسیار سنگین آهنین ثقلتم را دو سه چندان کرده باز
هم در درون آب آن ثقلت را هیچ حس نکرده مانند آهو بر سر سنگلاخها و ذروه کو
هها خیزان خیزان میدوم که اگر بر زمین باشد ممکن نیست که به این چستی و چالاکی بر
چنین جاهای مدهش حرکت بتوانم .

بسیاری از خوانندگان کرام این گردش زیر بحر مرا بر دروغ و مبالغه حمل کرده
هیچ باور نخواهند کرد ، اما محقق بدانند و معلوم شان باشد که من اصلا دروغ نمیگویم
و تنها ناقل بدایع طبیعیه میباشم که وجود آن قابل رد و انکار نیست ! همین چیزهائیکه


۲٥۰

میگویم همه آنرا بچشم دیده و بحواس حس کرده ام .
بعد از دو ساعت رهسپاری از قسم درخت دار کوه بر آمده بر قسم سنکلاخ بسیار بلند و سر تیز آن بر امدن گرفتیم . ازینجا ذروۀ جبل بقدر صد قدم بلندتر سر راست دیده میشد که ضیای سرخ رنک مذکور در پشت آن بوده سایۀ این ذروه ما را در تاریکی مانده بود .
مانند خیلپای مرغانی که از تقرب صیاد به پرواز آیند سیلهای ماهیان مختلفه نیز از میان سنگها و غارهای کوه از نزدیکشدن مایان بر امده فراره مینمودند . درین سنکلاخها آنقدر شکافها ، و مغاره ها ، و چقوریهای موجود است که عمق بعضی از انها هیچ تخمین نمیشد . در میان بعضی از ان مغاره ها حرکت کردن بعضی حیوانات عظیم الجثۀ بحریرا از حس میکردم . گاه گاه بعضی خرچنگ های بسیار بزرگ بزرگی دیده میشد که دندانهای انبورا نبور مانند بسیار کلفت خود را بر همدیگر زده صدای مدهشی میبر اورد . بعضی عنکبوتها ، و استا قوزها یعنی عقربهای بحری بسیار بزرگ کریه المنظر بر فتارهای عجیب و غریب خود و شکلهای مستکره خود موهایم را بر بدنم راست بر میخیزاند . در بعضی مغاره ها بسیاری نقطه های درخشنده دیده میشد که اینها هم چشمههای بعضی حیوانات قشریه عظیم الجثه بود .
علی الخصوص حیوانات مستکره الشکل غریب الخلقه که آنرا فریطی میگویند و چون پایهای خود را بحرکت می آرند مانند زنجیرهای واپور صدا بر می آید ، و حیواناتیکه آنرا جغانوس میخوانند و شکل آن بعینه بطوبی که بر عرابه سوار شده باشد میماند ، ومدهش اختاپوطها تیکه هشت عدد لواخن لامسه که هر یک مانند مارهای بسیار بزرگی بحرکت میباشد دیده میشد که بعضی از انها از غارهای خود بر امده و بعضی می


٢٥١

درآمدند .
کپتان نمو با اینحیوانات مدهشه هیچ سر و کاری نداشته متصل میبرآمد . بيك طبقه کوه
واصل شدیم که آنجا نیز بسی چیزها نظر حیرت مرا جلب نمود . آنچنان خرابه زار
هایی دیدم که از دست و اعمال انسانها برآمده بود اینها عبارت از قصرها، ومعبدها، و
بناهای خراب گشته بود که روی آنها بانباتات و حیوانات قشریه بحریه مستور شده بود .
با خود میگفتم که آیا این قطعه زمین کدام قطعه ایست که در زیر بحر غرق و ناپدید گشته؟
از طرز بنا و معماری این بناها معلوم میشد که بر طرز و اصول قرون اولی ساخته شده است .
آیا از اثر دست کدام قوم و ملت خواهد بود ؟ آیا کپتان نمو مرا بکجا آورد؟ خواستم
که از کپتان بپرسم ولی چون سخن گفتن ممکن نبود از دستش گرفته بشدت بجنبانیدم .
ولی کپتان نمو بدست خود ذروه کوه را نشاندا نده بدست خود اشارت چابك رفتن را
بنمود . لہذا سرعت را به پیروی کپتان بیشتر کرده بعد از چند دقیقه به ذروه جبل وا
صلشدیم .
روی خود را چون بطرف راهیكه بران آمده بودیم گردانیدم از انطرف ارتفاع
کوهی را که بران برآمده ایم اگرچه بقدر هشتصد قدم تخمین کردم ولی این جهت دیگر
آنر انقدر دو مثل آن عمیق یافتم. این کوه که ما حالا بر تالاق آن میباشیم مگر و ولقان یعنی
کوه آتش فشانست ! پنجاه قدم پایانتر از سنگلاخی که ما بران ایستاده ايم يك ذروه ديگری
موجود است که تالاق آن مانند دهنه تنور بسیار فراخى يك مجرایی تشکیل داده
سنگها ، و مواد مذاب شده معدنيه بانخار بسیار سر خرنگ تیره ازان در میان آب بالا
برآمده به اطراف همیریخت . اینست که این و ولقان هر طرفرا به يك نور سر خرنگی
تنویر نموده بود .


٢٥٢

این وولقان از تمام وولقانهای روی زمین خیلی پرشدت تر، ومجرای داخلی آن بقوت حرارت مرکزیۀ زمین بسیار افروزنده تر است . چونکه درزیر آبست ، و آب بحر بمجرد داخل شدن و تماس نمودن در مجرا از شدت حرارت حالاً به بخار منقلب شده با مواد مذابۀ معدنیه از دهنۀ مجرا واپس میبراید یعنی آب بر آتش غلبه نمیتواند. ازین وولقان تحت البحر تنها مواد مذابۀ معدنیه و آب به بخار تحویل یافته خروج میکند ، ولی شعله موجود نیست . زیرا حاصلشدن شعله بوجود مولدالحموضۀ که در هوا میباشد موقوفست و چون درینجا هوا نیست ازانرو شعله نیز پیدا نمیشود . اما چون در مواد مذابۀ مذکوره بعضی اجسامی که نار ابیض ازان حاصل میشود موجودست بمجرد خروج یافتن با آب تماس کرده اولاً يك رنگ سرخی پیدا کرده و بعد ازان بشدت با آب مبارزه کرده آبرا به بخار تحویل میدهد .
جریانهای شدیدیکه محصول می آید بخار را باز به آب تحویل میدهد ، مواد مذابه نیز از دهنۀ مجرای وولقان به پایان جریان یافته تصلب میورزد .
بعد از انکه کوه نهایت مییابد يك صحرای واسعی آغاز میکند که درین صحرا خرابه زاريك شهر بسیار بزرگ زیر و زبر گشته معلوم میشود که ستونهای جسیم جسیم مرمری و سماقی ، وقبه های مندرس شدۀ عالی آن به بناهای متین مخصوص ازمنۀ متقدمه مشابهت میرساند .
از دیدن این شهر خرابه و منظرۀ این کوه آتشفشان آنقدر واله ومتحیرماندم که حد و نهایت ندارد . آیا این جا کجاست ؟ و این شهر کدام شهر است ؟ بهمه حال اینرا باید بدانم. حتی برای دانستن آن بدرجۀ بمراق افتادم که میخواستم محفظۀ سر خود را بردارم . کپتان نمو این هیجان و تلاش مرا حس کرده بمن نزديك شد ، و يك سنگ پارۀ سرتیزی


٢٥٣

را از زمین برداشته با نوک آن بر روی سنگلاخ سیاهیکه بر ان تکیه زده بودیم این کلمه را بنوشت :
( آتلاتید )
از خواندن این کلمه دفعه فکرم روشن شد و وقوعات تاریخیه ازمنه قدیمه در نظرم جلوه گر گردید . مگراین « آتلانت » نام قطعه جسیمه ایست که در ازمنه قدیمه مو جود بوده است .
موجودیت این قطعه را بسیاری از مورخین قبول و بعضی رد کرده اند . حالا نکه آن قطعه جسیمه مشتبه فیه در یجاد پیشگاه نظر من مجسم و هویدا افتاده است که آثار باهره فلاکت دهشتناك خود را که به آن دوچار گردیده بود تا بحال هنوز محافظه کرده است .
این مسئله آتلانت را که بزمانهای بسیار کهنه تاریخ سر میزند کسیکه به بسیار شعشعه و تفصیلات نقل و بیان کرده همانا « افلاطون » است . افلاطون میگوید که دو هزار سال پیش از زمان او در یونانستان قدیم « سایس » نام یك شهر بسیار بزرگ و معموری موجود بود که این شهر از دست مردمان قطعه آتلاتید بعد از محاربه های شدید و فتح و ظفر آتلانتیان بر یونان خراب گردید . آتلاتنیان در یک قطعه بسیار بزرگی که بقدر قطعه افریقا می آید و در ۱۲ درجه عرض شمالی کائنت دولت و حکومت تشکیل داده بودند و دایره حکومت شان تا بمصر و ارض فلسطین ممتد بود . بر یونانستان نیز چند بار هجومهای شدید بردندولی یونانیان مردانه و جسورانه مدافعه کرده آنها را بر جعت مجبور گردانیدند . نهایت الامر بعد از عصرهای بسیاری دفعه در یکشبانه روز مملکت اتلانتیامحو و خراب شده در زیر دریا غرق گردید و تنها زروه های بسیار بلند آن مملکت از دری بیرون ماند که در ینوقت جزیره های « ما در » و «آصور» و


٢٥٤

«قناریه» و «سبزدماغه» عبارت از همان ذروه ها میباشند. متقدمین جغرافیون مبداء
طول را از همین جزایر حساب میکردند، و این جزایر را «جزایر خالدات» مینامیدند.
اکثر این جزیره ها در ینوقت در زیر ادارۀ اسپانیا میباشد.
بنابر ارشاد کپتان نمو خاطرات تاریخیه که در باب آتلانتید برفکرم هجوم نمود عبارت
از همین چیزها بود. مگر طالع مسعود من مرا به این قطعۀ عتیقۀ قدیمه که در قعر نایاب
بحر محو و نابود گردیده رسانید! پایهای مرا بر زمین آن نصیب قدم زدن داد! بدست
خود سنگها و درختهای آنرا لمس میکنم! بزمینی که مردمان ابتدائی کرۀ ارض راه
رفته اند منهم براه میروم! هرگاه ندلاند بفرار موفق میشد دیدن این مملکت خارقه
نما مرا کجا میسر میشد؟
آه! چه میشدی که زمان مساعد میبود و این قطعه را تا بسواحل افریقا که امریکا
را باهم مربوط داشته بود سراسر تماشا میکردم. و بر خرابه زارهای شهرهائیکه پیش
از طوفان موجود بوده اند گردش مینمودم!
در نیمواقع بحر محیط اطلسی در زیر بحر ولکانهای بسیاری موجود است. سفائینی
که ازینجاها میگذرند اهتزاز و لرزۀ بسیار در بحر حس میکنند. بعضیها صداهای بسیار
مدهشی از زیر بحر شنیده اند. بعضی ها سنگهای بزرگ بزرگی را دیده اندکه بيك
قوۀ خارق العاده از زیر بحر پرتاب شده و از سطح بحر هوا شده باز پس افتاده اند. این
منطقه تا بخط استوا کاملاً در زیر تأثیر حرارت مرکزیۀ ارض میباشد. که میدانند
که تضییقات معادن مذابه بازيك روزی کوههای این قطعه را برسطح بحر بیرون
نیارد؟
من بهمین افکارها وتخیلها غوطه خوار گرداب تحیر بودم که کپتان نمو بپا خواسته


٢٥٥

بعودت کردن اشارت داد. بسرعت تمام از کوه فرود آمدیم . جنگل را گذشته از دور
چراغ درخشندهٔ نوتیلوس را دیدیم . کپتان به آنطرف متوجه شد .
شعاعات ابتدائی شمس بطلوع آغاز نهاده بود که داخل نوتیلوس گردیدیم .

باب دهم
معدن زغال

فردا که بیستم ماه شباط بود خیلی ناوقت از خواب برخواستم . مانده گیی دیشبینه
مرا تا بساعت یازده خوابانیده بود. بمجردیکه برخواستم همان البسهٔ خود را پوشیده
بدالان بیامدم . چونکه میخواستم جهت عزیمت نوتیلوس را بدانم. به جهت نما نظر
انداخته دانستم که یکسر بسوی جنوب در ساعت بیست میل در حرکت میباشیم .
قونسه ی آمد . يك قسمی از مشاهدات دیشبینهٔ خود را به او فهمانیدم . پنجره های
دالان نیز چون باز بود ، ونوتیلوس نیز بقدر ده مترو از قعر دریا یعنی از روی اراضی
آتلا نتید بالاتر در رهسپاری بود يك کمی باز بدیدن آن اراضی موفق شدم .
رفته رفته اراضی پست و بلندی بسیاری کسب نمود که این پستی و بلندی موجب
کمتری و بیشتری سرعت نوتیلوس میگردید ، و مانند ماهی از مابین پستیها و بلندیها در
میگذشت ، وگاهی مانند بالون بالا برامده و باز چون حائل را میگذشت پس فرو میآمد ،
وسه مترو از قعر بحر بالا قطع مسافه مینمود .
چه خوش سیاحت ! نزدیک بساعت چار شب بود که در قعر در یاسنگلاخها، و پشته
های مواد مذابه تصلب کردهٔ معدنیه بیشتری گرفت. و از پنجره دالان چون به پیش نظر


٢٥٦

میکردم در پیش رو افقرا بايك سدبلندی مسدود می یافتم که این سد مطلق يك كوه بسیار
بلندی باید بود که زروۀ آن بهمه حال از سطح بحر بیرون بر آمده باشد . با خود گفتم که
این کوه البته نقطۀ منتهای اراضی آتلا نتید خواهد بود !
قونسه ی مر ا تنها گذاشته به او تاق خود برفت . من نیز اگر چه تا بسیار وقت
میخواستم که از پیش پنجره ها دور نشده رفتار پست و بلند نوتیلوس ، وکیفیت رسیدن
او را بسد مذکور تماشا کنم ولی در اثنائیکه بسد مذکور خیلی تقرب نمود پنجره های دالان
مسدود گردید ، ومرا از تماشا محروم گذاشت . بمراق افتادم که آیا ازین سد چگونه
مرور خواهد نمود ؟ ناقص شدن حرکت نوتیلوس را نیز حس کردم . چون خواب
بسیار بر من غلبه کرده بود به او تاق خود برفتم ، و قرار دادم که یکچند ساعتی خواب
کرده باز بر میخیزم ، بنابرین قرار بر خوابگاه خود بی آنکه البسه ام را بکشم دراز کشیدم.
مگر فردا بساعت هشت از خواب بر خواستم . نوتیلوس را بلا حرکت ایستاده
یافتم . بدالان آمده چون به ما نو متر و نظر کردم دانستم که سفینه بر سطح بحر است.
ذاتاً بر سطح کشتی صدای رفتار پای کشتی نشینانرا نیز حس کرده بودم بخوبی دانستم که
کشتی بر سطح بحر برآمده است . اما جای تعجب اینست که از اهتزاز امواج بحر سفینه
سراسر آزاده بود . بمراق افتاده همان بطرف زینۀ سطح کشتی بر فتم سر پوش سر زینه
را باز یافتم . چون از طلوع شمس دو ساعت گذشته بود بخیالم بود که بر وشنی خواهم
برامد ولی چون بر سطح کشتی خود را در يك تاريكئی بسیار تیره یافتم خیلی بحیرت افتادم.
با خود گفتم آیا ساعت ها خطا کرده ، یا آنکه هنوز شب باشد ؟ اما چون از نجوم و سیارات
نیز اثری نیافتم حیرت و تعجب فوق العاده مر افرا گرفت حیران بودم که چه بگویم و چه
کنم که درین اثنا صدای کپتان بگوشم بر خورد که میگفت :


٢٥٧

— آیا شما ئید معلم افندی ؟
من — آه ! کپتان ! این کجاست ؟ باز مرا در کجا آورده اید ؟
نمو — در زیر زمین یکجایی هستیم .
من — در زیر زمین ؟ حالا نکه نوتیلوس بر سطح بحر است .
نمو — بلی بر سطح بحر و زیر زمین .
من — مرا از مراق بسیار کشتی کپتان ! نمیدانم که چه میگویی ؟
نمو — یکچند دقیقه صبر کنید که چراغها را روشن کنیم باز خواهید دید و
خواهید دانست .
بر سطح کشتی بالاحرکت متحیر ایستاده ماندم. تاریکی آنقدر کثیف بود که کپتان
نمو را نیز نمیدیدم . اما چون سرم را بالا کردم يك ضیای بسیار خفیفی از بسیار جای
بلندی مشاهده کردم که این روشنی چنان معلوم میشد که از يك غار مدوری می آمد .
درین اثنا دفعة ضیای شدید چراغ نوتیلوس روشن گردیده اطراف و جوانب
ما را منور ساخت .
دیدم که نوتیلوس غیر متحرك در يك حوض آرام و راکد بزرگی ایستاده که چهار
اطراف این حوض را دیوار های سنگلاخی بسیار بلندی احاطه کرده است . دوره
این حوض را بقدر دو میل در دومیل تخمین کردم سطح آب آنرا از قرار مانومتر و با
سطح آب بحر برابر یافتم وازینسبب هیچ شبهه نماند که با سطح بحريك رابطه دارد که
موازنت حاصل کرده است .
دیوارهاییکه این حوض را احاطه کرده مانند قیف بسیار بزرگی میماند که از
زیر فراخ و رفته رفته تنگشده بقدر ششصد متر و بلند میرود ، و طرف بالای آن سرا


٢٥٨

سرتنگ شده بايك سوراخ بسيار کوچکی منتهی میشود که روشنی خفیفی که پیش ازین مشاهده کرده بودم از انجا می آمد . ازین وضعیت غریبه این حوض یا این مغاره زیر زمینی سطح بحری واله و حیران ماندم . به کپتان نمو تقرب نموده پرسیدم که :
— اینچه عالمست ؟ در چه جائیم ؟
— در مرکزيك کوه آتشفشان افسرده درآمده ایم . آبهای بحر يك مجرايی کشاده در مرکز این وولقان هجوم آورده آنرا پر کرده است. شما بخواب بودید که ده متر و از سطح بحر پايا ترنو تیلوس از يك شکافی درینجا در آمده است . انجا لیمان استراحت نوتیلوس است . هر وقت که نوتیلوس یکچند روز استراحت کردن بخواهد درین لیمان استراحت آور امنیتیپرور خود میدراید . این لیمان پنهان از هر رنگ بادهای شدید امین و آسوده است . راست بگوئید معلم افندی آیا در مدت عمر خود درینقدر جاهای که گردیده اید مانند این لیمان محفوظ و مصونی دیده اید ؟
— بواقعی که ندیده ام ! بلکه هیچ بخیال و تصورم نگذشته بود که مرکز کوه آتشفشان خدمت لیمانرا ایفا بکند . اما بکما نم میآید که بر سر این قیف عظیم طبيعى يك سوراخ موجود است ؟
— بلی ، سوراخ مخرج و ولقانست که در یکوقتی آتشها و شعله ها و لا و ها از انجا. يبرامد وحالابرای داخلشدن هوای نسیمئی صاف و جيد برای ما خدمت میکند .
— آیا از مخرج این وولقان بیرون برامدن ممکن نیست ؟
— نی ممکن نیست . بقدر صد قد م بر کنار این دیواریکه بدست راستست انسان بالا شده میتواند بعد ازان دیوارها بطرف درون يك ميلانی پیدا کرده بالا برا مد ن هیچ قابل نمیشود .


