[BLANK PAGE]


كتبخانۀ

سراج الاخبار
عنایت

عدد
( ٦ )

٢٠٠٠٠ فرسخ
سیاحت در زیر بحر

مترجمش
محمود طرزی

در دارالسلطنۀ کابل در مطبعۀ عنایت بزیور طبع آراسته گردید

سنه ۱۳۳۲


بسم الله الرحمن الرحیم
یکدوسخن در باب طبع کتاب
بتوفیقات حضرت خداوند لایزال جل وعلی و سایۀ عرفان پیرایۀ قبلۀ اعظم اقدس اعلیحضرت (سراج الملة والدین) روحی له الفداء درینبار بطبع و نشر يك ناول علمی و فنّی بسیار عجیب و غریبی در (مطبعهٔ عنایت) امر و اجازه نمودم که از مطالعهٔ آن خوانندگان را يك ذوق وحظ عظیمی حاصل خواهد شد .
(۲۰۰۰۰ هزار فرسخ سیاحت در زیر بحر !) چنان چیزی نیست که بعقل بگنجد ! زیرابیستهزار فرسخ نی ، بلکه ربع يك فرسخ سیاحت نیز در زیر آبهای بحرهای محیطۀ عظیمه از عقل بعید مینماید.
حالاً نکه اگر این ناول را بخوانند ، این سیاحت خارق العاده را چنان بعقل نزديك مییابندکه برين يك افسوس میکنندکه آیا چرا خودشان نیز از جملۀ آن سیاحان زیر بحر نبوده اند؟ یا آنهم چون بخوانند ، چنان میپندارندکه باسیاحان زیر دریایی یکجا گردش وسیاحت میکنند ، و از منظرۀ خارقه های مخلوقات و عجایباتی که حضرت ذات اقدس خالق بحر و بر جل وعلی در بحر هاوزیر آبها آفریده با سیاحان یکجا استفاده میکنند .
در ملك عزيز ما اینگونه کتابهای افسانه های طرز جدید هیچ وجودی نداشت ، و هیچکسی نخوانده و نشنیده بود. (مطبعۀ عنایت) را که ما تأسیس و بنیاد نهاده ایم مقصد یگانه ما همین است که آثارها وکتابهای طرز جدید را طبع نموده در ملك خود منتشر سازیم . اگر چه درین وقت بسبب عدم عادت به اینچنین اثر ها کسی چند ان میل ورغبت ندارد ، ولی امیدقوی داریم که از فیض توجهات جهاندرحات اعلیحضرت قبله گاه معظم


۳

مقدسم که در باب علم و عرفان میپرورانند رفته رفته اولاد وطن به اصطلاحات فنون جدیده آشنائی پیدا کرده اینچنین اثرهایك رغبت و رواج کاملی پیدا کند.
این را هم بگویم که اگر ما اثرهای کهنه و فرسودهٔ طرز قدیم را چاپ کنیم اصل مقصد و مدعای ما که از تاسیس دادن مطبعه عنایت است بر هم میخورد. حال آنکه برای بوجود آوردن اینچنین آثار جدیده بمؤلفین و مترجمین عالم و متفنن آن گونه آثار احتیاج داریم که در وقت حاضر آنهم نادر است. لهذا از تقدیر و تحسین حسن خدمات قلمیهٔ که عزیزی بنیان (محمود طرزی) مدیر و سر محرر (سراج الاخبار افغانیه) در باب تألیف و ترجمه آثار جیدهٔ جدیده برای وطن و اولاد وطن عزیز خود بجا آورده و می آورند نیز خود داری نمیتوانیم.
(۲۰۰۰۰ هزار فرسخ سیاحت در زیر بحر) نام ناول فنی را نیز مشارالیه از زبان ترکی عثمانی بيك شيوه و اسلوب بسیار خوبی پیش از پنج شش سال بزبان فارسی ترجمه کرده بود که در ین سال فرخنده فال (مطبعهٔ عنایت) آنرا در معرض انتشار جلوه گر عيون استفادهٔ اولوالابصار مینماید. و ششمین کتاب کتبخانه مطبعه عنایت را بوجود می آورد.
انشاء الله بعد از ین ناول فنی بسیار عجیب و غریب (جزیرهٔ پنهان) که تتمهٔ این ناول شمرده میشود بزیور طبع آراسته خواهد گردید. ومن الله التوفيق.
امضا
مضبط
عنایت الله معین المعارف
م[؟]
عنایت[؟]
عین
معین[؟]
ط[؟]


٤
- مقدمه -
( افادهٔ مرام مترجم )
ماشین دماغ انسانی ، يك محفظهٔ بدیعهٔ اسرار ر بانیست ؛ آیا غرائبات محیر العقولی كه
در ساحهٔ عالم از ین ماشین مصنع مكرم بظهور و وجود آمده كسی را یارای تعداد و شمار آن
هست ؟ از هنگام ابتدای تكوین این ماشین احسن التقویم تا به این وقت حاضر هر گاه برای
بدایع آثار ، و صنایع حكم نثار این كارخانهٔ حكم آشیانهٔ حضرت صانع یگانه نمایشگاهی
بر پا ، و معارضی بنا كردن لازم آید مساحهٔ سطحیهٔ كرهٔ ارض از استیعاب همهٔ آن آثار
و صنایع عاجز آمده لابد بعاریت خواستن اراضی بدیگر كرات ضیا صفات همجوار
خود محتاج خواهد شد !
تلگراف با سیم و بی سیم ، تلفون ، گراموفون ، شمند و فر ، واپوز ، بالون ، آئینهٔ
رونتگن، ئه ورو پلان وغیره بعضی نمونه‌های كوچك روشن جدیده ایست كه از ین ماشین بدیع
التكوین در ین اعصار اخیره كامل التفجر به شده بیرون برآمده است كه تمثيلاً تذكار كردید.
آیا تذكار ، و تعداد همهٔ مصنوعات ، و معمولاتيكه ازین ماشین برمعرفت برآمده، و هنوز
بر روی كار است در ین صفحات محدوده چسان خواهد گنجید ؟
این رومان فنی كه به ترجمهٔ آن آغاز كرده ایم از تصویر و تعريف يك اثر بسیار بدیع و
عجیبی بحث میراندكه مطالعهٔ آن انسانرا بر غرایب اختراعات محیرالعقول دستگاه قوهٔ مصوره
كه یكی از شعبات ده گانهٔ ماشین دماغ است واله و حیران میسازد !


این رومان نیز از آثار قلمیهٔ بسیار نفیس (ژول ورن) فرانسوی نژاد است که با
(جزیرهٔ پنهان) نام رومانی که در روز آخر سنهٔ ١٣٢٤ فارغ الترجمه گردید لازم
و ملزوم همدیگر شمرده میشود . زیرا احوال و امور الکتریکشی «نویتلوس» و
«کپتان نمو» را که در کتاب آخرین جزیرهٔ پنهان ذکر گردیده این رومان «سیاحت
زیر بحر» تکمیل و تفصیل میکند .
جزیرهٔ پنهان، و سیاحت زیر بحر از رومانهائیست که استادگاه آنها علم و فن میباشد اینکو
نه آثارها به افسانه های بیفایدهٔ بیمعنی که زهر قاتل اخلاق جوانان نورسیده باشد هیچگاه
مشابهت و مناسبت نمیرساند بلکه هر پدر مهربان در خواندن این رومانها برای
اولاد خود هیچ محذوری نمی بیند . مطالعه کنندگان رومانهای فنی هم از فن فائده میبر
دارند، و هم وقت و زمان خود شانرا بخوبی و خوشی میگذرانند .
چون درینعصر ترقیحصر پادشاه معظم با دانش و دین اعلحضرت (سراج
الملة و الدین) بازار پر کساد علم و عرفان گرمی ، و رواج حقیقی خود را یافته ،
و در باب تأسیس مکاتب ، و آوردن مطابع اراده و فرمان شاهانه شرفصدور نموده لہذا
این احسان حضرت پادشاه معرفت بنیان مزید شوق و هوس این عبد احقر گردیده بعد
از تمام نمودن ترجمهٔ جزیرهٔ پنهان به ترجمهٔ سیاحت زیر بحر پرداختم .
چنانچه در مقدمهٔ جزیرهٔ پنهان نیز بیان شده بود که مدار یگانهٔ تشویق ارباب قلم کثرت
مطابع و زیادتی خوانندگانست ، و چون این هر دو امر جلیل از فیض همت جهانقمت
حضرت پادشاه عدیم المثیل ما به تأسیس مکاتب و استحضار مطابع تأمین و تأیید یافته
لہذا حاضر و آماده ساختن بعضی آثار قلمیه را لازم شمردیم .
و من الله التوفيق فی ٢٠ محرم سنه ١٣٢٥ محمود طرزی


[سیاحات خارق العاده]

٢٠،٠٠٠ فرسخ

سیاحت در زیر بحر

کتاب اول

باب اول

پشته سنگ سیار

واقعه بسیار غریب حیرت انگیزی که در سنهٔ ١٨٦٦ میلادی بظهور آمده بود ، و سنهٔ مذکور بنام همان واقعه اشتهار یافته بود هنوز از خاطرها سراسر فراموش نشده خواهد بود .
واقعهٔ حیرت انگیز مذکور که بحقیقت آن هیچکسی پی نبرد و نخواهد برد مردمان شهرهای ساحل نشین ، و همه کشتیبانان ، و دریانوردان روی زمین را دچار اندیشه و اضطراب عظیمی کرده بود . سوداگران ، کشتی داران ، کپتانان ، و افسران بحریِ حکومات مختلفهٔ امریکا ، و اوروپا بکمال اهمیت و دقت حادثهٔ مذکوره را در زیر نظر دقت گرفته بودند .
این واقعه عبارت ازین بود که بعضی واپورها در بحرهای محیط در اوقات مختلف


V
بيك جسم عجيب الخلقتى برخوردہ دیده بودند كه اين جسم طولانى الشكل و گاه گاه خيلى ضيادار ، و فوق العاده سريع السير ، و از ماهی بالینه که جسیمترين حيوانات بحريه میباشد بزرگتريك مخلوق عجيبست .
اين جسم عجيبه را در اوقات مختلف چند نفر كپتانهای مشهور و اپورهای امريكا اوروپا در جدا جدادرياها مشاهده كرده واوصاف اشكال ، و چابكرفتاری ، و ضيا نثاری آنرا در دفتر مشاهدات خود در قید تحریر آورده بودند . پس هر گاه این جسم از انواع ماهی باشد تا بحال هر انقدر حیوانات عظیم الجثه كه در بحر مشاهده شده است این جسم از همه آنها برتری دارد . . حالا نكه هیچ یکی از حکمای طبیعیون ، و مؤلفین مشهور مانند «كويه» و «لاسه پد» و «دومه ریل» و «قاتر فاژ» در کتاب های علم حیوانات خودشان از وجود اینقدر ماهئى جسيم الجثه هيچ ذكر و بیانی نکرده اند بلکه در تصور خود نیز نیاورده اند .
اگر چه بعضی مبالغه کاران این جسم را بدرازی دو میل وعرض يك ميل جسامت داده بودند ولی هرگاه مبالغه رفع شود گفته میشود که لااقل دوصد قدم درازی دارد که باز هم انسان وجود اینقدر جانور بزرگ را بآسانی تسلیم کرده نمیتواند . و اگر تسلیم شود پس حساب کنیم که افراد بشر که جبلتاً از چیزهای خارق العاده متأثر میشوند از ظهور اینحادثه چقدر متأثر و پرهیجان شده باشند . و هرگاه به این حادثه حوالۂ سمع صحت و اعتبار نکنند خطا خواهند کرد . زیرا از و اپورهای شرکت سیر سفاین کلکته «کو در هیگینسون» نام واپور انگلیزی در ۲۰ ماه تموز سنة ١٨٦٦ بقدر پنج میل دور از ساحل شرقی اوسترالیا به این جسم برخورده است . واز طرف کپتان «باکر» که کپتان کشتی مذکور است . واكثر عمله وکشتی


نشینان و اپور برای العین دیده شده است . حتی کپتان باکر بخیال آنکه يك پشته
سنگی خواهد بود میخواست که جای و موقع پشته مذکور را در خریطه در قید تحریر
آرد اما دید که پشته سنگ مذکور ثابت و ساکن نی بلکه بکمال سرعت سیار و رهسپار
میباشد . کپتان باکر از دیدن اینحال دو چار وله و حیرت کرد بده بحقیقت آن
هیچ پی نبرد .
و همچنان در بیست و سوم ماه مذکور عیناً همین حال از و اپور «کریستو بال» نام
شرکت انگلیزی در بحر محیط هندی مشاهده گردید که اینهم دلیل ثابت و واضحی بر
سرعت فوق العادهٔ جسم مذکور بود. زیرايك واپور جانور مذکور را در ۲۰ ماه تموز
در اوسترالیا ، و واپور دیگر سه روز بعد آنرا بیست هزار فرسخ دورتر در یکجایی
دیدند .
بعد از چند روز از نجا بد و هزار فرسخ دورتر در بحر محیط اطلسی در ما بین
امریکا و اور و پا از طرف و اپورهای شرکت «ناسیونال» که «هلوه چیا» و «سانون»
نام داشتند ، و پهلوی همدیگر برهروی دوام داشتند جانوره ذکور دیده شد که از
قرار قول کپتانهای این دو و اپورطول این جانور را سه صد و پنجاه قدم تخمین کرده
اند . زیرا از هر دو و اپور مذکور که هريك يكصد و بیست قدم طول داشت در ازی
جانور مذکور بیشتر مینمود . حالا آنکه بزرگترین ماهیان بالینه از یکصدوسی قدم
بیشتر درازی نداشته اند . وغیر ازین مشاهدات بسی واقعه های دیگر دیگر نیز از
طرف دیگر و اپورها اعلان و اشتهار یافت که از ینسببها بحث و مذاکرهٔ جانو و درهر
طرف حکم فیشن نوی را گرفت . در قهوه خانه ها پتها برای جانور مذکور بسته
شده از طرف خوانندگان و نوازندگان خوانده ونواخته شد ، در تیاتر و ها بازیهای


۹

آن بروی کار آمد . جریده های مصور تصویرهای گوناگون خیالی آنرا نوشته
نشر نمودند . بسیار مردمان ازین رهگذر پیسه بدست آوردند . سخنان
اساطیرالاولین قدیمه سر از نو جان پیدا کرد . یعنی حکایتها و افسانه های جنها
و پریها باز بمعرض گفتگو درامد .
در خصوص حل اینمسئله بسیار مذاکره ها و مباحثه ها بمیدان آمد . رسائل
موقوته فنی برای خود شان سرمایه های قیل وقال بزرگی پیدا کردند . محرر ان
اوراق حوادث به سیرها سیاهی در راه مباحثات و مقالات دور و دراز بحث جانور
صرف کردند . حتی بعضی خونها نیز درینراه بریخت . چونکه در بحث جانور
یکدو سه بار در مابین تصدیق ، و تکذیب کنندگان وجود جانور دو وللو (۱) نیز
وقوع یافت . و الحاصل روز بروز مسئله جانور نو برامد دریایی شعله ور گردیده
هرکس هر چیز یکه بفکرش میرسید میگفت .
مدت ششماه کار بهمین گونه دوام نمود . اگرچه بعضی اوراق حوادث معتبره برای
تسکین دادن هیجان افکار عمومی در باب قابل نبودن وجود اینگونه جانور مقالات
فنیه درازی نوشتند و لی چون وجود جانور مذکور از طرف کپتانهای مشهور
و اپور های معتبر بر أی العین مشاهده شده و بهر طرف دنیا اخبار کیفیت شده است
هیچصورت تسکین تشویش اذهان اهالی را ننمود .
معمافیه یکمدتی دیگر ظهوراتی از جانور مذکور بمیدان نیامد اوراق حوادث نیز
آهسته آهسته سکوت وسکونت را پیشه گرفتند . وکم مانده بودکه سراسر از مخايف
(۱) دو وللو یکی از عادات قبیحه فرنگستانست که یکی دیگر خود را بجنگ و مضار به همد یگر
طلب کرده علناً با همدیگر خودکشی مینمایند .


مطبوعات ستر ده شود ولی بعضی وقایع جدیدۀ دیگر ظهور نمود که باز اوراق
حوادث پر فنون، و افکار گروه مجربون را زیر و زبر گردانید. همکار درینبار از
حالت مسئلۀ فنیۀ که در باب حل کردن آن کوشش ورزیده شود برامده صورت يك
تهلکۀ عظیمی را گرفت که چارۀ دفع کردن آن لازم آمد. جسم مذکور از حالت
جانوری برامده حکم يك پشته سنگی را گرفت. اما چسان پشته سنك؟ پشته سنك
سیاری که در اثنای سیر و حرکتش در پی آن رسیدن و یا آنرا گرفتن هیچ داخل
دایرۀ امکان نیست !
کیفیت این حادثه نیز باینصورتست که در پنجم ماه مارت سنۀ ١٨٦٧ واپور «مورا
ویان» نام شرکت «اوسه ئن» در ٢٧ درجه، و ٣٠ دقیقه عرض، و ٢١ درجه، و
١٥ دقیقه طول در حالتیکه بسرعت تمام بر راه خود دوام داشت بيك پشته سنگی که
در هیچ خریطه وجود آن نشان داده نشده است مصادمه کرده رخنۀ بزرگی
در کشتی مذکور پیدا گردید، واگر بدنۀ زیرینش خیلی مضبوط و متین نمیبود باد
وصید وسی و هفت نفر مسافرینی که حامل آن بود غرق میشد. واپور مذکور
و دیگر واپوران اگرچه بار ها ازین راه گذشته اند ولی هیچیکی در هیچوقت در
نقطۀ مذکور به اینگونه حادثۀ بر نخورده است. بعد از مصادمه اگرچه بسیار
تفحص و تفتیش کردند هیچ چیزی در زیر آب یا روی آب نیافتند. اما در زیر
کشتی رخنۀ بسیار بزرگی یافتند که اگر بزودی جلوگیری تعمیر آنرا نمیکردند غرق
میشد. وهنوز ایحادثه فراموش نشده بود كه يك واقعه مدهشی دیگر ظهور یافت
که انظار عموم عالم مدنیت را جلب نمود و این حادثه نیز عبارت از قضا رسیده کشی
یکی از واپورهای يك شرکت بسیار مشهوریست که بسبب این قضا در هر طرف


۱۱

على الخصوص در انگلستان بسیار قیل و قال در مردمان پیدا شد . برای معلوم شدن
سبب اهمیت این قیل و قال باید اولا در خصوص کومپانیه یعنی شرکت این و اپور یکقدری
تفصیلات بدهیم :
خوانند گان کرام بلکه اسم «کونار» نام شخص انکلیزی را شنیده باشند که این
شخص در سنه ١٨٤٠ در ليور پول يك شركت و اپوری تأسیس داده چهار واپار
بسیار بزرگ و متینی ساخته بود ، و هشت سال بعد از ان چهار و اپور دیگر از ان بزرگتر
و متینتر بران علاوه گردانید . در سنه ١٨٥٣ این شرکت امتیاز نقل پوسته ها را
نیز در عهده گرفته چهار و اپور دیگر نیز برواپورهای اولنی خود ضم نموده باینصورت
در انوقت در تمام دنیا بزرگتر ازین شرکت و اپور هیچ شرکتی نبود ، وسريع السير
تروجسیمتر و متینتر ازین و اپورها هیچ و اپوری هم برروی کار نیامده بود . درمدت
بیست وهشت سال واپار های «کونار » از بحر محیط اطلسی بقدر دوهزار بارگذر
و رفت و آمد کرده است . در هیچ يك سفر آنها تأخير و تعطیل در ینقدر مدت و
قوع نیافته ، و در هیچ زمان هيچيك طوفانی هیچ ضرری بآنها نرسانیده است .
پس چون اهمیت واپار های این شرکت معلوم گردید درجه اهمیت تلقی کر
دن قضاوفلاکتی که به این واپار ها وارد آید نیز دانسته خواهد شد .
در سیزدهم ماه نیسان سنه ١٨٦٧ یکی ازین و اپارهای شرکت کو نار که «سقو
تیا» نام داشت در ١٥ درجه و ١٢ دقيقه عرض ، و ٤٥ درجه و ٣٧ دقيه طول
در حالتیکه دریا بسیار آرام ، وهوا صاف و بی باد بود بسرعت سیزده ونيم میل درهر
ساعت رهسپاری و دریانوردی مینمود . رهروان و مسافران و اپور همه کی در دالا
ن بزرك واپار جمع آمده نشته بودند ، و بخوردن طعامی که انکلیزان در وقت عصر


