۸۲

نیز بر سخن خود دوام کرده میگفت :
— موسیو آروناقس ، این چنین گمان میبرید که بحر بی پایان تنها مرا بخزینه های غذائیه خود معمور داشته نی بلکه پوشاك خود را نیز از انجا بعمل میآرم ، قماشی که لباسهای شما از ان ساخته شده است از موهای بدن بعضی حیوانات بحریه بافته شده که از جنس استریدیه بزرگ میباشد . رنگ آنهم از بعضی حیوانات قشریه ایست که از بحر سفید صید کرده ام . بوی خوشی که ازین اوتاق بمشام شما میرسد از تقطیر بعضی نباتات خوشبوی بحری بوجود آمده است . نهالین و لحاف و متکای خوابگاه شما از خوبترین « زوستر » نام نبات نرم بحری پر شده که در نرمی و ملایمی بار بار از پنبه بهتر است . اگر چیزی نوشتن بخواهید قلم شما از دندان ماهی بالینه ، سیاهئی شما از مایعی که « سه پشی » یا « ماهی مرکب » نام حیوانی افراز میکند خواهد بود خلاصه کلام هر چیزیکه استعمال میکنم از بحر بعمل میآید چنانچه یکروزی باز همه آن در همان بحر خواهد رفت .
من — آیا بحر را بسیار دوست دارید کپتان ؟
کپتان — بلی معلم ! بسیار دوست دارم ، چرا که در یا هر چیز منست ! در ده حصه هفت حصهٔ کره زمین را فرا گرفته است که باینحساب دایره جولان حکومت نوتیلوس من بار بار از دایره حدود همه حکومات عالم واسعتر است . هوائیکه بر روی بحر تنفس میشود خیلی صافی و نافعست ، در سطح در یا یعنی آن صحرای واسع پهنتها انسان هیچگاه خود را تنها نمی یابد . همیشه در پیش خود حرکاتی که دلیل حیاتست مشاهده میکند . بحر يك گردونه خارق العاده معجز نمای بدایع قدرت قادر قیوم است که بزرگترین مجسمه ذیحیاتی شمرده میشود . بدایع گوناگون طبیعت باهره خاصه عالیه خود


۸۳

در انجا رو نما گردیده با حیوانات، ونباتات ومعادن بسیار توانگر میباشد. علی الخصوص
حیوانات: حیوانات نباتی چار قسم ، حیوانات مفصلیه پنج قسم ، حیوانات ناعمه پنج
قسم ، حیوانات فقریه سه قسم ، حیوانات پستاندار چهار قسم والحاصل زیاده از هجده
هزار جنس ماهی در بحر موجود است . بحر از آثار های بزرگ قدر تست . کره
ارض بابحر ابتدا به تشکل ورزیده که میداند که باز با آن مختتم نرسد! بحر چیز یست که
در زیر حکم و اداره هیچ کس نمی در اید . اگر چه بر سطح خارجی آن اجرای حکم
قابل میشود اما بقد ر یکچند مترو که فرو تر آمدیم اقتدار حکم کردن منقطع میگردد ،
احکام حکمرانان عالم غیبوبت میکند . آه افندی ! شما را نصیحت میکنم ، در بحر
زنده گانی بکنید چرا که استراحت تامه را در انجا خواهید یافت در انجا به ایفای هر آر
زوی خود مقتدر خواهید شد . واه بحر ! واه واه بحر !!
کپتان نمو اینسخنانرا بيك جوش و خروش غریبی گفته دفعه خاموش گردید .
آیا از زیاده گفتن خود پشیمان گشت؟ کپتان بر پا خواسته یکچند بار بهیجان تمام در دا
لان گردش نمود. ازین گردش اعتدال دم پیدا کرده سیمایش باز برودت دائمی خود
را حاصلکرد بعد ازان رو بمن آورده گفت :
— معلم افندی! اگر نویتلوس، اگردش کردن میخواهید برای رهنمائی شما حاضرم .

باب یازدهم
نویتلوس

کپتان نمو به پیش افتاده منهم در پی آن روان شدم دو دروازه که در آخر دالان
موجود بود باز گردید ازین دروازه هاييك دالان دیگر در آمدیم که اینهم به بزرگی


٨٤

دالان نانخوری که در ان بودیم میآمد . این دالان مگر يك کتابخانه بود .
در میان الماریهای بسیار بزرگ و مصنع که از چوب آبنوس سیاه طلا کار ساخته
شده بود در پشت آئینه های بزرگ بهزارها کتابهای بسیار خوش جلدی گذاشته
شده بود . این الماریها چار اطراف دیوارهای دالانرا احاطه داشته بود که در پیش
روی آنها نیز کناپه های دراز روی چرمی گذاشته بود و در مابین الماری و کناپه نیز
میزهای کم برصاف آئینه نمایی موجود بود که برای مطالعه خیلی مستعد چیزهایی بودند .
در وسط کتبخانه يك ميز بسيار بزرگی موضوع بودکه بر سر آن خیلی کتابهای
پراکنده و بی جلد و اخبارهای کهنه تاریخ گذاشته شده بود. از چهار فانوس بلورین
تباشیری که بطرز کل شقایق از سقف آویخته شده بود ضیای الکتریکی نشر انوار نموده
لطافت و زینت دالانرا تزیید مینمود . بکمال حیرت به این کتبخانه نظر کرده گفتم:
— کپتان ، حقیقتاً که کتبخانه شما خیلی مکمل و ممتاز يك کتابخانه ایست که لایق
سراي های بزرگ حکومتیست و چون فکر میکنم که باشما چسان در زیر بحر فرو
آمده است حیرت و وله ام بیشتر و افزنتر میشود .
— استراحت و آسوده گی در نجا بسیار مکملست . در کتابخانه موزه خانه خود
هیچگاه این آسوده گی و استراحت را نخواهید یافت .
— راستی همچنیست کپتان ! شر و شور مردمان ، آواز های گوشخراش ریلها
و فابریکها ، گرگر عرابه ها و تراموایهای ممالک متمدنه برای هوسکاران مطالعه
هیچگاه به این سکوت و سكونت مقابله نمیتواند . و این يك را نیز اعتراف میکنم که
کتابخانه من نسبت بکتابخانه شما خیلی فقیر مینماید . زیرا اگر غلط نکنم زیاده از
هفتهزار جلد کتاب در کتابخانه شما موجود خواهد بود !


٨٥

موسیو آرو ناقس! کتابهای من دوازده هزار جلد است که مرا با قطعات مسکونه تنها همینجا ربط داده است. اما وقتیکه نویسلوس اول بار در بحر غوطه خورده است در پیش من آن قطعه ها حکم نیست را گرفته. در انروز آخر بار کتاب و رسایل و اخبار گرفتم و بعد از ان از هر چه که نوشته شده و گفته شده خبر ندارم معلم افندی. شمارا اخطار میکنم که این کتابخانه در هر وقت و هر زمان برای شما کشاده و آزاد است.
کپتان نمو را تشکر کرده بدولابهای کتابها نزديك شدم کتب حکمیه و ادبیه و فنیه که بهر لسان نوشته شده بود در دولابها و رفهای الماریها پر بود. شایان دقت بود که کتابهای لسانهای مختلف با همدیگر مخلوط و آمیخته صف شده بود که ازین هم معلوم میشد که کپتان نویتلوس بر مطالعه همۀ کتابهای هر لسان مقتدر است.
کتب موجوده مشتملبر همۀ آثار و مؤلفات جدیده و عتیقه است در فن تاریخ، و ادبیات، و علوم متنوعۀ ریاضی، و فنون حکمیات و طبیعیات هر چیزیکه نوشته شده است درینجا موجود است! ولی از همه بیشتر کتب فنیه در کتابخانه جمع آمده است. کتابهای فن میخانیکی، و فن انداخت، و فن مياه، و فن معادن، و فن جغرافيا، وطبقات الارض بحرمنها افتاده است. كذالك در فنون طبیعیه نیز مؤلفات بسیاری موجود است آثار جمعیتهای فنون جغرافیا، ومؤسسين علم هیئت نیز بکثرت موجود بود. تألیف عاجزانۀ من که بدان سبب مظهر حسن توجه کپتان گردیده ام نیز در سر صفوف کتابهای فن مياه بکمال اهمیت مشاهده میشد. از تاریخ تألیف بعضی کتابها دانستم که کپتان نموسه چهار سالست که در زیر بحر بسیاحت آغاز نهاده است.
پس کپتانرا گفتم :
افندی من ! چون در باب مطالعه و استفاده من ازین کتابخانه مساعده فرموده


٨٦

اید بکمال خلوص بشما تشکر میکنم. کتابخانۀ شما حقیقتاً خزانۀ علوم ست.
این دالان تنها کتابخانه نی بلکه برای سیگاره کشیدن نیز تخصیص شده است.
چه؟ برای سیگاره کشیدن؟ وای مگر در سفینۀ شما توتون موجود است؟
بلی، موجود است!
پس معلومست که برای بدست آوردن توتون با قطعات مسکونۀ زمین مناسبت و تعلق را نبریده اید؟
عفو بفرمائید موسیو آروناقس! این سیگاره را قبول بفرمائید، اگرچه از ممالک ترکیه یا هاوانه نیامده ولی اگر از اهل ذوق باشید از کشیدن آن ممنون خواهید شد.
این را گفته و يك لوله سیگاره بمن تقدیم نمود. سیگاره را گرفته و از آتشدان بسیار زیبایی که بر يك میز سیگاره کشی بسیار قیمت داری موضوع بود در دادم، و بيك اشتهای تمامی پی هم چند نفس در کشیدم و گفتم:
بسیار خوبست، اما توتون نیست.
بلی توتون نیست. نه از ممالك ترکیه و نه از هاوانه آمده است! برگ يك نباتیست که در بحر یافته ام بسبب بیماری نیقوتینی که در آن موجود است به توتون بسیار مشابهت دارد. آیا چسان دیدید؟
سر از امروز از توتون زمینی نفرت کردم.
پس چون چنینست بکمال راحت بکشید که این توتون در زیر انحصار هیچ يك دولتی ندرآمده است.
بعد از کشیدن سیگاره کپتان نمو برخاسته دروازۀ که در آخر کتابخانه بمقابل دروازۀ که درآمده بودیم موجود بود باز کرد. ازین دروازه به پیروی کپتان بيك


۸۷

دالان بسیار بزرگ و منوری داخل شدیم.
این دالان بدرازی ده متر و عرض شش متر و يك دالانی بود که گوشه های آن
مقطوع وسقف آن پنج متر و بلند بود . ضیای الکتریکی که از سقف بسیار مزین
و منقوشی در پرتونثاری بود بر اشیای ذیقیمت و نفیس دالان عکس انداخته لطافت
و زینت دا لا نرا بنظرها جلوه گر میساخت این دالان بحالت يك موزه خانه تحویل
یافته بود که جمله آثار بدیعه صناعیه وطبیعیه از طرف یکدست با اقتداری بوضعیت
بسیار خوشنما و صورت خارقه پیرایی دران جمع شده بود .
بر قالیتهای ابریشمین بسیار اعلا وقیمتداریکه دیوارهای دالان بدان مستور بود
بقدر سی عدد لوحه های تصویری که از قلم مشهور ترین رسامان نامدار برآمده بود آو
یخته شده بود. در مابین لوحه هادرهر هرجا از اسلحه عتیقه و جدیده موجوده بوضع
بسیار مناسب و خوشنمایی چیده و آویخته شده بود . درین لوحه های تصاویر بعضی
آنقدر قیمتدار و گرانبها لوحه هایی بود که در شهرهای مشهور رسامی آنرا دیده
بودم و در دیگر هیچ سراهای حکومتی وموزه خانه هانظیر آنرا ندیده بودم وغیر از
لوحه ها هیکلهای مجسمه بسیار مصنع که از دست مهارت هیکلتراشان بسیار نا مدار برا
مده بودنیز بر سهپایه های گرانبها و خوشنمایی در هرهر جابوضع بسیار مناسب و خوشنمائی
گذاشته شده بود که از دیدن آنها انسانرا وله وحیرت دست میداد. در يك گوشه دالان
يك پیانوی بسیار بزرگ ذیقیمتی موجود بود که نوطه های موسیقی شناسان بسیار
مشهور در اطراف آن گذاشته شده بود .
بعد از آثار بدایع نثاریکه از دست صنعت و مهارت بشر بعمل آمده بود آثار نادره
طبیعیه قدرتی بنظر جلوه گر میشد که اینها مرکب از نمونه های نباتات ، وحیوانات ،


۸۸

و معادنی بود که خود کپتان آنها را در بحرهای مختلف بدست آورده است. این آثار
طبیعی در صند وقهای میزی آئینه پوش خاتمکاری خیلی گرانبهایی به ترتیب و وضع
بسیار معتنابی چیده شده بود . در وسط دالان يك حوض بلورین فواره داری که
کناره های آن بصورت برگهای گل نیلوفر ساخته شده و در پیش زینت و صنعت آن
انسان دو چار حیرت میشد. موضوع بود که فواره آن از يك عمود بلورین رخدار و جای
آب ریزش آن از یکپاره صدف بزرگی که آنرا «ترید افن» مینامند نمودار بود . از
کناره های طبیعی پوست پاره صدف تریدافن آب در میان حوض همیریخت .
در جامکانهای بلورین طلا کاری که در اطراف حوض موجود بود محصولات
عجایب و غرایب بحری به ترتیب چیده شده و نامهای هريك جدا جدا بر آنها نوشته
شده بود . محصولات مذکوره تا بحال مصادف نظر هیچ یکی از علمای طبیعیون نشده
است . پس درجه مسرت مرا تصور کنید! بکمال حرص و شوق به نظاره آنها مشغول
شدم . از اصناف حیوانات نباتی بصدها انواع آنرا در میان جامکانها مشاهده کردم
که بسیاری از آنها را تا به ایندم ندیده بودم .
در جامکانهایی که محتوی بر قسم حیوانات ناعمه بود آنقدر انواع و اجناس مختلفی
دیدم که از حساب آن عاجز آمدم .. مثلا بعضی از آنها آنقدر نادر و نادیده چیزهایی
بود که بهر یکی از آنها هوسکاران موزه خانه ها لااقل بیستهزار روپیه بالاشبه میدهند
یکی از جامکانها محض برای مروارید ها تخصیص شده بود که بر آنها ضیای الکتر
یکی عکس کرده لطافت آنها را تزئید مینمود . در میان این مرواریدها بزرگتر از
تخم مرغ مروارید نیز مشاهده کردم که در پیش تابداری و آبداری و خارقه نمائی
آن دو چار وله و حیرت گردیدم . مرواریدهای گلخار ، وسبز و آبی نیز بسیار


۸۹

بود . جملۀ این مرواریدها ئیکه درین جامکان موجود بود تمام خزينۀ يك دولت بزرگ
توانگری از قیمت آن عاجز می آمد اما از قیمت همۀ اشیائیکه درین دالان کپتان نمو
موجود است تخمین آن از قوۀ هیچ مخمنی بر نمی آید .
من بطرف جامکانهای مروارید بنظر حيرت متحيرانه ایستاده بودم و باخود
می اندیشیدم که آیا کپتان چقدر ملیونهاز رسرخ برای جمع آوری اینها صرف کرده
خواهد بود ؟ من به این اندیشه بودم که کپتان نمو گفت :
معلم افندی ، صدفهای مروارید نظر دقت و حیرت شماراجلب نموده است . و
آنهار ا خیلی گرانبهاء پندارید حالا نکه در پیش من قیمت آنها خیلی افزونتر است.
زیرا که همۀ آنها رابدست خود در بحرهای مختلف جمع کرده ام و هیچ يك طرف
بحرهای موجوده از جستجو و پالیدن من دور نمانده است .
کپتان ، میدانم که در یمخصوص حق بدست دارید ، چرا که انسان از اشیای
جمع آوردۀ خود بسیار ممنون و خشنود است شما خزینۀ ثروت وسعادت خود را
بدست خود جمع آورده اید در تمام موزه خانه های اور و پابه ایندرجه آثار بدایعنثار
بحری هیچگاه جمع نیامده است از دیدن این مخلوقات غریبۀ که بقدرت خالق لم یزل
خلق فرموده شده است دو چار گرداب حیرت شده ام ولی چون به این سفینه که
واسطۀ جمع آوری اینهمه آثار خارق العاده گردیده است تفکر میکنم حیرت و وله ام
زیاده تر میگردد اگر چه نمیخواهم که براسرار شما وقوف پیدا کنم اما میخواهم که
بدانم که نوی،تلوس را کدام قوت بحرکت میآورد ، و چسان قوت خارق العاده ایست
که نویتلوس را در زیر آبهای بحر میراند ، و برای حرکت و راندن آن از چگونه و
سایط فنیه استفاده کرده اید ؟


۹۰

– معلم افندی ! من بشما گفته بودم که در نویتلوس شما آزاد و در گردش هر سمت آن مختار هستید . در بخصوص شما را رهبری کردن برای من ممنونیت بزرگی شمرده میشود .
– کپتان افندی ! نمیدانم که بچه زبان تشکر شما را ادا نمایم اگر چه شما مساعده فرموده اید لکن من نمیخواهم که آن مساعده را به بدی و هرزه درایی استعمال کنم. هر گاه از همین آلات حکمیه که در ین دیوار است بیان بفرمائید موجب ممنونیت عظیمه ام خواهد گردید .
– این آلات در اوتاق خوابگاه من نیز موجود است از جهت استعمال و کیفیت حرکات آنها در انجا بشما بیان خواهم کرد . اما در اول امر شما باید کرۀ نشیمنگاه و فراش خوابگاه خود را به بینید تا بدانید که در نویتلوس چسان گذران میکنید .
کپتان برخواسته براه افتاد من نیز اور اپیروی کردم در يك گوشۀ دالان دروازۀ را باز کرده از انجا از دالان بیرون برامدیم . کپتان مرا بطرف سر سفینه برد . در انجا مرا در يك اوتاقی داخل گردانید که این اوتاق هر گونه لوازم راحت و معیشت را حائز بود . تخت خوابگاه به فراش بسیار نرم و نظیفی آراسته ، وکتبه و آرام چو کی بسیار اعلایی نیز در یکطرف گذاشته ، و يك میز آئینه داری با جملۀ لوازمان توالت یعنی آرایش نیز در ان موجود بود کپتان گفت :
– این اوتاق خصوصی خود شماست که به این يك دروازه با اوتاق خوابگاه خود من مربوطست ، و اوتاق من بايك دروازه به صالون بزرگ مربوطست .
– تشکر میکنم کپتان !
کپتان دروازۀ که در مابین من و او بود باز کرده مرا به اوتاق خود داخل کرد!