٢٥٩

کپتان ، بحقیقت که طبیعت در هر خصوص با شما بسیار مدد رسانیده است . در میان این تالاب زیر زمینی حقیقتاً که در دائرهٔ امنیت و استراحت تامه میباشید . غیر از شما هیچکسی امکان دخول را دران ندارد لکن نوتیلوس محتاج استراحت نیست . پس این لیمان بچه درد او میخورد ؟
اگرچه سفینهٔ من به استراحت محتاج نیست اما برای حرکت سریعانهٔ خود به الکتریک محتاجست . الکتریک به برآوردن سودیوم ، سودیوم بوجود زغال سنگ محتاجست . درینجا زغال سنگ بکثرت موجود است هر وقتی که لزوم به بینم درینجا آمده از زغال سنگ سودیوم میبرارم . اگرچه از آب بحر نیز سودیوم استحصال کرده میتوانم اما از وقتیکه این معدن توانگر زغالرا یافته ام به آن عملیات پر زحمت محتاج نشده ام .
پس معلوم میشود که حالا برای استخراج سودیوم از زغال سنگ درینجا آمده اید ؟ آیا طایفه های شمارا که به این کار مشغول باشند تماشا کرده خواهم توانست ؟
نی ، درینبار نخواهید دید . چرا که از پیش سودیوم حاضرکردهٔ بسیاری درینجا دارم . تنها طایفه های من به نقل دادن آن مشغول خواهند شدکه برای این کارهم یک روز کفایت میکند . اگر خواهش گردش وسیرکردن مغاره را داشته باشید همان استفاده بکنید ؟
تشکر میکنم کپتان !
اینرا گفته برای گرفتن رفقای خود که هنوز درکمرهٔ خودشان بخواب بودند فرو آمدم ، و از پشت دروازهٔ شان فریاد داده گفتم :
در پی من بیائید !
هر دو رفیق من به عجله برآمده مرا پیروی کردند . قونسه ی در حالتیکه درزیر


٢٦٠

بحر بخواب رفته بود و حالا در درون يك كوه پرشكوهى بیدار شده خود را در ميان يك
قيف عظيم سنگى يافت و اله و اله باطراف و جوانب خود ديدن گرفت. ندلاند بفكر
آن افتاد كه آيا از مخرج اين قيف يك راه فراری پیدا خواهد کرد یا نی ؟
نوتیلوس چون بركنار ساحل مغاره توقف نموده بود بعد از طعام بساعت ده
بر ساحل دیوار مغاره برآمديم . قونسه ی گفت :
- استا ندلاند، بتريك ميكنم اينست كه باز قدم بر روى زمين نهاديم !
- دیوانه آدم ! روی زمين مگو زير زمين بگو .
در مابین آبهای حوض و دیوار بحر يك ساحل ریگزاری موجود بود كه بوسعت
دوشه صد قدم می آمد. برين ساحل هرگاه رفته شود دورا دور این تالاب زیر زمینی را
گردش كردن ممكنست . ساحل ريگزار چون تمام شود ديوار سنگلاخی آغاز میكند كه
بیخ این دیوار نیز شکلهای غریبی پیدا کرده است .
از ساحل ریگزار هر چه كه بطرف دیوار رفته شود زمين سر بلند ی پیدا میکند
و نهايت راههای کج و پیچی پیدا شده ببالا مبراید که بواسطه این راهها بقدر دوسه
صد قدم بالا رفتن ممكن میشود. اما بکمال احتياط و هوشیاری بالا شدن لازم است چرا
كه سنگلاخهای كه اين راههای کج و پیج را بعمل آورده نه سنگهای آن با همدیگر مر
بوطست و نه يك درشتی و خشونتی دارد بلکه از شدت حرارت قدیمه که داشته روی آنها
مانند آئينه يك جلايى پيدا كرده است، و چون ضيای الکتریکی سفینه بر آنها میتا بد
يك در خشنده گی بسیار لطيف و غريبى بظهور می آورده
در هر طرف این مغاره جسیم غريب الهيئت طبايع وعلايم وولقانى رونما بود .
به برآمدن راه های کج و پیچ به احتياط تمام آغاز نهادیم . رفته رفته راه تنگشده


٢٦١

میرفت و رفتن ما بمشکلات برمیخورد. بقدرسی متر و با لا شده بودیم که طبیعت اراضی تبدل ورزید. سنگهای سیاه سوخته منشوری درخشنده عمودی الشکلی در راه ما میبرامد که بر سر و اطراف آنها نیز علقه های گوگرد در هر هر جا دیده میشد. و بعضی عمود های منشوری منتظم سنگهای بازالتی دیده میشد که بهترین نمونه های فن معماری بود و بمقام عمود های ته دای مغاره قایم بودند. در مابین این عمود ها مواد مذا به تصلب یافته بمقام گچ و ساروج قایم شده بود. سطح های آنها با خطهای زفت سیاه براق، وزبر های آن با قالیچه های تخته های گوگرد زرد مزین شده بود. از فتحه ذروۀ جبل ضیای شمس نفوذ نموده این موجوداتی را که ابداً در زیر زمین محبوس مانده اند تنویر مینمود.

به بسیار سعی و کوشش بقدر دو صد و پنجاه قدم بالا بر امدیم. بعد ازان حائل های بسیاری پیش آمده مانع بالا بر امدن ما گردید. دیوار های مجرا تنگی و مقری زیادی پیدا کرده بالا بر امدن خیلی صعوبت کسب نمود ولی بقدر پنجاه قدم بالا تر بعضی نباتات و بوته ها دیده میشد که بعضی مرغان کبوتر مانند وزاغها در مابین آنها پرواز داشتند. اگر چه تا به آنجا ها خود را رسانیدن خیلی مشکل و تهلکه ناک مینمود ولی ندلاند بحرص بچنگ آوردن تخمهای مرغان افتاده بهزار زحمت و انواع مشقت به بالا بر امدن دوام نمود. من و قونسل ی نیز براهی که اوسینه مال بالا میرفت او را پیروی میکردیم. در کجی های دیوار در مابین سنگها بوته های خورد خورد حتی بعضی درخت های کوچک کوچکی نیز پدیدار میگشت که اینها برای دستگیری و بالا بر امدن ما خدمت میکردند. در میان این نباتات بعضی گلهای خوشبویی نیز دیده میشد مانند بنفشه کوهی و ارغوان و غیره که بسبب عدم تابش آفتاب خیلی کمرنگ وضعیف بودند. من بکمال اشتهابوی آنها را استشمام مینمودم و يك حظ و سروری از ان حس میکردم. روح گلها بوی آنها


٢٦٢

ست گلها و نباتاتیکه از بوی رایحه محروم باشند در نزد من جسدهای بیروحیست . در
نباتات لطیفه بحری چون رایحه موجود نیست از انسبب من آنها را بیجان میشمارم .
درین اثنا بیکجایی رسیدیم که بوته های بزرگ بزرگ صبر و ارغوان بکثرت درقات
های سنگ ها مانند بیشه شده بود . ندلاند دفعةً بکمال مسرت فریاد برآورده گفت :
امان برادران ! شان عسل شان عسل !
بتحقیقت که در میان شاخهای بیشه زار يك شان عسل بزرگی موجود بود که زنبوران
عسل در اطراف آن و درون و بیرون بهزاران هزار در گردش و پرواز بودند .
ندلاند همان از جیب خود قتئی کبریت خود را کشیده وقونسه ی نيز يك دسته شاخها
و لوخ های « ملابادل » خشکیده را جمع کرده و کوگرد خشکیده را بران پاشانیده آتش
دادند و در نزديك شان عسل برده از دود کوگرد زنبورها شان را واگذاشته باطراف پرا
گنده شدند . ندلاند شاخه ی در ختائر ا گرفته به شان نزدیکشد . و از عسل شیرین بسیار
خوشبوه مقدار بسیاری جمع کرده در انباچه چرمئی که بگردن داشت پرنمود ، وگفت :
ازین عسل و خمیری که از درخت نان از جزیره « که به راعور » جمع کرده بودم فر
دا انشاء الله برای شمایك حلوای بسیار اعلایی پخته کرده تقدیم خواهم کرد .
تشکر میکنیم ندلاند !
چون پیش ازین ببالا برآمدن امکان نبود به اصرار تمام ندلاند را به برگشتن مجبور
کرده به احتیاط تمام و مشقت مالاکلام بفرو آمدن آغاز نهادیم . در اثنای فرو آمدن
يك کبوتر ی راندلاند بريك بوته نشسته دیده بمهارت تمام يك سنگی را بران از بالا پرتاب نمود .
سنگ برپای کبوتر راست آمده تا پرایان غلطان غلطان برساحل افتاد .
ندلاند از حرص گرفتن کبوتر از بسیار جاهای بلند خود را می لغزانید و سنگها


٢٦٣

و خاکها همراه او لغزیده تا به بسیار جاها لغزان لغزان میرفت و باز خود را بیک سنگی
محکم میکرد، والحاصل من و قونسه ی احتیاط را از دست نداده او را پیروی میکردیم
اما ندلاند از ما پیشتر خود را بپایان رسانیده در پی کبوتر زخمی به تك و دو شده تا او
را بگرفت .
از بالا چون بپایان نظر می انداختم هیئت مجموعۀ تالاب را تمامها میدیدم که آبهای
آن آرام و از موج و چین خالی ، و از عکس ضیای الکتریکی نوتیلوس مانند یکقطعه
آئینه مجلایی دیده میشد . طایفه های نوتیلوس متصل به نقل دادن سودیوم را از یك
مغاره کنار دیواره غاره به سفینه مشغول بودند . قلم من از تصویر و تعریف این هیئت
غریبه این تالاب زیر زمینی و دیوارهای سر بفلک کشیده قیف مانند این مخرج و
ولقان عاجز است .
ساعت دو بود که کنار ساحل ریگزار مغاره را دور کرده به نوتیلوس آمدیم . درین
اثنا نقل دادن سودیوم نیز اتمام یافته وقت حرکت دادن نوتیلوس تقرب یافته بود .
اما کپتان امر حرکت را نداد . بهر سببی که باشد تا بوقتی که ما را خواب نبرد نوتیلوس
حرکت نکرد روز دیگر چون از خواب برخاستم نوتیلوس را پانزده متر و از سطح بحر
فروتر در میان بحر محیط به تحريك چرخ عزیمت مشغول یافتم .

— باب یازدهم —
— سه و نیم فرسخ يك غوطه —

نوتیلوس خط حرکت خود را هیچ تبدیل نداده . کپتان نمو بیني سفینه خود


٢٦٤

را از جنوب هیچ جدا نکرده است . ندلا نده میباید که از امید دیدن در یاهای اوروپا
فارغ بشود .
امروز نوتیلوس چون بر سطح بحر برآمد دیدم که از يك نقطه بسیار مبهم بحر
محیط کبیر کذر میکند . جریان بسیار مشهور و معروفی که آنرا «غولف ستریم» مینامند
و بطرز کرداب بسیار عظیمی جریان میکند البته که اکثر قارئین کرام نام آنرا شنیده
و در نقشه های بحری موقع آنرا دیده باشند .
این جریان جسیم. وکرداب عظیم «غولف ستریم» بعد از انکه از کلوکاه «فلورید»
میبراید یکسر بسوی «سپیجبرغ» متوجه میشود . اما پیش از انکه این جریان به در
یاچۀ «مکسیقا» داخل شود در ٤٢ درجهٔ دایرهٔ عرض بدو قسم انقسام می یابد. قسم
اول آن راست بسوی جزیرۀ «ایرلاند» و سواحل «نوروج» میبراید .
قسم دوم آن بسوی جنوب برکشته تا بجزیره های «آصور» پیش میرود ، واز انجا
بسواحل «افریقا» مصادمه نموده و يك شكل بیضئی پیدا کرده بجزیره های «آنتیل»
رجعت میکند. پس چون اینمسافه ها در زیر نظر دقت گرفته شود جسامت و بزرکی
این جریان وکرداب تا یکدرجه معلوم میشود .
اینستکه نوتیلوس درینوقت از همین قسم آخری این گرداب مذکور که آنرا درینجا
بحر «سارغاس» مینامند میکذرد . بسببیکه يك مرکز کرداب درینجاست سبزه ها و
علفها ، وشاخها وتنه های درختانی که جریان مذکور از سواحل آمریکا و اوروپا و افریقا
برکنده می آورد همه را درینجا مانند يك قالیچۀ سبزی بريك مسافهٔ بسیار بزرگی کسترا
نیده است. يك سبب بزرگ قانع شدن کاشف آمریکا «قریستوف قولومب» بروجود
قطعهٔ جدید دیدن همین علفها و سبزه ها گردیده است . کشتیهای قریستوف قولومب


٢٦٥

بقدر سه هفته درین سبزه ها بند مانده بود و از انسبب بسیار ترسیده بودند .
سفینه های بزرگ نیز وقتیکه بر روی این قالیچه زمردین فام میگذرند برای پاره کر
دن این سبزه ها وعلفها و بوصولها خیلی زحمت میکشند . نوتیلوس درینجاچون رسید
برای زحمت نکشیدن چرخهای خود یکچندمتر و فرو تر اززیر سبزه های مذکور گذ
شتن را مناسبتر یافت .
در ٢٢ شباط از بحر سارغاس که با ماهیبان بسیاری مملو بود که برای خوردن نباتات در انجا
جمع می آمدند در گذشت . روز دیگر بحر محیط باز حال اصلئی خود را گرفت . از ٢٣
شباط تا به ١٣ ماه مارت در مدت ٢٩ روز در هر روز صد فرسخ نوتیلوس قطع کرده يك
سربسوی بحر محیط جنوبی هسپاری نمود .
در چنین ابحار نامتناهئی که هیچ جزیره و قطعه در ان پدیدار نیست ندلاند اگر بنا
امیدی بیفتد حق دارد . چرا که خود من نیز رفته رفته امید دیدن وطن و همجنسان خود
ر ا قطع میکنم .
در ظرف این نوزده روز شایان بسط و تمهید هيچ يك حادثه ظهور ننمود . كپتان نمو
را نیز در ینمدت بسیار کم ملاقات کردم . حریف همیشه سعی و کوشش میورزد در دالان
همیشه کتابهای باز میدیدم که کپتان بمطالعه آنها محیکوشد . در حق اعماق بحریه کتابی
را که خود تألیف کرده ام نیز درمیان کتابهای باز شده میدیدم که در حاشیه آن بعضی
حرفها وردها بقلم خود کپتان نوشته شده بود . اما در بخصوص باخود من هیچوقت
بمباحثه ندرا مده است .
اکثر روز ها نوتیلوس بر سطح بحر رفتار دارد زیرا این دریا ها سراسر خالی و از
راه و اپورها و کشتیها بیکسو افتاده است . گاه گاهی از دور بعضی کشتیهای بزرگ بزرگ


