{"book": "adl0153", "page": 1, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0153", "page": 2, "text": "ارض قدیم\n\nدر ازمنهٔ قبل التاریخ هزاران هزار سال پیش چون طبقات\nارض گل سفید داشت افغانستان همه زیر بحر پوشیده بود\nباختتام دورهٔ گل سفید حرکات شدیده جبال آتشفشان افغانستا\nبالای سطح بحر افکند- من بعد در زمین افغانستان خصوصاً حصهٔ\nشمالی آن تغییر و تبدل زیاد بظهور آمده است -\nدر وسط آن با وجود اندراس دریا ها ارتفاع باقیمانده باعث\nتشکیل دره ها شده است که مابین کابل و هرات بصورت\nتنگناها واقع است- در تمام ملک طبقات پسرهٔ متعلق زمانهٔ\nزغال است و سنگهای آنجا آثار بحری و نهری دارد - در"}
{"book": "adl0153", "page": 3, "text": "۲\nطبقات بلند احجار ایست که تعلق دوره سنگدانه را ظاهر میکند\nته های ضخیم سنگ آهک بر اطراف کوه های برهنه بو\nبزمانه گل سفید است و بالای اینها ارتقایای آبی\nموجود است از وقتیکه صدف زنده بود ته بته بر سنگها\nافزوده است و حلزونیکه از دریای آمون و غیره بیرون فراهم\nمی آید ملک را در بعض مواضع نشیب و فراز\nمی سازد *\nوهو الذي خلق السموات والارض في ستة ايام وكان عرشه على الماء ليبلوكم\nايكم احسن عملا - خدا تعالی آسمانها و زمین را در شش روز پیدا کرد و تخت و بر آب بود\nتا شما را بیازماید که کدامی تان از روی عمل خوبترین است -"}
{"book": "adl0153", "page": 4, "text": "۳\nتقسیم طبیعی افغانستان\nمجری دریای کابل مع معاونهایش (۱) یعنی لوگر و دریا پنچشیر و در یا کنر\nوادیهای علاقه غلزائی از غزنی تا قندهار (۲) مشتمل بر ارغنداب\nو ترنک و ارغسان\nوادیهای معاونها در یا سند (۳) یعنی کرم و خوست و دایه\nو گومل و ژوب و بوری\nوادی کلان دریا هلمند (۴)\nمجری بند اب هامون سیستان (۵)\nوادی هری رود (۶)\nوادی مرغاب (۷)"}
{"book": "adl0153", "page": 5, "text": "۴\n( ۸ )\nواديها معاونها دريا آمو يعني ميمنه و بلخ و قندز و كوكچه\nتقسيم يونانيها\nافغانستان را بنام آريانا در هفت علاقه منقسم كرده\nبودند : ـ\n( ۱ ) آريانه ـ علاقه وسيعی بود و پايتخت آنمقام هرات\nو كابل گاهی درين داخل و گاهی ازين عليحده ميشد +\n( ۲ ) ستاگدیانه - حصۀ بالائی هندو کش مشتمل بر مقام غزنی\n( ۳ ) داد يكيا جانب تركستان احتمال دارد كه قوم تاجيك\nدرينجا سكونت داشت +\n( ۴ ) گنداريا - جنوب مجری كابل اغلب است که قندهـا[ر?]"}
{"book": "adl0153", "page": 6, "text": "۵\nدرین داخل بود\n(۵) اپارتیا- در سفید کوه بطلیموس درینجا قیام نموده بود\nشاید آفریدی از نجا مشتق باشد\n(۶) - پکتیا - اطراف پشاور - اشتقاق پشتون شاید\nازینجا شده باشد +\n(۵) سرنگیانه سیستان +\nنامهای قدیم\nافغانستان در عهد راجه ها هنود بالهیک دیس موسوم بو\nایرانیان متسلط شده این را زابلستان نام نهادند .\nقل سیرو فی الارض فانظروا كيف كان عاقبة المجرمين + وبئر معطلة\nوقصر مشید ۔ بگو در زمین بگردند پس بنگرند که انجام مجرمان چه نه شده است ۔ چاہ\nبیکار و قصر محکم ۔"}
{"book": "adl0153", "page": 7, "text": "٦\nشامیان غالب آمده باختر میگفتند- در سلطنت\nاسلامیه علاقه از کابل و قندهار و هرات تاطوس\nخراسان مشهور بود وحصۀ مشرقی روه- از وقت\nاحمد شاه افغانستان معروف گردید، در انزمان\nبلوچستان هم باین شامل بود و حالا بعوض آن\nترکستان ملحق گشته است **\n(حدود اربعه)\nشمال-ترکستان روسی یعنی بخارا و خیوا و دریای\nآمو تارو و مرغاب *\n\nوَعَدَاللهُ الَّذینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصّالِحاتِ لَیَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِی الْاَرْضِ (خدا\nتعالی با ایمانداران نیکوکاران وعده فرموده است که انهارا درزمین حکومت خواهد بخشید"}
{"book": "adl0153", "page": 8, "text": "۷\nمشرق - هندوستان که مابین آن و افغانستان\nیعنی در میان دریای سنده و کوه سیلمان قبائل افاغنه\nبود و باش دارند *\nجنوب - بلوچستان که جانب شرق آن علاقۀ\nبلوچ و افغان خود مختار است و افغانستان را از بحیرۀ\nعرب منفصل میسازد .\nمغرب - ایران که از سیستان تاهری رود تقریبا مستقیم واقع است\nرقبه\nطول افغانستان از مشرق تا مغرب زیاد از ششصد میل عرض\nاز شمال تا جنوب تقریبا پنجصد میل است . رقبه\nبر سیصد هزار میل مربع بالغ میشود ."}
{"book": "adl0153", "page": 9, "text": "۸\nسطح\nسر زمین افغانستان بیشتر سطح مرتفع است ـ اگر بحر\nچهار هزار فط از سطح خود بلند شود بجز بعض جائها در وادی\nکابل و دریای سنده و یک حصه بنداب سیستان و قدرے\nهرات و برخے قندهار هیچ حصه ملک زیر آب نمیشود و اگر\nهفت هزار فط بالا گردد هنوز دو سیت میل از درهٔ\nکوهستان تازلگک در ترکستان و مابین غزنی و قندهار\nبیرون آب خواهد ماند .\nکوه ها\n(۱) کوه هندوکش - از سر پامیر بشمال مشرق تا مغرب\nوَ اِلَی اْلاَرْضِ كَيْفَ سُطِحَتْ ، (سوی زمین بنگرید که چه گونه مسطح کرده شده"}
{"book": "adl0153", "page": 10, "text": "افغانستان ممتد است. از قله‌های این کوه ونیز\nاز بعض دره‌هایش برف گاهی آب نمیشود و در برخی\nجاهایش برف کوچ هم واقع میشود . بلندی این بیست\nالی بیست و یکهزار فط است. درۀ کوشان پانزده هزار\nفط بلندی دارد *\n\n(۲) کوه بابا- متصل کوه هندوکش جانب مغرب هشتاد میل\nطول دارد. اوسط ارتفاعش شانزده هزار فط\nوراس این بنام شاه فولادی (۱۶۸۷۰) فط بلند است*\n(۳) سفید کوه- از کوه بابا بر آمده تا هرات رفته است و حصۀ مغربیش\nسر بلند نام دارد*\n\nوَالْقَيْنَا فِيهَا رَوَاسِيَ اَنْ تَمِيدَ بِكُم (انداختیم در زمین میخها کوه ها تا بشما نجنبد نگردد."}
{"book": "adl0153", "page": 11, "text": "۱۰\n(۴) سیاه کوه - از کوه بابا تا جنوب هرات ممتد است *\n(۵) تیر بند ترکستان داز کوه بابا بجانب شمال تا بالا مرغاب\nامتداد دارد * (این سه کوه مذکور شعبات\nکوهیست که در ازمنهٔ قدیمه پرو پامیس نام داشت)\n(۶) کوه پامیر - در شمال مشرق واقع در بدخشان نیز میرود\nاوسط بلندیش (۱۵۸۰۰) فُط است *\n(۷) کوه پغمان - شعبه هندوکش است و از شمال کابل\nبطرف غرب گذشته از غزل تا قندهار و گرشک میرسد *\n(۸) کوه حاجی گک - کوه خوردیست در میان کوه پغمان\nو کوه بابا و بسلسلهٔ هندوکش شامل *\n(۹) کارا کوه - بشمال کوه بابا کوه کوچکیست."}
{"book": "adl0153", "page": 12, "text": "۱۱\n(۱۰) کوه سلیمان - در غرب افغانستان سرحد انگریزی را در بر میگیرد\nجانب شمال و حصه منقسم است و در جنوب دوازده شاخ ناز اید.\n*(۱۱) کوه سفید یا سپین غر - جانب مشرق واقع دره خیبر متعلق اینست\nتالاقش بنام سیتارام تقریبا شانزده هزار فٹ بلندی دارد.\n(۱۲) کوه والا - کوه خردیست بجهت شرق متصل کوه\nسفید غربی.\n(۱۳) گل کوه - در جنوب مغرب غزنی واقع است.\n(۱۴) کندن و گوندن و گستی و خوجه عمران و غیره انبوه\nکوههاست بمشرق قندهار.\n(ماسوای اینها بسی جبال اخر در حصص مختلفه افغانستان واقع است)\n* وَمِنَ الْجِبَالِ جُدَدٌ بِيضٌ - وَحُمْرٌ مُخْتَلِفٌ أَلْوَانُهَا وَغَرَابِيبُ سُودٌ * (از کوهها بعضی\nنهایت سفید است و سرخ و برنگهای مختلف و بسیار سیاه"}
{"book": "adl0153", "page": 13, "text": "۱۲\nراه ها و منازل *\n(۱)\nاز کابل الی غزنی\nشمار | نام منزل | ارتفاع از بحر در فت | مسافت بخیل | کیفیت راه\n۱ | کابل | ۶۵۰۸ | ٠٠ |\n۲ | ارغنده | ۷۶۲۸ | ۱۲ | نصف راه اشجار و کشت زار است پس سنگزار سر بالائی رفته نزدیک منزل سر پایانی میآید *\n۳ | میدان | ۷۷۴۷ | ۲۰ | سرک اول در کوه رفته آخر در همواری میآید\n۴ | شیخ آباد | ۷۶۳۷ | ۱۰ | سرک اول در وادی لوگر رفته بدریای تند دو چار میشود شش میل آخر وادی تنگ میگردد هر دو طرف تپه های بلند سر میکشد. پس بکنار دریاچه رفته دو میل از حیدرخیل عبور میکنند*\n۵ | هفت آسیا | ۷۷۵۴ | ۱۰ | سرک پیچ خورده در میان وادی تنگی میرود کروات و قلعه ها بازراعت دارد لکن عموماً اکثر خشک است *\n۶ | ششگاو | ۸۵۰۰ | ۱۰ | در اطراف سرک سنگ ها بسیار است *"}
{"book": "adl0153", "page": 14, "text": "۱۳\nاول سه میل تا در مان شیر با لامیرود و پیشتر\nاین دره خطرناک و در زمستان پر برف\nمیبود- ده میل آخر سطح مرتفع هموار است\nو نزدیک غزنی اندک سر پایانی است *\n۷ غزنی ۷۷۲۶ ۱۴\n۷۶\nهو الذی جعل لکم الارض ذلولا فامشو ا فی مناکبها- همان خدا یست\nکه زمین را برای شما تابع وخادم ساخت پس در راه ها ودره هایش\nبروید *\nاز غزنی الی(۲) قندهار\n۱ جفتو ۷۵۰۲ ۱۸ راه در حصه کوهی بدامن گل کوه خوبست\nلاکن علاقه خشک است و ریگزار\n۲ قره باغ ۷۳۰۴ سرک بدامن گل کوه اول سر پایانی دارت\nزراعت بذریعه کار یز میشود - سیب\nتاک-زرد آلو-بادام - و انار بکثرت\nاست - بمقام مقر چشمه های است\nکه دریای ترنک را تشکیل میکند *\n۳ جراد ۷۴۲۰\n۲۴\n۴ روضه ۷۳۲۵\n۵ مقر ۷۰۹۰\n۶ آهوجان ۷۰۶۸ ۱۴ قطعه مرتفعه و سرسبز و کشت زار است\nباطراف سرک پشته ها پست است"}
{"book": "adl0153", "page": 15, "text": "۱۴\n۷ چشمه سنگک ۶۸۱۰\n۸ چشمه شاد ۶۶۶۸\n۹ مؤمن قلعه ....\n۱۰ تازی ۶۳۲۱ ۴۸\n۱۱ سر اسپ ۵۹۷۳\n۱۲ قلعه غلزای ۵۷۷۳\n۱۳ جلدک ۵۳۹۶ ۱۴\n۱۴ تیر انداز ۴۸۲۹ ۱۷\n۱۵ شهر صفا ۴۶۱۸ ۱۴\n۱۶ خیل اخند ۴۴۱۸\n۱۷ محمود قلعه ۳۹۴۵ ۱۵\n\nتا مؤمن قلعه بیابان است اما نزدیک ترنک\nنهرها و بر آنها دهات آباد است ـ تا بتازی\nسرک بکنار دریای ترنک رفته\nپس تا قلات غلزای کناره میگردد\nو در علاقه خشک میرود اما در بعض\nجاها انهار جاریست .\nاکثر حصه راه بی زراعت است ـ در میان\nراه خصماین قبائل درانی و غلزائی\nبواسطۀ پلی متعین شده است\nآخره ریگزار است .\nزمین اکثر خشک است الا در بعض\nمواضع از دریای ترنک سیراب میشود .\nسرک از دریا بر آمده بمیدان وسیع\nداخل میشود که تا قندهار ممتد است ."}
{"book": "adl0153", "page": 16, "text": "۱۵\n\n۱۸ قندهار ۳۵۰۰ ۱۲\n۲۲۵\n\nاز قندهار الی کویته\n\n۱ مندی حصار . . . . ۱۲ راه هموار و از دریای ترنک سیراب و آباد است *\n۲ ماکو . . . . ۱۶ در میان راه دریای ارغستان عبور میشود *\n۳ میل منده . . . . ۱۸ سرک در میان دره بارخانه میرود که (۶۴۰۰) فٹ بلند است - پس در وادی دوری میآید که بے کشت است - از تخته پُل بزاویۀ قائمۀ سوی مشرق روان است *\n۴ مگاتی . . . . ۱۴ تپه های خشک و پست است الا در بعضی جایها جویها است\n۵ دندگله ۴۰۰۰ ۶ میدان خشک است جائیکه آب است شیرین است\n۶ چمنگاه ۵۶۰۰ ۱۹ بنکر سر بالائی دارد - بعد از چمن آب و هوا خوشگوار و میوه ها بسیار است\n۷ کوژک کوتل ۱۸۱۰ ۷۴۱۰ بلندی سرک ریز کوه توجه عمران میرود - بشرط فت دولتی دریای لورا دگر راه هم است *"}
{"book": "adl0153", "page": 17, "text": "١٦\n٨ اربی ... ٢٠ دومیل اول راه تقریبا عمودوار است. نزدیک ده سوری علاقه هموار میشود\n٩ سپینزایی ... ١٥ سرک بکنار دریای لورا میرود تا منزل که در وادی پشین ده سرسبز و آباد است .\n١٠ کچکک ... ١٨ راه صاف است و هموار\n١١ کوئته .... ١٢\n١٥١\n\nرباطها\nمابین کابل و قندهار\n(١) قلعه قاضی (٢) کوٹ عشرو (٣) قلعه شیر محمد خان (۴) شیخ آباد\n(٥) تکیه (۶) ششگاو (٧) غزنی (٨) نانی (٩) موشکی (١٠) کوه آهین\n(١١) اوبہ (١٢) چشمه مقر (١٣) آغوجان (١۴) مقر (١٥) شنیار\n(١٦) قلات (١٧) تازی (١٨) سراسپ (١٩) جلدک (٢٠)\nتیرانداز (٢١) شهر صفا (٢٢) خیل آخند (٢٣) قلعه اعظم ."}
{"book": "adl0153", "page": 18, "text": "۱۷\n\nاز قندهار الی دو بر\n(براه محال غزنی)\nسه منزل است (۱) مندحصار (۲) تخته پل (۳) قره کر\nاز قندهار الی گرشک\nچهار منزل در میان افتاده است (۱) کوکران (۲)\nحوض مدد (۳) خاک چوپان ۴ کشک نخود\nمسافه تقریباً هفتاد میل است - شانزده میل اول\nراه از میان جویها میگذرد - باقی راه سنگلاخ و کم آب\nاست تا دریای هلمند که نزدیک گرشک هنگام\nآبشدن برفها یک میل عریض میگردد :-\n(از گرشک الی مرغزار)"}
{"book": "adl0153", "page": 19, "text": "۱۸\nچهار منزل در میان است (۱) سیادت (۲) غرق آبک\n(۳) بیا بانمک (۴) سیا بک لنگ.\n(از مرغزار الی جیجه)\nده منزل است (۱) منزلبار (۲) دلارام (۳) میاد اوی\n(۴) سلطان بکوا (۵) سیاب (۶) خرما لک\n(۷) شهر فراه (۸) ساج (۹) خُشک آبه (۱۰) دهنه خسف\nاز فراه سرک جانب شمال میرود و براه وادیها و پشته‌ها\nبسیار واقع است- در میدانها مردم مالدار آباداند--\nاز گرشک الی فراه تقریباً (۱۷۰) میل مسافه است-\nمابین فراه و سبزوار (۷۱) میل- مابین سبزوار\nو هرات (۹۳) میل:-"}