۹۱

نمید. اوتاق کپتانر خیلی جدیدپرستانه ومنزویانه یافتم. کپتان مرا بريك چوكی نشاند
وخودش نیز در مقابل من نشسته به اینصورت بكلام آغاز كرد :

باب دوازدهم

هر چیز به الكتريك

کپتان بعضی آلات و پیچہائیکه به دیوار او تاق او مرکوز و موجود بود نشانداده گفت :
— معلم افندی ، آلات و ادواتی که نویتلوس را سوق و حرکت میدهد ، ومیرا
ند و میبرد و می آورد و بر سطح بحر یا در قعر بحر فرود و بر میآرد همینها ست . و همین آ
لات عیناً در دالان نیز موجود ست که اگر در پنجا یا در دالان باشم بواسطۀ همین آلات
موقع و وضعیت خود را در درون بحر محیط به بسیار آسانی میدانم . بعضی ازین آلات
را خود شما هم میشناسید . مثلا این آلت درجۀ حرارتست که حرارت داخلیۀ
نویتلوس را نشان میدهد . و این آلت میزان الهواست که ثقلت هوا و تبدلات هوائیه
را مینماید . این نیز یکنوعی از تحلیلات کیمیویست که ظهور طوفانرا اشعار میکند .
اینهم پوصله یعنی جهت نماست . اینهم آلت سکستانست که ارتفاع شمس را مینماید
تا درجۀ عرض وطول را بدان تعیین کنم .
— این آلاتی را که تعداد فرمودید در هر سفینه موجود است که من هم جهت
استعمال آنها را میدانم اما بعضی آلات دیگری میبینم که آنها را در هیچ سفینه ندیده ام
و نمیشناسم . مثلا این آلات مارپیچ عجیب برای چیست ؟
کپتان در پنجا ساکت مانده چیزی نگفت . بعد از انکه کمی تفکر نمود گفت :
— این آلتها قوی ، مطیع ، سریع ، سهیل يك واسطۀ محرکه ایست که برای هر


۹۲

چیز و هر خصوص در سفینه من استعمال میشود، سفینه من با آن گرم و روشن میشود، ماشین سفینه را بحرکت می آرد، سکان و چرخها و آلات کشتی بواسطه همین آلات بدور و حرکت میآورد. والحاصل حیات نویتلوس همین آلات و وسایطست که آن واسطه هم الکتریکست .
— آیا الکتريك ؟
— بلی الکتريك .
— حالا نكه سفینه شما بسرعت فوق العاده حرکت میکند، اینقدر قوت از الكتريك چسان حاصل میشود ؟ چونکه از قوه محرکه الكتريك تابه ایندم در قطعات متمدنه هنوز هیچ استفاده نشده است ، و هنوز بسیار محدود و مجهول مانده است .
— بلی در قطعات متمدنه همچنینست ولی در نویتلوس قضیه بالعکس است . الكتر یکی که قوه محرکه منست آن الکتریکی نیست که همه کس میداند بلکه بار بار از ان بر تر و پر قوت تر است .
— از دیدن اینچنین نتیجه را از الكتريك مستغرق گرداب حیرت گردیدم کپتان ! تنها اين يك چيز را میپرسم که اجزاءهایی که برای حاصلكردن الكتريك شما را لازم میآید هر وقت تمام میشود . مثلا چینقو هر وقت بسیار شما را لازم میشود، پس اگر باقطعات مسکونه روی زمین رابطه نداشته باشید بجای چنقو یعنی جس چه چیز را استعمال میکنید ؟
— این سوال شما را جواب میدهم . اولا اين يك را بدانید که در زمینهای زیر دریا هر نوع معادن موجود است معدنهای آهن ، مس ، طلا ، نقره ، جس و غیرهم را کشیدن و بکار داشتن نیز برای من آسانست . ولی من به آنها حاجت ندارم


۹۳

الكتريك را از آب دریا بعمل میآرم.
ـ چه؟ آیا از آب دریا؟
ـ بلی از آب دریا، ترکیبات آب بحر بشما معلومست که در آب بحر نود و سه قسم آب شیرین، دو قسم و سه ثلث قلور و سودیم یعنی نمك عادی، و مقدار کمی قلور مغزیوم، وقلور پوتاسیوم، وبرومغزیوم، وكبریتیت مانیه‌زی، وقاربونیت كلس موجود است. من اولا سودیم آنرا میگیرم چرا که مقدار بسیاری موجود است و ازین جوهر الكتريك را حاصل میكنم.
ـ آیا از سودیم الكتريك حاصل میكنید؟
ـ بلی. لكن سودیم را بواسطهٔ پیل استحصال میكنم زغال معدنی را استعمال میكنم.
ـ همین زغال معدنی كه از محصولات زمینی است؟
ـ نی زغال معدنی كه از محصولات بحریست!
ـ پس معلوم شد كه معدنهای زغال زیر بحر را برآورده بكار میدارید؟
ـ موسیو آروناقس، یكقدری اگر صبور شوید برأی العین خواهید دید كه من چسان آن معادنرا میكشم. این را بخوبی بدانید كه همهٔ احتیاجات خود راحتی الكتريك را نیز از بحر استحصال میكنم. و این را هم فراموش نكنید كه نویتلوس یك جسد بیست بیجان كه جان آن الكتریكست. قوت، حرارت حركت، ضیا همه از الكتریكست.
ـ اما هوایی را كه تنفس میكنید البته كه از الكتريك نخواهد بود؟
ـ اگرچه هوا را به الكتريك ساخته نمیتوانم اما در وقت لزوم بر سطح بحر برآمده پامپه‌های جسیمی كه بواسطهٔ الكتريك حركت میكند مقدار كلی هوا را در مخزنهای بزرگ نویتلوس به تضییق و فشار حبس و جمع میكنم و آن هوای تازهٔ جمع آمده را


٩٤

به اداره و تصرف تنفس و صرف کرده مدت مدیدی در زیر بحر گردش میکنم .
- کپتان ، بغیر از ینکه آفرینها بخوانم دگر گفتنی نمییابم . آفرین بر قوه درایت
و فطانت شما که طریق استفاده را از قوه شدیده الکتریک بمیدان برآوردید .
- بلی معلم ، من اکثر عمر گرانمایه ام را در راه همین فکر و تحصیل همین علم صرف
کرده آن قوه بدیعه شدیده را در زیر حکم آوردم ، و در هر خصوص و هر کار خود
الکتریک را خادم ساختم . حتی این ساعتی را که می بینید نیز به الکتریک میگردد،
و از مکملترین ساعتهای قرونومترو که در اورو پا ساخته شده است راست تر و درست
تر است . من ساعت خود را بر بیست و چهار تقسیم کرده ام . زیرا برای من شب و
روز شمس و قمر موجود نیست . ضیای الکتریک روح سفینه منست. آن ضیاراتابر
زمینهاییکه فرش آبهای دریاها گردیده است میبرم ، قعرهای بحر بواسطه نویتلوس
من منور گردیده است . این آلت معلقی که آویزان می بینید سرعت سیرنویتلوس را
نشان میدهد چونکه بايك سيم الکتريکی به پروانه کشتی مربوطست ، پروانه هر
نقدر که بسرعت دور بکند سیم الکتریکی بر این آلت آنرا نشان میدهد . به بینید که
در ینوقت سفینه بسرعت متوسطی رفتار دارد یعنی در ساعت پانزده میل میرود .
- بسیار خارقه نما ، حقیقت که در يخصوص مالك قوت بسیار عظیمی میباشید که
آن قوت بر قوت آب و بخار و باد مرجح است .
- هنوز تمام نشد ، برخیزید که طرف دنباله کشتی را گردش کنیم که در انجانیز
چیز های دیدنی بسیار است .
برخاسته روان شدیم . تا بحال طرف پیش کشتی را دیده بودم . از مرکز
وسط کشتی که بطرف مهمیز پشتی کشتی رفته میشود در طعام خانه که بدرازی پنج


٩٥

مترو می آید داخل میشود که این طعامخانه بايك دهلیز تنگی از کتابخانه جدا شده است . بعد ازان بدرازی پنج متر و کتابخانه ، و بدرازی ده مترو دالان موزه خانه و اوثاق من و کپتان میآید که بعد ازین دو اتاق تا بحد مهمتر کشتی مخزن های هوا موجود است . دروازه هائیکه در دهلیز ها کشاده میشود بسیار مضبوط واطراف آن را بر گرفته شده است و بقوت ماشین مسدود میشود که هیچ منفذی برای آن باقی نماند ، یعنی اگر احیاناً آب در نوسلوس در اید همین دهلیزها پرشده در داخل خانه ها و اوثاقها يك قطره هم نفوذ نمیتواند . کپتان نمو را پیروی کرده تا به وسط سفینه رسیدیم درینجا از دهليز بيك فرا خنای مربعی رسیدیم که بعضی آلات وماشينها دران موجود بود از ينجاباز بيك دهلیزی در آمدیم که بطرف دنباله کشتی میرفت درين دهليز يك زينة باريك مارپیچی دیدم که بسوی بالا بر آمده بود . از کپتان پرسیدم که این زینه برای چیست ؟ او گفت که :

— ازین زینه به قایق یعنی کشتیی كوچك خود میبرایم.
— وای مگرقایق هم دارید ؟
— بلی ، بسيار سبك وخوب يك قایقی دارم که هیچ غرق نمیشود ، و ازمعدن آلو مینیوم ساخته شده است .
— برای سوارشدن در قایق البته مجبورخواهید شد که نویتلوس رابر سطح بحر بر آورید؟
— نی ، از زیر بحر در قایق نشسته بر روی بحر برآمده میتوانم ، چرا که قایق من بر پشت نویتلوس در يك چقوری چپه گذاشته شده است . روی قايق يك سر پوش بسیار مضبوطی دارد که هیچ آب دران نفوذ نمیتواند وبکمانهای بسیار پر قوتی به نویتلوس مربوط میباشد . ازین زینه به چقوری که قایق دران موجود است میبرایم


٩٦

قایق بسببی که سرازیر ایستاده است از از و بفتحة نویتلوس چسپیده است . اولا
فتحه یعنی شکاف نویتلوس را باز میکنم از ان فتحه بدرون قایق میدرایم وسرپوش
آنرا از درون بخوبی بر خود محکم میبندم . فتحۀ نویتلوس را نیز طایفه های کشتی
می بندند بعد از ان کمانهای که قایق را به سفینه مربوط داشته باز میکنم . قایق بسبب
خالی بودن و تضییق هوا بکمال شدت و قوت بر روی آب میبراید و در انجا راسته شده
سرپوش آنرا میبردارم و پر کشیده به تفرج آغاز میکنم .
باز به نویتلوس چسان عودت میکنید ؟
من عودت نمیکنم نویتلوس می آید .
چسان ؟
از قایق تابه سفینه يك سیم الكتريك رابرى موجود است بواسطه آن سیم خبر می
دهم نویتلوس بالا برامده مرا میگیرد .
بواقعیكه خیلی آسان كاريست !
ازین دهلیز هم گذشته بيك كمره رسيديم كه در ان کمره قونسه ی وندلاندر ا دیدم
که بکمال اشتها بر سر سفره نشسته بطعام خوردن مشغول بودند . از انجا هم گذشته
بمطبخ رسیدیم . مطبخ را خیلی منور و پاك و با صفا يافتم که بواسطۀ سیم های الكتريك
در اوجاق همه چیز ها را به بسیار آسانی و چابکی می پخت . كذالك انبیقهای بزرگ
بزرگی را نیز گرم میکرد که آن انبیق آبهای در یا را به آب شیرین تحویل میداد . بعد از
مطبخ بيك حمامی در امدیم که بسیار پاك و گرم بود. بعد از حمام بدرازی پنج متر و
يك كمره می آید که مخصوص طایفه های کشتی میباشد ولی چون دروازۀ آن بسته
بود عدد طایفه های آنراندانستم . نهایت از يك دهلیز دیگری گذشته بما شينخانه


۹۷

کشتی داخل شدیم . درازی این ماشینخانه بقدر بیست مترو میآمد که بسیار روشن
بود . این خانه بدو قسم منقسم شده بود که در یک قسم آن آلات و ادواتی موجود
بود که الكتريك را حاصل میکرد ، و در دیگر قسم آن ماشینها و چرخهایی موجود بود
که کشتی را بقوت الكتريك حرکت میداد . در ترکیب و ترتیب آلات و ادوات و چرخها
و پچهای این ماشینخانه بحیرت افتادم . تا بحال به ایندرجه مکمل و منتظم و عجیب الخلقه
ماشین را در هیچ جا تصادف نکرده ام . چرخ بزرگی که آلات را بدور میآورد
به بزرگی هفت و نیم مترو و قطر شش مترو میآمد که در هر ثانیه یکصد و بیست دور
اجرا میکند و از نحساب در ساعت پنجاه میل سرعت به کشتی میدهد .

باب سیزدهم
یکچند رقم

بعد از چند دقیقه در دالان بزرگی که اوصاف زینت و خوبی آن مذکور گردید
پس آمده نشستیم و يك يك سيكاره در داده به اختلاط مشغول شديم ، كپتان يك
لوله کاغذی را بر میز باز کرده گفت :
— معلم افندی ، نقشه و پلان کشتیئی که در ان سوار هستید اینستکه شکل و هیئت
عمومئی او بيك اسطوانه مخروطئی میماند و به سیکار فرنگی بسیار مشابهت میرساند .
طول آن از يك نوك آن تا دیگر نوك آن هفتاد مترو میآید ، و عرض آن در حد وسطی
هشت متروست و هر چه بطرف بینی پیشتر رفته شود عرض آن کمتر شده میرود .
و به این سبب وقتیکه براه میرود آب به او بسیار بر نمیخورد . همه وزن آن هزار و پنجاه و


۹۸

شش طون میباشد . وقتیکه بر سطح بحر باشد در ده قسم يك قسم آن از آب بیرون
میاند در طبقه سفلی نویطلوس بعضی مخزنهای برای آب ساخته ام که ثقلت آبھائیکه
در ین مخزنها می گنجد به ثقلت همین قسمی که بیرون میماند برابر است . هر وقتیکه
خود را از سطح بحر پنهان کردن خواهم و در زیر بحر فرو آمدن خواهم شیر دهنهای
که در طرف دنباله کشتیست باز میکنم و مخزنهای آب را با آب پر کرده نویطلوس را در
زیر آب فرو میآرم . و اگر تا بقعر بحر فرو آمدن خواهم ماشین پر قوت الكتريك را
قوت داده بزور وقوت ماشین و ثقلت آب تا بهر قدر عمقی که دلم بخواهد فرو میآیم
و چون بالا برامدن خواهم آبها را از مخزنها بقوت بنبه های بسیار پر قوت الكتريكي
اخراج کرده . و بزور ماشین ما ئلا بالا میشوم .
- اما بنبه های شما بسیار قوتناك بايد بود ؟
- بلی بسیار قوتناکست ! من آن قوترا از الکتريك بر می آرم . باز بشما میگویم
که قوه محرکه ماشینهای من بیحد و بیپایانست بنبه های نویطلوس قوت خارق العاده را
مالکست که شماهم قوت آنرا در وقتیکه بر کشتی زر هپوش ابراهام لنقولن آب پا
شائیدم دیده و تسلیم کرده خواهید بود . و دیگر اینکه من وقتیکه به نقطه های عمیقترین
بحرها فرو آمدن یا از انجاها بالا بر امدن خواهم مخزنهای آبرا نادراً استعمال میکنم
چرا که برای اینعملیات دیگر واسطه ها نیز دارم .
- آیا انچه واسطه است پرسیده میتوانم ؟
- این راهم میگویم تا بر احوال نویطلوس بخوبی واقف شوید . اولا اینرا بدانید
که پروانه سکان نويتلوس من دامه دار و خیلی فراخ يك سكانيست و غیر از این سکان
دنباله . دو سکان عریض پر قوت دیگر نیز در دو طرف شکم کشتی نصب کرده ام که آن


عبارت ازلوحه های پهن و دراز آهنین پرقوتیست که بقوت ماشین الكتريك حركت میکنند پس اگر این لوحه ها را بوضع افقی بدارم کشتی بوضع افقی حرکت میکند و اگر بسوی جنوب یا شمال میل بدهم بوضع مائل بزیر یا ببالا حرکت میکند که به این واسطه و قوت خارق العادة الكتريك تا بقعر عمیقترین بحرها فرو آمده میتوانم و چون بالا برآمدن خواهم ماشین را از حرکت بازداشته سکانها را ایستاده میکنم درانحال تضییق داخلی آب محرکشی را بیکباره گی برسطح بحر بر می آورد .
ـ آفرین کپتان ! اما اینجا بازيك سوالی وارد میشود. آیاسکان دار شما در میان آبهای تیره و تار بحر راه را چسان می بیند ؟
ـ در سطح فوقانی نویتلوس يك برامده گکی موجود است که طرف پیش روی این برامده گی با بلور عدسی الشکل بسیار کلفتی مسدود میباشد . سکان دار درین برامده گی می نشیند، در پشت سر جای سكاندار يك معكس بسیار قوتناك ضيای الکتر یکی موجود است که ضیا ازین معکس عکس انداخته بقدر دونیم میل راه را به پیش تنویر میکند سکاندار بواسطۀ این ضیا و آئینه پیش روی خود راه را دیده کشتی را میراند.
ـ هزار آفرین کپتان ! منبع ورود ضیای شدید یکه از جانور دیده میشد حالا دانسته شدکه چیست . در بخصوص متقنین زمان بچه افکار و خیالات عجایب و غرایب افتاده بودند . این را نیز بپرسم که مصادمۀ شما باکشتی سقوتیا آیا از چه پیش آمد مگر نه ناغلظی بود ؟
ـ بلی صرف به غلط بود ، در انوقت از سطح دریا بقدر دو متر و پایانتر رهسپاری داشتم مصادمه ناگهانی و به بیخبری بوقوع آمد . اما من توقف کردم چون دیدم که مصادمه موجب فلاکت نشد مطمش شده براه افتادم .


بواقعیكه موجب فلاكت نشد. اما آيا با ابراهام لنقولن مصادمه شما چگونه بود ؟
تأسف میكنم كه زرهپوش مكمل دولت امريكا را خسارت رسانيدم . اما چه چاره كه او بر من هجوم آورد و اعلان حرب نمود . منهم مجبور بمدافعه نفس و نشاندادن قوت خود گرديده سگان آنرا برانيدم تا بجان خود گرفتار شده مراويل كند و میدانستم كه این خسارت موجب فلاكت كلى او نمیشود در نزدیكترین بندری از بندرها خسارت خود را تعمیر كرده میتواند .
آه كپتان ! نويتلو حقیقتۀ كه خارقه نمايك سفينه بوده است .
بلی معلم افندی همچنینست. نویتلوس را چون جان خود دوست دارم. همانقدر كه در ديگر وابورها انسان از تهلكه حذر میكنند در نویتلوس همانقدر بر نفس خود امین میباشد. بدنه آن فرسوده نمیشود، بادبانی ندارد كه از باد اندیشه كند . دیگ بخاری در و نیست كه از كفیدن بترسد . از چوب ساخته نشده است تا از حریق پروا داشته باشد . با آتش حركت نمیكند كه از تمام شدن زغال بیندیشد . از مصادمه نمیترسد چرا كه غیر از خود او دیگر كشتی در زیر بحر حركت نمیكند تا با او مصادمه كند . تهلكۀ طوفان در و نیست زیرا بر سطح بحر هر چه قدر طوفان شدیدیكه باشد چون یكچند مترو فرو شديم سكونت مطلقه حكمفرماست . خصایل نويتلو همینها ست كه ذكر شد . من هم مهندس آن ، و هم استا كار آن ، هم كپتان آن ، هم ماكنیست آن ، هم طایفه آنم . پس تأمل بفرمائید كه بچسان امنیت و سعادت عمر میگذرانم .
كپتان نمو بكمال شطارت و جسارت سخن میگفت حرارت نظر ، شدت اطوار هیئت این آدم عجیبه را سراسر تبدیل داده بود . درینجا باز از و سوال كردم كه :
آیا به مهندسی وقوف دارید ؟


۱۰۱

— وقوف دارم . هنگامیكه از ساكنان روی زمین شمرده میشدم در پاریس ،
ولندن ، و نيورك فن هندسه و علوم ریاضیه و طبیعیه را بكمال رسانیده ام .
— اما نويتلوس را به پنهانی چسان ساخته توانسته اید ؟
— موسيو آرو ناقس ، هر پارچۀ نویتلوس را در جدا جدا کار خانه ها به مختلف
نامها سفارش كرده ساخته ام بدنۀ آنرا در كارخانۀ ریخته گری « قروزو » ، چرخ
بزرگ آنرا در لندن بکارخانۀ « پن » پروانه آنرا در غلا سگو در كار خانۀ « سقوت »
خزینه های آنرا در پاریس بكارخانۀ « قای » ماشین آنرا در پروسیا بكار خانۀ « گروپ
مهمیز آنرا در اسوج بکار خانۀ « مد تولا » سفارش کرده ساخته ام . این کار خانه ها
بنامهای مختلف نقشه های سفارش گرفته و بهمان نامهای مختلف مجهول فرستاده است .
— بسیار خوب ! بعد از ساختن این اسبابها چسان و در كجا ترکیب كرده اید ؟
— دستگاه کشتی سازی خود را در یكی از جزیره های خالی بحر محیط تأسیس
دادم . درانجا بقدر سه چهار ماه من و رفقای من کوشش كرده نویتلوس را اتمام
نمودم بعد از تمام کردن دستگاه را آتش دادیم ، وهیچ اثری از خود نگذاشتیم . هر
گاه از دستم میآمد جزیره را سراسر محو و ناپدید میساختم .
— پس به اینحساب معلوم میشود که بر نویتلوس بسیار مبلغ صرف کرده اید ؟
— شانزده لك و هشتاد و هفتهزار و پنچصد روپیه بر ساختن آن صرف شده ، با
تقسیمات داخلی و مفروشات آن به بیست لك روپیه بالغ شده است . اما اشیای نفیسه
و مرواریدها و نادرات بحریۀ كه دیده اید داخل اینحساب نیست چرا كه آنها بعد از ان
جمع و گرد آمده که اگر آنهارا نیز داخل حساب كنیم از يك كرور میگذرد .
— پس معلوم شد که شما بسیار توانگریدكپتان ؟


۱۰۲

بلی معلم افندی ، بصورت غیر محدود توانگرم یعنی ده ملیار فرانك دیون دولت فرانسه را بلا تردد تأدیه میتوانم.

