۳۱۷

و دلیری عجیبی داشتند.
من - تنها پاپاسهانی، بلکه عجایب المخلوقات نویسان زمانهای قدیم نیز در تالیفات خودشان مبالغات عجیبی درج کرده اند.. مثلاً یکی از تألیفات طبیعیون کهنه از وجود يك اختاپوط عظیمی بحث میراند که از قرار تعریف او از آبنای جبل طارق باید که گذر کرده نتواند!
ندلاند - خوبشد بابا! تنها پاپاسهای بیچاره دروغگو نیستند!
قونسه ی - حالا افندی بگوید که درمیان اینهمه افسانه ها جهت حقیقتش کدامست؟
من - جهت حقیقتش اینست که اختاپوطها، و مرکب ماهیهای بزرگ که هر دو بنی نوع همدیگراند خیلی جسیم الجثه میشوند اما هیچگاه از ماهی بالینه بزرگتر نمیشوند. آریستوت حکیم از شش متريك اختاپوطی خبر میدهد که اینقدر بزرگی هیچ بعیدالاحتمال نیست. صیادان امروزی نیز خیلی اختاپوط دیده و می بینند ولی به بزرگتر از یکنیم متر آن برنخورده اند در موزه خانه یعنی عجایب خانه «تریسته» بزرگتر از دو مترويك بنيه خشکیده اختاپوط موجود است. و چون بحساب کتب طبیعیه نظر کرده شود چنان معلوم میشودكه يك اختاپوطی که شش قدم طول جثه آن باشد لواحق لامسه یعنی پاهای خرطوم مانند آن کم از کم بیست قدم طولرا باید مالك باشد پس به اینحساب يك اختاپوط اگر چه كوچك هم باشد ، اما بسبب درازی لواحق لامسه زلو مانند مدهش آن در نظر انسان منظرهٔ خیلی مدهشی جلوه میدهد.
ندلاند - آیا اختاپوط را صید و شکار میکنند؟
من - اگرچه صید نمیشود اما سیر میشود. یکی از دوستان من کپتان بوس بمن حکایت کرده بود که یکبار در بحر محیط هندى بيك اختاپوط بسیار بزرگی برخورده


۳۱۸
بوده اما اصل شایان دقت يك حادثهٔ یکچند سال پیش از ین یعنی در سنهٔ ۱۸۶۱ در همین
دایره عرضی که حالا در ان هستیم بوقوع آمده که آنهم چنینست : یکی از واپوران
جنگی فرانسه «الکتون» نام آویز و يك مركب ماهی بسیار جسیمی دیده است .
كپتان « بوژه » از بزرگی آن بحیرت افتاده شکار آنرا آرزو کرده است . هر انقدر که
بگله و ژیپقین زده اند بسبب نرمی فوق العاده وجود او مانند آب از و گذر کرده کار
گر نیفتاده است آخر الا مر طایفه های کشتی یك دامی ساخته بیکی از خرطومهای
آن انداخته توانستند ، و حلقه دوانك آنرا کشیده خواستند که بواپور بر ارند . بسبب
ثقلت زیاد جانور خرطوم مذکور کنده شده جانور نیز در قعر بحر غوطه خورده از نظر
غائب گردیده است .
ندلاند – اینسخن را عقل باور میکند ! آیا طول اینحیوان چقدر بوده است ؟
در ین اثنا که قونسه ی در پیش پنجره نوتیلوس بكمال حیرت واله و مبهوت مانده
بود گفت :
– آیا بقدر شش متر نبوده باشد ؟
من – بلی !
قونسه ی – چشمهایش که بر تالاق سر شست آیا بسیار بزرگ نبوده باشد ؟
من – آری خیلی بزرگ بوده است .
قونسه ی – دهنش آیابدهن طوطی ، اما طوطی بسیار مدهشی نمیماند ؟
من – بلی قونسه ی ، چنان درست تعریف میکنی که گویا خودت دیده باشی !
قونسهی – پس اگر این اختاپوطی که در پشت این پنجره بسلام شما ایستاده است
همان اختاپوط کپتان بوژه نباشد برادر آن خواهد بود !


۳۱۹

بسوی پنجره دیدم؛ ندلاند بی اختیار بسوی پنجره دوید «مدهش جانور» گفته فریاد بر آورد . منهم دیدم ؛ از یکحرکت خائفانۀ بی اختیارانه خود داری نتوانستم . این جانور بالواحق لامسۀ آن بقدر هشت متر میآید . یکسو بکمال سرعت برفتار خرچنگ روش خود بسوی نوتیلوس میدود . بچشمهای سبز رنگ بزرگ خود بنظر بسیار مدققانه می بیند .
حیوان را که مرجول الرأس یعنی سر پایدار مینامند ازینست که بقدر هشت پای بسیار درازی که هر يك دو برابر وجود شانست مانند خرطومهای فیل بسر شان مربوطست . این اختاپوط مدهش که می بینیم این هشت عدد پای خود را بشدت تمام باز کرده و جمع می آورد ، در طرف داخل این پاها دو صد و پنجاه دانه دهنه های آلت ماسکۀ زلو خاصیت آن که هر يك بشکل نیم دایره معلوم میشد و هر کدام جدا جدا باز و بسته میشد نیز بنظارۀ دهشتناك مستکره خود دلهای ما بینندگانرا بشور میآورد . این دهنه های زلو خاصیت طرف زیرین خرطومهای بسر چسپیدۀ او هر کدام بقدر صد درجه افزونتر از شاخ حجامت قوت مص یعنی چوشیدنرا مالکست . گاه گاه که این آلت چوش خود را به آئینۀ پنجرۀ نوتیلوس میچسپانید بشدت تمام هوای آنجا را خالی میکرد . ما هم از پشت آئینه ذره بین واز آنرا تماشا میکردیم . دهن مدهش او که قماش آن از شاخ ، وشکل آن مانند دهن طوطی بود رو بدرازی بکمال شدت ودهشت باز و بسته میشد . زبان کراهت نشانش از میان دهن انبور مانند بزرگش که بادو صف دندانهای تیز شاخی مجهز است بسرعت تمام پئی هم میبراید .
سبحان الله ! چه جانور مدهش !! چه منظرۀ نفرت آور !!
این اختاپوط مدهش بحال حدت و غضب بود . آیا حدت ، وغضب او از چه پیش


۳۲۰

آمده باشد ؟ بگمان میآید که بسبب تاثیر نکردن دندان و اسباب گیرش آن هر چه قهر و غضبی که دارد بر نوتیلوس دارد ! و غیر ازین مرکب ماهی که اختاپوط نیز میگوئیم مالك سه عدد دل میباشند لهذا در حرکات خود سرعت ، وقوت و شدت فوق العاده دارد .
شکل این جانور مرادو چار حیرت متنفرانه نمود . بقلم پنسن تصویر آنرا نیز برداشتم .
قونسه ی گفت :
بلکه اختاپوطی که از کشتی آویزوی الکتون دیده شده است همین باشد ؟
ندلاند – نیست ، چونکه آن اختاپوط يك خرطومش بریده شده ، و این هرهشت خرطومش بجاست .
من – اگر باشد هم احتمال دارد . چرا که خرطومهای اینحیوانات خیلی زود پس میرسد. حال آنکه از بریده شدن خرطوم آن از طرف کپتان بوژه تا به اینوقت هفتسال گذشته است .
قونسه ی – اگر این آن نباشد ، یکی ازین دیگر ها خواهد بود ! ببینید !
چون نظر کردم بواقعی دیدم که بقدر هفت اختاپوط دیگر نیز در طرف پنجره راست نوتیلوس بکج رفتاری و کج بینی سرعت روی دارند . سفینهٔ ما در ینوقت بیکسرعت معتدلی رهسپار است . اختاپوطها باسفینه بسرعت معتدل خود را چسپانیده خرطوم جنبائی قهرانه دارند ..
یکی یکبار نوتیلوس ایستاده شد. يك مصادمه شديد هر طرف نوتیلوس را لرزانید .
پروانه نوتیلوس از حرکت افتاد . یکدقیقه گذشته بود که کپتان نمو ، وکپتان دوم بدالان در امد . بسیار مدتست که کپتا نرا ندیده بودم . چهره اش را تیره یا فتم بهیچ التفاقی نکرده به پیش پنجره نزدیکشدند . اختاپوطها را از نظر ملا حظه گذرانیده


۳۲۱

یکچند کلمه سخن به کپتان دوم گفت . کپتان دوم هما ندم بیرون برآمد . رو پوشهای
فولادی پنجره ها بسته شد . روشنی الکتریک از سقف پدیدار شد . در پیش کپتان
نزدیکشده گفتم :
چسان کپتان ؟ آیا منظرهٔ این اختا بوطها عجیب نبود ؟
— بلی ، عجیب بود ، اما یکساعت پستر عجیبتر خواهد شد . چرا که با آنها بغل به
بغل جنگ خواهیم کرد .
بسوی کپتان دیدم . پنداشتم که نشنیدم . پرسیدم که :
— چه گفتید کپتان ؟ آیا بغل ببغل جنگ میکنیم بهمراه که جنگ میکنیم ؟
— معلم افندی ، بهمراه اختاپوطها مشت و گریبان میشویم . چونکه پروانه توقف
نمود . پایهای متعدد اختا پوطها در میان چرخهای پروانه درآمده نوتیلوس را از
رفتار بازداشت .
— پس چه میخواهید بکنید ؟
— بر سطح بحر برآمده همه اینحیواناتر امحو و تلف میکنم ، و پایهای مستکره آنها را برا
ورده نوتیلوس را رهایی میدهم .
— کار بسیار مشکل ! ..
بلی ، مشکل ، چونکه دانه های گله تفنگ الکتریک ما بسبب نرمی وجود شان
کار گرنمی افتد . لهذا مجبوریم که باتبر بریشان حمله ببریم .
ندلاند — اگر معاونت مرارد نکنید بازیقین نیز هجوم میبریم کپتان .
— قبول میکنم استاد ندلاند !
من — پس معلوم شد که ما هم میآئیم !


۳۲۲

کپتان نمو برآمد، ما هم از عقبش روان شدیم یکسر بسوی زینه آمدیم . بر سر
زینه بقدر ده نفر طایفه تبر بدست حاضر و آماده بودند . من وقونسه ى نيز يك يك تبرى
بدست گرفتیم . ندلاند ژیپقین بدست داشت .
درین اثنا نوتیلوس بسطح بحر برآمده بود . یکی از طایفه ها بالا برآمده کانهای
سرپوش سرزینه را خطا داد ؛ بمجرد بازشدن کان ، سرپوش به نهایت شدت بازشد.
مگر آلت مص اختاپوطها که از پشت سرپوش چسپیده بود سرپوش را بشدت کشیده است .
در حال از دهن دروازهٔ زینه دو خرطوم مدهش اختاپوط آویزان شد . بقدر
بیست پای دیگر نیز از خارج دیده میشد.کپتان نمو يك تبرى انداخته این خرطوم مدهش
را بینداخت . خرطوم مذکور مانند مار به پیچتاب شده به پایان افتاد .
درهنگامیکه برای برآمدن برسطح واپوريك بردیگر پیشی میکردیم باز یکدو خر
طوم شئوم مانند دو مار کلفت پیچان از مدخل سر زینه داخلشده بر آدم بیچارهٔ که
از کپتان نمويك زينه بالاتر بود به پیچید ، و بشدت تمام بالا کشید .
کپتان نموفریاد برآورده ببالا جهید ، ما نیز از پیش شتافتیم . چه مدهش منظره !!
طایفهٔ بیچاره در لاحقهٔ لامسه یعنی خوطوم ژلو مانند آن جانور مدهش پیچیده شده ،
و آلات مص خرطوم اواز هر هر جا به وجود آن بیچاره مانند شاخ حجام چسپیده ،
در جوهوا معلق آویخته شده بود .
بیچاره آدم « امداد ! امداد ! » گفته فریاد برآورد. این کلمات مدد خواهی مظلوم
بیچاره بر من تأثیر الم فجیعی اجرا کرده بحیرت ماندم ! سبب حيرت من ازینست که
طایفهٔ بیچاره این کلمات « امداد ! امداد ! » را بفرانسوی تلفظ نمود . مگر درین سفینه
يك هموطنی من نیز بوده است و من هیچ اوزاندیده و نشناخته ام . این ندای آن بیچاره


