١٥٩

نمیشد. قایق مادر جائیکه دیشب آنرا باریسمان بکنار سفینه بسته بودیم بحال خود باقی بود. ندلاند درینبار بدیگر جهت جزیره رفتن میخواهد تا آنکه شکاری بدست آرد. باطلوع شمس به قایق نشستیم و بکمال سهولت بساحل واصل شدیم.
قایق خود را محکم بسنگها بسته بشرطیکه ندلاند بهر طرفیکه بخواهد او را پیروی کنیم براه افتادیم. ندلاند بطرف غرب ساحل روانه شد. بيك وادی که اطراف آنرا جنگلهای بسیار لطیفی احاطه نموده بود داخل شدیم.
صداهای انواع مرغان اشتهای ندلاند راد و بالا نمود، ولی هرچه سعی کردیم یکی را زده نتوانستیم چرا که بسیار دور میگریختند. ازین نیز معلوم میشد که جزیره خالی نباشد چونکه مرغها انسانرا میشناسند که تاچه درجه مضر مخلوقیسنت. وقت ظهر بود که بوسط جزیره واصل شدیم، ولی هنوز هیچ شکاری بدست ما نیفتاده بود. شکمهای ما بسیار گرسنه شده بود ولی قونسه ی درین اثنايك كبوتر صحرایی ، وندلاند یکمرغ بسیار خوشنمایی رنگین بالی را شکار کرده و بکمال چابكى يك آتشی حاضر کرده مرغانرا کباب وگرسنگی را بدان تا یکدرجه دفع کردیم.
من – خوب ندلاند حالا چه کبودی ماند شکار هم شد، میوه وسبزه هم خوردی دگرچه؟
ند – کبودی هنوز آنست که یکحیوان چارپایی بگیر بیارم تا ازان يك كباب صحرایی پخته بخورم شکار مرغها بچه بازی و مزه دهنست.
من – راست گفتی ندلاند، منهم اكريك مرغ جنت را نگیرم ممنون نمیشوم.
قو – پس چون چنینست بر شکار خود دوام ورزیم اما بسوی ساحل سعی کنیم که نزديك شويم.


١٦٠

یحقیقت که رأی قونسه ی برصواب بود چرا که احتیاط از لوازماتست . بقدر
یکسا عت در جنگل بسوی ساحل رهسپار شدیم. مرغان جنت در نجزیره بسیار دیده
میشد و لی وا اسفا که بگرفتن و شکارکردن یکی از انها موفقیت حاصل نمیشد درین
اثنا که قونسه ی در پیش میرفت دفعۀ يك چیزی را گرفته بتاخت در پیش من آورد .
چون نيك نظر کردم دیدم که مرغ جنت است فریاد بر اوردم که :
— هزار آفرین قونسه ی !
قو — به اینقدر مدح و ثنای افندی نمی ارزد .
من — نی قونسه ی بسیار شایان ستایشی چونکه اینمر غ را زنده وبدست شکار
کردن کار هر کس نیست .
قو — اما اگر افندی خوب به بینند میدانند که لایق اینقدر مدح يك كاری نكرده
ام چرا که اینمر غ بیهوش ومست لا یعقل است .
من — آیا مستست ؟
قو — بلی مستست . چرا که در پیش غار کربۀ مشك از بوی آن بیهوش افتاده بود
و گر نه میخواست که بر وحمله آردكه من رسيدم .
براستی چون نظر کردم همچنین بود که قونسه ی میگفت . اینمر غ از مر غهای
بسیار معتنا نیست که در ممالک پاپو آها و جزایر مالیز یا مخصوصست طول آن سه دسیمتر.
و سرش خيلی كوچك وچشما نش نزديك منقارو برنکهای بسیار عجیب وغریبی ملون
است که در رنگینی پرها وزینت شکل وشمایل بهترین نو ع طيور شمرده میشود .
منقارش زرد، پاها و پنجه هایش سیاه، بالهایش برنگ لعل سرخ ، سر وگردنش نارنجی ،
گلویش زنگاری، شکم وسینه اش برنگ پوست جلغوزه ، دمش خیلی بزرگ و مانند


١٦١

ابریشم نرم و زیبا یست مالزیان اینمرغ را «آفتاب مرغ» و اوز و با غیان مرغ جنت مینامند.
بسیار تأسف کردم که اگر ممکن میبود که اینمرغرا به با غچه حیوانات پاریس ارسال
میتوانستم . زیرا در انجا زنده اینمرغ موجود نیست . اما چه سود که این کار غیر ممکن
مینمود . من اگرچه بکرفتن اینمرغ بمقصد رسیدم اما ندلاند هنوز بشکار کردن
حیوان چار پایی موفق نشده است .
درین اثنا بيك بیشه زاری واصل شدیم که خیلی درختان كوچك بهم پیوست
داشت . دفعه از پیش روی ما چند عدد حیوانی که آنرا «قانغورو» مینامند بتاخت
شدند . هر سه نفر ما نشان گرفته بگله های الکتریکی سه عدد از آنها را مانند صاعقه
زده برزمین غلطانیدیم .
اینحیوان نیز از حیواناتیست که مخصوص همین نواحیهاست .گوشتش خیلی لذیذ
و خلقتش خیلی غریبست پاهای پس آن بسیار دراز ، ودستهای پیش او بغایت کوتا
هیست . و قتی که براه میرود بصورت خیز زدن وجهیدن میرود . اینحیوان از نوع
حیوانات ذوات الكیس است یعنی در شکم شان يك کیسه زائدی موجود میباشد که
چوچه های خود را در ان میپرورانند .
قانغور هائیکه هدف گله های ما شده بودند هريك بقدريك آهوبره می آمد. ندلاند
از مسرت بسیار در پوست نمی گنجید .
ساعت شش بود که بساحل رسیدیم . قایق رابجای خود یافتیم . ندلاند همان
بدر دادن آتش و حاضر ساختن طعام شام مشغول گردید. ندلاند در فن آشپزی بسیار
مهارت بخرج رساند. کبابها رابچو بهادر کشیده بر روی آتش صف نمود، بوی لطیف
آن بهوا پیچید . دهنم پر آب گردید . مگر منهم بقدر ندلاند شکمپرور بوده ام ولی از


١٦٢

خود خبر نداشتم .
طعام ما بسیار مکمل آراسته شد . از یکطرف کباب از یکطرف نان درخت نان و کیله و سبزه و خرما حاضر شده بود بکمال اشتها نان میخوردیم که دفعةً يك سنگی پرتاب شده در سفرۀ ما برخورد ، و در پی آن يك بردیگر سنگ ریختن آغاز نهاد .

باب بیست و دوم
— صاعقۀ کپتان نمو —

قونسه ی گفت :
— سنگ آیا از آسمان میریزد ؟
هنوز این سخن بدهنش بود كه يك سنگی آمده لقمۀ که بدست داشت و بدهن میخواست ببرد از دستش بپرانید . چون بطرف جنگل نظر کردم يك گله وحشیان خونخوار برهنۀ نیزه دار کماندار را دیدم که فلاخندها بدست بسوی ما در پیش آمدند . بکمال خوف و هراس از جای خود برخاستیم . ندلاند در خجالت نیز شکمپروری خود را فراموش نکرده قانقورو ها و کبابها را جمع کرده همۀ ما بسوی قایق روانه شدیم . شکارها را در قایق گذاشتن و خود ما در ان نشستن و به پرکشی آغاز کردن همه بیکد قیقه اجرا گردید . بقدر ده متر و از ساحل دور شده بودیم که بقدر صد نفر وحشیان بساحل ریختند ، و تابکمر در آب درامده ، و بدستها و نیزه ها حرکات تهدیدکارانه بطرف ما نشان داده مانند حیوانات وحشی فریاد ها میبرآوردند . با خود اندیشیدم که آیا بظهور این وحشیانرا کپتان نمو از سفینه دیده باشد و بيك معاونتی خواهد رسا


١٦٣

نید ؟ ولی هر چه که نظر کردم بر نوتیلوس هیچکسی را ندیدم. لهذا چیزی قوتی که داشتیم به پر کشیدن صرف نموده بعد از پانزده دقیقه به نوتیلوس رسیدیم . قایق را بسته بکشتی برامدیم از زینه فر و آمدم از دالان صدای پیانو بگوشم آمد چون بدا لان آمدم کپتانرا دیدم که بر پیانو تکیه زده مقام بسیار حزینی را مینوازد گفتم :
ـ کپتان !
سخن مرا نشنید ، آهسته بر شانه اش دست گذاشته باز آواز دادم. کپتان لرزیده روی خود را بطرف من بگردانید و گفت :
ـ وای شماستید معلم افندی! چسان شکار کردید؟ چگونه بر سبزه ها گردش کردید؟
ـ بلی ، اما سبب بسیار کار مدهشی شدیم چونکه سبب جمع آمدن وحشیانرا بر ساحل شدیم تجمع آنها را بسیار تهلکه ناک می بینم .
نمو ـ چه ؟ وحشیان جمع آمده اند ؟
من ـ بلی ،
کپتان به بسیار استهزا خنده کرده گفت :
ـ ببینید روی زمین خودرا! بمجردیکه پای خود را بران نهادید بوحشیان مصا دف شدید ! در روی زمین کدام نقطه است که وحشی دران نباشد استراحت در زیر بحر است ، در زیر بحر !
ـ بلی همچنینست کپتان ، ولی حالا وقت اینسخنها نیست ، باید يك چاره در باب دفع مضرت اینها بکشید .
ـ معلم افندی ! اگر از من میشنوید بیغم باشید که از آنها هیچ ضرری نخواهد رسید.
ـ اما وحشیان بسیار اند اگر بر کشتی هجوم بیارند کار خیلی تهلکه ناکست .


١٦٤

یعنی چقدر خواهند بود ؟
زیاده از صد نفر میایند !
موسیو آروناقس ! بروید بخوابگاه خود بکمال استراحت بخوابید محقق بدانید که اگر وحشیان تمام جزایر کینه جدید جمع آیند به نوتیلوس از ان ضرری نخواهد رسید. اینرا گفته باز بکمال استراحت و استغراق به پیانو نوازی مشغول گردید . منهم بحیرت بسوی اینشخص غریب الاطوار یکنظری انداخته از دالان برآمدم ، و بر سطح کشتی برآمده بقدر دو ساعت بر سطح کشتی ماندم گاه بسوی وحشیان نظر میکردم که آتشهایی بسیاری افروخته ، و بصداهای بسیار عجیب و غریبی غزل سرائیها میکردند ، و گاه به تماشای لطافت اصلیه منطقه جنوبیه مستغرق میشدم. لکن از وحشیان چیزی ترس و بیمی برای من نماند چرا که بی پروایی کپتان مرا از مستریح گردانید. بسوی کره قمر نظر کردم با خود اندیشیدم که بعد از دو روز این جرم منیر تابناک از ین صدها هزار مسافه بعیده بچه قوت خارق العاده آب بحر را بالا بر آورده ما را رهایی خواهد داد ، سبحان مالك الملك !

تفکرات حیرت آور من تا به نیم شب دوام نمود سکوت و سکوتی که عالم را فرا گرفته بود خوابم را آورد. بکمره خود آمده بکمال راحت خوابیدم .
شب بلاعارضه گذشت . چنان معلوم میشد که وحشیان بطرف شکل و هیئت نوتیلوس متحیر مانده در شب هجوم آوردنرا بر ان مناسب ندیده اند !
صبح ساعت شش بر سطح کشتی آمدم . دمه آهسته آهسته بطلوع شمس برطرف میشد . رفته رفته جزیره پدیدار گردید . وحشیانرا دیدم که از دیروز بیشتر شده در انجا بودند . بعضی از انها از جزر آب استفاده کرده بر سر خرسنگهای قورای تا بقدر پانزده


١٦٥

بیست مترو به نوتیلوس تقرب کرده بودند . از سطح نوتیلوس حر یفا نرا بخوبی
دیده میتوانستم . اینها پاپوآهای بودند که قامتهای شان بلند ، و پیشانیهای شان کشا
ده و بینیهای شان بزرگ و تیز ، دندانهایشان سفید ، موهایشان پیچیده و برنگ سرخ
رنگ کرده بودند . وجود شان سیاه بود حلقه های استخوانی در گوش خوداندا
خته بودند . همۀ شان برهنه بودند . بعضی از انها که از قیافت شان رئیسهای قبیلهٔ
شان معلوم میگردیدند بعضی مهره های سرخ و سفید و طوقهای آهنین هلال مانندی
بگردن خود شان آویخته بودند . همۀ شان با تیر و کمان و سپر و تا پخها مسلح بودند .
و فلا خنهای بسیار دراز درازی نیز بدست داشتند ، و برشانه های شان يك توبرۀ
لیفی آویخته شده بود که در ان نیزسنگهای فلاخن را پر کرده بودند .
يك رئيس قبیله به تیلوس بسیار نزديك شده بکمال دقت و نظر تحقیق نوتیلوس را
معاینه و تجسس میکرد و از حرکت دستها و سرش چنان معلوم میشد که بعضی چیز
ها بدیگران در انباب میفهمانید . در زمان جزر وحشیان از هر اطراف بر دور نوتیلوس
گردش کردند ولی ببالاشدن بران جسارت نورزیدند . بدستها و اوضاع خود چنان
وضعیتهانشان میدادندکه گویا مرا به بیرون برامدن دعوت میکردند ولی امربدیهی
و آشکار است که این دعوت ایشانرا قبول کردن جایز دیده نمیشود .
امر وز بجزیره رفته نتوانستیم . ازینسبب ندلاند بدرجۀ فوق العاده بغضب و
حدت آمده بود . بالمجبوریه روز خود را به پختن و ساختن سبزه ها و گوشتهایئکه از
جزیره آورده بودیم امرار نموده وحشیان نیز وقتیکه دریابه مد آغاز نهاد آهسته آهسته
از دور نوتیلوس دور شده بجزیره جمع شدند اما رفته رفته درساحل عدد نفری شان
بیشتری میگرفت . چونکه مردمان تمام جزیره و حتی از جزیره های همجوار نیز


١٦٦

مردمان تجمع مینمودند .
بعد از وقت زوال در میان وحشیان يك شورش و جنبشی پدید آمد . رؤسای
قبیله قبایل خود را بر دور خود حلقه حلقه جمع کرده بعضی چیزها میگفتند . و آنها
نیز بيك زبان فریادها میبرآوردند . تا آنکه بقدر پنجاه شصت نفر در قایقها نشسته
بسوی نوتیلوس هجوم آوردند . قایقهای وحشیان از تنه درختان كاوك شده ساخته
شده بود بکمال مهارت قایقهای خود را میراندند و به نوتیلوس تقرب میورزیدند .
هیچ شبهه نیست که وحشیان کینه جدید پیش ازین نیز اوروپائیا نرا دیده و
سفینه های آنرا شناخته اند اما این جسم سیاه دراز و بی دکل غیر متحرك را چون
دیده اند به خوف و هراس افتاده اند . و از انسبب بتقرب کردن آن جسارت نکر
ده اند . و چون دیده اند که هیچ حرکتی درین جسم موجود نیست خوف شان زایل
شده به هجوم آوردن قرار داده اند .
قایقها اطراف نوتیلوس را احاطه کردند . من و قونسه ی از سطح کشتی بکمال
خوف نزدیکشدن آنها را تماشا میکردیم . درین اثنا وحشیان تیر و سنگ انداختن را
بر ما بنا نهادند . قونسه ی گفت :
— زیاده برین درینجا توقف کردن جائز نیست بلکه تیرهای شان زهر ناك باشد ؟
— راستست قونسه ی . فرائیم من رفته کپتانا خبر بدهم .
به دالان در امدم در انجا هیچکس را نیافتم . به اوتاق کپتان تقرب کردم .
دروازه را آهسته زدم . از درون کپتان « در آئید » گفت . در امدم . دیدم که
کپتان به حل کردن معادله فن جبر مشغولست . به نزاکت سلام داده گفتم :
— بلکه شما را زحمت دادم .


١٦٧

ـ بلکه ، اما گمان میبرم كه يك كار ضروری داشتید كه مرا زحمت دادید .
ـ بلی ، بسیار ضرور ومهم ! چونکه قایقهای وحشیان نوتیلوس را احاطه کردند.
بعد از چند دقیقه بصد ها وحشی سفینه را پر خواهند کرد !
ـ وای ، مگر با قایقها آمدند ؟
ـ بلی ،
ـ چون چنین با شد دروازه زینه را که بسطح کشتی باز میشود بسته کردن
کفایت میکند .
ـ من هم برای طلب کردن همین مسئله آمده ام .
کپتان یکی از دکمه های آلات را فشار داده گفت :
ـ اینست که سرپوش زینه مسدود گردید . گله های مدهشه پاپو ر زرهپوش
شما بازیقین ندانند که بر وجود نوتیلوس کار گر نیفتاده باشد البته که وحشیان آنرا با
تیرهای خود شکافته نخواهند توانست ؟
ـ البته ازینجهت بیم نیست ، اما برای تجدید کردن هوا ، و محبوس نماندن در کشتی
سرپوش را فردا باز کردن لازمست . پس اگر در انوقت پا پو آ ها بر سطح سفینه
باشند آنها را از درامدن کشتی که منع خواهند کرد ؟
ـ یعنی شما میگوئید که پاپو آها به نوتیلوس خواهند درامد ؟
ـ هیچ شبهه نیست که بمجرد باز شدن دروازه زینه پاپو آها درون کشتی پر شوند !
ـ وحشیانر از گردش بر سطح سفینه خود منع کردن نمیخواهم . چرا که پا پو
آها مخلوق بسیار مسکین و بیچاره هستند . نمیخواهم که بسبب مهمان شدن نوتیلوس
در جزیره «که به راعور » یکی از انها تلف شوند .


١٦٨

بنابرين سخن کپتان خواستم که وداع کرده بر ایم ولی کپتان مرا بازداشته به نشستن
امر نمود . و بقدر نیم ساعت بکمال بشاشت و شطارت از هر در و رهگذر مکالمه و مبا-
نمود ، و از وحشیان هیچ سخن بمیان نیاورد .
بعد از نیم ساعت برپاخواسته از من وداع کرد . منهم به اوتاق خود آمدم . قونسه ی
را دیدم که در انجا منتظر من بود . و میخواست که از نتیجه ملاقات من و کپتان آگا
هی یابد . گفتم :
دوست من برو براحت بخواب ، از وحشیان پاپو آها هیچ اندیدیشه مکن ، چرا
که کپتان هیچ اندیشه ندارد بر سخن او اعتماد کردن لازمست !
خیلی خوب ، آیا افندی چیزی کار و خدمتی بمن ندارد ؟
نی دوست من ! آیاند لاند چه میکنند ؟
ندلاند بساختن کباب داشئی قانغورو مشغولست که در وقت خوردن آن باید احتیاط
بکنیم که انگشتها و زبان كوچك خود را بالقمە فرو نبریم !
قونسه ی رفت . من بر جای خود دراز کشیدم ، بسبب شماتت صداهای پای وحشیان،
و آوازهای مهیب آنها که بر بام نوتیلوس گردش داشتند خوب خواب نرفتم .
صبح وقت از خواب بر خواستم . امروز بوقت ظهر از قرار وعده که قمر گویا باکپتان
نمو داده باید که نوتیلوس بسبب حاصلشدن مد کامل از خرسنگهای قورایها رهایی یافته
رهسپار صوب مقصود خود گردد . البسه ام را پوشیده به دالان آمدم . کپتانر ادرا
نجا یافتم . بکمال بشاشت بمن پیش آمده گفت :
مد از حالا آهسته آهسته آغاز کرده بعد از چهار ساعت انشاءالله بسیاحت خود
ابتدا خواهیم کرد .