{"book": "adl0153", "page": 20, "text": "۱۹\nراه آسان است فقط در سلسله کوه که در میان\nحائل است دشوار گذار میگردد-\nقریب ہرات میدان ہا و وادیهای فراخ\nو حاصل خیز واقع است. ازینجا راه ہای بسیار\nسوی ہندوستان میرود لہذا ہرات را باب الہند\nمیگویند-\n(از غیبه الی ہرات)\nہفت منزل است (۱) در واجی (۲) تخت اسپزار\n(۳) خواجہ عریان (۴) ادریس کن (۵) مزاله (۶) سنگاه\n۷ میرداؤد-\n(از ہرات الی قلعہ ویل)"}
{"book": "adl0153", "page": 21, "text": "۲۰\nهشت منزل است ۱ تخت کرخ ۲ اربلاک ۳ رباط\nوسطان (۴) خواجه دو برار (۵) منزل بغد ۶ سرپل\n۷ تخت قلعه مرغاب ۸ بوکن ...\nاز هرات الی کافر قلعه\n(بطرف راه مشهد)\nچهار منزل است (۱) ده سرخ (۲) برچه (۳) نهشس\n(۴) سرتیر پل . پس از ان علاقۀ روس شروع میشود.\nاز کابل الی هرات\n(براه هزاره)\nبیست و نه منزل است (۱) سرچشمه (۲) جو قولی (۳)\nرا قول (۴) باد آسیا (۵) فراغ علوم (۶) کوتل خرقو ل"}
{"book": "adl0153", "page": 22, "text": "۲۱\n(۷) مارخانه (۸) زردشتک (۹) پنجاب (۱۰) اسفرات\n(۱۱) کرمان (۱۲) سقا به لعل (۱۳) قزل گرم آب (۱۴) دولتیار\n(۱۵) بادگاه (۱۶) کاسی (۱۷) آهنگران (۱۸) تر بولاق -\n(۱۹) گذربیم (۲۰) منزل سرک (۲۱) تنگی زرد (۲۲) زروجه\n(۲۳) خواجه چشت (۲۴) منزل (۲۵) کلات (۲۶) ولایت او به\n(۲۷) مار آباد (۲۸) توران (۲۹) پهلوان پوری *\nرباطهای جنوب مشرق\n(از کابل الی گردیز)\n(۱) چهار آسیا (۲) محمد آغا (۳) حصارک (۴) التمور :-\nاز گردیز الی ارگون\n(۱) لک دیوار (۲) سرخ دیوار *"}
{"book": "adl0153", "page": 23, "text": "۲۲\n(از گردیز الی خوست)\n(۱) شتردوزه (۲) المره جدران\n(از گردیز الی خوست براه میر که)\n(۱) میرزکه (۲) میدان کلی (۳) سید کی چکنی.\n(از کابل الی چاریکار)\nسرک جانب شمال در کوه دامن میرود. بسیار سرسبز\nو شاداب است - استالف بفاصله ۱۸ امیل\nواقع است - سرک از کار وانها پر میباشد که بکوهستان\nمیروند : از استالف تا چاریکار ۲۰ میل مسافه\nاست.\n(از چاریکار الی بامیان)"}
{"book": "adl0153", "page": 24, "text": "۲۳\n(دو راه است)\n(۱)\n(۱) برج گلجان (۲) سیاه گرد (۳) فرنجیل (۴) قلعۀ یلنجاء\n(۵) قلعۀ قاضی بیضا (٦) شتل شبر *\n(۲)\n(۱) جو قول (۲) گردن دیوار (۳) سیاسنگ بهسود\n(۴) منزل کالو (۵) توپچی بامیان *\nاز بامیان الی مزار شریف\n(۱) آق رباط (۲) سوختۀ چنار (۳) ده ایمان (۴) روی سنگ\n(۵) شترل مدد (٦) ذوآب شاه پسندی (۷) منزل رویی\n(۸) سعد باغ (۹) منزل خرم (۱۰) ایبک (۱۱) حضرت سلطان -\n(۱۲) منزل صیاد (۱۳) تاشقرغان (۱۴) نواباد (۱۵) گور مار *"}
{"book": "adl0153", "page": 25, "text": "۲۴\nاز مزار شریف الی میمنه\n(۱) سیاه گرد (۲) بلخ (۳) نهر چاه بولاق (۴) حضرت آباد\n(۵) آقچه (۶) خنچی (۷) شبرغان (۸) حضرت امام (۹) سرپل\n(۱۰) بلندغور (۱۱) قورچی (۱۲) بل چراغ (۱۳) کهنه قلعه .\nاز میمنه الی هرات )\n(۱) بازار جای ارار (۲) جمکتو (۳) منزل نریج :\nاز مزار شریف جانب دریای آمو سیاه گل\nو تپه کیر واقع است بعد ازین منزلها علاقه\nبخارا شروع میشود ."}
{"book": "adl0153", "page": 26, "text": "۲۵\n\nاز کابل الی کوتل خاواک\n(۱) ده کپک (۲) دکو (۳) قره باغ (۴) چاریکار\n(۵) گل بهار (۶) زمان کوٹ (۷) رخه (۸) لوبنج\n(۹) رواب (۱۰) لوخ (۱۱) سفید شیر (۱۲) کبریش خانه\n\nاز قطغن الی بدخشان\n(۱) دشت شیر (۲) نوبهار (۳) اب چشمه (۴) تل امیر قتله\n(۵) لرم برکه و تیور (۶) شوراب (۷) خانه آباد (۸) قندز\n(۹) آبدره سرکنگ (۱۰) خیرآباد (۱۱) آبدره شاقلی (۱۲) نیضار\n(۱۳) بغلان (۱۴) غوری (۱۵) رباطک (۱۶) چال (۱۷) شورا تو\n(۱۸) تالقمان (۱۹) دشت روباه (۲۰) کلفظان (۲۱) هزار باغ (۲۲) خستی\n(۲۳) حضرت امام *"}
{"book": "adl0153", "page": 27, "text": "۴۲\n\nاز بدخشان سوی روس\n\n(۱) رستاق (۲) چایاب (۳) عبدالنظر بیگی (۴) آب آسیان (۵) شهرِ\nبزرگ\n(۶) مشهد (۷) ورایم (۸) ارگو (۹) استن جابو (۱۰) فیض آباد (۱۱) شِکَنَم\n(۱۲) چاکران (۱۳) زیباک (۱۴) تشکان (۱۵) واخان (۱۶) شُغنان\n(۱۷) درواز (۱۸) سفید دره (۱۹) بازک (بعد ازین\nسرحد روس است)\nبامیان بارتفاع (۸۵۰۰) فُٹ واقع است - از بخارا ه مدهٔ\nاخچی میرود که بلندی آن (۴۰۰) فُت است، پس از درهٔ دندان شِکَن\nو قره کوتل که (۱۰۴۰۰) فُٹ بلندی دارد گذشته طرف شمال بخلم میرسد\nو بدست چپ سوی بلخ میرود - تخته پُل جانب مغرب از بلخ و شبرغان\nبمغرب تخته پل واقع است - میمنه بجنوب مغرب شبرغان"}
{"book": "adl0153", "page": 28, "text": "۲۷\n\nو مرغاب بجنوب در هرات میرسد :\nراهی که از چاریکار بفیض آباد میرود اول از پروان یعنی جبل السراج\nدر میان دره سالنگ میگذرد - پس از اشکمکش گذشته بخوجه چاک سر\nبعد از کشم بشمال مشرق میرود : راه ازینجا شروع شده در میان\nظلم گذشته بتخار میرسد - بعد از ان بطرف راست تالقان\nواقع است - پس کلغ غان می اید و رستاق بجانب شمال\nاست - بعد از ان سیاب و جان قلعه وقوع دارد .\nاز کابل الی جلال آباد\n(۱) بتخاک (۲) خاک جبار (۳) باریک آب (۴) جکد لک (۵) سرخ پل\n(۶) نمله (۷) بباولی . ( براه لته بند هیچ طعامر منزل است\nبعوض خاک جبار که حالا راه عام است )"}
{"book": "adl0153", "page": 29, "text": "۲۸\nاز کابل الی جلال آباد\n(براه تنگی غارو)\n(۱) پل چرخی (۲) گوگامنڈه (۳) سروبی (۴) کچ عزیز خان\n(۵) کچ محمد علیخان- این راه قریب تر و خوش منظر است\nدریای پر شور همراه آبشار های پر نظاره عجیبی دارد،\nاز جلال آباد الی اسمار\n(۱) شیوه (۲) نورگل (۳) شلوتی (۴) نواباد (۵) شیگل\nاز جلال آباد الی دکه\n(۱) گردی کچ (۲) بساول\nاز کابل الی جلال آباد\n(۱) خورد کابل - این دره (۷۵۰۰) فٹ بلندی دارد"}
{"book": "adl0153", "page": 30, "text": "۲۹\n\nده میل اول راه بجانب مشرق میرود و از وادی\nدریای کابل میگذرد - ده میل دیگر رخ بجنوب\nدر میان تپه های خشک و بلند همراه آب تند میرود*\n(۲) تیزین - بلندی این دره (۸۲۰۰) فت است - بعد\nاز کوه بچه های تیزین راه بنشیب می در آید - پس\nاز فرود آمدن (۸۰۰) میل در وادی تیزین میافتد\nکه از کابل سی میل فاصله دارد .\n(۳) جگد لک - این دره بسبب هلاکت های انگلیزان\nبرای شان بسیار هولناک است .\n(۴) گندمک - بلندیش (۴۶۰۰) فت است - صرک\nدر میان علاقه غیر مزروع میرود - تپه ها زیر کوههای"}
{"book": "adl0153", "page": 31, "text": "۳۰\n\nبلند واقع است و بعضی جاها جویبار و انست، راه دشوار گذار است .\n(۵) فتح آباد - بعد از هشت میل راه مشکل است. از وادی\nنمای سبز نمودار میگردد و در جوار فتح آباد اراضی مزروعه واقع است.\n(۶) جلال آباد - اول : میل سر پایانی است. چهار میل از جلال\nآباد زمین هموار است و بغایت سر سبز و شاداب *\n(از دکه الی پیشاور فاصله ۴۹ میل)\n(۱) لندی کوتل - سرک در میان مجرای دریای کابل میرود تا لندی خانه\nکه نصف میل از منزل است فراخی دره در میان دو و سه صد فت\nمیماند و کوهها هر دو پهلو تقریباً عمود وار است *\n(۲) البته باغ - کوه های بلند و پست بلب سرک واقع است. راه دشوار"}
{"book": "adl0153", "page": 32, "text": "۳۱\nگذار است قریب منزل وسعت دره یک و نیم میل میشود.\n(۳) علی مسجد عرض دره در میان چهل و سیصد فت است. در راه اتماما\nعمارات یونانی موجود است قریب منزل راه بیسیاسنگ میشود کوها بسیار بلند\n(۴) جمرود - دره خیبر نزدیک علی مسجد با نجام میرسد و ازینجا\nتا جمرود بلندی (۶۰۰) فت است +\nراهی دیگر از دکه الی جمرود در میان تاتره بشمال دره خیبر میرود\nو هر دو طرف آن تا نه میل جمرود کوهها واقع است یکراه\nدیگر نیز بیرون دره خیبر میرود .\nاز کوهات سوی کابل\n(۱) ٹهل (۶۶) میل بجنوب مغرب کوهات واقع است\n(۲) قلعه کرم (۵۰) میل از ٹہل واقع است - ارض راه حاصلخیز است"}
{"book": "adl0153", "page": 33, "text": "۳۲\n(۳) حمید خیل- ازینجا تا غزنی فاصلہ بیست و دو میل است *\n(۴) خوشی- از کرم (۸۰) میل فاصله دارد و ازینجا تا کابل\nسرک راست است *\nراهی از ڈیرہ اسمعیل خان ہوی غزنی میرود- اول ٹانک سیه\nشانزده میل بعد از ان درۀ گومل شروع میشود و راه بکنار\nدریای گومل میرود *\nراہی دیگر سخی سرور است اما خوراک و آذوقه در عرض آن بهم نمیرسد*\nاز درۀ بولان هم راهی از افغانستان بسند میرود *\nاز قندهار و فراه و کوئٹه وغیرہ راہای مختلفه بسیستان میرود *\nاز چاریکار و جلال آباد و اسمار وغیرہ راہای\nبسیار ہنورستان میرود *"}
{"book": "adl0153", "page": 34, "text": "۳۳\nدریاها\n( ۱ )\nدریای کابل\nاین دریا مهمترین دریاهای افغانستان است مجرای\nشمالی این تا کوه هندو کش است و جانب مشرق از دریای\nمذکوره ذیل صورت مکمل اختیار میکند که سه دریای اول آنها\nتقریباً سی میل از کابل واصل بآن میگردند\n(۱) - دریای کابل از دره اونی برآمده که بفاصله چهل و\nپنج میل از کابل است در میان شهر گذشته نیم میل دور تر ازان\nبا دریای لوگر ملحق میشود که بشمال سطح مرتفع غلزائی روانیت"}
{"book": "adl0153", "page": 35, "text": "۳۴\n\nاین هر دو دریا وادیهای زر خیز را شاداب میکنند.\n(۲) جوی باران آبهای هندوکش را از ادویه غوربند\nو جبل السراج و پنجشیر گذرانیده کوهدامن را سیراب گردانیده\nمولد نباتات و باغهای میوه جات میگردد.\n(۳) دریای تگاب از هندوکش بر آمده باطراف\nنورستان جاری گشته باعث شادابی آن علاقه میشود.\n(۴) دریای الیشنگ از طرف چپ شامل دریای\nکابل میشود و مغرب نورستان را سیراب مینماید.\n(۵) دریای الینگار بطرف جنوب و یاست سر سبز برکنار داشته دریا نها\nجعل الارض قراراً و جعل خللها انهاراً وجعل بین البحرین حاجزاً.\nخدا تعالی زمین را قرارگاه ساخته در میان آن نهرها جاری کرد و در میان\nدو دریا فاصله ساخت."}
{"book": "adl0153", "page": 36, "text": "۳۵\n\nگذشته بدریای الیشنگ متحد می شود.\n\n(۶) دریای کنر - این طویل ترین معاونهای دریای کابل است. تقریباً شش میل از جلال آباد بموضع کامه بدریا کابل الحاق میکند لہذا دریای کامه ہم نامیده میشود. بطرف شمال این را دریای کاشغر و بیلام مینامند زیرا از بند پامیر برآمده از هردو مقام گذشته ۲۷۰ میل طول دارد.\n\n(۷) - بعد از روانی شصت میل از جای اتصال کنر دریای کابل داخل میدان پشاور شده آبهای سوات و پنجکوژه را در خود میگیرد و در آنجا لندی سین موسوم میگردد. آخر از نوشهره گذشته نزدیک اتک بدریای اتک ملحق میشود و آنجا اباسین گفته میشود."}
{"book": "adl0153", "page": 37, "text": "٣٦\n(۴)\nدریای هلمند\nدر طول و نیز در عرض کلانترین دریا های افغانستان است\nمنابع این درکوه بابا و کوه پغمان مابین کابل و بامیان است\nدر علاقه هزاره روانشده سیصد میل مسافطی نموده بگرشک\nباعث سیرابی اراضی میگردد - پس ارغنداب باین پیوسته\nعرضش را تقریباً یکهزار فټ و عُمقش را تقریباً ده فټ میگرداند پیش\nبطرف جنوب و بدست چپ آن ریگستان واقع ست اما کنار\nاز نباتات و باغات سرسبز و معمورست - از منبع آن مجریش\nبجنوب مغرب است و در سیستان رسیده رو بشمال می نماید\nو درین حال تقریباً هشتاد میل پیموده از دهانه های متعدد در"}
{"book": "adl0153", "page": 38, "text": "۳۷\n\nبند اب سیستان می افتد. کل طولش تقریباً ۶۱۵ میل است\nمعاونها هلمند\n(۱) - ارغنداب معاون کلانترین هلمند ز هزاره جات\nبشمال مغرب غزنی سر میکشد و از علاقه مرتفعه غلزائی قمند تا بر کزشته\nچهل و پنج میل از گرشک داخل هلمند می شود. آبش تنگ\nاما تند است و در گرما پایاب و گاہی خشک میگردد. بطرف\nجنوب آبیاری بسیار نموده وادی را مزروع و آباد میسازد\nآبش قدری شوری دارد. طولش تقریباً دویست و\nسی و پنج میل است.\n(۲) - ترنک - بجنوب مغرب قندهار بفاصله سی میل آن\nبارغنداب نزدیک میگردد پر این هر دو سطح مرتفع غلزائی"}
{"book": "adl0153", "page": 39, "text": "۳۸\nرا احاطه نموده متوازی یکدیگر روان اند. طول تو تک تقریباً\nدویست میل است . نسبت بار غنداب آبش کمتر\nاما سیر ابیش بیشتر است .\n(۳) دریای لورا در عین جنوب افغانستان روانست\nاگر چه تعلق بمجرای هلمند دارد اما آبش بان شامل نمیشود .\nاز قله های کند و جبه در کوه سلیمان برآمده جانب مشرق در وادی\nپشین جاریست. در انجا بسبب نشیب آبش بزمین افاده\nنمیکند اما در شورا بک سیرابی مینماید. طولش دویست میل\nبوده در ریگستان منتهی میشود ."}