۱۲

بخوردن آن عادت دارند مشغول بودند که درین اثنا چرخ دنبالۀ کشتی بيك چیزی مصادمه نموده واپور را تکان داد . بعد از تکان خوردن واپور از طرف ماشین واپور صداهای پر دهشت «غرق میشویم! ... غرق میشویم!...» برخواسته رهروان کشتی نشینانرا بخوف و هراس عظیمی انداخت و هر کس بتلاش و اندیشۀ رهایی جان خود افتاده اضطراب بزرگی در کشتی پدیدار گردید. اما کپتان واپور فریاد بر اورده گفت که :
— ترس و اندیشه مکنید . چرا که واپور بچهار قسم منقسمت اگر يك قسم آن شکافته شده آب پر شود برای دیگر اقسام آن بیم غرق نیست.
لهذا رهروان و مسافران یکقدری تسکین یافتند . کپتان بزیر واپور فرو آمده دید که قسم پنجم واپور سراسر از آب مملو گردیده است لهذا دانست که رخنۀ بزرگی در کشتی پدیدار آمده اما جای شکر این بود که در ینقسم آتش خانه موجود نبود وگرنه واپور همانلحظه توقف مینمود.
کپتان واپور را ایستاده کرده یکی از طایفه های واپور را برای معاینۀ رخنه در آب غوطه داد . دید که رخنه بقدر دو متر و در نزد شانه واپور بعمل آمده است.
واپور درین اثنا از جزیرۀ «کلار» سه صد میل دورتر رهسپار بود . بعد از سه روز تأخیر که از وعدۀ وصول خود پس ماند و شرکت را خیلی دوچار اندیشه گردانید به لیورپول رسیده داخل حوضه گردید .
وقتیکه مهندسها زخم واپور را معاینه کردند خیلی بحیرت و تعجب افتادند. چونکه بقدر دونیمتر و پائینتر از خط آب بغل واپور بطول دو مترويك سوراخ مثلث شکلی دیدند که این سوراخ چنان معلوم میشد كه با يك اسباب بسیار سخت و بسیار تیزی بریده


۱۳

و کشاده شده باشد و گرنه از مصادمه کوه و یاسنگ این حال بعمل نمی آید چرا که
بخوبی آشکار بود که این سوراخ را در کشتی بهمه حال يك آلت فولادی سرتیزی
باز نموده باشد چونکه زره آهنین و اپور که بقدر چهار سانتیمتر و ستبري داشت با
سانی باینصورت بریده نمیشود ، اینهم نیز معلوم و موجب حیرت است که باید قوت
بسیار خارق العاده باشد که بعد از فرو رفتن در لوحه آهن پوش واپور باز خودرا
واپس کشیده وارهاند .
این واقعه افکار عمومیه را زهرناك ساخت . بعد ازینواقعه همه آفاتی که در بحر
بدون سبب معلومی بوقوع آمده بود همه را بگردن جانور بار کردند ، و بطرف سفر
های دریایی هرکس بنظر ترس و بیم نظر کردند . لهذا از هر طرف قیل و قال بسیاری
برپا شده از دول معظمه خلاص کردن دریاهارا از بالای این جانور دهشت آور به
بسیار شدت و ابرام طلب کردند .

باب دوم

آیا اینچنین است ؟ یا آنچنان ؟

نویسنده این سیاحتنامه زیر بحر موسیه « آروناقس » میگوید :
هنگامیکه این احوال ها بوقوع میآمد من از اجرای کشفیات فنیه که در جهتهای
( نبراسکا ) نام ممالك جماهير متفقه امريكا مینمودم هنوز نوبه ( نيويورك ) عودت
کرده بودم . من چون از معلمان موزه خانه فنون طبیعیه پاریس میباشم لهذا از
طرف حکومت فرانسه برای اجرای کشفیات فنون طبیعیه بجهت نبراسکا مأمور شده
بودم . بقدر ششماه در انطرفها گردش کرده به آخر ماه مارت به نيويورك آمدم و قرار


١٤

داده بودم که در ابتدای ماه مایس به او رو پا عودت کنم . در نيورك به ترتیب دادن
مجموعۀ نباتات ، معادن وحیواناتی که باخود از انطرفها آورده بودم مشغول میبودم
که در ان اثنا واقعۀ کشتی سقوتیا بوقوع آمد .
به اینمسئله که سر مایۀ مباحثۀ هر کس شده بود من نیز آگاه بودم. آگاه نبودن
آیا ممکنست ؟ بهر اخباری که دست دراز کنی همین بحث را می بینی و میخوانی . منهم
در نخصوص هیچ قراری نداده متحیر مانده بودم. ولی احتمال انکار نیز برای این
مسئله نماند . چرا که انکار کنندگانرا شکاف و اپور سقوتیا به اعتراف کردن مجبور مینماید .
وقتیکه من به نيورك واصل شدم مسئلۀ جانور ، بنام دیگر پشته سنگ سیار گرمی
تمام داشت . اما اعتقادی که مردمان در باب پشته سنك سيار بودن آن داشتند تبدیل
یافته بود. البته باید تبدیل بیابد ! زیرا در شکم این پشته سنك يك ماشینی که او را سرعت
سیر و رهسپاری دهد هیچ احتمال داده نمیشود ، و چون چنین نباشد چسان از جایی
بجایی با نیقد رسرعت فوق العاده تبدیل موقع و رهسپاری میتواند ؟
حالا دو احتمال باقی مانده بود : از یکطرف میگفتند که اين يك جانور بسيار مدهش
دریائیست ، از طرف دیگر میگفتند که نی ، يك کشتی ایست که در زیر بحر حرکت
ميكند ومالك قوت خارق العاده میباشد .
این احتمال دوم نیز باید برطرف شود . زیرا بعد از تحقیقات بسیار دانسته شد که
هیچ کس مالك اینچنین کشتی نخواهد بود و هم نیست . چونکه اینچنین کشتیرا بغیراز
دولتهای بزرگ متمدنه که میتواند بسازد ؟ حالا نکه همۀ حکومتها از مالك بودن
اینگونه کشتی انکار محض کردند . لہذاسخن آنها را باور کردن لا زمست . زیرا
هيچيك دولت متمدنی تصور نمیشود که افراد دیگر دولتی را که با او جنك ومحاربۀ


١٥

نداشته باشد بصورت دنا آشکارا نه و دزدانه متضرر بسازد . علی الخصوص که منافع خود او به آزادی سیر و سفر و اپور های دیگر دولتها وابسته باشد ! این هم احتمال ندارد که یکدولتی اینچنین کشتیرا به پنهانی ساخته بتواند . هیچ نباشد از زبان یکی از عمله و کاریکران بهمه حال این سر فاش میشد . بناء علیه از نتیجه تحقیقاتی که در هر طرف اجرا گردید بخوبی دانسته شد که از دول موجوده هیچیکی مالك اینگونه کشتیی که تحت البحر حرکت کند نیست.
باز مسئله جانور جان گرفت . حتی اوراق حوادث مسئله را از خیال بحقیقت تحویل دادند . من چون به نيورك آمدم بسیار مردمان در بخصوص از من استفسار افکار نمودند . من در فرانسه بنام (خفایای اعماق جسیمه بحریه) در دو جلديك کتابی نشر و تألیف کرده بودم . این اثر من در میان ارباب فن شهرت بسیار بزرگی پیدا کرده بود ، و مرا از مهره طبیعیون برقم دادند . ازینسبب در باب مسئله جانور برای پرسیدن فکر من بسیار کسان بمن مراجعت کردند .
من تا بوقتیکه مسئله مانند آفتاب ظاهر نشده بود به نیت افسانه میشنیدم و در انباب بجز سکوت هیچ چیزی نمیگفتم . اما حالا کار از سکوت گذشت . زیرا اخبار نيورك هرالد به این فقره که [ از معلم موزه خانه پاریس جناب موسیو آرو ناقس در خصوص مسئله جانور رأی دادن تحریری شا نرا طلب میکنیم ] .
پس ازین نشر و اعلان اخبار مذکور سکوت کردنرا مناسب ندیده مسئله را فناً وسیاسةً تحلیل کرده يك مقاله نوشتم . مقاله من در نسخه ۳۰ نیسان غزیه مذکور نشر گردید . در ان مقاله گفتم که :
در بخصوص بسیاری از فرضیات و تخمینات مردمانرا تدقیق و مطالعه کردم . اما همه


١٦

آن فرضیات و تخمینات را بیکسو افگنده بر وجود يك ماهی بسیار جسیمی قانع شدن لازم می آید .
اعماق جسیمه بحار هنوز بما مجهولست . چرا که در بحر هنوز چنان جاهای عمیق و نا معلومی موجود است که پایان آن نه بریسـمان و نه بدیگر آلات هنوز مکشوف و معلوم نشده است . پس در چنان عمقها و کودالهای بحر که پیمایش چقوری آن قابل نشده است آیا چها خواهد بود و چها بروی کار خواهد آمد ؟ آیا در ان عمقها ئیکه از پانز ده میل بیشتر است چگونه مخلوقاتی موجود و زنده گانی میتواند ؟ آیا وجود اینگو نه حیوانات چگونه تشکل یافته است ؟ اینست که اینمسئله ها بجوا بهای خیالی حل شدنی نیست .
یا باید بگوئیم که اینمخلوقاتیرا که در چنان اعماق زندگانی دارند همه را دیده ایم ، و همه را میشناسیم ، یا باید بگوئیم که ندیده و نمیشناسیم . اگر بگوئیم که نمیدانیم پس فرض باید کرد که در ان اعماق يك حیوان آهنین وجود بسیار سریع الحركۀ وجود خواهد داشت که آن حیوان بنابر حس و هوسی ببا لا بر آمده در سطح بحر اینکارها را بعمل آورده باشد .
و اگر از حیواناتی باشد که ما اورا میشناسیم و دیده ایم در انوقت چنان فرض باید کرد که یکی از اجناس جسیمه آنها بدرجه خارق العاده بزرگ شده با شد و مستی و طغیان زیادی در و پیدا شده باشد و این وقوعات و حادثات از و بعمل آمده باشد .
نار وال نام کرگدن بحری که هرکس اورا میشناسد همیشه بقدر شصت قدم بزرگی میداشته باشد . حالا اگر اینحیوانر اصد بار ازین بزرگتر تصور کنیم ، و نسبت بجسامت وجود او سرعت و قوت هم برای او فرض کنیم اینست که جانور مبحوثه عنهار ادر


۱۷

پیش چشم خود آورده خواهم توانست . زیرا در دهن ناروال نام کرکدن بحری از استخوان مانند شمشيريك عضوی موجود است که باین عضو ماهی بالینه را زده هلاك میگرداند . حتى كاهی عضو مذکور شکسته در وجود بالینه باقی میماند و چون از طرف شکاریان ماهی بالينه شکار میشود آن عضو در وجود آنها پیدا میشود ، و كاهی بر کشتی ها نیز حواله کرده میشکند . در موزه خانه طبيه پاریس بدراری دو نیم مترو یکی ازین دندانها موجود است .
بسیار خوب ! حالا که ما اینحیوانرا ده بار بزرگتر فرض کنیم ، و به وجود او در ساعت بیست ميل يك سرعت بدهيم البته دندان آنرا نیز ده بار بزرگتر و پرقوت تر تصور خواهیم کرد که در انحال اگر آهن زره واپور را بشکافد شایان حيرت يك كاری نخواهد بود.
بنا برین تا بوقتیکه دیگر کشفیات جدیده بعمل آید من این جانور کشتی شکاف رايك ناروال مست سرکش شده میشمارم و دندان آنرا به مهمیزهای واپورهای زرهپوش جنگی تشبیه میدهم و مسئله را باینصورت حل میکنم . اما اگر از یکنوعی باشد که تا بحال هنوز دیده و شنیده نشده باشد هم محتملست !»
اینست که این مقاله را نوشته به اخبار نیويارك هر لدفرستادم اما جمله و عبارة آخری آنرا از برای آن نوشتم که اگر تخمین من درست نبراید مسخره امریکائیان استهزا دو ست نشوم . حالاً آنکه خود من بر وجود جانور قانع شده ام .
این مقالة من بكمال اهمیت پذیرایی یافت و بگرمی تمام بموقع مباحثه وضع گردید . چونکه اینمقاله دایرة تخیلات خیالپرستانرادريك حدود بسیار واسعی پویان میدارد و برای وجود دادن مخلوقات محیر العقول در پاها از خشکه خیلی از خیلی بیشتر مستعد مهیا شد . لهذا افکار عمومیه ظهور یافتن عجائب طبیعیه را قبول کرده وجود يك مخلوق


بسیار جسیم الخلقة سریع السیر بر قوتیرا باور کردند، و مردمان انگلتره و امریکا که بهر
کار از طریق فائده و منفعت مینگرند خلاص کردن در یا ها را از وجود اینمخلوق مد
هش بشدت تمام و ابرام مالا کلام طلب و استدعا کردند . زیرا تا این جانور و اپور خوار
در در یا باشد سیر سفاین از آزادی محروم خواهد بود غنیته های صنایع و تجارت و
مجموعة بحریه و کومپانیه ها یعنی شرکتهای و اپور ها ، و سیکور ته ها یعنی شرکتهای
بیمه ها همه کی اتفاق بر محو ساختن جانور کرده مقاله ها ولایحه های مفصل و مصرانه
بحکومتها تقدیم کردند .
افکار عمومیه چون باینصورت به هیجان افتاد اول حکومتی که کمر همت را برای
پیدا کردن و محو ساختن جانور بر میان بست دولت جماهیر متفقه امریکا بود . لهذا
در نيورك برای تعقیب کردن جانور بحاضری دیدن آغاز نهادند .
( ابراهام لینقولن ) نام کشتی زرهپوش جنگی که بجا بکر فتاری وقوت ومتانت
شهرت شعار بود تجهیز و حاضر گردید. کپتان و اپور مذکور را مأذونیت کاملی برای گرفتن
هر گونه اسباب و آلات و جبه خانه داده شد .
وقتیکه واپور زرهپوش برای جستجو و تعقیب جانور حاضر و آمادۀ حرکت گردید
از جانور اثر ظهور نیافتن آغاز نهاد . بلی دایمام چنین کارها پیش میشود ! هیچ و اپوری
به جانور مذکور مصادف نگردید . و در هیچطرف اثری از و پدیدار نیامد . گویا جانور
دهشت آور از حضری که برای گرفتاری او ترتیب یافته خبر دار گردیده است که خود
را دفعه چنین پنهان گردانیده . اگر خبر هم گرفته باشد چه شک ! آیا کم قیل و قال در
بارۀ او در عالم مدنیت بر پاخواست ؟ آیا کم تلگرافها از زیر بحر از امریکابه اور وپا رد و بدل
گردید ؟ حتی بعضی از نکته مزاجان ادعا کردند که این جانور خیلی عاقل و دوراندیش


۱۹

است . لهذا یکی از تلگرافهایی را که از زیر بحر میگذشته است بدست آورده و بر
مضمون آن آگاه گشته ازان رو احتیاط کرد نرا مناسب دیده است !
واپور جنگئی ابراهام لینقو لن برای سفر بسیار دور و درازی حاضر و آماده گردیده
ایستاده است . همه آلات و ادوات صیدیه را برداشته است ولی سمت و جهت حرکتش
معلوم نیست . هرکس بچهار چشم انتظار منتظر ظهور یافتن اتوجانور بودند که درین
اثنا یکی از واپورهای که از ( سانفرانسیسقو ) به طرف (شانغهای) سیر و سفر داشت
خبر داد که جانور را در جهت شمالی بحر محیط مشاهده کرده است .
از ینحوادث هیجان بسیار شدیدی حاصلگردید زرهپوش چون مأکولات و
همه لوازمات خود را حاضر و بارکرده بود .کپتان او را بیست و چار ساعت آرام و توقف
ندادند . البته ! چرا توقف کند ، چون انبارهای زغالرا پرکرده ، طایفه کشتی همه
گی کامل، کارتنها برانش کردن اوجاقها و بازکردن ریسمانها مانده است ! حالا تکه کپتان
واپور نیز هوس توقف کردنر اندارد بلکه یک آن اولتر محو کردن جانور را آرزو میکند .
سه ساعت پیشتر از حرکت کردن ابراهام لنقولن برای من باینمضمون يك رقعه رسید!
بخدمت معلم موزه خانه پاریس جناب موسیو آرو ناقس

افندی !
هرگاه با واپور ابراهام لنقولن آرزوی سفر و حرکت را داشته باشید حکومت
جماهیریه نفقه بوجود ذات عالی شما دولت فخیمه فرانسه را درین عمل خیر باخود
مشترك شمرده بکمال محظوظیت از شما پذیرایی خواهدنمود . کپتان واپور زرهپوشی
مذکور جناب « فرراژوت » برای ذات عالی شمایک قمارهٔ مخصوصی در کشتی حاضر
خواهد کرد فقط .
امضا
مستشار نظارت بحریه ج . ب . هوبسون .


۲۰

- باب سوم -
هر چه که افندی بخواهد همان میشود

از گرفتن این مکتوب هم متحیر و هم متفکر شدم .. متحیر به این شدم که اینچنین سیاحت هیچ بفکر و خیالم هم نبود . متفکر به این شدم که بنابر اقتضای صنعت خود در پی اینچنین جانور مدهش و مهلکی افتاده دریاها را از وجود آن پاك ساختن و اينچنين يك حیوان نوی را به بینم . اما با وجود آنهم چون هنوز نواز يك سیاحت پر زحمتی عودت کرده بودم به استراحت خود را محتاج میدیدم و هم چون بسیار وقتست که از مملکت خود بیرون شده ام آرزوی دیدن مملکت و مشاهدۀ دایرهٔ کوچکی که در باغچهٔ نباتات داشتم ، وعلی الخصوص ديدن قولکسیون حيوانات دلم را خیلی بسوی خود میکشید ولیکن این تکلیف حکومت امريكابر همهٔ آن آرزوهایم غالب آمده دیدن جانور نو برآمد مرا بر قبول کردن این تکلیف مجبور گردانید .

و چون مثل مشهور است که هر راه انسانرا به اوروپا میرساند از انرو با خود گفتم که بلکه جانور آقای ما تا بسواحل فرانسه ما را در پی خود بکشد ! هرگاه جناب جانور در سواحل اوروپا بگیر ما بیاید برای گذاشتن در موزه خانه به نیم مترو از دندانهای او قناعت خواهم کرد .

و چون حالا جانور را در جهت شمالیشی بحر محیط کبیر جستجو کردن لازم می آید لهذا ازینراه بفرانسه رفتن چنان مشابهت دارد که برفتار مورچه انسان دور عالم را سیاحت کند .