١٦٩

آیا سرپوش زینه را بازکرده اید ؟
نی هنوز نکرده ایم، اما حالا امر به بازکردن آن خواهم داد!
پاپو آها را چه خواهید کرد ؟
اوه ، معلم افندی ! پاپو آها فکر شمارا خیلی مشغول داشته! حالا آنکه هیچ اهمیتی
ندارد .
سرپوش که بازشود آیا بسفینه نمیدرایند ؟
معلم افندی بخوبی بدانید که اگر بازهم بشود در نوتیلوس داخل شده نمیتوانند .
بحیرت بطرف کپتان نظر کردم . گفت :
آیا ، معنی سخن مرا درك نكرديد ؟
هیچ ندانستم .
پس بیائید و ببینید !
در پی کپتان بسوی زینه متوجه شدم، در انجا قونسل و ندلاند را نیز ایستاده دیدم که
بتماشای بازکردن سرپوش منتظر بودند. صداهای مهیب انبوه وحشیان نیز می آمد.
سرپوش بازشد . سیماهای مفکره بیست نفر وحشی دفعته نمایان گردید . و همان
شش نفر آنها دستهای خودرا برکناره آهنین زینه نهاده میخواستند که فرو آیند.
اما دفعته بصداهای بسیار مدهشی فریادها برآورده افتان وخیزان واپس گریختند. ده
نفر دیگر پیش آمده فرو آمدن خواستند ولی از نفری های اولی زیاده تر فریاد ها برا
ورده غلطان غلطان خودر ابدریا پرتاب کردند. نفریهای دیگر که بر بام بودند نیز بیکباره گی
خوف وهراس برانها مستولی گردیده یکی در پی دیگر خودرا بدریا انداخته و در قایق
ها نشسته بطرف جزیره بفرار شتاب ورزیدند .


۱۷۰

قونسه ی و من متحیرانه بسوی این حالت نگاه میکردیم ندلاند خواست که برزینه برا
مده فرار و حشیانرا تماشا کند بمجردیکه پای خود را بر زینه بنهاد بی محابا فریادی بر اورده
بر زمین غلطید و کفرهای غلیظی بر زبان آورده گفت :
— صاعقه است ! صاعقه !
از ین سخن ندلاند دانستم که مسئله چیست ! مگر کپتان نمو جریان الکتریکی نوتیلوس را
باکتاره وزینه آهنین سفینه اشتراك داده است . لهذا کسیکه در انجاست و پایای خودرا
تماس دهد گویا حالت صاعقه رسیده را میگیرد . و چنان حالت بر و پیش میشود که گویا ما
شین بسیار قوتناک مجلی را بدست گرفته باشد .
درین اثنا یعنی قريب يك مجه بود که نوتیلوس بسبب مد کامل از جائیکه بر خشکه نشسته
بود آب در زیر آن درآمده بشنوری آغاز نهاد . پروانه آهسته آهسته بدور کردن ابتدا
کرد . سرعت سفینه رفته رفته تزاید نمود و در سطح بحر قطع مسافه کرد بدون خسا
رت از گلو گاه مهلك توره س بیرون برآمد .

باب بیست و سوم
خواب غیر طبیعی

روز دیگر یعنی دوازدهم ماه کانون ثانی نوتیلوس بسیاحت زیر بحر خود دوام ورزید .
اما درین دفعه سرعت آنرا در ساعتی ۳۵ میل از روی پراکته تخمین نمودم . دور
پروانه آنقدر سریع بود که بچشم آنرا دیدن و بزبان حساب کردن غیر ممکن بود .
چون دیدم که الكتريك غیر از انکه نوتیلوس را حرکت و سرعت وضيا و حرارت


۱۷۱

بخشیده است چنان قوت مدافعه که تماس آن موجب هلاك گردد نیز عطا کرده وله و حیرتم بیش از پیش کردید. نوتیلوس را خیلی خارقه نمايك جسمی یافتم بالطبع با نی آن نیز بنظرم خیلی قدر و قیمت پیدا کرد هر گاه نوتیلوس همه جریان الکتریکنی خود را در زینه و کتاره در انروز اشتراك میداد بسیار لاشه های پاپو آها بلکه لاشه ندلاند نیز بالا در سفینه بر روی همدیگر می افتاد اینچه قوت ؟ اینچه حکمت ؟
نوتیلوس یکسره بجهت غرب رهسپار است در ۱۳ ماه کانون ثانی بدریای «تی.وره» داخلشدیم جزیره تی موره را که در ۱۲۲ درجه طول واقعست دیدیم مساحه سطحیه این جزیره هزار ششصد و بیست فرسخ مربعست که در زیر حکم واداره يك راجای مستقل مهیا شد. راجاهای اینجزیره چنان اعتقاد دارند که از نسل تمساح یعنی واکو هستند، و باینصورت خود را ممدوح ومفتخر میدانند. تمساحهای که در تالاب ها و نهرهای اینجزیره موجود است آنقدر مظهر حرمت و رعایت هستند که غیر از حیوانات و نواله ها ئیکه برای آنها در هر وقت برای پرورش شان پیشکش میشود گاه گاهی دختران باکره خوشصورت را نیز برای دندانهای تیز آن حیوانات مستکره الخلقت می اندازند.
بعد ازین جزیره جهت عزیمت نوتیلوس بسوی جنوب غربی بر گشت. یعنی پوز نوتیلوس بسوی بحر محیط هندی توجه نمود. آیا کپتان ما را کجا خواهد برد ؟
چند روز متمادی با کپتان به تجربه های فنی مشغول گشتم. کپتان در اثنای تجربه هائیکه در خصوص درجه حرارت ابحار موجوده، و ثقلت اضافیه آنها، و درجه ملح، و عمق، و شفافیت، و خاصه الکتریکیه آنها اجرا مینمود با من خیلی آثار نزا کت و مودت نشان میداد. بعد ازین تجربه ها چند روز از نظر پنهان گردید.


۱۷۲

شانزدهم کانون ثانی نوتیلوس از سطح دریا یکچند متر و پایا تر غیر متحرک توقف
نمود. از صداهای چکش‌ها و مطراقها معلوم میشد که در ماشین بعضی تعمیرات
اجرا میشود پنجره‌های دالان باز بود. بارفقای خود تماشای مناظر لطیفۀ آبهای بحر
و مخلوقات عجایب آن مشغول بودیم ماهیان بسیار متنوع الجنسی از پیش نظر ما سیل
سیل درگذر بود. بعضی از انها در پیش آئینۀ کافت عدسی پنجره خود را چسپانیده
آئینه را دندان کندن میخواستند ولی بهیچصورت دندانهایشان کارگر تاثیر نشده
بسرعت درمیگذشتند. بعضی ماهیان بسیار بزرگ عنبر یا بالینه خود را به آینه مالش
داده و دالان مارا تاریک کرده در میگذشتند.
نوتیلوس بعد از سه چار ساعت توقف براه افتاد دفعۀً از خارج و داخل ضیای الکتر
یکی مفقود گردید بحیرت افتادیم که چه شد؟ بعد از کمی دریار ا یک نور آتشین بسیار
خوشرنگ غریبی فراگرفت که بضیای الکتریکی هیچ مشابهت نداشت. به تعجب
افتادم که آیا این روشنی از چیست؟ چون نیک نظر کردم دانستم که نوتیلوس از یک
طبقۀ فسفوری میگذرد. این طبقۀ فسفوری چنان روشنی بعمل آورده بود که گویا
آبهای بحر مانند یک ابر تنک سفیدی شده که آفتاب از پشت آن در تابش باشد. انحا
لت از اجتماع حیوانات خرده بینیه فسفوریه پیش آمده بود که مانند ابرهای سفید و
روشنی یک طبقۀ تشکیل داده بودند.
اینست که دایما به اینچنین مناظر بدیعۀ خلقت گاه در قعر بحر و گاهی بر سطح بحر بر
خورده در پیش عظمت و کبریایی حضرت خلاق عظیم الشان بحر و بر جل اسمه واله
و حیران میشدیم.
در ۱۸ کانون ثانی در ۱۰ درجۀ طول و ۱۵ درجۀ عرض جنوبی بر سطح بحر


۱۷۳

رفتار داشت. هوا ظهور طوفانرا نشان میداد. دریا متموج بود. کپتان دوم بقرار
عادت سابقهٔ خود به تعیین موقع مشغول بود. من منتظر آن بودم که باز همان کلمات عادتی
اورا از زبانش بشنوم اما امروز آن کلماترا بر زبان نیاورده دیگر بعضی کلماترا بر زبان
راند. کپتان نمو را دیدم که به بسیار تلاش از زینه بالا برامد و با دور بینیکه بدست داشت
افقرا معاینه کردن گرفت.
یکچند دقیقه غیر متحرک مانده دور بین را از همان یک نقطهٔ که توجه نموده بود بر
نداشت. بعد ازان دور بین را فرو آورده بقدر ده کلمه بهمراه کپتان دوم سوال و جواب
نمود. کپتان دوم بسیار بهیجان بود. کپتان نمو باز دانه و غضبوبانه یک طوری داشت.
کپتان نمو باز دوربین را بطرف افق گردانیده بهمان نقطهٔ اولین نظر دوخت. از صورت
جریان مکالمهٔ دو کپتان چنان مفهوم میشد که یک چیز مهمی دیده اند.
من نیز نظر خودرا بطرف نقطهٔ که آنها میدیدند دوخته خیلی دقت کردم ولی هیچ چیزی
ندیدم. کپتان نمو بمن هیچ التفات نکرده بر سطح کشتی بقدم زدن آغاز نهاد اما حالت
غضب و انتقام از چهره و چشمانش پدیدار بود. لب خود را بدندان میکزید. و
با کپتان دوم بزبان خود شان بعضی اوامر و تعلیمات تبلیغ مینمود از کپتان دوم نیز
اوضاع تصدیق و مسرت معلوم میشد. والحاصل چند بار دیگر نیز هر دو کپتان افقرا
با دور بین معاینه کردند، و با همدیگر دور و دراز مذاکره نمودند.
مرا نیز خیلی مراق حاصل شده بدالان فرو آمدم و یک دوربینی را گرفته بالا
شدم. دوربین را بهمان نقطه دورداده چشم خود را بر عدسه هنوز ننهاده بودم
که یک دست پر قوتی دور بین را از دستم بر بود.
چون نظر کردم کپتان نمو را دیدم که دوربین را از دستم ربوده بر زمین انداخت.


١٧٤

سیمایش آنقدر تغییر پیدا کرده بود که شناخته نمیشد . از هیئت و قیافتش درجهٔ نهایت غضب ، و نفرت و اخذ انتقام نمودار بود بگمانم در اول چنان رسید که سبب غضبش من شده ام ولی چون دیدم که بسوی من هیچ نظر نمیکند و متصل بطرف همان نقطه می بیند دانستم که با من نیست هر چه که هست با همان نقطه است .
نهایت کپتان نمو خود را جمع نموده امر سرعت را به نوتیلوس عطا نمود . پروانه بسرعت تمام بدور افتاد بعد از ان بمن نزدیک شده گفت :
ـ موسیو آروناقس بیاد دارید که در اول ملاقات با شما يك شرط و وعده کرده بودم اینست که حالا وقت آن رسیده که بشرط و وعدهٔ خود وفا کنید .
ـ چه امر میکنید کپتان !
ـ با رفقای خود در اوتاقی که اول بار در ان داخل شده اید محبوس میشوید ، و تا وقتیکه آزادی شما مناسب دیده شود در انجا میمانید .
ـ امر از شماست کپتان ! اما يك چیزی سوال کرده میتوانم ؟
ـ نی !
سکوت کردم . زیرا بجز اطاعت دگر چارهٔ نبود بکمرهٔ ندلاند و قونسه ی فرو آمدم . امر کپتانرا برفقای خود تبلیغ کردم . بتأمل بیابید که این خبر را ندلاند بچه صورت قبول کرده باشد اما برای شدت وحدت ندلاند وقت نماند چرا که چار نفر طایفه ها ما را گرفته بهمان اوتاقی که اول در ان محبوس شده بودیم بردند و در را بر ما به بستند . قونسه ی پرسید که :
ـ آیا افندی بما خواهد گفت که سبب این محبوسیت چه خواهد بود ؟
منهم همانقدر چیزیکه میدانستم برفقا بیان کردم . ایشان نیز متحیر ماندند .


۱۷۵

چنانچه من چیزی ندانسته بودم ایشان نیز هیچ نفهمیدند. به تفکر و ملاحظه افتادم. حالت متهیجانهٔ کپتان نموهیچ از نظرم دور نمیشد. تا آنکه درین اثنا این کلام ندلاند که:
وای، طعام برسفره حاضر چیده شده است مرا از گرداب تفکر وارهانید.
بواقعی که سفره حاضر شده بود. مگر کپتان وقتی که سرعت سفینه را امر کرده بود حاضر کردن طعام را نیز با او منظم ساخته بود. قونسه ی گفت:
اگر افندی مساعده فرماید يك نصیحت میکنم.
بگو دوستم!
افندی باید که خوب خود را سیر کند. که میداند که چه میشود چه نمیشود؟
راست میگویی قونسه ی.
بر سفره نشستیم. بکمال سکوت و آرامی طعام خوردیم. بمجردی که از طعام فارغ شدیم يك سنگینی عجیبی در سر و چشمان خود حس کردیم. هر یکی از ما بر گوشهٔ میز تکیه زدیم.
درین اثنا چراغ الکتریکی نیز خاموش گردید تاریکی نیز خواب ما را زیاده گردانید. ندلاند و قونسه ی بخواب سنگینی فرورفته بنای خورنش را گذاشتند. آهسته آهسته بر من نیز بلا اختیار خواب غلبه کرد. هر قدر خواستم که خود داری نمایم و چشمانم را باز کنم. مقتدر نشدم در همانحالت دانستم که این خواب غیر طبیعیست. بهمه حال در طعام ما چیزی دوای بیهوشی انداخته اند. آیا اینچه سر عجیبی خواهد بود که تنها محبوس ماندن ما نی بلکه بیهوش شدن ما را لازم دانسته اند تا ندانیم که در سفینه چه میشود!


١٧٦

باب بیست و چارم

پشتۀ قورای

فردا صبح چون از خواب برخاستم در سرو وجودم هیچ سنگینی حس نکردم و چون خود را درکمرۀ خود برخوابگاه خود یافتم مبهوت و متحیر ماندم. مطلق که بر فقای من نیز همین معامله اجرا شده باشد. آیا کپتان نمو درینشب گذشته چه کرده. و چه اسرارها داشته؟
از اوتاق برامدم، دروازۀ زینه را بازیافته برسطح کشتی برامدم. قونسه ی و ندلاند را در انجایا فتم. آنها را استجواب کردم. از هیچ چیزی خبر نداشتند. بخواب بسیار سنگینی فرو رفته هیچ چیزی حس نکرده اند، صبح خودرا بر فراشهای خوابگاه خود یافته اند.
نوتیلوس یز مانند هروقت از سیر اسرار انگیز خود فارغ نبود، دریا یکقدری متموج بود. سفینه نیز کمتری جنبش داشت، وبسرعت معتدلانه سیر و حرکت مینمود گویا هیچ چیز خارق العادۀ ظهور نیافته است! بعد از تجدید کردن هوا نوتیلوس بنای غوطه خورد نرا نهاد ما هم فرو آمدیم.
ساعت دو بود که در دالان نشسته به تنظیم دادن همین محریات خود مشغول بودم که کپتان بدالان درامد سلام دادم، بصورت بسیارساده رد سلام کرد، دیگر هیچ سخنی نگفت. امیدوار شدم که بلکه از وقوعات دیشب چیزی معلومات بدهد. نافله امید! هیچ چیز نگفت. در سیمایش آثار ماندگی بسیار و کدورت بیشمار دیده میشد


۱۷۷

و از چشمانش معلوم میشد که دیشب را به بیخوابی و بسیار ماندگی گذرانیده است . از حالتش حزن و کدر بسیاری مشاهده میشد . متصل گردش میکرد گاه می نشست ، گاه برمیخواست ، گاه يك کتابی گرفته بمطالعه مشغول میشد . باز طاقت نیاورده بر میخواست و بسوی آلات میدید . و الحاصل یکدقیقه مستریح نمیشد . نهایت بمن نزدیکشده پرسید که :
— موسیو آروناقس ، آیا یکقدری حکیمی میدانید ؟
چون به اینچنین سوال هیچ منتظر نبودم یکمدت متحیر و ساکت ماندم . کپتان باز پرسید که :
— آیا حکیمی میدانید ؟ چرا که هم مسلکان شما اکثر تحصیل طب را میکنند .
— بلی کپتان ، بطبابت وقوف دارم . حتی در بعضی خسته خانه ها خدمت نیز کرده ام .
ازینسخن من کپتان خیلی ممنون شده گفت :
— بسیار خوب ! آیا یکی از طایفه های مرا معاینه کردن میخواهید ؟
— آیا بیمار است ؟
— بلی !
— حاضر خدمتم کپتان !
— بیائید .
برخاسته در پی کپتان براه افتادم. اما دلم خیلی بطپش بود . نمیدانم از چیست، در مابین واقعه دیشب و این بیماری يك مناسبتی میدیدم .
کپتان نمو مرا بطرف دنبال کشتی ببرد ، در يك اوتاق کوچکی که متصل دالان


۱۷۸

طایفه ها بود مرا داخل گردانید در انجا بر بستريك آدم چهل ساله تنومندی افتاده بود . معاینه کردم ، بیمار نبود مجروح بود . سرش با پارچه های خون پری پیچانیده در میان دو متکایی گذاشته شده بود . قماشها ئیکه بر سرش پیچیده شده بود به احتیاط تمام باز کردم. جریحه بسیار مدهش بود کوپئی سر دو پاره شده بود، دماغ یعنی مغز بیرون برآمده بود ، و بسیار تجرش هم پیدا کرده بود ، هر طرف جریحه را علقه ها احاطه کرده بود . تنفس مجروح نیز بسیار سنگین بود ، التهاب دماغ نیز بدرجهٔ نها یت رسیده بود.
نبضش را معاینه کردم، ضربانش را مفقود یافتم نوکهای پای و دست او را نیز بسیار سرد یافتم که ازین علامتها تقرب مهات را در مجروح مشاهده کردم . جریحه را قابل تداوی ندیدم . هرانقدر که ممکن بود زخم را پاك کرده و به اصول جراحی به بستم و از کپتان پرسیدم که :
اینزخم از چه پیش آمده است ؟
چه میکنید ؟ نوتیلوس يك مصادمه کرد . در ان مصادمه يك میل آهنینی خطا خورده بر سر این رفیق بیچاره ام خورد و سرش را کفانید . آیا جریحه اش را چسان دیدید ؟
من در جوابدادن تردد کردم . کپتان گفت :
بگوئید تردد مكنید مجروح بفرانسوی نمیداند .
تا دو ساعت دیگر تکمیل انفاس حیات میکند .
چاره برای رهایی دادن آن نیست ؟
نیست .