٢٦٦

بادی صیاد ان ماهی بالینه را میدیدیم . يك روزی مارا گمان بالینه بزرگی کرده چند
کشتی در پی ما افتادند . اما کپتان نموصیادان بیچاره را به امید بیهوده نیند اخته در
درون دریا غوطه خورد .
اینست که تا به سیزدهم شباط سیاحت ما با ینصورت دوام نمود . امروز چون تعیین
موقع کرده شد خود را در ٤٥ درجه و ٣٧ دقیقه عرض جنوبی و ٣٧ درجه و
٣٥ دقیقه طول غربی یافتیم . از وقتیکه از بحر محیط کبیر اول باز حرکت کرده ایم تا به
اینجا تقریباً سیزده هزار فرسخ قطع مسافه شده است . اینست که درینجا و این موقع
کپتان « د نهام » نام کپتانی از سفینه « هدرالد » ریسمان اسقندیل را در بحر انداخته
با وجودیکه ریسمان اسقندیل تا به پانزده هزار ویکصد و پنجاه مترو فرو رفته است باز
هم تابه قعر بحر اسقندیل خودرا رسانیده نتوانسته است، و چون ازین درازتر اسقندیل
موجود نبوده است لهذا قعر بحر در نجاها نایاب و نامعلوم مانده است .
کپتان نمو درینجا خواست که برای دانستن حقیقت قعر بحر نوتیلوس را تا به بسیار
عمقها فرو آرد . منهم برای قید کردن نتیجه حساب تجربه قلم و کاغذ بدست گرفته
حاضر شدم . بحره های دالان نوتیلوس هم باز گردید . کپتان امر بفرو آوردن
کشتی اعطانمود .
پیش ازین گفته شده بود که در نوتیلوس مخزنهای بسیار بزرگ بزرگی موجود
است که در وقت فرو آوردن و غوطه دادن بقدر لزومیکه باشد یکی یاد و یا بیشتر یا کمتر
از ان مخزنها را پر کرده غوطه میخورده و اینهم گفته شده بودکه بغیر از مخزنهای آب ،
در پهلوهای نوتیلوس لوحه های مختلف الوضعیت آهنین بزرگ و کوچکی نیز موجود
است که بواسطه ماکینه پر قوت الكتريك آنهار اباز کرده و بدرجات مختلف آنها را میل


٢٦٧

داده بشدت وقوت ماکینه تا بسیار جاهای عمیق فرو میرود. لهذا در ین وقت نوتیلوس بقوت ماکینه ولوحه‌های پهلوی خود فرو رفتن را قرار داده است زیرا اگر همۀ مخزنهای آب خود را پر کند بازهم زیاده از دوسه هزار مترو فروتر نمیرود.
کپتان نمو لوحه‌های پهلوهای نوتیلوس را چهل و پنج درجه میل داده ماشین الکتریک را نیز تا بدرجۀ آخر قوت بخشید. پرهای پروانه نوتیلوس بشدت فوق العاده آبهای قعر بحر را بهم زدن گرفت.
نوتیلوس بشدت فوق العاده ماشین بلرزه افتاد و بصورت منتظم به نزول کردن قعر بحر آغاز نهاد. با کپتان نمو در پیش مانومترونشستیم و به تدقیق عمق آغاز نهادیم سوزن مانومتر و بسرعت دور کردن را بنا نهاده لحظه بلحظه درجات عمق را نشان میداد.
بقدر هشت هزار متر و فرو آمده بودیم که ماهیان و حیوانات بحری رو بتمامی نهادند. یعنی منطقه که اکثر ماهیان بحری در ان زندگانی دارند تمام شد. اما فروتر ازین نیز به بعضی حیوانات نادراً تصادف نمودیم. مثلا «هکسانس» نام کرکدن بحری را دیدیم که تقریباً پانزده متروطول و بینی آن هشت سوراخ تنفس را حاوی بود. در وقت ابتدای ظهور حوادث جانور من نوتیلوس را از همین جانورها کمان کرده بودم.
بعد از یکساعت که نوتیلوس بيك وتيره بشدت و قوت فرو آمد مانومتر و سیزده هزار متر و عمق را نشان داد که در بنجاها از حیوانات هیچ اثری دیده نمیشد. آبهای این عمقهای بحر بپچنان درجه صاف و شفافست که تعریف و تصویر آن قابل نیست. اینمسافة سيزده هزار متر و مساوی باسه فرسخ است، حالاً نکه هنوز از قعر بحر اثر پیدا نیست. اما چون چارده هزار متر و فرو آمدیم از عمقهای بسیار دور بعضی قله‌های کوهها بنظر بر خورد. رفته رفته بخوبی معلوم شد که این قله‌ها زروه‌های


٢٦٨

جبال بسیار بلندیست که بلندی آنها بقدر جبال هند وكوه ، وهالا يا تخمين ميشد. تضيیق و فشار ثقلت آب بلحظه بلحظه بدنه نوتیلوس را میلرزانید، وصداهای مدهشی ازقوت ماشین بر می آمد . بلورهای نجره نوتیلوس از شدت تضییق و فشار گرم شده میرفت. ولی با اینهمه کپتان نمواز تا بدادن پیچهای ماشین ومیل دادن لوحه های آهنین برای فرو رفتن بعمقهای ته ترین وا نمی ایستاد به شانزده هزار متر وعمق رسیده بودیم که زروه های کوه هائیکه دیده بودیم از ما بلند تر مانده در بغله ها و سطحهای مایل کوهها که از جبال متسلسله عظیمه تخمین میشد بعضی مغاره ها وکاوا کیها بنظر درامد . آبهای دریا آنقدر صاف و شفاف و از حیوانات و نباتات عاریست که بضیای پر قوت الكتريك مانند بلورهای مجلا چشمانرا میدرخشاند .
اما رفته رفته قوه تضییق و فشار آب بر قوت ماشين الكتريك نوتيلوس غالب میآمد، و تهلکه کفیدن و اپور ملحوظ میشد کپتان گفت :
معلم افندی ، زیاده برین گنجایش فرورفتن نماند ، اگر چه هنوز بزمین قعر بحر نرسیده ایم اما نوتیلوس رازیاده ازین فرو بردن جایز نیست .
- بلی کپتان ، راست است بر ائیم .
- خود را محکم بگیرید .
هنوز فرصت این را نیافته بودم که بدانم که محکم گرفتن برای چیست که بناگهان برزمین غلطیدم مگر کپتان ، ماشین را توقف داده ، ولوحه ها را وضعیت عمودی بخشیده قوت تضییق آب بحر نوتیلوس را مانند کله که از دهن توپ براید بهوا نمود ، و این چهارده هزار فرسخ مسافه را بظرف چهار دقیقه قطع کرده و از سطح بحر نیز مانند بالون بقدر چهار متر و بر روی هوا بر امده باز بشدت بر آب فرو خورد. و آبها را تا بسیار بلندها بپاشانید .


٢٦٩

باب دوازدهم
جنگ ماهیان بالینه با ماهیان عنبر

نوتیلوس در سیزدهم و چار دهم ماه مارت از دایره عرضی که محاذی دماغه «هورن»
یعنی نقطه منتهای آمریکای جنوبی بود مرور نموده یکسو بسوی جنوب رهسپار عزیمت
میگردید . بگمان من چنان بود که دماغه هورنرا دور کرده ببحر محیط کبیر داخل خوا
هد شد . حالا نکه او چنین نکرد ، سور است بسوی بحر محیط منجمده جنوبی
بسرعت دریا پیمایی را آغاز نهاد . آیا بکجا میرود ؟ غیر ازینکه بگوئیم بقطب جنوبی میرود
دگر احتمالی ندارد !

ندلاند بیچاره بسیار وقتست که از تصور فرار خود بمن هیچ بحث نمیراند . حتی
هیچ سخن هم نمیگوید . درجه حدت و غضب فوق العاده اش را از چشمانش مشا
هده میکردم . هر وقتیکه با کپتان برابرمیشد در چشمها و سیمایش حالت غضب بسیار
شدیدی پدیدار میگردید . منهم از بحالت او بسیار میترسیدم که مبادا از تأثیر نا امیدی
و غضب يك گستاخی از و سر نزند .

والحاصل سه چهار روز دیگر نیز متمادیاً نوتیلوس بسرعت تمام رهسپاری بحر محیط
جنوبیرا نمود . در هجدهم ماه پیش از وقت ظهر بیکساعت در حالیکه نوتیلوس بر سطح
بحر رفتار داشت بيك گله بسیار بزرگ ماهیان بالینه تصادف نمودیم . روی بحر را
مانند تپه های پست و بلند سیاه سیاهی تا بسیار مسافه ها احاطه نموده بودند .
در خصوص کشفیات ارضیه وعلم ملاحت و جغرافیه ماهیان بالینه برای انسانها


۲۷۰

خدمت بسیار بزرگی کرده اند در اول امر آثوریها، و بعد از ان انگلیزها و فلمنگی‌ها را در پی خود انداخته از یک‌سر دنیا تا بدیگر سر دنیا بحرها را با نها ماهیان بالینه پیموده اند.
بالینه ها بحرهای محیط جنوبی و شمالی را دوست دارند و اکثر در میان همین بحرها زیست و بود و باش دارند در یا آرام هوا صاف بود . همه ما بر سطح کشتی بودیم اول کسیکه بالینه ها را بدید ندلاند بود . ندلاند بهوس شکار آن افتاده و هوس صنعت قدیمه اش بهیجان آمده گفت :
آه ، اگر حالا در کشتی صیادی خود میبودم و ژیپقینم بدست میبود و در پی این بالینه ها می افتادم چه سعادت مندیرا نی میبود !
ندلاند ! آیا درین دریاها هیچ شکار نکرده اید ؟
نی معلم افندی ، من اکثر در بحرهای شمال صید کرده ام .
پس چون چنینست اینماهیانرا خوب نمیشناسید چرا که اینماهیان بآن ماهیانی که شما صید کرده اید هیچ مشابهت نمیرسانند .
یعنی اینماهیان از آنها بزرگتر یا کوچکتر است ؟
در بزرگی باهم مساوی هستند اما بالینه های هر بحر از خود جدا بعضی علامتهایی دارند که به آن شناخته میشوند . مثلا دم ماهیان شمالی وضعیت عمودی، دوم ماهیان جنوبی وضعیت افقی دارند .
من بطول یکصد و پنجاه قدم ماهی بالینه دیده و آنرا صید هم کرده ام .
میشود ندلاند! بلکه ازینهم بزرگتر باشند . اما میدانی که بالینه چقدر عمر میکنند.
نی !
دوصد ، سه صد بلکه نادراً تا بهزار سال هم معمر میشوند .


۲۷۱

ندلاند درین اثنا به کپتان نمو نزدیک شده گفت :
ـ آیا مساعده نمیفرمائید که یکی دو ازین بالینه ها را شکار کنم تا صنعت قدیمۀ خود را فراموش نسازم ؟
نمو ـ شکار کردن بالینه هیچ بدرد ما درینجا نمیخورد چرا که مقصد از شکار بالینه فائده برداشتن از روغن اوست حالا که روغن او هیچ بکار ما نمی آید لہذا بیهوده تلف کردن اینحیوانات بیچاره را روا نمیشمارم . بگذارید که این حیوانهای بیضرر بکیف خود آزادانه گردش کنند ، و خوش باشند . علی الخصوص که مانند اره ماهی و ماهی عنبر دشمنان طبیعی هم دارند !
ندلا ند ازین درس حکمت کپتان هیچ ممنون نشده شانه های خود را جنبانیده، و بعضی دو ها و کفرها درمیان لبهای خود سروده از کپتان دور گردید .
کپتان نمو بمن متوجه شده از دور بعضی نقطه های سیاه سیاه بسیاری را بر روی بحر نشان داده گفت :
ـ معلم افندی ، آن نقطه های سیاه متحرک و انبوه که بقدر هشت میل دورتر نمایان اند آیا میدانید که چیست ؟
من ـ نی، ندانستم ! اما آنها هم گله بالینه نباشد ؟
نمو ـ نی ، گلۀ بالینه باینطرفست ، ببینید که بالینه ها بنای گریختن را گذاشته اند چونکه آن نقطه های سیاه که از دور میآیند ماهیان عنبر است که از حیوانات مدهشۀ خونریز بحری معدود هستند و با ماهیان بالینه عداوت طبیعی مخصوصی دارند. اینست که تلف کردن آنها بجا و رواست .
ند ـ چون چنینست پس مساعده بفرمائید که ماهی عنبر شکار کنیم .


۲۷۲

نمو — خیر ندلاند ، ماهیان عنبر بسیار هستند ، با قایق در میان آنها خود را اندا
ختن تهلکه نا کست. یکقدری صبر کنید که بشما آنچنان یك صیادیی نشان بدهم
که تا بحال هیچ ندیده باشید. زیرا ماهیان عنبر که همۀ وجود شان عبارت از یك دهن
و دندان میباشند اصلا شایان مرحمت نیستند. اینهم باید گفته شود که چنانچه ایشانرا
باماهیان بالینه عداوت طبیعی موجود است مرا نیز با آنها عداوت انتقامجویانه خونریزانه
پیدا شده است ، زیرا در یکوقتی یکی از رفقای مرا همین جانور ملعون طعمۀ دندان خونر
یزانه خود کرده است .
ماهیان عنبر که بحقیقت تعبیر کپتان نمو که همه وجود شان عبارت از دهن و دندانست
در حق آنها خیلی مناسب و چسپانست طول بعضی از آنها از بیست و پنج متر و تجاوز
میکند و سر بزرگ آنها سه يك وجود شانرا فرا گرفته است . در چنه های شان بقدر
بیست و پنج عدد دندانهای بسیار بزرگ و تیزی موجود است که درازی هر دندان شان
بقدر بیست سانتی متر و می آید بسیار غلیظ الشکل و مستکره القیافه یك جانوریست
و هم يك چشم راست شان قوت دیدر امالکست .
رفته رفته گله اینحیوانات مدهشه تقرب میورزید و برای هجوم آوردن بر گله
بالینه ها حاضر میشدند. لہذا نوتیلوس نیز برای مدد رسانیدن بالینه ها بدرون دریا غوطه
خورده پنجره های دالان باز گردید. من بار فقای خود در پیش پنجره ها بنشستیم.
کپتان نمو به او تاق سکان برفت تا کشتی خودرا آلت هلاك مدهشی ساخته استعمال کند.
وقتیکه نوتیلوس رسید جنگ ماهیان بالینه وعنبر آغاز نموده بود . نوتیلوس در
اول امر این دو گله را از همدیگر مجدا کردن شتاب ورزید . بعد ازین بمهاجمه خود
را پرتاب نمود .


۲۷۳

سبحان الله ! چه مجادله ؟ چه مهاجمه ؟ نوتیلوس در ینوقت مانند ژیپقین بسیار
مدهشی در کف کپتان نمو شده بود ! بکمال شدت در میان گله ماهیان عنبر خود را
پرتاب میکند ، و از میان آنها میگذرد ، و در پی خود لاشه های متعدد پاره پاره
شده میگذارد! بامهمیز سرتیز مدهش خود یکی راچون دو پاره کرد بردیگری برمیگردد،
گاه بچپ وگاه براست توجه میکند ! ماهی اگر بزیر غوطه خور در پی آن فرو میرود ،
و اگر بالا برآید بالا میبرآید و الحاصل تا دو پاره نکند نمیگذارد . چه شماته ؟ چه مقاتله؟
بحقیقت خیلی مدهش و شایان تماشایك حالی بود. آبهای آرام زیر دریا از ضربه های
دم ماهیان خیلی متموج شده بود. یکچند بار پانزده بیست آنها یکجاشده از هر طرف
خود را بر نوتیلوس انداخته بادندانهای مدهش خود سفینه را میدہ کردن میخواستند
اما چه فائده ؟
مجادله تمام یکساعت دوام ورزید . در ماهیان عنبر قوت مقاومت باقی نمانده رو
بفرار نهادند دریا کسب سکونت ورزید . نوتیلوس برسطح بحر برآمد . سرپوشها باز
شده همان بر سطح کشتی برآمدیم .
روی دریا بالاشه های ماهیان پاره پاره شده پر بود . مدهشترین طوپها نیز بدیندر
جه خسارت بوقوع آورده نمیتواند . نوتیلوس در میان لاشه های ماهیان عنبرکه
پشتهای شان سرمه یی رنگ و شکمهای شان سفید ، و دهنهای شان بصورت بسیار
مدهشی باز ، و دندانهای بد هیبت شان پدیدار مانده بود توقف نموده بود . رنگ
دریا نیز سرخ شده بود. کپتان نمو جانزدیکشده و ندلاند را مخاطب نموده گفت :
— چه میگویی استا ندلاند ؟
— بو ! قعیکه منظره بسیار مدهشیست ! اما من صیادم ، قصاب نیم ، حالا نکه


٢٧٤

این کاری که شما کرده اید عبارت از قصا بیست .
قصابی نیست تلف کردن حیوانات مضره است . نوتیلوس هیچوقت کار قصابی را مالک نیست بلکه مهمیز خونریز انتقام را مالکست .
من ژیپقین خود را زیاده تر دوستدارم .
بلی سلاح هر کس برای خودش خوبست .
در نجا ترسیدم که مبادا ند لا ند بجوش و خروش آمده يك خرابی پیش نیارد . اما برکت بدهد که درین اثنا نوتیلوس به لاشه يك ماهی با لینه تقرب نمود که بضربه دندانهای ماهی عنبر هلاك شده بود . جوش و خروش ند لا ند بدید ن ماهی بالینه فرو نشست . بالینه بیچاره به پهلو افتاده بود . در زیر بال چپ او يك چوچه او نیز مو جود بود که آنرا نیز از ضربه دندان دشمن رهایی نتوانسته داده بود . کپتان نمو نوتیلوس را به پیش با لینه نزدیک کرد دو نفر از طایفه هایر ماهی بالینه بر امدند . و بقدر دو پیپ شیر از پستانهای او پر کردند . کپتان از شیر بالينه يك كاسه را پر کرده در حالتیکه هنوز گرم بود بمن داد . نوشیدم . دیدم که از شیر گاو هیچ فرق ندارد . بسیار ممنون شدم كه يك مدتى مسكه ها و پنیر های تازه سفره ما را تزئین خواهد نمود .