باب چار دهم
نهر اسود

این مسئله معلومست که سه حصهٔ کرۀ ارض را آب فرا گرفته و یك حصهٔ آن خشکه میباشد. همین قسمیکه با آب مستور است سه ملیون و هشتصد و سی دو هزار و پنجاه و هشت میریا متری مربع تخمین میشود که این از هشت ملیون هکتار بیشتر میآید. محردو ملیار و دو صد و پنجاه ملیون میل مکعب آبرا حاوی میباشد که ثقلت این آبها سه کنتلیون طون است. برای دانستن حقیقت مقدار عدد کنتلیون باید بگوئیم که عددیك نسبت به ملیار چقدر كوچك است عدد ملیار نیز نسبت به کنتلیون همان قدر كوچك است. یعنی در يك ملیار چند بار عدد (يك) موجود است در يك كنتليون نیز همانقدر بار عدد (ملیار) موجوده میباشد.
در اثنای تشکل ابتدائی کرهٔ ارض بعد از زمان آتش دور آب آمده بود. یعنی هر طرف آن که با آتش مستور بود با آب مستور گردید. بعد از ان آهسته آهسته ژرف و هـای کوهـا از آب بیرون برآمد، و جزیره ها در هر طرف پدیدار آمد. بعد از عصرهای بسیار آبها کم کم فرونشسته قطعات موجوده بمیدان برآمد، و در میان بحری که کره را احاطه کرده بود سی و هفت ملیون و ششصد و پنجاه و هفت میل مربع آنرا خاك تشکیل نمود.


۱۰۳

شکل قطعات موجوده بحرها را بر پنج قسم بزرگی تقسیم میکند که آنها نیز به این صورت تسمیه میشوند (بحر منجمد شمالی) (بحر منجمد جنوبی) (بحر محیط هندی) (بحر محیط اطاسی) (بحر محیط کبیر) .
بحر محیط کبیر از طرف شمال و جنوب باد و منطقه قطبیه ، و از طرف شرق و غرب با قطعه امریکا و آسیا محاطست . آسوده ترین بحرها بحر محیط کبیر است ، جریانهای آن آهسته و واسعست ، مد و جزر آن وسطیست بارانهای آن بسیار است . بعد ازین محل گردش و جولان ما با نویتلوس قعرهای همین بحر کبیر است . کپتان نمو گفت :
- معلم افندی ، حالا بیاید که ارتفاع را گرفته موقع خود را قطعیاً تعیین بکنیم . ساعت وقت ظهر را میگذرد بر سطح دریا برائیم .
کپتان اینرا گفته و بريك دكمه الکتریکی دست برده سه باز بفشرد . بلبه های پر قوت بحرکت آمده آبهای مخزنها را بیرون راندن گرفت . آلت مانومتر و رفته رفته بالا برآمدن نویتلوس را نشان میداد تا آنکه توقف نمود . کپتان گفت «رسیدیم» برخاسته کپتانرا پیروی کردم در پیش زینه که اول بار از انجا ما را فرو آورده بودند رسیدیم . از زینه بالا برامده بر سطح نویتلوس رسیدیم . سطح نویتلوس بقدر هشتاد سانتیمتر و از آب بلند بود . سر و دنبال نویتلوس مخروط و وسط آن عریضتر مانند يك سیگار بسیار دراز فرانكئی مینمود . در وسط سطح کشتی بقدر ده متر و محل را از هر طرف بيك كتاره متحرك برنجی گرفته بودند که در وقت غوطه خوردن کشتی برداشته و در وقت برآمدن گذاشته میشود . دهن شکاف زینه نیز در داخل همین کتاره است . از کتاره بطرف بینی گفته يك برامده گکی پدیدار است که آنهم محل قایق كوچكست . از ان پیشتر دو برامده گكي كوچك دیگر نیز دیده میشود که آنهم جای نشیمین سکان


١٠٤

دار و معکس ضیای الکتریکست .
بحر آرام ، هوا هم صاف بود . سفینه در از ما حرکت دایمی بحر محیط را بسیار کم حس مینمود . نسیم خفیفی که در وزش بود روی دریا را کمتر پرچین داشته بود . هر طرف افق از ابر خالی و تا بسیار جاها مد نظر میشد . در هیچ طرف هیچ چیزی دیده نمیشد . بحر سراسر خالی بود .
کپتان آلت سکستانر ا بدست داشته ارتفاع شمس را گرفت . برای رسیدن شمس به نقطه زوال یکچند دقیقه انتظار کشید ، در اثنای این انتظار دستش هیچ نمیلرزید . آلت اگر در يك دست آهنین میبود باز هم بدیندرجه غیر متحرك نمی ایستاد ، بعدها گفت :
- معلم افندی تام وقت زوال است . حالا ارتفاع را گرفتیم بفرمائید که بدالان رفته درجه طول را تعیین نمائیم .
به این دریای زرد رنگ که نزدیک جزایر ژاپونیاست بازیک نظری انداخته کپتانرا پیروی نموده بدا لان آمدیم کپتان به پیش یك میزی نشسته نقطه را تعیین نمود و با ساعت قرونو متروی الکتریکی حساب خود را ساخته گفت :
- موسیو آروناقس ، در یکصد و سی و هفت درجه و پانزده دقیقه طول غربی میباشیم .
درینجا بخاطرم گذشت که هر ملت مبداء درجه طولرا از پایتخت مملکت خود اتخاذ میکنند ، یعنی همان دایره نصف النهاری که از ملك خودشان میگذرد هانرا برای درجه طول معتبر میدارند لهذا بلکه ملیت کپتانرا این مسئله بمن اشکار کند ازینسبب پرسیدم :
- کپتان ، برکدام دایره نصف النهار حساب درجه طولرا نمودید ؟
- معلم افندی ، در پیش من یکچند ساعت قرونو مترو که بر دایره نصف النهار پاریس ، وغرنیوویچ ، و واشنغتون عیار شده است موجود میباشد . اما امروز بنا


بر شرف شما بر نصف النهار پاریس طولرا تعیین کردم .
از ین سخن کپتان باز بر آرزوی خود موفق نشدم . ازین جواب چه معلوم میشود ؟ کپتان بر سخن خود دوام ورزیده گفت :
بر نصف النهار پاریس در یکصد و سی و هفت درجه و پانزده دقیقه طول غربی ، و در سی درجه و هفت دقیقه عرض شمالی یعنی از سواحل ژاپونیا سه صد میل دورتر میباشیم . امروز هشتم ماه تشرین ثانیست . بعد از یکساعت سیاحت دور زمین ما در بر بحر آغاز میکند .
خدا سلامت بدهد .
حالا شما را بمطالعات شما مشغول میگذارم ، نویتلوس را از سطح دریا پنجاه متر و پایانتر بجهت شمال شرقی رهسپار عزیمت گردانیده ام ، خریطه های بزرگ کرۀ زمین در پیش روی شماست ، راهها و جاهای رفتن نویتلوس را بر ان خریطه ها تماشا و بخود معلوم کنید . دالان و کتابخانه از شماست . حالا به اذن شما من میروم .
کپتان نمو مرا سلام داده برفت ، من با ملاحظات و افکارات خود تنها ماندم ، ملاحظات و افکارات من به کپتان راجعست آیا این آدم دریائی از کدام جنس و کدام قوم و ملتست ؟ نفرت مدهشی که بعالم انسانیت حاصل کرده آیا از چه پیش آمده است ؟ آیا يك داهیۀ عظمائیست که قدر و قیمت آنرا کسی نشناخته ؟ یا يك مغدور و مظلو میست که ابنای جنس او بر و غدر و ظلم روا داشته ؟ اینستکه این مسئله ها مجهولست . قدر و قسمت ناگهانی مرا در سفینۀ او انداخت ، حیاتم در زیر قدرت او در آمد ، بمعامله مهمان نوازانه ولی با رادنۀ او مظهر میشوم . تنها دستی که برای مصافحه بسوی او در از میکنم نمیگیرد و نمیفشارد . و خود او نیز هیچگاه دست خود را برای مصافحه بمن دراز


١٠٦

نکرده است .
تمام بقدر یکساعت بهمین افکارها متحیرماندم که درین اثنا نظرم بر خریطه بسیار
جسیم کره مسطحه که برمیز افتاده بود مصادف شده بلا اختیار انگشت خود را بر
نقطه که در ینوقت در ان میباشیم گذاشتم .
چنانچه در خشکه ها انهار متعدد موجود است در بحرها نیز انهار هست . انهار
بحرها جریانهای اوست که بسبب روانی ورنگ و درجه حرارت شان از بحر تفریق
میشوند . که مشهورترین آنها «گولف ستریم» نام دارد که در منطقه شمالی واقعست
در کره ارض در میان بحرها پنج نهر یعنی جریان بسیار بزرگ موجود است که اول
آن در بحر محیط اطلسئی شمالی ، دوم آن در بحر محیط اطلسئی جنوبی ، سوم آن در
بحر کبیر شمالی ، چارم آن در بحر محیط کبیر جنوبی ، پنجم آن در بحر محیط جنوبی هندی
واقع است کشته ی ما در ینوقت حاضر در داخل یکی ازین جریانها رفتار دارد که این
جریانرا ژاپونیان «کوروسیوو» یعنی نهر اسود مینامند . این جریان از آبهای گرم
بحر بنگاله که در منطقه حاره کائنست بعمل آمده از آسای «مالاقه» میگذرد ، وسواحل
شرقی قطعه آسیا را تعقیب کرده در نزد جزیره های «آلوتیان» در بحر محیط کبیر شمالی
منتشر میشود . اینست که نویتلوس در همین جریان گردش میکند . نظرم جریانرا
پیروی کرد . خود را در میان جریان مدهش نهر اسود بحر محیط محو و نابود یافتم .
بخوف وحیرت افتادم که درین اثنادروازه دالان باز شده قونسه ی و ندلاند داخل
دالان گردیده مرا از گرداب حیرت برآوردند . رفقای من در پیش اشیای نفیسه و
نوادر برگزیده و زینت و لطافت دالان واله و حیران شده ایستادند . ندلاند گفت :
— اما در کجائیم ؟ مبادا در دالان موزه خانه شهر (که به ك) (١) باشیم ؟
(١) که به ك يك شهر مشهوریست در آمریکا.


۱۰۷

قونسه ی — اگر افندی قبول بفرماید میگویم که در دالان مزین اوتل [سوهء وار](۱) خواهیم بود !
من — دوستان من ، نه در فرانسه هستید و نه در کانادا . در ینوقت از سطح دریا پنجاه متر و پایانتر در میان نهر اسود در دالان کشتی نویتلوس میباشید !
قونسه ی — بعد از انکه افندی بگوید باور کردن لازم است . اما این بداندر جه با زینت است که مانند من يك فلامانی را نیز دوچار وله و حیرت میگرداند .
من — بحیرت دو چار مشو قونسه ی ، به اطراف نظر کن زیرا درینجا حیوانات خشکیدۀ بسیاری می یابی که تا بسیار وقتها ترا به تصنیف و ترتیب خود مشغول خوا هند کرد .
قونسه یرا ازین زیاده در بخصوص سخن گفتن لازم نیست مردکه در پیش جامکا نهای نمونه های حیوانات نزدیکشده جنس و نوع هر حیوانرا موافق بر اصطلاح فنیۀ آنها بگفتن آغاز نهاد . ندلاند که بفن حیوانات و دیگر فنون صرف ذهن کردنرا عبث میشمارد بمن نزدیکشده متصل در خصوص نتیجۀ ملاقات من با کپتان سوالها ایراد مینمود . آیا کیست ؟ از کجاست ؟ بکجا میرود ؟ مارا بکجا میبرد ؟ و ما نند اینگونه سوالها هزارانرابيك وتيره میپرسید که فرصت جواب هم برای من نمیماند . چیزیکه میدانستم و خبر شده بودم با و بیان کردم . و از و هم پرسیدم که توجه شنیدۀ و چه دیدۀ ؟ گفت :
— هیچ چیزی ندیدم و نه شنیدم . حتی طایفه های کشتی را نیز ندیده ام ، مبادا که طايفه ها نيز الكتريك باشند ؟
( ۱ ) در فرانس است .


۱۰۸

من - تو هم عجب سخنها میگویی ندلاند ! طایفه ها چگونه الكتريك میشوند !
ند - چه میشود ؟ چون اینقدر چیزهای خارق العاده ناباوری دیده شد يك چيز
ناباوری دیگر را فرض کردن چه عیب دارد!
اینرا گفته باز بهمان فکر پیشتری خود رجعت کرده پرسید ؟
- موسیو آروناقس ، آیا بمن اینرا خبر نخواهی داد که درین کشتی چند نفر طایفه
موجود خواهد بود ؟ آیا ده نفر است ؟ بیست نفر است ؟ پنجاه نفر است ؟ یا آنکه صد
نفر است ؟
من -- نمیدانم که چند نفر است ، اما اگر از من میشنوی درینوقت خیالهای خام ضبط
کردن نویتلوس ، و فرار کردن از انرا از سر بیرون کن . چرا که این سفینه از اخترا
عات خارق العاده عالم شمرده میشود . اگر نمیدیدم بسیار تأسف میکردم . بسیار
مردمان برای دیدن غرایبات بحریه بقبول کردن اینحال ماحاضر و آماده اند ، بناء
علیه شما هم صابر وشاکر باشید ، وبدیدن اطراف وجوانب خود سعی نمائید .
ند -- جان من ، شما سر سام شده اید، نمیدانید که چه میگوئید ، در میان چاردیوار
این قفس اطراف و جوانب را دیدن آیا ممکنست ؟ . . .
ندلاند هنوز سخن خود را تکمیل نکرده بود که در يك تاریکی بسیار کثیفی ماندیم.
ضیای الکتریکی که از سقف در شیشهء نثاری بود دفعةً منطفی گردید. هم به آندرجه
سرعت منطفی شد که چشمانم ازین تبدل بسوزش آمد . زیرا چشم همانقدر که از تا
ریکی دفعة بروشنی برآید متأذی میشود از روشنی که دفعةً بتاریکی درآید نیز همانقدر
متأذی میگردد بحیرت افتادیم ، مجال حرکت برای ما نماند . عجبا چه میشویم وچه
خواهیم دید ؟ درین اثنا يكصدایی که از مالش آهن بر آهنی حاصلشود بگوش مابر*


۱۰۹

خورد. گویا از پهلوهای دیوار دالان بعضی پرده‌های آهنیی بالا میشدند. ندلاند گفت:
— چنان معلوم میشود که بالای خود را یافتیم!
قونسه ی که تا بحال هنوز بحساب کردن حیوانات موجوده مشغول بود بجواب گفت:
— از جنس حیوانات ناعمه پایدار چهار صنف!
ندلاند ازین بی پروائی قونسه ی بحدت آمده يك كفر غلیظی صرف کرد. دفعةً
دالان باز روشن گردید اما این بار ضیا از درون دالان نی بلکه از دو پنجرهٔ بزرگ یکپاره
بلورین بسیار شفافی که در دو طرف دیوارهای پهلوی دالات بصورت بیضوی شکل
پدیدار شده بود می آمد. ضیای شدید مذکور در دریایز عکس انداخته در اطراف
نویتلوس تا بمسافهٔ يك میل را روشن ساخته بود. در مابین ما و آب دریا همین بلورپارهٔ
بیضوی شکل عدسی کلفتي حائل مانده بود. اطراف این بلورها را چار چوبهٔ بسیار
محکم و مضبوط کلت طلاکاری احاطه کرده بود که بیم شکستن و یا افتادن از ان يكقلم مفقود بود.
سبحان الله چه منظرهٔ بدیعه! آیا کدام قلم اوصاف این تماشا را تصویر و توصیف
کرده خواهد توانست؟ در طبقه های شفاف آبهای بحر منظرهٔ نورانیئی که ضیای الکتر
یکی محصول آورده است، و آن منظرهٔ نورانی تناقض متناسبی که تا بعمیقترين نقطه
های دریا حاصلکرده است کدام شاعر و یا محرر و یا مصور آنرا تصویر و تحریر خواهد نمود؟
شفافیت آبهای بحر معلومست که تا چه درجه شفاف وصافست، یعنی در صافی و
براقّی از آبهای چشمه های بسیار زلال نیز برتر و اعلاتر است. زیرا مواد معدنیه و
عضویهٔ که آب دریا محتوی آنست شفافیتش را بیشتر میکند. در بحر محیط به نزدیکیئی
سواحل «آنتیل» سنگها و ریگهای قعر بحر که چهل و پنج مترو زیر است بسبب شفافیت
آب بحر به بسیار خوبی مشاهده میشود. شعاع شمس تا به سه صد متر و عمق نفوذ


۱۱۰
میکند . حالا نکه درینجا شعاع الکتریکی نویتلوس در وسط بحر حاصل میشود . دو طرف نویتلوس را تا بمسافة يك ميل راه را تنویر مینمود . اینرا آب منور نی بلکه ضیای آب شده باید گفت !
والحاصل از تصویر و تعریف لوحۀ خارق العاده که در پنجادر پیش نظرم تجلی کرده عاجزم . على الخصوص که تاریکی درون دالان شعاع خارجی را تزیید کرده بلورهای پنجره های نویتلوس را مانند يك يك پارۀ نوری ساخته است .
بکمال حیرت و استغراب در پیش پنجره ها ما نده بودیم ، و چنان کمان میکردیم که نویتلوس حرکت نمیکند و این از آن بود که در خارج ثابت يك جسمی دیده نمیشد که رفتار نویتلوس بدان دانسته شود . اما بعضی خط های آبی که از شدت رفتار نویتلوس تفریق میشد بکمال سرعت از پیش بلور میگذشت که رفتار نویتلوس را اشعار میکرد . از لطافت این منظره آنقدر واله و حیران مانده بودیم که بر سخن گفتن مقتدر نبودیم . اما قونسه ی این سکوت را اخلال کرده گفت :
— استاد لاند ! دیدن میخواستید ! حالا به بینید تا سیر شوید !
ند — وای برادر ! حقیقتاً که بسیار عجیب دید نیست یعنی بسیار مردم باید که از بسیار جاهای دور برای این تماشا بیایند !
من — خمدار استی اینست که کپتان نمو برای خود یک عالم حیات بسیار غریبی تشکیل داده . اما آنچنان يك عالم خارقه نمایی که بخیال و خاطر هیچ کس نگذشته !
ند — اما هیچ ماهی نمی بینیم !
قو — بگذار بخدا ! تو که ماهی به بینی چه خواهی کرد ؟ تو ماهیها را کجا میشناسی .
ند — چه میگویی دیوانه آدم ! مانند من يك ماهيگير مشهور ماهی نمیشناسد !