۳۲۳

هیچگاه از گوشم نخواهد برآمد !
آدم بیچاره محوشده بود . البته، ازدست مدهش این خرطوم گیرا که او را
رهایی میتواند داد؟ اما کپتان نموز است بر اختاپوط هجوم برده، ويك تبر دیگر نیز حواله
کرده يك پای دیگر جانور را نیز برانداخت کپتان دوم بهمراه دیگر طایفه ها مشغول کار
زار با دیگر اختاپوطها بود . من و ندلاند نیز تبرهای خود را بر وجودهای نرم آنها
می انداختیم .
اینحال حقیقتاً هولناک بود . از هشت پای جانور مذکور هفت عدد آن بریده شده
بود تنها يك پای آن که طایفۀ بیچاره به آن آویخته بود باقی مانده بود ، اما در اثنا ئیکه
کپتان نمو وسواری دوم میخواست که آن پای راهم بریده طایفه را رهایی بدهند حیوان
از کیسۀ مخصوصۀ معدۀ خود مادۀ آبگین سیاه غلیظی که دارد ، و به این سبب آنرا
مرکب ماهی نامیده اند بشدت تمام بر روی ایشان بپاشانید. چشمهای همۀ ما پوشیده
شد هیچ چیزی ندیدیم . چون بعد از کمی که این آبگین سیاه منحوس از پیش چشمان
مارفع گردید نه از اختاپوط ، ونه از طایفۀ بیچاره هیچ اثری ندیدیم ! مگر جانور ظالم
آن مظلوم بیچاره را بپایای مدهش خود بقعر بحر نایاب غوطه خوار گرداب فنا نموده
ازینواقعهٔ دهشت انگیز شدت حرص انتقام در همۀ ما بغلیان تمام آمده برجانورهای
مذکور که بقدر دوازده دانه بر سطح واپو ربودند بدهشت تمام حمله بردیم. سطح کشتیرا
از هر طرف خون با مرکب آمیخته استیلا نموده بود . پاپایهای بریده و لاشه های پاره
پاره شدۀ جانورهای مذکور غلطان بودیم. ژپقین ندلاند هربار در چشم یکی از آنها
فرو رفته روشنیش را خاموش مینمود. اما درین اثنا دوست دلاور من اخرطوم مدهش
يك جانور بر زمین انداخته ، و در پیش دهن خود نزدیک کرده دهان دهشت نشان


٣٢٤

خود را بر سینۀ او باز نمود . دیدم که اگر این دهن منقار مانند او بر سینۀ او فرو آید هماندم
محو شد نش محقق است . بی اختیار به امدادش دویدم . لکن کپتان نمو از من پیشتر
حرکت کرده تبر خود را در میان دو لاحقۀ لامسۀ او بچنان شدت فرو آورد که دهنش
را دو پاره نمود . ندلاند به اینصورت از تهلکۀ مدهشۀ مرگ رهایی یافته بر پا خوا
ست، و ژیپقین خود را بيك حمله در هرسه دل جانور فرو برد . کپتان نمود وست کا نا
دائی مرا مخاطب نموده گفت :
— به اینچنین معامله قرضدار شما بودم !
ندلاند جواب نداده تنها به سرفرو آوردن و به اشارت تشکر کردن اکتفا ورزید.
محاربه بقدر يك ربع ساعت دوام نمود جانورها پاره پاره گردیده بعضی هلاك و بعضی
فرار نمودند ، ويك انسان قیمت بها را از ما بر بودند .
کپتان نمو در حالتیکه سر تا پا در خون و مرکب غرق بود در یکطرف كشتی غير متحرك
ایستاده و بسوی بحریکه یکی از رفقای او را از آغوش نوتیلوس اور بوده بلع نموده است
بکمال قهر و غضب میبیند ، و قطرات بزرك سرشك از چشمانش میچکد !

باب نوزدهم

غلف ستریم

این واقعۀ مدهشی که در « ٢٠ » نیسان بوقوع آمد هیچ یکی از ما قابل نیست که فرا
موش کنیم . در حالتی که در زیر بار هیجان بسیار شدیدی بودم این واقعه را بی کم و کاست
چنانچه دیده بودم درین سیاحتنامۀ خود نوشتم . بعد از ان برندلاند و قونسه ی


٣٢٥

بخواندم. در خصوص نقل و حکایت واقعهٔ وقرعیافته نوشتهٔ مرا موافق و مطابق، ولی از جهت تأثیر ناقص و کم تأثیر یافتند. الحق که اینچنین وقوعات مدهشه را بدرجهٔ که تأثیر تمام آنواقعه را در فکر قارئین کرام چنانچه خودشان دیده باشد حک و تصویر کردن کار هر کس نی، بلکه مخصوص قلم ادیب سخنور «ویقتورهوغو» (١) میباشد.
کپتان نمو بطرف دریا نظر دوخته میگریست حزن و الم او خیلی شدید بود. از وقتیکه ما بسفینه داخل شده ایم این دوم رفیقیست که ضایع میکند اما این ضایع بچه گونه مرگ ضایع شده! بمرگی که اولاً تا قطرهٔ آخرین خون او بدوصد و پنجاه عدد شاخ حجامت مدهشهٔ خرطوم اختاپوط چوشیده شود، و بعد از ان پاره پاره از دهن منقار مانند انبورشکل منجوسش گذشته در معدهٔ مرکب از مرکب غلیظ و سیاه تیره درونش حل و هضم گردد! این بیچاره آدم از قبرستان قعر بحر نوتیلوس محروم ماند!
اگر از من بپرسید چیزیکه از همه بیشتر مرا جگر خون کرده اینست که در اثنای مجادله از زبان بیچاره بفرانسوی کلمۀ امداد برآمد. بیچاره وقتیکه به تهلکهٔ مرگ گرفتار آمد زبانی را که با عهد و پیمان بکفتن آن مجبور بود فراموش کرده اصل زبان مادر زادش را تکلم نمود. پس معلوم شد که در میان این تارکان دنیا که بجان و تن به کپتان نمو مربوطند یک هموطن من نیز موجود بوده است! آیا در میان اعضای این شرکت اسرار انگیز از مردم فرانسه همین یک تن بود؟ چون بخوبی می بینم چنیان میپندارم که از ملل سایره نیز یکیک آدم درینجا خواهد بود! اینستکه اینهم از مسائل مشکله ایست که حل آن مبهم ماند.
کپتان نمو به اوتاق خود در امد. یکچند وقت هیچ او را ندیدم. اما درجهٔ یأس و کدر او را خوب میدانستم. فلاکتی که بهریک از طایفه های نوتیلوس میرسید یکیک

(١) ویقتور هوغو شاعر مشهور فرانسویست.


٣٢٦

جریحه التیام ناپذیری در دل کپتان نمو همیگشاد . نوتیلوس ، بعد ازین واقعه مدت ده روز در همین موقع مجادله گاه باینطرف و گاه بآنطرف رفت و آمد نموده از همان جا جدا نشد . در روز یاز دهم مدت ماتم داری و سوگواری خود را نهایت داده یکسر بسوی شمال رهسپار عزیمت گردید .
حالا در نهر عظیم « غولف ستریم » که از نفس بحر محیط اطلسی حاصلشده و بخود آن بحر غایب میشود رفتار داریم .
این نهر بحری که غولف ستریم میگویندش چنان جریان عظیمیست که از جریان های عظیم ابحار جسیمه دنیا شمرده میشود . غولف ستریم يك نهريز : کيست که در میان بحر محیط جاری میباشد . حتی آب آنهم بابحر نمیآمیزد ، چونکه آب نهر غولف ستریم از آب اصل بحر خیلی نمکینتر است عمق وسطانی آن سه هزار قدم ، عرض وسطائی آن شصت میلست . در بعضی جاها آب این نهر در ساعتی ٤ کيلو متر و بسرعت جریان دارد ، حجم همه مجموع آبهای طول این نهر جسیم برابر حجم آبهای همه نهرهای بزرگ دنیاست . و هم اصلا مقدار آن تبدیل نمی یابد .
بنا بر قول یکی از کپتان های مشهوره موری » نام منبع یعنی نقطه آغاز خروج این نهر در خلیج غاسقو نیا میباشد . آبهای آن که برنك وطبیعت سبكست در اول امر در انجا تشکیل می یابد ، ازان خلیج برآمده بسوی جنوب متوجه میشود ، سواحل افریقا را پیروی کرده تا بخط استوا فر و می آید ، در انجا آبهای خود را گرم میکند ، از انجا دور کرده بحر محیط اطلسی میگذرد . به دماغه سانر وق که در سواحل بره زیلیا میباشد میرود در انجا دو شاخ میشود يك شاخ بسوی دریای آنتیل میرود تا که مقدار زیاد نمک آنرا بگیرد . اینسکه ازینجا غولف ستریم بوظیفه مهمه پیدا کردن موازنت


۳۲۷

و برابری در جه حرارت آبهای بحرها آغاز میکند . یعنی برای آمیختن آبهای بحرهای
شمالیه را به بحرهای جنوبیه بدور آغاز میکند دیگر شاخ آن بعد از انکه در خلیج مکسیکو
گرمی پیدا کرد یکسر بطرف امریکای شمالی بالا میبراید ، و تابه « ترنوو » واصل می
شود . در انجا بسبب تضييق وفشار جریان آب سرد شمالی که از آبنای ( داوی ) می
آید راه جریان خود را تبدیل میدهد و يك دايره بزرگی تشکیل داده به بحر
اطلسی متوجه میشود . در ٤٢ درجه عرض باز بدوشعبه منقسم میشود . یکی از ان
بخلیج (غاسقونیا )، و جزایر ( آصور ) رجعت میکند ، دیگر آن بعد از انکه سواحل
[ ایرلند ] ، و ( نوروجیا ) را گرمئی معتدل بداد تابه ( سپنجبرغ ) میبراید . در انجا
درجه حرارتش بچهار درجه فرو آمده بحر از یخ خالی شمال را تشکیل میدهد .
اینست که نوتیلوس درین نهریکه بیان کردیم رفتار دارد . در وقت پیشین بود که
با قونسه ی در سطح کشتی بودیم . و در خصوص غولف ستریم به او معلومات میدا
دم . بعد از انکه بیانات خود را تمام کردم گفتم :
ـ دستت را به آب فرو بر قونسه ی !
قونسه ی دست خود را به آب فرو برد . و چون از گرمی و سردی هیچ چیزی
حس نکرد متحیر ماند . گفتم :
ـ اینحال ازین پیش آمده که آبهای خلیج مکسیکو بدرجه حرارت خون انسانست .
درین اثناندلاند در حالتیکه خیلی بحدت و غضب بود آمده گفت :
ـ معلم افندی ! اینحال باید که به انجام رسد . زیرا خیلی به تنگ آمده ام . کپتان
شما نیز از راه برآمده یکسر بسوی قطب شمال میرود . حالا نکه بانگیز قطب جنوبی
مرا از قطبها خیلی متنفر ساخته . هیچ آرزو ندارم که قطب شمالی را ببینم .