۱۷۹

کپتان دستهای خود را بهمدیگر مالش داده از چشمانش قطرات اشك جاری
گردید که این حالت او را بسیار غریب دیدم .
بسوی مجروحیکه آهسته آهسته بمرگ تقرب مینمود یکچند ثانیه نظر دوختم .
از جبینش آثار ذکاوهوشیاری لمعه نثار بود. ضیای الكتریك بر بستر مماتش پرتو انداخته
لحظه بلحظه زرد شدن رنگش را نشان میداد . خواستم كه يك كمله آخرینی که در
وقت جان دادن از زبانش براید بشنوم و ازان کلمه تا يكدرجه بر اسرار حیاتش آگهی
حاصل کنم ولی کپتان :
— معلم افندی، برای شما دیگر ضرورت ماندن درینجا نماند، رفته میتوانید !
گفته نگذاشت که بمطلب خود برسم. کپتانرا در اوتاق مجروح گذاشته به اوتاق
خود آمدم. آنروز تابشام با حسیات بسیار کدرا نگیزی برهیجان ماندم. شب نیز
براحت خواب نتوانستم . روز دیگر بوقت صبح بر سطح کشتی آمدم. کپتان درانجا
بود . بمجردیکه مرا دید گفت :
— معلم افندی، امروز خواهش گردش زیر بحر را دارید ؟
— آیا با رفقای خود یا تنها ؟
— اگر رفقای شما هم آرزو کنند چیزی مانعی نیست .
— منتظر امر شمائیم کپتان .
— چون چنینست بروید سقفا ندرهای خود را بپوشید .
از مجروح هیچ بحث نراند . ندلاند وقونسل ی را یافته تکلیف کپتانر ابه آنها گفتم.
درینباره ندلاند نیز ناز نکرد. بعد از نیمساعت لباسهای گردش قعر بحر خود را پوشیده،
و آلت تنویر و تنفس خود را بر کمر و پشت خود آویخته و بسته حاضر شدیم. در او


۱۸۰

طاق زیرین آمده بقرار سابق از دریچۀ بغل کشتی در پی کپتان بقعر دریا قدم نهادیم .
از عقب ما نیز بقدر ده نفر طایفه های نوتیلوس که با اسکافاندرها ملبس بودند میآمدند.
قعر بحر یکه نوتیلوس بران نشسته و ما از ان برامده ایم بقدر بیست مترو از سطح
بحر فرو بود . يك سر نشیبی کمی فرو آمدیم . درینجا از ریگ وسبزه زار نبات بحری
هیچ اثری دیده نمیشد . لہذا دانستم که این محلی که بران راه میرویم عبارت از پشته
زارقورا ایست .
چراغهای الکتریکئی خود را روشن کرده در میان پشته های پست و بلند قو
رای که در ابتدای تشکل بودند براه رفتن آغاز نهادیم . روزی از روزها خواهد شد
که این قور ایہا ئیکه در ینوقت آهسته آهسته بجمعشدن و تشکل کردن آغاز نهاده اند
از سطح بحر محیط با لا بر آمده جزیره یا قطعه بشوند .
روشنی چراغهای ما بر قورا یها عکس كرده يك منظرۀ بسیار لطیف و نظر ربایی
بعمل میآورد . دوطرفۀ راه ما را قور ایهای درخت مانندی که با گلهای سفید ستاره
شکل زینت یافته بودند احاطه کرده بود . اما این درخت های قور ای که از حیوانات
شمرده میشوند ولی بشكل نبات بنظر میآیند معکوسانه بسنگها چسپیده نشو و نما
مییابند . یعنی پنجهای آن بالاوشاخهای شان سر بپایان بزرگ شده میروند . ضیا
در میان این شاخهای متلونی که بشاخ گوزن مشا بهت میرساند عکس انداخته لطافت
فوق العاده بهم میرسانید .
تصادف مراشایان دقت حیوانات نباتیه را نشان داد . این حیوانات که مرجان،
و پولیپ و بسی انواع دیگر نیز دران داخلست از اجتماع قور ای نام حیوانات صغیرهٔ
خورده بینیه بوجود می آید . تا بسیار زمانهالتمسئله در میان حکمای طبیعیون مختلف


۱۸۱

فیه بود که بعضی نبات و بعضی حیوان و بعضی معدن آنها را میگفتند ، ولی در سنه
١٦٩٤ « په میسونل » حکیم بصورت قطعی اثبات کرد که اینها از نوع حیوانست .
من چون بر تجارب عدیده که بر قوراپها اجرا شده است آگاه بودم از تماشای نزدیک
این حیوانات که در ابتدای امر بشكل نبات میباشند و هر چه که نشو و نما بیابند حال
معدنیت را کسب میکنند خیلی ممنون بودم .
غنچه های تازه که بر شاخهای شاخ گوزن مانند این نباتات حیوانیه بعضی نو
شگفته . و بعضی پس بهم پیش آمده بود آنقدر لطیف و ظریف مینمود که انسان از
تماشای آن در پیش حکمتهای خلاق عظیم الشان واله و حیران میماند بعضی از ان
گلهای نوشگفته را کندن خواستم اما به این گلهای ذیحیات بمجردیکه دستم تماس
مینمود هیئت کلی آن بر هم میخورد ، و گلها خود را جمع کرده در میان محفظه های
سرخ رنگ خود میدرآمد .
این جنگل مرجانی که مادران رفتار داریم رفته رفته آنقدر بهم پیوست و غلو شده
بو که از میان شاخهای آن بزحمت میگذشتم . این مرجانها ئیکه درینجا دیدم برجملهٔ
مرجانها ئیکه در سواحل اناطول وعمان ، و طرابلس غرب ، وبحر احمر صید میشود
در رنگ و صفایی و خوبی مرجح و برتر بود. يك چارك مرجان بخصد روپیه قیمت
دارد . حالا نکه اگر کپتان نمو تنها تجارت مرجانرا آرزو کند از همین جنگل بملیونها
طلا منفعت میبردارد !
هر چه که فروتر میرفتیم درختان مرجان غلوتر و بزرگتر میشد ، از حالت نباتی و
حیوانی برآمده تحجر میکردند . نهایت بعد از انکه بقدر دو ساعت درین جنگل قطع
مسافه نمودیم بعمق سه صد مترو فرو آمدیم که انجا نقطه مبداء تشكل قوراپها بود.


۱۸۲

اما اینجا قورالها بدرجه نهایت بزرگی یافته و تحجر یعنی حالت سنگی را پیدا کرده مانند يك جنگل بزرگ درختی که درختهایش همه از سنگ باشد بنظر می آمد . شاخهای بزرگ بزرگ آنهم با همدیگر رابطه و التصاق پیدا کرده کمرها و پلهای قشنگرا بعمل آورده بود. زمین آن مانند يك يك قالیچه پر از هاری دیده میشد که با انواع نباتات بحری ، و پوستها و محفظه های حیوانات دریایی مانند قرنفل و شقایق و اسفنج یعنی ابرو صدف و کودی واستر یدیه و سائرہ مستور بود .
سبحان الله چه منظره غریبه! آیا تصویر ان قابلیست که به نوك خامه ادا و بیان شود؟ کپتان نمو توقف نمود . ما نیز ایستادیم . طایفه ها بر اطراف افندی خود شان يك نصف دایره تشکیل دادند چون بدقت نظر کردم دیدم که چهار نفر از انها يك صندوق درازی مانند تابوت بر شانه گرفته اند. باین صندوق از زیر چهار کره اسربی آویخته بود دانستم که اینرا محض از برای ثقلت پیدا کردن آن به آن آویخته اند . چرا که پاپوشهای سنگین آهنینی که بپا داریم برای فرو آمدن مادر قعر بحر کفایت میکند . چونکه کپتان نمو آنها را بکمال موازنه ساخته است . پاپوشهای مذکور ما را بقعر بحر فرومی آورد ولی بسبب احاطه نمودن آب که هر طرف مار افرا گرفته است در اثنای راه رفتن ثقلت آنرا حس نمیکنیم ولی صندوق بسبب خفت لازمست که کره های اسربی برای موازنه ثقلت آن بدو آویخته شود .
در جائیکه توقف کرديم يك میدانی کوچکی بود که اطراف آن بادرختهای کلفت و بزرگ سنگینی رنگارنگ مر جان و مه لیت و ابریسمه وغيرهم جنس قورای محاط شده بود . چراغهای الكتریك ما هر طرفرا خیلی خوب ضیادار کرده بود ، سایه های مارا بيك صورت بسیار غریبی بر زمین ترسیم مینمود .


۱۸۳

قونسه ی و ندلیا در پیش من بود سرهای خود را با همدیگر نزديك آورده بچشم
وروی اشارتهای تعجب و حیرت میکردیم . ولی وا اسفا که به تکلم مقتدر نبودیم
بروی میدان چون خوب دقت نمودم بعضی بلندیهای دیدم که بدست انسان ساخته
شده بود ! بنابر اشارت کپتان دو نفر از طایفه هایش شده در پهلوی یکی از ان بلندیها
زمین را با کلنگی که در کمر داشت به کندن آغاز نهاد .
ازین کار حقیقت مسئله را دانستم که چیست ! ! مگر این ميدانى يك قبرستانى بوده
است ! و آن بلندیها که دیده میشد قبرهایی بود که بقبرهای مسلمانان مشابهت داشت !
و حالا نیز قبر کنده میشود ! و این صندوق نیز تابوتیست که جسد مجروحیکه دیشب
ترك حیات کرده است در انست !
پس معلوم شد که کپتان نمو رفقای خود را همیشه در بنجاد فن میکنند .
قبر آهسته آهسته کنده میشد . ماهیانی که از صدای کلنگ زدن بخوف می افتادند
از اطراف ما بکمال سرعت میگریختند . نهایت مدفن کنده و حاضر گردید . طایفه
هائیکه حامل تابوت بودند نزدیکشدند ! تابوت را باز کرده جسد را که با يك كفن
سفیدی تکفین شده بود بر آوردند . و در چقوری که با آب مملو شده بود فرو آوردند،
و خاکهائیکه از مدفن برآورده بودند پس در ان ریختند، و باسنگهای قورا بها و پارچه های
صدف و گلهاى نباتات بحری تحکیم و تزئین نمودند . درمیان چهار پنج قبریکه از
پیش بود يك قبر دیگر نیز علاوه گردید .
کپتان نمو و رفقای او در اطراف قبر صف بسته بکمال تضرع دستهای خود را بدعا
برداشتند . مانیز به بسیار تأثر زانو برزمین زدیم . بعد از انکه دعا تمام شد کپتان نمو و
رفقای او از جسد بیروح رفیق خود که در قبر بحر در مدفن راطب تودیع نموده اند


١٨٤

وداع آخر خود را اجرا کرده بعودت کردن آغاز نهادند . از جنگل مرجان گذر کرده ، و بر بلندی برامده تا آنکه چراغ نوتیلوس پدیدار گردید . ساعت يك بود كه بر سفينه واصل شديم .
سقافاندر های خود را کشیده بر سطح کشتی بر آمدم . چرا که نوتیلوس نیز بعد از انکه ما از قعر بحر در ان داخلشده ایم بر سطح بحر بر امده است . من برای تسکین دادن حسیات کدر انگیزی که از ین سیاحت امروزی برایم حاصلشده بود در پیش بر امده گٹی جای سکاندار نشسته بودم که کپتان نمو نیز بیامد برپا خواسته گفتم :
- مجروح چنانچه تخمین کرده بودم آیا در شب وفات یافت ؟
- بلی معلم افندی .
- حالا در پیش رفقای قدیم خود در قبرستان جنگلی مرجان خوابیده است .
- بلی ، آنموقعیکه از سطح بحر یکچند صد قدم پایانتر است مدفن استراحت آمیز ماست ! بغیر از طرف ما که هیچگاه فراموش نمیشود از طرف همۀ عالم فراموش شده بکمال راحت در انجا بخواب ابدی رفته است ! ما مزار را میکنیم ، و جسد را در ان میگذاریم ، پولیپها آنرا چنان سد میکنند که هیچ باز شدنی نیست .
درین اثنا از دهن کپتان یکصدای جانخراشی بر آمد بعضی چیز ها بزبان خود زمزمه نمود و یکچند قطرات سرشك بر رویـش بـریـخـت . گـفتم :
- در آن مدفن بواقعیکه از دندانهای سگماهیان جسد رفیق شما خیلی آسوده و فارغست .
- تنها از دندان سگماهی نی بلکه از تعرض انسانها نیز فارغست !
انتهای کتاب اول محمود طرزی


١٨٥

بیست هزار فرسخ

سیاحت در زیر بحر

کتاب دوم

باب اول

بحر محیط هندی

حالا قسم دوم سیاحات ما که در زیر بحر اجرا کرده ایم آغاز میکند . قسم اول
سیاحت ما بالوحه مزارستان قعر بحر که تاثیر بسیار شدیدی بر فکرم نهاده بود ختام پذیر
گردیده بود . معلوم شد که کپتان نمو در زیر بحر زندگانی ابدی خود را قطعیاً قرار
داده است . حتی مدفن و قبرستان خود را نیز در زیر بحر انتخاب کرده .
فرضیات و تخمیناتیکه قونسه ی در حق کپتان نمو کرده بعد ازین واقعه شایان قبول
دیده نمیشود . قونسه ی میگوید : که کپتان نمو يك عالم داهیه عظما نیست که مردمان روی
زمین قدر و قیمت آنرا نشناخته . و مهارت و لیاقت او را تقدیر نکرده لہذا به اثر علم


١٨٦

و مهارت خود نوتیلوس را ساخته و در میان آن در امده در قعر بحر در امده است.
حالا نکه معاینه کردن کپتان نمو و کپتان دوم افق را، و تغییر یافتن احوال او، و ربو
دن دوربین را بشدت از دستم. و محبوس ساختن و بیهوش کردن ما، و در همان شب
مصادمه کردن نوتیلوس با یکچیزی، و هلاک شدن یکی از طایفه های او چیزها ایست که فکر
مرا بدیگر معانیها سوق مینماید. آیا نوتیلوس با چه چیز مصادمه کرد؟ آیا در افق چه
چیز اسرار انگیزی بود که کپتان نشان دادن آنرا بمن نخواست؟
پس معلوم میشود که کپتان نمو تنها بگریختن از انسانها اکتفا نمیکند! بلکه سفینه
مدهش خود را آلت بعضی انتقامهای مدهشی که سبب آنرا هنوز ندانسته ام نیز میگر
داند. معما فیه تا بحال هنوز در یخصوص هایک قرار قطعی داده نتوانسته ام، تنها بنوشتن
مشاهدات خود اکتفا میورزم و امید میکنم بلکه استقبال مرا بر احوال مطلع گرداند.
آیا ما هم ابداً درین کشتی خواهیم ماند؟ هزار ما نیز در همان جنگل مرجان خواهد
شد؟ اما با کپتان چون وعده و قول در باب اگریختن نداده ایم هر گاه یک فرصتی برای گریختن
بدست آید هیچ قصور نخواهیم کرد. کپتان نیز چون دانسته است که گریختن ما محالست
از انرو بیغم و امین میباشد. ولی آیا فرصت گریختن بدست ما خواهد آمد؟ اینهم مجهول
هر گاه فرصت گریزبداست هم بیاید بسبب محروم شدن از تماشای بدایع بحریه متأ
سف و محزون خواهم شد!
رفته رفته بقطعات مسکونه تقرب مینمائیم. درین اثنا هر گاه یک فرصتی ظهور
نماید تنها برای دیدن بدایع بحریه رفقا را از ان فرصت محروم گذاشتن آیا ظلم نیست؟
اما آیا این فرصت ظهور خواهد یافت؟
تا بحال تنها ششهزار فرسخ در زیر بحر قطع کرده ایم به بینیم که هنوز چقدر مسافه


۱۸۷

قطع خواهیم کرد؟ و هنوز چه چیزها خواهیم دید؟ من به این افکارها بر سطح نوتیلوس نشسته بودم . چون دیدم که کشتی بنای غوطه زدن را گذاشت بدالان فرو آمدم .
حالا رفتار ما در آبهای بحر محیط هندیست که پنجصد و پنجاه ملیون هکتار آب را محتوی میباشد . آبهای بحر محیط هندی آنقدر صاف و شفافست که بینندگانرا متحیر میگرداند . نوتیلوس بقدر دو صد متر در زیر آب رفتار داشت . چند روز بهمینصورت دوام نمود . غیرازمن هر کس که میبود درین سفر دلتنگ میشد . ولی من هر روز بر سطح وابور برآمده اطراف را نظاره میکنم، و هوای صاف را تنفس کرده بدالان فرو میآیم ، و گاه بمطالعه ، و گاه بنوشتن سیاحت نامه ، و گاه به نظارۀ آبها و حیوانات قعر بحر از پنجره بخوبی صورت وقت خود را میگذرانم .
صحت ما نیز خیلی مکملست ، تا بحال هیچ ناخوش نشده ایم . یکچند روز متمادیاً نوتیلوس بسبب خالی بودن بحر بر سطح آب رفتار نمود . از دور هر کس که بوضعیت شکل و رفتار نوتیلوس نظر کند ، بهمه حال آنرا بيك جانور بسیار بزرگی تشبیه میکند . در ٢٥ کانون ثانی تمام روز را بر سطح وابور گذرانیدم در افق هیچ چیزی دیده نمیشد اما بوقت ظهر يك وابور بسیار بزرگی دیده شد که بطرف غرب رهسپار بود . اگرچه مایان دکلهای بلند آنرا از دور مشاهده کرده توانستیم اما آن وابور نشینان هیچ شبهه نیست که نوتیلوس را ندیده باشند چرا که باسطح بحر برابر میباشد.
بر روی هوا مرغان بسیار گوناگونی مشاهده میشد دامهای ماهیگیری نوتیلوس نیز انواع حیوانات بحری را شکار میکرد . از جمله کاسه پشتهای بسیاری که کاسه های آنها خیلی مقبول و قیمتدار است نیز در شبکه ها گرفتار آمده بودند . ماهیان گوناگون نیز دیدیم که بعضی از آنها را تا بحال هیچ ندیده بودیم ، از جمله ماهی عجیب الهیئت استریدیه


۱۸۸

را ذکر کنیم که آنها نیز مانند سنگ پشت يك محفظه دارند و گاه مثلث و گاه مربع
شده شناوری میکنند . دیگر ماهی عجیب تریغون بود که بسبب صداهای عجیبی که بر
می آرند آنراغوك بحری نام نهاده اند . ساعت پنج بود که با قونسه ى يك حيوان
بحری بسیار عجیبی را مشاهده کردیم . این حیوان که قد ما آنرا « نوتیلوس » مینا
میدند و کپتان نیز کشتی خود را بنام آن موسوم نموده ، و درینوقت آرغونوت میگو
یندش حقیقتاً که بسیار ظریف و لطیف یکحیوانیست . قدما دیدن آنرا نیزفال خیر
میشمردند. اگر از قونسه ی پرسیده شود میگوید که حیوانات ناعمه بر پنج قسم منقسمست
که اول آن قسم « مرچول الرأس » میباشد که بعضی از انها محفظه دار و بعضی از آنها
بی محفظه است . اینست که آرغونو تها و اختاپوطها درینقسم داخلست .
منظره غریبی که ما دیدیم عبارت از گله های آرغونو تها بود که بر سطح بحر گردش
وشناوری داشتند. آرغونو تها بقدر هشت عدد لواحق لامسۀ خرطوم مانند را مالك
میباشند که باشش عدد آن مانند پرهای قایق شناوری میکنند و دو عدد آنرا مانند
بادبان بالا میگیرند و به این سبب شناوری شان يك منظره عجیبی تشکیل میدهد .
بقدر یکساعت نوتیلوس درمیان گله های انحیوانات غریبه رفتار نمود . اما دفعۀ
همۀ انحیوانات لواحق لامسۀ خود شانرا که بالا گرفته بودند فرو آورده بیکباره گی
همه در زیر بحر غوطه زدند که هیچ کشتی جنگی نیز به ایندرجه زودی مانوره اجرا
کرده نمیتواند .
روز دیگر خط استوار ا بر ۸۲ دایرهٔ طول قطع کرده به نصف کرهٔ شمالی داخل
شدیم . امروز نوتیلوس در زیر بحر حرکت کرد هیچ بر سطح بحر نیامد . از پشت
پنجره دیدیم که يك گلۀ سگماهی از هر طرف نوتیلوس را استیلا کرده از پیش پنجره ها


۱۸۹

هیچ جدا نمیشدند. سگماهی در بحر محیط هندی بسیار است. بعضی ازین سگماهیان بدرازی پنج شش متر می آمد که پشتهای شان اسمر و شکمهای شان سفید و دهن بسیار فراخ و دندانهای بسیار مدهشی داشتند. گاه گاهی بدندانهای خود بلور پنجره را گرفتن میخواستند، ولی موفق نمیشدند.
نوتیلوس سرعت خود را تزئید کرده سگماهیان بسیار تیز رفتار را در عقب گذاشت. در ۲۷ کانون ثانی به دریاچه بنگاله در آمدیم. یکچند بار بر سطح بحر بعضی جسدهای انسانهای مرده دیدیم که اینها لاشه های هندو هایی بود که بعد از مردن به نهر گنگ انداخته شده بودند، و حالا برای طعمه شدن دندانهای سگماهیان میرفتند. از دور بعضی جزیره ها معلوم گردید. ندلاند گفت:
- موسیو آروناقس. اینستکه به اراضی متمدنه تقرب میورزیم! نسبت به ممالک پاپوآها اینجاها خیلی اعلا جاهاست. بر پدر جزیره نه به عوآر لعنت که از حیوانات چارپا زیاده تر وحشیان دوپا داشت. معلم افندی، معلوم شماست که در هندستان راههای شمند و فرها، و مانند شهرهای اوروپا شهر ها موجود است پس آیا زمان وداع کردن ما از نوتیلوس نرسیده خواهد بود؟
- نی دوست من، هنوز نرسیده. یکقدری هنوز صبر کنیم. نوتیلوس بعد ازین رفته رفته بقطعات متمدنه تقرب میکند. حتی آهسته آهسته ما را به اوروپا میبرد یکبار که در انجاها قدم بگذاریم البته یک چاره خواهیم جست!