۱۱۱
بعد ازین سخن در مابین دو رفیق من مباحثه دور و درازی درگرفت . قونسه ی گفت:
ـ دوست من، شما ماهیگیر مشهور هستید درین خصوص هیچ شبهه و انکار ندارم،
اما ماهیگیری یا ماهی کشی یا ماهیخواری بماهی شناسی هیچ دخلی ندارد، شما اگرچه
ماهیخواری را خوب یاد دارید اما این يك را نمیدانید که آیا آنها چسان تقسیم میشوند؟
ند ـ چرا نمیدانم، ماهیان بر دو قسم منقسمست، یکی ماهیانی که خورده میشو
ند، دیگری که خورده نمیشوند!
قو ـ واه واه، ماشاء الله! باین تقسیم شکمپرورانه! بگوئید به بینم، آیا فرقی که
مابین ماهیان عظمی یعنی استخواندار و غضروفی یعنی ککرکی دار موجود است میدا
نید که چیست؟
ند ـ نی!
قو ـ آیا از تقسیماتی که این دو قسم بزرگ بر آن منقسمست خبر دارید؟
ند ـ ازینهم خبر ندارم!
قو ـ پس چون چنینست بدان و آگاه باش ای ماهیگیر مشهور که ماهیان عظمی
بر شش قسم تقسیم میشود، اولا آن قسمی که چنه بالای آن متحرك و بالهای آن شانه
مانند است. درین قسم پانزده خانه و اده موجود است مثلا [ماهی خانیه] یکی از
ین خانه و اده هاست.
ند ـ شناختم، شناختم، بسیار مزه دار است!
قو ـ ثانیاً ماهیان بطنی میباشد که پرهای آن در شکم شان موجود است و تمام ما
هیان آب شیرین در همین قسم داخلست.
ند ـ در پیش من از ماهی آب شیرین بحث مران!


۱۱۲

قو - ثالثاً ، صدری ها که شکم شان در سینه شان چسپیده میباشد در ینقسم
چهار خانواده است مثلا «سپر ماهی» ازانهاست .
ند - بسیار لذیذ بریانی دارد که انسان در پیش آن طاقت نمی آرد !
قو - رابعاً ، دراز وجود که پوست شان سخت و بی پرکه «مار ماهی» مثال آنست.
ند - گم کن که اینرادوست ندارم .
قو - خامساً ماهیانی که هر دو چنه شان متحرك و پرهای شان مانند پوبك های
كوچك كه حصان بحری مثال آنست .
ند - ازین درگذر که نامش را هم شنیده نمیتوانم .
درین اثنا چشم ندلاند بسوی پنجره نویتلوس افتاده فریاد براورد که :
- ببینید ببینید که از هر جنس میگذرد !
بواقعه که سیلهای ماهی در پیش بلور کلفت پنجره نویتلوس بازی کنان میگذشتند.
ازین منظره درجه حیرت ما فوق العاده گردید . صداهای استغراب ما بعیوق
میرسید . چونکه از هر جنس ماهیان دیده میشد و بسبب عدسی بودن بلورهای پنجره
ماهیانرا ذره بین وار نشان میداد . ندلاند نامهای ماهیا نرا بیان میکرد . قونسه ی نیز
صنف وجنس آنها را تعریف مینمود ماهیان زرد ، و آبی رنك ، و سبز ، و سفيد ،
و سرخ که از جنس اسقومری میباشد و مخصوص بدریایهای چین و ژاپونيا میباشد
بسیلهادر گذر بود . ماهی منجنیق و گاه گاهی سکماهیان بزرگ زردرنگ ژاپونیا نیز
پدیدار میشد که سیلهای ماهیان كوچك را تار و مار میکرد. در پیش اینهمه بدایع خالق
لم یزل انگشت بر دهان حیرت مانده بودم . آیا هیچ بخیال و خاطرم میگذشت که
یکوقتی در قعر بحر گردش کنم و این ماهیانی که صورتهای آنها را در کتابهای حیوانات


۱۱۳

نیز نادراً میدیدم در نفس بحر بازی کنان آزادانه سیر کنم؟
ماهیانی که درین اثنا از پیش چشم ما در گذر بود از تعداد اجناس و اصناف آن
عاجز بودم چرا که بهزاران هزار ماهی روشنی پنجره های نوتیلوس مانند پروانه هایی
که بچراغ مجلوب شوند مجلوب شده در گذر بودند .
درین اثنا دفعةً درون دالان ما روشن گردیده پنجره ها باز بغلاف آهنین شان
پوشیده گردید . و آن منظرهٔ حیرت انگیز از نظر غائب شد . بسیار وقت مبهوت و
متحیر مانده بودم. نهایت چشمم بر آلات دیوار افتاده فکر خود را جمع کردم . جهت نما
دایماً شمال شرقی را نشان میداد ، مانومتر و بعمق پنجاه متر و رفتار ما را اشعار میکرد ،
آلهٔ پراکته در ساعت پانزده میل سرعت نوتیلوس را اخبار میکرد. کپتان نمو را انتظار
کشیدم نیامد ساعت به پنچ رسید . ندلاند و قونسه ی به اوتاقهای خود رفتند. من نیز به او
تاق خود آمدم . طعام مرا بر سفره حاضر کرده بودند. به طعام عجیب و غریب نوتیلوس
رفته رفته عادت و لذت گرفته ام. بعد از طعام یکقدری بخواندن و نوشتن مشغول شده
زمان خواب رسید . بر بستر فراش خوابگاه خود دراز کشیده در جریان سریع نهر ا
سود بحر محیط بخواب بسیار سنگینی فرو رفتم .
باب پانزدهم
(يك دعوتنامه)
روز دیگر بعد از خواب بسیار دور و درازی بر خواستم قونسه ی بقرار عادت
خود برای احوال پرسی و خدمت کردن من بیامد . ندلا ندرا که بجز خواب و خو
راك بدگر چیز وقت گذرانیدن را عبث میشمارد بحال خود گذاشته بود .


١١٤

لباسهای خود را پوشیدم. قونسه ی در باب قماش لباسها بسیار رأیها وفکرها بیان مینمود. لهذا مجبور شدم که خدمتکار صادق خود را بر حقیقت آن آگاه کنم و فهمانیدم که این از پشمهای حیوانات بحریه بافته شده بعد از آن بدالان آمده به تدقیقات حیوانات بحریه مشغول گشتم. جابکابها، ودولابهای که محتوی برنمونه‌های حیوانات، ونباتات، و دیگر محصولات بحری بود از نظر گذرانیدم.

کپتان نمو را دیشب هم ندیده بودم امروز نیز بی‌آنکه اورا ببینم گذشت ازین رهگذر خیلی دلتنك شدم چونکه يك الفت عجیبی در دل به آن آدم غریب الاطوار پیدا کرده‌ام. امروز پنجره‌های دالان باز نشد. وجه غریمت نویتلوس دایما شمال شرق بود، عمق آن نیز در ما بین پنجاه و شصت مترو، و سرعت آن نیز ساعتی دوازده میل بود.

روز دیگر باز از کپتان نمو هیچ اثری دیده نشد از طایفه‌های کشتی نیز هیچ کسی دیده نمیشد گویا نوتیلوس را برای ما گذاشته صاحبان کشتی بیکعالم دیگری رفته‌اند. ندلاند و قونسه ی قسم اعظم روز را بامن در دالان گذرانیدند. از غیبوبت کپتان رفقای من نیز متحیر ماندند، آیا ناخوش شده یا آنکه غیر از نویتلوس دیگر مأوایی هم دارد؟

امروز را بنوشتن سرگذشت خود بسر آوردم. سرگذشت خود را بريك نوع كاغذی که از زوستر نام بنات بحری ساخته شده است مینویسم.

روز دیگر چون از خواب برخواستم دیدم که هوای تازه و صافی در سفینه پر شده است. دانستم که سفینه بر سطح بحر برآمده است. همان بسوی نردبان متوجه شدم و بر سطح کشتی برآمدم. هوار اخیره، بحر رأیبره ولی بموج یافتم امید داشتم که کپتان نمو را در انجا بیایم ولی بجز سکاندار که در قفس بلورین در پشت آئینه چسپیده بود هیچ


۱۱۵

کسی را نیافتم. در پیش بر امده کشتی قایق نشسته هوای صاف بحر را بکمال نشاط تنفس میکردم . آهسته آهسته دمه بحرارت شمس زایل شده میرفت . ضیای شمس طرف افق شرق را تنویر نمود. سطح دریا شعشعه پاش گردید . از نقطه طلوع تا بجائیکه من بودم يك خط سیمینی تشکیل یافت . ابرهای پاره پاره شده از تاثیر شعاع شمس الوان لطیفه پیدا نمودند. من بتماشای طلوع شمس غوطه خوار حیرت بودم که برزینه صدای پایی بگوشم برخورد . بگمانم آمد که کپتان خواهد بود. بر پاخواسته برای ملاقاتش پیش شدم . دیدم که کپتان نمو نی بلکه کپتان دوم که در ملاقات اول با کپتان نمو به پیش ما آمده بود از زینه بالا برامد . چنان وانمود که گویا هیچ مرا ندیده است . هیچ التفاتی بمن نکرده با دوربین بزرگی که بدست داشت هر طرف افقرا بمعاینه کردن مشغول گردید . بعد از انکه هر طرف را بکمال دقت معاینه نمود دوربین را فرو آورده باز پس بسوی زینه آمده این چند کلاتیکه عیناً درینجا مینگارم بر زبان آورد :
« نوترون ره سپوق لورنی ویرج »
آیا این کلمات چه معنی دارد ؟ هیچ ندانستم ! و اینسخن او از ان بخاطرم مانده که هر روز وقت صبح که من بر سطح کشتی میبرامدم همین کپتان دوم نیز آمده همین کلماترا میگفت پنج روز بلا تغییر هر روز وقت صبح نوتیلوس بر سطح بحر بر امده منهم بر سطح آن میبر امدم و از کپتان دوم همین کلماترا میشنیدم و بعد از ان علامت فرو آمدن کشتی را در زیر بحر حس کرده فرو میآمدم .
کپتان نمو را از یکهفته هیچ ندیده ام ، و ازین سبب خیلی متحیر مانده بودم . شانز دهم ماه تشرین ثانی بود که به اوتاق خود با ندلاند وقونسه ی داخل شدم که برسر ميزيك پاكت سربسته بنام خود افتاده دیدم .


١١٦

بیصبرانه پاکت را باز کردم . خط بسیار خوانا و خوش نوشته شده بود مندرجات کاغذ اینست که عیناً درج بگاغذ میکنم :
درواپورنوتیلوس بجناب موسیو آروناقس
فی ١٦ تشرين ثانی ١٨٦٧
فردا در جزیره «قریس‌پو» در جنگلی که در انجاست شکار اجراء میشود . لہذا موسیو آر و ناقس را کپتان نمو برای این شکار در جنگل مذکور دعوت میکند ، و اگر رفقای خود را نیز با خود ببرد هیچ مانعی نخواهد بود فقط (امضا) کپتان نوتیلوس نمو
ند لاند وقتیکه این دعوتنامه را بخواند بحیرت افتاده گفت :
- آیا شکار ؟
قو - بلی شکار ! در جنگل جزیره قریس‌پو !
ند - پس معلوم میشود که اینحریف بخشکه میبراید ؟
من - بلی ، از تذکره او هم چنین معلوم میشود !
ند - چون چنیست دعوت او را بهمه حال قبول باید کرد . یکبار پای ما بر زمین برسد در انوقت میدانیم که چه کنیم . هم گوشت شکار حیوانات زمینی چیزی نیست که انسان از ان درگذر شود !
روز دیگر چون از خواب برخواستم نویتلوس را ایستاده و غیر متحرک یافتم . بچابکی لباسهای خود را پوشیده بدالان آمدم . کپتانر ا در انجا یافتم . کپتان بر پا خواسته گفت :
- آیا دعوت مرا قبول کردید ؟
من - همه ما برای رفتن حاضریم ! اما يك سوال میکنم .


۱۱۷

نعم – بفرمائید اگر ممکن باشد جواب خواهم داد .
من – چون شما باروی زمین سراسر قطع مناسبت کرده اید پس چسان میشود که در جزیره قریسوه جنگل ها داشته باشید ؟
– معلم افندی ، جنگلهای من محتاج بضیا و حرارت شمس نیست . شیر و پلنگ و دیگر حیوانات چارپای هم در آن موجود نیست . آن جنگلها را تنها من میشناسم. درختان آن تنها برای من نشو و نما مییابد . یعنی آن جنگل در روی زمین نی بلکه در زیر بحر است .
– چه میفرمائید ؟ در زیر بحر جنگل ؟
– بلی معلم افندی .
– آیا مرا در انجا میبرید ؟
– بلی !
– آیا پیاده یا ؟
– بلی پای پیاده !
– آیا بتفنگ شکار خواهیم کرد ؟
– بلی با تفنگ که اختراعکرده خود منست .
بحیرت بطرف کپتان نظر کردم . با خود گفتم آیا مردکه دیوانه شده است ؟ انچه میگوید ؟ اما چون کپتان روانه شده مرا به پیروی کردن خود اشارت کرد حیرتم بر طرف گشته او را پیروی نمودم . بدالان طعامخوری آمدیم طعام در انجا بر سفره حاضر بود . کپتان گفت :
– موسیو آرو ناقس ! رجا میکنم بی تکلف طعام بخورید ! در اثنای طعام مکالمه


۱۱۸

خواهیم کرد. چونکه در جائیکه میرویم اوتل موجود نیست که شما را در انجا طعام
بخورانم. طعام شام را بسیار دیر خواهیم خورد لهذا بخوبی خود را سیر کنید.
بکمال اشتها شکم خود را سیر کردم. طعام از گوشت ماهیان و دیگر حیوانات مختلف
بحری بود. کپتان گفت:
— معلم افندی وقتی که شما را برای شکار جنگل زیر بحر دعوت کردم مرا دیوانه
یا آنکه سخن مرا مسخره گمان کردید حالانکه بی انصافی کرده اید چرا که سخن من
حالا بالفعل به اثبات خواهد رسید.
— اما بسیار جای تعجب است. در کشتی نوتیلوس هوا را بواسطه تضییق در مخزنها
پر کرده بآ نصورت تنفس میکنید اما اگر از نوتیلوس برائید هوا از کجا خواهید کرد
که تنفس کنید؟ اولا چسان برامده خواهید توانست؟ اینستکه اینمسئله ها مرا بحیرت
انداخته!
— معلم افندی، شما هم میدانید که اگر انسان هوا را با خود برده بتواند در میان
آب زندگانی میتواند مثلا غواصان که آنها لباسهائیکه آب از ان نمیگذرد میپوشند
سر خود شانرا نیز در يك محفظه معدنی میدرارند از خارج بواسطه بمبه ها در لوله ها
ئیکه بمحفظه های سرشان مربوطست هوا میگیرند و در قعر دریا کار میکنند.
— بلی میدانم آنرا سقا فاندر میگویند.
— بلی، ولی اینقدر هست که هرگاه بالوله ها تنفس بشود انسان آزاد نمیماند واز
جائیکه لوله به بمبه مربوط است دور نمیتواند شد. پس اگر ما هم همچنین بکنیم از
نوتیلوس دور شده نمیتوانیم و آزاد نی بلکه اسیر نوتیلوس میمانیم!
— پس چون چنین باشد چاره آزاد ماندن را چسان کرده اید؟


۱۱۹

من درینباب يك آلهٔ ساخته و استعمال میکنم که این آله از طرف «رو فیرول»
و «ده نیروز» نام عالمان فرانسوی تصور شده بود ولی آنها آن آله را اگر چه تصور کردند
ولی تمام نتوانستند. اینستکه من آنرا از قوه بفعل آورده ازان استفاده میکنم و آن چنینست
كه يك صندوق چهارگوشهٔ معدنی بسیار محکم و سبکی ساخته درون آنرا بقوت پمپه های
پر قوت خود به تضییق و فشار تمام هوا پر میکنم. این خزینهٔ هوا را مانند کوت بارا
نی عسکرها در مابین دوشانهٔ شما ربط میکنم بر سر این خزينه يك قطئى كوچك ديگر
نیز موجود است در مابین قطى وخزينه يك لولهٔ را بری موجود است که از قطى آن
لولهٔ را بری در درون محفظهٔ سرپوش شما تابه پیش دهن شما رسیده است. ما بین قطی
ولوله که در پیش دهن شماست، وما بين قطى و خزینهٔ هوا يك يك پردهٔ معدنى خفيفی
موجود است که بهر نفس گرفتن یا نفس دادن آن پرده ها پس شده مقدار يك نفس
وار هوای صافی در دهن شما میدرارد، وهوای مختل شده نفس شما را گرفته در انبان
مانند رابری که در لباس شما موجود است داخل میکند.
- خیلی خوب! اما این هوای خزینه خیلی زود تمام خواهد شد!
- نی دران محفظهٔ خزینهٔ هوا آنقدر هوایی که هشت نه ساعت تنفس به آن بشود
بقوت پمپه ها به تضييق و فشار داخل شده است لہذا نه ساعت گردش در زیر بحر ما
را کافی میآید.
- خیلی خوب در ینباب قناعت حاصل کردم اما آیا در زیر بحر راه را چسان روشن
خواهید کرد؟
- بقدر يك ميل راه را نو تیلوس روشن میکند و غیر ازان چراغ مخصوص که از
اختراعات خود منست نیز در كمر شما مربوط خواهد شد که بواسطهٔ آن چراغ بر راه


۱۲۰

روشن بکمال سهولت خواهید رفت این چراغ از بلور بسیار صاف کروی شکلی ساخته
شده است که در درون آن جوهر غاز قاربون پر شده میبا شد بواسطهٔ دو سیم الکتریکی
که در درون کرهٔ بلوری داخل شده جوهر مذکور در گرفته ضیای بسیار شدیدی حاصل
میکند بعد از ان سیمها را برداشته بلور کروی را بر کمر می بندید و بقدر دوازده سا
عت از روشنی آن استفاده میکنید.
– کپتان، شما هر سوال مرا آنچنان جوابهای معقول بفن برابر میدهید که هیچ
گفتگو برای من نمیاند. اما اگر چه به آله تنویر و تنفس عقلم رسید لکن برای تفنگی
که استعمال بکنید هیچ عقلم نمیرسد.
– تفنگی که استعمال میکنم تفنگی نیستکه به باروت محتاج باشد. این تفنگ اختراع
کردهٔ من نیز بقوت الكتريك كار می بیند و گله آن نیز بلورینست که درون آن با الکتر
يك پر شده است بمجرد یکه بر حیوان جانداری برسد اگرچه ماهی با لینه
مانند صاعقه کار میکند.
– دیگر اعتراض باقی نمانده همان تفنگم را بر شانه کرده بهر جائیکه میروید با شما حاضر
کپتان مرا بطرف آخر سفینه برد. در راه قونسه ی و ندلاند را نیز طلب کر
یکجابيك او تاقی كه نزديك ماشینخانه بود داخل شدیم.