۳۲۸

من – چون درین وقتها فرار کردن ممکن نیست چه باید کرد ندلاند؟
ندلاند – بشنوید! باز فکر خود را بشما تکرار کنم . با کپتان نمو سخن را باز کنید .
هنگامیکه از نزدیکی مملکت شما میگذشت هیچ چیزی نگفتید، حالا در دریاهای مملکت
من آمده اید . اگر شما نمیگوئید مجبورم که من سخن را فیصله دهم . بعد از چند روز
از نزدیکی نهر «سن لوران» که از شهر «کبه ق» که مسقط رأس منست میگذریم.
پس چون اینمسئله را بخاطر میآرم خونم بجوش میآید، مغزم بدور میشود موهایم بر
میخیزد . ببینید معلم افندی بشما راستی عرض کنم من خود را بدریا خواهم انداخت .
در نجا ماندنی نیستم، زیرا خیلی بعذابم !
دوست کانادایی من خیلی بیصبر، و به آخر درجه به تنگ شده است. در بخصوص
حق هم بدست دارد . مدت هفتما هست که از هیچطرف کره ارض هیچ خبری نگرفته
درین کشتی محبوس بسر میآریم . در میان دریا تمام عمر خود را گذرانیدن انسان
میباید که به اخلاق قونسه ی باشد . هرگاه قونسه ی شش غلصمه میداشت مکمل
یکماهی میبود . ! ندلاند چون دید که جواب ندادم ، بشدت پرسید که :
– چه میگوئید ، ببینم معلم افندی !
من – آیا میخواهید که از کپتان بپرسم که نیت و تصورش در باره ما چیست ؟
ندلاند – بلی ، همین را میخواهم !
من – اما میدانید که کپتان پیش ازین در ینباب فکر و نیت خود را در حق ما علناً
بیان کرده است .
ندلاند – باز یکبار دیگر دانستن میخواهم . اگر خود شما از طرف خود گفته
نمیتوانید از طرف من بگوئید :


۳۲۹

من ـ درین اوقات با کپتان خیلی کم برابر میشوم. حتی از ملاقات من احتراز میکند.
ندلاند ـ اگر او احتراز میکند شما احتراز مکنید
من ـ بسیار خوب ، او را پیدا کرده میگویم .
ندلاند ـ چه وقت ؟
من ـ هروقت که برابر شوم .
ندلاند ـ اگر میخواهید من رفته او را پیدا کرده بیارم شما هم به او بگوئید.
من ـ نی نی ، شما کار را برای من بگذارید ، فردا ...
ندلاند ـ نی ، امروز !
من ـ بسیار خوب امروز !
اگر چنین نمیگفتم نمیشد ، هرگاه ندلا ندباکپتان برای سخن برود حکماً يك دیوانه گئی خواهد کرد .
تنها ماندم . براجرای وعدی که به ندلاند داده ام قرار دادم . برخواسته به اوتاق خود در آمدم . صدای پای کپتا نراشنیدم که در اوتاق خود گردش داشت . اینفرصت را از دست دادن جایز نیست به پیش دروازه اش آمده سه بار آهسته در را زدم هیچکس جواب نداد . بازیکباردروازه رازده ، و پیچ آنرا تاب داده باز کردم. در آمدم ، دیدم که کپتان نمو آنجا ست . بر سر میزخم گشته و بکار مشغول است . بسوی من هیچ ندید . من چون بگفتن عزم جزم کرده ام لهذابه پیش میز او نزد یکشدم . سر خود را بالا کرده ، و چین برابر انداخته گفت :
ـ این شمائید ! بگوئید چه میخواهید ؟
ـ باشما چیزی سخن گفتن میخواهم .


۳۳۰

ـ اما ، من مشغولم ، کار دارم !
ـ گفتنیهای من نیز از جمله کارها ئیست که قابل تأخیر و معطلی نیست .
ـ چه میگوئید افندی ؟ آیا چیزی کشفیات نوی یافته اید ؟ آیا از بحر بعضی خفا
یای نوی بر آورده اید ؟
ببینید که فکر ها چقدر با هم دور ! من بچه خیال او در چه تصور ! کاغذ ها و اوراقی
که بر روی میز افتاده بودند نشان داده گفت :
ـ معلم افندی ، اینها را که می بینيديك سر گذشتیست که بچند زبان نوشته شده است.
خلاصه تدقیقات و تحقیقات من که در حق بحر ها حا صلشده درینها مستور است . اگر
اراده الهی باشد اینها بامن محو و نابود نمیشود ، زیرا خیال دارم که به امضای خود همه
اینها را در يك صندوق رابر دار مسینی انداخته هر کسیکه آخر تر از ما بماند آنرا در بحر
بيندازد . موجهاى بحر نيز آنرا برده برده بدست باشندگان روی زمین برساند .
پس معلوم شد که اسم و سر گذشت این شخص درین کاغذ ها نوشته شده است و
محتملست كه يك روزی همه اسرار او بمیدان بر آید . اما در ينوقت من درین فکر ها
نیستم . مقصد فهمانیدن مذاکره ندلاند است . لہذا از همین سخن سر رشته گرفته گفتم :
ـ به این فکر عالئی شما بغیر از تحسین و آفرین دیگر هیچ چیزی گفته نمیتوانم .
حقیقتاً محو و نابود شدن این اثر گرانبها شایان افسوسست . اما واسطه که برای محافظ
و فائده آن استعمال کردن میخواهید خیلی ناقص و مبتدیانه دیده میشود. که میداند
که صندوق شما را موجهاى بحر بكجا بيندازد ! و بدست چگونه اشخاص خواهد افتاد !
آيا غير ازينصورت دگرگونه چاره یافتن ممكن نمیشود ؟ مثلا خود شما ، يا يكى از ميان شما.
ـ سخن مرا بریده » نی معلم افندی ! اصلا نمیشود ! .


۳۳۱
اما من با رفقای خود بمحافظه این نوشتينها در هر وقت حاضريم. هر وقت که آزا
دى مرا ببخشيديد آنوقت ....
« بشدت از جای خود بر جپیده » چه گفتید ؟ آزادی شمارا .
بلی کپتان ! حتی برای گفتن همین سخن به پیش شما آمده بودم . هفته هاست
که در سفینه شما مانده ایم. لهذا از طرف خود بالاصاله ، و از طرف رفقای خود بالوكاله
امروز از شما میپرسم که آیا نیت شما اینست که ابدیاً ما را درینجا نگاهدارید ؟
معلم افندی پیش از هفته ها چیزی که بشما گفته بودم بتکرار کردن همان سخن باز اكتفا
میورزم که ، هر کسیکه به نوتیلوس در اید باز بیرون نمیبراید ؟
یعنی ما را یکقلم اسیر کردن میخواهید ؟
شما هر نامی که بر خود میگذارید مختارید .
پس چون چنینست ، اینرا هم بشما بگویم که اسیرها هم حق حاصل کردن آزادی
خود را همیشه محافظه خواهند کرد. اگر چه با موانع بسیار مشکل الدفعی فرا گرفته
شده باشند .
ازین حق که شما را منع کرده است ؟ آیا بگرفتن عهد و قسم از شما اقدام کرده ام ؟
اینرا گفته ، ودستهای خودرا با همدیگر چپراس کرده تیز تیز بمن نگریستن گرفت .
من گفتم که :
کپتان دوباره این بحث را باز کردن نه خوش شما میآید، نه از من . چون سخنرا
باز کردیم باید که بخوبی به انجام رسانیم . باز تکرار میکنم که مسئله تنها بمن عايد ومتعلق
نیست. چونکه برای خود من مطالعه ، وتماشای بدایع طبيعيه مدار تسلی و
خشنودی خاطر است . وقتیکه آن موجود باشد من هر چیزیرا فراموش کرده میتوانم.


۳۳۲

و مانند خود شما در يك كوشۀ انزوائی کشیده همۀ عمر خود را بتدقیقات طبیعیه حصر کرده میتوانم، و بهمینقدر يك اميدی كه نتیجۀ تدقیقات من یكوقتی بدست یکی از ارباب فن برسد اكتفا میورزم، شما برای خوديك مسلك و وظیفه تعیین كرده اید که در میان آنها با وجودی که ببعضی جهتهای آن پی برده توانسته ایم و بسیاری از اسرارهای آنها بما سراسر مجهولست، باز هم به مهارت و جسارت شما که می بینیم در حق شما يك ميلان طبیعی و توجه باطنی حاصلکرده ایم. ولی برای ندلاند دگر هیچ صبر و تحمل باقی نمانده است . آیا اینرا هیچ فکر و اندیشه کرده اید که همچنین يك طبيعتی مانند ندلا ند، هیچگاه صبر و تحمل اسارت را دارد ؟ آیا برای اینچنین آدم میشود که بهر گونه تجربه ها و هر نوع تهلکه ها در خصوص حاصلكردن آزادی خود تشبث نورزد ؟
اینرا گفته خاموش شدم. کپتان نمو برپا خواست و گفت :
— ندلاند هر چه که از دستش میآید بکند ! هر تجربه، و ملاحظه که مخاطر دارد اجرا نماید. در پیش من هیچ وقر و اهمیتی ندارد. زیرا من برای او تذکرۀ دعو تنامه نفرستاده ام که بسفینۀ من تشریف فرماید. حالا نیز او را برای ساعت تیری خود درینجا نگاه نداشته ام. حالا آمدیم بر خود شما : شما از اشخاصی که معنی سکوت را هم میدانند میباشید. دیگر جوابی که بدهم نماند. و هم این مکالمۀ آخری ما در باب اینمسئله باید بود. بعد ازین برای شنیدن آن وقت ندارم و از دستم نمی آید که این مکررات را بشنوم.
از اوتاق کپتان نمو برامدم. مکالمه را برفقای خود فهمانیدم. ندلاند گفت که :
— منتظر بودن بلطف این آدم هیچ لازم نیست. نوتیلوس به «لونغ ايسلاند» نزديك میشود. هر امر چسان که باشد فرار میکنیم والسلام!
من هیچ جواب ندادم . چونکه سما رفته رفته به تهدید آغاز نهاد، علامتهای طوفان


۳۳۳

یکی بردیگر پیشی مینمود. هوای نسیمی يك رنگی سفیدی پیدا کرد. ابرهای پست ببالا پروازی آغاز نهاد، دریا موج دار شد. موجها رفته رفته بزرگی پیدا میکرد. بارو مترو ـــ میزان الهوا ـــ خیلی از خیلی سقوط یافت. مسأله که در شیشه طوفان نما موجود بود بسبب افزون بودن الكتريك در هوا تحلل نمود.
هنگامیکه نوتیلوس از ممر نيورك یکچند میل دور شده بود، وهنوز به پیشگاه «لونغ ایسلاند» نرسیده بود که طوفان بکمال شدت آغاز نهاد. این بار طوفانرا خوب تعریف و تصویر میکنم. زیرا کپتان نمو درین طوفان کشتی خود را در زیر بحر فرو نیاورده باطوفان توانائی و پایداری آنرا تجربه کردن میخواهد.
خود کپتان نمو بطوفان هیچ اهمیت نداده دایما بر سطح کشتی بماند، برای تحملکردن بموجهاي بزرك يك بغله افتاده محلقه های سطح و اپور خودرا ربط نمود.
باد از جهت جنوب غربی بسرعت پانزده متر در هر ثانیه میوزید. بساعت سه این سرعت به بیست و پنج متر و بالا برآمد. اینحال در طوفانهای بسیار مدهش دیده میشود.
موجهای بحر یکه بسیار بلند شده بود به ابرهای پست جوهوا مصادمه مینموده از موجه های كوچك هيچ اثری نمیدیدم. بلی، منهم بيك حلقه واپور خود را بسته در مشاهده طوفان کپتان نمو را پیروی میکردم. هر قدر موجی که بود موجهای بزرگ تپه آسا بود. حتی سرهای آن تپه های امواج کف سفید هم نداشت. بلندی این امواج رفته رفته کسب بلندی میکردند، و يك بردیگر پیشی میگرفتند. نوتیلوس گاه بیکطرف، و گاه بدیگر طرف میغلطید، و گاهی بسر، و گاهی بدنبال مانند عمود ایستا ده میشد، در ساعت پنج یکباران بسیار شدیدی باریدن گرفت. اما این باران باد و طوفانرا زیاده تر گردانید، طوفان در هر ثانیه چهل و پنج متر سرعت پیدا کرد. یعنی در هر سا