{"book": "adl0153", "page": 40, "text": "۳۹\n(۳)\nخاش رود\nاز نشیب های جنوبی کوه سیاه می براید و بطرف\nجنوب روانشده آبیاری کنان در مرداب سیستان\nمیرسد. در موسم باران طغیانی بسیار داشته کاروانها را\nاز عبورش مانع می آید.\n(۴)\nفراه رود\nاز سیاه کوه برآمده بطرف جنوب روان میشود. باعث\nسیرابی اراضی و در حالت طوفان موجب زحمت بقافلها\nمیگردد. عرض این در فراه یکصد و نیم گز و عمقش یک گز میشود"}
{"book": "adl0153", "page": 41, "text": "۴۰\n(۵)\nدریای هاروت\nاز جنوب مغرب هرات برآمده بعد از روانی ۲۴۵ میل در بندآب\nسیستان می افتد جویهاش اراضی سبزوار و انار دره\nرا آبیاری میکند - دهانه اش در پانزده شاخ منشعب گشته\nچمن ها و سبزه زار ها میسازد و منبت اشجار بید و گز و چنار میگردد\n\n(۶)\nدریای کشک\nاین دریا معاون هاروت ست و قریب میدان بآن ملحق\nمیشود -"}
{"book": "adl0153", "page": 42, "text": "۴۱\n\n(۷)\nهری رود\nاز تشامل رودهای زیادی تشکیل میشود که دوی اینها درنیز\nنزدیک دریای بلخ باین شامل میشوند - اول صد میل بغرب\nروان است و پس از جاور تا اوبه بسرعت بسیار در نشیب میفزاً\nاینجا نهرهای دیگر درین داخل میشوند اما همچنان جویهای بسیا\nاز ین خارج میگردند - سپس ۶۵ میل رفته بجنوب هرات جاری\nمیشود و سرک قندهار برین عبور میکند - بعده درمیان جنگل درا مٰ\nراه شمال میگیرد - حصه جنوبی هری رود که وسیع است بسیا رآبها\nمینماید حتي در تابستان بسبب کثرت سیرابی و اراضی قریب باختتام\nمیرسد - حصۀ شمالی خشک است و ریگ بسیار دارد - بشمال هرا ت"}
{"book": "adl0153", "page": 43, "text": "۴۲\nبمقام سیاه بیک کشتی کلان دران رفته میتواند - بجنوب کابل ثانی\nنهر های دیگر را در بر گرفته که آخرشان جوی مشهد ست در شیوۀ\nدامن کوه انجام می پذیرد.\nدریائے یکه بجنوب دریای کابل سو دریای سندھ جاریست\nکرم و گومل و غیره میباشد\n( ۸ )\nدریای کرم\nاز اطراف جنوبی سپین غر برآمده وادی کرم را شاداب میکند\nبوستان و مرغزار و آبادانی علاقه منحصر برین است - دویست میل مسافت\nطی کرده نزدیک عیسی خیل واصل دریای سندھ میشود."}
{"book": "adl0153", "page": 44, "text": "۴۳\n(۹)\nدریای گومل\nاز کوه سلیمان برخاسته اگرچه در طول مساوی دریای کرم است\nاما مع معاونهایش رقبه وسیعتر را سیراب میکند ۔ بعد از گذشتن\nتپه ها معاون دیگر بنام ژوب بهمان قدر طول و عرض از کند ژو\nبرامده باین لاحق میشود ۔ از دیره جات گذشته گاهی در بین راه\nخشک میشود و گاهی بدریای سندهم می پیوندد ۔\n( دریاهای ترکستان و بدخشان )\n(۱۰)\nدریای آمون\nاندر میان کوه سمانشان و هندوکش میبراید ۔ از وادیهای بسیع"}
{"book": "adl0153", "page": 45, "text": "۴۴\n\nگذشته بسیار معاونها را با خود میبردارد- بشمال مغرب رجوع\nکرده سرحدات بخارا را تماس نموده خیوا را سیراب ساخته\nبجنوب بحیره ارال نزول میکند.\n\nدر زمانه قدیم این دریا مابین ایران و توران حد فاصل بود\nموضع منبع آمو پیشتر بام دنیا مشهور بود حالا قلب عالم میخوانندش\nدر آغاز خود آمو بدو حصه منقسم میشود یکی بطرف شمال که مسمی آب\nسرخاب و کسو و خنگاب است و دیگر بجنوب که در علاقه پامیرمیرود\nو سرحدات افغانستان و بخارا و چین را از هم جدا میکند.\nمشهورترین دریای پامیر پنجس است که دیگر معاونها هم دارد\nیکی از مشرق که ۱۲۰ میل طویل است و دیگر از شمال مشرق\n۸۰ میل درازی دارد- بمقام قلعه سرپنجه دو معاون دیگر پیوست."}
{"book": "adl0153", "page": 46, "text": "۴۵\nو شاخده از طرف شرق وصلش میشوند ـ نیز از مشرق\nدیگر معاونی می آید که حصه شمالیش را آقسو و وسطی را مرغاب\nو جنوبی را بارتنگ مینامند ـ\nپامش دریای ونجاب و یچب کوف را در خو میگیرد ـ بعد ازان\nدریای یا خشو بدست راست و بجنوب بدخشان دریای\nکوکچه بدست چپ لاحقش میگردد ـ بعد از شمولیت دریای\nسرخاب دریای آمو بهمه این آبهای متحده روانست\n( ۱۱ )\nدریای قندز\nبطرف مشرق از انهار کوه بابا صورت مییابد ـ در میان این\nو رود دیگر یکه لاحقش میشود آثار عتیقه ضحاک بر یک تپه وسیعه واقعیت"}
{"book": "adl0153", "page": 47, "text": "۴۶\nکه علامات کوه آتشفشان دارد - ازینجا دریای قندز\nبجانب شمال در هزاره جات میرود - پس دو معاون دیگر\nدریای سیغان و کامرد درین داخل می شوند -\n( ۱۲ )\nدریای اندراب\nبطرف راست نزدیک غوری وادی وسیع را تشکیل میکند\n(اورنگ زیب پلی برین ساخته بود) دریای بغلان و نارین\nو خوست آمده باین شامل می شود -\n( ۱۳ )\nدریای خان آباد\nدریای خان آباد مع معاونهایش فرخار و بنگی در تالقان"}
{"book": "adl0153", "page": 48, "text": "۴۷\n\nخوست روانست ـ یکدیگر معاونش شوراب از شکرش میگذرد\n\n( ۱۴ )\n\nدریای خلم\n\nدریای خلم بجانب غرب جاریست و قبل از رسیدن بآمو\nدر آبیاری صرف میشود ـ بشمال بامیان بمقام دوآب ثناً\nبنامین در یا دومنبع دارد ـ راه ترکستان تقریباً همه\nبکنار این دریا میرود کوهائیکه گردش ایستاده است اکثر خشک\nو برهنه است و بعض جایها سبزه و اشجار بسیار دارد ـ\n\n( ۱۵ )\n\nدریای بلخ\n\nبجانب غرب روان بنام دناس مشهور است منبعش بندگان\nبندیز"}
{"book": "adl0153", "page": 49, "text": "۴۸\n\nبرای افسانه تا زبانزد خلایق است ـ وادیها فراخ و حاصلخیز\nپیدا میکند هژده نهر بلخ تقریبا چهار صد ده را سرسبز و شاداب\nمیسازد ـ\n\n( ۱۶ )\nدریای سنگلاک\nاز بند ترکستان برخاسته و از سرپل و میمنه گذشته شهر شبرغان را\nسیراب میکند ـ آبش قابل خوردن نیست ـ آخر در صحرا جذب\nمیشود ـ\n\n( ۱۷ )\nدریای مرغاب\nاز شاخهای شمالی کوه بابا برآمده که میدان وسیع را شاداب"}
{"book": "adl0153", "page": 50, "text": "۴۹\nمیسازد که پیشتر حصه گرجستان بود و حالا در هزاره جات است -\nطرف پایان روانی آب خیلی تند میشود - از پنجده و مرو\nگذشته در ریگستان جذب میگردد -\nبنداب ها\n( ۱ )\nآب ایستاده\nبر سطح مرتفع غلزائی بجنوب مغرب غزنی بارتفاع ۷۰۰۰\nفٹ واقع است محیطش زیاد از چهل میل و عمقش تقریبا دوازده\nفٹ است - دریای غزنی آبش را مهیا میسازد بسبب\nآب شورش نواحی آن شوره زار و غیر مزروع است -"}
{"book": "adl0153", "page": 51, "text": "۵۰\n( ۲ )\nبند اب نور\nبدامن گل کوه در غرب غزنی واقع است و رقبهٔ بزرگ را احاطه\nمیکند.\n( ۳ )\nلوره هامون\nبجنوب کوه پشت وقوعه دارد و دریای لورا در این می افتد.\n( ۴ )\nهامون زره\nبحد جنوب مغرب افغانستان واقع است و تقریباً\nیکصد میل پهنائی دارد."}
{"book": "adl0153", "page": 52, "text": "۵۱\n(۵)\nهامون سواران\nبجانب غرب واقع ست و برخے آبهاے خاش رود\nو فراه رود و هاروت درین مے آید ۔\n(۶)\nبند اب سیستان\nهامون زره و هامون سوران ہم گا ہے توسیع یافتہ بائین مل\nمیشوند ۔ با وجود توده ہاے گل و ریگ کہ از دریای ہلمند\nبطرف سشال این فراهم مے آید نشیب این بند اب از میدانها\nہزار چهار صد فث و بلندیش از مجرئ دریا تا یکصد فث میباشد\nدر زمانہ قدیم بر تمام سیستان حاوی بود حالا فقط بدہانہ دریا ہا آب"}
{"book": "adl0153", "page": 53, "text": "۵۲\nجمع میشود - طولش تقریبا ۶۰ میل و عرضش تقریبا ۲۸ میل است\n(دیگر آبهای ایستاده بر قبات کم نیز بود است)\nتقسیم ملکی افغانستان\nوطن ما بر پنج ولایت و چهار حکومتی اعلی منقسم است :-\nولایات\n(۱) - ولایت کابل (۲) ولایت قندهار (۳) ولایت\nهرات (۴) ولایت ترکستان (۵) ولایت قطغن و بدخشان\nحکومتی های اعلی\n(۱) حکومتی اعلای سمت مشرقی (۲) حکومتی اعلای\nسمت جنوبی (۳) حکومتی اعلای فراه (۴) حکومتی اعلای\nمیمنه -"}
{"book": "adl0153", "page": 54, "text": "۵۳\nولایات در تحت ادارهٔ نائب الحکومه ها و حکومتی های اعلی در\nزیر اداره حاکم های اعلی میباشند و نائب الحکومه کابل والی\nگفته میشود)۔\nحکومتی ها\nولایات و حکومتی های اعلی بر حکومتی های کلان حکو\nنیز مشتمل ست حکومتی های کلان حکومتی ها را و حکومتی ها\nعلاقه داریها را اداره میکنند ۔ پس هر علاقه قریه ها را شامل است\nادارهٔ علاقه علاقه دار و اداره قریه را یک یا دو نفر قریه\nدار مینمایند ۔ حکومتی ها بسه درجه انقسام یافته است اول و دوم\nو سوم و علاقه دار ها دو درجه دارند اول و دوم ۔\nولایت کابل\nاست\nولایت کابل اکثر کوهها دارد اما اراضی مزروع هم بسیار د ا"}
{"book": "adl0153", "page": 55, "text": "۵۴\nگندم و جو زیاد کاشته میشود فراوانی غله در غزنی و لوگو\nو بامیان میباشد۔ روغن زرد بیشتر و زہزارہ جات و جوارآن\nمیشود۔ مردم دهات زیاد تر در بزراعت و مالداری مشغول اند۔\nسبزیها و ترکاریها در کابل و چاریکار می شود و رونق باغات\nدر کو هدامن و غیره روز افزون است ۔ گوسفند ہا برای پشم\nو گوشت و شتر و قاطر و یا بوجہت بار برداری تجارت\nمابین ترکستان و ہندوستان و خراسان و گاو در نواحی کابل\nیافت میشود۔\n(۱)\nشهر کابل\nشهر شہیر کابل بہر دو لب دریا با رتفاع ۶۳۹۶ فٹ بالای"}
{"book": "adl0153", "page": 56, "text": "۵۵\nسطح بحر کائن است - عرض البلد شمالی ۳۴ درجه ۳۰ دقیقه\nو طول البلد شرقی ۶۹ درجه ۶ دقیقه میباشد -\nاحاطه شهر تقریبا پنج میل است دورا دورش کوهها و در\nزمانه قدیم فصیل داشت با هفت دروازه - آثار این دیوار\nباقیست شهر کابل تقریبا مثلث وار افتاده است\nو بزاویه جنوبی شرقی بالاحصار یکصد و پنجاه فٹ بلندی\nدارد- بازار های مسقف آن بسیار است اگرچه چارچته از دست\nانگریزان خراب گشته اما علی الرغم شان دیگر بازار ها گرم بازار\nخرید و فروخت و صنعت و حرفت و هجوم مردم خود مختار و آزاد\nبسیار شده مساجد و حمامها و سراینهای تجارتی بکثرت است\nچنداول که پیشتر در غرب یک قصبه علیحده بود حالا بشهر پیوند\nلايغرنك تقلب الذين کفروا في البلاد - متاع قليل دگروک کافران در شهر با فریبه ندهد مایه اندک است"}
{"book": "adl0153", "page": 57, "text": "٥٦\n\nتقریبا دو هزار خانه دارد که سکنهٔ آن بیشتر قزلباشیه اند کل\nشهر تقریبا پانزده هزار خانه دارد و تعداد نفوس آن بیک لک\nبالغ میشودـ جویهای دریای کابل باغات و چمنزارها\nسیراب میکنند که در نواحی شهر بافراط اند ـ در باغ بالا که قصر عالی\nدارد منظر پست خوش فضاییکه از چمن ها و باغ های برکی\nرونقش رو بالا میشود ـ علاقهٔ چاردهی مناظر دلکش را داراست\nو علاوه بر باغات رعیتی مهتاب باغ و قصر چهلستون و گلباغ\nو غیره نضارت حوضهٔ چاردهی را مضاعف میکنند بسبب\nخوبی آب و هوا و کشادگی فضا درینجا اعلیحضرت غازی شهر\nجدید دارالامان عمران میفرمایندـ طرف بینی حصار نیز عمارات\nو باغات بسیارست ـ از شهر آرا گذشته که برج شاندار و قصر"}
{"book": "adl0153", "page": 58, "text": "۵۷\nبا وقار وارد شته بردار الامان رفته رایی پنهان میرود در آنجانیر باغها\nو عماران قشنگ موجود است از توجه شاهانه خانه های جدید تعمیر باغ\nعمومی آن را نخلستان بینظیر گشته پغمان مسقط الراس ذات شهریار\nغازیست ارک مبارک که نشیمن ذات شهر یا ریست در شهر\nکابل واقع است و قصر دلکشا که برای در بار های\nعمومی مستعمل میشود عمارت قیمت دارست مقبره امیر عبد الرحمن\nخان مرحوم نزدیک ارک مبارک و مقبرۀ تیمورشاه مغفور\nبلب دریا ایستاده است متصل این از شفقت شاهانه برای\nشهر باغ عمومی تیار میشود مقبره بابر شاه یک میل بعهده\nشهر قصر و باغ شاهانه دارد که آنرا نیز عاطفت همایونی برای\nتماشای رعایا مبذول داشته است در شهر و مضافات"}
{"book": "adl0153", "page": 59, "text": "۵۸\nآن دیگر مزارات بسیارست مثلاً عاشقان و عارفان شهیدان\nصالحین ماتم رسو جایکه بهم آمیزست ۔ در اوقات معینیه نجا\nسیر گاهیهای مردم میشود ۔\nآب و هوای کابل اگرچه در نفس شهر خوب نباشد خوشگوار\nو صحت بخش است ۔ در موسم برف که تقریباً سه ماه میباشد بیر\nاشیا سفیدی پیری طاری میشود ۔ از قدرت کریمانه الهی\nبحولاً ز نو بعد مونها بهار کابل با زلف شباب را نشان\nمیدهد ۔\nدر عهد امیر معاویه کابل تجارتگاه عظیم الشان بوده فقط نیل بقییت\nهشت لک دینار درینجا فروخت میشد ۔ یعقوب لیث کابل را\nتاخت و تاراج کرده حکومت خود قائم نمود ۔ تا زمانه سلطان"}
{"book": "adl0153", "page": 60, "text": "۵۹\n\nمحمود این شهر گاهی در قبضه هندو و ان میرفت و گاهی مسلمانان\nبرین متصرف میشدند – بابر در تزک خود مینویسد که اشیای\nخراسان و روم و بابل و چین همگی در کابل یافت میشود\nچنانچه بابراین را اول پای تخت خود ساخت در عهد سلطنت\nافغانان سدوزائی تیمور شاه دار السلطنتش ساخته تا حال\nبهمان اعزاز در افغانستان سرفرازست – اعلیحضرت پادشاه\nغازی ما کابل را بی مزیت بخشیده – وزارتخانها\nو مکاتب عدیده ذکور و اناث ملکی و عسکری تاسیس گردید\n\nخوشا عشرت سرای کابل و دامان کهسارش که ناخن بر دل گل میزند مژگان هرخارش\nخوشا وقتیکه چشم از سوادش سرمه گین گردد شوم چون عاشقان غرفائی جان آفرین\nخضر چون تشنه کامست از نامی کوثرش اگر خرمتر نیاید از بهشت نمیطراود نامش"}