باب سیزدهم
بانکیز

نوتیلوس باز بر راه جنوبی که داشت بمسافه پیمایی خود دوام ورزید . آیا بقطب


٢٧٥

میرود؟ این را گمان نمیکنم . زیرا تا بحال هر قدر تجربه هائیکه برای رفتن بقطب اجرا
شده است همۀ آنها بی ثمر مانده است . حالا نکه موسم هم درین وقت موافق نیست .
ماه مارت در قطب مطابق ماه ایلولست که اینزمان نیز نزديك بشب ششماهه دایمی میباشد .
در ٢٠ ماه مارت در ٥٥ درجۀ دایرۀ عرض بر روی بحر بعضی یخ پاره های سابح را
دیدم . نوتیلوس بر سطح دریا میرود . ندلاند چون در بحر منجمد شمالی گردش و
سیاحت کرده است به یخ پاره های سابح چشمانش آموخته شده است ولی من و قونسل
این اول بار است که یخ پاره ها را بر روی بحر میبینم . رفته رفته یخ پاره ها خیلی بزرگ
بزرگ شده میرفت که رنگهای آنها نیز نظر برنگ دمه هوا تبدل یافته بعضی سبز کم رنگ
و بعضی سفید مرمری و بعضی شفاف مینمود .
هر چه که بقطب نزدیکشده میرفتیم جزیره ها و کوه پاره های سابح یخ روبه تزاید
و جسامت مینهاد . مرغان مخصوص دریاهای قطبیه نیز بیشتری میگرفتند . حتی بعضی
از انها نوتیلوس را لاشه يك حیوان بزرگی گمان کرده بران مینشستند و جسم فولادی
آنرا منقار میزدند .
کپتان اکثراوقات خود را برسطح واپور میگذرانید و بکمال دقت بسوی این جا
های متروک خالی نظر می انداخت . گاه گاهی چشمهایش میدرخشید . درین
دریاهائیکه انسانهائیچ آنرا زیارت نتوانسته اند کپتان نموچنان میپندارد که در خانه
و اراضی ملك خود نشسته است بمهارت فوق العاده که دارد نوتیلوس خود را از
مصادمۀ جزیره های سابح یخ که بعضی از انها بقدر شصت مترو بلندی و چند میل درا
زی داشت نگهبانی کرده در میان این کوهسار یخ راه ها و ممرها برای خود پیدا میکرد
به ٦٠ درجۀ عرض رسیدیم که دریخها افق سرا سر مستور مینمود و هیچ ممر و گذر


٢٧٦

معلوم نمیشد. اما کپتان نموبکمال مهارت يك ممری پیدا کرده میگذرد و بعد از گذشتن
نوتیلوس آن ممر باز منجمد میگردید.
باینصورت بسایهٔ مهارت کپتان نوتیلوس کوههای یخ و دشتها و تپه ها و جزیره های
یخ را در دنبال مانده یکسر بسوی نقطهٔ جنوبی در پیش رفتنست. درجه حرارت
خیلی فرو آمده است. میزان الحراره اگر بیرون کشیده شود بهمه حال پنج درجه
فروتر از صفر خواهد بود. اما ما از پوستهای خرس سفید و ماهیان فوق لباسها وه و
زه ها پوشیده سردی را هیچ حس نمیکنیم. داخل نوتیلوس زیز با الكتريك بخوبی
کرم شده شدت سرما را بحکم گذاشته است.
اگر دوسه ماه پیشتر درینجا میآمدیم دایما روز میبود ولی درینوقت بقدر دوسه
ساعت شب میشود که رفته رفته بعد از چندی شب دایمی ششماهه آغاز خواهد کرد.
اگر راست بگویم ازین سیاحت خیلی محظوظ هستم. یحها شکلها و منظره های
بسیار لطیف و غریبی نشان میدهد. مثلا در یکجهت منظرهٔ يك شهر شرقی رانشان
میدهدکه با صدها مناره ها و قبه های جوامع تزئین یافته است، در دیگر طرف منظرهٔ
يك شهر برهم و درهم شده را نمودار میکند كه بيك زلزلهٔ بسیار شدیدی زیروزبر شده
باشد. علی الخصوص که بعكس ضیای الوان بسیار عجیب و غریبی از انها حاصل میشد.
گاه گاهی که بعضی مناره های بلند میغلطید صداهای عجیبی از ان بر میآمد.
سوزن جهت نما از کار افتاد. یعنی هر چه که بقطب نزديك شده میرفتیم سوزن
قطب نمادر آن واحد جهتهای مختلف را نشان میداد. ازینمهم معلوم میشدکه به نقطهٔ
قطب خیلی نزديك شده ايم.
نهایت در ۲۸ ماه مارت نوتیلوس با وجودیکه بقدر بیست دفعه با مهمیز پرقوت خود


۲۷۷

بریخها هجوم نمود باز هم هیچ فائده نه بخشید . یعنی چنانچه پیش از ین چند بار یخها را باینصورت شکستانده بود درینبار نتوانست پس معلوم گردید که بحر درینجا تا بقطب یك پاره یخ منجمده است که آنر باصطلاح ارباب فن «بانکیز» مینامند . ندلاند بمن نزديك شده گفت :
- بانکیز ! بانکیز !
دانستم که بانکیز چنانچه در پیش روی بسیاری از کشافان قطبها سد ممانعت کشیده همچنان در پیش روی نوتیلوس نیز سد غیرقابل عبور برکشید . در پیشگاه ما از دریاء سطح مایع هیچ اثری نیست . در پیش روی نوتیلوس آنچنان یك صحرای واسعی مشاهده میشد که بغیر از بعضی تپه ها و بلندیهائیکه از یخها بعمل آمده بود دیگر هیچ چیزی معلوم نمیشد . در اطراف ما يك سكوت وسكون عمومی حکمفرما بود که گاه گاهی بصداهای مرغان قطبیه آن سکوت عمومی خلل پذیر میشد . همه چیز انجماد کرده حتی صدا نیز !
نوتیلوس طبعا بتوقف مجبور گردید . ندلاند بمن گفت :
- معلم افندی ، اگر کپتان شما ازین پیشتر برود دکر میدانم که مرد است .
- چرا ندلاند ؟
- زیرا در دنیا هیچ کسی تا به ایندم بانکیز را نگذشته است ، و نخواهد گذشت کپتان شما هر قدر که مقتدر باشد از طبیعت مقتدرتر نیست . در جائیکه طبیعت حد را تعیین کرده باشد توقف شرط است !
من - بواقعیکه همچنینست ندلاند ! لکن بسیار آرزومند آنم که آنطرف بانکیز را به بینم که چیست ؟ چرا که اکثر ارباب فن از قرار قواعد طبیعیه حکم کرده اند


۲۷۸

که بعد از منطقه منجمده باز دریای از یخ آزاد پیدا میشود !
— معلم افندی ، نصیحت مرا بشنوید ، از ین فکر فارغ شوید . اینست که تا به بانکیز
آمدیم . از ین پیشتر نه شما رفته میتوانید نه کپتان نه نوتیلوس! خواه نا خواه پس بسوی
شمال و قطعات مسکونه عودت خواهیم کرد .
بواقعی که ندلا ندراست میگوید . هرگاه سفینه ها خاصه بر روی یخ رفتن را ما لك
نباشند البته که در پیش روی بانکیز بتوقف کردن باید مجبور شوند .
هر انقدر که کپتان برای پیش رفتن و جستجوى يك ممر سعی و غیرت ورزید هیچ فائده
نبخشید ، نو تیلوس بتوقف کردن مجبور گردید . بلای مبرم اینست که برای ما پس گشتن
نیز محال گردید چرا که بعد از ظهر در هر طرف ما یخ ها حاصل شده نوتیلوس بايخها يك
وجود گردید . در نجاد انستم که کپتان نمو بسیار بی احتیاطی بزرگی کرده است .
در ین اثنا بر سطح واپور بودم . کپتان نیز اطراف و جوانب را تدقيق وتفتيش نموده
بمن گفت :
— خوب معلم افندی چه میگوئید به بینم ؟
— میگویم که گرفتار آمدیم محبوس ماندیم !
— محبوس ما ندیم چه معنا ؟
— معنا اینکه هر طرف ما را یخ احاطه نمود ، زمستان هم نزدیکست یخ ها تاشش ماه
نمی گسلد پس محبوس نیستیم ، چیستیم ؟
— بدرستی بدانید که نوتیلوس رهایی مییابد و به پیش میرود !
— آیا بسوی قطب ؟
— بلی بسوی قطب . آن قطب مجهولی که نقطه اجتماع دایره های طولست !


۲۷۹

این رفتن را از خدا میخواهم . چرا که آرزومند دیدن دریای آزاد آنطرف بانکیز و واصل شدن نقطه قطبم . برویم برویم ! با نکیز را بشکنیم ، برهوا کنیم ، اگر مقاومت بکند نوتیلوس را بال داده از روی آن به پرواز بگذریم !
نی معلم افندی به پرواز حاجت نیست ! نوتیلوس از روی با نکیز نی بلکه از زیر آن میگذرد ! حالا فکر مرا دانستید ؟
دانستم کپتان دانستم ! هان صبر نکنیم بکار آغاز کنیم .
کپتان يك اشارت کرده کپتان دوم بالا برآمد کپتان نمو با او بزبان خود یکچند کلمه گفته چند طایفه ها با تبرها و کلنگها بیا مدند . بنبه های پر قوت نوتیلوس بکار آمده خزینه های هوارا به تضییق و فشار تمام بهوا پر کردند. وطایفه های پرقوت با تبرها و کلنگها اطراف نوتیلوس را از یخها باز کردند . سرپوشهای سعلهاي وابور بسته شده بدا لان آمدیم . نوتیلوس بسقوط آغاز نهاد .
بر لب پنجره های دالان نشسته طبقات سفینه بحر منجمد جنوبی را تماشا میکردیم . میزان الحراره بالا برآمد سوزن مانومتر و بدور آغاز نهاد . بعد از انکه بقدر ۸۰ صدمتر و فرو آمدیم در زیر با نکیز در امدیم اما نوتیلوس بقدر هشتصد متر و در زیر بحر در آمده نوتیلوس در میان آبهای از یخ آزاد زیر با نکیز بر ٥٢ درجه طول راست بسوی قطب بقطع مسافه آغاز نهاد. از ٦٧ درجه و ۲۰ دقیقه دایره عرض که حالا در ان هستیم تا به ۹۰ درجه عرض که اصل نقطه قطب است پنجصد فرسخ مسافه را قطع کردن لازمست .
نوتیلوس در ساعت ٢٦ ميل قطع مسافه مینماید که این سرعت معادل سریعترین ریلهای دنیا میباشد به اینحساب بچهل ساعت به قطب واصل میشود . درون سفینه را بیک حرارت بسیار مناسبی تسخین نموده اند. يك قسم شب را در پیش پنجره ها بتماشای


۲۸۰

آبهای بحر منجمد که به ضیای الكتريك تنویر شده بود بسر آوردیم. بحر سر اسر از ماهی
و حیوانات بحری خالی بود. بعد از نیمشب به او تاق خوابگاه خود آمده يکقدری بخواب رفتم.
روز دیگر بوقت از خواب بر خواسته باز به پیش پنجره در دالان بنشتم. پراکته
تنقیص سرعت نوتیلوس را نشان میداد . سفینه ما آهسته آهسته خزینه های آب
خود را خالی کرده بالا میبرامد. دلم بسیار بسرعت میپرید آیا سطح دریا را از یخ آزاد
خواهیم یافت؟ نی نی! يك مصادمه خفيف مرا آگاه گردانید که پشت سطح نو
تیلوس بایخ مصادمه نمود. از صدای بسیار سنگین و پر مصادمه دانستم که قطر یخ خیلی
کلفت و ستبر است.
امروز تا بشام نوتیلوس یکچند بار همین تجربه را اجرا نمود. در هر بار پشت وا
پوره به یخ بر میخورد . حتی در یکبار به نهصد متر عمق به یخ بر خوردیم که ازین معلوم
شد که قطر یخ از سطح بحر سه صدمتر و بلند تر است. زیرا این از قاعده حکمت طبیعیه
است که اگر قطر یخ از سطح بحر يك متر و بلند باشد قطر آن در زیر بحر سه برابر آنست.
پس معلوم شد که قطر یخ در یجا نسبت به اوائل بانکز خیلی بیشتر شده است.
شام شد حالا هنو ز موفقیت حاصل نشده است در سه صد چارصد متر و عمق باز
هم به یخ مصادمه مینمودیم اگر چه نسبت بروز قطر یخ کمتر شده است اما باز هم در مابین ما و
هوای نسیمی آنچنان يك حائل كلفتی هنوز موجود است که رفع آن از قوۀ بشر خارج مینماید!
امشب را به بسیار ناآرامی بسر آوردم. امید و خوف فکر مرا در زیر شکنجه و
عذاب میداشت. چند بار از خواب بر خواستم ، دیدم که هنوز صعود و نزول نوتیلوس
دوام میورزد. سه ساعت بعد از نیمشب دیدم که در پنجاه شصت متر و عمق به یخ مصادمه
میشود. ازین تناقص رفته رفته امیدوار میشدم. چشمهایم از مانو متر و هیچ


۲۸۱

جدا نمیشد. نوتیلوس مائلاً آهسته آهسته صعود مینمود. بانگیز بموازی میلان
نوتیلوس باريك شده میرفت. نهایت ساعت شش بود که کپتان در دالان در آمده
بآواز بلند مژده داد که :
— بدریای از یخ آزاد واصل شدیم.

باب چاردهم

قطب جنوبی

همان بر سطح کشتی برآمدیم. بلی براستی بر سطح بحر یخ نبود. مگر بعضی یخ
پاره‌های ساحمی که به اینطرف و آنطرف شناوری داشت. در پیش روی مايك بحر
واسعی پدیدار بود. در جو هوا بسیار مرغان دیده میشد در درون دریا نیز ماهیان بسیاری
موجود بود. میزان الحراره سه درجه از صفر پایانتر بود. بهیجان تمام از کپتان پرسیدم که:
— آیا به قطب رسیده‌ایم؟
— هنوز نمیدانم. در وقت ظهر تعیین موقع کرده خواهیم دانست.
— آیا آفتاب ازین ابرها و دمه رهایی خواهد یافت؟
— يك كمی اگر رهایی یابد برای من کافیست.
بعد از کمتری از دور در جهت جنوب به بلندی دو صد مترو يك جزیره خالئی
دیده میشد. کپتان نمور است بسوی جزیره مذکور نوتیلوس را برانده بعد از یکساعت
بجزیره مذکور واصل شدیم و در ظرف دو ساعت همه اطراف جزیره را دور کردیم.
این جزیره بايك آبنای بسیار تنگی از خشکه بسیار بزرگی که سروپای آن دیده نمیشد


۲۸۲

جدا شده بود .
کپتان از جزیرهٔ مذکور بقدر نیم میل دور تر توقف کرد . آلات و ادوات فنی را با خود برداشته با دو نفر طایفه و من و قونسه ی بجمعیت کپتان در قایق نشسته بسوی جزیره روانه شدیم . ندلاند را امروز هیچ ندیدم بسبب رسیدن نوتیلوس بقطب و گذشتن از بانکیز خجالت و شرمساری او را در اوتاقش محبوس نموده است .
ساعت ده بود که قایق بخشکه رسید . قونسه ی میخواست که از قایق بساحل بر جهد ، من او را مانع آمده کپتانرا گفتم :
- افندی ! برین خاك شرف قدم زدن نخستین حق جناب شماست .
- بلی معلم افندی ! بسیار راست فرمودید ، منهم درینباب هیچ تردد ندارم . زیرا از افراد جمعیت بشریه تابه ایندم هیچکسی برین خاك قدم ننهاده است .
کپتان اینرا گفته از قایق بر ریگهای ساحل برجهید و بر سنگلاخی که برد ماغهٔ کوچکی واقعشده بود بالا برآمده و دستهای خود را يك بر دیگر چپراست کرده بهیجان بسیار شدیدی باطراف و اکناف نظر انداخت . گویا قطعهٔ قطب جنوبی را استملاك مینمود . بقدر پنجدقیقه همچنین ساکتانه و ساکنانه ایستاده بماند . بعد ازان بما اشارت کرده گفت :
- تشریف بیارید .
طایفه ها را در قایق گذاشته من و قونسه ی بیرون برآمدیم . خاك تابه بسیار جاها مانند شنجرف سرخ مینمود ، بقیهٔ مواد مذابیهٔ معدنیه ، سنگهای رنگارنگ ابری نما ، پارچه های هر نوع معادن روی زمین را پوشیده بود. از هر طرف زمین علامات وولقانی ظاهر و آشکار میشد . از بعضی چاکهای زمین بخار با بوی گوگرد آمیخته میبرآمد که