به هر صورت چون فرصت تنك است برای حاضری تدارکات سفر به بیکصدای بیصبرانه :


۲۱

- قونسه ی .
گفته فریاد کردم . قونسه ی ، خدمتکار منست بسبب صداقت و اخلاصی که
بمن دارد در هیچ یك سیاحتی از من جدا نشده است . من اورا و او مرا خیلی دوست
دارد . قونسه ی ، صاحب اطوار جدی ومالك حركات بسیار منتظمی میباشد . از
هیچ چیزی متحیر نمیشود ، خیلی هرکاره یك آدمیست . حتی لفظ قونسه ی اگر
چه در فرانسوی بمعنئی نصیحت است اما او هیچگاه به نصیحت کسی قیام نمیورزد .
قونسه ی ، بسببی که با علمهای موزه خانه بسیار نشست وبرخواست کرده رفته رفته
بسیار چیزها آموخته است . تقسیمات حیوانات را بخوبی میشناسد . هرجسمی را
که به بیند از روی تاریخ طبیعی صنف ، شعبه ، قسم ، نوع ، فصیلۀ آنها را درحال
تعداد و بیان میکند . اما ازان بیشتر فکر خود را نمیداند .
قونسه ی سی ساله یك آدمیست که ده سال از من كوچكتر است. در وجود خود
خیلی تندرست و بسیار خوش اخلاق است . تنها يك قصوری دارد که آنهم همیشه
مرا بصیغۀ مفرد غائب خطاب میکند هیچوقت لفظ شما را بر زبان نمیراند . هروقتیکه
بیکطرفی میروم از قونسه ی نمیپرسم که تو میروی یانی ؟ اما اینرفتن چون بدیگر رفتنها
نمیاند لہذا خواستم که از قونسه ی بپرسم که او چه خیال دارد . زیرا میشود که این
سفرالی نهایه در از بشود. علی الخصوص که تهلکه ناك هم هست . در پي يك جانوری
میرویم که و اپور زرهپوش را مانند يك پوست جوزی چپه میتواند از انرو به بینم
که قونسه ی به اینچنین سفر راضی میشود یانی باز قونسه ی گفته فریا د کردم . خد
متکار صادق آمده گفت :
- افندی مرا میخواهد ؟


٢٢

— آری، پسر من ! اسباب سفر مرا حاضر کن که بعد از دیگر رهسپار
سفر میشوم .
— هر چه که افندی بخواهد همان میشود .
— وقت بسیار نمانده بزودی در صند وقها لوازمات سیاحت ، و البسه ، و پیرا
هنها و بوطها و اشیای دیگر را تا میتوانی بسیار بگذار .
— آیا قولکسیون [ مجموعه فنون ] افندی ؟
— آنرا بسان می اندیشیم .
— چه ؟ حیوانات مساله‌زده خشکیده ، و آن قدید های نادره نیز بسان
اندیشه میشود ؟
— آنها را در اوتل امانت گذاشته نگاه میدارند .
— اما کراز زندهٔ هندی افندی ؟
— آنرا سفارش میکنیم که بعد از رفتن ما به پاریس بفرستند .
— یعنی افندی به پاریس نمیرود .
— میرویم اما از راه بسیار دور و دراز .
— هر چه که افندی بخواهد همان میشود .
— میدانی که مسئلهٔ جانور در پیش آمده ، میخواهیم که به زر هپوش ابراهام
لینقولن سوار شویم و دریا ها را از وجود آن جانور مدهش پاک سازیم . مانند من
يك شخصی که در باب دریاها در دو جلد يك کتابی تالیف کرده باشد از چنین سفر
چسان رخ بتابد . حالا نکه این سفر مانند دیگر سفرهای ما و تو نیست تهلکه بسیا
ری در پیش روست . میشود که جانور ما را تا بسیار ماه ها در پی خود بدواند .


هر چه که افندی بخواهد همان میشود .
— بیبین قونسه ی ! خوب اندیشه کن ، این سفر از سفر ها ئیست که احتمال باز
گشتن هم ندارد .
— هر چه که افندی بخواهد همان میشود .
محاورهٔ من با قونسه ی در نجختام یافت . بعد از ربع ساعت همه اسبا بها وصند و
قهای سفر حاضر شده بود . قونسه ى بيك نفس همه اشیار ا حاضر کرده است ومنهم
خاطر جمع که هیچ چیز را ناقص نگذاشته است . زیرا خدمتکار صادق من چنانچه
در ترتیب دادن و صف کردن حیوانات خشك شده مهارت دارد همچنان در جا بجا
كردن کالا واسباب نیز خیلی ماهر است .
ماشین فرو آمدن و بالا برامدن اوتل ما را تا به حویلئی بزرگ اوتل فرو آورد .
در انجا حساب خود را با صاحب اوتل دیده قرض خود را ادا و قولکسیون فنون و ا
گر از هندی خود را برای فرستادن بپارس سفارش کردم . بعد از ان باقونسه ی
در ارابه نشسته بسوی بندری که و اپور زرهپوش لنگر انداز بو درهسپار گردیدیم .
زرهپوش بزرگ بدودهای سیاهیکه از دود کشهای چون کوه آتشفشان خود
میبراورد روی هوا ر اتیره ساخته بود . اسبابهای ما را بچا بکثی تمام برسطح واپور
با لا کشیدند . منهم بچا لاکی بالاشده کپتان فرر از ژوت را پرسیدم . یکی از طایفه های
واپور مرا رهنمایی کرده در پيش يك افسر بحری بسیار خوش قیافتی که بر پل کمر واپور
ایستاده بودر سانید . افسر مذکور دست خود را بسوی من در از کرده بوضع متوا
ضعانه و آدمیانه گفت :
— موسیو پیه راز و ناقس ؟


[BLANK PAGE]


٢٥

شهماته بکار افتاد . بالهای پروانه در دریا به بر زدن آغاز نهاد ابراهام لینقولن نیز در میان صد ها وابور های كوچك كوچكی كه همه از سیر كنند كان مملو بود بكمال هیبت بقطع مسافه آغاز نهاد . از پنجصد هزار د هن صداهای ( هوررا ) سه با رپی همد یگر در جوهوا طنین انداز گردید . هزارها دستمالهای رنگار نگ از جم غفیر و داعیا ن به تموج افتاد . که اینحال تا بحد استحکامهای بژرك نيورك با ابراهام لینقولن دوام ورز ید، و بعد از ان از میان استحکا مهای جسیمه که با توپهای بزرك خود زرهپوش را سلا می گرفتندگذر نمود ، و بیرق بزرك خود را سه بار فر و آورده رد سلام را ایفا كرد . وابو های كوچك حالا از مشایعت زر هپوش وانه ایستاده اند ،و تا بد ما غه آخر ینی که مد خل شهر نيورك را تشکیل داده ، و چراغ دوار بزرك رهنما در انجا مر کو زاست بمشایعت دوام كرده از انجا وداع آخر ین را بصدا های بلند هو ررا ها ایفا كرده برگشتند . ابراهام لینقولن نیز در آبهای سیاه بحر محیط اطلسی بسرعت تمام تدویر چرخ عزیمت نمود .

باب چهارم
ندلاند

کپتان فورا ژوت کشتیبان بسیار کامل و تما میست . آد میست که بحق لا یق وا پور زرهپوش ابراهام لنقولن میباشد. با کشتی جنگی زرهپوش خود يك وجود ويك جسم تشکیل کرده است . زیرا روح سفینه خود اوست . در مسئله جانور بر وجود يك ماهی بزركی قطعیاً قانع شده است. در کشتی اگر کسی از وجود جانور بطریق انکار چیزی بگوید خیلی بد میبرد . مانند بعضی پیره زنانی که بر وجود بعضی مخلو


٢٦

قات خیالی قانع کشته اند کپتان نیز وجود جانور را همچنان باور کرده است. جانور
موجود است. دریاها از وجود او پاك باید شود. اینستکه کپتان برین سخن عهد
بسته است. یا کپتان جانور را میکشد، یا جانور کپتانرا!
افسران دیگری که در واپور موجود اند همه کی بفکر کپتان مشترك هستند. مذا
کره ها و مباحثه هائیکه با همدیگر در باب گرفتار آوردن، وزدن و کشتن جانور می
کنند الحق که شایان شنیدنست. برای دیدن جانور معاینه کردن افق شانرا دید
نیست. از صبح تاشام بر دیوار کنار واپور تکیه زده و دوربینها بدست گرفته افق را معا
ینه میکنند. اگر دیگر وقت باشد اینخدمت را بکمال اکراه قبول میکردند. وقتی
که آفتاب طلوع میکند اکثر طایفه ها بر دیرکهای واپور برآمده تا بغروب اطراف و
اکناف را تماشا مینمايد. مردکه ها بر سطح واپور نمی ایستند، در پوست خود نمی
گنجند، چشمان خودرا از افق بر نمیکنند چقدر هوس! چقدر اندیشه!
یگانه آرزوی طایفه ها تصادف کردن جانور و گرفتن و پارچه پارچه کردن آنست.
نظر دقت خود شانرا هیچگاه از دریا بر نمیدارند. علی الخصوص که کپتان دو هزار
روپیه اکرامیه نیز به بیننده و خبردهنده آن وعده کرده است. اینچنین يك اكراميه
که در میدان اقتدیس هوس و اندیشه طایفۀ واپور را در باب جانور دیدن قیاس کنید!
حالا نکه هنوز به بحر محیط کبیر که خبر ظهور یافتن جانور در انجا شده واصل نشده ایم.
اگر مرا بپرسید منهم در خصوص اندیشه و هوس دیدن جانور از دیگران پس
نمیانم. منهم هر روز دایرۀ افقرا از نظر میگذرانم. در میان همۀ کشتی نشینان کسیکه
مسئله مبهمه جانور را خیلی لا قیدانه تلقی میکند هما نا خدمتگار من قونسه ی است که
هیچگاه بهوس و اندیشه دیدن جانور و شنیدن حکایات او چشم نمیدوزد و گوش نمی نهد.


۲۷

پیش ازین گفته بودم که کپتان فرراژوت در زرهپوش خود هر نوع آلات
صیادی را پر کرده است یعنی هیچ یك کشتی که برای شکار ماهی بالینه که مهمترین انواع
شکار بحریست تابه ایندم به اینقدر آلات مکمل تجهیز نشده است . از تیرهای پر ان
بزرگی که بدست انداخته میشود گرفته تابه گله های بزرگ فیوزی که با توپ انداخته
میشود هرگونه اسباب در زرهپوش موجود است و غیر از توپهای خود زرهپوش يك
توپ بسیار بزرگ دیگری نیز بطرف پیشی واپور گذاشته شده است که این تو پرا
آمریکائیان برای نمایشگاه عمومی سنهٔ ۱۸۶۷ ایجاد و اختراع کرده بودند و این
توپ يك گله مخروطئی که به ثقلت چهارسیر باشد بمسافه سیزده کیلومتر و یعنی تقریباً
سیزده هزار گز بکمال آسانی میرساند .
پس ازین یك قیاس باید کرد که حکومت مجتمعه امریکا و اپور جنگئی ابراهام
لنقولن را برای محاربه جانور و اپور شکن بچقدر اهمیت و اعتنا مجهز ساخته و زیاده بر
همه این تجویزات یکی از سروران نامدار صیادان ماهی بالینه (ندلاند) نام شخصی
نیزکه با (ژپیقین) نام تیر دستی بالینه را شکار میکند در کشتی جنگی موجود است.
ندلاند ، از ممالك «کانادا» میباشد و در فن خود آنقدر صاحب مهارت است که
در وقت خود هیچ مثیل وعدیلی ندارد . مهارت ، جسارت ، اعتدال دم از
خصایل ممتازه اوست .
ند لاند چهل ساله يك مرد بلند بالای تنومند جدی اطواریست . این آدم
بسیار کم سخن میگوید . گاه گاهی تند وحدید المزاج میشود . اگر او را آزار بدهند
تندی و غضبش زیاده میشود . شخص ندلا ند بسیار جالب دقتست ، على الخصوص
قوتیکه در دور بینی نظر دارد انسا نرا حیران میسازد .


۲۸

کپودان فرر آژوت بگرفتن این آدم را با خود خیلی عاقلانه حرکت کرده است
چونکه بسبب دوربینی و قوت بازو بر همه طایفه های واپوز مرجح است . من ندلاند
را به يك توپ بسیار مدهشی ، و يك دوربين خيلی بر قوتی تشبیه میدهم .
ندلاند با وجودیکه با کسی بسیار اختلاط و ملاقات نمیکند اما با من به آثار محبت
و اظهار مودت ابتدا ورزید ، گمان میبرم که بسبب فرانسیس بودن من این محبت و
مودت را با من اظهار میکند . و هم چون من واسطه تکلم او بفرانسوی قدیمی که در
بعضی طرفهای قنادا گفته میشود شده ام از انرو موجب ممنونیتش گردیده ام .
منهم رفته رفته دایره محبت و مکالمه را با او وسعت دادم . على الخصوص كه من
بکمال لذت و خواهش به حکایات مهلکه های صید و شکارهائیکه او در طرف بحرهای
قطب شمالی اجرا کرده است گوش مینهادم ، او نیز ازین آرزو و خواهش شنوایی
من خیلی ممنون شده صیدها و مجادله های خود را مانند شعری بمن میفهمانید .
حالا خواهید پرسید که آیا فکر ندلاند در باره جانور چیست؟ پس بدانید که ند بر وجود
داشتن جانور قطعیاً قانع نیست . در و اپور ما اینست که تنها ند با افکار عمومیه اشتراک ندارد.
سه هفته بعد از حرکت ما از نيويرك در ۳۰ ماه خزیران واپوز زر هپوش ما از
ساحل « پاتاغونیا » سی میل دورتر دریا نوردی داشت . مدار جدی را مرور کرده
بعد از هشت روز دیگر به بحر محیط کبیر داخل خواهیم شد .
هوا خیلی خوش . مهتاب هم بحالت بدر بود . با ندلاند بر سر سطح واپور برآمده
بر آرام چوکیها بمقابل مهتاب بنشستیم و بسوی آبهای این دریاهائیکه هنوز عمق
آنها را هیچ کسی کشف نکرده نظر دوخته از هر در و هر رهگذر مذاکره و محاوره
میکردیم . من سخن را دور داده بر مسئله جانور و موفقیت و عدم موفقیت سیاحت


۲۹

خود آورده گفتم :
دوست من ! چسان میشود که شما بر وجود جانور قناعت حاصل نمیکنید ؟ آیا در مخصوص يك فکر مخصوصی میپرورانید ؟
ندلاند یکمدتی ساکت مانده جواب نداد . بعد از ان چنانچه عادت اوست دست خود را بر جبین خود زده و چشمهایش را پوشیده گفت :
بلکه میپرورانم موسیو آرو ناقس !
لكن دوست من شما صياد بالینه میباشید ماهیان بزرگ را بسیار دیده اید . قوه مخیله شما برای اینگونه فرضیات باید زیاده تر مستعد باشد . پس تعجب است که شما بر خلاف افکار عمومیه از وجود جانور شبهه ناک باشید !
شما درین مسئله بخیال من خطا کرده اید . من در مدت عمر خود بسیار ماهیان بزرگ را دیده و بسیاری از انها را شکار کرده ام . اما هیچ احتمال نمیدهم که د ندان یادم بزرگترین آنها غلاف آهنین واپور سقوتیا را بشکافد .
اما جانوریکه آنرا [ناروال] یعنی کرگدن بحری مینامند به دندان تیز خود بعضی کشتی ها را شکافته توانسته است .
اگرچه من آنچنان کشتیهای شکاف شده دندان ناروال را ندیده ام اما میگویم که آن کشتیها هم چوبی و هم كوچك و هم فرسوده خواهد بود ، ولی شکافتن لوحه آهنین واپور را هیچ باور نمیکنم .
من میگویم که از جنس کر گدن بحرى يك جا نوری در زیر آبهای بسیار عمیق دریاها پرورش و زندگانی یافته و خیلی بزرگ شده ، و رفته رفته بدخویی و سرکشی گرفته است ، و يك حیوانی که از سطح دریا بمیلها عمق در زیر آب گردش بتوا


٣٠

ند به آنچنان يك قوتى مالك شدنش لازم می آید که خارج از دایرهٔ تصور باشد .
-- این از چه پیش میآید ؟
-- زیرا در زیر دریا موجود شدن ، يك قوت و صلابت فوق العاده را مالك بودن لازمست تا به تضییق و فشار آبها طاقت و مقاومت بتواند .
-- آیا صحیح میگوئید ؟
-- بلی صحیح میگویم . هم از روی حساب میگویم که شما هم قانع شوید .
-- هر گاه کار بحساب بماند شما هر چیزیکه دل تان بخواهد آنرا اثبات کرده میتوانید.
-- البته هیچ کار بحساب نمیشود . هم اینحساب نظری هم نیست بلکه بعملیات ثا بت است . مثلا مسئله فلثی تضییق هوا را در نظر گرفته قبول كنيم كه يك قوت تضييق هوا که مساوی بطول سی و دو قدم يك ستون مایع باشد هر گاه در آب در یا انسان غوطه زند در هر سی و دو قدم که فرو رفته شود بهمانقدر قوت تضییق هوا معروض میشود. و چون سی و دو هزار قدم یعنی تقریباً دونیم فرسخ فرو رفته شود بهزار قوت تضییق هوا تصادف میشود که به اینحساب در دو نیم فرسخ مسافه در زیر بحر بر وجود انسان هفته هزار و پنجصد و شصت و هشت کیلو ثقلت اصابت میکند .
-- اما من آن ثقلت را هیچ حس نمیکنم .
-- بلی . چرا که اگر هوا باشد یا آب باشد از هر طرف شما را احاطه کرده است از انرو شما ثقلت آنرا حس نمیکنید یعنی تضییق داخلی به تضییق خارجی مساوی می آید از انرو هیچ زحمت نمی بینید . اما با وجود آنهم وجود و جسمی که به ایندرجه در زیر آب در اید خیلی قوی و متین بودن آن لازم میآید چرا که بملیارها ثقلت بر سر آن اصابت میکند.
-- آنچنان ماهیان میبایند مانند کشتیهای زرهپوش بکافتئی هشت انگشت لوحهٔ


۳۱

آهنینی بروجودش پوشیده شده باشد.
پس چون اینچنین يك حيوان سخت وجودی بسرعت وشدت بيك واپوری
برخورد چه خواهدکرد؟
اما اگر اینچنین جانوره وجود نباشد؟
جان من ! اگر در بحر ما همچنین جانور را فرض و تخمین نکنیم شکاف کشتی
سقو تیا را برچه حمل کنیم؟
بلکه آنهم صحیح نباشد؟
ازین جواب شدت عناد ندلاند را حساب کنید درینجاء كالمة من باندلاند دریایاب
منقطع گردید . زیر اقضائیکه بر کشتی سقو تیا رسیده آنقدر آشکار و پدیدار است که
قابل انکار نیست. شکافی که در بدنه کشتی سقو تیا کشاد شده است از نظر بسیار مردمان
گذشته حتی آنقدر بدیهی و ظاهر يك سوراخی بوده که از طرف مهندسان بسیار
معتبر تعمیر و بستن آن لازم آمده است . پس چون این سوراخ موجود است و اینهم
به تحقیق پیوسته است که کشتی به سنگ نخورده است لهذا مطلق که به دندان پر
قوت يك جانوری مصادف شده است !
لا جرم بکمال دلیری و اصرار چنانچه گفته ام باز میگویم که این جانور از شعبه
حیوانات فقریه ، از قسم پستاندارها ، از فصیله قیطیسیه است . اما از کدام قبیله
است یعنی از قبیله بالینه ، یا ماهی عنبر ، یا ماهی یونس است ؟ اینست که اینمسئله ها
بعد از ین حل خواهد شد . برای حل کردن آن نیز تشریح کردن آن را لازمست،
برای تشریح کردن گرفتار آوردن آن لابد برای گرفتار آوردن کشتن آن ضرور ،
برای کشتن دیدن آن لاچار ، دیدن آن نیز بلطف تصادف وراست آمدن موقوفست !


۳۲

باب پنجم
قسمت !