{"book": "adl0153", "page": 61, "text": "٦٠\n\nز وصف لاله اورنگ بر رو سخن دارم نگه را چهرہ خون بازنم بر سبزہ خوانیش\nنمازی واجب میشود بر پاکدامانان سفیدی میکند چون دل شب آسمانیش\nحصار مار پیچی اژدہائے گنج راما که مے لرزد به گنج شایگان هر خفته دیوارش\nتعالیٰ الله از باغ بلند و قصر شہر آرا که طوبیٰ خشک میماند به ریشے کنتکجا ش\nاگر در رفعت برج فلک سایش نمے سند چرا خورشید را از طرف افتاده دستارش\nتکلف بر طرف انقسم ملکی را باین زینت امیر حون مامان الله غازی مع در درکاش\n\nبجان مر سر شدم یکبارگی از دل گرفتاریش\nدہم خون عزیز خویش تا سازم چو گلزارش\n\nتضمین اعلیحضرت غازی"}
{"book": "adl0153", "page": 62, "text": "٦١\n\nاستالف\n\nقصبه ایست در کوهدامن بفاصلۀ بیست میل شمال مغرب\nکابل که مقام خوشنما و شاداب است خانه ها بر تپه زمینها\nساخته شده است آخرش زیارت ایشانست و تخت محمد\nایشان نظارۀ عجیب را داراست وادی با بانرا جوی\nصاف و تندی سیراب میکند که بهر دو لبش باغات\nانگور و سیب و غیره موجود است اراضی مزروعه\nدر نواحی بسیار است و در میان آن بعض جایها قلعه\nو برجها ایستاده است که در بهار اهالی شهر در انها اقامت\nمی پزیرند."}
{"book": "adl0153", "page": 63, "text": "٦٣\n\nچاریکار\nاین قصبه بفاصله بیست میل شمال استالف واقع است.\nیک جوی از غوربند گذشته چاریکار را سیراب میکند.\nتعداد نفوس تقریباً ده هزار است. سه راه بلخ قدیم ازینجا میگذشت\nسکندر نزدیک ہوپیان که قریب انیست شہری آباد\nکرده بود.\nجبل السراج که پیشتر پروان نام داشت بسبب ارک\nشاهانه و قوت گاه برقی مشہور است که بزور آن ماشینخانۀ\nاسلحه سازی و پشم بافی و روشنی برقی وغیره در کابل\nروانست دیگر قصبہ ہا و قریہ ہای کلان مانند مذکوره فوق\nدر ولایت کابل بسیار است *"}
{"book": "adl0153", "page": 64, "text": "٦٣\n(۴)\nغزنی\nغزنی برسطح مرتفع وسطیٰ افغانستان بر سر کے مابین کابل وقندہار\nواقع است از کابل بجنوب مغرب مسافه ۸۵ میل دارد و از\nقندہار بشمال مشرق ۲۳۳ میل۔ ارتفاعش از سطح\nبحر ۷۷۲۶ فٹ وطول البلد شرقی ۶۸ درجہ ۲۰ دقیقه\nوعرض البلد شمال ۳۳ درجه ۳۴ دقیقه است -\nشہر بجد گل کوه در دامن آن وقوعہ دارد و قلعه در گوشه\nشمالی شہر یکصد و پنجاہ فٹ بلندی دارد ۔ دور شہر و قلعه\nفصیل با برجهاست که یک میل محیط دارد ۔ گرداگردش\nخندق است که از دریای غزنی پر میشود۔ خانہ ہای غزنی"}
{"book": "adl0153", "page": 65, "text": "٦۴\nمثل دیگر بلاد افغانستان دو و سه منزل است بازار هایش\nکج و پیچ است بجز دو بازاریکه در وسط شهر تقاطع المثل میکند\nتعداد نفوس تقریباً ده هزار است - سرمای غزنی در ضرب\nرفته است. عرصه سه ماه سخت برف میباید در تابستان\nشب ها گرم میباشد و گاهی طوفان گرد و باد میخیزد +\nدر زمانهٔ قبل الاسلام غزنی دار السلطنت الزخاج بوده بنام\nزابل عادی شد - تجارت هندی درینجا بسیار بود ـ در قرن چهارم\nهجری عمرولیث غزنی را بنا نهاد به عهد سلطان محمود کمال\nعروج یافت شهر نفسیکه سلطان ممدوح آباد کرد از دست\nعلاء الدین غوری و چغتائیان بر باد رفته حالا فقط دو منار\nآن با قیست که تقریباً یک و نیم صد فٹ بلندی دارد. شهر حاضر"}
{"book": "adl0153", "page": 66, "text": "٦٥\n\nصرف قلعۀ قدیمه است بر سرک کابل یک میل از غزنی\nروضۀ سلطان محمود است که عظمت و جلال آن پادشاه غازی\nبیاد میدهد ـ مقبرۀ پدرش سبکتگین و دیگر سلاطین و مزار های\nبسی علما و اولیای کرام در غزنی موجود است،\nحصۀ ملک که دران غزنی واقع است بنام شلگر معروف است\nو افاغنه اندی بیشتر درینجا سکونت پذیر اند ـ تجار پوند\nدر تابستان بغزنی اقامت میگزینند چه بر سر درۀ گومل\nکائن است که راه تجارت است هـ"}
{"book": "adl0153", "page": 67, "text": "ح = حاکم\nع = علاقه دار\n۱- ۲ - ۳ = درجه اول - دوم - سوم +\n\nایالت\nکابل\nتقسیم ملکی ولایت کابل از روی این نقشه اصلاح یافته\nتدریس شود +\n\nح - ۳\nبامیان\n\nح - ۳\nپغمان - بیکتوت\nارغنده\n\nع - ۱\nچهار آسیاب\n\nحکومت کلان\nدایزنگی\nمرکز اقشرات\n\nح - ۲\nمیدان\n\nحکومت کلان\nغزنی\n\nح - ۳\nکوہدامن غُبند\n\nحکومت کلان\nسمت شمالی\n\nح - ۱\nلوگر\n\nح - ۲\nوردک"}
{"book": "adl0153", "page": 68, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0153", "page": 69, "text": "٦٦\nتقسیم ملکی ولایت کابل\nقریه ها\n(۱) قلعه هوشمند (۲) بینی حصار (۳) زنده\nبانان (۴) یکه توت (۵) بی ماهر رود (۶)\nوزیر آباد (۷) ده کپک (۸) برکی (۹) ده مزنگ\n(۱۰) گذرگاه (این قریه ها حالا متعلق علاقه دار چار دهی اند)\nعلاقه ها (درجه اول)\n(۱) بگرامی مع خورد کابل و تیزین (۲) بتخاک\nمع قلعه احمد خان ۔ بگرامی ۔ شینه و پل چرخی\nو کمری ۔ مموزائی ۔ شیوکی ۔ سهاک ۔ دیعقوب\nولایتی ۔ بینی حصار ۔ خمدان ۔ قلعه حسن خان"}
{"book": "adl0153", "page": 70, "text": "(٣) ده سبز مع خواجه چاشت - بختیاران -\nتره خیل - ده یحیی - پای منار - الغوئی قلعه\nالتفات - قریه دانشمند (٤) پغمان - قریه\nبیگتوت - ارغنده - مرغگیران (٥) چاردهی از\nدهزنگ الی قلعه قاضی - ده دانا - توابع چهل ستون\nالی ریشخور - توابع دارالامان از قلعه شاده الی\nتنگی موستی - سفید سنگ - رحمت آباد - چا\nآسیا - خیر آباد - چهل دختران - نونیاز - للندر\nحکومتی ها\n(١) وردک (حکومت درجه دوم) علاقه داریهای\nماتحت آن (درجه دوم) (١) جغتو (٢) دایمیرداد"}
{"book": "adl0153", "page": 71, "text": "۶۸\n(۳) دره شنیز الی شش گاو\n(۲) میدان (حکومت درجه دوم) علاقه داریها ماتحت\nآن (درجه دوم) (۱) تکانه - جلریز - سرچشمه - اونی\nدیر میر داد غزلین - سنگلاخ - (۲) صدمردہ +\n(۳) - بامیان (حکومت درجه اول) علاقه داریها آن\n(۱) یکه اولنگ (درجه اول) (۲) سیقان کهمرز\nو مدر (درجه اول) (۳) شنبل و شبر (درجه دوم)\n(۴) - لوگر (حکومت درجه اول) علاقه داریها آن درجه\nاول) (۱) از سفید سنگ تاتنگی واغوجان - سرخاب\nزرغون شهر - کاریز - (۲) از تنگی واغوجان الی\nحصارک مع خوشی (۳) چرخ - خروار - التمؤ +"}
{"book": "adl0153", "page": 72, "text": "۶۹\nجبل السراج (حکومتی کلان سمت شمالی) قریه های\nآن (۱) جبل السراج (۲) سید خیل (۳) گل بہار\n(۴) سالنگ (۵) شتل (۶) متک\n(۷) تندره (۸) سعد الله\nعلاقہ داریهای آن (درجه اول)\n(۱) چاریکار (۲) دولت شاہی - لغمانی\nسنجد دره - جیگل - قریه جات -\nخالصه - رباط - خروٹی - قلعه یوز باشی -\n(۳) توغ بردی - صیادان - بالتوخیل -\nجمشید خیل - قلعه بلند - خواجه خضری - بگرام"}
{"book": "adl0153", "page": 73, "text": "۷۰\nحکومتیهای سمت شمالی\n(۱) کوهدامن (حکومت درجه سوم) علاقه داریهای\nآن اقرده باغ - باغ عالم - باغ عارق -\n(درجه دوم) ۲- آقاسرای - زمه - بازاری\nجویبار - قلعه پیرک - مشوانی - سرای خواجه\nبابا قچقار - دکو - گذر میوه خاتون - لوچکان -\nکارنده (درجه دوم) ۳- گل دره و قریه جات\nشکردره و کاریزها (درجه اول) ۴- استالف\nاسترپغ - خلازائی - فرزه - سرسنگ.\n(درجه اول) -\n(۲) تگاب و نجراب و مسکین (حکومت درجه سوم)"}
{"book": "adl0153", "page": 74, "text": "۷۱\n\nعلاقه داریهای آن (درجه دوم)\n(۱) کوه صافی (۲) ازبین و بادپش - دوآبه -\nگوگامنده\n(۳) غوربند (حکومت درجه دوم)\nعلاقه داری آن (درجه اول) سرخ و پارسا\n(۴) ریزه کوهستان و شیرخان خیل (حکومت درجه اول)\nیک علاقه داری آن (درجه اول)\n(۱) - دره کلان - دره فرخ شاه - دره پشک -\nدره پته (نجراب)\nباقی علاقه داریهای (درجه دوم)\n(۲) خم زرگر - بولغین - سنجن (۳) اشترگرام جمال آغا."}
{"book": "adl0153", "page": 75, "text": "۷۲\nدئمات دشت رم، برخه۔ بازارک دره ده ، دره پشه غان در این\n(۶) محمود عراقی - درنامه - گیاوه دی زرشوی نجراب (۸) سفید چیز یا درا\nغزنی (حکومت کلان) ۔ قریہ ہاے آن ۔\n(۱) روضه (۲) رحمک (۳) (۴) تاسن (۵) خواجه میری\nعلاقه داریہائے آن (درجہ اول)\n(۱) اندری و میری (۲) قره باغ (۳) جغتو ناور - سراب (۴) تا\nمیر آدینه * حکومتی ہاے آن\n(۱) جاغوری (حکومت درجه سوم) علاقه داری آن\nپشی - شیر داغ (درجه دوم)\n(۲) اجرستان و چقمق زارے ملک (حکومت درجه سوم)\n(۳) مقر (حکومت درجه دوم) علاقه داری ہاے آن (درجه دوم)\n(۱) ناوه - گیلان - (۲) ہسپیل خیل - آب بند *\nدائیزنگی (حکومتی کلان) علاقه آن دای کندی و توابعش (درجه اول\nحکومتی آن بهسود (درجه سوم) علاقه آن خوات جرغ تو برجی گی (درجه دوم)"}
{"book": "adl0153", "page": 76, "text": "۷۳\n\nجلال آباد\n\nدر میدان بجنوب دریای کابل بر ارتفاع ۱۹۴۶\nفٹ واقع است و مسافه یکصد میل از کابل و نود و یک\nمیل از پشاور دارد . در میان جلال آباد و کابل درۀ\nجگدلگ و خورد کابل حائل اند- ازینها گذشته چون بحد\nجلال آباد برسد ہوای مختلف محسوس میکنند که در\nتابستان گاہی باد سموم میگردد ۔ مابین جلال آباد و پشاور\nدرۀ خیبر و غیره فاصل اند :\nشہر جلال آباد بفصیلی محاط است که تقریباً (۲۱۰۰) گز\nاحاطه دارد - تعداد نفوس اندرون دیوار تقریبا پنجہزار ست"}
{"book": "adl0153", "page": 77, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0153", "page": 78, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0153", "page": 79, "text": "۷۴\nمیدانیکه در نواحی جلال آباد مبسوط است تقریباً\n۱۵ میل طول و چهار میل عرض دارد ـ حصه وسطی\nاز دهات و قلعه ها و باغات مملو و کل علاقۀ خیلی شاداب\nاست ـ علیٰ هذا القیاس لغمان هم بسیار سرسبز است\nعلاقه بجنوب دریای کابل را ننگهار موسوم میکنند *\nدر علاقۀ جلال آباد بطلیموسی مقام داشت ـ اولیا\nاسلامی نیز درینجا بسیار گذشته اند ـ آثار تمدن\nبدهه در وادی زیاد یافت میشود ـ بابر درینجا باغها\nآراسته کرد ـ جلال الدین روشانی که در زمانۀ\nشاهان مغلیه پادشاه پشتون گفته می شد این شهر را\nتاسیس نمود و بنامش جلال آباد مشهور شد *"}
{"book": "adl0153", "page": 80, "text": "۷۵\n\nحالا جلال آباد ولغمان بسبب رحلت الشتاء شاهانۀ\nرونق مزید پذیرفته قصرها و باغهای عالیقانه با لک گشته است\nجلال آباد (حکومت اعلای سمت مشرقی)\nقریه های آن\n(۱) بهسود (۲) نهر شاهی (۳) بابری (۴) ده عربان (۵) قلعه\nشاه مردخان (۶) خوش گنبد (۷) سمر خیل (۸) هده شریف ۱\n(علاقه های آن)\n(۱) رود پرنار (۲) لعل پوره (۳) اسمار (۴) رودکامه\nدرجه دوم\n(حکومتهای آن)\nدرجه اول\n۱- نورستان (حکومت درجه سوم) علاقه های آن (درجۀ اول)\n(۱) قدیمی دره پیچ (۲) جدید الاسلام (۳) کاموز (۴) کانتیوز"}
{"book": "adl0153", "page": 81, "text": "این نقشه صحیح است معلم همین را درس بدهد.\nع - ٢\nخسکی جدران\nع - ٢\nتنی\nع - ١\nحاجی میدان\nع - ١\nمیدان خوست\nح - ١\nکُشمدوانه\nح - ١\nگردیز\nح - ٢\nچکنی\nع - ٢\nدارخواه\nع - ١\nزیروک\nع - ١\nجانی خیل\nع - ٢\nآرگون\nع - ١\nبرمل و غیره\nع - ٢\nشیرزک و طوطاخیل و درواحمدخیل\nع - ١\nزرمت\nع - ٢\nدره شمل (پیل)\nع - ١\nجابی"}
{"book": "adl0153", "page": 82, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0153", "page": 83, "text": "٧٦\n۲ - مهمند دره (حکومت درجه سوم) علاقه آن رود کوط (درجه دوم)\n۳ - سرخ رود (حکومت درجه سوم)\n۴ - رود حصارک - جگه لک - فرمان بیگ ازر - قاسم\nخیل لوگر (حکومت درجه سوم)\n۵ - کنرها حکومت درجه اول علاقه‌هائی آن\n(۱) دره نور (۲) دره مزار (۳) دره بادیل و نوآباد (۴) کنر سفلی\nدرجه دوم\nدرجه اول\n۶ - لغمان (حکومت درجه اول) علاقه‌هائی آن (درجه اول)\n(۱) دره علی شنگ (۲) دره علینگار (۳) از قرغه و مندراور\nو چار باغ و کچ عزیز خان الی دورنطه\n۷ - رود شینواری حکومت درجه اول علاقه‌هائی آن (درجه دوم)"}
{"book": "adl0153", "page": 84, "text": "۷۷\n۱ نازیان ۲ تاندر ۳ پچیر *\n۸ خوگیانی کجه (حکومت درجه اول) علاقه های آن (درجه دوم)\n(۱) مامانیل (۲) پچیر و اگام و پلنگ زائی (۳) وزیری\nخوست (حکومت اعلیٰ ای سمت جنوبی) قریه های آن\n(۱) اسمعیل خیل (۲) باک مندو زائی (۳) قدم (۴) لکن ۵ متون\n(علاقه های آن (درجه اول)\n(۱) میدان خوله و زاڑه کوٹ (۲) جاجی میدان و باک\n(۳) زیروک (۴) تنی\n(حکومتی های آن)\n۱ چکنی (حکومت درجه دوم) علاقه های آن (درجه دوم)\n(۱) لج منگل (۲) جاجی *"}