۲۸۳
اینمسئله بر شدت حرارت مرکزیۀ زمین دلالت میکرد .
نباتات این قطعۀ خالی را بسیار ناقص یافتم . اما در جو هوا از انواع مختلف مرغان بهزاران پرنده طیران داشتند و بر سر سنگهای سنگلاخ و ریگهای ساحل بصد ها صدها نشسته بودند . و چون هیچگاهی انسا نرا ندیده اند رم هم نمیخوردند . قونسه ی از نوع کبوتر یکچند دانه «شیونی» نام مرغانرا بگرفت . چونکه گوشت اینمرغان بدرجۀ گوشت کبک لذیذ و خوشگوار میشود .
بقدر نیم میل پیشتر بیک جایی واصل شدیم که روی زمین همه با آشیانه های مرغان مستور بود . از ین آشیانه ها بهزاران مرغان بر آمدند که وجود های شان بجسامت وجود قاز پشتهای شان سیاه . و گردن و سینه های شان سفید و در گلوی شان یکخط زردی مشاهده میشد . کپتان گفت :
— گوشت اینها خیلی چرب ولذیذ است معلم افندی و برای من نیز حلالست چراکه از مرغان ممالک مسکونه نمیباشند .
اینرا گفته و بطایفه ها گرفتن آنهارا امر نمود . طایفه ها و قونسه ی بقدر دو صد دانه ازین مرغانرا گرفتند چونکه هیچ نمیگریختند .
اما دمۀ که هوا را احاطه کرده بود و شمس را پنهان داشته بود هیچ پس نمیشد تا ارتفاع گرفته تعیین موقع کرده شود اینمسئله مرا دوچار اندیشه نمود . زیرا هرگاه آفتاب پدیدار نشود تعیین موقع نمیشود . وما هم نمیدانیم که بقطب رسیده ایم یا نرسیده ایم .
کپتان نمو بر يك سنگی نشسته و چشمانش را بسوی سما دوخته بگرداب تفکر فرو رفته بود . بی صبری و دلتنگی از اوضاعش نمایان بود. اما چه چاره ؟ چنانچه بر دریاها حکم خود را اجرا میکند بر آفتاب حکم کرده نمیتواند ! لابد باید صبر کند !


٢٨٤

وقت ظهر شد شمس ظهور ننمود ! بعد از کمی دمه به برف مبدل گردیده برف شدیدی بباریدن آغاز نهاد . کپتان گفت :
— کار بفردا ماند . حالا به نوتیلوس باید برویم همه ما بر خواسته به نوتیلوس آمدیم .
روز دیگر ساعت پنج بود که بر سطح واپور برامدم . کپتان نمو در انجا بود ، مرا مخاطب نموده گفت :
— معلم افندی ! از علامات هوا چنان معلوم میشود که امروز ابرها و دمه ها يك قدری برطرف شود . بعد از طعام بخشکه برامده برای تعیین موقع يك نقطه مرتفعی پیدا کنیم .
— بسیار خوب خواهد شد کپتان !
و الحاصل بعد از طعام بخشکه برامدیم . در قایق من و کپتان و دو نفر طایفه با آلات و ادوات فنیه بودیم آلات نیز عبارت از يك ساعت قرونو مترو ، ويك دور بین ، و يك ميزان الهوا بود .
ساعت نه بود که بخشکه برامدیم . هوا کشاده میشد ابرها یکسر بسوی جنوب در پرواز بود . دمه از سطح سرد دریا بهوا برمیآید . کپتان نمو برای اجرای عملیات بسوی سنگلاخ بلنده متوجه شد . بر ذروه سنگلاخ به بسیار مشکلات بالا برامدیم . زیرا سنگهای سنگلاخ اکثر از لاو یعنی مواد مذابه معدنیه جلا دار متشکل بود . چون بر ذروه رسیدیم در پیشگاه نظر مايك افق بسیار واسعی هویدا گردید ، در جهت شمالی صحرای جسیم یخی که بانکیز گفته شده بود و ما از زیر آن گذشته آمده ایم نیز از بسیار دور معلوم میشد . در زیر ذروه کوه بچه که ما بران هستیم دشتهای سفیدی موجود است . سما از ابرها آزاد وزردرنگ مینمود . دریا با بعضی یخ پاره ها متموج


٢٨٥

و نوتیلوس در میان آن مانند ماهی بسیار جسیم الخلقی نمایان بود . در طرف جنوب بعد از آبنای تنگی که مذکور شده بود اراضی بسیار وسیع و نامحدودی بنظر میخورد که ازین يك ظاهر میشد که در قطب زمینهای از انسان خالیی بسیاری موجود است.
کپتان نمد در اول امر بواسطه آلت بارو مترو ارتفاع نقطه را که بر آن هستیم از سطح بحر حساب نمود .
بوقت ظهر يك ربع ساعت باقی بود که کرۀ شمس مانند يك طبق زرینی در نزديك افق پدیدار گردید ، و این دریا و زمینی را که تا به ایندم هیچ فرد آفریده بر آن قدم نه نهاده است بشعاعات آخرین خود که بعد از ششماه باز طلوع کند تنویر نمود . کپتان دور بین شبکه داری را گرفته بواسطۀ يك آئينه انكسار ضیا را تصحیح کرد ، و بعد از آن دوربین را بسوی افق گردانیده کرۀ شمس را که نزديك بغروب بود تدقیق نمود . ساعت قرو نو مترو بدست من بود . دلم بشدت میطپید . زیرا اگر نصف کره شمس هنگامیکه در پشت افق دراید تمام بوقت زوال تصادف کند در انحال محقق میشود که تمام در نقطه قطب جنوبی هستیم . در حالتیکه چشمانم را بعقرب ساعت دوخته بودم دفعته فریاد بر آوردم که :
- زوال .
کپتان نیز بصدای بسیار سنگینی گفت که :
- قطب جنوبی !
اینرا گفته دوربین را بمن داد . دیدم که کرۀ شمس تمام بدو قسم مساوی تقسیم شده بود . درین اثنا کپتان نمو دست خود را بر شانه من نهاده گفت :
- معلم افندی، در سنهٔ . ١٦٠٠ گذریت نام کپتان فلمنکی بسبب طوفان تا ٦٤ درجه


٢٨٦

عرض بالا آمده « ستلاند جدید » را کشف نمود . در سنه ۱۷۷۳ سیاح مشهور « قوق » تا به ۶۷ درجه و ۳۰ دقیقه و یکسال بعد از ان تا به ۷۱ درجه و ۱۵ دقیقه واصل شد . در سنه ۱۸۱۹ کپتان « بالنگاوزن » روسی تا به شصت و نه درجه و در سنه ۱۸۲۰ « برونسفلید » نام کپتان انگلیزی از ۶۵ درجه پیشتر تجا وز نتوانست . و در همان سنه کپتان امریکایی « مورل » تا به ۷۱ درجه و پانزده دقیقه بالاشده از یخ آزاد يك بحری را کشف نمود . و مانند اینها بسیاری از سیاحان جانفشان برای کشفیات قطبها رفته اند ولی آخر ترین آنها « جیمس روس » نام قپودان انگلیزیست که در سنه ۱۸۴۲ تا به ۷۴ درجه بالا بر آمده توانسته است . حالا نکه درین سنه ۱۸۶۸ من که کپتان نمو میباشم در ۹۰ درجه بقطب جنوبی و اصلشدم و این قطعه را که ششمین قطعه موجوده زمینست استملاك نمودم .
گفتم — آیا بنام که استملاك گردید ؟
گفت — بنام خود !
قپودان نمو اینرا گفته و بیرق سیاهی که در وسط آن با ابریشم زرد حرف اول اسم او که :
( ن )
کار شده بود بر زروه کوه بر افراشت و بطرف آفتاب که شعاعات آخرین آن از پس افق معلوم بود نظر انداخته گفت :
— الوداع ای آفتاب جهانتاب ! بعد از ششماه با زاین قطعه که آنرا استملاک کرده ام بنور عالم افروز خود منور گردان !


۲۸۷

باب پانزدهم

آیا حادثه است یا عارضه؟

روز دیگر که اول ماه نیسان بود نوتیلوس بعزیمت آغاز نهاد . سردی سرما بدرجهٔ فوق العاده بود . كوكب قطب جنوبی در سمت الرأس بكمال شعشعه فشانی میدرخشید بعد از غروب ششهاهه آفتاب در بنطرفها هیچکس آمده نمیتواند نوتیلوس خزینه های خود را پر کرده سقوط نمود . بعد از انکه بقد ر هزار قدم فرو رفت بسرعت پانزده میل در ساعتی یکسر بسوی شمال رهسپار گردید . وقت ظهر بوده در زیر بانگین در آمدیم .
بوقت صبح بيك مصادمهٔ بسیار شدیدی از خواب بر جهیدم . از خوابگاه خود برخاسته گوش گرفتم که چیست که بناگهان بر زمین غلطیدم . چنان حس کردم که نوتیلوس بعد از انکه بر یکچیزی بنشست به پهلو غلطیده توقف نمود .
دیوارها را گرفته آهسته آهسته بدالان آمدم . دالان روشن بود. چوکیها و کنبه ها زیر و زبر شده بودند تنها جاه کا نها بسبب رابطه های محکمی که داشتند جا بجا بودند لوحه های تصاویر دیوار دست راست همه گی بر زمین افتاده بود ، لوحه های دیوار دست چپ بسبب میلان و اپور از دیوار جدا شده معلق مانده بودند . نوتیلوس نیز بطرف دست راست يك بغله افتاده غیر متحرك مانده بود .
صداهای رفتار و دویدن طایفه ها از بیرون در زهر و ها بگوش میرسید . کپتان نمو معلوم نبود. در اثنائیکه میخواستم از دالان بیرون شوم ندلاند و قونسه ی در آمدند .


۲۸۸

پرسیدم که چیست ؟ گفتند ماهم برای پرسیدن آمده ایم .
ند — ازمن بپرسید که چیست ؟
من — بگو چیست ؟
ند — نوتیلوس نشست . و از شدت ضربه صدمه و وضعیت غلطیدن او چنان استدلال میشود که در بنبار چنانچه در گلوگاه «توره س» ماهتاب او را رهایی داد درینبار نوتیلوس جان آقا را کسی رهایی ندهد !
من — معلوم میشود که بر سطح دریائیم ؟
ند — نمیدانم .
چون به مانومتر و نظر کردم دیدم که سه صد متر و در زیر آبیم . به تعجب افتاده گفتم :
— اینچه عجب حالیست ؟
قو — از کپتان نمو پرسیده شود !
ند — کپتان کجاست ؟
من — نمیدانم ! برویم جستجو کنیم .
درین اثنا کپتان نمو بدالان در آمد . علایم اندیشه در سیمایش نمایان بود . بعد از انکه از دیدن آلات فنیه فارغ شد پرسیدم که :
— آیا حادثه است یا عارضه ؟
نمو — نی معلم افندی در ینبار عارضه است !
من — آیا مهلکست ؟
نمو — بلکه !!
من — آیا عارضه عبارت از چیست ؟


۲۸۹

نمو - يك يخ پاره بسیار بزرگی که بقدر يك كوهی بود از زیر بانگیزه خطا خورده بر
سطح نوتیلوس برخورد و بسبب مصادمه ملاق خورده در زیر نوتیلوس در امد و
بسبب قانون موازنه و ثقلت بشدت نوتیلوس را بالا برآورد . حالا نوتیلوس يك
بغله بر روی این کوه یخ در درون بحر نشسته است . و تا بوقتيكه كوه يخ بيك حائل
تصادف نکند و از صعود وانه ایستد نوتیلوس همچنین يك بغله خواهد بود اما تهلكه
اینست که کوه یخ ما را بالا کرده بالا کرده در زیر بانگیز برساند و در میان اشکنجه دو
یخ فشار داده میده کند .
به اینحالت مدهشه بفكر افتادم . قپودان نمو متصل به ما نومتر و نظر میکرد . سفینه
متصل بالاشده میرفت بقد ر يكصد و پنجاه قدم بالاشده بودیم که دفعته در بدنه کشتی یك
اهتزازی پیدا شد نوتیلوس آهسته آهسته براست شدن آغاز نهاد . اشیا و اسبابها ئیکه کج
شده بودند رفته رفته راست میشدند تا آنکه زمین افقی و دیوارها عمودی شدند .
فریاد برآورده گفتم :
- الحمد الله کشتی ما راست شد .
درین اثنا پنجره های دالان باز شد. ضیای خارجی از بیرون بدرون دالان عکس
نموده خود را در میان آب یافتیم اما در دو طرفه نوتیلوس بقدر ده ده متر و دورتر دیوار
های مجلای یخ دیده میشد . در زیر و بالای مانیز مانند سقف و سطح یکپاره یخ بلور
مانند مجلای پدیدار بود. نوتیلوس در میان يك تونل یعنى يك نقب طولانی از يخ مانده
بود . یخی که در جهت فوقانی بود یخ زیر بانگیز است . یخی که در جهت تحتانیست سطح
یخپاره عظیمیست که از زیر بانگیز خطا خورده بر نوتیلوس مصادمه نموده بود و باز در
زیر نوتیلوس درآمده نوتیلوس را بالا برآورده و درین تونل بلورین درآورده است .


۲۹۰

و دو نوک سر و پای این یخ پارۀ تحتانی بدیوارهای فطر بانگیز تصادف نموده توقف کرده است، و نوتیلوس از پشت آن جدا شده در میان این تونل که حدود آن با یخ جدا شده از بانگیز مساویست محبوس مانده است.
چراغ الکتریکی درون دان خاموش شده ضیای خارجی شدید فوق العادۀ الکتریکی از بیرون دالا نرا فوق العاده تنویر نموده بود. ضیای الکتریک بر دیوارهای یخ الماس مانند چار اطراف ما عکس انداخته چنان لطافت و درخشندگیی بعمل میآورد که از تصویر و تعریف آن عاجزم. گویا نوتیلوس در يك معدن الماسی در آمده ضیای الکتریک بررکها و رخهای یخپاره ها افتاده آنقدر درخشندگی و شعشعه پاشی بعمل میآورد که قوۀ نظر از دیدن آن عاجز میشد در بعضی نقاط مقرنسئی منشوری که الكتربك عکس مینمود رنگهای یاقوتی، و زمردی، و زبرجدی بسیار شعشعه پاشی پدیدار میگردید که انسان خود را در میان يك تونل الماسی جواهر نشانی گمان میکرد! در ین اثنا قونسه ی يك ندای حیرتی بر آورده گفت :
— افندی اگر چشمان خود را بپوشد بهتر خواهد بود !
قونسه ی اینرا گفته و چشمان خود را بدستهای خود بپوشید. من چون بسوی پنجره نظر کردم مسئله را دانستم که چیست! مگر نوتیلوس بسرعت تمام رو به پیش رهسپار گردیده درخشندگی شعشعه پاش غیر متحرک یخهای الماس مانند را همچون يك خط درخشنده منوری ساخته بود که چشم از دیدن آن یکقلم عاجز بود .
درین اثنا پنجره های نوتیلوس مسدود گردید. درون دالان نوتیلوس منور گردید. دفعته از طرف بینی نوتیلوس با یکچیزی مصادمه نمود. دانستم که مهمیز سفینه با دیوار یخ پیشرو بر خورد. پس معلوم شد که پیش روی ما مسدود است و امید برآمدن


۲۹۱

ازین تونل از پیش رو مفقود .
بعد از کمی توقف بکمال حیرت دیدیم که نوتیلوس بسرعت تمام رو به پس برهسپاری آغاز نهاد . بعد از اینکه بقدر یکساعت رفتار نمود دفعته از طرف عقب نیز نوتیلوس با دیوار یخ مصادمه کرد . خوف و حیرت بر ما غلبه کرده بروی همدیگر ساکتانه و خایفانه نظر کردیم . در ین اثنا کپتان بدالان درامده پرسیدم که :
- چه خبر است کپتان ؟
- خوب خبر نیست معلم . زیرا از پیش و پس و بالا و پایان راه را یخهای بانگیز بر ما مسدود نمود ؟ و حالا ما در تونلی که از خطا خوردن یخ زیر بانگیز کشاده شده میباشیم .
- معلوم شد که محبوس ماندیم ؟
- بلی ماندیم !