در زمان سفر ابراهام لنقولن تا بسیار وقتها هيچيك حادثه که شایان دقت باشد ظهور
ننمود . امايك کاری پیش آمد که مهارت فوق العاده ندلاند ظاهر و آشکار گردید .
و درجه امنیت و اعتماد بر و زیاده شد .
در ۳۰ ماه حزیران به کشتیهای شکار یان بالينه امريکایی برخوردیم ، و از آنها
پرسیدیم که آیا جانور را دیده اید گفتندنی ! بعد از ان چون خبر شدند که ندلاند در و اپور
موجود است رجا کردند که بقدر یک دو ساعت او را با ایشان همراه کنند چرا كه يكدو
بالينه بسیار بزرگی را پیش انداخته اند ولی به شکار آن موفق نشده اند .
كپتان زرهپوش فور آژوت بنابر آرزوی دیدن مهارت ندلاند در فرو آمدن
او بکشتیهای شکار یان بالینه مساعده کرد. ندلاند به کشتی فرو آمده در ظرف یکچند
دقیقه هر دو بالینه را به آنچنان مهارت و چابکدستی شکار کرد که بینند گانرا حیران
مهارت خود ساخت . هر کس تسلیم کرد که اگر جانور با ندلاند تصادف کند هیچ
شبهه نیست که جان بسلامت برد . بعد از یحادثه ندلاند باز به واپور آمده و اپور نیز
بکمال سرعت بدریانوردی خود ابتداورزید .
در ششم ماه تموز ابراهام لنقولن مچرخهای پرقوت خود آبهای بحر محیط كبير
را به تموج آورد. همه طایفه ها و کشتی نشینان « چشمان خود را بکشائیم ! چشمان خود
خود را بکشائیم ! » گفته فر یادهابر آوردند .
بواقعيكه خوب چشم میکشادند . وعده دو هزار روپیه چشمان شانرا هیچ


۳۳

نمیپوشانید ، و دوربینها راهیچ از دستهای شان نمی انداخت . شب و روز هر طرف
بحر محیط معاینه میشد . علی الخصوص کسانیکه خاصهٔ شب بینی را مالك بودند ز یاد .
تر شادان مینمودند .
من نیز با وجودیکه به اکرامیهٔ موعوده هیچ نظر طمع نداشتم باز هم در خصوص
دیدن و چشم باز داشتن از هیچ کس پس نمیماندم . هر وقت یکجا یکی تمام طعام خورده،
و بسیار کم خواب کرده باقی اوقات خود را اگر از جای باران سنگ هم ببارد بر سطح
واپور بنظارهٔ افق بسر میآوردم . گاه بر پیشی واپور و گاهی بطرف دنبالهٔ واپور برکناره
تکیه زده افق مرئی را بحرص تمامی از نظر میگذرانیدم .
امان یارب ! گاه گاهی که از دور یکما هئی بالینهٔ که بر سطح دریا برآمده و ما اورامید
یدیم بچه تلاش و هیجانی می افتادیم . چند بار متعدد به این امید و مسرت مردمان
اشتراک ورزیده باز به یأس بعد الامل گرفتار آمدم. هر وقتیکه اینچنین یکچیزی دیده
میشد ز رهپوش حالا به آنطرف توجه میکرد . مأمورها ، طایفه از دروازهای قماره
ها خود را بشدت بر سطح کشتی می انداختند و به هیجان بسیار شدیدی بطرفی
که انظار عمومیه بآنطرف معطوف میبود نظر میدوختند منهم آنقدر بدقت نظر
میکردم که از بسیار دیدن چشمانم خسته ومانده میشد . اما يك قونسه ی بود که
همیشه غیر متأثر، و بی پروا مینمود . حتی گاه گاهی بمن هم نزدیکشده میگفت :
اگر افندی چشمان خود را اینقدر مانده کنی و زحمت ندهد بهتر خواهد بود .
والحاصل امیدهای بیهوده هر روز بدیدن يك نقطهٔ سیاهی حاصل میشد و باز بر
طرف میگردید . هوا دایما بخوبی دوام داشت . اگرچه موسم موسم طوفان بود
ولی از طالع ما هیچ طوفانی ظهور نکرد .


ندلاند نیز در بیقیدی و بی پروائی ازقونسه ی پاپس نمیآرد . بسیار کم بطرف
دریا می بیند . آنهم هرگاه يك ماهی بالینه را ببیند بنابر اقتضای صنعت خود هیچ چشم
خود را ازان بر نمیدارد ، وقتیکه بالینه غائب شود او نیز بقهارهٔ خود فرو آمده یا بمطالعه
و یا بخواب بسر میآورد . حالاً نکه بسبب خاصهٔ تیز بینشی که دارد برای ما خیلی فائده
اش میرسید . من بسیار بارها اگرچه از یحال او به او شکایت هم کردیم ولی او گفت :
بگذارید بابا ! امین بشوید که هیچ چیزی نیست هم اینرا شما هم میدانید ما هم
که این رفتن ما توکلی و قسمتی میباشد . زیرا جانور دو ماه پیش ازین در بحر محیط
دیده شده است البته که تا بحال منتظر تشریف آوردن ما و شما نه نشسته است . علی
الخصوص که میگویند بسیار سریع الحارکه هم هست ! شما هم میدانید که خانقه حیوا
نا تیکه سریع الحارکه باشند محتاجند که بسرعت حرکت کنند . بناءً علیه اگر حیوان
موجود هم باشد باز هم در جاهای بسیار دور خواهد بود .
حقیقتاً که جواب اینسخن را نیافتم . چونکه راست هم همینست که او میگوید .
اما دیگر چه چاره است ؟ اگرچه امید موفقیت و کامیابی بسیار کمست ولی در طایفه
های کشتی هنوز اثری از نا امیدی پیدا نمیشود . همه کس بدل گرمشی تمام هوس گرفتن
اکر امیه موعوده را بسر میپرورانند . در ۲۰ ماه تموز مدار جدی را بدرجهٔ ۱۰۵ طول
قطع کردیم . در ۲۷ ماه خط استوا را نیز در ۱۱۰ درجهٔ طول در گذشتیم .
کپتان فور آژوت از آبهای تنگی که میان جزیره ها باشد اجتناب کرده همیشه
در آبهای عمیق واسعه کشتی رانی میکند که طایفه ها نیز اینعمل کپتان را معقول دا
نسته با همدیگر میگفتند که :
درینخصوص حق بدست کپتانست چرا که برای جانور سقوتیا شکاف در چنان


۳۵
جاهای تنگ بقدر لزوم آب پیدا نمیشود.
بناءً علیه ابراهام لنقولن از آبهای واسع پیشگاه جزیره های [پومونه] [مارکیز]
[ساندوویچ] گذر نموده و مدار سرطانرا بدرجهٔ طول ۱۳۲ قطع کرده به بحر چین
متوجه گردید. تا آنکه نهایت بجائی که جانور را آخر بار دیده و خبر داده بودند
واصل شدیم.
درینجا باز چشمان هرکس چارچار گردید. دلها آنقدر بطپش و پرش شدید بیفتاد
که در آخر همهٔ ما بعلت خلجان قلب گرفتار باید بشویم. طایفه ها بچنان حال هیجانی
هستند که از تصویر و تعریف آن عاجزم نان خوردن، خواب کردن را برای خود
شان یکبار گرانی میشمرند. در روز بیست بار به امید و هیجان می افتیم و بیست بار
دیگر ناامید و مأیوس میشویم چرا که یکباریکی بخیالش میآید که يك چیزی دیدم
همه‌گی با آنطرف میدوند باز می بینند که هیچ چیزی نیست. رفته رفته اگر کار
بهمینصورت دوام نماید برای همه کشتی نشینان يك لاقیدی و بی پروایی در باب
جانور حاصل خواهد آمد.
بواقعی که معامله های لاقیدانه سر زدهٔ ظهور گردید. زیرا تمام سه ماه شد که ابراهام
لنقولن در بحر محیط کبیر گردش کرد. درینعی هر ماهی بالینه که دیدند افتادند و بیهوده
ده مانده شده باز گشتند. خلاصهٔ کلام درمیان بحر جسیمی که در مابین ژاپونیا و ساحل
غربی امریکا واقع شده هيچ يك نقطه که چرخهای واپور جنگئی زرهپوش ابرا
هام لنقولن بران نرسیده باشد نماند. حالاً نکه هیچ چیزی دیده نشد. بلی هیچ
چیزی دیده نشد! بغیر از موجهای قسوت انگیز سیاه بحر محیط نه از کرگدن بحری
دندان دار و نه از پشته سنگ سیار بهیچ کدامی تصادف نشد. بناءً علیه بی پروائی کلی


٣٦

برای همه ماحاصل آمد مأیوسیت و ناامیدی فکر ها را استیلا نمود . شدت هوس ، و کثرت حرص ، و فعالیت حرکت زایل شد . حالا هر کس بيك فكر و يك حسی افتاده اند که اگر آن حس تحلیل کرده شود در ده هفت آن خجالت و شرمساری و سه قسم باقی آن حدت و غضبناکی بعمل میآید . همه ما را يك غضب و تأسفی فرا گرفت بعد ازین هرکس بر سفره طعام و اوتاق خواب خود شان دیر ماندنرا عار شمرده بر سطح واپور کمتر مردم دیده میشد .
چنانچه عادت نوع بشر است که از يك فكر بدیگر فکر زود رجعت میکند . لهذا از آتشکاوهای واپور گرفته تا صغار و کبار مأمورین همه شان حکم بر بیهوده بودن این فکر و مجنونانه بودن اینحرکت کردند . و اگر اصرار کپتان نمیبود روی زرهپوش را یکوقتی بسوی نيورك می تافتند . همه طایفه ها و مأمورین کپتان فرراژوت را به پس گشتن تکلیف کردند . اما بسببی که کپتان قبول نکرد هر کس بکار و خدمت خود اهمال ورزیدنرا بنا نهادند . اما ازینسخن چنان معلوم نشود که عصیان کردند نی بلکه اصرار را بیشتر نمودند . کپتان نیز مجبور شده مانند قریستوف قولومب که در وقت کشف آمریکا کرده بود سه روز مهلت طلبید که اگر تاسه روز دیگر از جانور اثری ظهور نکند روی واپور را بسوی نيورك خواهد گردانید .
این وعد در ۲ تشرین ثانی داده شده بود . اول نتیجه اینوعد این شد که بیقیدی و بی پروائی طایفه ها را زایل نمود . سر از نو بدیدن و دقت کردن آغاز نهادند باز دور بینها بکمال خواهش بدور افتاد .
دو روز دیگر باز بهمینصورت گذشت . ابراهام لنقولن کمتر بخار صرف کرده انتظار میکشد . کپتان برای آنکه اگر جانور درینجاها باشد بیرون براید ، به بسیار


۳۷

واسطه ها تشبث ورزید. مثلا بسیار دسته های گوشت خشك را بریسمانها بسته از پی کشتی بدریا آویزان کردند. یعنی سگماهی ها را مهمانی خوبی کشیدند. زورقچه های كوچكرا فروآوردند و در اطراف واپور بجستجو واداشتند. اما هیچ نتیجه حاصل نشده شب سوم وعده داخل کردید. فردا بوقت پیشین مهلت تمام شده بعد از زوال کپتان بسوی امریکا رهسپار خواهد شد.
درین اثنا ابراهام لقولن در ۳۱ درجه و ۳۵ دقیقه عرض شمالی و ۱۳٤ درجه و ٤٢ دقیقه طول غربی بود ساحل ژاپونیا از طرف غرب ما بد و صد قدم میل دور بود شب نزدیکشد. قمر که بقدر ربع دایره بزرك شده بود اطراف آنرا سحابیپاره های کثیف کثیفی احاطه کرده بود. دریا آهسته آهسته تموج میکرد.
من در ینوقت بطرف پیشی کشتی بر کناره تکیه زده ایستاده بودم. قونسه ی نیز در پهلوی من ایستاده بسوی بحر نظاره میکرد. کپتانها نیز با دور بین معاینه میکردند. بطرف قونسه ی دیدم. بخلاف عادت هر وقتش اور ایکقدری متأثر یافتم گفتم:
— قونسه ی! برای کمایی کردن دو هزار روپیه امشب فرصت آخر ینست. خوب ببین!
— اگر افندی رخصت بدهد عرض میکنم که من اصلا به این اكرا میه بنظر جدی و حقیقتی ندیده ام زیرا اگر دو صد هزار روپیه وعده شود محقق میدانم که کپتان فرر آژوت هیچ زیان نخواهد کشید.
— راست میگویی قونسه ی! بسیار بیهوده و هزیان يك تشبثی بود، ماهم بناحق بمانند احمقان خود را در میان آنها بيماميختيم. چقدر اوقات عزیز خود را ضایع کردیم. بچه هیجانهای بیهوده افتادیم. اگر بطرف پاریس میرفتیم حالا یکوقتی در پاریس


۳۸
میبودیم ....
- بلی بلی ! افندی حالا در دائرهٔ كوچك خود میبوده منهم به جمعكردن و ترتیب دادن حیوانات خشك كرده که افندی با خود آورده بود مشغول میشدم . گراز هندی افندی در قفس باغچه حیوانات گذاشته شده میبود . مردم پاریس برای سیر او میآمدند .
- همچنیانست قونسه ی ! از همه بدتر که هر گاه بپاریس برویم مردم بر ما خنده هم خواهند کرد .
- بلی اینهم محققست كه بر افندی خنده خواهند كرد . راست بگویم افندی ؟
- بگو !
- افندی بناحق نی بلکه بحق به این استهزا مستحق خواهد بود .
- چرا ؟
- انسان مانند افندی عالم باشد و .....
قونسه ی سخن خود را تمام نکرده بود كه از انطرف كشتی یکصدایی بلند شد . این صدا آواز ندلاند بود که فریاد کرده میگفت :
- هی ! چیزی که ابراهام لنقولن برای جستجوی آن بر آمده در طرف غربست. راست بسوی مامی آید . دقت کنید ! دقت !

باب ششم
- به تمام سرعت -

بنابرین ندای ندلاند هر کس بطرفیكه او بود هجوم كردند اماچه هجوم ! کپتان


۳۹

نها ، مأمورها ، لوستروه و ها ، طایفه ها ، خدمتکارها ، چرخ کارها ، ماکنیستها ، آتشکاوها ، والحاصل همه مردمانی که در واپور بودند ببالا برآمده به نفسهای سوخته « کجاست ؟ کو ؟ چیست ؟ » فریاد ها میزدند کپتان امر سرعت با عطالت را داده زرهپوش نیز بهمجنان حرکت آغاز نهاد
من اگر چه تیزیینی چشم ندلاند را میدانستم ولی خیلی بهیجان بودم که آیا در ین ظلمت شب چسان دید ، و چه دید ؟
اما ندلاند خطا نکرده بود. بقدر دو میل دورتر از واپور ، سطح دریا بحالت ضیا داری نمودار بود. بازی خوردن قابل نبود. چونکه بخوبی دیده شد و همه کس دیدند که یکم مقداری از جسم جانور بیرون آب برآمده ضیای بسیار شدید براقی که بسیاری از کپتانها در لایحه ها و راپورتهای خود کیفیت آنرا نوشته و در منبع حقیقی آن متحیر مانده بودند بکمال شدت انتشار میداد. این سعاع لطیف البته كه بيك واسطۀ بسيار بدیعیکه اینچنین ضیای قوتناکی را نشر بدهد حاصل میشود . قسم روشن این جسم چنان معلوم میشد که مستطیل بیضی شکل است و نقطهٔ شدیدۀ ضیادار آن نیز در وسط جسم مذکور است که گاهی ضیارا بسیار و گاهی کم میکند .
یکی از کپتانها گفت :
يك ضیائیست که از اجتماع بسیاری از جزوهای فرد فسفوری بعمل آمده است .
من بشدت گفتم که :
خیر : اینچنین نیست ، ضیای فسفوری اصلا اینقدر ضیای شدید پیدا نمیتواند . بلکه این شعاع صرف از جنس ضیای الکتریکیست .
در زرهپوش يك هیجان بسیار بلیغی حاصل شد . از هر دهن یکصدای برامد. کپتان فرراژوت بسکوت کردن مردمان امر نموده خواست که واپور را بکمال سرعت


٤٠
از دایره ضیا دار جانور بیرون کشیده بعد ازان بشدت برو هجوم برد . ولی وا اسفا که هر انچه سعی و کوشش در سرعت برامدن از ان دایره صرف کرد از دایره ضیا خود را بیرون کشیده نتوانست . زیرا که جانور خارق العاده بکمال سرعت حرکت کرده زرهپوش را نمیگذاشت که از دایره ضیا بیرون افتد .
همه ما را يك هیجان و اضطراب بسیار شدیدی فرا گرفت حیرت و خوف همه ما را ساكت و غير متحرک ساخته است جانور دهشت آور بازی کرده بما تقرب میکند . حتی یکبار در اطراف زرهپوش که در ساعت چارده میل حرکت دارد دایراً ما دار دور نمود و ما را بضیای شدید خود از هر طرف احاطه کرد . بعد از ان دفعةً مانند يك قطار ریل بسیار سریعی سر راست شده بقدر سه میل دور شد و بازيك يكبار واپس گردیده بيك سرعت مدهشی بر زرهپوش هجوم آورد ، اما بمسافه بیست قدم دفعةً توقف نمود ، و ضیای شدیدیکه داشت دفعةً منقطع گردید . بعد از يك لحظه بسیار کمی در حالیکه بطرف دست راست زرهپوش بود دفعةً از طرف دست چپ ظهور کرده باز بضیافشاری آغاز نهاد . که ازینحرکت همه ما را غرقه کرداب تحیر ساخت . ندانستیم که آیا از زیر واپور گذشت ؟ یا بر اطراف آن دور نمود ؟
هر دقیقه از مصادمه در هراس بودیم زیرا مصادمه برای ما موجب خسارت عظیمی میشد . حالا نگاه من بحرکت واپور حیران بودم . زیرا اگر بخفتن را بر هجوم بردن مرجح میپندارد . در حالتیکه برای گرفتن و تعقیب کردن جانور آمده در ینوقت جانور او را گرفتن و تعقیب کردن میخواهد . من این فکر خود را به کپتان نیز بیان کردم در چهره کپتان که همیشه بی تأثر مینمود در ینوقت خیلی علایم حیرت و تأثر مشاهده کردم . او گفت که :


٤١

موسیو آروناقس ! نمیدانم که باچه بلای مدهشی دست و گریبان شده ایم . ازار و درین نیمشب زرهپوش خود را نمیخواهم که دوچار تهلکه گردانم بهمه حال باید که منتظر صبح بشویم .
تمام شب را طایفه ها به نوبت پاسبانی کردند خواب و آرام بخاطر هیچ کسی خطور نکرد . ابراهام لنقولن دانست که بسرعت و چابکی از جانور نخواهد گذشت . لهذا تانی و آرام رویر اختیار کرد جانور نیز سرعت خودرا تخفیف داده از زرهپوش جدائی کردن نمیخواست .
نزديك نيمشب بود که جانور غائب گردید . یا آنکه ضیا اش منطفی شد . آیا جانور گریخت ؟ اگر گریخته باشد آیا ممنون باید شد ؟ یا محزون ؟ اینست که جوابهای این استفهامها مجهولست .
بعد از نجاه دقیقه یکصدای بسیار هولناکی چنانچه آب بقوت و شدت تضییق و فشار از جای تنگی بر اید بگوش کشتی نشینان برخورد . درین اثنا ما و ندلاند در پیش کپتان ایستاده و بنظر تجسس بسوی آبهای سیاه بحر در تاریکی تیره شب نظاره میکردیم .
کپتان ، ندلاند را مخاطب کرده پرسید :
موسیو ندلاند! شما بسیار شکار حیوانات بحریرا کرده اید. آیا این صدائی که شنیده شد بصدای کدام حیوان مشابهت میرساند؟
ندلاند - بلی من صداهای بالینه ها را بسیار شنیده ام . ولی مشابه این صدای مهیب جانوری که دو هزار روپیه را محض بیکدیدن آن حق کرده ام هیچ یکصدائی بگوشم نرسیده است .
دو ساعت بعد از نیمشب محراق ضیادار باز بشدت تمام نمودار گردید . اما در طرف


٤٢

دست چپ و اپور بمسافه پنج میل دور بود . تا بصبح هرکس انتظار کشیدند . صبح
وقت کشتی زرهپوش ابراهام لنقولن برای مجادله حاضر گردید . آلات صید به همه
گی را بر سطح و اپور براوردند . طوپهای تیرانداز دور رو پر گردید ، اسلحه بم کغان
مدهش ترتیب داده شد . ندلاند نیز ژیپقین نام تیردستگی مدهش خود را بدست
گرفته حاضر گردید .
ساعت شش سپیده صبح بدمید . جانور دهشت آور نیز ضیای پر شعاع خود را
منطفی ساخت ، و بجای خود آرام ایستاده بود . زرهپوش آهسته آهسته بسوی جانور
روانه شد . جانور رفته رفته خوب معلوم شد . بقدر یکنیم میل مسافه باقی مانده
بود كه يك جسم سیاه طولانی که بقدر يك مترو از سطح بحر بلند و تقریباً دوصد و
پنجاه قدم درازی داشت بکمال دهشت دیده شد . عرض جانور را تخمین کرده نتوا
نستم اما درازی و بروکلفتی آنرا خیلی متناسب یافتم . در حالتیکه من باینصورت
بطرف او نظر دوخته بودم دفعه دیدم که دو ستون آب چنان چه با لینه ها در وقت
تنفس از دماغ خود بهوا میپرانند از طرف سر جانور بقدر چهل متر و بهوا فواره کشیده
لهذا در حق تنفس این جانوريك فکری حاصل کرده توانسته دانستم که این جانور
از جنس حیوانات فقریه پستاندار، و از صنف قیطیسیه میباشد . اما در خصوص گروه
آن رأی داده نتوانستم چرا که در صنف قیطیسیه سه گروه موجود است که اول
آنها بالینه ها ، دوم ماهیان عنبر ، سوم ماهیان یونس که کرگدن بحری نیز داخل همین
نوع سوم است . بنابرین فصل و گروه آنرا ندانستم اما از معاونت ربانی و مهارت
کپتان فرر آژوت امیدوارم که این مشکلم نیز حل شود .
طایفه ها و مأمورین و اپور بکمال بیصبری و ناشکیبی به امر کپتان منتظر ایستاده اند.