٣٣٤

عت چهل فرسخ مسافه قطع مینمود. اینست که اینچنین طوفان خانه ها را زیر و زبر میسازد. لوله های خشتهای پخته روبهای بامها را برداشته در پنجره ها و دروازه های خانه ها میدرارد. طوپهای بیست و پنج سانتیمترویی را از زمین بر میدارد. حالا آنکه نوتیلوس تنها بغلطیدن در میان آن موجها اکتفا مینمود، و دیگر هیچ ضرری نمیدید. هرگاه نوتیلوس دگلها و دیگر اسبابهای واپورهـا را مالك میبود پاره پاره گردیدنش محقق بود، اما نوتیلوس چون در خصوص وضعیت وساخت خود مانند ماهی عظیم دریا نوردی بود هیچ خسارت و زیانی به آن راه نمییافت.
بکمال دقت بطرف موجها میدیدم، هرموج بوسعت وفراخی یکصد وشصت یکصد وهفتاد متر بقدر پانزده شانزده متر بلند میشد سرعت حرکت آنها نیز بدرجه نصف سرعت باد بود یعنی در يك ثانیه پانزده متر حرکت میکرد. بزرگی وقوت موج نسبت به عمق یعنی چقوری آب بحر افزونی میگیرد. در جزیره های « هبرین » اینچنین یکموج به سنگینی هشتاد و چار هزار قیه که هر قیه نزديك به يكچارك كابلست ــ يك گوسنگ بزرگی را برداشته توانسته بود. در سنه ١٨٦٤ همچنین يك طوفان شديد، يك قسم کلانی شهر « یدو » را که در ژاپانست خراب کرده بود.
شدت طوفان ما در شب افزونی گرفت، نزديك شام بود که از دور يك واپور بزرگی را دیدم که در میان امواج بحر بالا و پایان شده از رفتار معطل مانده بود !
به نصف شب دو ساعت مانده آسمان يك رنگ آتشینی گرفت. هوای نسیمی بابرقهای بسیار شدید روشنی پیدا کرد. برق آنقدر متصل در پی همدیگر میریخت که هیچ فاصله برای تاریك شدن هوا نمیگذاشت. در حالتیکه از شدت برق من چشمهای خود را باز کرده نمیتوانستم، و از شدت حرکت عقلم بدور آمده بود،


٣٣٥
کپتان نموچنانچه با روح طوفان پنجه آزمایی میکند بسوی برقهای درخشنده تیز
نظر دوخته بود .
در بحر، و هوا، و سمايك صداهای بسیار مهیب ومدهشی حکمفرما بود که آنهم
عبارت از صداهای امواج ، و باد، و رعد بود .
در تمام وجود و حواسم هیچ تاب و توانایی نماند بهزار زحمت بروی سینه خود را لغزانیده
لغزانیده تا به سر زینه رسانیدم ، بهزار مشقت سرپوش را بسوی درون کمان تاب دادنش
را فرو برده از زینه واپو خود را غلطانیدم در درون کشتی بپا ایستاده شدن امکان
نداشت . لہذا لغزیده لغزیده تا به او تاق خود خود را رسانیده توانستم .
کپتان نمو نیمشب بود که داخل واپو شد صدای باز شدن شیر دهنها و پر شدن مخزنهای
آب را شنیدم . بعد از کمی آهسته آهسته غوطه خودن نوتیلوس را حس کردم . در
حال بدالان آمدم ، پنجره باز شده بود. بسیار ماهیانرا دیدم که از شدت طوفان میگریزند .
حتی بر یکچند ماهی بزرگ افتادن صاعقه یعنی تندر را نیز دیدم .
نوتیلوس بغوطه خوردن دوام داشت چنان کمان میکردم که تا پانزده متر پایانتر
طوفان خواهد بود . اما تا بقدر پنجاه متر فرو نیامدیم از تأثیر طوفان رهایی نیافتیم ،
و بعد از انقدر مسافه بيك استراحت وسکون عجیبی واصل شدیم. اما چه سان راحت.
و چگونه آرامی که با ور هیچکس نمی آید که پنجاه متر بالاتر بر سطح بحر آن شور رستا
خیز برپا باشد !
باب بیستم
-- وانزور --
از تأثیر اینطوفان مدهش کشتی ما یکقدری بسوی شرق افتاده بود. بنابرین


۳۳۶

فکرهای فراریکه در سواحل «نيورك» و «سن لوران» در سر میپرورانيديم محو
گردید . ندلاند بنومیدی افتاده مانند کپتان نمو بگوشۀ انزوا خزيد . من وقونسه ی
از همدیگر هيچ جدا نشدیم .
یکچند روزها نوتیلوس گاه در قعر بحر گاه برسطح بحر در ميان دمه ها و بخارهای
آبی که اینموقع بآن مشهور است، وموجب غرق بسی کشتیها میشود رفتار نمود .
قعر بحر درینجا مانند يك مزارستان کشتیها بنظر می آمد. بسبب تلاطم طوفانهای
شدید ، و دمه های تیرۀ دایمی اینموقع بحر محيط با انواع جسد های کشتیها که با لطمه
های امواج آن مجادله ، وجنگ کرده ، نهايت غريق لجه گرداب فنا گردیده اند
پر ومملو بود .
بعضی ازین کشتیها پوسيده شده ، بعضی با سبزه ها ، وگلهای بحری پوشیده
شده بود . يك چند کشتی بود که هنوز نو غرق شده بودند. این محل و این موضع را
که در جدولهای ایستاتستيك از ممرها ، و گذرگاههای بسیار مهلك میشمارند از چند
سال به اینطرف مقدار پانزده شانزده وا پورهای بسیار بزرگ در همین جا ها ، یعنی
فراخنای «سن لوران» و گلوگاه یعنی آبنای «بل دیل» غرق و ناپديد گردیده اند
نوتیلوس در بین دریاها که رفت و آمد واپور ها در آن بود ، بسیار مدت توقف ننمود ،
تا به ٤٢ درجۀ عرض بالا برامد که ازینجا خط تلگراف تحت البحریکه امریکارا به اوروپا
ربط داده میگذرد .
خط قابدار تلگراف تحت البحر را در ۱۷ ماه ما يس تقریباً پنجصد ميل دورتر از
از «قوننات» به عمق دو هزار و هشتصد متر در قعر بحر مشاهده کردم. چون تا به ایندم
از خط قابدار زیر بحر به قونسه ی بحث نکرده بودم از انرو وقتیکه قونسه ی خط در از


۳۳۷

سیاه تلگراف را در زیر بحر بدید چنان گمان کرد كه يك مار جسیم دریایی خواهد بود.
چون گفتم كه خط قاندار زیر بحر است بحیرت افتاد . لهذا مجبور شدم كه در باب خط
مذکور بعضی معلومات به او بدهم :
نخستین خط تلگرافی كه در مابین امريكا ، و اوروپا از زیر بحر گذرانیده شده است در
سنه ۱۸۵۸ بود . اما بعد از آنكه بقدر چهل تلگرافنامه رد و بدل گردید باز از کار
افتاد . در سنه «۱۸۶۳» بدرازی سه هزار و چار صد کیلو مترو ، و سنگینی چار
هزار « تن » يك سیم قاندار دیگری ساخته شد . این سیم جسیم را در و اپور « غريت
استرن » كه بزرگترین و اپور های آنوقت بود بار كردند ولی باز هم موفقیت و كامیابی
حاصل نشد .
با وجود اینهم باز امريكائیان نومید نشدند «سیروس » نام شخص جسوریکه
مؤسس وبانی شرکت تلگراف بود. همه اوراق تحویلات خود را به نقد تحویل داده
مكملتر از اول يك خط قانداری ساختند . سیم را اول در محفظه كه آنرا «كوتاپر قا»
مینامند گرفته و بعد از آن آنرا در قماشهای بسیار كلفت و ستبری پیچانیده، و بر سر آنهم
در يك قاب معدنی پیچانیدند . این سیمی كه به اینصورت ساخته شد در ۱۳ ماه تموز
مطابق برج اسد سنه ۱۸۶۶ سفینه جسیم « غریت استرن » آنرا بر داشته بدریا برآمد .
در ۲۳ ماه مذکور و اپور غریت استرن به « ترنوه » نزديكشده بود كه خبر صلح محا
ربه پروسیا و اوستریار ابتلگراف خبر گرفت . در ۲۷ ماه از اوروپا تا به لنگرگاه «قونئات»
خط را در زیر بحر فرش کرده عملیات را به اتمام رسانید . اول تلگرافی كه از امريكا به
اوروپا كشيده شد جواب همان تلگراف خبر صلح بود كه نقل آن اینست :
« مظفریت ، مخصوص خالق كائنات ، و صلح مخصوص ساكنان روی زمینست »


۳۳۸

خط قابدار تلگراف را بيك حالت غریبی دیدم روی آن با پوستهای حیوانات
تاعه ، وسنگچلها و سبزه های بحری پوشیده شده بود . و باینصورت محفظه های متعددی
بر ان افزوده شده بود . تلگراف قابدار بی آنکه از حرکات بحریه متأثر گردد بکمال
استراحت در قعر بحر خوابیده بود و در سی و دو ثانیه اخبار دنیای نو را با خبر های دنیای
کهنه رد و بدل مینمود .
نوتیلوس بیکبارگی بسوی جنوب تبدیل حرکت ورزیده و از نزدیکی « بریتانیا»
گذشته بسوی دریاهای اورو پارفتار آغاز نهاده از جزیره « امه رود » چون گذشتیم
چراغ دوار «قاستینه» را که بهزاران کشتیهای رهسپار را رهنمایی میکند دیدیم .
مسئله خیلی مهم گردید. آیا نوتیلوس بدریا های اوروپا برای چه میرود ؟ آیا بدرا
مدن دریای « مانش » که مابین فرانسه و برتانیا واقعست جسارت خواهد ورزید؟
ندلاندکه بسبب نزدیکشدن بسواحل از گوشه انزوا برامده است دایما به اینگونه سوا
لهامرا در زیر باز خواستها میگیرد . آیا چه جواب باید داد ؟ کپتان نموباز چنان در گوشه
خزیده که هیچ دیده نمیشود آیا چنانچه به کانادایی سواحل امریکارا نشان داد بمن هم
سواحل اور وپارا نشان میدهد ؟
اما نوتیلوس همیشه بسوی جنوب فرو آمده میرود در ۳۰ ماه مایس نوتیلوس از
منتهای جزیره بریتانیا یعنی انگلستان گذشته ، وجزیره سایلی را ترك كرده در سطح
دریابنای گردش را نهاد . ودوره های بسیاری در همین جا اجرا مینمود . اینحال مرا
به اندیشه و عراق انداخت . از حرکات نوتیلوس چنان معلوم میشد كه يك جايي را
جستجو میکند ولی دریافتن آن زحمت میکشد . در وقت زوال كپتان نمو خودش تعيين
موقع نمود. و قتیکه آفتاب از دایرۂ نصف النهار میگذشت کپتان نمو آلتی که آنراه سکستان»