۱۹۰

باب دوم
(معدن مروارید)

در ۲۸ کانون ثانی نوتیلوس در ۹ درجه و ۴ دقیقه عرض شمالی وقتیکه صبح بر سطح بحر بر آمد در جهت غربی بمسافه هشت میل دور يك خشکه دیدم. همان بدا لآن آمده بر روی خریطه پالیدم که این خشکه کجا باشد؟ یافتم که این خشکه جزیره سیلانست که در جنوب قطعه هندوستان واقع میباشد. برای مطالعه کردن احوال این جزیره که از جزایر بسیار مثبت کره ارض شمرده میشود بکتابخانه رفتم تا يك كتابي درین باب بدست آرم. بعد از تجسس كردن يك كتابي یافته باز بد الان آمدم. در اول امر موقع جزیره را تحقیق کردم جزیره در ۵ درجه و ۵۵ دقیقه عرض شمالی و ۷۹ درجه و ۴۲ درجه طول شرقی غرنویچ واقع شده بود طول این جزیره را شصت و پنج میل، و عرضش را يك صد و پنجاه پنج میل، و مساحه سطحیه آنرا بیست و چهار هزار و چهل و هشت کیلو متروی مربع نوشته بود که از جزیره ایرلانديك كمى كوچك ميباشد. این جزیره را سراند یب نیز مینامند. من بمطالعه مشغول بودم که کپتان نمو با کپتان دوم نیز آمدند. کپتان بعد از آنکه بسوی خریطه يك نظری افگند بمن نزدیكشده گفت :
- جزیره سیلان به محصول مروارید خیلی مشهور است. معلم افندی، آیا دل تان میخواهد که سیر صید کردن مروارید را بکنیم ؟
- چسان نمیخواهد کپتان !
- بسیار خوب، تنها محل صید را می بینیم . صیاد ها را سیر کرده نمیتوانیم چراکه


۱۹۱
هنوز صیادهای صدف مروارید بصید کردن آغاز نکرده اند.
— هرچه که شما میفرمائید کپتان!
— معلم افندی، این یك را نیز بشما بگویم که اگرچه در دیگر بسیار جاهای کرهٔ زمین صدف مروارید صید میشود اما مکمل‌ترین آنها در جزیرهٔ سیلان اجرا میشود. اگرچه بجزیره ما یکقدری وقت‌تر از صید کردن مروارید آمده ایم چرا که صیادهای مروارید در ماه مایس درینجا می‌آیند و مدت سی روز با صد قایق بکشیدن خزاین بحریه مشغول میشوند. صیادها پنج پنجنفر در بحر غوطه میخورند و تا به پانزده متر عمق واصل میشوند وقتیکه غوطه میخورند يك سنگی را در میان دوپای خود میگیرند و بايك ریسمانی بقایق مربوط میباشند.
— آیا تا بحالا هنوز بهمین اصول صید میکنند؟
— بلی تا بحالا هنوز همین اصول جاریست!
— سقافاندرهای شما برای این کار خیلی فائدهٔ عظیمی میرساند.
— بلی میرساند، زیرا آن صیادهای بیچاره بسیار مدت در زیر آب توقف کرده نمیتوانند. ماهرترین آنها بقدر يك دقیقه در زیر آب ایستاده میتواند شد اما وقتیکه میبرآیند از بینی و گوشهای شان خونابه سرمیکند هر قدر صدفی که در مدت بگیرشان بیاید جمع کرده در توبره که بگردن آویخته دارند می‌اندازند و بالا میبرآیند اما عمر این بیچارگان خیلی کوتاه‌ست. در جوانی از قوهٔ باصره محروم میشوند.
— بلی بسیار صنعت کدرانگیز یست. علی‌الخصوص که بجز آنکه مدار زینت و ممنونیت بعضی توانگران عیش پرست بشود دیگر هیچ فائدهٔ نیز ازان متصور نیست. آیا يك قایق که ده نفر صیاد دران باشد در یكروز چقدر صدف کشیده خواهند توانست؟


۱۹۲

بقدر چهل پنجاه هزار دانه !
آیا غواصان بسیار اجرت میگیرند ؟
نی معلم افندی خیلی کم اجرت میگیرند .
بیچاره ها . حالا نکه صاحبان آنها بسایهٔ ایشان مالك چه ثروتها میشوند .
کار دنیا همه چنینست معلم افندی ! باشید که در اثنای کشت و گذار کشتزار صدف مروارید بلکه بعضی صیادانیرا به بینیم که پیش از وقت بشکار مشغول شده باشند در انوقت خواهید دانست که این بیچارگان چقدر زحمت میکشند ؟
بسیار خوب خواهد شد کپتان !
اما این را بگویم که آیا از سگماهی میترسید یانی ؟
چه ؟ سگماهی ؟
این سوال کپتان مرا خیلی متعجب ساخت آیا سگماهی چیزیست که انسان از ان نترسد ؟
اینچه سوال بیفایده ؟ باز کپتان گفت :
چرا جواب نمید هید معلم افندی ؟
کپتان ، راستی اینست که با این ماهیان خونریز هنوز داد و ستد بی تکلفی پیدا نکرده ام !
وا پیدا کرده ایم ، شما هم رفته رفته عادت خواهید گرفت . ذاتاً مسلح خواهیم بود، بلکه در اثنای گشت و گذار کشتزار مرواريد يك چند سگماهی نیز شکار بکنیم ! هم این نوع شکار بسیار لذت آور است .
کپتان اینرا گفته از دالان بر امد . من بگرداب حیرت فرو ماندم . دانه های عرق سرد سرد که بر جبینم گرد آمده بود بدست پاك كردم . هر گاه در کوههای اسویچره


۱۹۳
برای شکار خرس انسان دعوت شود «بسیار خوب میرویم» میگوید . واگر برای شکار شیر و پلنگ در جنگلهای افریقا یا هندوستان دعوت شود میگوید «اوه ! اوه ! شکار شیر بسیار اعلا ! اگر چه تهلکه ملحوظ هست اما صد کرت میرویم !»
لاکن این دعوت کپتان نمو که عبارت از شکار سگماهی در قعر دریاست از آن شکارها ئی نیست که انسان بزودی به آن راضی بشود. هر گاه مانند دعوتیکه برای شکار جنگل قریسپو نموده بود بی نام و ماند کار آسان بود ، در انجا رفته يك سمور بحری را شکار کرده پس عودت میکردیم . ولی چنین نام گرفته بشکار سگماهی رفتن یکقدری جای تأملست .
اینسخنا را با خود گفته به تخیل و تصور سگماهی افتادم . و وصف دندانهای تیز خنجر مانند آن جانورها . با دهن بزرگ مدهش آنها که بيك حمله انسانرا دوپاره میسازد هیچ از پیش چشمم دور نمیشد . از حا لا موهای بدنم راست شدن گرفت . حالا نکه کپتان این دعوت مدهش را بچنان طور بیقیدانه و لاابالیانه نمود که گویا بیکدشتی برای شکار خرگوش میرویم ! باخود گفتم که :
— قونسه ی البته به رفتن این شکار راضی نخواهد شد ، منهم نرفتن او را بهانه گرفته نمیروم والسلام ! اما بر نرفتن ندلاند امیدوار نبودم ، چرا که میدانستم که تهلکه هر چه که بزرگتر باشد بر طبیعت مجادله پرست او موافقتر میآید .
اینرا با خود قرار داده باز بمطالعهٔ کتاب خود مشغول شدم . اما خواندنی خود را نمیدانستم . غیر اختیاری صحیفه ها را میگردانیدم . درمیان سطرها دهنهای کشاده مدهش سگماهی بنظرم برمیخورد !
درین اثنا ندلاند و قونسه ی بطور بسیار مستریحانه و مسرورانه به دالان در آمدند . ندلاند گفت :


١٩٤

— معلم افندی، خبردارید که دوست شما کپتان شيطانها يعنی نمو ما را بيك طور ناز کانه برای کشت و گذار کشتزارهای مرواريد خود که در جزيرۀ سيلان دارد دعوت نمود.
من — آيا ديگر چيزی بشما نگفت ؟
ند — نی ديگر چيزی نگفت !
پس دانستم که کپتان از مسئلۀ سگماهی بر فقای من چيزی نگفته . از بيخبر ماندن ايشان از نقطۀ مهمترين کار خيلی دلتنگ شدم . حالاً نکه ايشانرا بايد بگويم ؟ اما چسان بگويم ؟
قونسه ی گفت :
— آيا افندی در حق صيد مرواريد بما بعضی معلوماتی خواهند داد ؟
ند — بلی بلی ! پيش از انکه بصيد برائيم بايد در ينباب چيزی بيا موزيم !
من — چون چنينست بيائيد در پيش روی من درينجا بنشينيد تا معلوماتيکه در همين کتاب يافته ام بشما نقل دهم .
قو — اول اينرا بفرمايند که مرواريد چيست ؟
من — بقول شاعرها مرواريد قطرۀ سرشك درياها بوده، مردمان مشرق زمين ميگويند که قطرۀ باران نيسانست که در شکم صدف تحجر کرده. خانمها ميگويند كه يك سنگ غير شفاف ذيقيمتيست که برای زينت گوش، و گردن، وسينه ما بکار ميآيد. ارباب فن کيميا ميگويند که از اختلاط فوسفوريت، وقاربونيت کلس، وژه لاتين بعمل آمده است . حکمای حکمت ميگويند که مرواريديك مواديست که در صدف نام حيوانات غلاف دار در همان عضو شان که مادۀ صدفی را حاصل ميکند از همان مادۀ صدفی جوهر وخلاصۀ آن ترشح و تقطر نموده بهم جمع ميآيد .
قو — اصداف از جنس حيوانات ناعمه معدوم الرأس، و از نوع موجودات


۱۹۰

ذیمحیات غلاف دار است .
من - راست گفتی ای قونسه ی ملا ! اینست که مروارید عبارت از جوهر مادهٔ
صدفتی این حیوان ناعمة معدوم الرأس غلافدار است که بمرور ایام ترشح کرده کرده
بشکل کربوات تصلب میکند گاه در مصرع اینحیوان یعنی در جائیکه غلاف بالایی و
غلاف زیرین آن بهم چسپیده است موجود میشود ، و گاه در میان گوشتهای آن پیدا
میشود . هرگاه مروارید شکستانده شود بهمه حال در وسط مرکزی آن يك دانه
سنگریزه كوچك و يا يكدانه ریگی موجود است که بمقام تخم آن قایمست . پس مروا
رید در مدت چند سالها در اطراف آن سنگریزه طبقه طبقه جمع آمده محصول می آید .
قو - آیا در يك استریدیه یعنی صدف يك چند دانه مروارید موجود میشود ؟
من - بلی بعضی صدفها میباشند که مانند قطی جواهر بسیار دانه های مروارید
موجود است . حتی خود ندیده ام ولی شنیده ام که صیادان مروارید یکباريك صد
فی صید کرده بودند که بقدر یکصد و پنجاه دانه ( سگماهی در ان موجود بود !
ندلا نذيك قهقهه بسیار بلندی کرده گفت :
چه میگویی معلم افندی ؟ یکصد و پنجاه سگماهی چسان در صدف موجود بود ؟
من - وای ! سگماهی گفتم ؟ نی نی غلط کردم عفو بفرمائید ! مرواری میگفتم
سکماهی بد هنم آمد .
قو - ضرر نیست ! دهن انسان گاهی خطاء هم میشود . آیا این را بفرمائید که مروا
ریدها را از صدف بجه صورت میبرازند ؟
من - صدفها ئیکه از دریامیبرارند بر بوریاهائیکه بر ساحل هموار کرده اند میگسترا
نند. و بقدر ده ده روز همچنان میگذارند . حیوانات مذکوره در انجا پوسیده و بويناك


١٩٦

میگردند . بعد از ان در حوضهای بزرگی که از آب دریاپر شد . است می اندازند و
در انجا باز کرده غلافهای آنها را در صندوقها برای صدفکار ها میفرستند و گوشتهای پو
سیدۀ آنرا در دیگها انداخته میجوشانند تا آنکه ریزه ترین مروارید ها نیز ضایع نشده
ته نشین گردند .
قو — آیا قیمت مروارید نسبت به بزرگی آن میباشد ؟
من — بزرگی ، آبداری ، درستی شکل ، موجب قیمت آنست . بهترین مروا
ریدها قسمیست که در مصرع صدف چسپیده باشد که آنرا با انبر و یكه دهن آن را برگر
فته شده است میکنند این قسم مروارید هم شکلش منتظم و هم شفاف میشوند .
قو — لکن چقدر در از یکمدتی میخواهد تا یگان یگان آنرا دیده و بزرگ و كوچك
آنرا جدا کنند ؟
من — نی در بخصوص غربالهای مخصوص مخصوص استعمال میکنند . مثلا اول
از یکغربال سوراخ کوچکی . و دوم باز از یکغربال سوراخ میانۀ ، و سوم باز از غربال
سوراخ بزرگی میگذرانند . مرواریدهایی که از غربال هشتاد سوراخه نیفتد در جهٔ
اول، ومرواریدهایی که از غربال هشتصد سوراخه نگذر د درجه دوم، ومروارید
هائیکه از غربال هزار سوراخه نگذرد درجه سوم شمرده میشوند .
قو — آیا از کشتزارهای مروارید یعنی جاهایی که در انجا صدف مروارید پرورش
می یابد و بکثرت موجود میشود چقدر واردات ومحصولات سنوی برداشته میشود؟
من — بنابر قول همین کتابی که مطالعه میکنم تنها از کشتزارهای جزیره سیلان در
سال سه ملیون سنگماهی محصولات گرفته میشود !
ندلاند باز یکقهقهٔ کرده گفت :


۱۹۷

— او ! معلم افندی ! کاش از عوض سگماهی دیگر ماهی خوشگوشتی حاصل میشد .
من — باز سگماهی گفتم ؟ نی نی روپیه میگفتم غلط کردم !
قو — بگمانم میآید که اینقدر مرواریدهای بزرگی که کپتان نمو مالك آنست در دنیا هیچکس بران مالك نباشد ؟
من بزرگترین مرواریدیکه در جامکان بلورین بود نشان داده گفتم :
— راستست قونسه ی. مثلا این دانه تابه ایندم به این بزرگی نه کسی دیده و نه کسی شنیده .
قو — آیا چقدر قیمت برای آن تخمین کرده میتوانید ؟
من — کم از کم دو ملیون سگ . . . .
— قونسه ی بچابکی سخن را از دهنم گرفته گفت !
— دو ملیون روپیه سگماهی نیست .
ندلاند گفت :
— معلم افندی در س سگماهی گفتن بسیار شما يك سری هست ؟
من اگر راستی میخواهید بخدا فکرم آنقدر بسگماهی مشغولست که شکل تو و قونسه ی نیز گاه گاه بنظرم سگماهی میآید ! آیا تو از سگماهی میترسی ندلاند ؟
ند — از ماهی ترسیدن ؟ مانند من يك صياد ماهی از چیزیکه آنرا صید میکند چسان میترسد ؟
من — اما مسئله اینچنین نیست که سگماهی را با دام شکار کنی و در کشتی براری و با تبر دم آنرا ببری و شکمش را پاره کنی و دلش را برآورده بدریا بیندازی . نی بلکه در قعر بحر سینه بسینه با هم مجادله و محاربه کردنست !


۱۹۸

ند — در زیر آب هم نمیترسم بشرطیکه ژبپقین بدستم باشد . چراکه سگماهی تا برپشت
برنگردد هجوم کرده نمیتواند تا او برگردد من ژبپقین را بجگرگاهش میدرارم .
من — خوب قونسه ی ، توچه میگویی ؟
قو — اگر افندی بترسد منهم میترسم و اگر افندی نترسد منهم نمیترسم !