باب شانزدهم

- بی هوایی -

به مانومتر و نظر کردم دیدم که سه صد مترو در زیر آب هستیم . به اینحساب معلوم شد ه در پیش و پس وزیر و بالای ما دیوارهای بسیار کلفت و ستبر یخ که مر و راز ان غیر ممکنست موجود میباشد . ندلاند بشدت یک مشتی بر میز بنواخت . قونسه ی ساکتانه ایستاده بود . کپتان دستهایش را بر یکدیگر چپر است کرده مبهوت مانده بود . دفعته سر بالا کرده گفت :
- افندیان ! اگرچه باقوانین بشریه انسان مقاومت کرده میتواند ، و لی با قوا


۲۹۲

این طبیعیهٔ قدرتی مقاومت و مقابله کردن ممکن نیست. اینست که در ینبار بيك عارضهٔ
مدهشهٔ طبیعیه سر دوچار شدیم وگرنه در مانورهٔ نوتیلوس هیچ خطایی واقع نشده
است . حالا دو رنگ مرگ برای ما موجود است . اولا همین تونلی که در ان هستیم
رفته رفته انجماد کرده در میان یخبها به تضییق و فشار می دنست . ثانیاً از بی هوایی مخنو
قاً وفات کردنست .
کپتان اینسخن را بچنان اعتدال دم و مستریحانه میگفت که گويادريك مکتبی ایستاده
و بشاگردان خود درس ریاضی میگوید . گفتم :
ـ کپتان ، از بی هوایی مخنوقاً نخواهیم مرد چرا که خزینه های هوای نوتیلوس پر است .
ـ بلی پر است اما هوای خزینه ها تا دو روز دیگر ما را کفایت خواهد کرد. حالا نگه
سی و شش ساعتست که در زیر آبیم ، و از حالا نوتیلوس به تجدید هوا محتاجست که باید
بخزینه ها دست لاف کنیم .
ـ پس میباید که کوشش کنیم تا پیش از چهل و هشت ساعت رهایی یابیم .
ـ بلی همچنیست معلم افندی ! تا جان در بدن کوشش کردن لازمست . حالا نوتیلوس
را بریخ پارهٔ سقوط یافتهٔ زیرین فرو می آرم . طایفه ها را سقافا ندر ها پوشا نیده بیرون
میبرازم ، و مقیاس گرفته باریکترین دیوار حائل یخ را بشکافتن آغاز میکنیم .
کپتان این را گفته بیرون برآمد. بعد از کمتری صدای پر شدن خزینه های آب
بگوش رسیده نوتیلوس سقوط نمود و بعمق سه صد و پنجاه مترو بریخپارهٔ عظیمه بنششت ،
پنجره های دالان نیز باز گردید . ندلاند و قونسه ی را مخاطب نموده گفتم :
ـ دوستان من ، در ینبار در موقع بسیار مهلکی افتاده ایم لهذا از غیرت و همت شما
امید وارم .


۲۹۳

ند—برای سلامت عمومیه بهر خدمت و فداکاری حاضرم .
من—تشکر میکنم ندلاند.
ند—اینرا هم علاوه کنم که کلنگ زدنرا هم بقدر ژیپقین استعمال میتوانم.
من—کپتان نمو معاونت شما را رد نمیکند بیا ئید ند لاند.
ندلاند را گرفته به اوتاقیکه طایفه ها سقافاندرها را میپوشیدند بردم. تکلیف
اورا بکپتان عرض کردم. کپتان قبول کرد. دوست خودرا همانلحظه پوشانیدیم با دیگر
رفقای خود اماده خدمت شد. در پشت هرکدام يك يك صندوق آلت تنفس بود که
از مخزنهای هوای سفینه پرشده بودند. به آلت تنویر احتیاج نبود چرا که ضیای شدید
نوتیلوس هرطرفرا منورساخته بود.
با قونسه ی آمده در پیش پنجره دالان بنشستیم بعد از کمی دیدیم که از سفینه بقدر
دوازده نفر طایفه های سقافاندرپوش که تبرها بدست داشتند برآمدند کپتان نمو و ندلاند
بقدهای دراز خود در میان آنها شناخته میشدند.
در حال بکار آغاز کردند . کپتان نمو طول وعرض نوتیلوس را حساب کرده بر سر
سطح يخپاره يك رسم مقطع که برابر جسم نوتیلوس بود خط کشید. طایفه ها از چند جای
همین خط به یخ کندن آغاز نها دند پاره های یخ بنوک کلنگها هوا شده میرفت. هواکه
گفتیم چنان کمان نشود که از جای خود کنده شده به جو هوای نسیمی که روی زمین
را احاطه دارد میرفت، نی بلکه بسبب سبک‌تر بودن یخ از آب ،بنابر قانون ثقلت بمجردیکه از
جای خودکنده میشود از زیر ببالابرآمده بسقف تونل یعنی سوف دریخ بازشده میچسپید.
بعد از انکه دو ساعت کوشش ورزیدند. ندلاند از تاب و توان مانده بسفینه درامد ،
دیگر رفقای او نیز آمدند، بعوض آنها دوازده نفر دیگر حاضر کار شدند. من وقونسه ی


٢٩٤

نیز به آنها ملحق شدیم.
وقتیکه سقافاندرها را پوشیده در آب برآمدم آب بر وجودم خیلی سرد و خنک
بر خورد، اما چون یک چند کلنگ زدم وجودم بسردی عادت گرفت. گرم شدم.
در حالتی که برابر به (٣٠) تضییق و فشار هوا بودم چنان آزادانه کار میکردم که گویا
در هوای باز و کشاده کار میکنم.
بعد از انکه بقدر دو ساعت کوشش ورزیدم بسفینه آمده سقا فاندرها را بر آوردم.
در مابین هوای صافی که از آلت تنفس میگرفتم و هوای سفینه که با حامض کاربون آمیخته
شده مختل شده بود فرق بزرگی یافتم، زیرا هوای سفینه، از (٤٨) ساعت به
اینطرف تجدید و تازه نشده بود، و از ینسبب مولدالحموضه او کاهیده، حامض کار
بونش افزونی گرفته بود. حالا نکه با وجود یکه ۱۲ ساعت کار کرده ایم از سطح
شکلی که کپتان نمو بر روی یخ رسم و نقش کرده بود بحقوری یک مترو یخ برانده توانسته
بودیم. هرگاه کار به اینصورت دوام کند یعنی اگر شب و روز کار کنیم و از هر طرف
رسم مذکور بقدر یک یک مترو یخ بکنیم بچهارد روز و پنج شب دیگر احتیاج داریم. به
رفقای خود گفتم:
- پنج شب و چار روز لازم داریم، حالا نکه در خزینه های هوای سفینه دو روزه
هوا داریم.
ند - بر سر آنهم، بعد از انکه ازین بند یخانه تونل یخ برانیم باز هم در زیر یا نگیز
میمانیم. برای یافتن هوای تازه به بسیار راه رفتن دیگر محتاجیم.
الحق که این حساب ندلاند بسیار راست و درستست آیا تا وقتیکه بهوای صاف
برسیم چقدر مسافه باقی مانده؟ آیا پیش از انکه نوتیلوس بسطح دریا برآید زندگی


٢٩٥

برای ما ممکن خواهد شد ؟ آیا همین تونل یخ قبرستان نوتیلوس ونوتیلوس نشینان
نخواهد شد ؟ والحاصل حال ما خیلی مدهشت است . اما همه ما درجه دهشت فوق العاده
اینحالرا دانسته بکوشش ورزیدن ، و با مرگ به پنجه زدن قرار دادیم .
بگمانم می آید که در شب باز بقدر يك متر دیگر از یخ از هر طرف کنده توانستیم .
اما روز دیگر چون سقا فاندزها را پوشیده در تونل برآمدم دیدم که دیوارهای تونل
نزديك شده رفته است . دانستم که رفته رفته انجماد و سردی بیشتری گرفته تونل را
تنگ میسازد این تهلکه از همه تهلکه ها مدهشتر بود چرا که آهسته آهسته یخها از هر
طرف با هم نزدیک شده نوتیلوس را با موجودی آن در میان تضییق وفشار آرد و غبار
میسازد ! آیا بمقابل این تهلکه عظیمه مدهشه چه باید کرد ؟ تصلب و انجماد آبرا چسان
منع باید کرد ؟
این تهلکه نورا برفقای خود حکایه کردم . و کپتان نمو را نیز برین واقعه آگاه
گردانیدم . بجواب من گفت :
ـ بلی . معلم افندی ! منهم میدانم که این تهلکه مدهشه در پیشست . اما چه باید
کرد ؟ از همه پیشتر ما باید بمیریم !
امر وز بکمال شوق و خواهش کلنگ زدن گرفتم کوشش کردن مرا قوت می
بخشید . وغیر ازین هوای آلت تنفس را از هوای داخل سفینه صافتر و پاکتر یافته
بیرون بودن و کار کردنرا غنیمت میشمردم .
نزديك شام بقدر يك متر دیگر چقوری نیز کنده شد . وقتیکه بسفینه در آمدم
نزديك بود که از حامض کاربون هلاك شوم ! آه ، چه میشد که چاره دفع این غاز
مهلك مضر بدست ما میبود ! اگر چه مولدالحموضه داریم . سوده بسیاری نیز موجود


٢٩٦

است که هرگاه بواسطه پیلهای الكتريك آنرا با هم تحلیل کنیم . ولد الحموضه زیادی
بدست آورده میتوانیم اما چون حامض کاربون کشتیرا سراسر استیلا کرده از حاصل
شدن مولد الحموضه چه فائده ؟ برای محو کردن حامض کاربون مقدار بسیاری از
محرق پوتاس را بهم زدن ، و شور دادن لازم است . اما پوتاس کجاست ؟
در شب کپتان نموشیر دهنهای خزینه های هوا را باز کرده یکچند ستون هوا در
سفینه داخل نمود؛ وکرنه آنشب را تا بصبح بسر آورده نمیتوانستیم . روز دیگر بوقت
صبح به کندن متر پنجم آغاز کردیم دیوارهای اطراف تونل با سقف ما که عبارت از
زیر یا نگیز است بدرجه ظاهر و آشکار بهم پیش آمده بودند . هیچ شبهه نیست که پیش
از کنده شدن سطح زیرین ، ورها یی یافتن نوتیلوس ، دیوار و سقف وسطح با هم
چسپیده نوتیلوس را بفشارد من از دیدن اینحال به نومیدی افتادم ! بی اختیار کلنگ
از دستم بیفتاد ! چنان پنداشتم که در میان دو چنه دهن يك جانور بحری خونریزی
مانده ام ! درین اثنا کپتان نمو از پیش رویم در گذشت . از دستش گرفته ديواريك
طرف تونل را به او نشاندا دم که بقد ر چاره تر و نزدیکشده بود . کپتان اشارت مرا
دانسته اشارت کرد که :
— از پی من بیائید !
بسفینه در امدیم . سقا فاندرها را کشیده بد الان داخل شدیم . کپتان گفت :
— معلم افندی ، اگر بيك واسطه بسیار جسورانه اقدام و پیش قدمی نکنیم در میان
انجماد آب و فشار مدهشه آن محو و ناپدید گردیدن ما محقق مینماید !
— بلی کپتان همچنیست . اما برای دفع این بلاچسان چاره ، و چه واسطه باید یافت؟
— آب جوشان !


۲۹۷

چه گفتید؟ آیا آب جوشان؟
بلی، موسیو آروناقس! اولا معلومست که در يك تونل بسیار محدودی میباشیم پس هر گاه آبهای بسیار شدید الجوش بسیاری بواسطه بمبه ها در آبهای این تونل بریزیم آیا بزیاده شدن درجه حرارت، و منع کردن انجماد موفق و کامیاب نخواهیم شد؟
یکبار تجربه باید کرد.
میزان الحراره در بیرون نوتیلوس (۷) درجه از صفر پایانتر بود. کپتان نمو سرابدارۂ مطبخ در پیش انبیقها ئیکه آب شور را به آب شیرین تحویل میداد با خود ببرد. پر کردن انبیقهای جسیم را امر نموده همه قوت گرمی پیلهای الكتريك را به سیمهائيكه از درون آن آب میگذشت بداد. در ظرف یکچند دقیقه آبهای درون انبیقها بغلیان شدید آمده بواسطه بمبه ها بیرون ریختند، وباز آب سرد پر کرده، و بجوش آورده اینعمل را تکرار کردند حرارت آنقدر شدید بود که از یکطرف آب سرد گرفته و در حال آنرا به آب جوشان تحویل داده بیرون میریخت، و باز میگرفت.
بعد از سه ساعت حرارت بیرونی از صفر «۶» درجه فروتر را نشان داد.
کپتان را گفتم:
کامیاب میشویم! کامیاب میشویم!
بلی، معلم افندی! از تهلکه فشار انجماد رهایی یافتیم، ولی تهلکه مدهشه بی هوایی هنوز هم باقیست.
آیا هوای موجوده ما هنوز چقدر وقت کفایت خواهد کرد؟
فردانه پس فردا همه خزینه های هوا سراسر خالی میشود، و بقدريك نفس وار هوا باقی نمیماند.


۲۹۸

روز دیگر که ۲۷ ماه مارت مطابق برج حمل بود بقدر « ۶ » متر چقوری پیدا
شده بود . به اینحساب بقدر چار متر دیگر ستبری و کلفتی باقی مانده است .
حالا نکه در درون سفینه دیگر هوائیکه قابل تجدید با شد باقی نماند . امر وز
هوائیکه موجود بود رفته رفته مختل گردید .
يك سنگینی تحملسوزی همه وجودم را فرا گرفت سه ساعت بعد از وقت پیشین
عذاب جانکندن بدرجهٔ افزونی وا صلشد . از بسیاری خمیازه کشیدن چنه هایم
بدرد آمد . جگر هایم که بجستجوی هوای صاف مابه الحیات در حرکت بود از نیافتن
آن جوهر عزیز بدیع حضرت خلاق بدیع السموات رفته رفته از قوت می افتاد .
قونسه ی عالیجناب باوجودیکه او هم مانند من دو چار عذاب بود ولی هیچ از پیش
من جدا نمیشد. از دست من میگیرد و برای جسارت و توانائی من میشنیدم که میگفت:
— ای کاش که دهن خود را بدوزم و نفس نگیرم تا افندی بعوض من نفس بگیرد !
درجهٔ صداقت قونسه ی بمن خیلی تأثیر نمود . چشمهایم پر اشك شد .
اینست که در داخل سفینه حال ما بدینمنوال بود . هر کس برسیدن نوبت کار به
او و پوشیدن آلت تنفس بکمال بیصبری انتظار میکشیدند . مانده شدن و ناتوان افتادن
نسبت به بی هوا ماندن هیچ چیزی نیست . کسی که از مانده گی بیتاب افتد از تنفس که
عین حیاتست محروم نمیما ند. اما کسیکه از هوا محروم بماند هم از قوت ، و هم از حیات
محروم و جدا میشود .
سبحان الله ! تنفس چه نعمت عظیای حضرت کبریاست !
خلاصه کلام هیچکس پیشتر از رسیدن نوبت کار خود سقا فاندر ها را پوشیده بیرون
برامده نمیتوانند هر کس که وقت موعود و معین او رسید هماندم آلت تنفس خود را


۲۹۹

کشیده بر فیق دیگر خود میدهد، و خودش در هوای زهرناک سفینه داخل میشود. به این قاعده و قانون از همه کس زیاده تر خود کپتان نمو رعایت میکرد.
امروز بکار زیاده تر گرمی و سعی داده میشد. ستپری یخی که کندن آن لازم بود بقدر «۲» متر و باقی مانده بود. حالا نکه خزینه های هوا نیز سراسر خالی شده بود. هوای باقیمانده بدشواری برای کارکنان کفایت میکرد.
هنگامیکه آلت تنفس را بر آورده بسفینه در آمدم چنان گمان کردم که کسی مرا خفه کرد. سبحان الله! چه شب مدهشی بسر آوردیم! اینگونه عذابرا بزبان قلم فهمانیدن ممکن نیست. روز دوم نفسم سراسر کوتاه گردید. بدردسری که داشتم بیهوشی نیز منظم گردید. چنان میپنداشتم که یکخروار شراب خورده باشم. رفقای من نیز بهمین حال بودند. بعضی از طایفه های کشتی جان میکندند.
روز ششم بند یگری ما کپتان نمو کلنگ کار یرا ترک کرده بشکستن یخ باقی مانده قرار داد. این آدم جسارت و اعتدال دم خود را بتمامها محافظه کرده بود. قوه معنویه اش بر عذاب وجودش غلبه میکرد!
کپتان، برکشتیبانان خود يك امری بداد. دیدیم که از خزینه ها کمی آب بواسطه بمبه ها بیرون کشیده شد. کشتی از سریخپاره که بر آن نشسته بود بالابر آمد، بعده سفینه را بر چقوری که کنده شده بود بیاورد، باز خزینه ها را پر کرده سفینه را در میان آن چقوری نشاند.
درین اثنا همه طایفه ها بسفینه داخلشدند، دروازها بند شد. در یخچال نوتیلوس برسطح یخی که بقدريك متر و ستپری داشت ایستاده بود.
شیر دهنهای خزینه های آبرا باز کردند در سفینه بقدر صد متر مکعب آب پر شد،


یعنی سنگینی کشتی صد هزار کیلو غرام افزونی گرفت ، حاصلشدن اینقدر ثقلت مارا به امید انداخت عذاب جانکندن را فراموش کردیم . آیا یخ می شکند ؟ آیا ما رهایی مییابیم ؟
باو جودیکه در یکعالم بیخبری بودم باز هم در زیر سفینه یک اهتزاز ولرزش بسیار شدیدی ، ویک آواز بسیار غریبی شنیدم ؛ چنانچه يك کاغذی دریده شود ، ويا يك سانی بشدت از هم پاره شود یخپاره از هم بشکست .
قونسه ی ، دهن بگوشم نزدیک کرده گفت :
گذشتیم ! گذشتیم !
من هیچ جواب نداده تنها بفشردن دست خدمتکار صادق خود اکتفا نمودم .
نوتیلوس بمجرد رهایی یافتن از زنجیر اسارت یخها بسبب سنگینی فوق العاده که حاصل کرده بود چنانچه درمیان هوايك جسم ثقیلی بیفتد ، همچنان بیکبار کی بفرو رفتن سقوط نمود .
همه قوتهای الکتریک نوتیلوس به بمبه ها داده شده به اخراج کردن آب آغاز نهاده شد . یکچند دقیقه بعد فرو رفتن و سقوط کردن نوتیلوس منقطع شد بعد از کمترکی ببالا برامدن آغاز نهاد . مانومتر و صعود یعنی بالا برامدن مایلی نوتیلوس را بسرعت یکسر بسوی شمال نشان میداد که هر طرف کشتی مانند زلزله شدیدی بزلازلۀ مدهشی گرفتار آمده بود .
بريك كنبۀ کتابخانه بیهوش افتاده بودم ، خرخرهٔ عجیبی در مجرای نفسم پیدا شده بود ، چهره ام بنفش شده بود ، لبهایم کبود شده بود ، از هر قسم حرکت محروم بودم . هیچ چیزی نمیدیدم ، هیچ چیزی نمیشنیدم !