۳۳۹

میگویند بدست گرفت ، وبکمال دقت بمعاینه آغاز نهاد . نوتیلوس بی غیر حرکت ایستا
ده بود . درین اثناء منهم بر سطح کشتی بودم . کپتان هیچ با من سخن نمیگفت . بعد
از ان که ارتفاع را گرفت این کلمه را خود بخود تلفظ نمود :
- بلی یافتم ! همینجاست !
اینرا گفته از نردبان فرو آمده زینه کشتی بسته شد . منهم بدالان آمدم . صدای
پر شدن خزینه های آب را شنیدم . بعد از چند دقیقه نوتیلوس بعمق هشتصد و سی و
سه متر در قعر بحر بر روی ریگها بنشست .
ضیای الكتريك سقف دالان خاموش گردید پنجره ها باز شد . بیرون سفینه را
بر وشنی بسیار شدیدی روشن دیدم . در طرف دست راست يك نقطۀ سياه مانند
يك پشته گيک کوچکی بنظر م آمد . چو ن خوب دقت كرد م ديد م كه يك كشتی
ایست که از طرف بینی آن زخمدار شده غرق شده است از گلها و ریگها و سبزه های که
روی سفینه را استیلا نموده بود ، چنان معلوم میشد که از بسیار وقت غرق شده است .
آیا این سفینه چیست ؟ نوتیلوس برای چه بزیارت او آمده ؟ حیران بودم که چه
خواهد بود ! درین اثنا دیدم که کپتان نمو بمن نزدیکشده گفت :
- نام اول این کشتی «مارسه ی» بود که هفتاد دو طوپ را مالك ، و در سنه ١٧٦٢
بدریا فرو آورده شده بود . در سنه ۱۷۷۳ این کشتی جنگی فرانسوی که در زیر حکم
و اداره «وریتریو» بود، بمقابله «پره ستون» بکمال جسارت و دلاوری جنگ کرد .
در سنه ۱۷۷۹ در ضبط کردن و بدست آوردن شهر «غرناته» حاضر بود ، در سنه ۱۷۸۱
حکومت جمهوری فرانسه نام کشتی را تبدیل داد . در ١٦ ماه نیسان - ثور -
سنه ١٨٦٨ مذکور بهمراه دسته های کشتی فرانسه که از امریکایغله باز کرده می آوردند


٣٤٠

رفاقت کرده است. این دسته های کشتی که غله بار کرده بودند در روز اول ماه حزیران -
سرطان - سنة ١٨٦٨ یعنی هفتاد و چار سال پیشتر ازین در همین جای و موقعیکه می بینید
با کشتی های جنگی انگلیس برخور دند . سفینه مذکور بکمال شجاعت با انگلیس ها
جنگ و مقاومت نمود . هر سه دکل هایش شکست ، يك ثلث طایفه و عسکرش مجروح
و مقتول گردید . چون هیچ چاره نماند غرقشدنرا از ننگ اسارت بهتر دانسته باسه
صد نفر طایفهٔ خود « زنده باد فرانسه » گفته غرق گردید .
ازین سخن کپتان واقعهٔ مذکور در نظرم بخوبی تجسم نمود . حتی نام این کشتی
جنگی نیز بیادم آمده گفتم :
وانژور ! ( وانژور منتقم را میگویند )
بلی وانژور ! آیا خوب نام نیست ؟
کپتان نموروی خودرا از من گردانیده و دست های خود را بر همدیگر چپراس
کرده ساکتانه و غضوبانه ایستاده ماند .

باب بیست و یکم
خونریزی

ازین حکایهٔ کپتان نمو فکرم بهیجان شدیدی آمد . بطرف کپتان ، و وضعیت او
نظر کردم . بحقیقت این آدم اگر چه هیچ پی برده نتوانسته ام ولی امروز همینقدر دا
نستم که حس انتقام بسیار شدیدی در دل میپروراند .
در ین اثنا نوتیلوس آهسته آهسته بسطح در یا بالا میبر آمد. بعد از کمترکی جسد کشتی


٣٤١

وانژور از نظر غائب گردید . هنوز در دالان بودم که بر سطح بحر برآمدن نوتیلوس را
حس کردم .
تمام در همین وقت بود که يك صدای سنگین ومدهشی بگوشم آمد . بطرف کپتان
دیدم . دیدم که کپتان هیچ حرکت والتفات باینصدا نمیکند گفتم :
ـ کپتان !
جواب نداد . از پیش او بر آمده بر سطح آمدم . قونسه ی وکانادایی از من پیشتر
در انجا بر آمده بودند ! پرسیدم که :
ـ اینصدا چه بود ؟
ندلاند ـ صدای طوپ بود !
بطرف در یادیدم . دیدم که از دور يك جسم سیاهی یکسر بسوی ما سر راست می آید .
گفتم :
ـ این کشتی چیست ؟
ندلا ند ـ از شکل و وضعیتش چنان معلوم میشود که از کشتیهای جنگی باشد .
ایکاش بیاید و نوتیلوس را غرق سازد !
قونسه ی ـ از کشتی جنگی به نوتیلوس چه ضرر میرسد ! در زیر آب پی او رفته
نمیتواند که به او ضرر برساند !
من ـ خوب ببین ! آیا معلوم میشود که کشتی کدام ملتست ؟
ندلاند ـ بیرق ملتی خود را نیفراشته ، از انسبب معلوم نمیشود که بکدام ملت منسوبست.
بقدر يك ربع ساعت بکمال دقت بسوی سفینه که بسوی مامی آمد نظر دوختیم .
بگمانم نمی آمد که ازینقدر مسافه بعید نوتیلوس را بشناسد که چیست ؟


٣٤٢

بعد از کمی ندلاند گفت :
يك كشتی جنگیست كه دودكش دارد و اغلب احتمال كه كشتی حربی انگليسی باشد!
كشتی بكمال سرعت پيش میآمد كه اگر كاپيتان نمو بهمين صورت و وضعيت كه حالا دارد
به ايستد فرصت فرار كردن خوبی بدست ما خواهد افتاد . ندلاند گفت :
هر وقتيكه كشتی جنگی بقدر يك ميل بما نزديك شود من خود را بدريا می اندازم .
چنان ميپندارم كه شما نيز از انداختن در پی من خود داری نكنيد !
قونسه ی – افندی اگر بیاد داشته باشد كه پيش ازين در شناوری مرا امتحان كر
ده اند . اگر ندلاند را پيروی كردن خواهند خود را بمن تسليم كنند كه بكمال راحت
و آسودگی ايشانرا بسوی كشتی زره پوش جنگی ببرم .
ميخواستم كه جواب بدهم كه بناگهان يك دود سفيدی از كشتی مقابل برخواسته
و بعد از چند ثانيه يك جسم ثقيل و بزرگی آمده در طرف پشت نوتيلوس در ميان آب
بيفتاد و آبها را پر موج ساخت : بعد از كمتری صدای توپ نيز بگوشم برخورد .
فرياد كردم كه :
اين چه ؟ بر ما گله می اندازد ؟
ندلاند – البته می اندازند ! آفرين ! ..
من – آيا مارا نمی بينند ؟ آيا بگمان شان نمی آيد كه ما يكچند نفر قضا زده باشيم كه بر يك
كشتی پارۀ شكستۀ افتاده باشيم ؟
قونسه ی – بخيال من چنان می آيد كه همان جانور معهود را شناخته به طوپ گرفته اند.
من – اما البته ديده باشند كه بر پشت جانور انسا نست . چسان به طوپ زدن
جرأت كرده اند ؟


٣٤٣

ندلاند ـ بلکه بسببی که آدم را دیده اند آتش میکنند !
از ینسخن ندلاند ، فکرم روشن گردید . دانستم که در ینوقت هر کس میداند که جانور چیست ؟ چونکه کشتی جنگی ابراهام لنقولن از کارگر نشدن ژپیتین ندلاند، و صدای آن دانسته باشند که این جسم يك کشتی ایست که در زیر بحر حرکت میکند. و از هر گونه جانور آنرا مدهشتر پنداشته اند.
بلی ، مسئله همچنینست. حتی تمام سفینه های حربی و تجارتی عالم برای برداشتن وجود این سفینه دست يك كرده اند .
اما اگر نوتیلوس بدست کپتان نمو چنانچه گمان میشود يك آلت انتقامی باشد ، الحق که مدهش يك آلت خرابی ایست . آیا آنشب که مارا در يك او تاقی بیهوش کر ده حبس نمود بريك سفینۀ هجوم نبرده بود؟ مرده که در قعر در یادفن شد آیا بمصادمة آن هجوم نمرده بود؟ بلی بل مطلق که همچنینست ! یکقدری از حیات اسرار انگیز کپتان نمورفته رفته کشف و ظاهر میشود . اگر کیفیت همچنین باشد دولتھائیکه برای گرفتن و محو کردن آن اتحاد کرده باشند در پی يك شخص مجهولی نی بلکه در پی يك منتقم بسیار مدهشی افتاده اند .
اینحالها بکمال دهشت در نظرم جلوه گر گردید . در نظرم بکمال خوبی تجسم کرد که این کشتی که بمانز ديك ميشو د دوست رہایی دهندۀ مانی بلکه دشمن غرق کنندۀ ماست!
گله های طوپ رفته رفته اتصال بهم پیدا کرد . اما همۀ گلها در آب افتاده بکمال شمانه غرق میشد . بر سفینه هیچیکی از آنها بر نمیخورد .
کشتی زرهپوش بقدر سه میل مسافه نزديك شده بود، کپتان نمو، چنان میپنداشت که گویا صدای این طوپهار انمیشنود از انرو بر سطح و اپور نمیبرامد . حالا نکه اگر یکی


٣٤٤

ازین گله های مخروطی ثقیل بر پشت نوتیلوس بخورد تا یکدرجه موجب ضرر و زیان
او خواهد شد .
ندلا ند گفت :
— معلم افندی ، برای رهایی یافتن بهر گونه وسایط و هر قسم چاره جویی دست و
پابزنیم . بيك چیزی بسوی شان اشارت کنیم بلکه بفهمند که ما قضا زده گا نیم .
ندلاند اینرا گفته ، و دستمال خود را کشیده میخواست که بهوا بجنباند ، ولی پیش
از آنکه دستمالرا بهوا کند يك دست آهنين مثالی او را فشار داده بر زمین انداخت. یعنی
کپتان نمو ندلاند را بر زمین انداخته میگفت .
— ای بدکردار ! میخواهی که حالا تر ابه پیکان مهمیز نوتیلوس خونخوار خود در کشم!
دیدن کپتانرا درینحال بحقیقت که دهشت بخش دلها میگردید . سیمایش بسبب هیجان
شدید قلبی او زرد شده بود . از دهنش سخن نی بلکه مانند غرش جانور های خون
ریز صدا های مدهش میبرآمد . ندلاند در پنجه های فولادی کپتان نمو مضمحل شده
بود. بعد از ان ندلا ند را گذاشته بیکنظر دهشت اثری بسوی سفینۀ جنگشی که نزديك
شده می آمد دیده گفت :
— آه ! تو مر اشناختی که کیستم ! اما من نیز بی آنکه بیرق تر اببینم شناختمت که کیستی!
پس اگر مردی جانت رانگاه کن ، وحمله دلیرانرا تماشا کن .
کپتان نمو این رجز خوانی دهشتناکر ابر زبان رانده ، و بیرقیکه در قطب جنوبی
برافراشته بود همان بیرق را در يكطرف نوتیلوس خلانيد .
درین اثنايك گله طوپ آمده و بر پشت نوتیلوس تماس نموده بدریا افتاد .
کپتان بشدت بمن نظر کرده گفت :


٣٤٥

رفقای خود را گرفته بزودی فروشوید چرا که نوتیلوس غوطه میخورد!
من ـ آیا برین سفینه هجوم میکنید کپتان ؟
نمو ـ افندی ! من آن کشتیرا غرق میکنم !
من ـ نی ، کپتان : مکنید !
نمو ـ میکنم ، مرا محاکمه و نصیحت مکنید ! از طالع بد خود شماست که بدیدن این خونریزی مجبور گردیده اید ! هم چه باید کرد بهجوم ، اول او آغاز کرد مقابله خیلی مدهش میشود ! بزودی پایان شوید !
غیر از اطاعت دگر چاره نداشتیم . بقدرده پانزده نفر طایفه های نوتیلوس در اطراف کپتان نمو گرد آمده بنظرهای پر نفرت ، و کین بسوی کشتی زرهپوش میدیدند. چنان درك میشد که همۀ آنها بيك نوع و يك طرز حس انتقام متحسس بودند.
باز يك گله آمده در پیش نوتیلوس در آب بخورد . شنیدم که کپتان نمو میگفت :
ــ بزن ، بزن ، ! گله هایت را خوب صرف کن ببینم ! ببینم ! آیا از نوک مهمیز نوتیلوس چسان جان بسلامت خواهی برد؟ اما درین جای و موقع پاك كه جسد زرهپوش «وانژور» در زیر بحر خوابیده است ترا غرق نمیکنم، جسد نا پاك تر ا با او آمیخته نمیخواهم !
در اوتاق خود آمدم کپتان نمو وکپتان دوم برسطح بماندند . پروانۀ کشتی بحرکت افتاد. نوتیلوس بکمال سرعت دوری گرفته از منزل گله خود را بیرون کشید . اما کشتی زرهپوش انگلیسی از عقب گیری او وانه ایستاد. کپتان نمو نیز مسافۀ مابین خود و او را زیاده نمیکرد .
ساعت چارشام بودکه صبر وطاقتم نمانده آهسته آهسته باز بر سطح برآمدم . دیدم که کپتان نمو بهیجان تمام گردش دارد . و چشمان خود را از کشتی زرهپوش هیچ جدا