– باب شانزدهم –
جنگل در زیر بحر

این او تاق بمقام جبه‌خانه و گدام البسهٔ نوتیلوس بود بقدر دوازده سقا فاندرها


۱۲۱

یعنی پوشاك غواصی آویخته بود. ندلاند چون بسوی سقافاندرها نظر کرد علایم
اظهار کرده بوضع و طور خود چنان وانمود که آنها را پوشیدن نمیخواهد.
من :
— ای ندلان پهلوان، جنگل قریسپو در زیر بحر است، خیال باوهایت عبث رفت!
ند — خوب شما این بلاها را میپوشید؟
من — البته میپوشیم ،
ند — شما در پوشیدن آن مختارید لیکن اگر جبری نباشد من هرگز درین البسه
نخواهم درامد .
نمو — استاد لاند، بیغم باشید هیچکس بر شما جبر نمیکند.
من — آیا تو میروی قونسه ی؟
قو — هرجا که افندی من برود منهم میروم !
بنابر اشارت کپتان دو نفر از طایفه ها پیش آمده لباسهای سنگینی که از رابر قالبی
نادوخته ساخته شده بود بما پوشانیدن گرفتند . البسه با وجود محکمی و غلاظتی که
داشت آنقدر ثقلت بر بدن نداشت و عبارت از يك پاتعلون و يك جاکت بود. پاچه
های پانتالون با بوطهای بسیار سنگینی مربوط بود. سینه های جاکت کماندار بود که
از انسبب بر سینه نچسپیده مانع تنفس نمیشد. آستینهای جاکت نیز با دستکشها مر
بوط بود که دست درمیان آن دستکش بخوبی و آزادی ایفای وظیفه میتوانست دامنهای
جاکت با پانتالون مربوط بود .
کپتان نمو، و من، وقونسه ی سقافاندرها را پوشیدیم تنها سرهای ما مانده بود
که در محفظه دراید. درینحال از کپتان رجا کردم که تفنگ را معاینه کنم واستممال


۱۲۲

آنرا بیاموزم.
یکی از طایفه هایک تفنگی بمن داد که بسیار سبك و خوشنما بود. قونداق و میل و همه اسباب آن آهنین بود، قونداق آن كاواك بود و در میان آن بقدر بیست دانه کارتوس بلورین الکتریکی موجود بود که بی آنکه به پر کردن حاجت بیفتد بواسطه فشردن يك کمانی که در نزد چاقماق آن بود کارتوس در میل که پر از آب میشود داخل گردیده آب و کله را بکشیدن چاقماق بشدت بیرون میراند. تفنگ را بحقیقت که خیلی مکمل وسهل الاستعمال و بسیار مقبول يك سلاحی یافتم و کپتانرا گفتم :
ـ تفنگ و البسه حقیقتاً که خیلی مکملست حالا بگوئید که آیا ما براستی در بحر خواهیم برامد؟
ـ بلی میبرائیم در ینوقت نوتیلوس بعمق ده متر و در زیر آب بر سر يك تپه بزمین نشسته است، ما هم برین تپه از نوتیلوس برامده بسوی جنگل سرازیر میشویم.
ـ اما چسان از نوتیلوس برامده خواهیم توانست؟
ـ حاجت گفتگو نیست حالا خواهید دید !
اینرا گفته سر خود را در محفظه درون کرد. من و قونسه ی نیز محفظه ها را بسر کشیدیم. ندلاند بکمال استهزا بسوی ما میدید. در چهار طرف محفظه آئینه های عدسی موضوع بود که بکمال سهولت سر خود را در میان آن دور داده هر طرف خود را میدیدیم. وقتیکه محفظه را بسر کشیدیم یا آنکه بسر ما کشیدند خزینه های آلت تنفس را نیز بشانه های ما ربط کردند که با آن خوب تنفس میکردیم. چراغ را نیز بکمر ما آویخته تفنگها را بشانه کردیم. کپتان به پیش وما از عقب ازین اوتاق سر زینه پایان فرامده بيك او تاق كوچك ديگر در امدیم. دروازه این اوتاق را بشدت


۱۲۳

بر ما بستند در تاریکی ماندیم . درین اثنا بگوشم صدای شرشر آب برخورد حس کر
دم که از طرف پایم آب بالا میشود . رفته رفته دیدم که آب از زانو ها یم بلند شده
تا بسینه و از سینه بالا بر امده هر طرفم را فرا گرفت . دانستم که بعد از انکه دروازه را
بر ما بستند شیر دهن را باز کرده آب دریا را در اوتاق پر کردند . بعد از انکه اوتاق از آب
مالامال شد کپتان دست در از کرده پیچ يك دریچه را که در قبو رغه سفینه بود تاب داده
دریچه باز شده اول خود او باز ما از دریچه بیرون برامدیم . پایهایم بر ریگ زیر دریا بر
خورد . یعنی از نوتیلوس بر امده بر زمین قعر بحر قدم نهادیم .
سبحان الله ! این حسیاتی که از ین گردش و سیاحت قعر بحر بخاطرم مانده برقارئین
گرام بچه زبان بیان خواهم نمود؟ کلمه های کلام از فهمانیدن اینچنین خارقه ها عاجز
میماند . نوك خامه كدام مصور یست که مناظر خارق العاده زیر بحر را تصویر بتواند ؟
پس قلم يك محرر به تقریر و تحریر چسان از هیئت حقیقی آن خبر خواهد داد ؟
كپتان نمو به پیش ، من و قونسه ی از عقب او میرویم از پی ما نیز یکی از طایفه های
نوتیلوس می آید . ثقلت محفظه سر پوش و سنگینی لباسها و بوطها را درینجا هیچ حس
نمیکنم . چرا که از قوانین حکمت است که ثقلت در آب نسبت بمحلی که آب آنرا اشغال
کرده بهما نقدر ثقلت توازن پیدا کرده کسب خفت میکند . از ین حکمتی که آرشیمید
حکیم کشف آنرا کرده درینجا خیلی ممنون شدم . چونکه با اسبابهای سنگین خود
در میان آب بخواهش خود حرکت کرده میتوانم .
درین محلی که بران براه میرویم آب از سرما بقدر سی مترو بلند است یعنی سی مترو
با لاسطح بحر است شعاع شمس بکمال شدت چنانچه از بلور صاف مجلایی بگذرد از
طبقه های آب مرور نموده بقد رصد متر و پیشتر را خوب میدیدم اما پیشتر از صد مترو


١٢٤

رفته رفته تیره و خیره میگردید، و يك رنك نیلنی پیدا کرده از نظر غائب میگردید
و چون ببالا نظر میانداختم سطح دریا را نیز بخوبی مانند آئینه بر قناکی مشاهده میکردم.
بر روی يك ريگ بسیار نرم و باریكی قدم میزنیم ریگی که در قعر دریا فرش شده
است مانند ریگهای ساحل دریا یا ریگ ریگستانها موجدار و ناهموار نیست بلکه دست
خلقت آن ریگرا مانند قالین ابریشمین بسیار نرم و همواری بيك وتيره و يك دست
گسترانیده است، ضیای شمس چون از طبقات شفاف آب گذشته بر ین قالین مشعشع
وارد میشد از مکملترین منعکسهای ضیا زیاده تر بيك قوتی انکسار پیدا کرده تا در جاهای
عمیق آبهايك برقنا کی با اهترازی بمحصول میآورد که انسان بلطافت آن حیران میماند.
در حالتی که سی مترو در زیر بحر گردش میکنم اطراف خود را بچنان خوبی مشاهده
میکنم که کویا بر روی زمین گردش دارم .
بقدريك ربع ساعت بر سطح ریگزاري که با پوستهای بسیاری از حیوانات ناعمه
مانند کودی سفید ، وکودیهای بزرگ منقش ، و صدف ، واستريد يه ، و مهديه و
غیر هم مزین شده بود پیش رفتیم ، نو تيلوس ما نند يك پشته سنگ بسیار در ازی
در عقب ما بر سر ریگها نشسته بود و هر چه که پیشتر میرفتیم آن پشته سنك كوچك شده
میرفت تا آنکه آهسته آهسته سراسر از نظر نهان گردید. ضیای شمس و ضیای الکتر
یکی روشنی و نورانیتی که در قعر آب بعمل میآورد بمردمان خشکه نشین فهما نیدن
آن بسیار مشکلست ! چونکه در خشکه ضیای شمس بسبب خاك ها و غبار ها ئیکه در
هوای نسیمی موجود است يك خیره گی و آلوده گی بهم میرساند ولی در قعر آب بيك
لطافتی عکس اندازه میشود که تصویر و تعریف آن خارج تعریف و تصور است .
سطح ریگزاري که بران رفتار داریم رفته رفته يك سر نشیبئی پیدا میکرد


١٢٥

چنانچه از مرتبه انسان فرو آید و هر چه سرازیر شده میرفتیم ضیای شمس کمتر شده
میرفت . چون یکقدری فروتر شدیم بعضی سنگهای بزرگ بزرگی پیدا شد که با حیوا
نات نباتیه و ناعمه مستور بود و از زیر و اطراف آن نباتات بحریه بکمال زینت سر زده بود.
درین اثنا ساعت ده بود . بوقت ظهر دو ساعت دیگر باقی مانده بود. ضیای شمس
در نجا بصورت مایل و کمتر روشن می آمد، و بسبب این میلان آفتاب بر سر سنگها .
و اطراف آن گلها و نباتها و حیوانات صدفیه که موجود بود مانند آویزه های بلو
رینی که آفتاب بر آن بتابد هفت رنگ ضیای قوس قزحی محصول می آمد .
سبحان الله ! چه لطافت ! بهر طرف که نظر می انداختم الوان سبعه که از تحلل ضیا
حاصل میشد با تمام لطافت خود در پیش نظرم تجسم مینمود. حسیات خود را چون
با رفیق خود قونسه ی گفته نمیتوانستم از انسبب خیلی متأسف بودم چونکه محفظه
سرپوش ما بجز اینکه شنفتن و گفتن در ان مفقودست دکر علتی ندارد .
در پیش این منظره لطیفه خار العاده قونسه ی نیز توقف نمود، واز حرکت دستها
و اوضاعش چنان معلوم میشد که خدمتکار صادق من به تصنیف کردن و تفریق
دادن حیوانات ناعمه ، و حیوانات نباتیه و نباتات مختلفه بحریه مشغول بود ، حیوا
ناتی که آنرا شاخ مینامند ، وپولیپها . وحیوانات متنفذ الجلد، وسمارق بحری ، و
سونگر یعنی ابر، وشقایق بحری، ونجمهای بحری، وکطو بحری و دیگر هر گونه محصولات
نباتیه و حیوانیه در اطراف و سر سنگها بکثرت موجود بود زمین نیز با پوستههای انواع حیوا
نات صدفیه مستور بود شانه ها ، اسکرلنها ، کودیمها ، صدفهای متنوعه رنگارنگی را
که در زیر پایهای خود لگد کوب کرده میگذشتیم خیلی حیف میخوردم . شمسیه
های بحری رنگارنگی که از جنس ناعمه هاست در زیر و بالا و اطراف ما خود شانرا


١٢٦

گاه باز و کاه بسته کرده بکمال لطافت گردش میکردند.

رفتار ما دائماً بر يك سطح مائلی رو به نشیب وقوع می یافت . رفته رفته زمین ریگی تمام شده بر يك زمين گل آلودی قدم ما برخود ، بعد از زمین گل آلود پاپهای ما بر چمن که سبزهای آنر ابوصون یعنی نباتات بحری که در آب نشو و نما میکند بعمل آور ده بود تصادف کرد که رفتار برین بوصونها خیلی بهتر و خوشتر از قالین بود ، چنانچه زیر پای ماسبزه بود بر سر ما و جوانب ما نیز سبزه ها موجود بود . بسیاری از نباتات بحری که زیاده از دو هزار نوع دارد از زمین کنده شده بسوی سطح بحر بالا میشد. اینرا هم بگویم که نباتات سبز رنگ بحری بطرف سطح دریا ، وسرخرنك تر آن يكقدری پايانتر ، سياه و سبز تیره آن در قعر بحر نشو ونما میکند .
از وقتیکه از نوتیلوس بر امده ایم یکنیم ساعت شده است . در ین اثنا از يك سر بلندی بسیار بلندی بفرو آمدن مجبور شدیم . و بقدر سه صد قدم فرو آمدیم. درینجا ضیای شمس خیلی خفیف گردید . بجای ضیای بسیار شدیدیکه در بلندی بر ماه متابید درینجا مانند شفق صبح گردید. اما هنوز به افروختن چراغهای الکتریکی کمر خود محتاج نشده ایم . کپتان نمو در پنجا توقف نموده بدست خوديك سياهی غلو وجسمی را که در پیش رو نمودار بود بمن نشان داد و با خود می گفتم که جنگل قريسيو همين خوا هد بود .

باب هفدهم
جنگل قریسپو

بواقعیکه گمان من خطا نبود . در حدود جنگل قريسيو كه بزرگترین و خوبترین


۱۲۷

اراضی که کپتان نمو مالك و متصرف آنست میباشد و اصلش دیم . کپتان برین زمین ها چنان نظر میانداخت که گویا از پدر برای او میراث مانده و یا آنکه زر خریداوست . و البته که همچنین است زیرا هر گاه کپتان نمو دعوا کند که این اراضی و زمینها از منست کدام کس است که بگوید نی ؟ آیا از کپتان ماهی ترکیست که درین جنگل درامده يك شاخ چوبی ازان ببرد ؟
جنگل از نباتات بحری که رفته رفته درخت گردیده اند بوجود آمده بود . در میان این جنگل چون درامدم خود را در يك عالم عجیب دیگری گمان کردم و بحقیقت که عالم دیگری هم هست چرا که درین عالم بجز کپتان نمو ورفقای او ومن وقونسه ی از مردم خشکه تا به ایندم هیچکسی داخل شده نتوانسته است .
اشجار ونباتاتی که در زیر بحر نشو و نما می یابد شاخ و شاخچه های یکی ازانها وضعیت افقی نمیگیرد بلکه همه آنها سر راست بسوی سطح دریا بالا برامده است . هيچ يك شاخ و برگ ضعیفی دیده نمیشد که سر آن سر راست بسوی بالا برامده نباشد .
بعضی از شاخهای این اشجار را گرفته بوضع افقی می آوردم بمجردیکه از دست رها میکردم باز پس سرراست میشدند . زمین این جنگل مانند مخمل بسیار نرمی با بوصون فرش شده بود ولی بعضی سنگهای سرتیز كوچك ، و بعضی خرسنگهای بزرگ در راه ما پیش میشد که به آنسبب و سبب مفقود شدن ضیای شمس رفتار ما یکقدری بمشکلات بر میخورد . تاریکی نیز رفته رفته بسبب غلو اشجار و عمق بحر و نرسیدن ضیای شمس بیشتر شده میرفت . آهسته آهسته چشمانم به آن تیره گی عادت گرفته عجائبات جنگل در نظرم جلوه گر میشد .
نباتات بحریه را درینجا خیلی مکمل یافتم . قسم کاشی نباتاترا درینجا دیدم . حتى


۱۲۸

بعضی از حیوانات نباتی را نبات ، و بعضی نباتاترا حیوان کمان میکردم . در قعر بحر
نباتات و حیوانات با همدیگر خیلی بهم مشابهت میرسانند. این يك را نیز دقت کرده دیدم
که این اشجار ونباتات بسیار کم ریشه واکثرهیچ ریشه ندارند. در جائیکه میباشند
يك التصاق جزئی پیدا کردن برای آنها کافی میآید . درجائیکه می چسپند خواه
خاک باشد خواه سنگ خواه پوست حیوانات ناعمه برای آن ها مساویست . این نبا
تات خود بخود نشأت میکنند . نشو و نمای آنها بسایۀ آبست بسیاری ازین اشجار
بجای برگ شاخهای غریب الاشکال ، و ساقههای عجیب الاطواررا مالك بودند .
رنگهای این اشجار و نباتات از بعضی گلابی، و از بعضی سبز زیتونی ، و از بعضی زرد
مایل بسیاهی ، و از بعضی سیاه مائل بسبزی مینمود . نباتی که آنرا بادزن بحری ، و
آفتاب گردان بحری مینامند، و نباتی که آنرادم طاووس میگویند و نهالان رنگارنگ
دیگر بدرازی و پستی مختلف که بعضی از انها تا پانزده و بیست مترو در از شده بودند
درین جنگل بدیع الهیکل موجود بود .
درزه بین این جنگل میان سنگها ، وبوصونها، و بیخهای درختان انواع حیوانات
ناعمه ، وماهیان كوچك خزیده بودند که از صدای پای مارم خورده مانند سیل مرغی
که از تقرب صیاد بگریزند همیگریختند .
ساعت يك بود كه کپتان به نشستن مار اشارت کرد . ازین اشارت کپتان براستی که
خیلی ممنون شدم زیرا اگر چه مانده نشده ام امايك دوران سر و خواب آلوده گشی
در خود حس میکردم . برسر نباتهای نرم در پای درختان در از کشیدیم ازین استرا
حت همه ما خشنود شدیم . تنها از لذت مکالمه محروم بودیم زیرا سخن گفتن و جواب
گرفتن ممکن نبود . گاه گاهی سر خود را به سر قونسه ی نزديك كرده ميديدم


۱۲۹

که چشمان خدمتکار صادق من از ممنونیت میدرخشید، وبدهن ولبها وذقن خود اوضاع بسیار مسخرهٔ خنده آوری نشان میدهد.
بعد از کمتری که در از کشیدیم يك خواب سنگینی که تا بحال هیچ برای من واقع نشده بود بر من مستولی گردیده بخواب رفتم رفقایز خوابیدند.
نمیدانم که چقدر وقت باینحالت مانده ام چون بیدار شدم کپتان نمورا بر پا ایستاده دیدم. منهم فاحه کشیده میخواستم که برخیزم بناگهان چشمم بر يك عنکبوت بحری که بقدريك متر و بزرگی داشت و بقدر هفت قدم دورتر برای حمله آوردن بر من مسخو کرده بود بیفتاد، چنگلهای مدهش و چشمهای احول درخشندهٔ این حیوان مرابی اختیار از جایم برجهانید. درین اثنا قونسه ی وطایفه نیز بیدار شدند کپتان نمو طایفه را بدست عنکبوت بحویر انشانداده طایفه نیز باقونداق تفنك بيك حمله حیوانرا هلاك ساخت. دست و پازدن این حیوان غلاظت نشانرا بکمال دهشت تماشا کرده بنابر اشارت کپتان براه افتادیم. اما این منظرهٔ عنکبوت بخاطرم آورد که ازین مهلکتر ومدهشتر حیوانات نیز در قعر بحر موجود است باید که بعدها احتیاط را از دست نباید داد حالا نکه پیش از دیدن اینحیوان اینمسئله هیچ بخاطرم نگذشته بود.
کپتان نمو برگشت و گذار جسورانهٔ خود دوام نمود، قعر دریا رفته رفته رو به نشیبی مینهاد که اگر همچنین دوام نمائیم تا بسیار جاهای عمیق خواهیم رسید. تقریباً ساعت سه بود که درمیان دو خرسنگ بزرگی دريك مجرای تنگی رسیدیم تاریکی درینجا سرا سر مارافرا گرفت راه یکقلم معلوم نمیشد. ازین حال دانستم که زیاده از یکصد و پنجاه مترو از سطح بحر فرو آمده ایم چرا که ضیای شمس تا یکصد و پنجاه مترو در زیر آب عکس میتواند وازان پیشترنی. در تاریکی به بسیار زحمت راه میرفتیم که بناکهان يك