{"book": "adl0153", "page": 85, "text": "۷۸\n۲- ارگون حکومت درجهٔ اوّل، علاقه های آن\n(۱) تنگی جدران (۲) و ازخواه (۳) یوسف خیل کته و از\n(۴) جانی خیل (۵) برمل و مرغه\nدرجه دوم\n۳- گردیز حکومت درجه اوّل، علاقه های آن\n(۱) دره شمل جدران (۲) میرزکه – طوطا خیل (۳) رود احمد زائی مت\nدرجه دوم درجه اوّل\n(قندهار)\nقندهار که یکی از کلانترین شهرهای افغانستان است\nبر ارتفاع ۳۴۰۰ فُٹ در عرض البلد شمالی ۳۱ درجه\n۳۷ دقیقه و طول البلد مشرقی ۶۵ درجه ۴۳ دقیقه واقع\nکلات غلزائی بفاصلهٔ ۸۵ میل و غزنی ۲۲۶ میل است"}
{"book": "adl0153", "page": 86, "text": "۷۹\nو براه این هر دو مسافه کابل بطرف شمال مشرق ۳۱۵ میل است\nگرشک بفاصله ۷۰ میل و فراه ۲۲۵ میل است\nو براه این هر دو مسافه هرات بجانب شمال مغرب\n۳۷۰ میل است - از قندهار تا پشین فاصله\n۱۱۰ میل است و از پشین بسوی هندوستان سه راه میرود\nموقع شهر قندهار تقریباً مربع است و فصیل این تقریباً\nچهار میل محیط دارد - بلندیش تقریباً ۳۰ فٹ\nو عرض ۱۵ فٹ است و خندق دورادورش\n۱۰ فٹ عمق دارد - چهار بازار در مرکز شهر یکدیگر را\nتقاطع میکنند و در آنجا یک گنبد بلند وقوع دارد\nبازارها فراخ است چهار بازار شهر را در چهار محله"}
{"book": "adl0153", "page": 87, "text": "۸۰\nتقسیم میکنند که در آنها درانی و غلذائی و کاکٹر و پارس\nوان سکونت دارند - تعداد نفوس تقریباً ۵۰۰۰۰\nپنجاه هزار است - پارسیوانان بیشتر در محله توپخانه ساکن اند\nاگر چه ارغندآب بسیار علاقه را سیراب میکند\nاما زراعت بذریعه کاریز هم میشود - در قندهار\nهر قسم غله و میوه پیدا یش دارد که برای اهالی\nآن کافی بل وافی است - کندم و جو و دیگر\nحبوب و انگوزه و شبدر و تمباکو و انگور و سیب\nوزرد آلو و انار بوفور پیدا میشود - از معدنیات\nطلا و فلز هر و سرمه و زاک و سرب و سنگ آهک\nو سنگ شاه مقصود که از ان تسبیح ها میسازند و ابرق"}
{"book": "adl0153", "page": 88, "text": "۸۱\n\nوگچ ونوشادر وگوگرد ومومیائی وغیره بکثرت است.\nدو میل بشمال شهر یک معدن محفور طلا موجود است.\nاشیای برآمد. پشم وپنبه وروغناس وانگوزه\nومیوه های تازه وخشک وابریشم وبنفشه وریزوغیره\nاشیای درآمد. نیل وچرم وقند ونمک\nوآهن ومس وشال وبوط وموزه ویرک\nوپوستین وابریشم وتریاک وفروش وقماش خارجی\n(با صادرات و واردات خود قندهار یک تجارتگاه عظیم\nافغانستان است) بعضی میگویند که راجه قندهار\nقندهار را آباد کرد ودیگران برانند که سکندر\nبنایش نهاد. تقریباً چهار میل بغرب شهر در میدان ماکا"}
{"book": "adl0153", "page": 89, "text": "۸۲\nدامن و نشیب کوه آثار عتیقه قندهار واقع است\nکه از دست نادرشاه تباه شده بود. مقبره احمدشاه\nمع دوازده قبر اولادش عمارت شانداریست\nو خرقه شریفه حضرت رسول الله صلی الله علیه و اله وسلم\nقندهار را تقدیس خاص میبخشد\nقندهار در قرون اخیره گاهی در تصرف شاهان ایران\nو گاهی در تسلط پادشاهان هندوستان میرفت\nحاجی میرویس خان هوتک یوغ ایرانرا از دوش خود\nانداخته اعلان استقلال افغان نمود و پسرش شاه محمود\nبرین اکتفا نکرده اصفهان را در قبضه خود آورد و سکه زد\nاز مشرق ایران چو قرص آفتاب - شاه محمود جهانگیر"}
{"book": "adl0153", "page": 90, "text": "۸۳\nسیادت انتساب، نادر شاه باز سلطنت ایران را\nبعد محاصرۀ قاهره یکسال در قندهار قائم کرد - بعد از قتلش\nاحمد شاه سدوزائی درانی پادشاه افغان شد\nقندهار را پایی تخت افغانستان ساخت\nتا پسرش تیمور شاه بکابل سر بر آرائی را ترجیح داد *\nهوای قندهار گرم است - اگر گاهی برف ببارد\nزود آب میشود - در زمستان مقیاس الهوا بوقت نیمروز ۳۹ در\nو در تابستان ۹۸ درجه میباشد *\nکلات غلزائی\nمسافه ۸۹ میل از قندهار واقع است. درینجا\nیک قلعه مستحکم لبیب راست ترنک بر ارتفاع"}
{"book": "adl0153", "page": 91, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0153", "page": 92, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0153", "page": 93, "text": "۸۴\n۵۷۷۲ فٹ از سطح بحر ایستاده است و بسبب\nجنگ با انگریزان شهرت دارد.\nگرشک\nبر شاہراہی مابین قندہار و ہرات واقع است\nو یک قلعه مضبوط دارد که بوجه جنگ با انگریزان\nو محصوری لشکر ہندی مشہور است.\nولایت قندہار\nقریہ ہا\n(۱) دہ خواجہ (۲) دہ ماسنز (۳) محلہ جات (۴) کنز قلیچ آباد\n(۵) ذاکر (۶) ذلہ خان (۷) تیموریان (۸) میر بازار\n(۹) چہل زینہ (۱۰) سرغان"}
{"book": "adl0153", "page": 94, "text": "۸۵\nحکومتی ها\n\n(ترنک وجلدک) (درجه دوم) ۱- ارغستان (درجه دوم)\nعلاقه آن معروف (درجه اول) ۲ ۳-(دہله حکومت درجه دوم)\nعلاقه های آن (درجه اوّل) (۱) نیش وغورک (۲) خاکریز *\n۴- قلات توخی حکومت درجه اوّل) علاقه آن (درجه اوّل)\nهوتک * ۵- گرم سیر (حکومت درجه اوّل) علاقه آن\n(درجه دوم) خان نشین * ۶- کدنی (حکومت درجه اوّل)\nعلاقه آن (درجه دوم) شورابک * ۷- کشک نخود\nحکومت درجه اوّل) علاقه های آن (درجه اوّل)\n(۱) ساربان قلعه - ماریل (۲) قلعه بست- کاریز\nبارکزائی- کاریز سرکاری- شکر بازار-خشک آبه *"}
{"book": "adl0153", "page": 95, "text": "٨٦\n٨- دهراود - فارسی و افغانی (حکومت درجه اوّل)\n٩- ترین (حکومت درجه اوّل) *\nپشت رود (حکومتی کلان) علاقه‌های آن\n(١) واشیر (٢) قلعه گز مع کاریز (٣) ناوه بارکزائی (٤) نوزاد\nدرجه اوّل درجه دوّم\nحکومتی آن\nزمین داور (حکومت درجه اوّل) علاقه آن (درجه اوّل)\nبغنی - بغران - کرز - ترنی *\nارزگان (حکومتی کلان) علاقه‌های آن (درجه دوّم)\n(١) چله کور هزار بز - شوئی و پوباش (٢) چوره - بابلی\nلوری - کمسان"}
{"book": "adl0153", "page": 96, "text": "۸۷\nحکومتی آن\nگراب و نج (درجه سوم) علاقه آن (درجه دوم) چهارشنبه\nتی ـ غزان الی گردنهٔ جیرستان\nفراه\nبکنار دریای همنامش واقع است ـ راه\nقندهار و هرات ازین میگذر و اول الذکر بمسافهٔ\n۲۳۶ میل و آخرالذکر ۱۶۴ میل ـ دورا دورش فصیل\nکلانیست مع برجها و خندق راه اندرونش مسقف است\nو دو دروازه دارد ـ از نقطهٔ نظر عسکری جای\nمحفوظ و مهم است ـ در نواحیش آثار عتیقه بسیار است.\nچنگیز خان این را تاخت و تاراج نمود ـ نادر شاه"}
{"book": "adl0153", "page": 97, "text": "۸۸\n\nشش هزار نفر ازینجا بقندهار برد بعض علمای\nمشهور ازینجا برآمده اند*\nسیستان\nجولانگاه پهلوانی رستم شده سیستان در قبضه تاتاریان\nو ساسانیان رفت- از دست خلفای بغداد\nبرآمده سامانیان برین مسلط گشتند-سپس\nشاهان غزنوی و صفوی حکمرانش گردیدند\nتا دولت افغان متصرفش شد الاحصه غربی‌اش\nدر ایران داخل است و سرحد آن مجرای قدیم هلمند است-\nعرض البلد شمالی سی و یک درجه و طول البلد مشرقی\nشصت و دو درجه میباشد*"}
{"book": "adl0153", "page": 98, "text": "۸۹\nدر علاقه چغانسور و نادعلی گندم، وجو، و خربوزه، و تربوز\nو بقول و حبوب بسیار پیدا میشود. در دیگر علاقه\nبجز سواحل هلمند زراعت کم میباشد گاو و گوسفند\nبسیار است *\nچغانسور و لاش و جوین قلعه های مضبوط دارند.\nکده که در مشرق واقع است آتشکده زال بود.\nدیگر آثار قدیمه در سیستان بسیار است *\nفراه\nهامون بشمال و جنوب و مغرب ممتد است - خاش رود\nرود هلمند و هاردت درین هامون می افتند و گلها ئیکه این\nدریاها می آرند هامونرا بتدریج بلند تر ساخته میرود حتی\nسیستان هم بر مرداب قدیم واقع است - سیستانرا"}
{"book": "adl0153", "page": 99, "text": "جلو مکاتب\nفراه\nح-۱\nچخانسور\nع-۱\nلاش و جوین\nع-۲\nبکوا، خاک‌سفید\nع-۲\nگلستان\nع-۲\nاصل چخانسور\nع-۳\nخوابگاه و قده\nع-۳\nچهاربرجک و بندر و ربار\nع-۳\nنادعلی و کجکی"}
{"book": "adl0153", "page": 100, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0153", "page": 101, "text": "۹۰\nنیمروز میگویند زیرا چون آفتاب در آنجا بنصف النهار\nمیرسد نصف کره تماماً روشن میباشد .\nفراه (حکومت اعلیٰ) علاقه‌های آن\n(۱) کوهستان - گلستان (۲) بکوا - خاشرود (۳) لاش و جوین\nدرجه دوم             درجه اوّل\nحکومتی آن\nچخانسور (حکومت درجه اوّل) علاقه‌های آن\n(۱) اصل چخانسور (۲) قلعه فتح و خوابگاه (۳) نادعلی و نهرشاهی\nدرجه دوم\n(۴) چهاربرجک و بندر رودبار و ده دوست محمد\nدرجه اول"}
{"book": "adl0153", "page": 102, "text": "۹۱\nهرات\nشهر هرات بر ارتفاع ۲۶۵۰ فٹ از سطح بحر\nواقع است و عرض البلد شمالی ۳۴ درجه ۲۲ دقیقه\nو طول البلد ۶۲ درجه و دقیقه دارد .\nراه ها از هرات بهر طرف میرود- سیستان\nبجنوب ۲۰۰ میل فاصله دارد- قندهار\nبجنوب مشرق ۳۷۰ میل- کابل بشرق ۵۰ میل\nبخارا بشمال براه میمنه ۶۰۰ میل- خیوا براه مرو .. میل\nبجانب غرب چهار راه بایران میرود .\nرقبۀ شهر تقریباً یک میل مربع و مستطیلاً\nواقع است- دیوار شمالی دو عمارت دارد وارگ نو"}
{"book": "adl0153", "page": 103, "text": "۹۲\nبیرون واقع است - دیوار بر تپه های کلان ساخته شده\nکه بدامن ۲۵۰ فٹ پہنائی و ۵۰ فٹ بلندی دارد۔\nباز بالای این تپه فصیل ۲۵ فٹ بلندی\nو ۱۴ فٹ ضخامت دارد۔ یک ونیم صد برج دیوار را\nمتحمل است - زیرش خندق است ۴۵ فٹ فراخ\nو ۱۶ فٹ عمیق - شهر باین حصار بکرات حمله های چنگیز\nو تیمور و ایرانیان را برداشته نهایت مضبوط و محکم\nثابت شده است .\nشهر پنج دروازه دارد - چهار سوق از مرکز شهر که\nگنبد دارد بچهار طرف میرود - زیر گنبد کلان در وسط شهر\nحوضیست که آبش هنگام ضرورت برای اهالی شهر و"}
{"book": "adl0153", "page": 104, "text": "۹۳\n\nفوج تا یکسال کفایت میتواند کرد- بازاری طرف\nدروازۀ قند ہاری مسقف است و دکانهای قشنگ دارد-\n\nجامع ہرات عمارت عظیم الشان است با رقبۀ\n۸۰۰ گز مربع - بحال آراستگی این مسجد ۴۰۴ گنبد\n۱۳۰ دریچه ۴۴۴ منار و شش دروازه داشت\nاگر چه قدامت در عظمتش رخنه انداخته باز هم یکی از\nعالی و نفیس ترین عمارات ایشیا شمرده می شود -\n\nمقبره های خواجہ انصاری و حضرت جامی و دیگر\nاولیا و علما باعث تقدیس ہرات اند - قبر ہای\nشہزادگان تیموری بسنگ مرمر تعمیر شده اند-\nاین مقام را که از جویہا سیراب و از باغها شاداب است"}
{"book": "adl0153", "page": 105, "text": "۹۴\nگذرگاه میگویند - امیر کبیر نیز درینجا مدفون است .\nشهر بدررفت آب ندارد . باد تندی در وقت معین میوزد\nهری رود تقریباً سه میل از شهر میگذرد و از پل مالان عبور میشود\nنهرهایش که میادین هرات را آبیاری میکنند در کمال فن نهری\nنظیر ندارند - تقریباً چهار صد مربع میل دور هرات ازینها سیراب\nشده غله و میوه برای لکها نفر مهیا میکند - تعداد دهات تقریباً\nشصد و در آنها پنجاه هزار خانه آباد است یکصد سال قبل\nنفوس شهر از یک لک بیشتر بود بعد از ان کمتر شده رفت\nو حالا باز رو بتزاید است - اهالی شهر اکثر افغان و تاجیک اند\nو کمی یهود و هندو نیز میباشند - بمشرق و شمال مشرق و\nجنوب مشرق قبائل کوهی سکونت دارند که از انجمله چهار ایماق"}
{"book": "adl0153", "page": 106, "text": "۹۵\nبکثرت اند .\nتجارت هرات مشتمل است بر اشیائیکه ماورای\nاسباب داخلی از ایران و ترکستان و هندوستان\nو دیگر حصص افغانستان وارد می شود ـ از هرات قالین\nو نمد و کرک و برک و قناویز و دیگر اجناس پشمی و ابریشمی وغیره\nبه ممالک دیگر میرود ـ معدن چودن هرات و سرمه وغیره\nمشهور است ـ پسته و بزغنج و انگوزه و زرشک وغیره\nدر علاقۀ کوهی بسیار پیدا می شود ـ میوه های هرات\nدر افراط و لذات بیمثل است ـ انگور تقریباً شصت قسم دارد\nکوکنار بسیار شده می تواند اما ضرر بصحت از منفعتِ\nمالیش زیادتر است ـ گندم قسم اعلیٰ میباشد و پنبه"}
{"book": "adl0153", "page": 107, "text": "۹۶\n\nاز جنس امریکا خوبتر می شود .\n\nهرات بنام هری در ازمنۀ قدیمۀ هندوان و یونانیان\nو ایرانیان پای تخت آریانه بود. بسیار انقلابات را مشاهده کرده\nدرسگاه امام فخر الدین شد. پس چنگیز درینجا قتل عام نمود و پسرش\nنیز تباهی کلّی میآورد اگر آب و هوای اعلای هرات شافع نمیشد\nچون این را کلید هند میگفتند حمله‌آوران هندوستان اوّل\nاین را در قبضۀ خود میگرفتند .\n\nسبزوار\n\nاسپ زار قدیم در تاریخ ایرانی و افغانی مشهور است.\nاز هرات ۹۳ میل مسافه دارد. قلعه که پیشتر یک بازار\nداشت درون شهری عظیمی بود که آثار سابقۀ آن بیرون آشکاراست"}