٣٤٦

نمیکرد ، و آهسته آهسته او را بطرف شرق میکشید ، او نیز او را عقب گیری داشت ،
ولی هجوم نمیکرد .
باز خواستم که کپتانرا ازین خونریزی باز دارم اما تا میخواستم که چیزی بگویم مرا
بسخن نمانده گفت :
— حق بدست منست ! هجوم کنندگان اینهاست . همه چیزهائیکه من آنرا مقدس
میشمردم چون وطن ، زوجه ، اولاد ، پدر ، والده همگی از طرف اینها محو وفنا
گردید . اینستکه دشمن عظیم من اینهاست !
اینسخن را کپتان بيك شدت وحسرتی گفت که از هربن مویش جدا جدا حرص
انتقام پدیدار بود . بازيك نظری بسوی سفینه که در عقب مامی آمد ، و بپای خودلحظه
بلحظه بگرداب فنا نزدیک میشد انداخته فرو آمدم . ندلاند را یافته گفتم :
— امشب باید که بگریزیم . تا آنکه بخونریزی اشتراک نکرده باشیم .
— بلی بگریزیم ! صبر کنیم که شب بیاید !
شب آمد . در سفینه يك سكوت سنگینی حکـفرما بود جهت نما تبدیل جهت و استقا
مت نوتیلوس را نشان میداد . دور کردن منتظم پروانه را میشنیدم بر سطح دریا رهسپاری
داشتیم .
مهتاب هم دنیارا خوب منور داشت ، فرصت فرار را بچار چشم انتظار داشتیم .
از بسکه بسیار متأثر بودیم هیچ سخن گفته نمیتوانستیم .
ندلاند بهوس آن بود که خود را بدریا اندازد بزور او را مانع میشدم . چونکه بفکر
من چنان بود که نوتیلوس از سطح دریا بر کشتی زرهپوش هجوم خواهد کرد ، در آنوقت
فرار خوبتر ممکن خواهد شد .


٣٤٧

بعد از نیمشب بسه ساعت به بسیار اندیشه بر سطح بر امدم . کپتان نمو حالا بر سطح بود ، و در پیش بیرق خود بپا ایستاده بود. چشمانش را از زرهپوش هیچ بر نمیداشت. نظرش گویا مغناطیسی بود که زرهپوش را بخود جذب کردن میخواست.
قمر بدایره نصف النهار میگذشت ، سیاره عطارد از جهت شرقی بالا میبرامد . بحر راکد ، هوا لطیف، در هر طرف خاموشی و آرامی پدیدار بود . ستاره های درخشنده آسمان ، ضیای شعشعه پاش خود را بر سطح جلادار دریا عکس کرده لطافت و زینت بدایع و صنایع حضرت خالق کائنات و مبدع بدیع الصفات را ظاهر و نمودار نموده بود.
بمقابل این سکون و آرامی خارجی ، جوش و خروش فکرها و خیالات انتقامجویانه نوتیلوسیان داخلی را چون بزیر نظر ملاحظه و تأمل آوردم بی اختیار بدنم را رعشه پیدا شد!
زرهپوش بقدر دو میل از ما دورتر بود و ضیای الکتریکئی ژاله بر وجود نوتیلوس دلالت مینمود پیروی و عقب گیری داشت. و از دودهای شرر فشانش چنان معلوم میشد که آتش بسیاری صرف کرده در سرعت خود افزونی میداد.
تا بساعت شش صبح بی آنکه کپتان نمو مرا ببیند بر سطح واپور بماندم . زرهپوش بقدر یکنیم میل بماتر دیکشده بود بمجردیکه روشنی صبح آغاز نهاد باز بگله ریزی بر نوتیلوس آغاز نهاد . زمان فرار ما نیز نزدیکشد ، چرا که نوتیلوس نیز بنای حاضری هجوم را گذاشت.
برای خبر دادن برفقاء میخواستم که فرو آیم که در ینوقت کپتان دوم بالا بر امده بنای بعضی حاضریه ارا نهاد که این حاضریها نیز عبارت از بعضی چیزهای آسانی بود. مثلا کتاره آهنین دور کشتی را بر داشتن ، و بر امده گیهای موجوده را بدرون فرو بردن والحاصل نوتیلوس را مانند يك لوله سیگار فرنگی ساخت.


٣٤٨

بدالان آمدم، ساعت هفت و نیم بود که آلت پراکنده کم شدن تیز رفتاری (نوتیلوس) را
نشان داد . دانستم که میخواهد خود را بزرهپوش نزدیک کند ! صداهای طوپهای
زرهپوش نیز شدیدتر و نزدیکتر شده میرفت . برفقا گفتم :
دوستان من ! وقت نزدیکشد ، بجناب الهی توکل کرده بکار آغاز کنیم .
ندلاند، ثابت قدم قونسه ی ، مستریح ، من خیل مضطرب و پر هیجان بودم .
میخواستیم که بر زینه برائیم که دفعته سرپوشهای زینه بند شد. نوتیلوس بنای غوطه
زدنرا گذاشت . راه فرار ما مسدود گردید . دانستم که نوتیلوس میخواهد بزیر خط
آب زرهپوش خنجر جانشکاف مهیبز خود را فرو برده در آن واحد او را غرقه
گرداب فنا نماید .
هر یکی ما به اوتاقهای خود در آمدیم. همهٔ حرکات فکریه ام معطل مانده بود. جملهٔ
حیاتم عبارت از يك قوه سامعه ام شده بود .
سرعت نوتیلوس بدرجهٔ اعلا زیادتی گرفت مطلق که برای حمله بردن خودرا گرم
میکند . از شدت سرعت هر طرف کشتی بلرزه در آمد .
یکی یکبار بدهشت بی اختیارانه فریاد برآوردم! زير ايك مصادمهٔ شدیدی بوقوع آمد !
وبخوبی حس کردم که مهیبز نوتیلوس در يك چیزی فرو رفت و در اول تماس شدید ،
و بعد از آن بصورت خفیف همهٔ وجود نوتیلوس بايك چیزی مالش خورده بسرعت
برقی در گذشت . صداهای مهیب شکستن و پاره شدن جانخراشی بگوشم رسید . نوتیلوس
بسبب شدت و سرعت فوق العاده که دارد از ده متر فروتر از سطح آب مانند سوزنی
که از قماشی بگذرد از ته دای چوبی بی زره کشتی زرهپوش در گذشت .
بی اختیار از اوتاق خود بدالان آمدم . کپتان نمو را در انجا خاموش ، و آرام بپا


٣٤٩

ایستاده دیدم که از پنجره دالان بخارج تماشای بی پروایانه مینمود .
منهم بكمال هيجان و اضطراب بتماشا مشغول شدم . دیدم كه يك جسم بزرگ و
سیاهی آهسته آهسته فرو میرود ، نوتیلوس نیز برای تماشا كردن آن با او یكجا پایان می
شود . ده متر پیشتر جسد بی روح کشتی زره پوش انگلیسی را میدیدم كه آبهای بحر
بشدت در میان آن هجوم برده صدا های مهیبی میبر آورد . بعد از لحظۀ تا بجائیكه طوپها
موجود بود به آب فرو رفت . بعد از ان سطح و اپور زره پوش نیز پدیدار گردید . بر
سطح مذكور بسی جسم های سیاه سیاهی ، یعنی جسدهای غرقشدۀ انسانها در میان آب
ها زیر و بالا میشد .
از دهشت بسیار موها بر بدنم برخاسته بود ! وجودم بلرزه در آمده بود . باز هم
يك جاذبه مقاومت سوزی مرا به آئینه حجره دالان چسپانیده بود !
سفینه زره پوش جسیم آهسته آهسته فرو میرفت نوتیلوس نیز برای مشاهدۀ هر
حركات او، وكيفيت غرقشدنش با او یكجا فرو می آمد. یكی یكبار یكچیزی از هم كفید .
اول بگمانم آمد که جبه خانه آتش گرفته باشد ، مگر چنین بود که تضییق و فشار هوا
در آب سطح کشتی را پرانده بود بعد ازین كفیدن سطح كشتی بسبب فشارهوای داخل
كشتی در آب کشتی مذکور به بسیار سرعت غرق شدن گرفت . دكلها ، و نزدبانهای
دکلها که از انسان پربود و بعد از ان تا به نوكهای فوقانی آن در آب غرقشده بيك
منظره جانخراشی از نظر غایب گردید . بسوی کپتان نمو نظر كردم دیدم که این آدم
مدهش تا بحال تماشا میکند، و چون هیچ چیزی برای تماشا نماند دروازۀ اوتاق خود
را باز کرده در امد .
دیدم که در پیش دو قطعۀ تصویر یكه یكی از يك زن جوان و دیگری از دو پسر بود


٣٥٠

زانو بر زمین زده و يك وضع احترامانه گرفته بکمال زارنالی گریستن آغاز نهاد .

باب بیست دوم
فرار
و سخن آخرین کپتان نمو

نوتیلوس بعد از وقوع این واقعه جانخراش بقد رصد قدم از سطح بحر فروتر بکمال سرعت رهسپار گردید . آیا کدام طرف میرود ؟ بشمال میر ود ؟ بجنوب میر ود ؟ آیا بعد ازین خونریزی که کرد این آدم بکدام طرف گریختن میخواهد ؟
به اوتاق خود در آمدم . ندلاند و قونسه ی بکمال سکونت و آرامی در يك گوشه خزیده بودند . در حق کپتان نمو يك حس نفرت شدیدی پیدا کردم چو نکه مرا بیسبب و بجهت شاهد این جنایت مدهشه منتقمه خود گردانید .
بعد از روز جریان این واقعه بر خود مالك نیستم ، روزها میگذرد و من خبر ندارم، آیا نوتیلوس ما را کجا ها میبرد ؟ سرعتش خیلی شدید است ، از کپتان نمو بعد از وقوع این واقعه هیچ اثری پیدا نیست . سواری دوم نیز پیدا نمیشود ، از مردم سفینه نیز هیچکسی بمیدان نمیبراید ! نوتیلوس همه وقت در زیر دریا میرود ، وقتی که برای تازه ساختن هوا بر سطح بحر میبراید، سرپوشها را بزودی باز ، و بمجردیکه هوا تازه شود باز بزیر فرو میرود . بر روی خریطه موقع ما هیچ تعیین نمیشود . بناءً علیه نمیدانیم که در کدام جا و کدام موقع میباشیم .
اين يك را نیز بگویم که ندلاند نیز هیچ پدیدار نبود . بسبب کدر و غم اسارت میتر سیدیم که انتحار یعنی خودکشی نکند، لہٰذا قونسه ی او را هيچ يك لحظه از نظر دور


٣٥١

نمیداشت. اگر حال بهمینصورت دوام ورزد آخر الامر همۀ ما انتحار خواهیم کردیم.
يك صبحی بود كه چشمم را چون از خواب كشادم ندلاند را پیش خود بپا ایستاده
یافتم. چون دید كه بیدار شدم بمن نزدیك شده گفت :
– میگریزیم!
همان از جابر جهیده گفتم :
– آیا چه وقت ؟
– امشب. در نوتیلوس هرگونه آسایش ما محو و منسلب كردیده بعد ازین بغیر از
کارهای دهشت انگیز دگر چیزی نخواهیم دید؟ آیا باز هم تردد خواهید کرد؟ حاضر
فرار میشوید یا نی؟
حاضرم ندلاند! آیا دركجا هستیم؟
– امروز صبح بقدر شصت میل در جهت شرقى يك خشكه دیدم. آیا همینقدر
کافی نیست؟
– بگریزیم ند! اگر دریا ما را محو هم بکند بگریزیم!
– اگرچه دریا پرموج، و بادهم خیلی شدید است، با وجود آنهم بازورقچه نوتیلوس
از بیست میل مسافه هیچ پروا ندارم. زورقچه را به پنهانی حاضر کرده ام. يك سه
شیشه آب با چیزی خوردنی در آن گذاشته ام.
– بسیار خوب!
– و اینرا هم قصد کرده ام كه اگر گرفتار شویم تا وقتی که جان در بدنم باشد جنگ
کرده خود را تلف خواهم کرد!
– یکجا میمیریم ندلاند!