باب سوم

یکدانه مرواری ده ملیون روپیه گی

شب شد . بخوابگاه خود آمدم ، خواب بخوبی نتوانستم ، هر خوابی که دیدم
متعلق به سگماهی بود صبح از خواب برخاسته ولباسهایم را پوشیده بدالان آمدم .
کپتان نمو درانجا منتظر من بودگفت :
— موسیو آروناقس ، برفتن حاضرید ؟
— بلی حاضرم کپتان .
— بفرمائید برویم .
— رفقای خود را خبر ندهم ؟
— آنها را خبر داده ام برسطح نوتیلوس منتظر ما هستند .
— آیا سقافاندرهای خود را نمیپوشیم ؟
— حالا نمیپوشیم ، چونکه نوتیلوس را بدریاچه ما نا عارکه دریاچه کشتزار صدف
مروارید جزیره سیلا نست بسیار نزدیک نکردم وازنجاتابه آنجادر زیر بحر راه رفتن
یکقدری درازه میشود . لهذا قایق را حاضر کردم تابه آنجا به قایق میرویم . اسقافا


۱۹۹

ندرها در قایقست وقتیکه بمحلق مطلوب واصل شدیم اسقافاندرهای خودراپوشیده
بدریا میدرائیم .
کپتان نموز اپیروی کرده بسطح کشتی برامدم . ندلاند و قونسه ی درانجا بودند
کپتان نمو بطرف پنج نفر طایفه ها که منتظر کپتان بودند اشارت کرده قایق را به کشتی
نزدیک کردند . هرسه ما به قایق نشستیم يك طایفه برای چرخ دادن سکان و چهار نفر
برای پزکشیدن نشستند . قایق بسوی جنوب رهسپار گردید . همه ما ساکت بودیم .
ساعت پنج و نیم بود که شعاعات ابتدائی شمس خاوری و با نچه در ازی که از جزیره بسوی
دریا ممتد شده بود بمانشان داد .
جهت شرق این ساحل دماغه پست و جهت جنوبیش بلند بود . بقدر سه میل
از خشکه دور تر کپتان نمو اطراف را یکنظری کرده بلنگر انداختن اشارت کرد . زنجیر
لنگر بسیار کم در آب فرو رفته قایق بایستاد زیرا درینجا آب دریا بسیار کم و تنك است . و
مزرعه مروارید هم از قرار قول کپتان در همین حوالیست کپتان گفت :
— موسیو آروناقس ، ایندریاچه را می بینید بعداز یکماه قایقهای متعدد صیادان
صدف درینجا پر میشوند . غواصها درین آبها غوطه خورده صدف مروارید میکشند .
آبهای این دریاچه برای غواصها بسیار موافقست چرا که بسیارموج ندارد . ما نیز
حالا سقا فاندرهای خود را پوشیده بگشت و گذار خود آغاز میکنیم .
من هیچ جواب نداده بسوی این آبهای شبه ناك نظر کردم و بمعاونت طایفه ها
سقافاندرها راپوشیدم کپتان ورفقای من نیز بزودی پوشیدند . از طایفه ها هیچ کسی
بامانمی آمد چونکه هیچ یکی از انها البسه غواصی نپوشیدند .
والحاصل تابگلو درسقافاندرها در امدیم آلت تنفس را نیز بر پشت ما بستند . میخو۱


۲۰۰

ستند که محفظه های سر پوش را بسر ما بنهند که از کپتان پرسیدم که :
— آلت تنویر و تفنک چرا نیست ؟
نمو — چرا که ضرورت به آنها دیده نمیشود ، در بسیار جاهای عمیق نمیرویم که
بچراغ حاجت افتد ، بعوض تفنگ نیز این قمه را بگیرید بکمر بیاویزید .
بنا بر امر کپتان قمه را بکمر آویختم و دیگر چیزی نگفته سر خود را در محفظه درا
وردم . کپتان و رفقا یم نیز همچنین کردند . تنها ندلاند ژیپقین مدهش خود را
بدست داشت .
طایفه ها یگان یگان ما را از زیر بغلها گرفته از قایق به آب فرو انداختند . بقدر
یکیم متر وقایماً در آب بزیر رفته پایهای ما بر ریگ قعر بحر بر خورد کپتان نمو بدست
خود اشارت کرده در پی آن براه افتادیم. ضیای شمس قعر دریا را بخوبی تنویر مینمود،
همه چیز را بخوبی میدیدیم . بقدر ده دقیقه رفتیم که بعمق پنج متر و از سطح بحر
فرو آمدیم . زمین نیز همواری پیدا کرد . مار ماهیهای بسیاری از صدای پایهای مارم
خورده بهر سو میگریختند . كذالك ماهیان سفید و براق پہن و جودی نیز بسیار بود.
شمس آهسته آهسته به جوسما بالا میشد ، و دریا را زیاده تر تنویر مینمود . حال
زمینی که بران براه میرویم نیز رفته رفته تبدل میورزید. از ریگزار گذشته بريك زمين
سنگستانی براه افتادیم که سنگهای كوچك و بزرك غير منتظم زمین را فرا گرفته بود.
بر روی این سنگها و زیر و اطراف آنها به لکم حیوانات ناعمه و نباتیه موجود بود .
در میان اینحیوانها صدفهای پوست باريك و غیر منتظمی که مخصوص بحر محیط هند يست
بكثوت موجود بود و بسی حیوانات مختلفهٔ دیگر نیز مشاهده میشود . علی الخصوص
خرچنگ های بزرك بزرکی نیز دیده میشد که بعضی از بغل سنگها و بعضی از سر سنگها


٢٠١

بچشمهای درخشنده غیر متحرک خود بسوی ما میدیدند، و چون نزدیک شدن ما را میدیدند بکمال سرعت کج کج میگریختند.
اینحیوانات کریه المنظر بساحلهای دریا بر درختان جوز هند بالا میشوند، و جوزها را کنده بر زمین می اندازند و با پنجه های پر قوت خود آنرا شکسته بدان تعیش میکنند کاسه پشتهای بسیاری نیز دیده میشد. که نسبت به خرچنگها زیاده تر بناز و استغنا رفتار میکردند.
تخمیناً ساعت هفت و نیم بود که بمزرعه عظیم یا آنکه معدن جسیم صدف مروارید که در سالی بملیونها حاصلات از ان برداشته میشود واصل شدیم. استریدیه ها یعنی صدفهای مروارید بر سنگها خیلی محکم چسپیده از انجائی که یکبار چسپیده باشند بدیگر طرف حرکت نمیکنند. صدف مروارید خارجاً غیر منتظم، و سیاه و گرد میباشد. بر روی پوست بعضی از انها خطهای سبز و پوستهای بعضی از انها سیاه و سختست. خطهای آنها دلیل تازه گی و جوانی آنهاست و سیاه پوست آنها لااقل ده ساله میباشند که بدر ازی ده گره یا بیشتر یا کمتر میباشند.
کپتان نمو بدست خود مرا جسامت مزرعه صدف مروارید را نشان داد. دیدم که دست خلقت در پرورش و وجود دادن اینمخلوقات بر دست انسانها بار بار برتری و افزو نتری دارد، یعنی انسانها هر انقدر که در استخراج و استهلاک آنها کوشش ورزند آفرینش آفریدگار خیلی بیشتر از ان اینمزرعه را برکت و کثرت داده است.
در راهی که رهسپار بودیم بلا توقف پیش میرفتیم چرا که کپتان نمو بر راهی که باو معلوم بود بیدرنگ شتابان بود. علی الاکثر از میان خرسنگهای اهرام شکل بسیار بلندی میگذشتیم، حیوانات ناعمه صدفیه که بر سر این سنگها و اطراف آن چسپیده


۲۰۲

بودند کویا بنظرهای ثابت خود متحیرانه مارا مینگریستند. رفته رفته زمین سرنشیبی
پیدا میکرد تا آنکه بقدر پنجاه متر از سطح بحر بزیر آمدیم . در نجاسنگلاخهای بزرگی
موجود بود که سنگپاره های صاف صاف و بلند بلندی در هر هر جا ایستاده بود . در ین
ا ثنا در پیش روى مايك مغاره واسع و تاريكی كه در ميان يك پشته سنگی باز شده بود
و ضیای شمس در ان پرتونی انداخت پدیدار گردید . کپتان نمودرين مغاره درآمد .
مغاره تاريك بود رفته رفته چشمها نم بتاریکیی مغاره عادت گرفته اطرا ف و سقف
مغاره را دیدم که همه از سنگ بود چون یکقدری پیشتر رفتیم بيك چقوری چاه مانندی
فرو آمدیم که زمین آن با بوصون نام نبات بحری مفروش شده بود . کپتان نمودرینجا
توقف کرده بدست خود یکچیزیرا که در يك گوشه چاه افتاده بود بمن نمود چون نيك
نظر کردم ديدم كه يك استریدیه یعنی صدف نام یکحیوان بسیار بزرگیست . این صدف
آنقدر بزرگ وجسيم يك صدفی بودكه يك پله آن خیلی بزرگتر بود از حوض دالان
نوتیلوس که پیش از ین تعریف آن مذکور گردیده بود .
به این صدف بزرگ نزديك شدم . صدف مذکور در میان آبهای آرام و مستریح
مغاره بکمال راحت و آسوده گی برسر يك سنگ صاف و همواری آرام گرفته بود . مگر
کپتان وجود انحیو انرا درین انجاء میدانست و حالا برای زیارت و احو ا لپرسی او آمده است.
حیوان مذکور پله غلاف خودرا خیلی بالا گرفته جوف آن بخوبی معلوم میشد .
کپتان آهسته آهسته بحيوان تقرب کرد و دسته قمه خود را در میان دو پله آن در آورده
مانع بهم آمدن آن گردید . بعد از ان بدست خویش بکمال دقت گوشتهای درون
صدف را که بقدر سه سیر آنر اتخمین کردم بیکسو کرده یکدانه مرواریی پدیدار گردید
که جسامت آن از یکدانه جوز هندی اصلاکمترنبود . منتظمئی شکل ، شفافیت ، آبداری


۲۰۳

این گوهر بدایع پرور آنقدر قیمت به او بخشیده بود که خارج تقدیر و تخمین بود.
از دیدن آن بحیرت افتاده مبهوت ماندم. دست دراز کرده خواستم که گوهر را
بدست گرفته ثقلت آنرا بدست وزن کنم. ولی کپتان مانع آمده اشارت کرد که نمیشود،
و بچابکی قبضه قمه خود را کشیده دهن صدف بهم آمد. فکر کپتانرا دانستم که چیست
مگر کپتان اینحیوانرا از سالها دیده و شناخته است و مخصوص درینجا گذاشته تا آنکه
بسیار بزرگتر شود. هیچ شبهه نیست که هر سال مواد مایعی صدفیه له حیوان آنرا
افراز میکند بر مروارید مذکور جمع آمده و تصلب کرده جسامت آنرا می افزاید.
و این مغاره که این میوه بسیار عجیب خلقت دران پرورش مییابد بجز کپتان نمو بدیگر
هیچ آفریده معلوم نیست. يك روزی خواهد شد که این گوهر خارقه نما را ازین
مغاره کشیده بدالان موزه خانه نوتیلوس نقل بدهد بذهن خود بزرگی و آبداری
این گوهر عجیبه را با دیگر گوهرهای دیده کی و شنیده کگی خود مقایسه و موازنه کرده
ازده ملیون روپیه کمتر قیمت کرده نتوانستم.
این هم تمام یافت از مغاره برامده باز به اصل مزرعه مروارید که هنوز به آمدن
صیادان بهم برنخورده بود آمدیم.
بعد از انکه بقدرده دقیقه کپتان نمو و مادر میان این کشتزار گوهر بار گردش کردیم کپتان
دفعة توقف نمود و بدست خود اشارت کرد که در میان يك چقورئیکه از خرسنگها
حاصل شده بود و بقدرده قدم دورتر بود درائیم همه مادر ان گودال آمده در پشت
يك خرسنگی نشستیم. کپتان بدست خود بمن يك نقطه را که در پیش بود نشانداد.
بکمال دقت بدان سو نظر انداخته يك سایه دیدم که از بالا بقعر در یا فرو آمد. همانلحظه
فکر سگماهی که از یادم رفته بود وجودم را بلرزه انداخت. اما چون خوب دیدم


٢٠٤

دانستم که این سیاهی سگماهی نبود .
مگر يك هندی بیچارۀ بودکه پیش از زمان آمدن صیادان مروارید برای صید کردن
بمزرعۀ مروارید فرو آمده است . حتی چون ببالا نظر کردم زیر قایق صیاد را نیز
دیدم . صیاد غوطه میخورد ، و بر می آمد چون بقعر دریا میرسید بیجا یکی زانو بر زمین
زده استریدیه هائیکه بدستش میآمد جمع میکرد، و در توبرۀ که بگردنش بود انداخته
بالا میبرآمد .
غواص ما را نمیدید . زیرا سایۀ سنگی که در پناه آن نشسته بودیم ما را از نظر او
پنهان داشته بود ، و هم بخیال و خاطر هندی بیچاره نمیگذشت که مانند خرد انسانها
در قعر بحر نشسته حرکات او را سیر و تماشا میکنند ! من بکمال دقت حرکات صیاد را
سیر میکردم بقدر ده دفعه فرو آمد ، در هر دفعه بقدر ده دانه استریدیه صید کرده باز
بالا برآمد ، آیا در کدام يك ازین صدفها که هندی بیچاره حیات خود را در راه بدست
آوردن آنها بتهلکه انداخته مروارید موجود خواهد بود ؟
دفعۀ یازدهم بود که غواص بیچاره باز فرو آمده در قعر دریا زانو برمین زده بچیدن
صدف مشغول گردیده بود . اما دفعۀ بیچاره صدفها را ترك كرده بكما خوف و هراس
برای بالا برآمدن يك حرکتی اجرا نمود . مگر بر طرف سر خود یکسایۀ بسیار بزرگی
مشاهده کرده بودم از انسبب بدهشت افتاده بود . چون خوب نظر کردم سایه را شنا
ختم که چیست؟ مگر يك سگماهی بسیار بزرگ و دهشتناکی بود که چشمانش مانند آتش
میدرخشید ، و دهنش همچون مغارۀ خنجر داری باز بود . از نظارۀ این منظره من بر
جای خود مانند مردۀ خشك و بیحرکت ماندم ! جانور مدهش يك حملۀ مدهشی بر صیاد
نمود . صیاد بيچاره يك حركتي اجرا نموده خود را بیکسو کشید . اگرچه به این حرکت


خود را از دندان حیوان خونریز وارهانید ولی از ضربه دم جانور رهانیده نتوانست
لهذا جانور بيك ضربه مدهش دم خود صیاد را بر زمین غلطانیده ازین ضربه که بر
سینه بیچاره اصابت نمود بیهوش افتاد . جانور یکقدری خود را پس کشیده باز چنانچه
عادت اوست خود را بر پشت چپه کرده برای دوپاره کردن هندی خود را حاضره آماده
ساخت تمام بهمین ساعت که جانور میخواست هندی را لقمه نماید کپتان نموقمه خود را کشیده
مانند برق بر جانور هجوم نمود جانور چون این مهاجم نو را بدید هندیرا گذاشته باز خود را
راست کرده بر کپتان نمو دهن کشاد .

وضعیت کپتان نمو تا بحال در پیش چشم ماست بيك وضع بسیار جسورانه . ومتانت
دلاورانه خود را خم کرده منتظر هجوم جانور گردید . بمجردیکه حیوان خود را بر و
بینداخت حرکت سریعی کرده خود را از ضربه او وارهانید وقمه خود را در شکمش فرو
برد . اما کار بهمین قدر تمام نشد يك مجادله بسیار مدهشی در مابین کپتان و جانور بوقوع
پیوست . سگها همی از درد جان خیلی بجوش آمده آبها را بهم میزد در یا آنقدر موج
پیدا کرد که خود را بمشکلات قایم میگرفتم .
خونهائیکه از زخم جانور مانند سیل جاری شده بود دریا را تیره ساخت . از انسبب
هیچ چیزی دیده نتوانستم .
بعد از کمی دیدم که کپتان بيك دست بيك بال ماهی آویخته و بدست دیگر متصل قمه خود را
در شکم او فرو برده و بر میکشید اما چه فائده که قمه او بر دل سگماهی برا بر نمیآمد و
تا بر دلش زخم نرسد فائده نمیکند .
بعد از انکه یکمدتی بهمینصورت مجادله دوام نمود رنگ مجادله تغییر یافت .کپتان
در زیر ثقلت جانور آمده بر زمین افتاد . دهن جانور مانند داش باز گردید . درین


٢٠٦

اشا اگر ندلاند بسرعت تمام خود را نمیرسانید و ژیپقین را در قلبكاه جانور فرو نمیبرد
جانور کار کپتانرا تمام ساخته بود .
آبها باز سرخ کردید موج هم بیشتر کردید. در يايك.وج خون آلودي پيدا كرد. ژیپقین
ندلاند تمام بموقع رسید ، و دل جانور را شکافت جانور بیجان شده از حرکت افتاد .
ندلاندکپتانرا بیکسو کشید . کپتان بر پا خواسته سرراست بسوی هندی بیچاره
برفت ، و ریسمانیرا که به سنگ به او مربوط بود باز کرده اور ابه آغوش برداشته ،
و پاهای خود را بشدت بر زمین زده بر سطح بحر با لا برآمد. من و قونسه ی و ندلاند
نیز او را پیروی کرده بعد از چند ثانیه به قایق غواص بنشستیم . اول کاریكه کپتان به
آن تشبث نمود همانا بهوش آوردن هندی بیچاره بود . قونسه ی وکپتان بمالش اعضا
و دیگر کارها بعد از چند دقیقه هندی را بهوش آوردند . چشمانش را چون باز کرد
چهار کله های معدنی بلورین راچون دیده باشد آیا بچه درجه دو چار دهشت و استغراب
شده باشد ؟
كپتان نمو از جيب خود يك کیسه مروارید برآورده به هندی بداد . تصدق و
عطائیکه این آدم دریایی به اینمخلوق بیچاره نمود از طرف او بدست لرزه ناکی قبول شد
واز نظرش چنان معلوم میشد که هیچ ندانست و نشناخت که این مخلوقات عجیب الهیکل
چه جنس و چه نوع مخلوقی خواهد بود که هم حیات به او بخشیدند و هم صاحت ثر
وت گردانیدند !
بعد از ان بنابر اشارت کپتان باز بدريا فرورفتيم . بقدر نیمساعت در میان کشتزار
صدف رفتار کرده به جائیکه لنگر قایق ما آویخته بود رسیدیم و به قایق برآمده بمعاو
نت طایفه ها اسقافا ندرها را کشیدیم . اول سخن کپتان به ندلاند بود که گفت :


٢٠٧

- استادندلاند ، تشکر میکنم !
ند - هیچ نکرده ام کپتان ! تنها مقابله بالمثل اجرا کردم. چونکه من نیز بحیات
خود بشما مدیون بودم چرا که اگر نوتیلوس نمیبود ما هم غرق شده بودیم.
ازین سخن ندلاند در لبهای کپتان يك تبسم خفیفی پیدا کردید. طایفه ها قایق را
بنابر امر کپتان بسوی نوتیلوس براندند. در راه جسد خون آلود سگماهی را دیدم که
بر سطح بحر بر امده بود از لکه های سیاهی که بر نوك بالا او بود دانستم که از مدهشترین
انواع سگماهیان خونریز است. طول آن زیاده از بیست و پنج قدم بود دهنش بقدر
يك ثلث وجود او را تشکیل داده بود. از شش صف دندانهای سرتیز مثلث متساوی
الاضلاع آن دلیل بود برینکه این سگماهی نر باشد. بقدر دوازده عدد سگماهی دیگر
نیز در اطراف قایق ما پدیدار گردید اما با ما مشغول نشده بخوردن و پاره پاره کردن همجنس
خود مشغول شدند .
ساعت هشت بود که به نوتیلوس واصل شدیم. از ین سیاحتی که در دریاچه مانا
غار جزیره سیلان در مزرعه صدف اجرا نمودیم حسیات و ملاحظات غریبی برایم
حاصل گردید. در پیش شجاعت و مرحمت کپتان که درباره رهایی دادن صیاد بیچاره
هندی اجرا نمود بحیرت افتادم. حتی این فکر و ملاحظه خود را به کپتان نیز بیان
کردم کپتان گفت :
- معلم افندی. آن هندی از بیچارگان ظلم دیده دست ظالمانست. من هم از ان مظلو
مانی ام که از دست همان ظالمان بی ایمان انواع ظلم وتعدی دیده ام یعنی من هم هندی و
هموطننی این صیاد بیچاره میباشم لهٰذا تا به نفس واپسین دوستدار آن وطن و گیرنده
انتقام آن هستم .