٤٣

كپتان بعد از انكه بدقت تمام جانور را مشاهده كرد ما كينيست يعنى انجنير را آواز داده
پرسيد كه :
- تضييق بخار آيا بدرجه كمال هست ؟
انجنير - بلى افندى من بكمالست .
كپتان - چون چنيسنت بر ويد اسليم را باز كنيد چرا كه بكمال سرعت رفتن
ميخواهيم .
اين امر كپتانرا به سه بار كشيدن هوررا جواب دادند . ساعت محاربه زرهپوش و
جانور دهشت فروش در رسيد. بعد از چند دقیقه از دودودكش و ابور دودهاى كثيف
بر امدن گرفت و سطح و ابور از شدت حركت بخار بلرزه آمد .
ابراهام لنقولن بسايه پروانه پر قوت خود بكمال سرعت برجانور پر دهشت هجوم
برد . جانور تا بوقتيكه زرهپوش بقدر نيم ميل به او نزديك ميشد صبر كرده بعد از ان
بى آنكه بغوطه خوردن تنزل نمايد بهمان سرعتى كه زرهپوش حركت ميكرد او نيز پيشا
پيش زرهپوش بحركت افتاد بقدر يكساعت جانور از پيش وزرهپوش از پى او به تعقيب
دوام ورزيد . ولى وا اسفا كه بقدر يکوجب از درجه دورى كه از همديگر داشتند
نزديكشده نتوانست . هرگاه كار بهمينصورت دوام ورزد رسيدن و نزديكشدن بجا
نور قابل نیست . قپودان فرر آژوت از قهر و غضب ريش خود را بزير دندان خود
گرفته و ندلاند را آواز داده گفت :
- ندلاند آيا زورقچه هار ادر آب فرو آوریم یا نی؟ تو چه میگویی؟
ندلاند - نی قپودان ! به فرو آوردن زورق حاجت نیست . زيرا اينحيوان تادل
خودش نخواهد بدست نمی افتد!


٤٤

قپودان - پس چه باید کرد؟
ندلاند - سرعت و اپور را زیاده کنید. منهم در طرف پیشی کشتی حاضر و آماده می ایستم. یکقدری که نزدیکشدیم ژیپقین را بر و حواله میکنم.
کپتان ندلاند را بجای خودش فرستاده ماکینیست را نیز بزیاده کردن تضییق بخار امر داد. آتش زیاده تر گردید. پروانه در هر دقیقه چهل و پنج بار دور کردن گرفت. سرعت متزاید شد. وقتیکه میزان السرعه را انداختند معلوم شد که ابراهام لنقولن در ساعتی ١٨ میل قطع مسافه مینماید.
بقدر یکساعت دیگر و اپور بهمین سرعت دوام ورزید. ولی وا اسفا که جانور ملعون نیز در ساعت ١٨ میل قطع مسافه کرد ترا آغاز نهاد که ازینسبب فاصلهٔ که در مابین جانور و واپور بود هیچ تناقص نورزید. آیا اینحال برای ابراها لنقولن که سریعترین کشتیهای جنگئی امریکاست موجب خجالت و شرمساری نیست؟
طایفه های کشتی و مأمورین بحدت و غضب آمده کفرها صرف مینمودند. قپو دان فراگوت تنها بدندان گرفتن ریش خود اکتفا نکرده پشت دست خود را نیز میگزید. باینهم اکتفا نکرده بکمال غضب و تهور ماکینیست را فریاد کرده پرسید که:
- بحد اعظم تضییق واصل شده ایدیانی؟
ماکینیست - بلی افندم.
قپودان - آیا چقدر بخار در دیك ماشین جمع آمده باشد؟
ماکینیست - شش و نیم تضییق هوا.
قپودان - بروید ده تضییق هوا بسازید!
اینست امری که مخصوص امریکائیان عنود است و بس. درین اثنا قونسه‌یی را


٤٥

که در نزد من ایستاده بود مخاطب کرده گفتم :
بدان ایدوست بهادر من که به این امر کپتان ترکیدن ديك واپور وبر هواشدن
مداخل حسابست .
قونسه ی – هر چه که افندی بخواهد همان میشود .
والحاصل سرعت ابرا هام لنقولن بدرجهٔ رسید که و وجود های ما ، وتخته های
واپور بدرجهٔ شکستن بلرزه درامد . آلت مانو متر و تضييق ده هوا بخار را نشان
داد . میزان السرعه در ساعت ١٩ میل تیز رفتاری را نمودار کرد . اما جانور نیز آتش
خود را بیشتر کرده خواهد بود که او نیز بهماندرجه سرعت پیشروی آغاز نهاد يكچند
بار جانور رفتار خود را آهسته ترگردانید ، ندلاند همان برای ژیقین انداختن حاضر
میشد که باز جانور مجنان سرعتی حرکت میکرد که من آن سرعترا در ساعتی از سی میل
هرگزکمتر تخمین کرده نمیتوانستم . این راچه میگوئید ؟ که یکبار در حالتيکه زرهپوش
به آخر ترین سرعت خود حرکت داشت جانور تیز برسرعت ثمر دا ثراً مادار يكدور
دائره وئ برما کشید ، که از بن حرکت جانور از دهن هرکس صدای حیرت بی
اختیار برآمد .
کپتان فراژوف ندای حیرت و غضب برآورده گفت .
ای جانورخائن! بسرعت ازتو پیشقدمی نتوانستیم. به بینیم که از گله های توپ
ماچسان جان بسلامت خواهی برد !
اینرا گفته و امر به پرکردن توپ بزرگ داد . همانلحظه توپ پرگردید . نشان
گرفته آتش کردند . گله از سر جانور که بمسافهٔ نیم میل دور بود سرکرده بدریا افتاد
قپودان فریاد کرد . گفت :


٤٦

ـ استاد و ما هر يك طوپچی بیاید . هر كس كه جانور را بگاه زده هلاك كرداند پنجصد روپیه اکرامیه خواهد كرفت !
يك طوپچی ریش جو گندمی كه تا بحال شكلش در پیش چشم منست بكمال اعتدال دم و استراحت پیش آمد . نشانرا كرفته طوپ بكمال شدت فریاد برآورد . طایفه ها بكمال مسرت ندا كردند . بواقعیكه كله بر هدف اصابت نمود . اصابت كردن گله نیز ازین معلوم شد كه گله بر پشت جانور خورده و باز و اپس جهیده بدریا افتاد و هیچ تأثیری بر وجود جانور نه بخشید .
طوپچی كه كله را انداخته بود بكمال حدت گفت :
ـ این حیوان نیست ! بلكه كشتی ایست كه از ابراهام لنقولن كالفت تر لوحه زره آهنی بر وجود ش پوشیده شده است .
اینسخن طوپچی را « لعنت » بلند كپتان جواب شد . باز بسرعت بر جانور هجوم برد . و بمن نزدیك شده كفت :
ـ موسیوا بخوبی بدان كه تا وقتیكه ابراهام لنقولن بر هوا شده پاره پاره شود پی این جانور ملعونرا نخواهم گذاشت .
ـ البته باید نگذارید ! چرا كه وظیفه شما همینست .
فكر كپتان و همه مایان این بود كه جانور مانند ماشین و اپور بحركت دایمی تحمل نیاورده آخر مانده خواهد شد . لکن حیف ! كه ساعتها كذشت . ولی از ماندگی در جانور اثری پیدا نشد . مسافه را كه امروز قطع كرده ایم كمتر از پنجصد كیلو مترو تخمین نمیتوانم .
شب شد ! دریا را باز ظلمت تیره استیلا نمود . ساعت ده شب بود كه ده میل دور


٤٧

تر از زرهپوش ضیای شدید الکتریکشی جانور پدیدار گردید . اما جانور در ینوقت غیر متحرك دیده میشد . بلکه از حرکات روزانهٔ خود مانده شده حالا بخواب رفته است ! اینست فرصت بسیار اعلا ! کپتان ما نیز این فرصت را غنیمت دانسته واپور را آهسته آهسته بسوی جانور ضیا نثار راندن گرفت چونکه بسیار اوقات ماهیان بالینه را در روی آب در حالتیکه مخواب بوده اند صیادان بالینه صید کرده اند . حتی ندلاند نیز بر چنین صید و شکار بالینه های مخوابرفته بارها موفق و کامیاب آمده است . از ینست که درینبار نیز خود را با ژیپقینهای متعدد مسلح گردانیده است . زرهپوش بقدر يك میلی به جانور نزديك شد . در انجا ماشین واپورز ا ایستاد . کرد. بحرکت عطا لت پیش میرفت . در واپور هیچکسی تکلم نی بلکه تنفس هم نمیکرد . رفته رفته بقدر صد قدم نزدیکندیم . شدت ضیا چشمان ما را مید رخشا نید در ین اثنا من بر کنا رهٔ طرف یمینی واپور تکیه کرده بنظر حیرت و دقت بسوی انجسم عجیب الخلقه مینگر ستم . ندلاند یکقدری پیشتر از من در حالتیکه بیکدست خود ریسمانهای واپور را گرفته بود و بدست دیگر ژیپقین مدهش خود را برای انداختن حرکت میداد ایستاده بود . بقدر پنجاه قدم مسافه مانده بودکه ندلاند بکمال شدت ژیپقین خود رابر وجود جانور حواله کرد . ژیپقین بهوا شده بر جسم مذکور اصابت نمود . چنانچه يك آهنی بر يك جسم سخت آهنین دیگر بخورد همچنان یکصدایی بگوشم رسید . ضیا حالا منطفی شد . دوستون آب بخار آلودۀ جسیمی بلند گردید . آبها برزرهپوش ریخته مانند نهر بزرکی از طرف سر سطح واپور بطرف دنبالۀ آن جریان گرفت . آدم و اسباب و آلاتی که پیش رویش آمد همه را با خود رفته بدریاریخت .
واپور ما بايك جسم شدید البطشی باهم خورده مصادمهٔ شدیدی بوقوع آمد .


٤٨

در ین اثنا مجال خود را محکم کردن و گرفتن را نیافته بی اختیار از شدت مصادمه بدریا افتادم .

باب هفتم
بالینه که نوعش مجهولست

اگر چه که بسبب حرکت شدیدهٔ مصادمه بدریا افتادم اما حسیات آنوقتم بتمامها بیاد منست . اولا بقدر بیست قدم در زیر آب فرو رفتم . اینرا هم بگویم که من خوب شناوری میدانم . بيك و لكد برسطح آب بالا برامدم . اول کار من پالیدن زره پوش شد. با خود میگفتم که آیا از طایفه ها کسی افتادن مرا دید ؟ کپتان فرر آزوت برای رهانیدن من آیا زورق مورقی فرو خواهد آورد؟ رهایی یافتن را آیا امید بکنم ؟ تاریکی بسیار شدید بود . در میان ظلمت يك كتلهٔ بزرگ و سیاهی دیدم که سر راست بجهت غرب دور شده میرفت . حتی چراغهای شیشه سرخ و شیشه سبز آن را نیز دیدم که آهسته آهسته از نظرم غایب گردید . دانستم که ابراهام لنقولن رفت و منهم محو شدم . لهذا بهمانطرف شناوری کرده فریاد های ناامیدانه امداد را کشیدم . البسه من مرا از شناوری مانع میداشت . آب کالای مرا سراسر به بدنم چسپانیده بود . غرق شدنر امحقق دانستم باز « امداد ! امداد ! » گفته يك فريادناامیدانه برکشیدم . دهنم از آب پر گردید . درین اثنایکدست قونناکی از دامن جاکت من گرفته مرا برسطح دریا برآورد . و شنیدم که میگفت :


٤٩

ــ اگر افندی زحمت تکیه کردنرابر شانهٔ من اختیار فرماید خوبتر شناوری خوا
هند کرد .
بیکدستم از بازوی قونسه ی صادق گرفته گفتم :
ــ این تویی قونسه ی ! ها !
ــ بلی من ! به امر افندی منتظرم .
ــ آیا در اثنای مصادمه توهم بدریا افتادی ؟
ــ خیر . من خود بخود نیفتادم . لکن چون دیدم که افندی افتاد منهم پیروی
کردم .
عالیجناب آدم ! این کار را چنان تلقی میکنند که گویا وظیفهٔ او همین بوده است .
پرسیدم که :
ــ آیا واپو چه شد ؟
ــ اگر افندی از او امیدوار نشود بهتر خواهد بود . زیرا وقتیکه من خود را بدریا
می انداختم شنیدم که ماکینیست فریاد برآورده گفت که پروانه و سکان پاره پاره
گردید .
ــ سکان پاره پاره شد ها !
ــ بلی . به دندان جانور ! اگر زیان ذرہ پوش عبارت از همین باشد برای حرکت نکر
دن و معطل ماندنش کافیست .
ــ پس معلوم شد که ما محو شدیم .
ــ بلکه . اما با وجود آنهم هنوز یکچند ساعت میدان داریم . در نچند ساعت بسیا
رکار دیده میشود طاقت لازمست .


٥٠

این اعتدال دم خارق العاده که قونسه ی نمودار کرد مرا نیز جان تازه بخشید .
لهذا بقوت بشناوری آغاز نهادم لكن البسه ام مرا بیراحت میداشت قونسه ی باین پیرا
خشی من هوش کرده گفت :
در جیب من چاقو هست اگر افندی رخصت بدهد کالای شاتر اببرم .
اینرا گفته و چاقور اازپشت من در زیر کالا در آورده سرتاسر ببرید . من هم او
را و هم خودر اشناوری میدادم تا آنکه او کالای مرا بریده و از جانم بیرون براورد.
باز من چاقو را گرفته و او برای هر دوی ماشناوری کرده من کالای او را بریده بیرون
کشیدم . باینصورت شناوری برای هر دوی ما آسان گردید . پهلوی همدیگر شناوری
کرده در ظلمت شب هیچ چیزی نمیدیدیم ولحظه بلحظه هلاك نزديكتر ميشد . چرا
که از و ابور امید ما منقطع گردید تنها امید بر زورقچه های وابور داریم . بلکه بعضی
کسان از بیم جان و ترس غرقشدن و اپور خودرا در زورقچه ها انداخته باشند وباما
تصادف کرده رهایی بدهند بناء عليه قوتھای خودمانر احسنا استعمال کردن لازمست .
پس با همدیگر خود چنین قرار دادیم که یکی از مابر پشت در از کشیده غیر
متحرك بماند و آن دیگر تا بوتی که مانده شود شناوری کرده او را با خود براند. و باز
چون او مانده شود آند یگر همچنین معامله ورزد باین حساب هفت هشت ساعت بر
روی آب طاقت آوردن ممکنست .
اگرچه تحمل زحمت ناکست اما چه چاره ! دریاهم چون آرام و بیموج بود آنقدر
زحمت نمیکشیدیم .
از نیمشب یکساعت گذشته بود که وجودم از ماندہ کی و سردی خیلی بیتاب و ناتوان
گردید . باز وها و ساقهایم بدرد شد تنا کی گرفتار آمده ورفته رفته بحس شد نرا آغاز


٥١

نهاد. قونسه ی وجود خود را در زیر بغل من درآورده هم برای من و هم برای
خود بدست و پا زدن آغاز نهاد. ولی بعد از کمی از حال افتاد و تنگ شدن نفسش را
حس کردم لهذا گفتم:
- مرا بگذار قونسه ی!
- اصلا نمیگذارم! من چسان مردن افندی خود را بچشم خود ببینم؟ من
بهمه حال پیشتر باید بمیرم!
درین اثنا کره قمر از پشت یک کتله ابر کثیفی که باد آنرا یکسر بجهت شرقی میراند
عرض دیدار نمود. سطح دریا بضیای آن بدرخشید. شعاع قمر یکقدری مراقوت
بخشید سر خود را بالا کرده بهر طرف افق نظر کردم. واپور ذره پوش را دیدم که
بقدر پنج میل دور تر بطور کج و مایل مانند اسپ لنگی ایستاده، و فلاکت از وضعش
نمایان بود. از زورق و انسان برسطح بحر هیچ اثری نبود.
فریاد کردن خواستم اما به اینقدر مسافه دور فریاد چه فائده خواهد کرد؟ قو
نسه ی بدوری مسافه ندیده چند بار به بسیار شدت «امداد! امداد!» گفته فریاد
برآورد. یکچند ثانیه حرکت نکرده گوش کشیدیم. من چنان گمان کردم که یکصدایی
از جهت مقابل جواب داد! یا آنکه بگوش من چنان برخورد! یا آنکه صدای قونسه ی
دوباره عکس کرده بگوشم برخورد! بهر صورت در بودن صدا هیچ شبهه ام نماند
لهذا به آهستگی از قونسه ی پرسیدم که:
- آیا شنیدی؟
- بلی.
قونسه ی باز بکمال نومیدی فریاد برآورد. باز مانند اول جوابی آمد که درین بار