۳۰۱

مقدار این ساعتهائیکه به اینحال گذران نموده نمیدانم . اما محقق دانستم که بحالت
نزع افتاده ام یکی یکبار بخود آمدم . به جگرهایم مقدار جزوی از هوای تازه صافی
در امده آیا بر سطح بحر بر امدیم ؟ آیا از زیر بانگیز گذشتیم ؟ :
نی ، اینچنین نیست ! مگزندلاند ، وقونسه ی خود شا نرا فدا ساخته مرا رهایی
دادن خواسته اند ! در آلت تنفس یکی از انها يك كمى هوا باقی مانده بوده است ! در
حالتيكه خود شان از بی هوایی بمرگ رسیده اند ، خود را گذاشته برای من آورده
اند . ويك يك قطره زنده کانی بحلق من چکانیدن گرفته اند ! قضیه را دانسته
آلت تنفس را رد کردن خواستم ، دستهایم را محکم گرفتند . یکچند دقیقه بکمال
حرص تنفس کردم . چشمانم بی اختیار برما نومتر و افتاد ، دیدم که از سطح بحر
۲۰ قدم پایانتر بسرعت مدهشه در ساعت چهل میل رفتار داریم . معلوم شد که در
ما بین ما و هوای نسیمی بیست قدم يك پرده یخی موجود است .
نوتیلوس درین اثنا به تجربه محاربه بایخ آغاز نهاد . در خزینه های آب طرف
دنباله کشتی آب بسیاری ریخته نوتیلوس یکوضعیت مایلی را پیدا کرد . طرف بینی
کشتی بالاشد . بقوت پروانه سریع الحركت خويش بکمال شدت بایخ مقاومت نموده
و مانند تیر پرتابی مهمیز بینی خود را در یخ بخلانید . یخ را يك کمی پاره نمود . باز
برگشت ، درینبار بشدت تمام باز خود را به یخ پرتاب نمود . همچنین بدو سه حمله یخ را
از هم شکافته بیرون برجهید ، و برسر يخها افتاده يخهار ادر زیر سنگینی حجم خود میانم
و خورد و خاش نمود هماندم از هر طرف نوتیلوس سر پوشها باز شده هوای تازه و
صاف در داخل کشتی سیلان و جریان نمود !


۳۰۲
باب هفدهم
از دماغهٔ «هورن» به نهر «امازون» }--

نمیدانم که بر سطح واپور چسان برامده ام . بلکه ندلاند مرا آورده باشد . بهر صورت بهوای تازه و صاف جگرهای خود را پر میکنم . دور فیق دیگر من نیز در پهلوی من افتاده مدهوشانه و حریصانه هوای تازه را تنفس میکنند. قحط زده گان بیچارگانیکه بسیار وقت از تدارک کردن خوراك محروم مانده باشند ، چون یکبار بطعام برسند از بیم تمام شدن آن بيباك برخوردن جسارت نمیکنند . ولی ما آنچنان نیستیم . سینهٔ خودرا بقدر وسعت آن کشاده هوادر ان داخل میکنیم . و بهر تنفس حیات نوی میگرفتیم . قونسه ی میگفت :
— آه ! مولد الحموضه، که توجه نعمت بزرگی بوده ! افندی از تنفس کردن نترسند. بیقید تنفس کنند . زیرا در نجا بقدر تمام دنیا هواء موجود میباشد .
ندلاند هیچ سخن نمیگوید اما چنه های خود را آنقدر از هم باز میکند که سگماهیها اگر ببینند به ترس و بیم میافتند. دوست کانادایی من تنفس نمیکند بلکه هوا را میخورد !
بزودی قوت گرفتیم . به اطراف خود نظر کردم در سطح واپور بغیر از ماسه نفر دیگر کسی نبود . صاحبان غریب الاطوار نوتیلوس بهوائیکه در داخل سفینه درامده اکتفا کرده اند .
اول سخن من عرض شکران بود به رفقاء زيرا بيك چند قطره هوا حيات مرا خریداری کرده بودند ! ندلاند گفت :
— ما هيچ يك كارى نكرده ايم كه لايق شکر گذاری باشد . هر چه که کرده ایم .


۳۰۳

بحساب برابر کرده ایم . حیات خود را، وحیات شمارا حساب کردیم، دیدیم که حیات
شما برحیات ما مر حجست، لہذا محا فظه کردن آنرا لازم دانستیم ، ومحا فظه هم
کردیم والسلام .
— نی نی ، ندلاند ! اینچنین نیست، حیات من هیچگاه بر حیات همچو تويك شخص
عالیجناب صادق مرجح گرفته نمیشود .
— بس بس !! اینچنین سخنانرا شنیده نمیتوانم .
— خوب ، قونسه ی ! ای یار صادق ، تو بگوکه چسانی ؟ آیا چقدر عذاب کشیده
خواهی بود ؟
— من بعذاب خود نفهمیده ام ! بیهوشی افندی مرا هیچ آرزوی نفس گرفتن نمیداد!
بکمال تأثیر بهر دو رفیق خود گفتم :
— دوستان من ! باهمدیگر خود بچنان رابطه‌های مربوط شدیم که بریده شدن آن غیر
ممکن است . حق شما بر من بسیار است . . .
ندلا ند — من آن حق را به بدی استعمال میکنم !
قونسه ی — یعنی چه خواهی کرد ؟
ندلاند — بلی، هنگا میکه از نوتیلوس فرار کنم بهمه حال افندیر ا با خود خواهم برد.
قونسه ی — آیا بکدام طرف میرویم ؟
من — یکسر بسوی شمس میرویم که شمس هم ازینجا بسوی شمال است !
ندلاند — اما دانستن این لازم است که آیا سفینه به بحر محیط اطلسی، و یابحر محیط
کبیر میرود ؟
من — معلوم نیست !


٣٠٤

قونسه ی - مبادا کپتان نمو بعد از دیدن قطب جنوبی بهوس دیدن قطب شمالی نیفتد ، واز ممر گاه مشهور شمالی غربی بحر محیط كبير نبراید ؟
م ن - اینهم محتملست !
ندلاند - ما پیش از انکه او بقطب برود از وجدا میشویم !
قونسه ی - بهر صورت ؛ این يك را هم انکار نباید کرد که کپتان نمو حقیقتاً مرد بسیار فاضل و کاملیست . از پیدا شدن الفت او با ما و آشنایی ما با او هیچ افسوس نمیخوریم !
ندلاند - على الخصوص بعد از انکه از و جدا شویم .
روز دیگر در وقت پیشین هنگامیکه سفینه بر سطح بحر برآمد در جهت غرب يك ساحلی دیدیم . امروز اول ماه نیسان مطابق برج ثور بود. اینجا جزیره ( آتش ) میبا شد . سیاحان و کشافانیکه نخستین بار برینجزیره گذر کرده بودند از دور آتشهای بسیاری درینجزیره که از طرف اهالی آنجا افروخته شده بود مشاهده کرده بودند . از انرو نام انجزیره ها را ( آتش ( نهاده بودند . جزایر آتش از اجتماع بسیاری از جزیره ها حاصل آمده است که از ٥٣ درجه عرض تا به ٥٥ درجه عرض ، و از ٦٧ درجه و ٥٠ دقیقه طول غربی ، تابه ۷۷ درجه و ۱۵ دقیقه ممتد شده است . مساحه طول آن ۳۰ فرسخ ، مساحه عرض آن ۸۰ فرسخست .
اگر چه ساحل آن پست و هموار دیده میشد ولی در طرف پشت آن کوههای بسیار بلند نمودار بود . در میان کوههای مذکوره «سارمیانتو» نام کوه را دیدم که ۲۶۰۰ متر بلندی دارد ، و زروۀ تالاق آن بنا بر قول ندلاند هر گاه دود آلود باشد ، یاصاف بود علامت هوای خوب و بد را نشان میدهد . گفتم :
خوب ندلاند ! کسانیکه درینجا باشند به آلت میزان الهوا حاجت ندارند!


۳۰۵

— بلی معلم افندی ! قلهٔ این کوه میزان الهوای طبیعی ایست که در اثنای گشت و گذار من درینجاها هیچگاه مرا بازی نداده است .
درین وقت زروه کوه را صاف و در خشنده دیدم معلوم شد که هوا خوب خواهد بود !
بواقعی که همچنین هم شد !
نوتیلوس خیلی بسرعت میرود. طرف شام بود که بجزیره های ( مالوئین ) نزديك شدیم . جزایر مالوئین که به انظما م بسیاری از جزیره های كوچك مركب از دو جزیرهٔ بزرگ شده است ، و در یکوقتی از اراضی (ماجلان) معدود بوده است . اینجزیره ها در اول امر از طرف « ژول داویس » نام شخصی کشف شده ، و امروزه روز در زیر تصرف انگلیس است .
درین سواحل سبزه های بسیار لذيذ و خوشگوار دریایی براورده شد ، و چند دانه مرغها نیز ازهوا بر سطح نوتیلوس افتاده شکار گردید ، و با سبزه های دریایی به آشپز خانه نوتیلوس تسلیم شد .
كذالك از جنس « سایبانهای بحری » خیلی مقبول و خوشنما چیز ها تماشا کردم. اینها گاه اسمر ، و گاه بمانند يك سایبان سرخ خط نیم باز ، گاه مانند يك سبد پر گل بنظر برمیخورد. سایبانهای بحری چارپاهای ورق مانند خود را حرکت داده شناوری میکردند ، و یکدسته لواحق لامسهٔ خرطوم مانند خود را مانند زلفهای خود از دنبال میکشیدند . این یك بر همه کس معلومست که این حیوانات غریبه بجز دریا در دیگر جا وجود نمیگیرد ، از جنس هوا ، وغبار ، وسایه يك چيزيست . بمجردیکه از آب بر اید آب و مذاب شده محو میشود .
بعد از انکه کوه های جزایر مالوئین از نظر غایب گردید نوتیلوس همیشه بقدر ٢٥


٣٠٦

متر در زیر آب یکسر بساحل امریکا تعقیب و پیروی نموده رهسپار گردید . کپتان نمو
هیچ دیده نمیشد .
تا به سوم ماه نیسان گاه بزیر بحر و گاه بر سطح بحر بر ساحل « پاتاغونیا » رهسپاری
دوام ورزیدیم . سفینۀ ما یکسر بسوی شمال متوجهست ، خلیجهای جیم ، دماغه
های طویل سواحل امریکا را دور میکند . حساب کردم دیدم که از وقتیکه از دریای
ژاپان حرکت کرده ایم تابه انجا شانزده هزار فرسخ مسافه قطع نموده ایم .
به زوال یکساعت مانده بود که مدار جدی را بر دایرهٔ ٣٧ درجه طول قطع کرده
از دماغهٔ « فریو » بگذشتیم .
کپتان نمو ازین سواحل مسکون « بره زیلیا » بگمان که هیچ خوشنود نیست زیرا
سرعت رفتار نوتیلوس را خیلی افزونی داده تیزپرترین مرغان ، چابکروترین ماهیان
در پی ما رسیدن شان محال مینمود . ازینسبب از تماشای بدایع این سواحل محروم ماندیم .
اینسرعت یکچند روز متمادیاً بهمینصورت دوام نمود . در ٩ نیسان برج ثور قسم
شرقیترین امریکا را دیدیم که آنجا را دماغهٔ « سان روق » بمیدان آورده است .
نوتیلوس بعد از دماغهٔ « سان روق » از ساحل جدا شده در دریاهای بسیار عمیق
مابین امریکاو افریقا غوطه خوار مسافه های عمیق قعر بحر گردید .
از روی نقشه های زیر بحر یی که در دالان نوتیلوس دیده ام ، و هیچ شبهه نیست که
خود کپتان نمو آنها را ساخته باشد در باب این جاهای بحر اینمعلوماترا بیان میکنم که این
وادی زیر بحر اینجایی در نزدیکیهای جزیره های « آنتیل » شاخ شاخ میشود ، و بايك
مغری نه هزار متر ختام مییابد . بقدر ٦ کیلو متر اینجای بحر محیط اطلسی صرف
سنگستانست که در نزديك « دماغهٔ سبز » يك دیوار طبیعی زیر بحری قسم زیر آب ماندهٔ


۳۰۷

قطعة « آتلانتید » را که در بابهای سابق ذکر آن گذشت نشان میدهد . این دیوار
در قعر بحر يك منظره غریبی بوجود آورده است . این وادی زیر بحری با کوههای
بسیار بلندی مزینست .
دو روز متمادياً نوتیلوس بقوت لوحه های مایل خود در قعرهای این بحرها گردش
نمود . نهایت الامر در ۱۱ ماه نیسان یکی یکبار بالابر امد . مصب یعنی آبریزش نهر جسیم
« آمازون » پدیدار گردید .
نهر امازون به آندرجه جسیم يك نهریست که تا یکچند فرسخ مسافه شوری آب
بحر را زایل میکند . خط استوارا قطع کردیم . بیست میل دور تر از طرف غرب
ما «کویان» موجود بود که از ملکهای زیر حکم فرانسه میباشد . اگرچه ازینجا فرار
کردن و در « کویان » يك ملجاءی پیدا کردن ممکن مینمود ولی چون بحر خیلی متلا
طم بود این تصور را از قوه بفعل آوردن بفکر ندلاند هم نگذشته بود .
در حق موجودات بحریۀ این دریاها دریندو روز خیلی تحقیقات اجرا کردم .
در دامهای نوتیلوس خیلی انواع مختلف حیوانات میبرامد .
حتى يك روزی به سنگینی ۲۰ کیلوغرام يك گربه ماهی که بشکل دایرۀ تام بود
براورده شد . وقتیکه دام را برسطح کشتی خالی کردند ماهی مذکور آنقدر بشدت
جهیدن گرفت که کم بود بدریا بیفتد . قونسه ی دویده خود را بر ماهی مذکور
بینداخت ، و تا من میخواستم که اورا ازینکار منع کنم دیدم که قونسه ی بر پشت افتاده
پاهایش بهوا شد ، و از حرکت محروم مانده فریاد براورد که :
ـ افندی من ! افندی من ! بفریادم برس که مردم ..
من و ندلاند دویده اورا برداشتیم ، و وجودش را مالش داده آب سرد به او نوشا


۳۰۸

ندیدم . قونسه ی در مدت عمر خود امروز مرا بصیغۀ جمع غایب یاد نکرده است بمجرد
یکه بخود آمد گفت :
— آری آری ! شناختم . اینماهی از جنس غضروفی ، و غلصمۀ ثابته ، و ذوی
الافواه اجنبیه ، از نوع گربه ماهی ، وفصیلۀ طورپیل است.
من — بلی ، ترا که به اینحال در اورد آنهم قوت طورپیل اوست .
قونسه ی — افندی خاطر جمع باشند ، من ازین ماهی خاین انتقام خودراخواهم گرفت .
ندلاند — چسان انتقام خواهی گرفت قونسه ی ؟
قونسه ی — گوشتهای آنرا در زیر دندانهای خود بخوبی خائیده ، ودرمعدۀ خود
خوب آنرا هضم کرده انتقام میگیرم .
بواقعیکه بوقت شام قونسه ی همچنین هم کرد . اما این کارا ورا محض بر گرفتن
انتقام حمل باید کردنه بر فکر شکمپروری ! زیرا گوشت گربه ماهی طورپیل آنقدر
کریه و بد لذتست که خوردنش را بغیر از معدۀ قونسه ی دگر هیچ معده قبول کرده نمیتواند .
اینماهی تور پیلی که قونسه ی را صاعقه زده نموده بود از انواع بسیارمهلک گربه
ماهیست که آنرا «کومانا» مینامند . آنچنان خاصیت شدید الکٹریکی را مالکست
که در اثنای گردش خود در آب از مسافۀ چند متر ، دیگر حیوانرا هلاك میکند .
در ١٢ نیسان نوتیلوس در نزد آبریزش نهر «مارونی» که اینجاها از ملکهای زیر
حکم «فلمنگ» است نزدیك شد . درینجا به گله ها گله ها خرسهای بحری زندگانی
میکنند . خرسهای بحری نیز مانند « دوغونقها » از خانوادۀ « سیریشن » است .
اینحیوانات بیضرر بدر ازی پنج شش متر ، و به ثقلت چها ر هزار کیلو گرام می آیند .
کارگاه خلقت بر خرس ما هیان بحری يك وظیفۀ بزرگ باز کرده است . چونکه