۱۳۰

ضیای بسیارد رخشنده از پیش رویم پدیدار گردید مگر کپتان نمو چراغ الکتریکشی
کمر خود را روشن گردانیده است . مایان نیز چراغهای خودرا پیچ داده روشن کر
دیم . دریا چراغهای ما چار نفر منور شده تا بیست و پنج متر و مسافه را روشن ساخت.
کپتان به پیشرفتن دوام داشت تخمیناً سه صد قدم بزیر آمده بودیم . درینجا این
يك چیز نظر دقت مرا جلب نمود که در جاهای عمیق بحر نباتات را از حیوانات ناعمه
کمتر یافتم . رفته رفته از نباتات و اشجار اثری نماند . حیوانات نباتیه و ناعمه اگر چه
بکثرت موجود بود ولی نباتات رو به ندرت مینهاد . اگر چه به این اندیشه و تأمل
میبودم که آلت تنویریۀ مابلکه بعضی حیواناتیرا که از ساکنان این جاهای عمیق میبا
شند بسوی ما جلب بکند ولی آنها همیشه از منزل کلۀ تفنک دورتر تکاپو نموده نزديك
نمیشدند . ازین هم دانستم که کپتان نمو درینجاء ابسیار شکار کرده حیوانا ترا رم داده
است نهایت ساعت چار بودکه این رهروی خارق العاده ما به آخر رسید یعنی در پیش
روی ما يك دیوار سرر است بلندی که تا بسطح بحر بالا رفته بود و متشکل از سنگهای
گرانیت بود پیدا شد . دانستم که این ته دای جزیرۀ قریسپوه میباشد یعنی سر این دیوار
جزیرۀ قریسپوست که از روی زمین شمرده میشود !
کپتان نمو دفعتهً در پیش این دیوار بایستاد. اگر چه در من خواهش بالابرامدن این
دیوار بود ولی درینجا چون حدود ممالك كپتان نمو نهایت یافته است یعنی ازین دیوار
ببالا از قطعات مسکونۀ روی زمین معدود است لهذا کپتان تجاوز کردن حدودرا جائز
نمیشمارد .
کپتان عودت نمود . ما هم از عقب او پیروی نمودیم کپتان بالاتر دد پیش میرفت ،
اما از راهیکه بر ان آمده بودیم نرفت . چرا که این راه يك سر بلندی بسیار سرتیزی


۱۳۱

و زحمتناکی بود و رفته رفته بسوی سطح بحر بالا شدن گرفت درین اثنا باز ضیای شمس
پدیدار گردید که مایلابٌ بر ما عکس انداز میگردید. موجودات بحریه باز بشعله فشانی و
نمایش الوان لطیفه آغاز نهاد .
بقدر ده مترو از سطح بحر پایانتر براه میرویم . اگر چه مانند سیلهای مرغی که
بهوا میپرند ماهیان متنوعه در پنجه از سر ما و اطراف ما سیل سیل میگذرند ولی چیزیکه
قابل تفنگ انداختن بر و باشد دیده نمیشود . درین اثنا کپتان را دیدم که تفنگ خود را
بر روی دست آورده يك چیز برانشان کرد . چاقماق را کشيد ، يك صدای صفیر مانند
خفیفی بگوشم بر خورد . يك حیوانیرا دیدم که مانند صاعقه رسیده از بيخ يك سنگی
بر روی سبزه ها بغلطید .
اینحیوانی که کپتان آنرا شکار كرديك سمور بحرى بود سمور بحری از حیوانات
چار پائیست که همیشه در آب زندگانی دارد . دیگر حیوانات چار پا اگرچه هم در
بحر موجود است ولی آنها هم در آب وهم در خشکه زیست میکنند . این سمور شکار
شده بقدر يکنيم مترو درازی داشت . پشت آن خرمایی رنگ و سینه آن سفید بود .
پوست این حیوان در ممالك روسیه و چین از پوستهای بسیار معتبری شمرده میشود .
این پوست را لا اقل دوهزار روپیه تخمین کردم .
آدم کپتان نمو حیوا نرا بر پشت خود انداخته باز براه افتادیم . بقدر یکساعت برزمین
ریگزاری رهسپاری نمودیم در اکثر جاها بقد ردو متر و بسطح بحر نزديك ميشدیم و
در وقت نزديكئى ما بسطح بحر عکس خود را میدیدیم که پایهای ما بالا وسر مابز پر است.
و ازين عکس عکسى خود يك منظره بسیار لطیفی مشاهده میکردیم . درین اثنا از
سطح بحر بقدر دو متر و بر روی هوايك مرغ بسیار بزرگی که آنرا آلباتروس مینامند


۱۳۲

مشاهده شد . طایفه کپتان حیوانرا از پشت خود گذاشته تفنگ خود را بسوی مرغ
نشان بست . مرغ بیفتاد و بسبب ثقلتی که از سقوط حاصل کرده بود تا به پیش روی
ما رسید . آنرا نیز طایفه با حیوان دیگر بر شانه انداخته روانه شدیم .
بقدر دو ساعت دیگر گاه بر زمین ریگزار و گاه بر بوصون زار و گاه بلند و گاه پست
راه زدیم تا آنکه از دور جسم سیاه نوتیلوس بکمال هیبت و حشمت هویدا شد . من
هم مانده و هم به تنگ آمده بودم زیرا هوای خزینه که بر پشتم بود رو بتمامی نهاده
بود آهسته آهسته بیست قدم پستر از کپتان براه میرفتم که بناگهان کپتان واپس گشته
بدو دست بر قوت خود مرا بر زمین غلطانید قونسه ی را نیز رفیق او گرفته بيك حمله
بر زمین هموار نمود . در اول امر ازین هجوم ناگهانی بحیرت افتادم ولی چون دیدم
که خود کپتان نیز بر زمین دراز کشیده غیر متحرك افتاد دانستم که چیست .
مگر دو سگماهئی بسیار بزرگی که خونخوارترین حیوانات بحریست بکمال شدت
و تیز رفتاری از سر مادر گذشتند . خونی که در بدنم بود از مشاهده آنها خشك كرديد .
چونکه شناختم که از نوع بسیار مدهش سگماهیانست این جانور که دمش بزرگ ،
و سینه اش سفید ، و پشتش سیاه ، و دهنش خیلی فراخ ، و دندانهایش تیز و سرکج
است انسانرا بيك لقمه فرو بردن هیچ زحمت نمیکشد ، اما جای شکر است که با وجود
چشمهای بزرگی که دارد در دیدن و انتخاب کردن کم قوتست . از انرو بی آنکه مارا به
بیند از روی سینه ما بسرعت در گذشتند . هرگاه در يك جنگلی بايك پلنگی تصادف
شود اینقدر دهشت برای انسان حاصل نمیشود چنانچه در قعر دریا با اینچنین جانور .
زیرا سگماهئی بحری بار بار از پلنگ و شیر مدهشتر و خونریز تر است . محض بلطف
و کرم خداوندی ازین بلا نیز بسهولت رهایی یافتیم .


۱۳۳

بعد از نیمساعت به نوتیلوس واصل شدیم. دروازه که از ان بر امده بودیم باز بود. بعد از انکه همۀ ما داخل شدیم کپتان در را بست و بر يك دكمۀ دست فرو برد در درون سفینه پمپه های الکتریکی بکار افتاد. بعد از کمی فرو نشستن آبرا از اطراف خود حس کردم تا آنکه رفته رفته او تاقیکه در ان هستیم سراسر خالی کردید دروازۀ دیگر نیز باز شده به او تاقیکه اسقافاندرها را پوشیده بودیم داخل شدیم. در انجا به بسیار زحمت اسقافاندر ها را از ما کشیدند. کپتان بی آنکه چیزی بگوید بسوی او تاق، و من هم برای رفع بیخوابی و بیتابی به او تاق خود آمدم. و باخیالات خارالعادۀ سیاحت قعر بحر خویش بخواب رفتم.

باب هشدهم
بحر محیط کبیر

روز دیگر در حالتیکه مانده گی روز اول را سراسر بر طرف کرده بودم از خواب برخاستم از هوای تازه سفینه دانستم که بر سطح بحر میباشیم لهذا بر سطح کشتی برامدم. سواری دوم را دیدم که بقرار عادتی که دارد برای گفتن همان کلمات حاضر شده است همینقدر دانستم که معنی اینکلمات هر چه که هست بدریا تعلق دارد بحر محیط سراسر خالی بود. در افق هیچ بادبانی، و یا کوهی و یا دود و اپوری مشاهده نمیشد. از جزیرۀ قریسيو نیز بشب قطع مسافه کرده گذشته ایم. من بنظارۀ بحر بیپایان و خیال قعر آن مشغول نشسته بو دم که کپتان نمو نیز برسطح کشتی برامده چنان و انمود که گویا مرا در انجا ندیده و بتدقیقات خود مشغول گردید. بعد از ان در پیش بر امده کشی معکس ضیا آمده بر ساعد خود


١٣٤

بر آن تکیه زد و نظرش بطرف محیط معطوف ماند .
در ین اثنا بقدر بیست نفر طایفه های قوی البنیه نوتیلوس بالا بر آمدند .گر برای
کشیدن تور ماهیئی که بشب بدریا انداخته بودند آمده اند ؛ در سیمای این آدمان اگر
چه علامات اوروپایی بودن شان مشاهده میشد ولی هیچ شبهه نبود که هر یک از ملت
جدا گانه باشد . این آدمها در باب سخن گفتن آنقدر بخیل اند که در ما بین خودشان
نیز خیلی کم سخن میزنند و اگر مجبورا سخن هم بگویند بهمان لسانی که غیر از خودشان
کسی نداند مکالمه میکنند .
تور را کشیدن گرفتند . تور ماهی نوتیلوس باینصورتست که از دنبال کشتی بدریا
انداخته میشود و سفینه که رفتار میکند آن تورها از دنبال کشتی در دریا آمده هر قدر
ماهی و حیوانیکه به پیشش آید بمیان آن میدراید . طایفه های قوتند تورها را از دریا
بر آوردند و بر سطح کشتی بریختند . شایان دقت بهزاران نوع ماهی موجود بود که از
هزار چارک بیشتر ثقلت آنرا تخمین کردم . بد شکاری نیست !
طائفه ها ماهیها را از زینه فرو آورده بجائیکه برای اینگونه کارها مخصوصست بردند .
درین اثنا کپتان نمو بمن نزدیکشده گفت :
— موسیو آرو ناقس ! بسوی این بحر محیط عطف نظر بفرمائید و بچشم حقیقت
و دیده دقت ببینید ، آيايك حیات حقیقی را مالك نیست ؟ آیا او هم گاهی رفق وملا
یمی و گاهی شدت و غضب ندارد ؟ دیشب را بکمال راحت با ما بخواب بسر آورد ،
حالا بکمال شطارت بیدار میشود ! به بینید که او بنوازش شمس بر میخیزد ! برای گذ
رانیدن روز خود حاضری می بیند . بحر را نیز رگهاست ، نبض دارد ، چنانچه در
انسانها و حیوانها دوران دم موجود است بحر نیز دوران دم را ما لکست که با آن زنده


١٣٥

گی دارد. جناب خلاق عظیم الشان برای تأمین دوران دم ، وادامه حیات او مقدار
بسیاری حرارت ، ونمك ، وحیوانات به اوعطا فرموده است . تبخر شدیدی که در
آبهای خط استوا حاصل میشود بقوت جریانهای پرقوت بسوی شمال از جنوب ،
و از طرف جنوب بشمال به سوق و حرکت می افتد ، این جریانها را من دوران دم
رگهای بحره میخوانم . خود برأی العین دیده ام که یکی از جزء های فردی که بحر را
تشکیل داده است در سطح دریا تسخن کرده بزیر فروآمده است ، و در انجا تبرید کرده
باز بالا برآمده است . انشاء الله انمسئله را در طرف قطبها خود شما را نیز برأی العین
نشان خواهم داد! آیا این عمل را که شما تنفس بخوانید خطای بزرگی نکرده
خواهید بود ؟
کپتان نمو اینسخنانرا بيك نفس و بلافاصله بی آنکه منتظر جواب من بشود
گفت ، منهم بجز بلی بلی ، و راست راست ، و همچنین همچنین دگر چیزی نمیگفتم، و
چون سخن قطبها را شنیدم با خود گفتم «آیا بتحقیق این کپتان جسور ما را تا به قطبها
خواهد برد ؟»
کپتان یکقدری سکوت کرده و بطرف دریا یکنظری انداخته گفت :
معلم افندی در بحره مقدار بسیاری نمك موجود است یعنی آنقدر بسیار است که
اگر همه آن نمک را اخراج کرده بتوانید چهار و نیم ملیون فرسخ مكعب نمك بدست
آورده خواهید توانست . و اگر همۀ آن نمک را بر روی کرۀ زمین فرش کنید هر
نقطه کرۀ ارض را به بلندی ده مترويك طبقه نمك استیلا خواهد کرد. اماگمان مبرید
که نمکین بودن بحرهابلا سبب است . نمك مانع تبخر کردن آبهای بحرها و دافع تعفن
آنها میشود ، هرگاه در زیر خط استوا آبهای بی نمك موجود میبود بحرارت قوی


١٣٦

شمس آبها تبخیر کرده آب باقی نمی ماند و کرۀ ارض هرج و مرج میگردید! پس ببینید و تأمل کنید معلم افندی که در کائنات چه کارهای بزرگ بزرگ اجراء میشود؟ و افکار هائیکه درجه محیر العقولست که اینهمه برعظمت و قادری خالق لم یزل دلایل واضح و آشکاری میباشد.

کپتان باز ساکت مانده بقدم زدن آغاز نهاد. یکچندبار از اول کشتی تا به آخر کشتی بگامهای فراخ قدم زده باز در پیش من آمده گفت:

— وجود حیوانات حزده بینائیه ئیکه در یکقطره آب بملیونها ازان موجود است، و برای پیدا شدن یک کندم ثقلت ازان به هشتصد هزار عدد آن لزوم دیده میشود نیز از فائده خالی نیست. وظیفهٔ اینحیوانات صغيرة الحجم نیز خیلی مهم و بزرگست نمک بحر را اینحیوانات بلع میکنند. وجود شان اجسام صلبیه بحر را بعمل میآرد. بانی اراضی کاسیه و قورابها همینها میشوند و چون تصلب کنند ذرۀ آبی را که بلع کر ده اند از مواد معدنیه تجرد یافته باز پس بر سطح بحر برآمده با اجسام معدنیه آمیخته میگردد و حیوانات صغیره ازان وجود یافته باز فرو میآید و باینصورت از زیر ببالا و از بالا بزير يك دوران دایمی بعمل میآید، و حیات بحر ظاهر و آشکار میشود. این است عمل بزرگ جاودانی!

اینکلماترا کپتان بيك وجد و نشاطی بیان کرده باز ساکت ماند. بعد از قدری سکوت پرسید که:

— معلم افندی آیا عمق بحر محیط را میدانی که چه قدر است؟

من — نتیجه ئیکه از پیمایشهای بزرگ و مشهوری حاصل آمده میدانم!

کپتان — این نتیجه را بگوئید که چقدر است؟


۱۳۷

من ـ بخاطرم چنین مانده است که در بحر محیط اطلسی شمالی در حد وسطی هشت هزار و
دوصد مترو ، و در بحر سفید بحد وسطی دو هزار و پنجصد مترو عمق پیدا شده است .
اما عمیقترین جاها در بحر محیط اطلسئی جنوبی در ٣٥ درجه عرض پیدایش شده است
که پانزده هزار و یکصد و پنجاه و نه مترو نتیجه بخشیده است .
نمو ـ معلم افندی ! امیدوارم که شمارا خیلی زیاده تر عمقها برأی العین نشان بدهم .
اینرا گفته و بطرف زینه متوجه گردید . من هم از پی او فرو آمدم . کپتان
بدیگر سو رفت منهم به دالان آمدم . از صداهای پمپه ها فرو آمدن کشتی را در زیر
بحر حس کردم . پروانه نیز بکار افتاد . پراکنه در ساعت بیست میل مسافه سرعت
رفتار کشتی را نشان میداد . در هفته هائیکه که بعد ازین روز یکی در پی دیگر بیامد
کپتان نمو باز دیده نشد .
قونسه ی و ندلاند اکثر روزها را با من در دالان ، و در وقت صبحها گاه گاهی يك
دو ساعت را با هم بر سر سطح نوتیلوس ، و گاهی بسیر ماشینخانه و دیگر اطراف کشتی
بسر میآوردیم . قونسه ی برفیق خود کشتیبان سرگذشت سیاحت جنگل قریسپورا
به تفصیلات باشد و مد بیان کرده ، وسخن را آنقدر چربی وشیرینی داده که ندلاند
بیچاره از سبب نرفتن خود بسیار پشیمان وتأسف خوان شده است . ولی من او را تسلی
میدادم که اگر دیگر بار فرصت ظهور کند خواهی رفت و خواهی دید .
کپتان دوم نوتیلوس هر روز در دالان یکبار آمده بر روی خریطهٔ بزرگ موقع
رفتار کشتی را اشارت مینمود که ازین سبب ما هم میدانستیم که در کجا میباشیم پنجره
های دالان نیز هر روز یکچند ساعتی باز شده از نظارهٔ بدیعهٔ عجیبهٔ درون دریا ، ونشر
ضیای الكتریك در طبقه های آبها، ودیدن انواع مخلوقات بحری محظوظ و مستلذ میشدیم.


۱۳۸

وضعیت، و روی عزیمت نوتیلوس همیشه بسوی جنوب شرقی مینمود، و در عمق یکصد تا یکصد و پنجاه مترو در زیر بحر رفتار میکند. مگر يك روز بقدر دو هزار مترو در زیر آب فرو آمد که درجهٔ حرارت را میزان الحراره در انجا ٤ درجه و يك ربع سانتیغراد نشان میداد که این حرارت در اکثر ابحار موجوده همچنینست.
در ٢٦ تشرین ثانی نوتیلوس از دایرهٔ طول ١٧٢ از مدار سرطان مرور نمود. روز دیگر از پیش روی جزیره های ساندوویچ گذشت که درینجا در سنهٔ ١٧٧٩ «قوق» نام سیاح مشهور وفات یافته است. پس به اینحساب از نقطهٔ که حرکت کرده ایم تابه اینجا چار هزار و هشتصد و شصت فرسخ قطع مسافه نموده ایم! صبح وقت چون بر سطح کشتی برامدم بزرگترین جزایر یکه ساندوویچ را تشکیل داده، وهاغو آی نام دارد دو میل دورتر، و کوه بلند آتشفشان «روماروها» که پنجهزار مترو از سطح بحر بلند است با جنگلهای غلوی آن را دیدم.
نقطهٔ توجه نوتیلوس نیز تبدیل یافت. در روز اول کانون اول از دائرهٔ طول ١٤٢ خط استوار ا قطع کردیم. در چارم ماه مذکور جزیره های «مارکیز» را که از مستملکات فرانسه و در ٨ درجه و ٥٧ دقیقه عرض جنوبی و ١٣٩ درجه و ٣٢ دقیقه طول غربی میباشد بقدر سه میل دور مشاهده کردم. اما از بسیار دور مشاهده کرده کپتان نمو نوتیلوس خود را بچنین اراضی سکونه تقرب دادن نمیخواست.
بعد از انکه جزیرهای مارکیز را گذشتیم از چارم کانون اول تا به یاز دهم ماه مذ کور نوتیلوس بقدر دو هزار میل مسافه را قطع نمود. دامهای ماهیگیری نوتیلوس درین دریاها بسیار عجیب وغریب ماهیان شکار نمود. از جمله بسیاری از ماهیان شوریکه ، و تازار واستورفین که در لذت وخوش گوشتی برجملهٔ ماهیان تفوق دارد


۱۳۹

مطبخ نوتیلوس را رونق بخشیده بود که تنها نلاند نی بلکه همۀ ما بحس شکمپروری افتاده بودیم .
پنجره های نوتیلوس نیز در اوقات معینه باز گشته بنظارۀ عجائبات مخلوقات بحری دیده های ما را متلذذ میگردانید . در اثنای ۵ اینمسافه دو هزار میل را قطع میکردیم به سیلهای بسیاری از اختاپوطها که از صنف حیوانات ناعمه میباشند برخوردیم . نوتیلوس به این گله های اختاپوط در شب دهم کانون اول مصادف گردید که از منطقۀ بارده برخواسته بمنطقۀ معتدله مهاجرت میکردند . از پشت بلور کلفت عدسیتی حجرۀ نوتیلوس این سیلهای مخلوق خیلی غرائب الشکل و عجائب الهیئت را تماشا میکردیم که بکمال سرعت معکوسانه رفتار و شناوری داشتند ، وده عدد پاهای خرطوم مانند زلو خاصیت خودشانرا که دست قدرت بسر آنها خلانیده بچپ و راست حرکت میدادند ، وماهیان كوچك كوچك را بدان گرفته سد رمق زندگی مینمودند و گاه گاه ماهیان بزرگتر از انها در گلۀ شان درآمده نمونۀ كرك و كلۀ گوسفند را نشان میداد. نوتیلوس با وجود سرعت خارق العاده که دارد مدت دو ساعت در میان گله های اینحیوانات عجیب الخلقه که هیچ تمامی نداشت رفتار نمود. دامهای نوتیلوس نیز مقدار بسیاری از انها را داخل شبکۀ خود گردانیده بود که روز دیگر بوقت صبح چون بر سطح کشتی آمدم در دامهای مذکوره نه نوع اختاپوطهایی که در بحر محیط کبیر موجود اند همه را دیدم .
در اثنای سفر ما مناظر لطیف دریا در پیش انظار ما عرض دیدار مینماید، و همیشه یك منظره بدیگر منظره تبدل ورزیده لوحه های فوق العاده متنوعۀ میدیدیم و بر اسرارهای مدهشۀ پنهانی بحر محیط واقف میشدیم .