٥٢

هیچ شبهه نماند که صدای قونسه ی را صدای انسانی جوابداد . آیا کدام بیچاره
ایست که با ما یکجا در دریا افتاده است؟ یا آنکه یکی از زور قهای وابور است که در تاریکی
مارا می پالد ؟ قونسه ی بر شانهٔ من تکیه زده خود را یکقدری بلند کرد . ولی باز ناتوا
نانه بیفتاد .
من گفتم – آیا چه دیدی قونسه ی ؟
قونسه ی گفت – دیدم ! . . . دیدم ! . . . لکن خاموش باشیم . . . چیزی
نگوئیم . . همه قوت خود را نگهداریم .
اینسخنا نرا قونسه ی بسیار آهسته گفته خاموش ماند. من به اندیشه افتادم که آیا
چه دیده باشد ؟ درین اثنا نمیدانم از چیست ؟ دفعهٔ جانور بخاطرم آمد ! اما فرض کردم
که قونسه ی جانور را دیده باشد! خیلی خوب ! اما اینصدای انسان که بگوشم برخورد
از چیست ؟ البته که در دهن جانور کدام انسانی نه نشسته خواهد بود ؟ حالا نکه
قونسه ی مرا میکشد ، وامید وارانه شناوری میکند، و گاه گاه سر خود را بلند کرده
بصدای امید فریاد میکشد ، و بمقابل فریاد او يك صدای شناخته جواب میدهد .
من اینچیز ها را در حالت مدهوشی و بیخودی میشنوم، وحس میکنم چرا که تاب وتوانم
سراسر محو شده و حیاتم باممات دست و گریبانست ، گاهی که یکقدری سر خود را بالا
کردن میخواهم موج آب مرا غوطه میدهد ولی قونسه ی مرا باز میکشد . .
درین اثنايك چیز سختی بوجودم برخورد . بچابکی به آن چنگ زدم . يك دست
پرقوتی از بازویم گرفته مرا بکشید . درین اثنا نفسم تنگ شده بیهوش شدم .
وجودم را خیلی بقوت مالش داده باشند که بزودی پس بخود آمدم. چشمانم را
باز کرده «قونسه ی» فریاد کرده توانستم. قونسه ی بجوابم گفت ـ افندی مرا میخواهد؟


٥٣

در ضیای خفیفی که قمر انداخته بود در پهلوی قونسه ی یک آدم دیگر را دیدم که
بمجرد دیدن شما ختم که کیست لهذا گفتم :
ـ ندلاند ؟
ند ـ بلی خود شست ! که هنوز در پی وعدۀ اکرامیۀ کپتان فرر آژوت میدود.
معلم ـ در اثنای مصادمه آیا شما هم در دریا افتادید ؟
ند ـ بلی ! منهم بدریا افتادم . ولی طالع من از شما رسا تر بود که بمجرد افتادن
برین جزیرهٔ سیار جایگیر شدم .
معلم ـ چه ؟ آیا جزیرهٔ سیار ؟
ند ـ یا کرگدن بزرگ دریائی !
معلم ـ چه میگویی ند ؟ ندانستم !
ند ـ اما من دانستم که ژیپقین من چرا کار گر تأثیر نشد !
معلم ـ آیا چرا نشد ؟ از چه بود ؟
ند ـ چرا که وجود این جانور از تخته های پولاد ساخته شده است .
به این گفتهٔ ندلاند مجبور شدم که افکار خود را بسر گرد آرم ، و دیدنیهای خود
را بیاد آرم . سخن آخرین ند در فکرم یک گشایشی پیدا کرد . لهذا برین چیزیکه
التجا گاه ماست هوش کردم ، و بر نقطهٔ بلند ترین آن برآمدم . و با پای خود آنرا
پالیدم . دیدم که سطح خارجی این جسم مانند پوست حیوانات نیست . و مانند
صدای آهن صدا میبرارد .
شبهه ام هیچ نماند که آن چیزیکه تمام عالم دنیا را به ولوله انداخت ، و افکار همه بحر
یونرا زیر و زبر ساخت و گاه جانور ، و گاه جزیرهٔ سیار گفته شد ، و قضاهای مدهشی


٥٤

در بحر بر انگیخت همین جسم آهن پوشیست که ما را در ینوقت التجاگاه شده است .
هر گاه وجوديك جانور و مخلوق فوق الطبیعیۀ را میدیدم بدیندرجه متحیر نمیشدم .
چرا که در انوقت میدانستم که از دست قدرت خالق لم یزل برامده يك مخلوقیست اما
چون در ینوقت می بینم که از عمل کارخانه ماشین دماغ انسانی برامده يك بدیعه خا
رقه نمائیست ! از حیرت خود داری نمیتوانم .
امکان تردد نماند ! دانستم که بر پشت يك سفینه میباشم که از پولاد ساخته شده ،
و در زیر بحر حرکت میکند و شکل آن بهیئت ماهیست . من و ندلاند و قونسه ی هر
سه بقبول کردن اینمسئله مجبورماندیم و تصدیق کردیم که همچنینست . لهذا گفتم :
ـ چون چنینست برای حرکت کردن این سفینه ماشینی لازمست ، و برای چرخ
دادن آن دست انسانی لابد !
ندلاند ـ البته که همچنان خواهد بود. ولی من سه ساعت میشودکه بران هستم
هیچ جانداری ندیده ام ، و در خود سفینه نیز حرکتی و رفتاری مشاهده نکرده ام .
معلم ـ آیا سفینه هیچ رفتار نکرده ؟
ند ـ نی درمیان امواج جنبش دارد ولی رفتار ندارد .
قونسه ی ـ اما ما بخوبی دیده و دانسته ایم که مالك سرعت و تیز رفتاری بسیار فوق
العاده ایست .
معلم ـ بلی !
درین اثنا از طرف دنبالۀ کشتی يك صدای گرگری برآمد . آبها کف سفیدی
بر و آورد . کشتی برفتار آمد بگمان که این گرگر را پروانۀ کشتی بعمل آورد . بر پشت
کشتی که بقدر يك متره از سطح در یا بلند بود بر رو افتاده خود را محکم گرفتیم . اما جای


٥٥
شکر است که کشتی بسرعت خارق العاده که دیده بودیم رفتار ندارد . ندلاند گفت :
اگر همچنین رفتار کند هیچ گفتگو نیست اما اگر بنای غوطه خوردنرا گذاشت
قیمت زندگی گرانبهای مابد و پیسه تنزل خواهد نمود .
پس معلوم شد که با این مخلوقاتیکه در درون این کشتنی اسرار انگیز هستنديك راه
مخابره باز کردن لازمست و کیفیت احوال خود را به آنهافهمانیدن شرط است . بر
هر طرف سفینه گردش کردم كه يك سوراخى يابك دريچه بيا بم نيافتم .
بناءً عليه حیات مابدست کسانیست که سفینه را میرانند . اگر سفینه را در زیر
آب فرو بردند زنده کشی ما را نیز بعدم آباد نیستی فرو خواهند برد . اما اگر غوطه
نخورند امید ملاقی شدن با آنها هست . زیرا اگر هوای نسیمی را خود آنها در زیر
بحر ساخته بتوانند بهمه حال میباید که بر روی کشتي يك سوراخی بکشایند تا هوای
تازه و نو بگیرند .
ساعت چار بود که سرعت سفینه زیاده گردید در اول که سفینه آرام حرکت میکرد
نیز خود را بهزار زحمت بر روی سفینه محکم گرفته نمیتوانستیم حالا کار ما خیلی مشکل
گردید . اما شکر است که ندلاند يك حلقه بزرگی بر روی سفینه یافت همه ما دستهای
خودرا به آن حلقه بند کردیم و بکرم خداوندی توکل کرده منتظر سپیده صبح گردیدیم.
من به این فکر غوطه خوار گرداب حیرت بودم که آیا اسرار انحرکت تحت البحر
چه خواهد بود؟ آیا از چگونه قوت فائده برداشته اندکه مالك اينكونه سرعت خارق
العاده شده اند ؟ آیا در درون سفینه چگونه آدمها خواهند بود ؟ حال ما بجه منجر
خواهد شد ؟ و الحاصل به اینگونه افکارها غرقه بودم که صبح شد . این سفینه که
قسم بالائی آن یکقدری همواری پیدا کرده است برای آنکه بکمال دقت هر طرف


٥٦

آنرا معاینه کنم از جای خود برخواسته بودم که درین اثنا آهسته آهسته فرو رفتن
کشتی را حس کردم . ندلاند از خالت بهراس و غضب آمده و بکمال شدت پایهای
خود را بر آهن سطح کشتی زده فریاد برآورد که :
- اوو . . . کشتیبابانی که مهماننوازیر ایاد ندارید ! باز کنید ! شمارا میگویم در
وازهٔ سفینه را باز کنید !
اما از صدای کرگر پروانه شنوائیدن صدا ازین سد آهنین بی منفذ بسیار مشکل
بنظر می آمد . اما جای شکر اینست که لگدهای ندلاند يك کاری کرده سفینه از فرور
فتن باز ایستاد .
دفعةً یکصدای باز شدن قفلی بر خواسته در پیش روی فضازده کان بر سطح وا
پور يك دریچه آهنينی باز کردید، و يك انسانی از انجا هویدا گردید و بحيرت و تلاش
بسوی فضازده گان یکنظری انداخته و بصورت بسیار غریبی فریاد زد . پس در در
یچه درآمد . ولوحهٔ آهنین دریچه را بشدت پس فرو بست بعد از چند دقیقه باز لو
حه آهنین بر خواسته هفت هشت نفر آدمهای بسیار تنومند تناور یکه بر روهای خو
د نقاب انداخته بودند بر آمده و مارا بشدت و چابکی تمام گرفته درمیان سفینه اسرار
انگیز درا وردند .

باب هشتم

متحرك در متحرك

هر انقدر که در آوردن ما در داخل کشتی بخشونت و شدت اجرا کردید همانقدر


٥٧

چابکی و سرعت نیز در آن بود. ندانستیم که بر ما چه پیش آمده از احوال رفقای خو
د خبر ندارم اما من چون در سفینه داخل شدم خون در بدنم افسرده گردید. آیا
بدست چگونه آدمها افتادیم؟ مطلق که بدست رهزنان نو بر آمد دریایی افتاده ایم!
خدا پرده کند!!
وقتیکه ما را در دریچه درآوردند دروازه را بشدت بیستند که ازینسبب در تاریکی
وظلمت بسیار عمیقی فرو ماندیم. چشمان من که بروشنی بیرون آموخته شده بود
دفعة بداخل شدن این تاریکی سراسر از کار افتاده مانند نابینای مطلق بماندم . اگرچه
چشمم چیزی نمیدید ولی بحس لمس دانستم که پاهای برهنه ام بر زینه آهنیی تماس
نموده بپایان فرو می آمدم. قونسه ی وندلاند را نیز از پی من میآوردند. از فرو
آمدن زینه چون خلاص شدم یکچند قدم بر همواری رفته باز شدن يك دروازه را
حس کردم. چون دران دروازه در امدیم بشدت تمام باز بسته شدن دروازه را بر
خود حس کردیم.
تنها مانده ایم اما در کجا؟ اینست که اینرا نمیدانیم! هر طرف تاریکیست . اما
چسان تاریکی؟ تاریکیئی که هیچ بظلمت شبهای تاريك روی دنیا مشابهت ندارد.
با وجود یکه هنوز دو ساعت گذشت باز هم چشمانم هیچ عادت بتاریکی نتوانست گرفت.
ندلاند ازین معامله بسیار غضبناک گردیده هر چه که بدهنش میآید میگوید:
ند - وای وای! مهماننواز یرا ببینید! بگمانم که اینها یا میام – یعنی مردمان آدم
خوار - خواهند بود اما بخوبی بدانند که تا یکی دو تا را از خود پیشتر نکنم مرا هم
خورده نخواهند توانست.
قونسه ی – دوست من ند. آرام شوید! اینقدر شدت وحدت مکنید. هنوز


٥٨

در داش یا حمام ندر آمده ایم.
ند - اگر چه در داش آتش دارشان ندر آمده ایم اما در داش بی آتش شان در
مدیم . اما شکر میکنم که خنجرم با منست . وای بحال رهزن دریائی که اول بار با من
ملاقی شود!
من گفتم - ند ، حدت مکنید ، ازین غضب بیهوده حال خود مانرا بدتر خوا
هیم کرد. بلکه سخنان مارا میشنوند. اول به بینیم که در کجا هستیم و با که سر دو چار شده ایم!
اینرا گفته و دستهای خود را به پیش دراز کرده براه رفتن آغاز نهادم . بعد
از پنجقدم دستهایم بيك دیوار آهنین بسیار صافی برخورد . دیوار را گرفته گرفته
چار اطراف را گردش کردم . دانستم که در او تاق چار گوشه آهنیی هستیم . باز بطرف
وسط خانه روانه شدم . در وسط بيك ميز چوبینی تصادف کردم که در اطراف آن
چند چوکی کوچکی گذاشته شده بود . بر زمین خانه قالین پشمیی گسترده شده بود
که از انسبب صدای پای ما بلند نمیشد . بعد از نیمساعت دفعة نظر ما از ظلمت کثیف
برآمده بيك ضیای شدیدی معروض گردید یعنی خانه ما به آنقدر ضیای قو تناکی
پر شد که یکمدت بهیچصورت نتوانستم که چشمانم را بکشایم . اما از سفيدى رنك
آن دانستم که ضیای الکتریکست، و اینرا نیز درك كردم که ضیای سفیدی که در وقت
اعتقاد جانور در اطراف این جسم دیده میشد از همین منبعیست که حالا این ضیا در
او تاق ما ظهور یافته چون چشم خود را باز کردم دیدم که ضیا از چراغ بلورین
بیضوی شکلی که از سقف آویخته شده است میبراید . ندلاند خنجرش را از کمر
كشيده بيك وضع مدافعه ایستاده گفت :
الحمد الله که چشم چشم را می بیند !


٥٩

خانه ماچون روشن شد اطراف را بکمال دقت معاینه کردم . اوتاق بغیر از همان يك میز و پنج چوکی و قالین و چراغ الکتریکی دگر چیزیرا حاوی نبود. چهار دیوار خانه آنقدر صاف و یکدستست که دروازه هیچ معلوم نمیشود که در کدام طرف و کدام جاست . از بیرون هیچ صدا و ندایی نمیآید . آیا میرویم ایستاده ایم، برروی بحریم در زیر بحریم ؟ هیچ نمیدانیم ! اما با وجود آنهم من امیدوار بودم که در ملاقات صاحبان کشتی تاخیر وقوع نخواهد یافت ، چرا که روشن کردن اوتاق ما علامت خیر است . هرگاه محبوس میبودیم یا فراموش شده میبودیم جای ما را روشن نمیکردند . بوقعیکه گمانم برخطا نبود . یکصدایی بازکردن قفل با کلید شنیده شد بعد ازان در یکطرف ديوار يك دروازه بازشده دو آدم داخل او تاق ماشدند . یکی ازین دو نفر آدمی بودکوتاه قد ، تنومند ، کشاده شانه ، بزرگ سر ، سیاه موی ، تیزنظر که هیئت عمومی آن بمردمان جنوبی ممالك فرانسه مشابهت میرسانید . آدم دیگر زیاده تر شایان تعریفست حکیم مشهور « دیده رو » گفته است که اوضاع و اطوار انسان معنای مجازی افکار اوست. این است که این آدم اثبات مشخص مدعای دیده روست من چون بسیمای او نظرکردم دانستم که این آدم برخود بسیار اعتماد دارد. زیرا سرش از میان قوس دو شانه اش بيك وضعیت اصیلانه برآمده است چشمان سیاه مژگان درازش بيك امنیت باردانه نظر می اندازد. از زردی رنگ پوستش معلوم میشد که دایما ساکنست. ازحرکات سریعه پی های زیرابروانش چنان معلوم میشد که بر فکر خود ثابت قرار است . انبساط روحی که از تنفس سینه اش پدیدار بود برجسارت و شجاعت فوق العاده اش دلالت میکرد . اینرانیز بگویم که این آدم بسیارکبر نفس را مالك است . در انظار استراحت آمیز او آثار علویت


٦٠

مشاهده میشد . از اوضاع و کلام این آدم یقین حاصل کردم که ناقابل ترددیك آزا
دیء فکر و حرکت را مالکست . در حضور او بدرجه فوق العاده سکون و آرامی
پیدا کردم .
سن این آدم را در مابین سی و پنج و پنجاه تخمین کرده توانستم . ازین معین
تر یکعددی تخمین کردن مشکلست . قدش دراز، پیشانیش کشاده، بینیش مستقیم
وکشیده ، دهنش خوشنما، دندانهایش ظریف دستهایش نازك ولطيفست.
این دو شخص از پوست سمور بحری کلاهای پست پستی بسر داشتند ، واز پوست
ماهئی فوق موزه ها بپا کرده بودند. و لباسهای بدن شان نیز از يك قماشی بافته شده
بودکه هیچ شناخته نمیشد .
شخص قد بلندی که شمه از او صاف آن بیان شد و از روش حال چنان معلوم
میشد که آمر سفینه باشد بنظر بسیار تیز بین با تمکین خود ما را بکمال دقت از نظر تفتیش
خود میگذرانید . بعد ازان بر فیق خود رو گردانیده بيك لسانی که هیچ ندانستیم
بعضی سخنانی گفت که این لسان بسیار آهنگدار و لطیف بگوش بر میخورد رفیق او
يكچند بار کله جنبانی کرده بیکد و سه کله جواب داد بعده شخصی اول روی خودرا
بطرف من گردانیده يك طوری اظهار نمود که معلوم میشد که احوال ما را میپرسد
قونسه ی مرا گفت :
- افندی اگر سرگذشت مار انقـل بکنید بلکه این افندیان بدانند .
منهم سرگذشت خودرا به نقل کردن آغاز نهادم خودم در فرانسه معلم آروناقس ، و
این یکی خدمتکارم قونسه ی ، و آن دیگر صیاد مشهور ندلاند تعریف و بیان کرده
همه سرگذشت خود را به تفصیل حکایه کردم. ولی در سیمای مخاطب خود هیچ


٦١

يك علامت دانسته کلام خود را بریدم . چون حکایتم را تمام کردم هيچ يك کلمۀ نگفت .
باز بزبان انکریزی حکایه کردن خواستم چرا که زبان انکریزی لسان عمومی همه بحر
پيما نست کفتم بلکه به این زبان بفهمد . خود من اگر چه بزبان انکریزی اشنا هستم
ولی چون درینجا مقصد را خوب فهمانیدن لازم است لهذا ندلاند را کفتم :
استا ندلاند ! حالا نوبت شماست به خه بترین انکر یزیهای خود سر گذشت
مارا بفهمانید به بینیم بلکه براهنستاندن موفق بشويم .
ندلاند نیز بحکایه کردن آغاز کرد . از اول تابه آخر بخو بی بفهمانید . و چون
او حديد المزاج بود در اثنای حکایت زیاده تر آثار هیجان و غضب نمو دار میکرد حتى
اینرا نیز علا وه کرده کفت که « بکدا م حق ما را حبس کر ده اید، بكدام قانون به
حريت ما تعرض میکنید . اگر کار همچنین دوام بکند بر شما عصیان خواهيم ورزيد»
بعد ازين كفتنيها بيك و ضعيت معنى داری از کرسنگی بحالت مرك بودن ما را نيز
فهمانيد. بواتعی که دانستن آن ایمسئله از همه الزمتر و ضرورتر بود اما من در اثنای حكايه
کردن اینرا فراموش کرده بودم اما جای تعجب اینست که به اینسخنان ندلاندنیز
مخاطب او طور فهميدنرا نشان نداده هیچ جواب نداد . پس دانستیم که بزبان فرا
نسوی و انکریزی نمیدانند . قونسۀ ی کفت :
ـ اگر افندی امر کند مسئله را بز بان المانى من حکایه بکنم بلکه به اینزبان بدانند.
ـ وای! آیا تو آلمانی هم میدانی ؟
ـ اگر خوش افندی آمده باشد عرض کنم که من ماننديك آلمان المانی را میگویم.
ـ بسیار خوش من آمد ، چابك آغاز کن . همه سرگذشت مارا حکایه کن .
قونسۀ ی بصدای مستر يحانه بلسان آلمانی سرگذشت مارا از جزوی و کلی حکایه