{"book": "adl0153", "page": 108, "text": "۹۶\n\nسیرابی سبزه وار بذریعهٔ نهرهائیست که از هاردوت میاید ـ\nزراعت خوب می شود .\nزرنی\nقریه ایست خورد در علاقهٔ غور بمشرق هرات که در سابق\nپای تخت غوریها بود و آثار قدیمهٔ شان در مضافات بسیار است\nفصیل کهنه احاطه اش کرده است نفوسش تقریباً دو هزار است\nکه اکثرشان سوری و تایمنی میباشند ـ موقع این\nدر وادی ایست که جویهایش ماهی بسیار دارد ـ تپه ها\nنواح از اشجار و تاکها پوشیده است پیشتر چند خانه گبر\nدر زرنی بودند ."}
{"book": "adl0153", "page": 109, "text": "نایب الحکومه\nهرات\n\nع - ۱\nغور\nع - ۲\nبلوک اوبه\nع - ۱\nبلوک جوی نو\nع - ۲\nبلوک ادرسکن\nع - ۳\nبلوک اودق\nع - ۱\nبلوک گذره\nع - ۱\nبلوک انجیل\nح - ۱\nقلعه نو\n\nح - ۲\nبالا مرغاب\nح - ۱\nسبزوار\nح - ۲\nاوبه\nح - ۱\nغوریان\nح - ۲\nتولک\nح - ۱\nسنگ\nح - ۲\nچغچران\nع - ۱\nقادس\n\nع - ۲\nچخانسور\nع - ۲\nکرخ\nع - ۱\nانار دره\nع - ۲\nشندند\nع - ۱\nکرخ\nع - ۱\nکوهسان\nع - ۲\nفرسی\nع - ۱\nشهرک\n\nع - ۱\nخاشرود\nع - ۱\nگلران"}
{"book": "adl0153", "page": 110, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0153", "page": 111, "text": "۹۸\nولایت هرات\nقریه ها\nکارته علیا ـ کارته سفلی ـ نوین ـ جفتان ـ کیاپیان\nمالان ـ محله با به جی ـ زیارت گاه ـ سیاوشان\nابول ـ ولی جان ـ\nعلاقه ها\n{(۱) بلوک انجان (۲) بلوک اتشان (۳) بلوک ادوان تیزان} درجه دوم\n{(۴) بلوک جوی نور (۵) بلوک گنده (۶) بلوک انجیل } درجه اول\nحکومتی ها\n۱ـ بالا مرغاب (درجه دوم) علاقه آن جوند (درجه اول)\n۲ـ اوبه (درجه دوم) علاقه ها آن (۱) کرخ (درجه اول) (۲) شافلان (درجه دوم)"}
{"book": "adl0153", "page": 112, "text": "۹۹\n۳- تولک (درجهٔ دوم) علاقۂ آن فرس (درجهٔ دوم)\n۴- چغچران (درجهٔ دوم) علاقۂ آن شهرک (درجهٔ اوّل)\n۵- غور (درجهٔ اوّل) علاقه های آن (۱) برجمند (درجهٔ دوم) (۲) پسایند (درجهٔ دوم)\n۶- سبزوار (درجهٔ اوّل) علاقه های آن (۱) انار دره (درجهٔ اوّل) (۲) کروچه (درجهٔ اوّل)\n۷- غوریان (درجهٔ اوّل) علاقۂ آن کوهسان (درجهٔ اوّل)\n۸- کشک (درجهٔ اوّل) علاقۂ آن گلران (درجهٔ اوّل)\n۹- قلعهٔ نو (درجهٔ اوّل) علاقۂ آن قادس (درجهٔ اوّل)"}
{"book": "adl0153", "page": 113, "text": "۱۰۰\nترکستان\nولایت بسیار مهم افغانستان است.\nاز سرحد بدخشان بمشرق تا بالای دریای مرغاب بمغرب\nاین ولایت نصف مجری آمو را احاطه میکند. دریای آمو\nسرحد شمالیش را تشکیل مینماید از متصل دریاے کوکچه\nتا خواجه صالح - بجنوب کوههای بلند هندوکش از مشرق تا مغرب\nاین ولایت را از دیگر حصه افغانستان منفصل میسازد .\nمزار شریف\nبکنار دریای بلخ واقع است و بیشتر از دو هزار خانه دارد\nآبادیش روز افزونست نه میل بشرق بلخ مزار حضرت علی"}
{"book": "adl0153", "page": 114, "text": "۱۰۱\nکرم الله وجهه وقوعه دارد\nگویند که مرقد علی در نجف است و بلخ بیا بین چه دارالشرف است\nپنچصد سال گذشت که سلطان حسین پادشاه هرات\nمرقد مبارک را تعمیر نمود و این دو گنبد دارد. در پهلویش\nامیر شیر علیخان مدفون است- گلیکه در مزار می روید رنگ دو\nنهایت لطیف و خوشگوار است. در موسم گل سرخ\nمردم از هر طرف جمع آمده زیارت روضه مقدسه مینمایند\nآب و هوای مزار معتدل و صحت بخش است\nفلذا اهالی ترکستان درینجا ییلاق میکنند. مزار شریف\nتجارتگاه کلان است و علاقۀ آن بسیار حاصل\nخیز است ."}
{"book": "adl0153", "page": 115, "text": "١٠٢\n* بلخ *\nهجده نهر آن مشهور است که تقریباً چهار صد ده را سیراب\nمیکند. اراضیش حاصل خیز است و سیب و زردالو و غیره\nدر آن بسیار می شود. آب و هوایش خوب نیست.\nبلخ ١٨٠٠ فت بالای سطح بحر واقع است ـ تعداد نفوس\nاز دو هزار بیش نیست که در آنجمله ہندو و یہود دکانداری میکنند.\nبلخ را ام البلاد مینامند. در عصر قدیم بنام باختر\nدرینجا سلطنت عظیم الشان بود. در عهد مسلمانان این را\nطخارستان و قبة الاسلام میگفتند\n* و كم اهلكنا من قرية بطرت معيشتها فتلك مساكنهم لم تسكن من بعدهم الا قليلاً\nو چقدر قریه ها را هلاک کردیم که در گذران خود مغرور گشته بودند پس اینست مساکن شان که بعد ازانها کم آباد شده"}
{"book": "adl0153", "page": 116, "text": "١٠٣\nفتاد ام البلاد بلخ در پیری بویرانی چو صادر شد ز فرزندان نا اهلش تنکابلیها\nسلف از فن عمران ساختندش قبة الاسلام خلف بسیار آن کندند از راه تکاسلها\nاحاطۀ شهر قدیم تقریباً بیست میل بود و دور حصارش شش و نیم میل\nاندرون قلعه یک تخت سنگی هنوز باقیست و دیگر آثار عمارات\nو مساجد و حمامها و مقابر بسیار موجود است - سه محراب عالی جامع\nتا حال قائم است و نیز انبیۀ چهارسوق - دو دروازۀ شهر قدیم\nبطرف مشرق است - یک قلعۀ کلان مع دیوار ها و برجهای بزرگ\nبطرف شمال تا حال ایستاده است شهر و قلعه خندقهای\nجداگانه داشت - آثار بده درینجا بسیار یافت می شود\nطریقۀ زردشت نیز اینجا فروغ یافته بود - یک بتخانه بنام\nنوبهار اینجا مشهور بود."}
{"book": "adl0153", "page": 117, "text": "۱۰۴\nتخت پل\nهشت میل بشرق شهر قدیم کائن است. چون امیر محمد افضل خان\nتخته پل را پای تخت ترکستان افغانی ساخت بسیاری از\nمردم بلخ درینجا منتقل شدند. گرداگرد تختہ پل دیوار دولاهہ\nاست که سی فٹ ارتفاع و برجها و مورچلها دارد خندق وسیع\nدورش است.\n\nآقچه\nتقریباً چهل و پنج میل بغرب بلخ براه هرات واقع است\nاگرچہ بعد از انقلابات زیاد حالا جای کوچک است امّا رو\nبترقی دارد. قصبہ بحصار محاط و اندرون آن قلعہ است."}
{"book": "adl0153", "page": 118, "text": "١٠٥\nشبرغان\nتقریباً بیست میل بغرب آقچه واقع و در میان آن یک قلعه\nاست ۔ اہالی آن مشتمل بر سیزده هزار ترک و تاجیک وافغان اند\nدر جوار زراعت و باغها بسیار است ۔ خربوزه اش\nشهرت دارد .\nاندخوی\nتقریباً بیست میل بشمال مغرب شبرغان چون\nنخلستان در صحرا بکنار دریای سنگلاخ کائن است ۔ میوه و\nغله و برنج و مواشی بکثرت میباشند و تجارت اینها\nبا دیگر علاقه های افغانستان می شود ۔ تجارت شتر با اضلاع\nبالای آمو و تجارت قره قلی بایران و غیره جاریست در قرون گذشته"}
{"book": "adl0153", "page": 119, "text": "۱۰۶\n\nاین یک شهر معمور بود بعد ازان خراب شده حالا باز روبابادست\nتقریباً سه و نیم هزار خانه دارد - اندرون حصار کهنه یک قلعه\nبلندیست که سیصد گز طول دارد - بیرونش بازاریست\nبا رونق که بروزهای معین خرید و فروخت در آن بسیار می شود.\n\nتاشقرغان\n\nبحصار پهن محاط است - در نواحی آن باغات\nبسیار است و انار آن مشهور - تجارت زیاد دارد. تقریباً\nبیست هزار خانه در علاقه آن آباد است - بروزهای معین\nدر هفته بازار منعقد میگردد که در آن خرید و فروخت اشیای بخارا\nو هندوستان و اسپ و قاطر و گاو و گوسفند و بز می شود -\nپارچه های نخی و ابریشمی از هندوستان چرم و پنبه دایره"}
{"book": "adl0153", "page": 120, "text": "۱۰۶\nو بوش و موزه از طرف بخارا انگور و کشمش و انار و آلوی خشک\nاز دهات زین و یراق اسپ از کابل نیل و بعض رنگها از\nدیگر مقامات درینجا آورده می شود - هندو ها درین بیع و شرا\nبسیار دخل دارند - خربوزه و دیگر میوه فروشی مردم کابل میکنند\nتجارت پارچه بدست بخار اندجانی است که بعوض چای\nگوسفند و پوست میخرند ( همین قسم بازار ها در دیگر بلاد ترکستان هم\nمیباشد ) .\n\nایبک *\nدر میان آن قلعهٔ مستحکم است و دورش خانه های گنبدی آباد\n\n* وبواکم فی الارض تتخذون من سهولها قصوراً و تنحتون الجبال بيوتا\nو شما را در زمین آباد ساخت تا در میدانس محلا با تعمیر میکنید و از کوہها خانه های تراشیده"}
{"book": "adl0153", "page": 121, "text": "نایب الحکومه\nترکستان\n\nع - ۱\nسنگ چارک\n\nع - ۲\nچهارکنت\n\nع - ۱\nنهر شاهی\n\nح - ۲\nحوض ایل بیگی\nعرب سیاه خانه\n\nع - ۲\nنهر اصفهان\n\nع - ۲\nنهر بلخ\n\nح - ۱\nتاشقرغان و ایبک\n\nع - ۱\nبوته زار و باغ کل\n\nع - ۲\nنهر شیخ شیرک\n\nح - ۲\nدرزاب - گرزیوان\n\nح - ۲\nدره صوف\n\nح - ۲\nحوض ایل بیگی منگولی\n\nح - ۲\nنهر دولت آباد\n\nع - ۱\nدو آب - روئی\n\nع - ۲\nشولکره پنچ بیری\n\nع - ۱\nنهر چمتال\n\nع - ۱\nچهاربولک\n\nح - ۱\nنهر آقچه\n\nح - ۱\nاندخوی\n\nع - ۲\nهزاره ناقلین\n\nح - ۱\nسرپُل و شبرغان\n\nع - ۱\nنهر شورتیپه\n\nع - ۱\nایبک\n\nح - ۱\nنهر فیض آباد\n\nع - ۲\nدولت آباد\n\nع - ۱\nشبرغان\n\nع - ۱\nقورچی و قوی مسندام\n\nع - ۱\nنهر عبدالله وخیر\nآباد شب بکان"}
{"book": "adl0153", "page": 122, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0153", "page": 123, "text": "۱۰۸\n\nمنظر عمارات آن خیلی خوشنما است - وادی خلم درینجا وسیع میشود\nعلاقه بسیار حاصل خیز است اشجار میوه دار زیاد دارد -\nدر ایبک تخت رستم از کوه تراشیدگی و بمحاذش عمارت قدیم\nدیگر است که برعظمت سابقه این موضع دلالت میکند .\n\nولایت ترکستان\n\nقریه ها\n(۱) عزیز آباد (۲) تخته پل (۳) لنگر خانه ها (۴) ددادی -\n(۵) شیر آباد (۶) بوات قلعه قل محمد (۷) مارمل (۹)\nشادیان .\n\nعلاقه ها\n{(۱) چهارکنت (۲) نهر اصفهان سیاه گرد (۳) نهر بلخ } درجه دوم"}
{"book": "adl0153", "page": 124, "text": "۱۰۹\n(۴) نهر شاهی (درجه دوم)\nحکومتی ها\n۱- شبرغان (درجه دوم) علاقه‌های آن (درجه اول) (۱) نهر چمتال\n(۲) چهار بولاق ۲- درزاب و گرزیوان (درجه دوم) ۳- دره صوف\n(درجه دوم) ۴- عوض ایل بیگی سرپلی (درجه دوم)\n۵- عوض ایل بیگی عرب سیاه خانه (درجه دوم)\n۶- نهر دولت آباد (درجه دوم) علاقه‌های آن (درجه اول)\n(۱) نهر شورتپه (۲) نهر ارغنداب و عبدالله\n۷- سنگ چارک (درجه اول) علاقه های آن\n(۱) بونیقره ایل بیگی- قوپچی (درجه اول) (۲) کشنده و بلخ آب (درجه دوم)\n۸- نهر آقچه (درجه اول) علاقه آن- فیض آباد (درجه اول)"}
{"book": "adl0153", "page": 125, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0153", "page": 126, "text": "حکومت اعلیٰ میمنه\n\n[ILL]\nع-۲ کوهستان\nع-۱ المار - قیصار\nع-۳ شیرین تگاب"}
{"book": "adl0153", "page": 127, "text": "۱۱۰\n۹ - اندخوی (درجه اول) علاقۀ آن دولت آباد (درجه دوم)\n۱۰- سرپل (درجه اول) علاقه‌های آن (۱) شبرغان\n(درجه اول) (۲) هزاره ناقلین و مالدار افغانیه (درجه دوم)\n(۳) قورچی و کوهستانات (درجه دوم) ۱۱- تاشقرغان\n(درجه اول) علاقه‌های آن (درجه اول) (۱) ایبک\n(۲) دو آب دروئی\nمیمنه\nیک صد و پنج میل بطرف جنوب مغرب بلخ شهر\nمیمنه در میدانی در میان تپه‌ها واقع است و فصیلش دوازده فٹ\nبلندی و پنج فٹ ضخامت دارد ۔ چهار دروازه اش است\nبا برجها در گنج ۔ محیط فصیل دو میل است ۔ درون شهر بازارها"}
{"book": "adl0153", "page": 128, "text": "کهنه است ـ علاوه بر مساجد دو مکتب طرز قدیم داشت\nکه حالا مثل دیگر بلاد افغانستان بمکاتت جدید تبدیل و\nاصلاح یافته اند .\nعلاقهٔ میمنه بسیار حاصل خیز است و تجارت\nوصنعت فروغ زیاد دارد ـ زاج وشوره وگوگرد پیدا میشود.\nاهالی میمنه مرکب اند از ازبک و تاجیک ـ وهراتی و افغان\nویهودی و هندو واینهمه مانند باشندگان دیگر اضلاع\nافغانستان ملّت افغان گفته می شوند .\nحکومتی اعلای میمنه\nقریه ها\n(١) مالدارا فغانیه (٢) کوزاب (٣) شاگرد پیشه (۴) کفش موچی"}
{"book": "adl0153", "page": 129, "text": "۱۱۲\nعلاقه ها\n(۱) پرون سونه بالا و پایان (درجه دوم) (۲) تگاب شیرین\nو آستانه و غار تپه (درجه دوم) (۳) کوهستان (درجه دوم)\n(۴) المار ـ قیصار (درجه اول)\nقطغن و بدخشان\nدر حد مشرقی افغانستان واقع است - بشمال\nو مشرق آن مجری دریای آمو است و بجنوب و مغرب\nهندوکش ـ بمشرق سطح مرتفع پامیر واقع است ـ بدخشان\nدر وادی بالا دریای کوکچه کائن است ـ اگرچه بیشتر علاقه\nکوهی است اما معادن و ادویه حاصل خیز هم بسیار دارد\nمردم تاجیک و ترک و عرب و افغان برخی شیعه مذهب اند"}
{"book": "adl0153", "page": 130, "text": "۱۱۳\nسرما نهایت شدید میباشد حتی دره ها از برف\nو دریا ها از یخ بسته میگردد۔ بہ سبب جنگلها باران بسیار\nمیبارد۔ زراعت و ثروت معادن نیز بسیار است\nدر وادی کوکچه کانهای نمک دگو گرد و قریب فیض آباد\nآهن موجود است ۔ لعل و لاجورد که بدخشان را شهرهٔ آفاق\nساخته بکنار راست آمو دوازده فث بالای آن نزدیک\nاشکاشم و کوکچه و در غاران یافت می شود در بعض جایها\nچشمه های آب گرم جاریست (حکیم ناصر خسرو از جرم برآمده بود)\nقطعات متعددهٔ حاصل خیز فیض آباد را تشکیل میدهند\nعلاقه کوهی یفتل و شیوه بسیار آباد است ۔ در تمام\nبدخشان سطح مرتفع شیوه خوبترین و بزرگترین مرغزار هاست"}