١٤٠

یازدهم ماه کانون اول بود که در دالان بمطالعه مشغول بودم . ندلاند وقونسه ی در پیش پنجره آبهای آرام بیموج بحر محیط و مخلوقات عجیب آنرا تماشا میکردند نوتیلوس نیز از سطح بحر بقدر هزار متر و یا بانتر غیر متحرك ایستاده بود . در حالتیکه من خیلی در مطالعه فرو رفته بودم قونسه ی در نزد من آمده گفت :
افندی يك قدری در پیش پنجره تشریف نمی آرند ؟
من - چیست قونسه ی ؟
قو - افندی یکبار بیاید به بیند !
برخاسته در پیش پنجره آمدم . دیدم که در میان آبهای تیره بحر محیط که شعاع الکتریکئی نوتیلوس آنرا پر تو افشان و نورانیت نشان ساخته يك جسم سیاه بسیار بزرگی غیر متحرك پدیدار است . با خود به اندیشه افتادم که این از کدام نوع حیوانات بحریه خواهد بود . اما بعد از کمتری دقت شناختم که این جسم حیوانی نی بلکه يك کشتیست ! ندلاند گفت :
بلی يك کشتیست که دکلها یش شکسته و غرق گردیده است !
بواقعیکه سخن ندلاند راست بوده ، در پیش روی ما يك سفینه مغروقی نمودار است . دکلهایش از میان دو پاره گردیده در میان آبها بچپ و راست میجنبد و بریسمانهایش آویخته مانده است . بدنه اش درست و سالم مینمود . بعد از ملاحظه دانسته شد که این سفینه پیش از چند ساعتی غرق شده باشد .
سبحان الله ! چه منظره کدر انگیز رقت آمیز ! آیا این سفینه فلاکت زده ملجاء چقدر انسانها شده بود ، و چه جانها را با خود در ينقعر نایاب بحر فرو آورده و چه خانمانها را بواسطه آن جانها خراب کرده است ؟ حقیقت که دیدن دهشت آور اين يك بغله


١٤١

ایستادن سفینه فلاک زده مرا خیلی متأثر و مکدر ساخت . کشتی از نوع باد باندازهای سه دیرکۀ بسیار بزرگی بود هنوز بعضی از کشتی نشینان غرقشده آن معلوم میشد بر روی کشتی چهار مرد و يك زنرا مشاهده کردم ، در آغوش زن يك طفل نيز موجود بود . بضیای الکتریک سیمای زن نیز معلوم میشد که جوان و خوبصورتست چرا که هنوز در آب تحلل نکرده بود . زن بیچاره طفلك نامراد خود را در آخر کار که آب کشتی را برکرده است برای رهایی دادن از غرق بدو دست خود از سر خود بالا کرده است . طفل نیز چنان وضعیتی گرفته که گویا میخواهد که دستهای خود را بگردن مادر خود بیندازد . از وضعیتهای چار نفر مردمان چنان معلوم میشد که در اثنای طوفان شدیدیکه بر کشتی پیش شده خودشانرا بریسمانهای کشتی بسته اند ، ولی چون غرق شدن کشتی را دیده اندکوشش میورزند که خود را رها کنند . تنها يك مردریش سفیدی که از وضعیتش معلوم میشد که کپتان کشتی باشد چرخ سکان کشتی را بچنان وضع دلیرانه و ساعیانه گرفته بود که بینندگان گمان میبردند که سفینه خود را در قعر بحر محیط نیز راندن آرزو دارد !
از دیدن این منظرۀ مدهشه متحیر و ساکت مانده بودیم علی الخصوص چون دیدم که سگماهیان بسیار بزرگ خونریز بکمال استعجال بسوی سفینه شناوری دارند موهایم را بربدنم راست کرد. سبحان الله انجانورهای خونخوار بچه حرص و شدت بر جسدهای بیچارگان مغروق هجوم بردند ! زیاده برین نتوانستم که ببینم ، چشمانم را فرو بستم .
نوتیلوس که از طوفانهای مدهش سطح بحر خبر ندارد در قعر بحر بر اطراف این سفینه طوفان زده مغروقه يك دوری اجرا نمود . در تخته دنبال کشتی این کلمه ها را


١٤٢

که نام کشتیست بخواندم :

فلوریداسوندرلاند

باب نوزدهم

وانیقورو

دیدن این منظره مدهشه برای دیدن دیگر آفات بحریه مقدمه بازداشتن چشمان ما گردید . چرا که پیش ازین هوش و فکر ما برای دیدن اینگونه دیدنی منتظر نبوده نوتیلوس بعد از نجاباز برفتار سریعانه خود آغاز ورزید. در ١٢ کانول اول از دور جزا ئر «پوموتو» را دیدم که این جزایر از ١٣ درجه و ٣٠ دقیقه تابه ٢٣ درجه و ٥٠ دقیقه عرض جنوبی ، و در مابین ١٢٥ درجه و ٣٠ دقیقه و ١٥١ درجه و ٣٠ دقیقه طول غربی بقدر پنچصد فرسخ مسافه را در بر گرفته است . جمله این جزیره ها بقدر شصت عدد جزیره های كوچك و بزرگست که مساحه سطحیه جمله آنها سیصد و هفتاد متروی مربع میآید و مهمترین این جزایر جزیره های «غامبیه» است که حکومت فرانسه آنها را در زیر حمایت خود گرفته است اکثر این جزایر از گرد آمدن «قورای» نام حیوانات صغيرة الحجم بعمل آمده است .
تصادف نوتیلوس را بجزیره «کارمون توئر» سوق نمود که این جزیره مهمترین جزایریست که در سنه ١٨٢٢ از طرف کپتان سفینه «مینروابال» کشف گردیده است . این جزیره و سایر دیگر بعضی جزیره های بحر محیط را «عرق اللؤلو» نام حیوانات خرده بینیه که از جنس قورای میباشند ولی خود قورای نیستند بعمل آور


١٤٣

ده پوست این حیوانا تريك ماده کلسی پوشانیده است که رفته رفته با همدیگر جمع آمده
مانند پشته ها و رفته رفته بقدر کوهها شده جزیره و ار از سطح بحر بالا میبـرایند ، و استاد
چابکدست باد بمرور اعصار بران خاکها و تخمهای نباتا تـر اریخته جزیرهای مکمل منبت
بعمل میآورد .
نوتیلوس وقتیکه از بیخ این جزیره ها در قعر بحر میگذشت عرق اللؤلؤهارا از بسیار
نزديك تماشا کردم و آثار جسیمه که بمیدان آورده اندبرأی العین بدیدم . یعنی همه این
جزایریکه جسامت و بزرگی آنها را بیان کردم از وجود تحجر شده همین حیوانات
خرده بینیه متشکل شده اند .
قونسه ی از من پرسید که :
آیا این استادان چابکدست خرده بینیه در چقدر وقت چقدر جای ساخته میتوانند ؟
من – بنابر قول متفنین علوم حکمیه در يك عصر هشت انگشت جای میسازند !
از ینسخن ، رفیق مرا حیرت گرفته گفت :
پس معلوم میشود که برای وجود یافتن این اراضی که می بینیم یکصد و نودهزار
سال لازم آمده است !
من – بلی همچنینست ! ولی متحیر مشوزیرا وجود یافتن زغال سنگ نیز که از
حالت نباتیت بحال معدنیت دراید بمروریافتن زیاده تر ازینمدت محتاج است .
وقت صبح چون نوتیلوس برسطح بحر برامد جزیره قلرمون تونر را بخوبی تما
شا کردم . سطح اینجزیره پست و خیلی پر درخت مینمود. اراضی آن که از آشیانه
های عرق اللؤلؤها بوجود آمده بواسطه گرد باد های طوفانی عظیم بمرور اعصار
بیشمار طبقات خاکی پیدا کرده است ، وروزی از روزها باز کدام گردباد شدیدی


١٤٤

بعضی تخمهای نباتات را از اراضی قریبه همجوار آن آورده در ان پاشانیده است ، بارانهای موسم را طبقات خاکی جذب کرده چشمه سارها بعمل آورده و تخمهای درختان و نباتات پرورش یافته بهر طرف ریشه دوانیده است حیوانات پرنده نیز به پرواز از اطراف آمده در ان اشجار آشیان نهاده اند . جرثومه های بعضی خزنده ها را باد و بعضی را امتزاج عناصر خاک و آب بوجود آورده است که فاعل حقیقی و خلاق یگانه اینهمه ذات متعال حضرت مسبب الاسباب واجب الوجود جل اسمه است که برای خلقت اشیا اسبابهای بدیعه گوناگون طبیعت را خلق و تکوین فرموده است .
وقت شام جزیره قارمون تونر از چشم ما نهان گردید . جهت حرکت نوتیلوس تبدیل یافت یعنی بعد از انکه مدار جدی را در دایره طول سی و پنجم درجه قطع نمود بسمت غرب شمالی توجه نمود .
در پانزدهم کانون اول جزیره های «سوسیته» و «تایتی» را در جهت شرق خود گذاشته براهی که داشتیم دوام نمودیم . وقتیکه از ما بین جزیره « تابور » و جزایر « سیاحین » میگذشتیم پراکته نههزار و هفتصد میل مسافه را نشانداد که از ابتدای حرکت تا به ایندم قطع کرده بود . ازینجاها چون میگذشتیم بعضی خاطره های تاریخی بخاطرم آمد . چرا که در جزیره تابور کپتانها و طایفه های سفینه های « آرغو » و « او برنس » و « دوق پور تلاند » از دست وحشیان بومی آنجا محو گردیده اند . و در جزیره سیاحین نیز « کپتان لانغل » که از رفقای سیاح مشهور « دولاپه روز » بود تلف گردیده است . بعد ازان جزیره « ویتی » را مشاهده کردیم که درینجا کپتانها و طایفه های کشتیهای « اونیون » و « نانت » را وحشیها تلف کرده اند .


١٤٥

این جزایر و جزیره های « ویتی له وو » و « وانو عائو » و «قاندوبون » را در
سنه ١٦٤٣ « تاسمان » نام سیاح مشهور کشف کرده است که در همین سال « تو ریجالی »
نام حکیم آلت « میزان الهوا » را اختراع کرده بود . بعد از تاسمان در سنه ١٧١٤
« قوق » نام سیاح مشهور ، و در سنه ١٨٢٧ « دومون دورویل » آمده این جزایر
که مجموع آنرا جزایر سیا حین مینامند تحقیق و تدقیق کرده اند . اسرار مخروقیت دو
لاپه روزرا اول بار « کپتان دیللون » در دریاچه «بابالا » که نوتیلوس در ینوقت در ان
در امده است کشف کرده . درین دریاچه فوق العاده لذیذ استریدیه پیدا میشود .
در بیست و پنجم کانون اول نوتیلوس در ما بین جزایر « هبرید جدید » بقطع مسافه
آغاز نهاد . اینجا در سنه ١٦٠٦ از طرف « کرو » نام سیاح کشف گردیده و در سنه
١٧٦٨ «کنویل » نام سیاح داخل آنرا کشت و گذار نموده است . و در سنه ١٧٧٣
قوق آنرا هبرید جدید نام نهاده است .
مدت هشت روز است که کپتان نمو را ندیده ام در د ا لان نشسته بر روی خریطه
موقع نوتیلوس را که در ینوقت در کجاست میپالیدم . درین اثنا کپتان نمو مانندی که
پنج دقیقه پیش از ین از من جدا شده باشد در دالان در امد ، وبمن نزدیکشده انگشت
خود رابريك نقطه خریطه نهاد و گفت :
ـ وانیقورو ، نوتیلوس در ینوقت در جزیره و انیقو روست .
اینسخن بر من خیلی تأثیر نمود . چرا که سفاین دولا په روز در همین جزیره بسنگ
بر خورده و غرق گردیده است پرسیدم که :
ـ کپتان ، آیا این جزیره را که « بوسول » و «آستروبال » نام سفینه ها در ان غرق
گردیده است زیارت کرده خواهم توانست ؟


١٤٦

- اگر بخواهید چرا نمیتوانید !
- چه وقت به وا نیقور خواهیم رسید ؟
- اینستکه رسیده ایم !
در پی کپتان بسطح کشتی بر امدم . در جهت شمال شرقی دو جزیرۀ وولقانيك
بنظرم مصادف شد . اطراف آن باخرسنگهای قورای محاط شده بود . دورهٔ آن
بقدر چهل میل میآمد . جزیره از ساحل تا به کوهی که بقدر چار صد و هفتاد قولاج
بلند مینمود بکمال سبزی و پردرختی امتداد یافته بود . نوتیلوس از آبنای بسیار تنگی
مرور کرده در سنگلاخی که از جزیره در دریا ریخته شده بود در آبی که بقدر سی چهل
متر عمق داشت بر سطح بحر بسوی جزیره پیش رفت . یکچند نفر وحشیانیرا دیدم
که از زیر درختان سایه انداز جزیره بکمال حیرت و تعجب بسوی نوتیلوس میدیدند ،
و سفینه هر چه که پیشتر شده میرفت آثار حیرت و دهشت شان بیشتر میشد . آیا این
جسم سیاه مدهش بزرگ را يك جانور دهشت پروری گمان نخواهند کرد ؟
درین اثنا کپتان نمو از معلوماتیکه در حق غرق شدن سفینه های «لاپه روز»
داشتم پرسید . گفتم :
آنچه که دیگر مردمان میدانند منهم همآنقدر معلومات دارم .
کپتان کمتری تبسم مستهزیانه کرده گفت :
آیا مهربانی کرده میگوئید که مردمان چه میدانند و چه دانسته اند ؟
منهم احوالی که از نتیجهٔ پالیدن و تحریات دومون دورويل بمرتبهٔ ثبوت واصل
شده بود حکایه نمودم که نتیجه مآل آن بدینصورتست :
در سنهٔ ١٧٨٥ قرال فرانسه «لوئی شانزدهم» برای کشفیات ارضیه دو کشتی


١٤٧

بسیار بزرگ و متینی که در ان اوقات از کشتیهای جنگی شمرده میشد حاضر گردانید.
نام این کشتیها یکی «بوسول» ویکی «استروبال» بود. قرال مذکور «کپتان دولاپه
روز» و «کپتان ده لا تر» را درین کشتیها نشانده برای کشفیات روی زمین مأمور
گردانیده بود ولی بعد از انکه کشتیهای مذکور از بندرگاه مما لك فرانسه بادبان کشای
عزیمت گردید دوباره از انها هیچ خبری و اثری پدیدار نشد.
حکومت فرانسه از غیبوبت آن دو کشتی و کپتان های نامدار خود دو چار اندیشه
شده باز دو کشتی دیگر که یکی «ره شه رش» و دیگری «اسپه رانس» نام داشتند در
زیر ادارۀ «دانتر قاستو» نام کپتانی تودیع نمود. باد بانکشای ابحار محیط گردانید.
جستجو و تحریات این دو سفینه نیز بی ثمر ماند یعنی بی آنکه از کشتیهای گم شده
اثری بیابد خودش نیز با چند نفر طایفهٔ خود محو و تلف شدند.
دلایل و امارات پاره پاره شدن وغرق گشتن کشتیهای په روز را اول بار کسیکه
بدست آورده همانا «کپتان دیلونست. مومی الیه درسنهٔ ١٨٢٤ در اثنایی که از
جزایر «هبرید جدید» میگذشت يك سیمسار بومی آن جزایر دريك قایقی نشسته
به سفینهٔ او آمد، و يك شمشیر قبضه نقره را بر و فروخت. و چون کپتان دیلون
سیمسار مذکور را استنطاق نمود گفتند که پیش از دو سال در جزیرۀ وانیقورو دو کشتی
مردمان اروپایی در انجا غرق گردیده است. دیلون دانست که این کشتیان غرق
شده بهمه حال از کپتان په روز است. و خواست که در انجا رفته تحقیقات اجرا نماید
ولی بطوفان شدیدی گرفتار آمده به کلکته آمد و این کیفیت را بحکومت انکلتره
خبرداد.
درین اثنا حکومت فرانسه بی آنکه هنوز ازین کشفیات دیلون خبر شود «دومون


١٤٨

دورويل» نام کپتانی را برای جستجوی په روز فرستاده بود. دورويل بقدر دو ماه در جزاير بحر محيط جستجو نمود. نهايت از زبان بعضی بالينه شکاران شنيد که در جزيرۀ نيقور و بدست وحشيان آنجا بعضی اسلحه و نشانهای فرانسيس ديده شده است. لہٰذا بآنطرف متوجه گرديد. در سنهٔ ١٨٢٦ به نيقو پيا نام جزيرۀ واصل گرديد. وازانجا يك ره بلدی گرفته بہمين جزيرهٔ وانيقورو بيامد. در ١٢ ماه شباط در ينجا مواصلت کرد. دو روز در اطراف جزيره با سفينهٔ خود گردش نمود نهايت بہمين دريا چه که نوتیلوس حالا در ان است داخل کرديده لنگر انداخت.
در ٢٣ ماه مذکور بعضی از افسران سفینه و چند نفر طایفهٔ مسلح بخشکه برآمده جزيره را دور و تفتیش کردند در اول امر اهالی وحشیهٔ جزیره از یشان کناره جویی و اجتناب ورزيدند ولی چون دانستند که ایشان به آنها غرضی ندارد. و برای کشتی های غرق شدۀ سابقه تجسس و تفحص دارند لہذا به آنها پيش آمده کپتان دوم «موسیو ژاکینه» را با همراهان او بجائیکه کشتی های پيروز قضا زده شده بود بر دند. در انجا بعضی لنگرها و کله ها و طوپها يافتند. به بسيار زحمت يك عدد طوپ، و يك لنگر را که نام سفينه استروبال بران محكوك بود کشيده بسفينه آوردند.
دومون دورویل در جائیکه کشتیهای په روز غرق شده بود يك هيكل اهرام شکلی ساخته و نام په روز را بران نوشته عودت نمود که طوپ و لنگر مذکور در ینوقت در موزه خانهٔ بحريهٔ فرانسه موجود است. این بود خلاصهٔ حکایهٔ سفينه های بوسول و استروبال که به کپتان نمو بيان کردم . کپتان نمو گفت :
— بيائيد که فرو آئيم !
بدالان آمدیم . نوتیلوس در زیر آب غوطه خورد . پنجره های نوتیلوس باز


١٤٩

گردید . در پیش پنجره آمده بنظارة قعر بحر مشغول گشتم . در میان انواع نباتات بحری آلات وادوات مختلفه مابقی کشتی را دیدم که بعضی در ریگها پنهان وبعضی نما یان بود . من بدیدن آنها مشغول بودم که کپتان بسخن آغاز کرده گفت :
-- معلم افندی ! به بینید که کپتان لاپه روز و رفقای او چقدر مسعودانه و بختیارانه در بستر زمین بخواب راحت ابدی رفته اند . برای کشتیبان حقیقتاً که ازینجا خوبتر مزاری تصور نمیشود . درمیان قورای ها مدفون گشتن خیلی استراحت بخش است . از جناب حق دایما تضرع ونیاز میکنم که مرا و رفقای مرا در دیگر گونه مزار مدفون نگرداند .