٦٢

کرد . اما وا اسفا که اطوار ناطقه پردازانه ، و وضعیتهای پر کارانه او نیز بیثمر ماند .
لاجرم کلمات زبان لاتینی که در کوچکی در اثنای تحصیل بیاد م مانده بود یگان یگان
جمعکرده به آنزبان حکایه کردن آغاز نهادم . باز هیچ ثمر حاصل نشد .
شخصهای مجهول بزبان خودشان یکچند کلمات گفته بیرون برآمدند . بازدر
وازه بسته شد. ندلاند بحیرت و حدت گفت :
ـ اینچه دنائت و بی پروائی ! بزبان فرانسوی انگریزی ، آلمانی ، لاتینی با این رهز
نان بیدین سخن بگوئیم و این کافران بجواب ماهيچ تنازل نکنند !
من ـ آرام شوید ند ! حدت و شدت هيچ فائده مند نمیشود .
ند ـ لكن اگر درین قفس آهنین همچنین بمانیم از گرسنگی هلاك شدن ما مقرر است .
قونسی ـ بگذار آدم ! اگر یکقدری فیلسوفانه گذران کنیم بسیار وقت تحمل
قابلست .
من ـ دوستان من ! نومید نشویم ! ازین بدتر ورطه ها را گذرانیدیم اینهم
خواهد گذشت ! یکقدری صبر کنید . حالا بشنوید که من رأی خود راد رحق
كپتان این سفینه عجیب الخلقه بیان کنم .
ند ـ رأى من حاضر ! حریفها دزدان دریایی میباشند والسلام !
من ـ بسیار خوب ! اما از کدام مملکت اند ؟
ند ـ از مملکت دزدان و رهزنان !
من ـ دوست من ! مملکت دزدان و رهزنان در خریطه ها نوشته نشده است .
باوجود آنهم من نیز از تعیین ملیت و جنسیت این دو شخص مجهول عاجزم و درين
وقت همينقدر گفته میتوانیم که اینها نه فرانسیست ، نه انگریز است ، نه آلمان . بگمان


٦٣

من که اینها از اهالی ممالک جنوبیه خواهند بود. اما آیا اسپانیائی، یا آمریکائی، یا ترک، یا عرب، یا آنکه هندیست نمیدانم؟ زبان شان نیز سراسر نا قابل فهم است.
قونسه ی - اینست علت و محذوریکه از توحید نشدن السنۀ عمومیه یا ندانستن همه زبانها حاصل میشود.
ند - السنۀ عمومیه اگر توحید هم بشود درینجا فائده ندارد. زیرا شما هم دیدید که زبان مردمان این کشتی برای خود شان مخصوص یکزبان نیست .. مقصد اینها اینست که مارا از گرسنگی بکشند. وگرنه در هر مملکت و هر کس که باشد اگر زبان نداند به اشارت میفهمد. چونکه انسان اگر دهن خود را باز کند، و چنۀ خود را بشوراند، و شکم خود را بنماید البته گرسنه بودن آنرا یقین خواهند کرد. حالا نکه این ظالمان بیرحم .....
ندلاند هنوز سخن خود را تمام نکرده بود که دروازه باز شد. و يك خدمتگاری داخلشده برای هر كدام مايك يك دست کالا و دریشی آورده ماهم همانلحظه بپوشیدن کالا مسارعت ورزیدیم. خدمتگار ما را به پوشیدن کالا مشغول گذاشته خودش به ترتیب دادن يك سفرۀ سه نفره بر سر میز مشغول گردید قونسه ی گفت:
ـ اینست کار فائده مند و اعلا !
ند - شما چه گمان میکنید که بر سر این سفره چه خواهید خورد. مثلا مجز دل جگر سنگ پشت، و کباب گوشت سگماهی، و قورمۀ ران گاو ماهی چه خواهیم یافت؟
ـ ببینیم که چه میشود؟
بعد از کمی سفره حاضر گردید. صحنهای چینی بسیار اعلا که با سر پوشهای نقره گین پوشیده شده بود بر سر میز صف کشید. ما هم بکمال اشتها بر سفره نشستیم.


٦٤

دانستم که مردمان این سفینه از درجه اول مردمان متمدن هستند . زیرا ضیای الکتریکی که از سرما در ضیافشانی بود با اسبابهای منتظم سفره و لذت طعامها چنان بخیالم می آورد که یا در اوتل «اده لفئی» لیورپول، و یا در «غران اوتل» پاریس نشسته ام . اما در طعام ما از نان خشك گندمی و شراب اثری دیده نمیشد . آب بسیار صاف و براق سرد در میان صراحیهای بلورین بسیار اعلا موجود بود . اما آب هرچه که خوب باشد باز آبست لهذاندلاند از آن سبب هیچ خشنود نیست .
در میان طعامها ماهیان بریانی که به بسیار اعتنا پخته شده بود دیده میشد ولی بعضی از طعامها را هیچ نشناختم که از چگونه حیوان یا نبات ساخته شده است . اما با وجود آنهم بسیار چیزهای لذیذ و مغذی بودند . اسباب سفره نیز خیلی مکمل و گرانبها بود . بر قاشق، و پنجه، و کارد، و طبق و سرپوش و سائر، بزبان لاتینی این کلمات آتی محرر بود:
موبی لیس - ان - موبی لیس
(ن)
معنای این کلمات لاتینی این میبراید که «متمرك در میان متحرك» حرف «ن» زیرین عبار، نیز یا حرف اول نام کشتی یا حرف اول نام صاحب کشتی تخمین میشد .
ندلاند و قونسه ی پس اینقدر تحقیقات نکرده بخوردن طعام کوشش میورزیدند . و چون باین دانستیم که صاحبان سفینه ما را از گرسنه گی نمیکشند از اینرو یکقدری امنیت پیدا کردیم .
حال دنیا همین است که هر چیزی میگذرد . حتی حالت گرسنه کشی فوق العاده ما نیز در گذشت . گرسنه گی چون در گذشت خواب ظهور نمود . از یکشب اول بسببی که با مرگ دست و گریبان بودیم تا به ایندم هیچ خواب نکرده ایم . پس حالا اگر


٦٥

خواب بر ما مستولی گردد چیزی بعید نخواهد بود! قونسه ی گفت :
— من میخوابم .
ند — من از حالا بخواب رفته ام .
اینرا گفته و هر دوی شان بر قالین روی خانه دراز کشیده بخواب بسیار سنگینی فرو
رفتند . اما من بحالتی نبودم که مانند آنها بیجا بکی بخواب بروم افکارهای بسیاری بر
ذهنم هجوم میکند . خود بخود بسی بسی سوالها ایراد میکنم ، از جواب آنها عا
جز میمانم ، در پیشگاه نظرم بسی خیالاتی تجسم میکند ! آیا در کجائیم ؟ چسان یکقوت
مجهولی مارا بکدام سمت مجهولی میکشد ؟ پیش ازین حس کرده بودم که سفینه در
زیر بحر غوطه خورده بودلهذا خود را در زیر صدها هزار خروار آبهای بحر محیط
دیده بکا بوسها دو چار میشدم . نهایت آهسته آهسته فکرم کسب سکون نمود .
خواب هم غلبه کرد . منهم بخواب رفتم .

باب نهم
حدت ندلاند

خواب ما تا چقدر امتداد کرده نمیدانم اما در درازی آن شبهه نیست . چرا که
مانده گیم سراسر زایل شده من از همه پیشتر از خواب برخواستم. رفیقهایم هنوز بخواب
بودند . در جائیکه افتاده بودند همچنان غیر متحرك مانده بودند .
وقتیکه از خواب برخواستم در ذهن و فکر خود از افکارات مدهشه پیشینه چیزی
نیافتم و يك اعتدال و آرامشی در فکر و وجود خود یافتم برخواسته او تاق خودر اباز


٦٦

از هر طرف معاینه کردم . دیدم که هیچ تبدلات و تغیراتی وقوع نیافته . محبوسخانه
همان محبوسخانه ، محبوسها هم همان محبوسهاست! تنها ظرفها و آلات سفره را در اثنایی
که ما بخواب بوده ایم برداشته اند . هيچ يك علامتی در تبدیل یافتن احوال خود
ندیدم . لهذابه اندیشه افتادم که آیا ابد یآدر همین قفس آهنین خواهیم ماند ؟
این اندیشه مراخیلی متألم ساخت . و غیر از ان در سینهٔ خود نفس تنگی را نیز
حس نمودم . به بسیار دشواری تنفس میکردم . هوای ثقیل او تاق برای جگر سفیدم
کفایت نمینمود . او تاق ما اگر چه واسع و فراخ بود ولی چون قسم اعظم مولد الحموضة
هوای آنرا بلع کرده ایم و بجای آن حامض کاربون داده ایم از انسبب به تنفس صالح
نمیآمد . بناءً علیه تجدید کردن و تازه ساختن هوای او تاق ماضروری دیده میشد .
درینجابفکرم يك سوالی وارد شد . با خود گفتم که آیا کپتان این سفینه در خصو
ص هوا چه میکند ؟ هوای نسیمی را آیا خودش میسازد ؟ یعنی بوسایط کیمویه
کلوریت دو پوتاس را تسخین کرده مولدالحموضة آنرا میگیرد و آنرا با حامض قار
بون باقی ماندهٔ هوا بلع کرده هوا را بعمل می آرد ، و برای اینعملیات ماشین مخصو
ص کیمیوی در درون کشتی خود ساخته ؟ اگر اینچین باشد با خشکهٔ روی زمین
هنوز را بطه اش سراسر منقطع نگردیده است. چونکه کلوریت پوتاس را بهمه حال باید
که از روی زمین بیارد . یا آنکه هوای نسمی را به تضییق و فشار بس قوی در مخز
نهای بزرگ بزرگی که در داخل کشتی ساخته پرمیکند و از انجا بقدر لزوم صرف
مینماید ؟ یا آنکه از همه آسانتر گاه گاهی بر سطح بحر برامد . هوای خود را تجدید و
تازه میسازد؟ و الحاصل بهر طریقی که باشد میباید که بزودی هوا تجدید شود . زیر ارفته
رفته تنفسم كسب صعو بت مینمود .


٦٧

درین اثنايك هوای تازه و سردی برویم برخورد که این هوا از هواهای صافی
سطح دریا بمشام حس میشد دهنم را باز کرده هوای صاف زیادی بلع نمودم . جگرم
سرد شد ، دماغم را تازه گی حاصل آمد . بعد ازان خواستم که جهت وارد شدن
هوا را بیاموزم . لهذا بپالیدن آغاز نهادم . بر دیوار سر دروازه يك سوراخ كوچكى
یافتم که هوا بشدت از انجا وارد میشد .
درین اثنا ندلاند ، و قونسه ی نیز بتأثیر هوای صافی از خواب بر خوا ستند .
بعد از انکه یکچند بار کهالتی خود را کشیده و چشمهای خود را مالیدند بر پاخواستند.
قونسه ی بنابر نزاکت دایمی که دارد بمجرد برخواستن از من پرسید که :
ـ انشاء الله افندی براحت خوابیدند ؟
ـ بسیار خوب خوابیدم قونسه ی ! شما چسانید اوستا ندلاند ؟
ند ـ خوابم خیلی سنگین بود؛ اما اگر دروغگو نشوم بگمان که هوای صافی در یار ا
تنفس میکنیم !
من ـ نی ندلاند ! خطا نکرده اید بحقیقت که هوای صافی دریارا تنفس میکنیم.
ند ـ آیا ساعت چند خواهد بود بگمانم که وقت طعام شام نزديك شده خواهد بود ؟
من ـ طعام شام مگوئید طعام چاشت بگوئید زیرا هیچ شبهه ندارم که شب در اثنای
خواب ما گذشته باشد .
قونسه ی ـ این اثبات میکند که تمام بیست و چارساعت خوابیده ایم !
ند ـ همچنین است . اما میدانی قونسه ی ! اگر طعام شام باشد یا طعام چاشت آمدن
خدمتکار مرا بسیار ممنون خواهد کرد بیاید و یکی از یندو طعام را بیارد بعد ازان
هر چه که میشود بشود ... .


٦٨

قونسه ی — اگر هر دو طعام را یکجا بیارد خوبتر نخواهد بود استا ؟
ند — البته قونسه ی ! هم حق دو طعام را برا نها داریم . من ضامنم که از عهده هر
دوی آن برایم .
من — صبر کنیم حریفان مجهول ما را از گرسنگی نمی کشند . اگر به این فکر میبو
دند دیروز طعام نمیدادند .
ند — اما اگر بطعام ما را چاغ کرده باز شکمهای خود شانرا بگو شتهای تر و تازه
ما ضیافت کنند که دستهای شانرا میگیرد .
من — نی بابا ! من قطعیاً امینم که بدست مردمان آدم خوار نیفتاده ایم .
ند — که میداند ! بلکه این آدمها در زیر دریا گردش کرده کرده و گوشت خام
خورده خورده بخوردن گوشت خام عادت کرده اند . پس مانند وجود ذات عالی
شما وقونسه ی و من سه عدد بره های تر و تازه چیزیست که آنها بر و سرفه کنند ؟
— این فکر هاز الزسر برار ندلاند . بمقابل صاحبان سفینه شدت وحدت منها !
حال ما را بضلاکت و وخامت منجره مکن .
— بسیار خوب حالا در گذ شتیم . اما شکمم بنهایت گرسنه کیست ! مهربانی کر
ده یا طعام شام یا طعام صبح هر چه که باشد يك چیزی بیارند تا برمدنیت شان قائل شوم.
— استاندلاند ! مایان به اطاعت قاعده کشتی مجبوریم . و گرنه کشتی اوامر معده
ما را نمیشنود .
قونسه ی — بلی افندی راست میگوید . ما میباید که شکم خود را براه بیاریم .
ند — تو همیشه در هر چیز همچنین شوخ مشرب هستی قونسه ی، اصلا آثار حدت
در تو مشاهده نمیشود، اگر گرسنه هم بمانی بی آنکه شکایت بکنی بمردن حاضره میشوی؟


٦٩

قونسه ی - شکایت چه فائده میکند ؟
ند – شکایت ، برای شکایت کردن فائده میکند . معلم افندی میگوید که صاحبان کشتی یا مینام یعنی آدمخوار نیستند . منهم از خاطر آنها ایشانرا بعد ازین یا میان نی رهزنان دریایی میگویم . اگر این رهزنان بی ایمان به این فکر باشند که مرا همیشه درین قفس آهنین نگهدارند خیلی خطا میکنند ! معلم افندی به آزادی فکر خود را بیان کنید ، آیا بسیار وقت هنوز درینقفس خواهیم ماند ؟
من – اگر راستی میخواهی منهم همانقدر میدانم که تو میدانی !
ند – لکن چه گمان دارید و چه فرض و تخمین میکنید آنرا فهمیدن میخواهم !
- من چنین فرض و تخمین میکنم که تصادف ما را بريك سر مهمی آگاه گردانید . اگر این سر را صاحبان سفینه پنهان کردن میخواهند بدانید که حال ما وخیم و در تهلکه میباشد ! و اگر چنین نباشد این جانور که ما را حالا در شکم خود گرفته است البته در هر فرصتی که پیش آمد ما را از دهن خود بیرون خواهد انداخت !
قونسه ی – اگر ما را مانند طایفه های خود بصورت دایمی در کشتی نگهدارد چه خواهیم کرد ؟
ند – اگر چنین کنند تا وقتیکه از کشتیی ابراهام لنقولن سريع الحركه تريك کشتیی این جانور آهنین را گرفته و رهزنان آنرا اسیر کرده و ما را خلاص کنند در همین جا خواهیم ماند !
من - سخن شما راستست اما تا بحال درینباب بر ما تکلیفی نکرده اند . بیهوده چنه نزنیم . باز میگویم صبر کنیم ، جسور شویم ، هیچ چیزی نکنیم ، چرا که هیچ چیزی از دست ما نمی آید .


۷۰
ند - بالعکس بسیار چیز ها از دست ما می آید .
من - چه می آید استا ندلاند ؟
ند - خود را رهایی دادن !
من - از حبس خانه روی زمین رهایی دادن ممکن است اما از حبسخانه زیر دریا
رهایی دادنرا به ذهن خود نمیتوانم بگنجانم !
قونسه ی - استا ند لاند ! ببینم که اینسخن افندیرا چه جواب خواهی گفت ؟
زیرا من میدانم که امریکائیان به تخطئی جواب نمی افتند !
ندلاند بسکوت کردن مجبور گردید . بواقعی که گریختن ازینموقعی که ما دران هستیم
غیر قابلست اما اعتراف ندلاند بر مغلوبیت نیز بهماندرجه غیر قابل مینماید . لهذا بعد
از چند دقیقه که ملاحظه کرد گفت :
- پس معلوم شد که شما ازین آگاه نیستید که کسانیکه از حبسخانه بر گریختن
مقتدر نشوند چه میکنند ؟
من - نی نمیدانم !
ند - پس بدانید که بماندن آنجا راضی میشوند !
قو - که بماندن راضی شدند همه مساویست !
ند - - اما چسان راضی ؟ به اینشرط که زندانبانان ومأموران وحبس کنندگانرا
از در بیرون برانند !
قو - چه ؟ مگر میخواهی که این سفینه را مالك شوی ؟
ند - بلی بلی ! هم بکمال جدیت .
قو - این خیال محال وغیر ممکنست !


۷۱

ند – چرا غیر ممکن باشد. بلکه قابل استفاده يك فرصتی ظهور کند؟ علی الخصوص اگر همه طایفهٔ کشتی از بیست نفر اضافه نباشد! بخدا در خود چنان جسارتی میبینم که در باب بدست آوردن کشتی اصلا ترددی نکنم.
با ندلاند مباحثه بسیار مشکلست. اگر دراز شدن سخن لازم نباشد کوتاه کردن آن لازم است. لهذا من گفتم – خوبست ندلاند! حالا صبر کنیم! به بینیم که چه میشود! تا بوقت ظهور فرصت صابر شوید! برای کامیاب شدن بر مقصد صبر و بصیرت لازمست.
درینجا مکالمه منقطع گردید. هر یکی از ما به اندیشه و فکری فرو رفتیم. من بخیالات ندلاند عطف نظر اهمیت نکرده اصلا به امید صاحب شدن سفینه و یارهایی یافتن ازینجانمی افتادم. چرا که اینگونه کارها و فکرها را مغایر عقل میدیدم. امیدهای ندلاند نیز آهسته آهسته زائل شدن گرفت که حدت و غضبش بیشتر شده میرفت. بعد از ملاحظه بسیار دوست آتشین مزاج من همه ابواب امید را بروی خود مسدود یافته حدت و غضبش بغلیان آمد. هر کفری که بدهنش می آمد صرف میکرد. با دستهای خود اوضاع غضبنا کانه اجرا مینمود. از جای خود برخاسته مانند جانور گرسنه در اطراف او تاق گردش میکند. بقهر و غضب بدیوارها را بمشتها میکوبد.
بواقعیكه رفته رفته گرسنگی بر ما هم غلبه کرده میرفت اگر مردمان سفینه در حق ما يك فکری بدی نداشته باشند ما را به اینصورت فراموش نمیکردند. معدهٔ پرقوت ندلاند از احتیاج فوق العاده که بطعام پیدا کرده بود به آندرجہ جوش و خروش پیدا کرده بود که اگر در ینوقت هر کس از صاحبان سفینه با او سر دو چار شود مطلق بگردن او خواهد آویخت.