{"book": "adl0153", "page": 131, "text": "۱۱۳\n\nدرین یک بنداب بنام سرکول واقع است. سطح مرتفع\nارغو پانزده میل طول دارد و هشت میل عرض- در فیض آباد\nو نواحی آن باغات اثمار و ازهار بیشمار است. ظروف\nآهنی و کفش و موزه و الاچه درینجا تیار می شود که بآمیزش\nابریشم و نخ می سازند .\n\nجرم بسیار و دادیهای حاصل خیز دارد و معادن لعل\nو لاجورد و سرب و زاج و نوشادر و گوگرد و مس وغیره\nدرینجا موجود است .\n\nدشتِ بہارک یک میدانی وسیع است که\nپای تخت بدخشان بود. دهات بسیار درینجا آباد است\nو کلان شوندگان درین مواضع ییلاق میکنند."}
{"book": "adl0153", "page": 132, "text": "۱۱۵\nکاروانها ازین مقام میگذرند -\nواخان در حد شمال مشرق وقوعه دارد و بر دو وادئ\nدریای پنجه مشتمل است - بهر دو طرف کوههای بلند است\nبطرف جنوب حصه شمالی هندوکش است که دره های\nدشوار گذار دارد آسان ترین اینها بروغل است -\nدوازده هزار فٹ بلند که بچترال و گلگت میرود - گله های\nگوسفند و غش گاو سرمایه مردم میباشد - واخان\nبه سبب ارتفاع زیاد قابلیت زراعت ندارد حتی نان هم\nپوره پخته نمیشود - چراگاه ها بسیار است و بعض جایها\nجو و غیره کاشت میشود - مثل پامیر پست ترین مقامات\n۸۰۰۰ فٹ ارتفاع دارد و سرحد که بلند ترین است ...ا فٹ"}
{"book": "adl0153", "page": 133, "text": "١١٦\n\nبلندی دارد.\n\nحضرت امام در میدان شاداب واقع است.\nیک قلعه دارد که گرد آن خندق است. بیست و پنجزار\nخانه دارد. در زمانۀ قدیم این قصبه بنام ارہنگ مشہور بود.\n\nاندراب که بدامن کوتل خاواک واقع است\nدر عہد سلاطین سامانیه دارالضرب داشت غالباً\nبوجه کانهای نقره که در پریان بود.\n\nتالقان قلعۀ دارد که آنرا چنگیز محصور نموده بود- مراد بیگ\nاین را پای تخت خود ساخته بود- تالقان تقریباً سی ہزار\nخانه دارد.\n\nدر بدخشان عموماً گندم و شالی و نخود و باقلی و پنبه"}
{"book": "adl0153", "page": 134, "text": "۱۱۷\nو کوکنار و سیب و انگور و توت و آلوچا و جوز و خربزه\nو تربوز و کدو و شلغم و ترب و زردک و اسفناخ\nو گندنا و درخت های بی ثمر برای عمارات می شود\nتوت غذای خاص است و تربوز در بعض راههای بی آب\nبمنزله آب خورده می شود .\nغژگاو که اسپ دم هم میخوانندش بسیار\nمیباشد مردم گله های آن و اسپ و گوسفند و بز\nو شتر و یابو بکثرت دارند ـ از حیوانات وحشی روبا\nو گرگ و شغال و خرس و گراز و آهو و شیر و از\nطیور کبک و تدر و زاغ و سبزه قبا و مرغ دشتی\nو قسمی از باز پیدا می شود ."}
{"book": "adl0153", "page": 135, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0153", "page": 136, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0153", "page": 137, "text": "۱۱۸\nولایت قطغن و بدخشان\nحکومتی قطغن (خان آباد) (علاقه های آن)\n(۱) نهرین و اشکش (درجهٔ اوّل) (۲) قندز (درجهٔ اوّل)\n(۳) برکه و نیز (درجهٔ دوم)\nحکومتی های آن\n(۱) خوست-فرنگ (درجهٔ دوم) (۲) تالقان (درجهٔ دوم)\nاندراب (درجهٔ اوّل) علاقهٔ آن- خنجان (درجهٔ دوم)\n(۳) غوری (درجهٔ اوّل) علاقه های آن (درجهٔ دوم)\n۱- تاله و برفک ۲- بغلان ۳- دوشی ."}
{"book": "adl0153", "page": 138, "text": "۱۱۹\nحکومتی کلان بدخشان\nقریه ها\nچت و شورا بک ترکنی قشقا بتاش باغ شاه\nکری حصار لای آیه یشی خانقاه باغ مبارک بای طاسی\nاوسطی یفتل بالا یفتل پایان\nعلاقه ها\n(درجهٔ دوم) ۱- شغنان ۲- انجمن ۳- راغ ۴- شهر بزرگ\n(درجهٔ اول) ۱- کشم و درایمات ۲- زیبک و اشکاشم و غازال.\nحکومتی ها (درجهٔ اوّل)\n(۱) چاه آب و رستاق (۲) واخان و پامیر\n(۳) درواز (۴) جرم و خاشش"}
{"book": "adl0153", "page": 139, "text": "۱۲۰\nاهالی افغانستان\nتعداد نفوس وطن عزیز ما تخمیناً یک و نیم کرور است که از روی حمیت و دیانت شجاعت و ذهانت بر مضاعف خود غالب میایند - اگرچه ما علاوه بر باشندگانیکه در همین ملک مقدس از ابتدا سکونت داشته اند مجموعه اقوام مختلفه ایم که از مصر و شام و عرب ایران و تاتار و یونان و هندوستان در ازمنه متفرقه آمده درینجا ساکن شده اند اما با وجود اختلاف انساب\nان یکن منکم عشرون صابرون یغلبوا مأتین - اگر از شما بیست نفر ثابت قدم باشند بر دویست غالب میایند"}
{"book": "adl0153", "page": 140, "text": "۱۲۱\nهمۀ ما یک ملت واحد افغان شمرده میشویم و آن در قبائل جداگانه\nمنقسم است :-\n(۱)\nدرانی\nاین قبیلۀ جلیله تا عهد احمد شاه بنام ابدالی مشهور بود زیرا منسوب با بدال می شد که یک نبیره اش زیرک چهار اولاد داشت پوپل زائی الکوزائی - بارک زائی - موسی زائی و دیگرش پنجپای پدر نور زائی - علی زائی - اسحق زائی - خوگیانی و ماکو گفته می شود - سدوزائی شاخیست از پوپل زائی و احمدشاه و تیمورشاه و زمانشاه و ولیخان سردار جهان خان درین شجره داخل اند .\nمحمد زائی طائفه ایست از بارکزائی و وزیر پائنده خان و وزیر فتح خان"}
{"book": "adl0153", "page": 141, "text": "۱۲۲\n\nو وزیر اکبر خان و امیر کبیر دوست محمد خان الی امیر غازی ما\nاعلیحضرت امان الله خان باین تعلق دارند.\nدر خانه اول نام طائفه و تعداد تخمینی وجه معیشت آن\nمندرج است و در باقی جدول مسکن)\nبارک زائی\nپنجاه هزار خانه در جنوب قندهار و ارغسان\nمالداری ملگداری و بکنار هلمند و در دیگر مقامات\nملازمت دولت\nپوپل زائی خاکریز و حصه کوهی بشمال قندهار و مشرق آن و بجنوب\n۲۵ هزار خانه در ده ذاکر و بالا قرص و شورا ندام و زارست و در مقاتی\nمالداری ملگداری گرشک و بمغرب هلمند و گرمسیر و غرب ارغنداب.\nملکوزائی در شاداب ترین علاقه درانیان یعنی بمشرق قندهار و شمال مغرب\n۲۵ هزار خانه ارغنداب پنجوائی و شمال مغرب خاکریز و شمال مشرق هلمند و غیره\nمالداری ملگداری (میرافغان عبد الغنی خان و وزیر یار محمد خان ازین طائفه بودند)\nنورزائی گرمسیر و ده راوت و کوهستان شمال شق هزاره جات\n۵۵ هزار خانه و فراه و سبزوار تا هرات و بجنوب قندهار\nمالداری ملگداری و سپیوان و مشرق ارغنداب."}
{"book": "adl0153", "page": 142, "text": "۱۲۳\nعلی زائی\n۲۵ هزار خانه\nملکداری\nعلاقه شان زمینداور است و حد فاصل ما بین ایشان\nو علکوزائی دریای هلمند میباشد .\nاور زائی\n۲۵ هزار خانه\nملکداری\nدر گرمسیر به موضع و نیز در راوت وغیره\n(این طائفه هم در غلجای داخل است)\nاسحق زائی\n۱۵ هزار خانه\nملکداری مالداری\nاز مغرب قندهار بکنار ارغنداب تا قلعه بست و چند موضع\nدر چکه بمشرق هلمند و گرمسیر و فراه و سبزوار\nولاش و جوین و شمال سیستان و بلخ .\nاچک زائی\n۷ هزار خانه\nمالداری\nدر خواجه عمران توبه بعلاقه کوبی گوسفند ها دارند و بشمال مشرق\nشورا بک در صحرا شتر ها (این طائفه در بارکزائی داخل میشود)\nموسی زائی کم تعداد دارد و در قندهار وغیره ساکن است .\nماکو و خوگیانی نیز نسبت بدیگر طوائف کم اند و در قندهار\nو غزنی و غیره سکونت دارند .\nعلی زائی در پنجاب بکثرت رفته در راولپندی تقریبا\nبیست و چهار قریه آباد کرده اند ."}
{"book": "adl0153", "page": 143, "text": "۱۲۴\n\nگل تعداد اینان تقریباً بیست لک است .\nطائفه ترین\nترین در شجره پدر ابدال است و دو پسر دیگر داشت\nتور ترین و سپین ترین ( در اینان ضرب المثل دارند\nکه ترین یی خم پلار ي ) .\n\nتور ترین | در پیشین بجنوب علاقه درانیان- ملکیشان\n۹ هزار خانه\nملکداری و تجارت | تقریباً چهل میل طول دارد و سی میل عرض\nبه شتران\n\nسپین ترین | در علاقه که از پیشین تا کوه سلیمان امتداد دارد\n۷ هزار خانه | در دادی ژوب و غیره\nملکداری مالداری\n\nقوم شیخ بیتی\nاین طائفه در سرحدات تقریباً شش هزار کس اسلحه بردار دارد"}
{"book": "adl0153", "page": 144, "text": "۱۲۵\nو در هندوستان هم بسیار آباد شده است. قبیله عظیم\nغلزائی از نسل دختر بتی گفته میشود که در طوائف زیاد منقسم است .\nهوتک | جنوب مشرق قلات غلزائی و شمال مشرق قندہار در کوه سرخ و غیره\n۴ هزار خانه | یک نیم هزار خانه شانرا نادرشاه به ایران کوچاند. حاجی میرویس خان\nملکداری | و شاه محمود و شاہ اشرف فاتحان ایران ازین طائفه بودند.\nتوخی | در کلات غلزائی از پل سنگی تا علاقه شبر شمال\n۲۵ ہزار خانه |\nملکداری | هزاره جات و میزانه و وادی ترنگ و ارغنداب خاک افغان کا باغ\nسلیمان خیل |\n۷۰ هزار خانه | در کته و از وزرست و نانی وللندر و نواحی جلال آباد\nملکداری دکوچی و غیره و غیره (طوائف احمد زائی و غیره درین داخل اند)\nعلی خیل |\n۲۴ هزار خانه | درمت و خوست و مقر و غیره.\nملکداری |\nآکا خیل |\n۳ هزار خانه | در مقر و جائهای مختلف افغانستان\nشترداری و گلیم بافی |"}
{"book": "adl0153", "page": 145, "text": "۱۲۶\nاندر\n۲۷ ہزار خانه در علاقۀ شلگر و غیره\nملکداری و غیره\nترکی\nهم ۲ هزار خانه در مقر و ناوه و غیره\nسوداگری مالداری\nاسحق زائی خر وار و زرمت و پغان و بیگتوت\n۱۱ هزار خانه\nسوداگری و غیره و تگاب و لغمان و غیره\nناصر در علاقۀ کوہدا من کاه درہ (گل دره)\n۳۴ هزار خانه شکر دره و حاجی گک و غیره\nسوداگری مالداری\nخروتی\nدر علاقه از مشرق کته و از تا کوه پرل\n۱۰ هزار خانه\nمالداری کوچی پونده در کوه سلیمان و غیره\nتاروزائی\n۴ هزار خانه در مقر و نزدیک قندهار و غیره\nتجارت\nزراعت"}
{"book": "adl0153", "page": 146, "text": "۱۲۶\n\nژمریانی\n۳ هزار خانه در جاهای متفرق از کابل الی قندهار\nتجارت وغیره\n\nخووزائی و ژمریانی بسیادت هم منسوب میشوند\nو بهمین نسبت بسی طوائف افاغنه معروف اند مثلاً\nشاه محمود هوتک پسر حاجی میرویس خان بهمین نسب\nسکه زده بود. بهر حال همه طوائف در ملت افغان داخل اند\nبعضی غلزائی را ترکی النسل می پندارند. بهرکیف این طائفه کلان\nملت افغان بر تقریباً بیست و هفت لک مردم مشتمل است.\nافاغنه لودی\nاین طائفه در ثروت و حکومت در زمان قدیم تقدیم نموده بود\nاول در ملتان حکومت داشته سپس در دہلی پادشاهی ورزید"}
{"book": "adl0153", "page": 147, "text": "۱۲۸\nبعض قبائل لودی در سوداگری سبقت مینمایند- و ماورای\nافغانستان در هندوستان بسیار آباداند- تقسیم اینها\nدر ذیل است :-\nپڑنگی - این طائفه در افغانستان نادر الوجود است بهلول لودی\nو سلطان سکندر و سلطان ابراهیم افراد او\nاین طائفه گذشته اند که در دهلی پادشاهی کردند .\nسوری - این هم در افغانستان شاذ است - سلطان شیر شاه\nازین طائفه بود که در دهلی پادشاه عظیم و صاحب عزم\nگذشته است .\nنیازی - در قندهار و غزنی و شیوکی کابل کوچی گری میکنند\nتعدادشان کم است ."}
{"book": "adl0153", "page": 148, "text": "۱۲۹\n\nدوتانی - چند صد خانه در سرحد دارند و تجارت و زراعت میکنند\nتتور - چند صد خانه در ٹانک داشته تجارت و زراعت میکنند\n\nلوحانی\n\nاین یک حصهٔ طائفه لودی است که بچند قبیله منقسم است مثلاً خیسور و پنچ و مروت که در بنو سکونت دارد اما دو شاخ مشهورش میاخیل و دولت خیل است.\nمیاخیل - در علاقه دره بن سکونت داشته در تمام افغانستان اموال تجارت می برند - در پونده ها مشهور ترین میباشند - شش هزار خانه دارند و قوم بختیار شریک حال شانست .\nدولت خیل - بسیار شان در سرحد و بعضی در کامه مده"}
{"book": "adl0153", "page": 149, "text": "۱۳۰\nوزمه و کافر قلعه دجوار کابل ساکن اند تقریباً\n۳ هزار خانه دارند - زراعت و تجارت\nکسب شانست .\nسروانی\nاین را از اولاد سروانی می شمرند که برادر\nلودی و غلزائی بود و اینها پسران شاه حسین غوری\nاز بنت شیخ بیٹنی گمان می شوند صرف نوابان مالیر\nکوٹله در هند اولاد سروانی باقی مانده اند .\nتعداد طائفه لودی در افغانستان تخمیناً سه لک\nنفوس می باشد ."}
{"book": "adl0153", "page": 150, "text": "۱۳۱\nاولاد کرلان\nدر شجرهٔ مروجهٔ افغانان درانی و بر درانی از نسل\nسره بن گفته می شوند- ازینجمله ارمڑ که پسران زیاد داشت\nسید عبد الله کرلان را بچهٔ خود خوانده بود- قبائل جلیل القدر\nافاغنه ازو پیدا شدند مثلاً دلا زاک- اورک زائی- منگل\nمقبل- خوگیانی- آفریدی- ختک- وزیری- شینک\nجدران اتمان خیل و غیره :-\nطائفه | تعداد | کسب | مسکن\nدلا زاک | چند خانه | تجارت و غیره | در سرحدات\nاورک زائی | سی هزار اسلحه بند | تجارت و غیره | سرحدات\nمنگل | ۲۰ هزار نفوس | مالداری | سمت جنوبی"}