۲۰۸
باب چارم
بحر احمر
در ۲۹ کانون ثانی جزیره سیلان از نظر ما در افق پنهان گردید . نوتیلوس در سا
عتی ۲۰ میل قطع مسافه مینمود . جزایر مالدیو ، ولا قه دیو را نیز بسرعت طی نمود .
به این حساب از دریای ژاپون که ابتدای حرکت ماست تا به اینجا هفت هزار و پنجصد فرسخ
قطع مسافه کرده ایم.
روز دوم نوتیلوس بر سطح بحر برآمده دریا را خیلی خالی یافتم . از هیچ طرف هیچ
خشکه پدیدار نبود. سفینه ما بجهت شمال غربی توجه کرده بود که برین راه میباید که بدریای
عمان که بدریاچه بصره نهایت پذیر گردیده داخل شود . پس اگر بدین دریا برود نهایت
آن با خشکه مسدود است! آیا نوتیلوس باز بکجا خواهد رفت؟ با خود گفتم البته بعد
از گردش دریای عمان و دریاچه بصره باز عودت خواهد کرد! و اگر به بحر احمر هم
دراید چون نهایت آنهم ببرزخ سویس مسدود است و هنوز «کانال» کشاده نشده است
به پس برآمدن ازان مجبور شده از گلوگاه باب المندب دماغه امید افریقا را گردش کر
ده به بحر محیط اطلسی خواهد درآمد لہذا از رفتن به آبهای سواحل اوروپا قطع
امید کردم .
تا به سوم ماه شباط نوتیلوس بحر عمانرا بسرعتهای مختلف و عمقهای مختلف گر
دش نمود . در چارم ماه مذکور بحر عمانرا بنهایت رسانیده واپس رجعت کرد .
وقتیکه از بحر عمان میبرآمد شهر «مسکت» را که از شهرهای مشهور سواحل عمانست
مشاهده کردم منظره غریب شهر را که بر سنگلاخ سیاه قلعه و خانه های سفید ش


۲۰۹

بنا گردیده تماشا کردم . مناره های جوامع و نخلستان های آنرا نیز دیدم . اما تماشا بسیار کوتاه بود . زیرا نوتیلوس بر سطح بحر کمی توقف کرده باز بزیر بحر در امد ازینجا سواحل « حضرموت » را شش میل دور تر گذاشته براهیکه داشتیم دوام ورزیدیم .
در ۵ ماه شباط بدریاچه « عدن » داخل شدیم که این دریاچه که در نهایت آن گلوگاه یا ابنای باب المندب واقعشده بشكل يك قیفی میباشد که آبهای بحر محیط هندی بواسطه این قیف به بحر احمر میریزد .
روز دیگر که نوتیلوس برای تجدید هوا بر سطح بحر برآمد از دور شهر « عدن » نمایان گردید . اینجا از سنه ۱۸۳۹ در زیر اداره حکومت انگریز در آمده است شهر بر يك دماغۀ کوچکی واقع است که بايك برزخی بقطعه عربستان التصاقی پیدا کرده است.
در هفتم ماه شباط به گلوگاه « باب المندب » که بزبان عرب معنی آن « دروازه سرشك » است تقرب نمودیم این گلوگاه یا ابنایی را که ۵۲ کیلومتر و طول و ۲۰ میل عرض آنست نوتیلوس بیکساعت طی نموده اما هیچ بر سطح بحر بر نیامد سراسر در زیر بحر قطع مسافه نمود . زیرا بسیار و اپورها ازینجا در همه وقت مرور و عبور دارد ، و مسافه گلوگاه نیز تنگست لهذا نوتیلوس نمیخواهد که خود را هویدا کند نهایت وقت پیشین بود که به بحر احمر داخل شدیم .
بحر احمر يك دريائيست که باران در و هیچ نمی بارد و هیچ يك نهر بزرگی در ان نمیریزد، آبهایش همیشه تبخره میکند. یعنی در هر سال بقدر بلندی یکنیم مترو آب از سطح آن به بخار منقلب شده بهواطیران میکند. پس هرگاه بحر محیط هندی بواسطه قیف طبیعی باب المندب آب در ان نمیریخت یکوقتی خشکیده پی کار خود میرفت . بحر احمر به درازی دو صد و شش هزار متر و و عرض وسطنی آن سی هزار و چار


۲۱۰
صد مترو میباشد . در زمان حکمداران روما این بحر اهمیت فوق العاده را مالک بود ، و اگر کانال سویس کشاده شود اهمیت آن خیلی بالا و اعلا خواهد گردید .
اگرچه فکر کپتان نمو را نمیدانم که چیست ؟ و بچه خیال و تصور به بحر احمر کشتی خود را رانده است ؟ ولی خود من بسیار ممنون و مسرور شدم که این بحر را دیدم . سفینۀ ما در ساعت بیست و يك میل سرعت داشت گاه در سطح و گاه در قعر بحر رفتار مینمود که باینصورت داخل و خارج بحر را تماشا کرده میتوانستم .
در ۸ ماه شباط بوقت صبح شهر « مخا » معلوم گردید. قلعه خرابه و نخلستانهای اطراف آن را دیدم . این شهر در زمانهای قدیم تجارتگا و معمور يك شهری بود . شش عدد بازار های بسیار بزرگ و بیست وشش مساجد و جوامع در ان بود. دورۀ آن سه کیلو مترو بود و باشش قلعه بسیار متین محافظه شده بود . بعد از انگاه از پیشگاه اینشهر در گذ شتیم نوتیلوس باز در زیر بحر در امد وسواحل عربستانرا ترك كرده طرف سواحل افریقا را گرفت که عمق آن طرف از ینطرف بیشتر بود .
از پنجره های نوتیلوس در میان آبهای بسیار براق وصاف بحر احمر مر جانهای رنگارنگ ، و سنگهای بسیار عجیب و ملونی که با بوصوتهای سبز مخملین مانندی مستور بود ، و درختهاى بزرك زمه را تماشا کردیم اسفنجها یعنی ابر ها، و پولیپها از هر نوع موجود بود و نباتات مختلفۀ بحری ، و حیوانات مختلفۀ نباتیه و ناعمه از اجناس بسیار اعلاها درین بحر دیده میشد .
ماهیان گوناگون مختلف الاجناس نیز بکثرت پدیدار بود . نهم شباط نوتیلوس در واسعترین نقاط بحر احمر که در مابین « سواکن » و « قونفودا » میباشد رفتار داشت عرض این محل بحر یکصد و نود میلست امروز چون نوتیلوس بر سطح بحر برآمد


۲۱۱

منهم برامده بتماشای بحر مشغول گشتم درین اثنا کپتان نمو به پیش من آمده وبکمال
نزاکت يك سگاره تقدیم کرده گفت :
— خوب معلم افندی ! آیا بحر احمر را پسندیدید ؟ ماهیان آنرا ، حیوانات نباتیهٔ
آنرا ، اسفنجهاى آنرا ، جنگلهای زره های آنرا بخوبی تماشا کردید ؟
— بلی کپتان ، نوتیلوس تدقیقات و تماشا های مرا به بسیار خوبی ایفا نمود. حقیقتاً
که سفینه ما بسیار عاقلست .
— حقیقت که همچنین است . نوتیلوس عاقل وصابر و بی تهلکه است. از طوفانهای
بسیار مدهش بحر احمر وسنگلاخهای آن هیچ نمیترسد .
— براستی که سفینه شما محيرالعقولست ولی وا اسفا که اینچنین کشف بدیع بهمراه
مخترع آن محو و نابود خواهد شد !
کپتان يك تبسمى کرده سکوت نمود . منهم سخن را برد یگر وادی دورداده
پرسیدم که :
— کپتان، تدقیقات شما در بحر احمر بسیار است آیا سبب چیست که آنرا بحر احمر میگویند؟
— در بخصوص رأیها مختلف است . بعضی میگویند که هنگامیکه حضرت
موسى عليه السلام بنی اسرائیل را از بحر بگذرانید وفرعون نیز با عونهٔ خود ازپی
آن در بحر درامد حضرت موسی دعا کردکه خدایا بالای احمر را بران ها مسلط گردان
لهذا آبهای دریا بر آنها هجوم آورده همه را غرق ساخت. از انروز نام این در یابحر احمر گردید!
من — اما این تعریف یکقدری شاعرانه است فنی نیست من تعریف فنی آنراه میخواهم .
نمو — متقدمینی که نام این در یار احمر نهاده اند از سبب کلمه « ادروم» که بمعنی سرخ در
زبان عبرانیست پیش آمده و این سرخی نیز از بعضی حالاتیست که در آب آن مشاهده میشود.


۲۱۲

من ـ حالا نکه تا بحال آبهای آنرا براق و مانند دیگر بحرها دیده ام سرخی دران
هیچ مشاهده نشده است .
نمو ـ همچنینست اما اگر بطرف آخر آن که بخشکه مربوطست پیش رفته شود
رنگ سرخ را در آب خواهید دید . حتی در یکوقتی دریاچهٔ «طورسینا» را مانند
خون سرخ دیده بودم .
من ـ آیا این سرخی را از چه دانسته اید ؟
نمو ـ این سرخی از حیوانات نباتیهٔ صغیرهٔ خورده بینیه ایست که از غایت کوچکی
جرم و وجود آن هیچ بچشم نمی آید و برای پر شدن يك ملیمتره جای چهل هزار عدد
آنها لازم میآید وقتیکه به طور برسیم شما هم این رنگ سرخ حیوانات مذکوره
را خواهید دید .
من ـ پس معلوم میشود که شما پیش ازین نیز در بحر احمر گشت و گذار کرده باشید ؟
نمو ـ این پنجم بار است که نوتیلوس درین بحر درآمده است .
من ـ پیش ازین از مرور نمودن بنی اسرائیل وغرق شدن فرعون بحث راندید.
آیا بعضی دلایل و اماراتی که مرور آنهارا نشان بدهد یافته اید ؟
نمو ـ نی نیافته ام . چرا که آنجا درینوقت بحر نی بلکه خشکه میباشد . یعنی
بمرور ایام آن بحر یکه حضرت موسی ازان گذرکرده و فرعون دران غرق شده
باز يك پر پر شده است .
من ـ آیا آن محل کجاست ؟
نمو ـ ازسویش یکقدری بالاتر است در قدیم آنجا بحر بود درینوقت ریگستانست
و گمان میبرم که اگر درین ریگستان حفریات اجرا شود بسی آثار عتیقه پیدا خواهد شد.


۲۱۳

من ـ بلی این حفريات میباید که پیشتر از حفر شدن كانال سویس اجرا شود و
گرنه بعد از تمام یافتن کانال در انجاها شهرها و عمار تها ساخته خواهد شد وحفريات باقی
خواهد ماند اما این يك را نیز بپرسم کپتان ، آیا كانال سویس که کنده شود بسبب عدم
عمق بسیار برای نوتیلوس فایده نخواهد کرد همچنین نیست ؟
نمو -- اگرچه برای نوتیلوس فایده ندارد ولی برای عالم انسانیت فائده عظیمی
می بخشد ، و چون این امر عظیم بقوت پر کار هموطنی شما موسیو «دولسپیس» اجرا
میشود ازانر و هر قدر فخر که بکنید جا دارد .
من ـ راستست کپتان ، در ینباب فخر و مباهات بها فرانسویان عائد است .
نمو ـ چه فائده که نوتیلوس در ان داخل شده نمیتواند . معهافیه نوتیلوس پس فردا
به بحر سفید چون بر اید شهر پور تسعید را که عملیات کانال از انجا آغاز شده خواهید دید.
ازینسخن کپتان حیرت عظیمی مر ا استیلا کرد . فریاد بر اورده گفتم :
من ـ چه گفتید ؟ آیا پس فردا به بحر سفیده میبرائیم ؟
نمو ـ بلی میبرائیم . اما شما چرا اینقدر متحیر شدید ؟
من ـ چسان متحیر نشوم کپتان افندی ! انصاف بفرمائید چگونه مبهوت نگردم ،
در ظرف مدت چهل وهشت ساعت تمام بحر احمر را رو بعقب طی کردم ، و باز از گلو
گاه باب المندب برامده تمام قطعه افریقا را دور و بحر محیط اطلسی را قطع کردن ، و
ازگلوگاه « جبل طارق » گذشته بحر سفید را پیمودن ، و به پور تسعید آمدن چیزیستکه
هر کس را غوطه خوار گرداب حیرت خواهد کرد !
نمو ـ آیا بشما که میگوید که اینهمه مسافه ها را طی کرده به پورتسعید خواهیم رفت ؟
من ـ اگر نوتیلوس مانند بالون بر هوا نه پرد ، ویا مانند شمند و فر بر خشک نه دود


٢١٤

برای رفتن به بحر سفید دکر چه چاره خواهد بود ؟
نمو — معلم افندی نوتیلوس نه بر روی هوا میپرد، و نه بر روی زمین میدود . اما
از زیر همین زمینی که حالا در مابین بحر احمر و بحر سفید حایل افتاده و مهندس فرانسوی
شما کانالرا میخواهد در ان بکشاید مرور نموده بحر سفید داخل میشود !
من — این از همه عجیبتر ! آیا چسان از زیر زمین میگذرد ؟
نمو — بلی به بسیار آسانی میگذرد ؛ زیرا خالق عظیم الشان ذی قوت و قدرت همین
کانال سویس را که انسانها حالا برای کشادن آن سعی و کوشش میورزند از زمانهای
بسیار درازی در زیر زمین باز فرموده است .
من — سبحان الله ! مگر شما آنرا پیدا کرده از ان مرور مینمائید ؟
نمو — بلی، این پنجم بار است که ازین کانال زیر زمینی نوتیلوس گذر کرده و میکند.
نام این کانالرا «تونل عرب» نهاده ام. از زیر کانال سویس آغاز کرده به بحر سفید
میبراید ، و بجز من هیچکسی از وجود آن خبر ندارد .
من — اما زمینی که کانال سویس بران کنده میشود سراسور ریگستا نست .
نمو — بلی بقدر پنجاه متر و چقوری ریگست بعدها سنگلاخ بسیار سختست که در زیر
ریگ میباشد و تونل کشف کردهٔ من در همین سنگلاخ کشاده شده است .
من — آیا این راهرا به تصادف پیدا کردید ؟
— هم به تصادف و هم بملاحظه یافته ام؛ اما راست ترش اینست که بملاحظه و تفکر یافتم.
من — مهربانی کرده بفرمائید که چگونه بکشف آن موفق و کامیاب شده اید ؟
نمو — معلم افندی چون بعد ازین از همدیگر هیچ جدا نخواهیم شد لهذا هیچ اسرار
پنهانی از شما ندارم . اینست که این سر خود را نیز بشما میگویم . بسیار وقت بود که در


٢١٥

هر وقتی که ماهیان و حیواناتی که در بحر احمر به نزدیکی سویس میدیدم عیناً همان ماهیانرا در بحر سفید در قرب پورتسعید مشاهده میکردم . و مانند این دیگر بعضی مناسبات نیز در مابین این دو نقطه یافتم . لہذا بفکر افتادم که آیا در مابین این دو دريا يك رابطه پنهانی موجود خواهد بود یا نی ؟ و اگر رابطه موجود باشد بسبب بلندی سطح بحر احمر بر بحر سفید بهمه حال آبهای بحر احمر بشدت در بحر سفید خواهد ریخت ؟ بناء علیه در بحر احمر بسیاری از ماهیا نرا صید کرده در دمهای شان حلقه های آهنیئی گذرانید م بعد از چند ی چون در بحر سفید آمده ماهیگیری کردم عیناً همان ماهیان حلقه دار خود را یافتم . باینصورت محقق دانستم که در ما بین این دو بحر را بطه موجود است بس به تحری و جستجوی آن افتادم تا آنکه دهنه تونل را یا فته نوتیلوس را دران راندم و به بحر سفید بر آمدم که انشاء الله بعد از دو روز شما نیز از ین تونل مرور خواهید کرد .

--* باب پنجم *--
--* تونل عرب *--

این حوادث را قسماً به قونسه ی و ندلاند فهمانید م . قونسه ی چون شنید که بعد از دو روز به بحر سفید میبرائیم از مسرت بسیار کف زدن آغاز نهاد . ندلاند به شانه ها و لبها و چشمههای خود اوضاع تعجب و انکار نشان داده گفت :
ـ در زیر بحريك تونل ها !! آيا تابه ایندم کسی اینچنین چیزیر اشنیده ؟
قو ـ دوست من ، آقای من ، تابه ایندم کسی موجود بودن نوتیلوس راشنیده


٢١٦

بود ، اینست که خود شما دران نشسته و سیر و سفر کردید . لهذا باینطور باور نکردن
شانه های خود را نجنبانید .
ند ــ خواهیم دید ! اگر نباشد هم باید که باور کنیم ، وجود نوتیلوس هر چیز را
به انسان باور میکناند و هم برامدن بحر سفید را بسیار آرزومندم چرا که به اوروپا
تقرب میکنیم . بلکه فرصتی بدست افتد .
وقت شام نوتیلوس در ٢١ درجه و ٣٠ دقیقه عرض شمالی به نزدیک سواحل
عربستان قطع مراحل مینمود . از دور بندر « جده » را نیز دیدم . خانه های سفید
شهر ، و مناره های مساجد ، و قایقهائیکه به بندر مربوط بود و واپور هائیکه دورتر
لنگر انداخته بود یگان یگان معلوم میشد . بعد از کمی جده نیز از نظر پنهان گردید .
آفتاب نیز غروب کرده نوتیلوس در زیر بحر بر فتار خود آغاز نهاد .
فردا که ١٠ ماه شباط بود نوتیلوس بر سطح بحر برآمد ، ولی چون از دور بعضی
واپورها دیده شد باز پس غوطه خورد . وقت ظهر باز بر روی آب بالا برآمد . دریا
سراسر خالی بود . من با قونسه ی و ندلاند بر کنار کنارهٔ نوتیلوس تکیه زده از هر
در و رهگذر بحث میراندیم . درین اثنا ندلاند يك جسم سیاهی را در بحر نشان داده گفت :
ند ــ معلم افندی ، شما به آنطرف ببينيد ، يك جسم سیاهی متحرکی معلوم میشود،
آیا چه خواهد بود ؟
قو ــ مبادا که کدام نوتیلوس دیگر باشد !
ند ــ نی ، هیچ شبهه نیست که این يك مخلوق بزرگ بحریست .
قو ــ ماهی بالینه نباشد ؟ چرا که بسیار بزرگست .
ند ــ نی ، اینحیوان بالینه نیست ، چونکه با بالینه ها از قدیم الفت دارم و رفتار آنها


۲۱۷

را خوب میشناسم .
من — چون نيك نظر کردم حیوان مذکور را شناخته گفتم :
— براستی که این حیوان نه بالینه است و نه ماهی عنبر ، اما « دوغونق » نام حیوان
بسیار عجیب الخلقه میباشد که در بحر احمر يكچند دانه از ان باقی مانده است .
قو — وای ، دوغونقست ؟ دوغونق از حیوانات پستاندار ذوى الفقرا تست !
درین اثنا کپتان نمو بالامرامد . بطرف حيوان يك نظری انداخته ، و از حال
ندلاند هوس فوق العاده اور ابرای شکار حس نموده گفت :
— استاندا لاند ، آیا اگر برای شکار این حیوان ژیپقین را بدست بگیرید کف دست
شما را نخواهد سوخت ؟
ند — کف دست مرانی بلکه جان ماهیرا خواهد سوخت !
نمو — معلوم میشود که اگر امر وز صنعت قدیم خود را اجرا کرده اینمخلوق را
شکار بكنيد خیلی ممنون خواهید شد ؟
ند — بلی کپتان بسیار خوشنود خواهم شد چرا که هنوز این نوع حیوانرا هیچ
صید نکرده ام .
نمو — بسیار خوب صید کنید . لکن هوش کنید که نه از پیش شما بگریزد ، ونه
برشما حمله بیارد .
من — آیا شکار دوغونق تهلکه نا کست ؟
نمو — بلی . گاه گاه دوغونق بر مهاجمان خود برگشته هجوم میاورد ، وقایق
صیادا نرا چپه میکند . اما برای مثل استاندا لاند شکاری تهلکه ملحوظ نیست چرا
که خوب می بیند و خوب میزند ! وچون گوشت این حیوان بسیار لذیذ و معتبر است


۲۱۸

از انرو گفتم که هوش کنید که از پیش شما خطا نشود .
ند - وای ! مگر گوشت اینحیوان خوردنیست ؟
نمو - بلی استاندلاند ! مشهور است حتی در مالیزیا برای سفرۀ پادشاهان ورؤسا
مخصوصست . بناءً علیه صیادان دو غونق خیلی بسیار است که از انسبب نزدیکست
که نوع اینمخلوق رو بتمامی نهد . چونکه در اصل هم این حیوان کمست .
قو - کپتان افندی ! هر گاه این حیوان آخر ترین نوع آن باشد از نقطه نظر فن
محافظه کردن آن لازمست .
ند - اگر از نقطۀ نظر فن محا فظه کردن آن لازم باشد اما از نقطۀ نظر مطبخ شکار
کردن آن لازم است .
نمو - بلی بلی استاندلاند ! نگذارید شکار کنید !
در ین اثنا هفت نفر طایفه های کشتی بالا بر امده بکشادن قایق مشغول شدند .
بدست یکی از انها يك ژبپقین و ریسمان در ازی موجود بوده قایق را از جایش براور
ده بدریا فرو آوردند. شش نفر آنها برای پر کشیدن ويك نفر آنها بر سکان نشست.
من و ندلاند و قونسه ی در قایق فرو آمدیم . از کپتان پرسیدم که :
- آیا شما نمیروید کپتان؟
نمو - نی ، بروید !
قایق بطرف دو غونق روانه شد . چون یکچند قولاچ به نزديك دو غونق رسيد
ندلا ندژ بیقین را بدست گرفته بر بینئی قایق بوضعیت شکار ایستاده شد . ژبیقینها ئیکه
برای این نوع شکارها مخصوص است بايك ریسمان بسیار درازی مربوط میباشد که
ژبیقین چون بر وجود حیوان بخلد و حیوان در قعر بحر در اید بکمال سرعت ریسمانرا


۲۱۹
ویل میکنند . اما این ریسمان بقدر ده قولاچ دراز بود که به آخر آنهم يك پیپ خالی مربوط بود که این پیپ خالی جهت حرکت دو غونق را نشان میدهد .
منهم بر پاخواسته حیوانیرا که برای صید آن حاضر شده ایم بدقت تمام تدقیق کردن گرفتم . دو غونق به خرس بحری بسیار مشابهت داشت . سر آن یکقلم به خرس ماهی میماند ولی فرق این از ان همین بود که در چنهٔ بالائی این دو دندان دراز کراز مانند بسیار تیزی مشاهده میشد. طول این دو غونق زیاده از هفت مترو تخمین میشد، وجود مستطیل الشکل اینحیوان بايك دم بسیار درازی که نوك آن دو شاخ بود انتها پذیر شده بود.
دوغونق بر سطح بحر بر امده هیچ حرکت نمیکرد چنان گمان میشد که مرده یا بخوابرفته است . قایق بکمال احتیاط بقدرسه قولاچ بدوغونق نزدیکشد ندلاند را درین اثنا دیدم که وجود خود را پس کشیده بکمال شدت ژیپقین را بر حیوان حواله نمود .
دوغونق يك صفیری زده در آب غوطه خورده ندلاند بغضب وحدت فریاد براورد که :
- وای کافر ! زده نتوانستم !
من - نی زدی ندلاند ! ولی ژیپقین در وجود او خلیده نماند . ببین که خونش روی آبرا رنگین کرده است .
بعد از کمی دوغونق باز برامدا ما زخمش کاری نبود چرا که بسرعت حرکت میکرد . اما از صفیر زدن و به غضب نگاه کردنش چنان معلوم میشد که خیلی غضبناك شده است ندلانديك دوبار دیگر باز خود را برای زدن آن حاضر ساخت ولی تا میخوا ست که ژیپقین را حواله کند باز غوطه میخورد. پس حدت ندلا ندر اتصور بکنید.