باب بیستم
آبنای تورس

در ٢٨ ماه کانون اول نوتیلوس از سواحل جزیرۀ وانیقورو جداشده بکمال سرعت بسمت جنوب غربی رهسپار عزیمت گردید . در ظرف مدت سه روز هفصد و پنجاه فرسخ مسافه را قطع نمود . دوروز بعدپرا کته از نقطه حرکت ما قطع کردن یازده هزار و سه صد و چهل میل مسافه را نشان داد .
در پیش روی ما سواحل مدهشه جزایر قطعة اوسترالیاکه اکثر آنها از پشته های قورایها متشکلست و برای سیرسفاین خیلی مهلکست پیش مانده . این سنگلاخ بحری که بقدر سه صد و شصت فرسخ امتداد یافته خیلی دیدن آنرا آرزو داشتم ولی نوتیلوس لوحه های معدنی شکم خودرا بازکرده بجاهای بسیار عمیق فرو آمده از دیدن آنسوا


١٥٠

حال که دریا در انجاها خیلی متموج و همیشه مانند رعد صداها بر میآرد محروم ماندم.
سفینهٔ سیاح مشهور قوق در سنهٔ ١٧٧٠ در همین سواحل به پشتهٔ از قورا بها بر
خورده قضازده گردیده بود. بعد از انکه از سواحل قورا بها گذشتیم سواحل «پاپو
آزی» معلوم شد. درینجا کپتان نیت مر ور خود را از آبنای «تورس» به بحر محیط
هندی بیان نمود. آبنای تورس بسبب سنگلاخهای جسیم و وحشیانی که در اطراف
آن ساکن هستند خیلی مهلک شمرده میشود این آبنا جزیرهٔ جسیم پاپو آ که آنرا
گینهٔ جدید مینامند از قطعهٔ اوسترالیا تفریق داده است.
گینهٔ جدید چارصد فرسخ طول، ویکصد وسی فرسخ عرض دارد. مساحهٔ
سطحیهٔ آن چهلهزار فرسخ مربع جغرافیاست. از درجهٔ صفر و ١٩ دقیقه تا به ١٠
درجه و ٢ دقیقه جنوباً عرض اوست، واز ١٢٨ درجه و ٢٣ دقیقه تا به ١٤٦ درجه
و ١٥ دقیقه دایرهٔ طول واقعشده است. این جزیره در سنهٔ ١٥١١ از طرف «فرا
نسید قوسرانو»ی پورتگیزی کشف شده است. بعده تا به سنهٔ ١٨٢٧ بسیاری از
سیاحین رفت و آمد کرده است. وحشیان اینجزیره خیلی مدهش و خونخواراند
منهم خیلی آرزومند بودم که ازین وحشیان یکی را ببینم.
نوتیلوس به مدخل آبنای تورس که مهلکترین آبناهای کرهٔ ارض شمرده میشود
نزدیک گردید. ازین آبنا کشتیهای نان بسیار ماهر نیز بگذشتن جسارت نمیکنند.
اول کسیکه ازین آبنا یا گلوگاه گذر نموده «لویی پاژده ترس» نام کپتانست که از بحر محیط
جنوبی آمده ازین گلوگاه به «مالیزیا» گذشته است. ثانیاً کپتان «دو مون
دور ویل» نیز ازینجا در گذشته است ولی خیلی مشکلات و تهلکهٔ عظیمی برایش
پیش آمده است اینست که در ینبار نوتیلوس که از هیچ تهلکهٔ بحری پرواندارد باسنگلاخ


۱۵۱

های مخوف قورا یمای این آبنا بجنگ و محاربه پیش میرود .
آبنای تورس اگرچه سی و پنج فرسخ عرض دارد اما آنقدر جزیره های کوچک
کوچک و پشته ها و سنگلاخها در ان موجود است که مرور از ان خیلی مشکل و تهلکه
ناکست . از انرو کپتان نمو احتیاط را لازم دانسته به بسیار آرامی و آهسته گی نوتیلوس
را سوق نمود .
نوتیلوس بر سطح بحر بکمال آهسته گی و احتیاط در میان جزیره ها و سنگلاخهای
آبنای تورس پیش میرود . از یخچال مانیز استفاده کرده با رفقای خود بر سطح سفینه که
دیگر هیچکس در انجا نبود برآمده بنظاره اطراف مشغول شدیم . خریطه های بسیار
مکمل این گلوگاه را در پیش گذاشته راههای که نوتیلوس بران میگذشت دران دیده
تطبیق مینمودم . در اطراف نوتیلوس در یا بکمال شدت جریان مینمود و با سنگلاخها
مصادمه کرده کفهای سفید بعمل میآورد و رعد آسا صدا ها بر میکشید. ندلاند گفت :
— بسیار بد دریا !
من — بواقعی که بسیار بد ! اگر بايك پشته سنگی مصادمه بعمل آید پاره پاره خواهیم شد .
براستی که موقع ما بسیار تهلکه ناک بود ولی نوتیلوس بکمال سهولت از میان جزیره
ها و سنگلاخها راه برای خود پیدا کرده بطرز مار پیچ میگذرد . از پیش روی جز
یره ( مورری ) گذر نموده بممرگاه ( كمبرلاند ) توجه نمود . و در میان سنگلا خهای
بیشمار گلوگاه ( موده ) و جزیره ( تونه ) برفتار آغاز نهاد . من بحیرت افتادم چرا
که این راه خیلی تهلکه ناك دیده میشد . حتی بسیار کشتیها در همین جا بسنگ بر خورده
است اما کمتری نگذشته بود که باز تبدیل استقامت ورزید و بطرف غرب برگشته بجزیره
( که به روعار ) متوجه شد درین اثنا تمام وقت زوال بود جزیره مذکور نیز بقدر دو میل


١٥٢

دور بود که رفته رفته نوتیلوس به آن تقرب عبور زید . کمتر از يك میل بجزیره مانده نوتیلوس میخواست که از مابین دو سنگلاخ مرور کند که به ناگهان يك مصادمه بوقوع آمد . از شدت مصادمه بر پشت افتادم . مگر نوتیلوس از زیر بريك سنگی نشسته و بيك پهلو یکقدری میل کرده غیر متحرك بماند . چون برپا خواستم کپتان نمو و کپتان دوم را دیدم که بر سطح کشتی آمده و محال سفینه نظر کرده بزبان خود بعضی چیزها گفتند.
به بینید که در چگونه حالت مانده ایم : طرف دست راست ما جزیره که به رو عار که بزرگترین جزیره های این آبنایست بکمال سبزی و پردرختی نمودار است بسبب آغاز یافتن جزر در طرف شرق و جنوب بعضی پشته سنگها از دریا بیرون برآمده است . نوتیلوس در میان دریا از زیر بر روی پشته سنگی نشسته است در چنین دریا که مد و جزر آن خیلی کمست رهایی یافتن نوتیلوس خیلی مشکل مینماید . مع ما فیه در سفینه ما خسا رت بسیاری بوقوع نیامده است . زیر کشتی اگرچه برسنگ تصادف نموده ولی هیچ سوراخ و شکسته گکی به آن راه نیافته است . تنها بروی سنگ بسبب کمیئی آب بند مانده است . بنابرین اگرچه بیم غرق شدن نیست ولی بیم آن هست که ابداً در همین جا غیر متحرك بماند پس وای بر حال کپتان نمو !
من بهمین افکارها متفکر مانده بودم که کپتان نمو را دیدم که خیلی ساکن و مستریح ایستاده است . لهذا به او نزدیک شده گفتم :
ـ به بدتهلکۀ گرفتار آمدید کپتان !
ـ نی معلم ! تهلکه نیست ولی يك حادثۀ بی اهمیتی پیش آمده است .
ـ اما چنان حادثۀ بی اهمیتی که شما را ابداً مجبور بر ماندن خاکی که از آن نفرت دا رید بسازد !


١٥٣

کپتان نمو بيك صورت بسيار غریبی بسوی من نظر کرده گفت :
نوتیلوس در تهلکه نیست . هنوز بسیار وقتها شما را در قعرهای ابحار محیط خوا
هد گردانید. امروز پنجم ماه کانون ثانیست. چهار روز بعد ماهتاب بحالت بدر تمام در آید.
در انوقت قمر مد دریا را خیلی بلند میکند و نوتیلوس را وامیرهاند .
اینرا گفته کپتان نمو با کپتان دوم فرو آمدند . ندلاند بمن نزدیک شده گفت :
خوب ، بگوئید که چه خبر است افندی !
در نهم ماه کار تمام میشود . تا به آنوقت بکمال استراحت مد را انتظار میکشیم .
چرا که کرۀ قمر در آن روز ما را میرهاند !
چه ؟ کرۀ قمر ما را میرهاند ؟
بلی بلی ندلاند !
معلم افندی . این سخنها خامست ! محقق بدانید که بعد ازین نوتیلوس نه در روی
بحر و نه در زیر بحر شناوری نخواهد توانست ! بجز آنکه آهنهای کشتی خود را خروار
يك شاهی بفروشد بدیگر هیچ کار نخواهد آمد ، اگر از من میشنوید وقت و فرصت آن
آمده است که خود را از رفاقت کپتان وارهانیم !
دوست من ندلاند ، من مانند شما بزودی گرفتار نومیدی نمیشوم . چهار روز
بعد می بینیم که چه میشود ! آمدیم بر فکر فرار کردن ، اگر نوتیلوس در سواحل
اوروپا بد خالت گرفتار میآمد البته که فرار کردن معقول و مقبول مینمود . اما درینجا
مردود و غیر مقبولست .
خوب ، هیچ نباشد بخشکه هم برآمده نمیتوانیم به بینید که در پیش پیش ما
يك جزيره معلوم میشود ، بران جزیره در ختان دیده میشود ، البته که بران در


١٥٤

ختان میوه هم خواهد بود، در جنگلهای آن طبعاً حیوانات نیز موجود است. یکچند دانه از ان حیوانات را زده و از گوشت آنها یک کبابی تناول کردنرا خیلی آرزو دارم.
قونسه ی - در بخصوص ندلاند حق بدست دارد منهم به این فکر مشترکم. برای فراموش نکردن راه رفتن بر زمین، و خوردن گوشت حیوانات زمینی رفتن بجزیره را خیلی مناسب می بینم. اگر افندی از کپتان در ینباب یک اذنی بطلبد بد نخواهد بود!
منهم بفکر رفقاء موافقت کرده به نزد کپتان آمده کیفیت بیرون برامدن و يك شكار کردنرابیان کردم کپتان بکمال خشنودی رخصت داد. حتی عهد و پیمان هم نخوا ست. چرا که میدانست که در بحیره ها وحشیان آدمخوار موجود است که ما هیچگاه خود را لقمه آنها نخواهیم کرد. و اسارت نوتیلوس را بار بار بر ان مرجح خواهیم شمرد.
روز دیگر کپتان نمو قایق کوچک نوتیلوس را بما تسلیم نمود. تفنگ و تبر و بعضی لوازمات را گرفته در قایق نشستیم. من و قونسه ی به پرکشیدن و ندلاند بچرخ دادن سکان آغاز نهاد و از کمال مسرت غزل سرایی گرفت. مانند بندی که از بند بخانه آزاد شود مسرور و ممنون مینمود. و قونسه ی را مخاطب نموده میگفت :
— قونسه ی، گوشت میخوریم! گوشت! هم چسبان گوشت! گوشت حیوان بری! ترا بخدا راست بگو کبابی که بر روی آتش انداخته بخوریم و بوهای آن دماغ ما را تازه بکند بد گفتنیست؟
قونسه ی — چپ شو! آبهای دهن مرا ریختی!
من — در اول امر به بینیم که آیا درینجزیره شکار پیدا میشود یا نی! واگر باشد مبادا حیوانی باشد که ما را شکار کند ،
ند — او! بخدا اگر پلنگی هم بگیریم بیاید تا از گوشتش کباب نخورم واگذار نخواهم شد.


١٥٥

من – بی پروایی خوب نیست احتیاط باید کرد .
ند – مترسید معلم افندی ! شما به کشیدن پرها سعی وقوت کنید . بعد از بیست و
پنجدقیقه کباب بسیار اعلا بشما تقدیم خواهم کرد .
ساعت هشت و نیم بود که بلاعارضه قایق بر ریگزارهای ساحل توقف نمود .

باب بیست و یکم

–-– چار روز در خشکه –-–

وقتی که به خشکه پا نهادم بحقیقت بيك هیجان عجیبی دو چار شدم . حالا نکه دو
ماهست که پای ما بر روی زمین بر نخورده است . ندلاند پایهای خود را بر زمین بيك
صورت بسیار حریصانه میفشرد .
بعد از یکچند دقیقه از ساحل بقدر يك تفنگ رس راه دور شدیم . هر طرف افقرا
يك كسوهٔ سبزی پوشانیده بود . اشجار و نباتات مختلفهٔ رنگارنگ اطراف را احاطه
کرده بود. ندلاند درین اثنا يك درخت جوزهندی را دیده از میوه های آن یکچند
عدد برکند جوزها را شتکستانده شیر آنرا بنوشیدیم ، ومغز آنرا بکمال اشتها بخور
دیم . اما بچنان حرص واشتها ئیکه تعریف قبول نمیکند . ندلاندگفت :
– چه لطیف میوه ایست !
قونسه ی – هم بسیار لذیذ است .
ند – ازین میوه اگر مقدار بسیاری با خود به سفینه ببریم گمان میبرم که کپتان نمو
آزرده نخواهد شد ؟


١٥٦

من ـ آزرده نخواهد شد اما بد هن خود هم نخواهد زد.
قونسه ی ـ ما هم ممنون میشویم چرا که تنها برای خود ما میماند.
من ـ بوقعیکه جوز هندی میوه بد گفتنی نیست اما همه قایق خود را با این میوه پر نکنیم به بینیم بلکه خوبتر و نافعتر از ان دیگر چیز ها هم بیابیم. اگر سبزی کاری خوبی یافتیم هم بد نخواهد بود !
قو ـ بلی افندی حق میگوید . در قایق سه جای تقسیم کنیم یکی برای میوه ، یکی برای سبزه ، یکی برای شکار هائیکه هنوز اثری از ان ندیده ایم .
من ـ بسیار خوب ! اما از حالا هنوز از نیافتن شکار مأیوس نشویم. پیشتر برویم اما احتیاط را هم از دست ندهیم چرا که اگر چه تا بحال جزیره خالی مینماید اما بلکه ساکنان مدهش هم داشته باشد آنها هم در انتخاب کردن شکار مایان مشکلپسندی نخواهند کرد .
ند ـ چه میکنی که در آدمخواری هم يك لذتیست هرگاه کدام وحشی هم بدستم بیاید بر کباب آنهم صرفه نخواهم کرد .
قو ـ چه میگویی ند ؟ آیا آدمخوار برایشه میکنی اگر چنین باشد من بر جان خود امین نخواهم شد زیرا هر دوی ما در يك او تاق میخوابیم مبادا كه يك روزى صبح چون برخیزم به بینم که پایها و دستهای مرا خورده باشی !
ند ـ دوست من قونسه ی! بیم باش ، من ترا بسیار دوست دارم . تا بسیار ضرو رت نیفتد تر انخواهم خورد.
قو ـ باور نمیکنم . افندی از برای خدایك شکاری پیدا کنیم که حرص این آدمخوار را تسکین بکند وگرنه برای شما خدمتکار مفقود خواهد شد .


١٥٧

درین اثنا چشم ندلاند بريك درختی برخورد که آنرابشناخت و گفت :
— اینست درخت نان ، حا لا يك گوشت باقی ماند .
بواقعی که این درخت «آرو پا قوس» بودکه بدرخت نان مشهور است . ندلاند
همان يك آتشی افروخته و از میوههای این درخت یکچند عدد کنده در آتش پخته کرد .
همۀ ما بكمال اشتها از ان بخوردیم بواقعیکه خیلی لذیذ و تماماً بنان گندمی مشابهت در
لذت میرسانید .
بازبراه افتادیم كه شايد يك شكاری پیدا کنیم درختان کیله نیز یافتیم هم خوردیم
و هم مقدار بسیاری با خود برداشتیم . درخت انا ناس را نیز پیدا کرده از میوه های
بزرگ بزرگ آن نیز خود را محروم نگذاشتیم .
ندلاند به پیش افتاده هر میوه وسبزۀ نافعی که مییافت کنده در توبرۀ که به شانۀ
خود آویخته بود می انداخت . قونسل می گفت :
— دوست من ، حالا چیزی کمبودی برایت نماندنی ؟
— نی . هنوز کمبودی بسیار است چراکه میوه ها وسبزه ها چیزیست که بعد از
گوشت کباب خورده میشود حالا تیکه هنوز به اصل مسئله نرسیده ایم .
من — براستی که همچنینست ند ، توبما کباب وعده کرده بودی حالا تکه تا بحال
هیچ چیزی از ان وعده بما نشان ندادی .
ند — یکقدری صبر بفرمائید بهمه حال یا حیوان پوست دار چارپا ، یا حیوان دو
پای بالدار خواهیم یافت . اگر درینطرف جزیره نباشد در دیگر طرف جزیره بهمه
حال خواهد بود .
قو — اگر امروز نشود فردا خواهد شد چراکه شام نزدیکشدا گر بقایۀ خودرا


١٥٨

برسانیم بد نخواهد بود !
ند -- چرا عجله میکنی قونسه ی !
قو -- چونکه پیش از شام بسفینه عودت باید کنیم .
ند -- اما حالا ساعت چند است ؟
قو -- نزديك به دو میا مد .
ندلاند بکمال تأسف يك آهی کشیده گفت :
-- امان یاربی انسان وقتی که بر روی زمین میگردد وقت چسان چابك میگذرد ؟
قو -- عودت کنیم .
بر راه جنگل به عودت آغاز نهادیم در راه کرم بیابانی نیز یافتیم مقدار بسیاری از ان نیز جمع کردیم . يك نوع كوچك فاصولیه وسیبهای زمینی هندی نیز پیدا کرده در میان سبزه های جمع آوردۀ خود داخل گردانیدیم و مجائیکه قایق خود را بسته بودیم آمدیم . درین اثنا بنظر ندلاند درختان بسیار بلند خرما که مخصوص قطعۀ مالیز یاست برخورد اگرچه وقت نمانده بود بازهم حرص ندلاند تسکین نیافت تامقدار کافی از ان بر نکند .
ساعت پنج بود که میوه ها و سبزه هائیکه یافته بودیم همه را به قایق گذاشته به نوتیلوس آمدیم . در نوتیلوس هیچ کسی را ندیدیم ، چنان پنداشتی که هیچکس در سفینه موجود نیست . من بکمرۀ خود ، و رفقا بکمرۀ خود رفتیم در انجا طعام خود را بر سفره حاضر یافته بعد از طعام بخواب رفتم .
روز دیگر ٦ کانون ثانی بود که باز بر سطح کشتی برامدم ندلاند وقونسه ی را دیدم که پیشتر از من در انجا آمده بودند و منتظر من بودند . در کشتی هیچکس دیده