٣٥٢

بر همین سخن همدل و همزبان شده قرار دادیم. دوست کانادایی من بیرون برآمد. برسطح سفینه برآمدم. موج آنقدر شدید بود که طاقت نمیشد. هر قدر که شدید هم باشد گریختن لازمست. چونکه خشکه پدیدار است. یکساعت یکدقیقه صبر کردن جایز نیست.
بدالان آمدم. اما از پیش آمدن با کپتان نمو میترسیدم! اما دیدن او را نیز آرزو داشتم. ساعت شش بود که ندلاند به اوتاق من آمده گفت:
پیش از وقت فرار یکی دیگر خودرا نمی بینم. قرار ما همینست که بساعت ده هنوز قمر طلوع کرده نمیباشد. فرصت تاریکی را غنیمت دانسته فرار میکنیم لهذا بدیگر دیدن حاجت نیست. بساعت مذکور ماوقومسه‌یی شما را در کشتی كوچك نوتیلوس منتظر میباشیم.
اینرا گفته و بی آنکه از من جواب بگیرد برآمده رفت. برای دانستن جهت عزیمت نوتیلوس بدالان آمدم. دیدم که به چقوری پنجاه مترودر زیر آب و یکسربسوی شمال شرقی بسرعت فوق العاده رفتار داریم.
بدایع طبیعیه، و آثار صنایع که در دالان بود، و یکروزی همهٔ این بدایع و آثار و جمع آورندگان آنها در قعر بحر ناپدید خواهد شد همه را یگان یگان از نظر گذرانیدم. و در فکر خود همهٔ آنها را حك كردن میخواستم. بعد ازان به اوتاق خود آمدم. لباسهای گرم و کلفت پوشیدم. این سیاحتنامهٔ قیمتدار خود را خوب جمعکرده، و در موم جامه های محکم و کلفتی خوب پیچانیده در زیر وازکت بر سینهٔ خود بستم.
دلم بشدت میتپید! بر آرام کردن طپش آن قادر نیستم. هرگاه کپتان درینوقت مرا ببیند از وضع و حالم بهمه حال فكر مرا درک خواهد کرد! لہذا ندیدن بہتر است!
آیا کپتان نمو درین اثنا چه میکند؟ بمراق افتاده برخواستم، و از پشت در اوتاق


٣٥٣

او گوش نهادم . کپتان نمو در انجا بود! هنوز بخواب نرفته بود! هر لحظه چنان کمان
میکردم که حالا کپتان نمو از اوتاق خود برامده از من خواهد پرسید که (کجا میروی ؟)
این خیال رفته رفته در نظرم بزرگ شده بی اختیار آمده بر جای خود دراز کشیدم
و منتظر وقت موعود شدم . وجودم اگر چه یکقدری آرامی گرفت ، ولی هیجان
فکرم هیچ تسکین نمی یافت . از هنگامیکه از کشتی زرهپوش ابراهام لنقولن بر آمده به
نوتیلوس آمده ام خوب و بد هر انچه که دیده ام يكان يكان بنظرم تجسم نمود !
شکار زیر بحر ، آبنای توره سن ، وحشیان پاپوعا ، مزارستان تحت البحر ، ممر
گاه تونل سويس ، جزیره سانتورين ، آتلا نتيد ، بانکيز ، قطب جنوبی ، محبوسیت
در بخها ، محاربه اختاپوطها ، طوفان غولف ستريم ، واپورا و نژور ، کشتی زرهپوش
انگلیسی که با جان و مال غرق کردید همه را يکيك به پیش نظر خود آوردم .
این واقعه ها چنانچه يك تيا تر تماشا میکنم پرده به پرده از نظرم میگذشت . در میان
این همه دیدنیها وجود کپتان نمو در نظرم بدرجه فوق العاده بزرگ گردید . جسارت
و دلیری و علم و هنروری او را بیاد آوردم ، با خود گفتم :
نی نی ! این آدم همجنس من نیست ! آدم دریا ، داهئی دریا ، حاکم دریاست !
ساعت نه و نیم شده بود . سر خود را در میان دو دست خود گرفته میفشردم .
چنان گمان میکردم که از هیجان بسیاری از هم میکفد . چشمهای خود را پوشیدم .
هنوز نیم ساعت انتظار کشیدن لازمست . اما چه نیمساعتی ؟ که مرا دیوانه میکند .
چنان میپندارم كه يك کابوس مدهشی دماغم را مستولی شده ! !
درین اثنا بگوشم صدای نواختن پیانوی بزرگ دالان بیامد . آواز این موسیقی
که به بسیار مقام الم انگیزی نواخته میشد بسیار تأثیر عجیبی بر من اجرا نمود . همه قوهٔ


٣٥٤

سامعه ام را بسوی آنصدا متوجه نموده بشنیدن کوشش نمودم، تاباشد که به این صو
رت فکر خودر اتسلی بخشم ! دانستم که کپتان نمو باز بموسیقه خود درامده از عالم تجرد
کرده است !
یکی یکبار رعشه در بدنم افتاد ! چونکه اگر کپتان نمو از او تاق خود نمیبرآمد این
پیانو نواخته نمیشد ! معلومست که در ینوقت کپتان در دالانست . حالا نکه در رسید ن
وقت مذکور من مجبورم برینکه از دالان گذشته بکتابخانه ، و از انجا برا مده بدهلیز
کوچکی که نردبان بالابر امد ن راه زورقۀ نوتیلوس است بگذرم . آیاد ر چنین وقت
نازک باز بدیدن او مجبور میشوم ؟ بلکه مرامی بیند ؟ بلکه با من سخن میگوید ؟ آيا يك
اشارت او برای محو کردن همۀ تصورات ما کافی نیست؟ آیايك سخن او بر محبوس ماندن
عمری ما بس نیست ؟
درین اثنابودکه ساعت دیواری بزرگ کشتی ده بار زنگ بزرگ خود ر انواخت !
یعنی زمان آن رسید که بهرصورتیکه باشد از دالان گذشته به پیش رفقای خود بروم !
اگر کپتان نمو در پیش رویم برخیزد وراهم را ببرد ،باز هم يك لحظه توقف کردن
جایز نیست ! به احتیاط تمام دروازۀ او تاق خود را باز کردم برنوك پنجه آهسته آهسته
بدالان آمدم. دالان تاريك بود، ضیای بسیار خفیفی از کتابخانه در ان می افتاد! کپتان
نمو بر پیانو خودر ا انداخته چنان مستغرق عالم خیال بود که مرا نی بلکه کایناترا نمیدید!
ا گرروشنی هم میبود مرا نمیدید ! چونکه در ینباب چند بار اوراتجربه کرده ام .
بر روی قالین نرم دالان بهزاران احتیاط راه میرفتم . تا ممکن باشد بصدا بر نخوا
ستن کوشش میورزیدم . در پیش دروازۀ کتابخانه رسیدم !
در اثنائیكه میخواستم دروازه را بازکنم يك صدای بسیار نرم و آرام « آه ! »


٣٥٥

گفتن کپتان نمو مرا بر جای خود میخ نمود ! دانستم که از جای خود برخاست ! بضیای خفیفی که از کتابخانه میآمد قامت و اندام بلند او را دیدم که اینهم دیدن آخرین منست. دیدم که دستهای خود را با همدیگر چپراس کرده به دشواری نفس میگرفت، یعنی بسیار آهها، واوها از دهنش میبرآمد. تا آنکه شنیدم که اینسخنانرا میگفت:

ـ ای قادر بیچون مطلق! ای جناب الله ذوالجلال! مرحمت کن بخشا! همینقدر بس است!

آخرین کلماتیکه از زبان کپتان نمو بگوشم مانده همینست.
هماندم بکتابخانه، و از انجا بدهلیز، و از دهلیز بزینه و از سوراخی که رفقا ام درآمده بودند بزورقچه درآمده گفتم:
ـ درنگ نکنیم، بگریزیم! بگریزیم!
ندلاند ـ حالا، حالا.
بعد از نشستن من در زورقچه، سوراخیکه ازان درآمده بودیم با سرپوش آهنین که از پشت کشتی بسته میشد ندلاند آنرا با پیچتابهائیکه تدارک کرده بود محکم کرد. و دست به باز کردن فنرهای کمانهای زورقچه نمود تا زورقچه بشدت برجهیده بسطح بحر برآید.
درین اثنا دفعتهً ناگهانی از داخل نوتیلوس بعضی صداها، و فریادها بلند گردید! کشتی نشینان به بسیار شدت و تلاش سخن میگویند! آیا چه پیش آمد؟ از فرار ما آیا آگاه گردیدند؟ در میان صداها و فغانهای پرتلاشی که از درون سفینه برمیخواست یک کلمه که بقدر بیست بار تکرار نمود سبب این تلاش و فریادها را بمن بفهمانید که آنهم کلمه مدهشه مهلکه «مالستروم» بود.


٣٥٦

مگر کشتی نشینان برای ما فریاد نمیکردند بلکه «مالستروم! مالستروم!» میگفتند!
درین وقت و لحظه که ما هستیم ازین کلمه مدهشتر و مهلک تر هیچ يك صوتی تصور نمیشود!
معلوم شد که در سواحل مالستروم که مهلکترین نقطه های «نور وج» است آمده
ایم. در هنگامیکه کمانهای زورقۀ ما میخواهد باز شود قضا و قدر ما را بگرداب مدهشۀ
«مالستروم» سر دو چار گردانید!!!
مالستروم، يك گرداب مهلك مآ بیست که آنرا «ناف بحر محیط» میخوانند.
آبهای بحر محیطی که در وقت مد در میان جزیرۀ «فه روئه» ، و جزیرۀ «لو فودون»
بفشار داخل میشود، در زمان جزر بکمال شدت و قوت بیرون میبراید، و يك گرداب
دهشتناکی بعمل می آرد که تا به ایندم هیچ کشتی که در درون آن افتاده جان بسلامت
نبرده است. زیرا از چار طرف موجهای کوه آسای بحر محیط هجوم آورده گرداب عظیمی
تشکیل میدهد که قوۀ جاذبۀ چشمك ناف این گرداب در درون دریا تا به پانزده متر در از
میشود. این گرداب تنها کشتیها را نی بلکه ماهیان جسیم بالینه، و خرسهای سفید
بحری شمالی را نیز در جاذبۀ چشمك خود کشیده بقعر در یا محو و نابود میگرداند.
اینست که نوتیلوس درین لحظه یا از بخبری و یا از با خبری درین گرداب افتاده است.
نوتیلوس متصل دایره ها ترسیم داده دور مینمود، و رفته رفته محیط این دایره ها كوچك
شده میرفت.
از حال ماه پرسید! از خود بیخود گشته ایم! دهشت ما بحد نهایت رسیده است.
دوران خون ما در رکهای ما بسبب دوران شدید کشتی منقطع گردیده است! حسیات
اعصاب زایل شد! متصل عرقهای خنك خنك بر ما می شکند در اطراف زورقۀ که
مادر ان خزیده ایم آنقدر صداهای مهیب موجها، و شدت پیچ و تاب خوردن آبهای


٣٥٧

گرداب ، وشرقس وجود نوتیلوس موجود بود که دلها را بلرزه میآورد . چنان
شماته ، وغلفله در بحر حاصل بود که تا بچند میل مسافه رسیدن صداهای آن بی شبهه
بود ! این صداها از بر خوردن آبهای گرداب واجسامی که آب آنرا با خود در قعر بحر
بجاذبه شدیده کشیده با سنگهای قعر بهم میزند میبرامد .
مدد یارب ، محو شدیم نوتیلوس مانند يك انسانی با بحر پنجه میزند ! وجرد فولا
دی آن میلرزد ، ندلا ندگفت :
خود را محکم گرفته پیجهای زورق را به نوتیلوس محکم کنیم ، چونکه تا بوقتیکه
به نوتیلوس مربوط باشیم امید نجات باقیست ، وگرنه . . . .
هنوز سخن خودرا تکمیل نکرده بود که پیچهای باقی مانده زورقچه از شدت پیچتاب
آب از هم کشده شده ، و کما پر شدت آن بقوت خارق العاده از هم حظا خورده مانند
سنگ فلاخن در میان گرداب پرتاب شد !
سرم به آهن کنار زورق بشدت بر خورده بیهوش شدم . دیگر از خود خبر ندارم !