چیزی بخشهای مستهجن و کفرهای غلیظی که بود صرف میکرد.
بقدر یکساعت به تعقیب آن دوام ورزیدیم درین اثنا دو غونق کویا ازالم زخم خود بحرص انتقام افتاده وضعیت هجوم آوردنرا گرفت . ندلاند فکر انتقامجویانه حیوا نرا دانسته گفت :
دقت کنید ، هوشیار باشید !
کاندار نیز بزبان خود طایفه ها را یکچند سخن گفت که از خوای آن نیز معلوم میشد که بدقت کردن توصیه میکند . دوغونق بقد ر بیست قدم به قایق نزدیکشد و پره های بینی و دهن مهیب خود را باز کرده يك صفير هولنا کی برآورد . ندلاند تا میخوا ست که خود را برای هجوم کردن حاضر کند دو غونق بشدت بر قایق حمله آورد ، و با قایق بشدت مصادمه نمود. قایق يك بغله شده آب بسیاری در ان بریخت ولی بمهارت سکاندار-راسرچپه نشد . همه ما يك بر دیگر غلطیدیم . صدای فشار دادن دندانهای دوغونق بر کناره قایق معدنی بگوشم بر خورده
درین اثنا اگرندلاند چابکدستی نمیکرد، و ژیپقین را بر قلبگاه دو غونق نمی خلا نید حال ما بفلاکت منجر میشد حیوان مدهش باز پیقین غائب گردید ریسمان و پيپ را نیز با خود برد . بعد از کمی بقدر صد قدم دور تر پیپ بر روی آب برآمد . و در عقب آن لاشه حیوان نیز بر پشت چپه شده معلوم گردید. طایفه ها در حال د وغونق را باریسمان بقایق بسته بطرف نوتیلوس به بر کشیدن آغاز کردند.
دو غونق را بقوت جراثقال به نوتیلوس برآوردند چرا که بیشتر از د و خروار ثقلت داشت. بر سطح کشتی آنرا پاره پاره کردند. گوشتهای لازمه آنرا بمخزنهای مطبخ نقل دادند، وفضلات آنرا بدریاریختند. امشب بر سر سفره طعام های کونا کون


۲۲۱

گوشت دوغونق رونق افروز گردید . گوشت دو غونق را بسیار لذیذ یافتم . در لذت و غلظت خیلی بگوشت گاو مشابه بود .
روز دیگر گاه بر سطح بحر و گاه در زیر بحر قطع مسافه کرده بوقت شام از پیش کوه « طور » که در آخرین حوضه دریابی بود در گذشتیم . رفتار نوتیلوس بعد ازین خیلی آهسته گی پیدا کرد . دانستم که به سویس نزديك شده ایم . از ساعت هفت تا بساعت نه نوتیلوس از سطح در یا بقدر پنجاه مترو در زیر آب رفتار نمود . از پنجره سفینه بقوت ضیای الكتريك در یکطرف راه سنگلاخها دیوار مانند بزرگی مشاهده میکردم.
ساعت نه سفینه بسطح بحر برآمد . همان بر سطح کشتی آمدم . بهوس مرور کردن از تونل کپتان نمو بیتاب مانده هیچ آرام نداشتم . از دور يك چراغی بنظرم بر خورد که بسبب هوای دمه دار خیلی خیره معلوم میشد .
درین اثنا کپتان نمو نیز بالا آمده گفت :
- آن روشنی که می بینید چراغ سائح کشتی نمای سویس است که کشتیها را بشب رهنمایی میکند .
من - پس معلوم میشود که به دهنه تونل شما نزدیکشدیم ؟
نمو - بلی نزدیکشدیم .
من - اما گمان میبرم که گذشتن از انجا بسیار آسان نباشد ؟
نمو - بواقعی که آسان نیست . در اثنای مرور نمودن از تونل خود من سکانرا بدست میگیرم و کشتی را میرانم . بیائید که فرو آئیم زیر انوتیلوس غوطه میخورد. شما را نیز با خود در پشت آئینه محل سکان خواهم نشاند تا بچشم خودتونل را به بینید .
من - خیلی تشکر میکنم کپتان .


۲۲۲

در پی کپتان فرو آمدم. سرپوشهای سطح سفینه را بستند. شیردهنها را باز کردند. مخزنها از آب پرشده نوتیلوس غوطه خورده کپتان نمومرا به پیش يك زینۀ که ببا لا میرامد بیاورد. اواز پیش و من از عقب برزینۀ مارپیچ تنگی بالا شدیم. در پیش روی ما يك دروازۀ پدید آمده کپتان آنرا باز کرد. از يك رهرو تنگی گذشته در اوتاق سکان که قریب بینی سفینه بود داخل شدیم.
این اوتاق بطول و عرض شش متر و و ارتفاع يكقد آدم يك خانه بود. در وسط آن يك دولاب یعنی يكچرخ عمودی موجود که به این چرخ زنجیر سکان که در دنبالۀ سفینه است مربوط بود. در چارم دیوار اوتاق بلورهای عدسی کلفتی موجود بود که بواسطۀ آنها هر طرف بخوبی دیده میشد.
اوتاق اگر چه تاريك بود ولی چون اطراف خارجی بضیای الکتریکی منور بود از خارج هر طرفرا خوب میدیدم يك آدم بسیار توانا و تنومندی چرخ دولاب سکانرا بدست گرفته بود. کپتان گفت حالا .
– باید مدخل تونل را بیابیم .
این خانۀ سکان چون باماشینخانۀ سفینه با تلفون مربوطست از انروکپتان از نجا هر امریکه داشته باشد بکمال سهولت داده میتواند . بر يك دکمۀ دست برده حرکت نوتیلوس آهسته گردید .
به پیش پنجره نزدیك شدم . بکمال سکوت و سكونت برسنگلاخهای دیوار مانندی که در پیش روی نوتیلوس واقع شده بود نظر می انداختم. یکچند مترو دورتر از سنگلاخ مذکورگاه بطرف یمین وگاه بطرف يسار بقدر يكساعت متجسسانه رفتار نمودیم . چشمان کپتان نمو از آلت جهت نما یکلحظه جدا نمیشد، و بدست خود


۲۲۳

متصل سکاندار را اشارت ها میکرد . در بیرون برسر سنگها انواع مرجانها ، وحیوا
نات نباتیه ، ونباتات بحریه ، وحیوانات قشریه دیده میشد .
از ساعت ده يك ربع گذشته بود که کپتان نمو دولابرا بدست خودگرفت ، و خودش
بچرخ دادن آغاز نهاد چونکه در پیش رو يك مغاره واسع و تاریکی پیدا گردیده بود.
نوتیلوس بکمال جسارت به آن مغاره درامد . ماشین سفینه رو به پس بحرکت
آغاز نهاد زیرا آبهای بحر احمر به بسیار شدت و سرعت بطرف بحر سفید در جریان
بود . با وجودیکه ماشین رو به پس دوره میکرد بازهم سفینه مانند تیر در جریان پرقوت
مغاره رفتار داشت دیوارهای مغاره راخوب دیده نمیتوا نستم زیرا سرعت جریان
آب فوق العاده بود . دلم خیلی بطپش بود دستم را بقوت برسینه ام میفشردم .
کپتان نمو سا عت ده و نیم بود که د ولاب را گذاشته به پیش من آمد ، و بیرونرا
نشاندا ده گفت :
- بحر سفید !
نوتیلوس باینصورت در ظرف بیست دقیقه از زیر زمین برزخ سویس راگذر
کرده به بحر سفید برامد .

باب ششم
جزایر بحر سفید

روزدیگر نوتیلوس برسطح بحر برامد . همان برسطح کشتی برامدم. در طرف
جنوب سه میل دور تر سوادشهر پورتسعید معلوم میشد. ندلاند و قونسه ی نیز آمدند.


٢٢٤

ندلاند بیکصدای استهزاکارانه گفت :
—ای معلم افندی ! بحر سفید کجاست؟
من — اینست که بر سطح آن میباشیم .
ند — چه میگوئید ؟
من — راست میگویم دیشب در ظرف یکچند دقیقه از زیر برزخ سویس گذر کرده
اینست که حالا در بحر سفید رفتار داریم .
ند — اینسخن را هیچ باور نمیکنم !
من — اگر باور نکنید بسیار خطا کرده خواهید بود زیرا این سواد خشکه که می بینید
اراضی مصر است .
ند — اینسخن را بدیگر کسی بفرمائید !
قو — مادام که افندی میگوید بسخن افندی باور کردن لازمست !
من — علی الخصوص که در اثنای مرور از تونل مرا کپتان در اوتاق سکان با خود داشت.
قو — باین سخن چه میگوئید ؟ هنوز هم باور نمیکنید ؟
من — ندلاند ، چشمهای شما تیز بینست ، هرگاه خوب دقت کنید سنگلاخ دراز دماغه
پورتسعید را خواهید دید .
ندلاند بدقت نظر کرد گفت :
— بواقعی که دیدم ، باور کردم ! حقیقتاً که کپتان شما بسیار ماهر يك كپتانیست. براستی
که در بحر سفید میباشیم . بسیار اعلا! حالا میباید که مشاوره کنیم .
من — چه مشاوره کنیم استاد لاند ؟
ند — اینهم پرسان میخواهد ؟ غیر از مسئلة فرار کردن دگرچه مشاوره داریم ؟


٢٢٥
اما دقت کنید که سخنان ما را کسی نشنود.
من - خوب، بگوئید! چه میگوئید ندلاند؟
ند - گفتنی من بسیار ساده و بسیط است، حالا گویا که در اوروپا هستیم. پیش از آنکه
کپتان نمو ما را بقطبها ببرد همان بگریزیم!
راستی اینست که مکالمۀ ندلاند در بخصوص مرا خیلی دلتنگ میسازد. زیرا از یکطرف
نمیخواهم که رافقای خود را محبوس عمری در نوتیلوس بسازم، و از دیگر طرف نمیخواهم
که از کپتان نمو و سیاحت خارقه های زیر بحر جدا شوم. از سایۀ کپتان نمو بدیدن چیزهائی
موفق شده ام که بخواب هم ندیده بودم. اینچنین فرصت آیا هیچگاه بدستم خواهد افتاد؟
اصلاً نخواهد افتاد! تا تدقیقات بحریۀ خود را مکمل نکنم و این سیاحتنامۀ خود را بسر
نرسانم از نوتیلوس بهیچصورت برآمدن آرزو ندارم. لہذا گفتم:
- دوست من ندلاند! راست بگو ببینم، آیا در نوتیلوس دق و خفه شده اید؟
ندلاند یکچند ثانیه جواب نداد. بعد از ان گفت:
- - اگر راست بگویم از سیاحت زیر بحر خود خیلی ممنونم. اما ممنونیت کاملۀ هر سیاحت
آنست که انسان زمان ختام آنرا بداند. آیا زمان ختام سیاحت ما چه وقت است؟
من - زمان آنهم خواهد رسید!
ند - چه وقت، و در کجا؟
من - اینرا نمیدانم که در کجا، اما وقت آن وقتیست که هیچ دیدنی در دریا نماند.
قو - منهم بفکر افندی اشتراك میکنم. یعنی میگویم که کپتان نمو بعد از انکه هر طرف
را بما نشان بدهد خود بخود ما را رها خواهد کرد.
من - نی بسیار مبالغه هم نکنیم، ماچون بر اسرار حیات کپتان نمو واقف شده ایم


٢٢٦

کپتان هیچوقت فاش کردن اسرار خود را نمیخواهد ، و ما را هم نمیگذارد که برائیم وراز
او را بعالم فاش کردانیم .
ند - پس امید شما به چیست ؟
من - امید من آنست که البته بعد از چندى يك فرصتی بدست خواهد افتاد ، ماهم
از آن استفاده خواهیم کرد !
ند - اوه جانم ! چرا برای آن استفاده حالا شتابان نشویم ؟ که میداند که در انوقت
کجا خواهیم بود ؟
من - یا در نجا خواهیم بود ، یا در چین ، یا در آمریکا ؟
ند - معلم افندی سخنان شما همه هوائیست حال را گذاشته دایما از استقبال بحث میرانید
من میگویم حالا در بحر سفیده میباشیم همان فرار کنیم .
من - دوست من ندلاند ، درینخصوص هیچ ممانعتی ندارم هر وقت كه يك فرصت جدی
و حقیقی بدست آور دید مرا خبر بدهید همان با شما همراهی خواهم کرد اما اینقدر توصیه
میکنم که باید بسیار احتیاط بکنید که فرصت جدی و درست باشد زیرا اگر درست و جدی
نباشد و یکبار در اثنای گریختن گرفتار آئیم دوباره هیچ وقت روی آزادی را نخواهیم
دید ، و کپتان بهیچصورت گناه ما را عفو نخواهد کرد .
ند - آفرین معلم افندی ، اینسخن شما بسیار عاقلانه است ، ما هم تا فرصت جدی
نباشد بر گریختن اقدام نخواهیم کرد .
من - منهم قبول کردم ، اما اینرا بگوئید که فرصت جدی شما کدام فرصت را اندیشه
کرده اید ؟
ند - فرصت جدی آنست که در يك شب تاریکی نوتیلوس از کنار کدام ساحل نزدیکی


۲۲۷

بگذرد یا در انجا توقف کرده باشد.
من- یعنی بشنواری گریختن میخواهید؟
ند- بلی ، اما به این شرط که سفینه در سطح بحر وبساحل خوب نزديك باشد ،
و اگر از ساحل دور و یا در قعر بحر باشد دیگر چاره یافته ام.
من- چه چاره ؟
ند- برای بدست آوردن قایق نوتیلوس کوشش میکنم. چونکه اصول جدا کردن
آنرا از کشتی آموخته ام. در میان آن میدرائیم، سرپوش آنرابسته کمانهایش را باز میکنم،
و از زیر بحر بر سطح بحر میبرائیم حتی سکاندار نیز این فرار ما رانمی بیند.
من- بسیار خوب ندلاند! شما در پی جستجوی این فرصت باشید. اما اینرا هم فراموش
مکنید که این فرصت اصلا در چنین جاها ظهور نخواهد کرد!
ند- چرا ؟
من- چونکه کپتان نمو فکر فرار ما را میداند . لهذا در چنین جاها که برای فرار مایان
مساعد باشد خیلی هوشیاری و بصیرت بکار میبرد .
قو- منهم به این فکر افندی مشترکم.
ند- ببینیم که چه میشود ؟
من- زیاده مشاوره بکار نیست همینقدر بس است هر وقت که فرصت جدی یافتید
بما خبر بدهید ، به پیروی شما حاضر خواهم بود . این کار را بتو حواله کردم !
اینمکالمه که در آخر بسیار نتایج مهمی بروی کار آورد درینجا منقطع گردید. فکر من
که در بارهٔ هوشیارانه و بصیرتکارانه حرکت کردن کپتان بود نتیجهٔ حقیقت بخشید .
نوتیلوس در بحر سفيد نه بسواحل تقرب نمود و نه از قعر بحر بر سطح برآمد ، در دوسه


۲۲۸

روزي كبار تنها قبه اوتاق سكاندار را از آب كشيده تجديد هوا ميكرد و باز در قعر بحر درآمده در جاهای بسیار عمیقی تحريك چرخ عزیمت مینمود . زیرا در مابین سواحل اناطولی و جزایر بحر سفید زیاده از دو هزار متر و عمق موجود است .
در ١٤ ماه شباط جزیرۀ «سقارپانتو» را که در مابین جزیرۀ «رودوس» و جزیرۀ «کرید» واقعست از بسیار دور مشاهده کردم . بوقت شام در دالان بهمراه كپتان نمو تنها نشسته بودم . كپتان بازكردن پنجره ها را امر نمود . وبسيار متفكرانه تماشای دریا مشغول کردید . منهم بيك گوشه نشسته به تدقيقات حيوانات بحرية بحر سفيد پرداختم. كپتان نمو امشب هيچ سخن نگفت . منهم تا نزديك به نیمشب تماشای انواع ماهیان پرداخته بخوابگاه خود رفتم و براحت بخواب رفتم .
روز ديگر بعد از طعام بدالان آمدم . و بنوشتن همين سياحتنامه خود مشغول گردیدم . درين اثنا يك كرمی بسياری حس کردم که بکشيدن كوت خود مجبور گشتم . عجائب مسئله ! نوتیلوس چون در منطقۀ حاره نیست در درون دريا بايد كه هيچ كرمی حس نشود به ما نوه تروچون نظر کردم شصت متر و عمق را نشاندا د . حالآنكه در بنقدر عمق حرارت شمس هم هيچ نفوذ نمیتواند. پس این گرمی از چیست؟
باز بكار خود مشغول گشتم . و لی گرمی رفته رفته بدرجه رسید که خارج تحمل بوده با خود گفتم : مبادا سفينه در گرفته باشد! برپاخواسته از دالان بر آمدن خواستم که درین اثنا کپتان درآمد و بميزان الحراره نظر کرده گفت :
-- تمام چهل و هفت درجه !
من -- بلی منهم ديدم ! هرگاه حرارت ازین بیشتر شود هيچ تحمل نخواهیم توانست.
نمو -- اگر ما نخواهیم حرارت بیشتری نخواهد کرد .