۷۲

دوساعت دیگر نیز بهمین منوال در گذشت . حدت و غضب ندلاند بدرجهٔ نها
یت رسید . بتمام قوتی که داشت فریادکردن آغاز نهاد . دیوار های آهنین کر است ،
هیچ جواب نمیداد . در خارج هم هیچ صدا و ندایی نیست . در سفینه هیچ حرکتی
دیده نمیشود از ین بك دانسته شد که سفینه در زیر آبهای بحر محیط آرام ایستاده
است . چرا اگر رفتار میداشت يك اهتزازی در کشتی حس میشد . یعنی از جملهٔ
قطعات مسکونهٔ کرهٔ ارض تجرد کرده ایم ! در چنین محل پر سکوت متروک ماندن آیا
چقدر حال خوفناکی خواهد بود . جوش و خروش ندلاند خارج تصور است .
کف برلب آورده ، چشمهایش بیرون برآمده کلمات کفر بر زبان میراند .
درین اثنا از بیرون یکصدایی شنیده شد ، صدای رفتار پای انسان بگوش آمد ،
کلید در قفل دروازه تاب خورد ، دروازه بازشده خدمتجی در آمد .
ندلاند بمجردیکه خدمتکار را ديد بيك حمله اورابزمین انداخته از گلویش بفشردن
آغاز نهاد ! من و قونسه ی بمددکاری خدمتکار شتافته ندلاند را از روی سینهٔ او
فرو آوردن میخواستیم که درین اثنا از پشت سر ما اینسخنان بفرانسوی صحیح و
صدای بسیار تأثیرناکی ما را برجای خود مامخ نمود .
— استاد لاند ! آرام شوید ، معلم افندی شما هم بمن متوجه شده سخن مرا بشنوید .

— باب دهم —
— آدم دریایی —

گویندهٔ اینسخنان کپتان سفینه است که در اول بار دیده بودیم .


۷۳

ندلاند چون کلام کپتانرا شنید همانلحظه بر خواست خدمتکار از زیر دست و
پای او رهایی یافته بنا بر اشارت آمر خود در حالتی که نیم خفه شده بود بیرون برامد
اما قوت و نفوذ کپتانرا ببینید که بر زیر دستان کشتی خود چقدر تاثیر بخشیده که
در جبین و سیمای خدمتکار از آثار حدت و غضب که در ینوقت از لوازمات طبیعی
دیده میشود هیچ پیدا نبود .
قونسه ی بخلاف عادت خود یکقدری بمراق افتاده بود منهم متحیر مانده بودم ،
مه ما بعد سخنش منتظر ماندم . کپتان بر يك کوشهٔ میز تکیه زده ما را بدقت معاینه میکرد.
آیا در سخن گفتن تردد میکند ؟ یا آنکه از کفتن آن چند کلمه فرانسوی خود پشیمان
گردیده است ؟ و الحاصل بعد از چند ثانیه که ساکتانه و مدققانه بسوی ما نظر دوخت
باز بکلام آغاز کرده گفت :
افندیان ! من فرانسوی ، و انگریزی ، ولاتینی را هم بخوبی میدانم و هم
میگویم . در اول بار ملاقات اگر چه جواب شما را میدادم اما سبب جواب ندادن
من آن بود که در اول امر شما را خوب بشناسم ، و در باب شما يك فكر و اندیشهٔ بکنم .
و چون مجهار زبان سر گذشت خود را بیان کردید و همه سرگذشت شما عینا مانند
همدیگر بود امنیت و اعتمادم بر شما بیشتر گردید . و دانستم که شما معلم موزه خانه پاریس
موسیوپیه ر آرو ناقس هستید و این خدمتکار شما قونسه یست ، و اینهم تیر انداز
مشهور استانلاند است که تصادف بسیار عجیب شما یا را از کشتی ابراهام لنقولن در پیش
روی من آورده است .
من در مقام تصدیق سرخم کردم . زیرا اینسخنان جواب نداشت . این آدم
سخنان خود را بزبان فرانسوی بکمال لطافت و مهارت بیان میکند ولی با وجود


٧٤
آنهم معلوم میشد که خود او فرانـوی الاصل نیست . کپتان باز بر سخن خود دوام
نموده گفت :
— افندیان ! بسبب دیر آمدن و از شما خبر نگرفتن بلکه آزرده خاطر شده باشید اما
اینهم از ان بود که بعد از شناختن شما طریق معاملهٔ خود را با شما در میزان تدقیق محاکمه
مینمودم . بسیار تردد کردم . زیرا تصادف ناگهانی بسیار بدی شما را در پیش روی
یک آدمی که با جمعیت بشریه هر قسم معاملات و مناسبات خود را سراسر قطع کرده است
انداخته . و اگر راستی را بگویم به این تصادف استراحتی که داشتم خلل پذیر گردید.
من — اما ما برضا و خواهش نیامده ایم !
کپتان — بلی بلی ! اینچه عذر غیر معقولست ؟ آیا ابراهام لنقولن بیرضا و خواهش مرا
تعقیب میکرد ؟ شما هم ببرضا و خواهش در ان کشتی سوار شده بودید ؟ کله ها را ببرضا
و خواهش بر من میریختید؟ جناب استاندلاند ببرضا و خواهش بر من ژیپقین حواله نمود؟
در کلام کپتان دایماً آثار حدت و غضب مشاهده کردم اما من بجواب اینسخنان
او طبیعی و ساده یک جوابی داشتم آن جوابرا داده گفتم :
— افندی ! گمان میبرم که از سخنانی که در حق شما در اور و پا و امریکا شایع شده
بود خبر دار نیستید . بمصادمهٔ سفینهٔ شما بعضی قضایائیکه در بحر ها بوقوع آمده افکار
همه عالم را به هیجان و اضطراب آورد . لہذا عرض میکنم که ابراهام لنقولن سفینهٔ
شما را به این نیت تعقیب میکرد که وجود یک جانور بزرگ در یایی را که بسیر سفاین
ضرر میرساند محو کند .
کپتان از ینسخن من يك تبسم جزوی کرده بيك طور مستریخانه پرسید که :
— موسیو آروناقس ! هر گاه کشتی زرهپوش میدانست که آن جسمی که در پیش


٧٥
روی اوست جانورنی بلكه يك سفینه ایست که در زیر بحر حرکت میکند در آنوقت
اورا تعقیب نمیکرد؟ و گله برونمی انداخت؟ آیا این را گفته میتوانید که بگوئید نی؟
این سوال کپتان مرا متحیر ساخت، زیرا هیچ شبهه نیست که کپتان کشتی زرهپوش
فرر آژوت در تعقیب کردن و گله انداختن هیچ تردد نمیکرد، و در مابین محو کردن
يك جانور و يا يك کشتی زیر بحر هیچ فرق نمیدید. محو کردن این هر دو را وظیفهٔ
خود میشمرد . کپتان چون تردد وسکوت مرا دید گفت :
- پس می بینید افندی ! اگر من شمارا بنظر دشمن ببینم حق بدست منست !
من هیچ جواب ندادم، و مباحثه را در ینباب بیفائده و ناحق دانستم . کپتان گفت:
- بسیار وقت تردد کردم، خودمرا برای قبول کردن شما در درون کشتی خود هیچ
مجبور نیافتم . اگر میخواستم بدیدن شما نیز هیچ حاجت نمی افتاد . وقتیکه بر پشت
سفینهٔ من افتاده بودید شمارا بر همانجا گذاشته در دریا غوطه میخوردم ووجود، یا
عدم وجود شما را سراسر فراموش میکردم . امّا من چنین نکردم .
من - عفو بفرمائید افندی ! اینچنین کار را يك شخص وحشی میتواند بکند ولی
مانند شما يك مرد متمدنی حاشا که بر چنین کار وحشیانه اقدام بکند .
کپتان - معلم افندی ! من چنانچه شما گمان کرده اید يك مرد متمدنی نیستم ، از
جمعیت بشریه قطعیاً انفکاک کرده ام ! سبب این را هم تنها خود من میدانم ، غیر از
من هیچکسی آنرا تقدیر نمیتواند ! به اصول وقواعد جمعیت بشریه هیچگاه رعایت
نمیکنم . لهذا بعد ازین از قواعد مدنیت و هیئت جمعیت با من بحث مکنید !
کپتان اینسخنانرا به بسیار قهر وشدت بلا تردد وتوقف بیان نمود. در چشمانش
شعلهٔ خشم واستحقار مشاهده میشد. دانستم که احوال ماضی این آدم خیلی دهشت


٧٦

آور يك سرگذشتی خواهد بود . چنانچه خود را ازجمعیت بشر به بیرون برآورده
از اصول و قواعدی که در انجا جاریست نیز آزاده گردانیده است. البته که اینچنین ادعا
را بکمال جسارت میتواند ! زیرا هیچ يك قوت و اقتداری تصور نمیشود که او را در دا
یرۀ اطاعت و فرمانبرداری خود درآرد. کیست که او را در زیر آبهای بحر محیط تعقیب
کند؟ به ضربۀ مدهش سفینۀ او کدام واپور تاب آور مقاومت میشود ؟
در اثنائیکه شخص مجهول ساکت مانده مانند برق خاطف بسیار فکر ها از ذهنم
گذر نمود . بخوف و اندیشه بسوی او نظره میکردم . بعد از مدتی که سکوت دوام ور
زید کپتان باز سر بر آورده گفت :
ـ والحاصل در باب شمایان بسیار تفکر و ملاحظه کردم . آخر الامر برين يك
قرار دادم که شمارا در سفینۀ خود قبول کنم و تنها در باب شما به حسیات مرحمتکارانه
که در جبلت هر انسان موجود است اطاعت ورزم. لهذا بشما میگویم که در سفینۀ من
خواهید ماند، در پنجا آزاد خواهید بود ، اما بمقابل آزادی خوديك شرط مارا قبول
خواهید کرد .
ـ بگوئید افندی ! امید میکنم که شرط شما از ان شرطهایی باشد كه يك آدم ناموسكا
ری آنرا قبول بتواند .
ـ همچینست افندی ! بنابر بعضی مجبوریتها گاه گاهی شمارا در اوتاق شما یکچند
ساعت یا یکچند روز داخل کردن ضروری دیده میشود . و چون من بر شهادت
و زجر را رو انمیدارم از انرو هر وقتیکه همچنین احتیاجی پیش شود اطاعت کردن شما
را امید وارم ! اینست شرط من ، آیا قبول کردید ؟
از ینسخن کپتان معلوم شد که در سفینۀ او بعضی چیزهایی در بعضی اوقات بوقوع


۷۷

میآید که دیدن و خبر شدن بیگانه گان بران جائز نیست . لہذا گفتم :
ـ این شرط شما را قبول میکنیم . اما يك سوالی از شما میکنم !
ـ بگوئید افندی !
ـ گفته بودید که در سفینه بشما مهیا آزاد میباشید . اما درجه و حد و و این آزا
دی ما را تعریف نکردید که چسان و چگونه است ؟
ـ بخواهش خود میگردید ، سیر میکنید ، می بینید در بالا و پایان به آزادیء
تمام گردش میکنید . یعنی من وظایفه های من از هر چیزیکه مستفید باشیم شما هم
از ان مستفید میشوید ، تنها بنا بر شرطی که گذاشته ام بعضی اوقات یکچند ساعت
محبوس همین او تاق خواهید شد .
ـ اما اینرا آزادی نمیگویند ! چرا که هر محبوس و هر بندی را در بند یخانه حق
آزادی و گردش را میدهند حالا نکه این جا کفایت نمیکند !
ـ حالا نکه کفایت کردن آن لازمست !
ند ـ چه ؟ مگر وطن ، واقربا ، ودوستان خود را ابدیاً نخواهیم دید ؟
ـ بلی ! اما ندیدن آنها اینقدر الم انگیز نیست .
ند ـ برای شما همچنینست اما برای ما بسیار الم انگیز است . لہذا بکمال جدیت
بشما میگویم که من از طرف خود هیچگاه قول نخواهم داد .
ند ـ من هم ذاتاً از شما قول نمیخواهم موسیو ندلاند !
من ـ اما افندی ! انصاف کنید ! این بسیار ظلم است اینگونه حرکت بیرون
درجه تحملست !
کپتان ـ نی افندی ! این ظلم نیست ! بلکه رفق است . بعد از انکه با من محاربه کردید


۷۸

اسیر من شدید . بعوض آنکه شما را بيك اشارت در بحر محیط غرق ابدی میساختم
اینست که بکمال رفق محافظه میکنم ! زیرا شما به اسرار حیات من که آموختن آنرا
بهیچ فرد بشر آرزو نداشتم واقف شدید ، و اگر این وقوفیت شما غیر اختیاری
میبود عفو میشدید ولی شما قصداً بر من هجوم کردید و بزور بر اسرار حیات من خود
را واقف ساختید ، پس چون چنینست محقق بدانید و آگاه باشید که شما را به قطعات
مسکونه بهیچصورت اعاده نخواهم کرد! و دوباره روی ممالک متمدنه را نخواهید دید !
از ینسخان کپتان بخوبی فهمیده شد که این قرار کپتان در باره ما قطعی ولا يتغير
است . لہذا در بخصوص سخن گفتن راز اید و عبث دانسته ، و رفیقان خود را مخاطب
کرده گفتم :
ـ دوستان من ! به اینسخن کپتان هيچ جواب نداریم . ولی جناب عالی کپتان
هم بدانند که به ایشان هیچ قول نداده ایم و نه میدهیم .
کپتان ـ شما اگر بدهید یا ندهید یکحسابست ! حالا مساعده بکنید تا سخن خود
را تکمیل نمایم . موسیو آروناقس من شما را خوب میشناسم . اگر دیگر رفیقان شما
دق و خفه هم بشوند ولی خود شما از زیستن مجبوری خود با من آنقدر بیزار و دل آزر
ده نخواهید شد . در میان آثار و تألیفاتی که برای مطالعه انتخاب کرده ام ( خفایای
اعماق بحریه ) نام کتابیکه از تألیف خود شماست در کتابخانه ام موجود است . من
اکثر اوقات آنرا مطالعه میکنم . اگر چه بسیار خوب توصیف و تعریف اعماق بحر
را کرده اید ولی چون آدم دریایی نی بلکه آدم خشکه هستید از اثر و همه اسرار
بحر را نمیدانید ، و از اعماق پنهانی آن بخوبی آگاه نیستید . زیرا رأی العین هر چیز
آنرا ندیده اید بلکه بقیاس و تخمین نوشته اید. لہذا بشما میگویم که بروتت و زمانیکه


۷۹

در سفینۀ من بگذرانید متأسف نخواهید شد . درمیان خارقه های عجایب و غرایب
سیاحت خواهید کرد . خارقه ها و عجایباتی که ببینید شما را بزودی دق و خفه نخواهد
کرد . سر از امروز من بسیاحت دور کرۀ ارض تحت البحر ابتداء میورزم . شما هم
رفیق سیاحت من خواهید بود . سر از امروز بيك عالم نوی میدرائید که آنرا بخواب
و خیال هم ندیده باشید . کرۀ ارض بواسطۀ من اسرارهای پنهانی خود را بشما
افشا خواهد کرد .
براستی که اینسخنان کپتان بر من بسیار تأثیر عجیبی اجرا نمود . حریف رگ
خواب مرا یافته آنرا گرفت . لهذا همه چیز را فراموش کرده گفتم :
ـ افندی ! اگرچه آزادی و دیدن وطن و اقربا و تعلقات خود را غائب کردم ولی
از نقطۀ فنون بسیار استفاده ها کرده تلافی ما فات خواهیم کرد لهذا تشکر میکنم .
اما يك چیزی میپرسم ؟
ـ بفرمائید معلم افندی ! منتظر امر شمایم .
ـ آیا شما را بچه نام خطاب خواهم کرد ؟
ـ نام من برای شما کپتان نمو ، و نام شما هم برای من مهمانان کشتی نویتلوس است .
کپتان نمو اینرا گفته و خدمتکار خود را فریاد کرد خدمتکار داخل اوتاق شده
کپتان او را بزبان خود بعضی چیزهایی گفت . بعد از ان ند لاند و قونسه ی را مخا
طب کرده گفت :
ـ در کمرۀ که برای شما تخصیص شده طعام شما حاضر است با این آدم بروید .
بعد از ان ندلاند در میان لبهای خود لفظ «صدکرت میرویم» را تکرار کرده با قونسه ی
در پی خدمتکار از اوتاق آهنیئی که سی و شش ساعت در ان محبوس مانده ایم برآمدند .


۸۰

بعد ازان کپتان مرا مخاطب نموده گفت :
موسیو آرونا قس ! طعام ما ما را انتظار دارد بفر مائید برویم .
لهذا یکجا از او تاق برآمده در یک رهرو مفروش پاکی که با الکتریک روشن شده
بود روانه شدیم. بقدر ده مترو رفتیم که در پیش روی ما يك دروازۀ باز گردید .
ازین دروازه بيك دالان نان خوری که به بسیار حسن طبیعت تزئین و تفریش شده
بود داخل گشتیم . بر سر رفهای بلندی که از چوبهای جوهردار ارچه ساخته شده بود
و از چوب آبنوس بران گل کاری شده بود ظروف واوانی چینی و بلورین بسیار
اعلا و قیمت داری چیده شده بود . ضیای بسیار شدید الکتریکی که از فانوسهای
بلورین تباشیری رنگارنك از سقف آویخته شده بر طبقها وخمها و گلدانیها و دیگر
ظروف چینی و بلورین داخل دالان پر تو نثاری میکرد زینت و لطافت دالا نرا تزئید
و دو بالا میساخت . در وسط دالان يك میز بسیار آراسته و پیراستۀ نانخوری مشاهده
میشد که با ظروف بسیار قیمت داری تزئین یافته بود کپتان نمو چوکئی نشستنی مرا
بدست خود نشان داده گفت :
- بفرما ئید ، بنشینید ، ومانند مردمان بسیار گرسنه طعام تناول کنید .
بکمال اشتها بمقابل همدیگر بر سر سفره نشستیم طعام ما از چند نوع طعامی مرکب
بود که نوع بعضی از انهار انشناختم اگر چه لذت خصوصی در آنها موجود بود و
لی همه کی بسیار لذیذ و نفیس بودند و چون در اکثر این طعامها مقدار بسیاری از فسفور
استلذاذ مینمودم دانستم که همۀ آنها محصولات دریائیست . کپتان نمودقت بطرف
من میدید . فکر و اندیشۀ مرا دانسته گفت :
- معلم افندی اگر چه نوع و جنس این طعامها را نمیشنا سید اما بی اندیشه و وسواس


۸۱

تناول بفرمائید چرا که همه آنها نافع صحت و مغذی وجود است . با وجودیکه از
مدت بسیاری مأکولات زمینی را ترک کرده ام باز هم در صحت و قوت خود هیچ خرابی
و اختلالی ندیده ام . طایفه های قوتاك تنومند من نیز دگر چیزی نمیخورند .

- مگر همه این طعامها محصول بحر است ؟

- بلی افندی با محصولات بحری همه احتیاجات خود را دفع میکنم . گاه گاهی
دام ها و شبکه های خود را در دریا انداخته انواع ماهیها را صید میکنم گاهی در جنگل
های زیر بحر خود که تا بحال از نوع بشر هیچکسی مجال دخولرا در ان نیافته درا مده
شکار میکنم . گله های من در چراگاه های بزرگ بحر محیط بی خوف و بی پروا
گردش و چرا میکنند ، در ان چراگاه ها بی نهایت شکار ها دارم که بدست قدرت
خالق لم یزل همیشه عدد آنها در تزاید و بیشتر یست . این کباب را تناول بکنید که از
گوشت آهوی زمینی هیچ فرقی ندارد .

- وای مگر این گوشت حیوان زمینی نیست ؟

- نی عفو بفرمائید ! این گوشت سنك پشت بزرگ بحریست . و این قلیه جگر که
درین قابست قلیه جگر ماهی عنبر است . آشپز من هم خیلی ماهر آشپز است محصولات
بحریرا بکمال مهارت میپزد . رجا میکنم از همه این مأکولات بخورید . این فرنی را
می بینید ؟ شیر آن از ماهیان پستاندار گرفته شده است . شیرینی آن از ( اشنه ) نام
نباتیکه در بحر شمال پرورش می یابد بعمل آمده است. ازین مربا میل بفرمائید
که از شقایق بحری نام نبات دریایی ساخته شده است و بر بسیار میوه های
زمینی مرجحست .

من از حس اشتها زیاده بحس تفتیش و تفحص از هر طعام میخوردم. کپتان نیز