باب بیست و سوم

خاتمه

خاتمه سیاحت زیر بحر ما اینست که : در شب فرار بعد از بر جهیدن زورقچه ما از نو
تیلوس و بیهوش شدنم هیچ نمیدانم که زورقچه ما از گرداب چسان رهایی یافته ، و
همه ما بساحل سلامت چگونه رسیده ایم؟ اما چون بخود آمده ام خودرادر يك كلبه ماهیگیری
در جزیره « لافودون » یافته ام ، چون چشمم باز شد هر دو رفیق خود را دیدم که


٣٥٨

در پیش من نشسته، و دستهای مرا میمالند . بکمال محبت همدیگر خود را در آغوش کشیدیم !
مگر از حسن تصادف ، و نرسیدن اجل ما بمجردیکه زورقه از نوتیلوس خطا
خورده بسبب شدت کمانهای پرتاب آن بعل عکس حرکت از دایرهٔ دور گرداب از
زیر آب برآمده، در خارج آن دایره برسطح آب بالا برآمده است ! و در انجا کشتی
همین ماهیگیرانیکه ما در کلبهٔ ایشانیم بکار خود مشغول بودند که بناگهان از زیر آب
زورقهٔ ما بالا برآمده است . ما را گرفته بیرون آورده اند .
اینست که در کلبهٔ این صیادان عالیجناب لافودونی این سیاحتنامهٔ خود را باز یکبار
از نظر گذرانیدم . هرجهت آن بصحت و راستی برابر بود ، نه چیزی فراموش
شده بود ، نه چیزی دران مبالغه شده بود ، غیر ازینکه همین سیاحت خارق العاده که در
زیر بحر اجرا کرده ایم بی کم و کاست بر قارئین کرام بصدق نقل وحکایه کنیم دگرهیچ
کاری نکرده ایم .
آیا این نوشته های ماراخوانندگان آن باور خواهند کرد ؟ دل شان ! خواه باور
کنند ، خواه نکنند ! باز تکرار کرده میگویم که درظرف ده ماه در زیر بحر بقدر
(۲۰۰۰۰) فرسخ قطع کرده ام ، در زیر بحر محیط کبیر ، و بحر محیط هندی ،
و بحرعمان ، و بحر احمر ، و بحر سفید ، و بحر محیط اطلسی ، و بحره منجمد جنوبی ،
و بحر شمالی گردش کرده ام ، واززیر بحر سیا حت دورعالم اجرا نموده ام ، این بدایع
بحریهٔ که نقل کرده ام همه را برأی العین دیده ، و بحواس خود حس کرده ام ! خواه
باور کن ، خواه باور مکن !
آیا نوتیلوس چه شد ؟ از گرداب مالستروم رهایی یافت ؟ آیا هنوز در زیر بحرها بو
افکار منتقمانهٔ خود دوام میور زد ، یا آنحرکتی که در حق زرهپوش آخری اجرا


٣٥٩

کرد آخرترین خونریزی اوست؟ آیا احوال سرگذشت حیات او را که گفته بود در
صندوقچه انداخته بحر می اندازد، و چهای دریا آنرا بدست مردمان روی دنیا خواهد
رسانید؟ آیا قومیت و ملیت کپتان نمو را یکوقتی خواهم دانست؟
امیدوارم که بشود! این را نیز امیدوارم که نوتیلوس از ان گردابی که بسی سفینه
ها را غرقه گرداب ممات نموده بقوت خارق العاده خود رهایی یابد.
با وجود آنهم از جناب حق نیاز میکنم که اگر کپتان نمو زنده باشد، و برگردش
زیر بحر خود دوام ورزد افکار انتقامجویانه او را سکونت و آرامی حاصل شده باشد.
هر قدر که سرگذشت، و طالع او خیلی غربیست ولی خیلی عالیست! منهم این
عالی بودن آنرا تصدیق و قبول میکنم. مدت ده ماه منهم همان عمر خارج از دایره
طبیعت او را بسر آوردم! و امید است که از ترقیات فنیه روزمره عصر حاضر یکوقتی
بیاید که سیاحت زیر بحر، و سیاحت روی هوا بر همه کس آسان شود!
بنا برین بجواب ضرب المثلی که پیش از زمانهای بسیار مدیدی گفته شده که:
«قعر بحر را که پیموده توانسته است؟» گفته میشود که یکی من، و یکی کپتان نمو! *
- انتها -
تمام شد


٣٦٠

یاد آوری

عاقبت احوال کپتان نمو ، و سفینهٔ خارق العادهٔ او را کتاب ناول « جزیرهٔ پنهان »
عیان و بیان مینماید . جزیرهٔ پنهان نیز از آثار اختراع تألیفات « ژول ورن » فرانسوی
نژاد است که از طرف صاحب اخبار « مصور ثروت فنون » احمد احسان بيك بزبان ترکی
عثمانی ترجمه ، و طبع و نشر شده است، و از طرف این عبد احقر ( محمود طرزی ) پیش از
ترجمهٔ این کتاب بزبان فارسی ترجمه شده است . و انشاء الله بعد از ختام طبع این کتاب
به امر و اجازهٔ حضرت عالی ( معین السلطنه ) شروع بطبع آن خواهد شد .
« ژول ورن » بنوشتن رومانهای فنی در تمام عالم ادبیات يك شهرت بسیار عظیم ،
ويك، وقع احترام بس عالئی را مالك گردیده است ، و در خصوص رومان نوشتن فنی صفت
« مخترع » را گرفته است در سنهٔ ۱۸۲۸ میلادی در شهر « نانت » ممالك فرانسه تولد یافته
است . بعد از انکه در مکتب عالی شهر مذکور تحصیل ابتدائی خودرا کامل کرده بمقصد
تحصیل کردن علم حقوق به پاریس آمده ، ولی در انجا تبدیل فکر و مسلك كرده در
طریق ادب سلوك ورزیده است . مومی الیه در اول امر به « تیاتر نویسئی فاجعه ناك »
که آنرا « تراژيك » میگویند قلم برداشته خیلی چیزهای رنگین و پسندیده نگاشته که
هر یکی از انها بار بار در تیاتر خانه های معتبر فرانسه در موقع تماشا بر اورده شده است .


٣٦١

اما چیزیکه سبب اشتهار فوق العاده او شده است اینستکه غوامض علمیه، ومباحث فنیه را بطرز حکایه وافسانه بر همه مردم روشن ومبرهن ساخته است. یعنی اساس وته دای سخن را بر کشفیات علمیه وصناعیه، و بعضی مباحث فنیه بناداده مسلك رومان نویسی را اختراع کرده است که ایجاد مخصوص خود اوست. هر تألیف فنی او بار بار طبع شده و بفروش رسیده است، وثروت وتوانگری عظیمی از اثر هکذر بدست آورده است. حتى بيك قطعه نشان «لیژیون دونور» نیز از طرف حکومت فرانسه نایل وسزاوار گردیده است. چند نفر محرر دیگر نیز اگرچه اینمسلك ژول ورن را تقلید کرده اند ولی موفق و کامیاب نشده اند. «جزیره پنهان» بیست و یکبار چاپ شده و بفروش رسیده. این «سیاحت زیر بحر» هشتده بار چاپ ونشر شده است.
باوجود اینهمه هرگاه ژول ورن به این يك آگاه میشد که این دو اثر او از نظر مطالعه پادشاه معارف اکتناه ترقیخواه معظم دولت مستقل خدا داد افغانستان اعلیحضرت امیرالمومنین سراج الملة والدین (امیر حبیب الله خان) ادام الله دولته الی آخرالدوران گذارش یافته ومظهر تحسین وآفرین شاهانه شان شده الحق که


٣٦٢
موجب شرف و مفخرت عظیم او میگردید ، و بلکه معادل بجمیع ثروت
خود میشمرد . حضرت حق سبحانه تعالی ذات قدسیت صفات
اعلحضرت پادشاه معرفت پرور دل آگاه معظم ما را بر تخت
عالیبخت سلطنت سنیه اسلامیه شان تاسالهای بیشمار پاینده
وباقی بدارد وذات معارف سمات شهزاده جوانبخت
معظم حضرت معین السلطنه صاحب افخم را
طول عمر واقبال ارزانی فرماید تا بسایه مرا
حم وایه تشویقات و ترغیبات شان ازینگونه
بسی آثار ادبیه و فنیه از طرف ار
باب قلم در معرض انتشار
دراید .
آمین
( مترجم )
محمود طرزی


٣٦٣

آثار مطبوعه

مطبعه
عنایت

اول – سیاحت بر دورا دور کره زمین
به هشتاد روز

این کتاب يك ناول بسیار شیرین فنی ایست که مؤلف آن نیز ژول ورن فرانسویست.
و بزبان ترکی و از ترکی بفارسی ترجمه شده است. هم فن جغرافیارابه بسیار اصول مکمل می
آموزاند ، و هم خدمتی که ناولها در راه گشایش ذهن می کند بنخواننده خود عطاء میکند .

دوم – از هر دهن سخنی واز هر چمن سمنی

این كتاب يك اثر مفید ادبی است که در عالم ادبیات بيكطرز جدید بسیار مر
غوبی قدم نهاده و جامع اخلاق و لطایف معنوی و صوری است که برای شایقان علوم
ادبیه فارسی يك تحفه لایقیست که موزونیت و شیرینی الفاظ آن عالم عالم حکمت وجهان
جهان علم و معرفت را حاوی است.


٣٦٤

سوم — ﴿ سیاحت در جو هوا ﴾

این کتاب يك ناول بسیار مفید فنی است که موضوع آن آموختن فن ماشین های طیار و معلومات طبیعی تبدلات هوائی است که بسیار شیرین و مرغوب يك ناولست این کتاب نیز از تالیفات ژول ورن فرانسویست .

چارم روضه حکم

يك اثر نافع ادبی ، علمی ، دینی است . که از سخنان بسیار مفید و مرغوب مملواست . و نیز در اموختن طرز جدید تحریر يك كتاب بسيار موزون است که مجموعة حقایق و وثایق علمی و اخلاقی است . و برای ارباب علم و عرفان و اصحاب عقل و خرد يك تحفه بسیار مرغوب و شیرین است .

— جای فروش —

همه این کتابها را از نفس ( مطبعه عنایت ) که در ده افغانان واقعست .
از نزد سر مرتب ( مطبعه عنایت ) عبد الرؤف خان و از دکان ( باز محمد ) کتاب فروش در بازار ارگ و از دکان ملا ( غلام محمد ) کتاب فروش متصل مدرسه شاهی خریداری کرده میتوانند .

قیمت هر جلد از همین چار کتاب مذكور فی جلد — دو روپیه کابلی .


[BLANK PAGE]