۲۲۹

من ـ یعنی اینحرارت بکیف خود شما تا ده است ؟
نمو ـ بلی ، از منبعی که اینحرارت را حاصل کرده است نوتیلوس را دور میکنیم .
من ـ وای ! مگر حرارت در بیرون کشتی میباشد ؟
نمو ـ بلی. نوتیلوس در ین وقت در میان یك نهر یعنی جریان آب جوشان رفتار دارد.
من ـ این چه ؟ آیا ممکن است ؟
نمو ـ به بینید !
اینرا گفته بر يك دکمهٔ دست فشرد . در حال پنجره ها باز گردید . آب در یا را در
اطراف نوتیلوس سراسر سفید یافتم . مانند آبی که از دیگ بخار واپور یا انجن ریل بر اید
بخار آلود و جوشان بود. دست خود را به بلور پنجره چسپانیدم . آنقدر گرم شده بود
که بسرعت پس کشیدم . بحیرت پرسیدم که :
ـ آیا در کجائیم ؟
ـ در نزديك جزیرهٔ « سانتورن » میان کلوگاهی که «نه قامانی » را از « پاله آمانی »
تفریق داده رفتار داریم .
شناختم که در اینجا بحر و ولقانيك است ـ یعنی در زیر بحر زمینهای آتشفشان موجود
است . لهذا گفتم :
ـ گمان میبردم که تشکلات این جزیره های نوپیدا تمام شده باشد حالآنکه هنوز
در تشکل و تجدد دوام دارند !
ـ در جا های وولقانيك تشکلات ارضیه اصلا تمامی ندارد . حرارت مرکزی
زمین همیشه آثار خود را نشان میدهد. بنابر قول مؤرخین مشهور در تاریخ ۱۹ میلادی
در همین جائیکه حالا این دو جزیره موجود است يك جزیرهٔ از زیر بحر برآمد ، بعد


۲۳۰
از چند مدت آن جزیره پس غائب گردید. در سنهٔ ۶۹ میلادی باز برآمده بعد از یکعصر
پس در آب فرورفت و تا به سنهٔ ١٨٦٦ دیگر ظهوراتی از تاثیرات حرارت مرکز ارض
درینجاها بوقوع نیامد . ولی در ابتدای سنهٔ مذکور در پهلوی جزیرهٔ «نه قامانی» يك
جزیرهٔ ظهور نمود که آنرا « ژورژ » نام نهادند بعد از چندی جزیرهٔ مذکور بانه قامانی
بهم چسپید . در همان سال باز يك جزیره برآمد که آنرا «آفروه سه» نام نهادند ويك
آبنای تنگی در مابین این جزیره و نه قامانی باقی ماند . هنگامیکه این حادثه ظهور می
یافت من در انجا بودم و بخوبی تماشا کردم . بواقعیکه بسیار حادثهٔ غریبی بود . حرارت
مرکزيه ارض زمين را آماسانده آماسانده مانند يك جانوری آنرا از آب بیرون میبرآورد
تا آنکه بقدر سه صد جریب زمین مدور شده بر سطح بحر برآمد . خاک آن از مواد مذاب
شده سیاه رنگ «فلد سپاتی» مرکب بود . رفته رفته این سه جزیره بهم پیش آمده
يك جزيره گردید . پس ببینید معلم افندی که خالق کائنات در زیر بحر و روی زمین و
جو هوا چه اجراآت عظیمه را بواسطهٔ آلت طبیعت تخلیق و تکوین میفرماید !
من — راستست کپتان ! اما در میان این آب جوشان زیاده ازین ایستادن نمیشود !
نمو — بواقعیکه هم چنینست معلم افندی !
اینرا گفته بر يك دكمهٔ دست برده نوتیلوس از میان این نهر جوشان بیرون برآمده
بعد از نیمساعت بر سطح بحر برآمده تنفس میکردیم .
بخيا لم گذشت که اگر ندلاند درینجا فکر فرار را اجرا میکرد لاشه های یخنی شدهٔ
مهر اکشته ما به ساحل افتاده ساحل نشینانرا حیران میساخت !
روز دیگر در مابین جزیرهٔ رودوس و اسکندریه بوده از حوضه بحری که سه هزار
متر و عمق داشت جزایر بحر سفید را در عقب گذاشته از دماغهٔ «ما تابان» به آنسو


۲۳۱

رفتار داشتیم .

باب هفتم
-{ از بحر سفید بجهل و هشت ساعت مرور }-

بحر سفید که ترکها آنرا « آق دگنز » و عبرانیها بحر جسیم ، و یونانیها روح الابحار نام نهاده اند اطراف آن با درختان لیمون و پورتقال و انواع میوه ها شاداب میباشد ، و بانباتات بسیار خوشبو معطر گشته ، و با کوههای بسیار بلند سبز و خرم محاط شده و با هوای بسیار صاف و جیدی اشباع گردیده ، و دایماً در زیر تأثیرات حرارت مرکزیه مانده است . سطح خارجی آن تقریباً بدو ملیون کیلومتر مربع بالغ میشود . بحر سفید يك حوضهٔ بزرگ بسیار لطیف و ظریفیست که سواحل آن خیلی آباد ، و منبت ، و معمور است ولی وا اسفا که درین بحر واسع بینظیر بغیر از مرور نمودن بسیار سریعانه هیچ کاری نکردیم . از معلومات خصوصیهٔ کپتان نمو نیز چیزی استفاده نتوانستم . زیرا در اثنای این مرور سریعانه این آدم غریب الاطوار بسیار کم دیده شد . مسافهٔ که در ظرف چهل و هشت ساعت در آبهای بحر سفید قطع کردیم از ششصد فرسخ هیچ کمتر نبود . در ١٦ شباط از آبهای جزیرهٔ رودوس حرکت کرده در ١٨ ماه مذکور از جبل طارق مرور نمودیم .
هیچ شبهه برایم نماند که کپتان بحر سفید را که در میان قطعات مسکونه درآمده و محصور مانده است هیچ دوست ندارد ! به آزادی افعال و حرکاتی که در بحرهای محیط نائل و کامیاب میشود درینجا آنرا نمییابد ، و این بحر را بر خود خیلی تنگ میبیند!


۲۳۲

از پنجره های نوتیلوس که در هر ساعت بیست و پنج و سی میل مسافه قطع مینمود ماهیان بوقلمون و حیوانات گوناگون بحر سفید را خیال میال دیده میگذشتیم. معلومست که ندلاند در چنین سرعت سیر از فکر فرار کردن فارغ شده است. زیرا از چنین سرعت خود را انداختن چنانست که گویا خود را انسان از ریل بسیار سریع السیری پرتاب نماید.
درین اثنا در مابین جزیره سیچلیا و اراضی تونس رفتار داریم. درین محل قعر دریايك بلندی پیدا کرده است که رفته رفته مانند يك كوهی میشود. بر ذروهٔ این کوه بقدر ۱۶ متر آب بلند است و از دامنهٔ آن تا بسطح بحر بقدر سه صد و پنجاه متر آبست که ازینحساب ارتفاع این کوه دانسته میشد.
در ۱۷ شباط حوضهٔ دوم بحر محیط را مرور کردیم که عمیقترین این محل بقدر سه هزار متر است. نوتیلوس بقوت ماشین و لوحه های پهلوی خود تا بعمیقترین جاها فرو آمد.
درین جا در پیش انظار ما منظره های بسیار رقت انگیز و لوحه های حسرت آمیزی جلوه گر گردید چونکه اینجا مدهشترین قسم حوضهٔ بحر سفید است که طوفانهای بسیار شدید آن موجب هلاک بسی نفوس و غرق بسی کشتیها و و اپورها گردیده است.
درین محلات در میان ریگهای قعر بحر کشتیها و و اپورهای غرقشدهٔ بسیاری مشاهده کردم که اسبابهای آهنین آنها در میان ریگهای زیر دریا بعضی در میان نباتات بحری و گلهای زیر بحر زنگ بسته و نیم پنهان مانده افتاده بود. بعضی دیگهای بخار پاره پاره شده، و نوله ی دودکش شکسته انسانرا دهشت می داد. لنگرها و میلهای آهنین بسیاری بکمال فلاکت دیده میشد.
تنه های چوبین کشتی بزیر نرسیده بعضی چپه و بعضی یك بغله خیلی مدهش


۲۳۳

منظره ها تشکیل داده بود به این سفائن قضانزده چون بدقت نظر کردم دیدم که بعضی
بسبب مصادمه، و بعضی بسبب کفیدن دیگ بخار ، و بعضی بسبب خوردن
بکوه غرق شده بودند. كذلك بعضی بسبب طوفانهای شدید نیز غرق شده بودند.
و هر قدر که به گلوگاه جبل طارق تقرب میکردیم در قعر بحر سفینه های قضانزده
بیشتری میگرفت . چونکه درینجا بسبب نزدیکی سواحل اوروپا وافریقا با همدیگر و
کثرت دمه که واقع میشود مصادمۀ سفائن زیاده تر بوقوع میآید . بعضی بيك پهلو
افتاده ، و بعضی بر دنباله نشسته ، و بعضی از طرف بینی بزمین فرو رفته دنباله اش
بالا مانده بود .
در ین سفینه ها آیا چقدر جانها و مالها تلف گردیده ! آیا چقدر خانمانها خراب
گردیده ! و چه قدر اشکها برای آنها ریخته !
حالا نکه نوتیلوس بکمال بیقیدی بسوی این منظره ها و لوحه های تأثیرا نگیز دیده
بسرعت تمام از میان آنها گذر مینمود . در ۱۸ شباط بوقت صبح در مدخل گلوگاه
جبل الطارق واصل شديم .
درین گلوگاه بسیار مشهور و معروف جبل طارق که آبهای بحر محیط اطلسی را
در بحر سفید میریزا ند دو جریان آب موجود است که یکی جریان فوقانی و دیگری
جریان تحتانیست . جریان فوقانی آبهای بحر محیط را در بحر سفید وجریان تحتانی
آبهای بحر سفید را ببحر محیط میبرد .
جریان فوقانی از وقتهای بسیاری در بین بحریون معروف و معلوم بوده است ولی
این جریان زیر را درینبار مشاهده کردم، و باید که این جریان بهمه حال موجود باشد
زیر ا اینقدر نهرهای جسیم که درین بحر میریزد اگر يك مجرایی نباشد ممکن نمیشود که


٢٣٤

تنها تبخر برای آن کفایت کند .
نوتیلوس ازین جریان استفاده کرده به بحر محیط اطلسی مرور نمود ، و بمرتگ
گلوگاه جبل طارق را گذر کرده بر سطح بحر بر امدیم .
باب هشتم
کمانه ویغو
مساحهٔ سطحیهٔ بحر محیط اطلسی بیست و پنج ملیون مربعست . طول آن نه
هزار میل ، عرض آن دو هزار و دو صد میلست . این بحر مهم که در نزد متقدمین
مجهول مانده بود در قرون اولی تنها برای گردش سواحل افریقا از طرف ملاحان
سوریه ، وهولاندا ، وقرطاحه استعمال شده بود . اول بارکسیکه این بحر را بعرض
طی کرده کاشف قطعهٔ امریکا « قریستوف قولومب » است . بزرگترین نهرهای دنیا
مانند « سن لوران » و « مسیپسی » و « امازون » و « لا پلاتا » و « نیژر » و « اور.
نوق » و « سنه غال » و « آلب » و « لواز » و « رن » از متمدن ترین ، و وحشیترین
ممالک دنیا و از سه قطعهٔ جسیمهٔ ارض مانند اوروپا، وافریقا ، و امریکادرهمین بحر
جسیم وسعت نما همیریزد . و ابورهای هر ملت دنیا در سطح آن شب و روز در تکاپو
میباشد . دماغه های خیلی مشهور « هورن » و « فورتنه »که بطوفانهای بسیار مدهش
وشدید معروفند نیز در همین بحر است .
نوتیلوس نیز بقدر ده هزار فرسخ مسافهٔ قسم اعظم کرهٔ ارض را در سه ماه قطع
نموده ، وبحر محیط کبیر ، و بحر محیط هندی ، وبحرمثمان ، و بحر احمر ، و بحر سفید


٢٣٥

را پیموده حالا پروانه او در میان آبهای بحر محیط اطلسی در دوران افتاده است . آیا ازینجا بکجا خواهیم رفت ؟ استقبال هنوز چه چیزها بمانشان خواهد داد ؟
نوتیلوس بعد از انکه از جبل طارق برآمد و از سواحل دور گردید باز بقرار سابق هر روزه گردش سطح سفینه برای ما میسر گردید. اول بار چون بر سطح بحر برآمد در حال رفقای خود را گرفته بر سطح سفینه برامدم. دماغه «سن ونسن» که منتهای جنوبی ممالک اسپانیا را تشکیل داده در میان دود و دمه بقدر دو میل دور دیده میشد . باد از جهت جنوبی تا یکدرجه بشدت در ورزیدن بود . از انسبب دریا متموج و پر تلاطم بود . موجها بر سطح بحر میآمد . لہذا یکقدری هوای صافی بحر را بلع نموده فرو آمدیم .
من بطرف اوتاق خود رفتم ، قونسه ی نیز برفت اما ندلاند ذهناً بسیار مشغول بوده در پی من آمد . بسبب سرعت سیری که در بحر سفید نوتیلوس اجرا نمود برای دوست کانا دائی من فرصت فرار نمانده از انرو خیلی غضوب و خشون مینمود .
در او تاق درامده دروازه را بیست، و در پیش روی من نشسته ساکت ماند . گفتم:
- دوست من ندلاند ! میدانم که بسبب فرصت نیافتن برای فرار خیلی آزرده و دلتنگ شده اید . اما قباحت بر شما نیست. زیرا نوتیلوس فرصت برای فرار نگذاشت . بازهم نا امید نباید شد چونکه حالا دانسیم که نوتیلوس از بحر های داخلی مسکونه نمیگریزد بلکه یکچند روز بعد باز يك فرصتی بدست خواهد آمد .
ندلاند سرش را پایان انداخته، و بروتهايش را جويده، و سرش را جنبانیده بکر داب تفکر فرو رفته بود دفعته سرش را بالا کرده گفت :
- فرار امشب خواهد شد .


٢٣٦

از شنیدن اینسخن بیحابا از جای جستم، چونکه اعتراف میکنم که اصلا به اینچنین خبر منتظر نبودم. خواستم جواب بدهم هیچ سخن نیافتم. يك رعشه و اضطراب بر وجودم مستولی گردید. من چون ساکت ماندم ندلاند گفت :
تردد مکنید. قول و عهد کرده بودید که هر وقت فرصت بیابیم فرار بکنیم. اینست که من آن فرصت را یافته ام، از سواحل اسپانیا یکچند میل دور میباشیم مهتاب هم نیست باد هم بطرف ساحل میوزد. وعده داده بودید، بر سخن شما اعتماد دارم. امشب بساعت نه حاضر باشید. قونسه ی را هم گفته ام. در انساعت کپتان بخواب میباشد مردم سفینه هم ما را نمی بینند من و قونسه ی بطرف زینه قایق میرویم شما در کتابخانه منتظر اشارت ما میباشید. چوبهای پرکشی و بادبان در قایق موجود است. یکقدری مأکولات نیز در آن گذاشته ام. حتى يك کلیدی که پیچهای فنر قایق را که بسفینه مربوطست بدان باز نمایم نیز پیدا کرده ام. خلاصه کلام هر چیز حاضر و مهیاست. امشب امشب!
من – اما در یا طوفانیست!
ند – بواقعیکه طوفانیست، اما چه چاره یکقدری جسارت لازمست. قایق بسیار سالم و محکمست باد هم از پشت ما میوزد یکچند میل را با آن پیمودن چیزی نیست. عنایت جناب حق را منتظر باشیم و بساعت نه حاضر والسلام.
اینرا گفته ندلاند برآمد. من بحیرت افتادم. اما چه باید کرد. ندلاند حق دارد، فرصت موجود، استفاده کردن معقول. اگر از وعد و عهدیکه کرده ام برگردم باید که برای سیاحت کیفیهٔ خود دو دوست خود را با خود ابداً محکوم اسارت بسازم! که میداند که کپتان نمو ما را به بسیار دور جاها نمیبرد؟


۲۳۷

من به این افکار و ملاحظات فرورفته بودم که درین اثنا صدای صفیر باز شدن شیر دهن نوتیلوس بگوشم برخورده دانستم که مخزنهای آب را پر کرده بقعر بحر فرومی آئیم. از اوتاق خود امروز هیچ نبرآمدم . برای نشان ندادن هیجان واضطراب خود را به کپتان از دیدن او تحاشی میکردم . امروز را به بسیار اضطراب وکدورت گذرانیدم . زیرا در زیر تاثیر غم والم ترك کردن نوتیلوس و ناتمام ماندن سیاحت خارق العادهٔ خویش مانده بودم .
دلتنگی بسیاری دارم . برای اشارت دادن ندلا ند یکصدو بیست دقیقه باقی مانده . ساعت انتظار بسیار دور بمن معلوم میشد . عقربهای ساعت را می پندارم که بجای خود میخ شده است . طعام مرا در اوتاق من آوردند . بسببی که ذهنآ بسیار مشغول بودم بسیار کم نان خوردم . نبضهایم بشدت میپرید ، دلم میطپید . برای وداع آخرین دالان بدالان آمدم . به اشیای نفیسهٔ خارق العادهٔ دالان که ساعتهای بسیار خوبی با آنها گذرانیده بودم بنظر حسرت و تأسف میدیدم خواستم که درون دریا را به بینم ولی چون پنجره هابند بود موفق نشدم . در مابین من و بحر محیط اطلسی که هنوز نه آبهای زیر آنرا دیده ام و نه حیوانات آنرا تدقیق کرده ام دیوار کلفت آهنین نوتیلوس حائلست . درین اثنا زنگ ساعت بزرگ دیواری دالان ساعت هشت را اشعار نمود . این زنگ ساعت مرا بلرزه آورد . چونکه تقرب یافتن زمان فرار را دانستم . آیا بگریختن موفق خواهیم شد ؟ آیا اگر در اثنای گریختن گرفتار شویم بروی کپتان بکدام چشم دیده خواهم توانست ؟
نظرم بر جهت نما معطوف بماند . جهت عزیمت ما یکسر بجهت شمال بود . پراکته سرعت معتدلرا نشان میداد مانومتر وشصت متر وعمق را مینمود .


۲۳۸

باز به اوتاق خود رفته يك لباس بسیار کلفتی پوشیدم و خود را حاضر کردم. بساعت
نه یکچند دقیقه باقی مانده بود. کوش خود را بدروازه اوتاق كپتان نزديك كردم.
هیچ صدا و ندائی نشنیدم. بدالان آمدم. باذيك نظر حسرت آمیزی برین مسکن
عزیز انداختم. بعد از ان دروازه کتبخانه را باز کرده خواستم که در انجا رفته منتظر
اشارت ندلاند بشوم.

درین اثنا صدای ماشین نوتیلوس کم شده و رفته رفته توقف نمود. بعد از کمی
یکصدای مصادمه بسیار خفیفی حس کردم. دانستم که نوتیلوس در قعر بحر بر زمین
نشست. بحیرت افتادم که آیا این تبدل حرکت نوتیلوس از چیست؟ آیا حیله فرار
ندلاند مکشوف گردید؟ خواستم که ندلاند را یافته از فکر فرار او را فارغ گردانم هیجان
و اضطرابم بدرجه نهایت رسیده بود. باز بدالان آمدم. درین اثنا دروازه دالان
باز شده كپتان نمو پیدا شد. مرا چون در انجا دید بطور بسیار نازکانه و بشو شانه پیش
آمده گفت :
- اوه معلم افندی ، این شمائید؟ آیا تاریخ اسپانیا را خوانده واحوال آن بشما
معلوم هست ؟
ازین سوال كپتان بحیرت افتادم. در چنین حالتی که من هستم تاریخ مملکت خودم
را نیز فراموش کرده ام چه تاریخ اسپانیا! کم مانده بود که بگویم « نی فرار نمیکنیم » لیکن
زود ضبط نفس نموده ساکت ماندم. کپتان باز پرسید ۵ :
- بگمان سوال مرا نشنیدید ، بگوئید که آیا تاریخ اسپانیا بشما معلوم هست ؟
من - نی ، خوب معلوم نیست .
ند - این چه گونه معلمیست ؟ چون چنیست پس در پنجا بنشینید که من بشمايك