۳۰۹

خرس ماهیان علفها وسبزه های بیشماریکه بر روی آبهای نهرهای عظیمه جمع میآیند میخورند. و مجرای آبریزش نهررا پاك میدارند.
بنا بر قول «توسسه نل» نام مؤلف سبب یگانه ظهور مرض حمای اصفر دراندر امریکا از تلف ساختن خرس ماهیان پنداشته است. چونکه صیادان خرس ماهی اینحیوانات بیچاره را تلف کرده تلف کرده هیچ اثری ازانها نگذاشتند ، و ازانرو عفونت کلی درانجا پیدا شده سبب ظهور اینمرض گردید. وبقول مشارالیه اگر ماهیان بالینه و ماهیان فوق نیز تلف شده شده تمام گردد دران وقت کره زمین را بسی امراض مدهشه استیلا خواهد کرده چونکه دران وقت حیوانات مستکره چتل و مردار مانند اختاپوطها، و مه دوزها، و قلمارها که خوراک یگانه بالینه ها و فوقها میباشند بسیار شده هوای بحر از هم ناك میسازند، و موجب بسی علل ساریه میشود.
باوجود اینهم طایفه های نوتیلوس بی شفاعده رعایت نکرده پنج شش عدد آنها را شکار کردند. زیرا گوشت خرس ماهیان بحری از گوشت گاو لذیذتر و نازکتر است.
امروز بيك اصول بسیار غریبی یك شکار دیگری نیز از طایفه های نوتیلوس مشا هده کردم که گاهی ندیده بودم. چنانچه: از میان دامهایی که از دریا برآورده بودند «آشه نه ئید» نام يك نوع ماهی بدام آورده بودند که اینماهی در طرف سر خود پنج شش دانه دهن زلو مانندی دارد که هرگاه بيك چیزی بچسپد تا سراسر پاره پاره نشود ازان کنده نمیشود.
در ساحل نهر کاسه پشتهای بزرگ بزرگ بسیاری خسپیده بودند. از گوشت کاسه پشت طعامهای رنگارنگ بسیار خوبی بعمل میآید. لهذا یکچند دانه آنهارا شکار کردن از جمله لوازمات مطبخ نوتیلوس دیده میشد.


۳۱۰

طایفه ها ماهیان «آشه نه ئید» را از میان يك يك حلقه بزرگی که نه از ان برآمده
بتوانند، وهم در شناوری خود آزاد باشند گذرانیده حلقه های مذکور را باریسمان
بکشتی ربط نمودند. آشه نه ئید ها بگوشت کاسه پشت خیلی حریص هستند. بمجرد
یکه ماهیانر ا در در یا انداختند ببوی کاسه پشت خود شانر ا بکنار نهر رسانیده بکاسه
پشتها بچسپیدند . طایفه ها چون دیدند که آشه نه ئید ها بخوبی چسپیدند ریسمانها
را بکشیدن آغاز نهادند . آشه نه ئید ها و کاسه پشتها یکجا بکشتی براورده شد.
آشه نه ئید ها خدمت شست قلابهای ماهی را بجا آوردند. اما قلابهای جاندار !!
بعد از تمام شدن این شکار نوتیلوس در سواحل نهر «آمازون» توقف نکرده
یکسر بسوی بالار هسپار سرعت کردید .

- باب هشتم -
. اختاپوطها .

یکچند روز متمادیاً نوتیلوس از سواحل امریکا دوری نمود. در نزدیکیهای جزیره
های «آنتیل» گردش کردن را آرزو نمینمود. حالا نکه در انجا ها برای حرکت کردن
نوتیلوس بدرجه کافی آب موجود است. زیرا حد وسطی آبهای انجاها هزار و هشتصد
متر و عمق را مالك است . پس چنان معلوم میشود که کپتان نمو از گشت و گذار کردن
در بحر های «مکسیکا» و «آنتیل» که با جزیره های كوچك محاط ، و دایما گذرگاه
کشتیهاست احتراز و اجتناب میورزد .
در ١٦ ماه نیسان جزیره های «مارتينيك» و «غو ادلوپ » را از ( ٣٠ ) میل


۳۱۱

دور تر مشاهده کردیم بقدر یکچند دقیقه ذروه های بلند کوههای اینجزیزه ها را تما
شا کرده توانستیم .
دوست کانادایی من ندلاند این را نیز امید میکرد که اگر نوتیلوس یکبار در خلیج
مکسیکو در اید فکر فرار خود را نیز بموقع اجرا خواهد گذاشت؛ اما چون دید که بطرف خلیج
نرفته از خلیج دوری گرفت خیلی دلتنگ و آزرده خاطر شد. و بواقعیکه در داخل خلیج
اگر صندال یعنی کشتی کوچک زابری نوتیلوس را بدست آورده بر فرار تشبث میکردند
کامیابشد ن شان ممکن بود ! اما درینوقت از میان بحر محیط اطلسی بايك کشتی کوچکی
بر فرار تشبث کردن حرکت مجنونانه بزرگی شمرده میشود .
امروز با دوست کانادایی خود ، و قونسه ی درینباب خیلی مذاکره های درازی
کردیم . تمام ششماهست که در نوتیلوس محبوس هستیم . تابحال ( ۱۷۰۰۰ ) فرسخ
مسافه قطع کرده ایم . بنابر قول ندلاند اگر همچنین روش باشد خاتمه سیاحت ما اصلا
به انجام نخواهد رسید ؛ ندلاند درین اثنا يك تکلیفی بیان نمود که هیچ منتظر آن
نبودم . یعنی او میخواست که اینمسئله را علناً و مشافهته به کپتان نمو بکشایم !
اینچنین يك تشبث هیچ خوشم نیامد . چونکه بفکر من چنانست که به اینصورت
همیچصورت از کپتان يك نتیجه کامیابی حاصل نخواهد شد . از کپتان نوتیلوس امید
بهبودی نباید داشت . هر امید بهبودی که هست از خودانتظار باید داشت علی الخصوص
که چندروز است که کپتان افندی هیچ دیده هم نمیشود ، ومعلوم هم نیست که کجاست ؟
اولها با من در باب بدایع بحریه گفتگو کرد نزادوست میداشت . حالا هیچ بمن نزديك نمیشود!
آیا این تبدل از چه پیش آمده باشد ؟ سبب چیست ؟ علی الخصوص که در من هیچ
قباحت نیست ! بلکه از بودن ما بتنگ آمده است ؟ اما اینرا هیچ امید وار نباشیم که از


ما بتنگ بیاید و ما را رها کند !
بنابرین سبب از ندلاند مهلت خواستم . چونکه اگر بگویم و کپتان نمو تکلیف مرا
قبول نکند بلکه چشمانش باز شده به نیت و مقصد مأپی برد، و بعد ازین نیز راه فرار ما
سراسر مسدود شود .
هر گاه از صحت بدنیهٔ ما بپرسید، از مکمل بودن آن حقیقتاً ممنونم. غیر از واقعهٔ مهلک
بی هوایی زیر بانگز دیگر هیچ یک احوال ناگواری بر صحت هیچ یکی ما وارد نشده است .
هوای صافی داخل سفینه ، درجهٔ حرارت یکسان ، و یک نسق ، انتظام تمام طرز
معیشت اصلا ناخوشی و بیماریرا پیش نمیآرد .
برای یک آدمی مانند کپتان نمو که از تمام کرهٔ ارض قطع علاقه و فک رابطه کرده ، و
بر بعضی کارها ئیکه نیت و مقصد او را در انکار بغیر خود او دیگر کسی نمیداند اقدام ورزیده،
الحق که نوتیلوس از هر جهت مکمل یک آشیانهٔ استراحتی شمرده میشود .
اما مایان هیچگاه به این فکر نمی افتیم که از قطعات مسکونه فک رابطه کنیم ، و دوباره
آنجاها را نه بینیم. من هیچگاه به این قایل و راضی نمیشوم که این سیاحتنامهٔ من که
به اینقدر سعی و کوشش آنرا نوشته ام با من محو و نابود شود . نی نی ! این سیاحتنامهٔ
خارق العاده که بچشم دیده ام ، و حس کرده ام هر وقتیکه باشد باید که ضر و ربمیدان
براید ، و از نظره مطالعهٔ بسیاری از ارباب دانش بگذرد .
هر گاه مشهوداتی را که درین وقت که رهسپار سوی شمال هستیم ، و از سطح بحر
بقدر ۲۰ متر در زیر آب رفتار داریم ، و از پشت آئینه کلفت صفادار دالان نوتیلوس
تماشا میکنیم بخواهم که بنویسم کم از کم پنجاه صفحه نوشتن لازم میآید . چونکه در
ینموقع بحر آنقدر حیوانات متنوعهٔ رنگارنگ بحری در پیش نظر جلوه گر است که


۳۱۳

توصیف و تعریف هریکی از این تفصیلی میخواهد . ولی درینجا تنها بذکر کردن نام های آنها اکتفا میورزیم .
اولا حیواناتی که آنرا (کانون) مینامند ، و از قسم حیوانات نباتیه میباشند ، و لواحق لامسه یعنی پایهای متعدد خرطوم مانند خود را که کنارهای آن سرخ و به نر میمانند ابریشمست بهر طرف دراز میکنند ، و چون به آن دست زده شود یک مواد آبگین خورندهٔ میبرارد . دیگر حیوانات خراطینیهٔ مفصلیه که بطول یکنیم متر يك خرطوم دراز گلابی رنگی دارد . و بقدر هزار و هفصد عضو متحرک را مالک میباشد ، و الوان مختلف قوس قزحی رانشان میدهد . از اقسام ماهیان اولا غضروفیها که بطول ده قدم و ثقلت ششصد لیبره می آیند ؛ دیگر کربه ماهیان « مولو بار » نام که مانند ابرهای روشن بهزاران هزار در گردش بودند و به آئینهٔ پنجرهٔ نوتیلوس میچسپیدند پرهای این نوع ماهیان مثلث الشکل ، میان پشت شان یکقدری بالا برآمده ، چشمان شان تابقمتهای سرشان میباشد . دیگر ماهیان منجنیق نام که از جنس سفید و سیاه شان بگله ها دیده میشود . دیگر ماهیان اسقمری و از هر رنگ . دیگر ماهیان تکه نام که باخطهای زرد رنگی از سر تا بدم راهدار شده اند . دیگر پومانت نام ماهیان خوش رنگی که گویا از مخمل سبز لباس پوشیده اند . دیگر سپاری نام ماهیان مهمیزدار ، ماهیان شعاع فسفوری دار . قوره غون نام ماهیان سرخ . حجر قمری نام ماهیان نقره رنگ و غیر هم .
اگر نوتیلوس آهسته آهسته بقعرهای عمیق بحر غوطه نمیخورد هنوز بسیار حیوانات غرایب دیگر نیز میدیدم ، ولی نوتیلوس لوحه های مایل خود را باز کرده تا به سه چهار هزار متر فرو رفت . درینقدر عمقها بجز حیوانات ناعمهٔ بسیار بزرگ دیگر ماهیان كوچك و وسط پیدا نمیشود .


٣١٤

در ٢٠ ماه نیسان باز بقدر ١٥٠ متر چقوری بالا برامدیم. درینجا قعر دریا از سنگلاخهای جسیمی تشکیل یافته بود. در میان این سنگلاخها بعضی چنان مغاره های عمیق و تاریکی دیده میشد که ضیای الکتریکی سفینه از روشن کردن آن عاجز میماند روی این سنگلاخها با نباتات بسیار جسیم بحری مستور بود. در اثنائیکه بسوی اینقدر نباتات بحری بنظر حیرت تماشا میکردیم قونسه ی و ندلاند سخن را بر حیوانات عظیم الجثه دور داده از اثر هگذر مکالمه آغاز شد. حیواناتی که در بحر میباشند نیز مانند حیوانات خشکه بخوردن همدیگر خود مألوف هستند، بزرگترین آنها نیز از خود دیگر دشمنی دارد.
ساعت ده بود : درین اثنادر میان نباتات بسیار بلند بحری که برسنگلاخهای مغاره دار سایه انداز خوف و هیبت بودند يك تموجی پدیدار آمده ندلاند گفت :
— معلم افندی! در میان این سبزه ها نظر کنید كه يك حیوان عجیبی حرکت دارد.
من — بلى يك چیزی معلوم میشود، اما بسبب تاريكی سایۀ نباتات ومغارۀ زیر آن خوب معلوم نمیشود كه چیست ؟
قونسه ی — چنان گمان میشود كه از حیوانات مرجول الرأس باشد.
من — احتمال دارد كه اختاپوط جسیم الجثه باشد، چرا كه این بحر به این حیوان مشهور است. منهم خیلی آرزو دارم که بزرگترین این جانور خونریز را ببینم، چونکه این بیشۀ نباتات، و این مغاره های تیره کی صفات ملجأ و مأوای یگانۀ اختاپوطها شمرده شمرده میشود.
قونسه ی — افندی چه فرمود ؟ اختاپوطها چسان حیوان و جانور خونریزمیشود؟
من — نی دوست من ! مراد من از اختاپوطهای كوچك عادتی كه تو دیدۀ نیست،


٣١٥

بلکه اختاپوطهای بزرگست!
قونسه ی - بلی بلی ، منهم بسیار آرزو دارم که آن اختاپوطهای بزرگی که از قرار
شنیدن و دیدن گویا یک کشتی را کش کرده بزیر بحر برده است به بینم .
ندلاند - نگو ترا بخدا ! آنچه واهیا تست ؟
قونسه ی - چرا استهزاء میکنی ، آیا نوتیلوس را کرگدن بحری نه پنداشته بودیم ؟
ندلاند - درین فکر خطا کرده بودند !
قونسه ی - توجه میدانی که هنوز در روی زمین چقدر مردمان بر وجود کرگدن
قایل خواهند بود ؟
ندلاند - بلی آنها قایل خواهند بود اما من تا بچشم خود نه بینم و بدست خود
آنراپاره پاره نکنم قایل نخواهم شد !
قونسه ی - یعنی تو باور نمیکنی که همچنین اختاپوطهای بزرگ که کشتی را گرفته بکشد
موجود باشد ؟
ندلاند - که باور کرده است که من باور کنم !
قونسه ی - دوست من ، بسیار کسان باور کرده اند .
ندلاند - آنها که باور کرده اند عالمان خواهند بود ، صیادان نخواهند بود .
قونسه ی - عفو بفرمائید ؛ صیاد افندی ! صیاد ها هم باور کرده اند ، عالمها هم باور
کرده اند . هم این عبد احقر که بحضور شما نشسته سخن میگوید نیز بچشم خود دیده
ام كه يك اختاپوط يك کشتی بزرگ باد برا گرفته بقعر دریا کشیده برده است !
ندلاند - چه ؟ آیا راست میگویی ؟
قونسه ی - بلی !


٣١٦

ندلاند – بهمین چشمهای خوددیده ؟
قونسه ی – بلی بهمین چشمهای خوددیده ام ، نه چشمهای که در بغل جیب منست !
ندلاند – آیادر کجا دیده ؟
قونسه ی – در شهر « سن مالو » .
ندلاند – در کنار دریا دیدی ؟
قونسه ی – نی ، در کلیسا !
ندلاند – توجه میگویی قونسه ی ؟
قونسه ی – بلی ندلاند راست میگویم در قطعه که بدیوار کلیسا آویخته شده بود صورت
يك اختاپوط را که کشتیرا بدریا میکشد بهمین دو چشم خود دیده ام .
ندلاند – قح ، قح ، قح ! اوه ، خانه خراب ، مرا حیران کردی .
من – بلی ندلاند ! قونسه ی درینباب حق دارد . اینچنین يك قطعه تصویر را منهم
دیده ام . اما این تصویر را از کرامتهای بعضی بزرگان دینی نقل کرده اند . حالا نکه
در یه گونه مسایلی که بعلوم طبیعیه تعلق دارد بحث چنان اعتقادها نمی گنجد . حتی غیر
ازین تصویر ، دیگر تصویرها و اعتقاد های نیز درینباب در میان گروه پاپاسها موجود
است . مثلا ( مانیوس ) نام پاپاس میگوید که بدرازی يك ميل يك اختاپوطی دیده ،
که ( تندیروس ) نام پاپاس بر سر آن کرسئی وعظ خودرانها ده وعظ کرده است .
ندلاند – قاح ، قاح ، قاح ، خوب معلم افندی دگر نداری ؟
من – بلی دیگر بگیر ! ( پونتو پیدان ) نام پاپاس از يك اختاپوطی بحث میراند که بر
پشت آن يك الاى سوارى تعلیم کرده میتوانسته است !
ندلاند – پس معلوم میشود که پاپاسهای زمان قدیم در دروغگویی صاحب یدطولا بودند ،