{"book": "adl0153", "page": 151, "text": "۱۳۲\nمقبل | چند صد خانه | مالداری و غیره | خوست و غیره\nخوگیانی | ۱۱ هزار خانه | ملداری مالداری | شمال مغرب سپین\nآفریدی | ۴۰ هزار اسلحه بند | مالداری ملداری و غیره | سرحدات\nختک | هشتاد هزار نفر | زراعت تجارت | علاقه وسیع در سرحد کوه\nجدران | ۲۰ هزار نفر | ملداری | غرب مشرق زرمت علاقه سرسبز\nاتمان خیل | ۲۰ هزار خانه | میوه فروشی و غیره | کوهدامن و علاقه یوسف زائی\nجاجی | ۲۵ هزار نفر | مالداری ملداری و غیره | شمال مغرب خوست\nتوری (شیعه) | ۱۶ هزار اسلحه بند | رمه داری زراعت | شمال خوست در جدر\nپاره | ۱۰ هزار نفوس | زراعت تجارت | در خوست\nدرمان | سه هزار نفر | زراعت تجارت و غیره | در یک حصه خوست"}
{"book": "adl0153", "page": 152, "text": "۱۳۳\nوزیری پشتل بیرا اتمن زائی احمد زائی مسعود \n۸۰ هزار اسلحه بند\nملکداری و غیره\nخیسور دوڑ گرم کوه گبر-\n\nگر بز وزیری\nده هزار نفر\nملکداری مالداری\nخوست\n\nلالی وزیر\nده هزار اسلحه بند\nزراعت تجارت وغیره\nشمال مغرب سپین غر\n\nدَوَّر\n۲۰ هزار اسلحه بند\nنامدار نیستند\nنزد علاقهٔ وزیری\n\nتنی\n۳ هزار اسلحه بند\nرمه داری و تجارت و غیره\nدر کوهسارک گوشه و غیره\n\nاز نسل کرلان دیگر قبائل در خوست بتعداد هفت هزار نفر میر سند - گلِ شان در افغانستان و سرحدات و غیره تخمیناً پانزده لک نفر میباشند\n\nقوم شیرانی\nاکثر این طائفه در کوه سلیمان بود و باش دارند"}
{"book": "adl0153", "page": 153, "text": "۱۳۴\nو کسب شان خرید و فروخت چوب و زراعت است\nدر قبائل متعدد منقسم اند - مثلاً هر یپال جلوانی\nمیانه غرشین اما مشهور ترین شان با بژ است -\n(غرشین را از اولاد بلال رض گویند)\n\nبا بژ | تقریباً یک لک نفر | بتجارت دافر | قندهار کابل لوگر کنر و غیره\n\nبھڑا ئچ\nدر شورابک و نزد سیستان و بکنار هلمند\nو قلعه بیست سکونت دارند - یک شهر بنام شان\nدر هندوستان آباد است - تعداد شان در افغانستان\nتقریباً پنجاه هزار نفر است - شتر برای باربرداری و غیره"}
{"book": "adl0153", "page": 154, "text": "۱۳۵\n\nبسیار نگاه میکنند.\nارمڑ\n\nدر کانیگرم دیرگی برک و بعض علاقه های افغانستان\nو سرحدات و هندوستان سکونت دارند بمتانت\nو صلاح معروف عموماً ملگداری میکنند - تعداد شان\nتخمیناً چهل هزار نفر است - پیر روشان ازین طائفه بود که\nبا اکبر جنگ آزمائی کرده فوج مغل را بهزیمت داد.\nیوسف زائی\n\nعلاقه این قبیله کلان بشمال بنیر در وادی سوات\nو چمله واقع است اکثر ملگداری میکنند و بعضی مالداری -\nتعدادشان تقریباً دو لک است شعبه کلان یوسف زائی"}
{"book": "adl0153", "page": 155, "text": "۱۳۶\n\nسندر زائی است که عدد تقریبا سه لک نفوس دارد ـ از سکند\nتا بابر و غیره همه حمله آوران هند از علاقه اینها گذشته رفتند.\n\nگگیانی ده هزار خانه ملگداری ما بین دریای کابل و سوات در دوآبه\nترکلانی هفتاد هزار نفر ..... باجوڑ و نواح آن\nصافی ۲۰ هزار خانه ملگداری سورکر نزد باجوڑ و کوه صافی و غیره\n\nاگر دیگر الوسهای را که همراه این سه طائفه ساکن اند\nشمار کنیم تعداد کل تقریباً بده لک میرسد.\nغوریا خیل\n\nمهمند ۴۰ هزار خانه ملگداری مالداری میدان پشاور"}
{"book": "adl0153", "page": 156, "text": "۱۳۷\n\nبرہمند | ۱۳ ہزار خانه | گلہ داری مالداری | در کوہہا\nداؤد زائی | ۲۰ ہزار خانه | \" \" | جنوب دریای کابل\nخلیل | ۲۰ ہزار خانه | \" \" | میدان پشاور و قندہار\nچکنی | ۱۰ ہزار خانه | \" \" | شمال کرم و سپین غر وغیرہ\n\nزیڑانی و ملاگوری در ننگنہار سکونت دارند\nو بعضی در تاتره - کسب شان زراعت است\nاینها در جمع تاجیک ہم شمرده می شوند اما ہمہ افراد\nملت افغان میباشند- تعداد غوریاخیل مع شعوب\nمتعلقه آن تقریباً بشش لک نفر بالغ می شود."}
{"book": "adl0153", "page": 157, "text": "۱۳۸\nزمند\nاین طائفه اول در پشنگ سکونت داشت - یک شعبه آن\nخویشکی در غوربند ساکن است و دیگر شعبه اش محمد زائی\nدر علاقۀ یوسف زائی ملگداری میکند. تعداد خانه های زمند\nتقریباً ۱۵ هزار نفر میباشد .\nکانسی\nاین قوم در جایهای متفرقي افغانستان سکونت\nورزیده است. قبیله مشهور این شنواری است.\nکه بدرۀ خیبر و غیره آباد است. بصنعت و تجارت\nمی پردازند. دیگر شعبه معروف سنگوخیل است که\nبتعداد شش هزار خانه سکنه مغرب سپین عز اند."}
{"book": "adl0153", "page": 158, "text": "۱۳۹\nگل تعداد کاسی تقریباً یک و نیم لک است\nغرغشت\nبقرار شجره افاغنه سڑہ بن بٹنی غرغشت سه فرزند\nملک عبدالرشید خان قیس بطان اند. حالا غرغشت\nبنام کاکڑ موسوم است که در جنوب مشرقی افغانستان\nبر تپه های کوه سلیمان و توبه سکونت دارند نصف\nقوم در زراعت مشغول است و باقی در تجارت\nورمه داری و صنعت. شعبه کلان کاکڑ پنی است که\nدر علاقه سوی ساکن بزراعت و تجارت نیل می پردازد\nتعداد شان تقریباً یک و نیم لک است. بابی نزدیک\nقندهار و قلات نصیر تاجران متمول اند. تقریبآً"}
{"book": "adl0153", "page": 159, "text": "۱۴۰\nهفت هزار نفر میباشند - مندوخیل بهر دو لتورتب\nزراعت ورمه داری میکنند - ناغر ددادی و دیگر قبائل\nنیز بکاکڑ ها شامل اند مثلاً تایمنی که در جمله چهار ایماق\nبکوه سیاه در غور سکونت دارند و گدون که بجنوب\nمها بن در بیست قریه آباد اند و بختیار و دیگر طوائف\nکه در سرحد ساکن اند - تعداد تمام کاکڑ های افغان\nتقریباً بده لک نفر میرسد .\nاولاد سید محمد گیسو دراز\nاگر چه استرانی و مشوانی و وردک و هنی را\nبسیادت منسوب میکنند اما با وصف آن این همه\nطوائف افغانان خالص میباشند و حصه ملت ق"}
{"book": "adl0153", "page": 160, "text": "۱۴۱\n\nافغان گفته میشوند ـ تعداد شان تقریباً دو لک نفوس است\n\nاسترانی مشتمل بر کنده پور\nهفتاد هزار نفر\nزراعت و تجارت\nجنوب علاقه با بر و سرحد\n\nهنی مشتملبر دو مشت\n۴۵ هزار نفر\nزراعت و جفاس فروشی\nجنوب مشرق سپین غر و کوه کرم\n\nوردک مشتملبر میر خیل نوری مهیا\nبیست و پنج هزار خانه\nملکداری و ملازمت سرکاری و غیره\nشرق هزاره جات و غرب لوگر وردکی شخ آباد و سید بو خاور و سیاب و جغتو .\n\nمشوانی مشتملبر لودین\nده هزار خانه\nزراعت و تجارت\nقندهار و سرحد و غیره\n\nخوندی\n\nدر قندهار و نواحی آن بتعداد قلیل سکونت دارند\nبسیادت معنون اند اما بطائفه غرغشت تعلّق\nدارند ."}
{"book": "adl0153", "page": 161, "text": "۱۴۲\nسپندزی\nدر پشینگ زراعت و تجارت میکنند و باطائفه\nترین شامل میباشند .\nسادات\nبعضی سادات در کابل و کنر و کوهستان پشین\nو ہر قریه افغانستان سکونت دارند و بدیگر طوائف\nافاغنه مترادف نگشته اند با وجود آن جز و ملت افغان\nمیباشند. اکثر شان ملگداری میکنند و تجارت نیز\nمی پردازند چنانچه سیدان پشین خیلی تجار متمول اند .\nقریش\nدر تعداد از سیدان کمتر اند و مثل شان در هرعلاقۀ"}
{"book": "adl0153", "page": 162, "text": "۱۴۳\nچند خانه دارند ملک داری و امامت مساجد میکنند :\n\nعرب\nدر جلال آباد و کابل و ترکستان و غیره سکونت\nدارند - زراعت تجارت و دکانداری و غیره میکنند\n\nبنگش\nعموماً در سرحد ساکن اند و شجاعت پیشه اند\nبذریعه قاطر و نرگاو باربرداری میکنند - تقریباً\nبیست هزار خانه دارند .\n\nتاجیک\nاین طائفه عظیم ایشان در هر حصه افغانستان\nموجود است - در کابل و غزنی و پنجشیر و غوربند"}
{"book": "adl0153", "page": 163, "text": "۱۴۴\nو هرات و ترکستان و سیستان و ننگنهبار وغیره تعداد کثیر\nدارند سوداگری شان باعث رونق و فروغ بلاد\nافغانستان است ـ زراعت هم میکنند ـ مثل افاغنه\nدلاور و بہادر ہر جوان شان اسلحہ ہند است ـ\nتاجیک قسم معتد به ملت افغان است و تعدادشان\nتقریباً پانزده لک نفوس است ـ ازینجمله سه قبیلهٔ شان\nمشهور است ـ (۱) برکی که در بتخاک و برکی برک و برکی راجان\nو غیره سکونت دارند در جمیع تاجیک ممتاز شمرده میشود\n(۲) فرملی که در قلعهٔ بیست بغرب هلمند و کابل و لوگر\nآباد است و مثل دیگر تاجیک ها بزراعت و تجارت\nمی پردازد (۳) سر دهی که بمشرق و جنوب غزنی ق"}
{"book": "adl0153", "page": 164, "text": "۱۴۵\nدر سرده سکونت دارند .\nهزاره\nشکل و شباهت اهل چین و جاپان دارند زیرا غالباً\nاز نسل مغل میباشند. چنانچه یک طائفهٔ هزاره نزدیک\nمرغاب بنام مغل موسوم و بهمان زبان گویاست باقی\nهزاره ها در فارسی حرف میزنند. چنگیز آنها را در گروههای\nهزاره منقسم نمود و این وجه تسمیه شانست ورنه خود را بربر\nمینامند علاقهٔ شان شمال مغرب افغانستان است\nکه مشتمل است بر وادیهای بالامرغاب و هلمند و هر دو طرف\nسلسلهٔ هندوکش تا اندراب و علاقهٔ کوهی بامیان و حصص\nشمالی دریای بلخ و مرغاب و هری رود. رقبهٔ علاقهٔ شان"}
{"book": "adl0153", "page": 165, "text": "۱۴۶\nتقریباً سه هزار مربع میل است - درین علاقه حالا افغانان هم\nسکونت گزین گشته اند و مردم هزاره در دیگر علاقه ها هم\nجای گرفته اند - تعداد شان تقریباً پانزده لک است -\nبعضی اوصاف خاص دارند مثلاً تحمل و زحمت کشی و نشان\nزدن و شهسواری - بارود خود میسازند - مرض جدری بر آنها\nکم اثر میکند - پیشتر بطور غلام و کنیز خرید و فروخت میشدند\nاما اعلیحضرت غازی این داغ را قطعاً از ناصیه شان\nبرداشته مثل دیگر قبائل شیعه اینها را نیز داخل ملت\nافغان فرموده .\nایماق\nاینها را چار ایماق هم میگویند چه مشتمل اند بر تایمنی"}
{"book": "adl0153", "page": 166, "text": "۱۴۶\nفیروزکوهی جمشیدی و هزاره سنی اکثر شان خانه بدوش اند\nدر مه داری گوسفند و شتر و گاو و اسپ پیشه شانست\nمثل مردم پامیر گوشت اسپ هم میخورند - علاقۀ شان\nغور و فیروزکوه و میادین وسیع در میان جبال سبزوار\nوغیره است - تعداد شان تقریباً هفت لک میباشد\nکیانی\nاین طائفه از اولاد کیقباد و رستم گفته می شود -\nمساکن شان سیستان و قندهار و هرات است\nملکداری و ملازمت سرکاری ذریعۀ معاش شانست\nتقریباً یک و نیم هزار خانه دارند ."}
{"book": "adl0153", "page": 167, "text": "۱۴۸\nمغل\n\nاین طائفه بقیة النسل شاهان ذیشان مغل است\nکه در زمانه قدیم بر اکثر ممالک تسلط داشتند در ولایت\nهرات و کوه جمشیدی و علاقه غزنی وغیره سکونت دارند\nو بعضی شان زبان ترکی هم میدانند- تعداد خانه های شان\nتقریباً سه هزار است\n\nقزلباشی\n\nغالباً ترکی النسل اند- نادرشاه اینها را از ایران\nبافغانستان آورده- حالا اکثر در شهرها بود و باش دارند\nپیشتر در رساله و توپخانه ماهر فن عسکری بودند الان در علم\nو ادب فضیلت دارند- بسیارشان در کابل و باقی"}
{"book": "adl0153", "page": 168, "text": "۱۴۹\n\nدر قندهار و هرات میباشند. بسبب مذهب تشیع\nمردم بیات را با نها شامل میکنند اما آنها گردند\nتقریباً هفت هزار خانه دارند .\nازبک\nدر مقر و بعضی دیگر علاقه ها تعدادشان تقریباً\nده هزار نفوس است و در ترکستان هفت لک\nزراعت و تجارت و ملازمت سرکار میکنند.\nدیگان\nدر کنر و باجور و لغمان سکونت دارند. زبان\nشانزا لغمانی میگویند که بیشتر الفاظ هندی دارد - از\nقبل الاسلام درین علاقه ها بود و باش داشته اند."}
{"book": "adl0153", "page": 169, "text": "۱۵۰\nہندکی\nاین طائفه مشتمل است بر چند قبائلی که از ہندوستان\nآمده در افغانستان آباد شدند ۔ مردم جت که در مشرق\nافغانستان و در سیستان اقامت گزین اند اگر چه بنام جث\nدر پنجاب هم بسیار اند اما تعلق شان بآن گروه جپسی که\nاز ایجپت مشتق است مینماید بمصر (ایجپت) منسوب در یورپ ہم\nمیگردند۔ کسب شان خدمت ملکاری و سازندگی\nو حجامی جاروب کشی و اسپ فروشی وغیره میباشد .\nمردم پراچه در کابل و غیره تجارت میکنند ۔ یک طائفه\nپراچی در نجراب ہین قسم زبان ہندی دارند ۔ مردم\nاوان در مشرق افغانستان آباد اند و این قبیله در پنجاب هم است"}
{"book": "adl0153", "page": 170, "text": "١٥١\nهندو\nدر اکثر شهر های افغانستان هندوان چند چند خانه دارند اما کثرت شان در مشرق است . دکانداری و زرگری وغیره میکنند . اینها باشندگان قدیم نیستند بلکه در عهد شاهان دهلی چون افغانستان بهندوستان ملحق بود درینجا آمده آباد شدند . مردم سکھ نیز در بعض دهات سکونت دارند . کل هندوان تقریباً یک و نیم لک خانه دارند .\nشلمانی\nاوّل سکنهٔ علاقهٔ شلمان بکنار دریای کرم حالا در علاقهٔ یوسف زائی بمنزلهٔ همسایهٔ شان آباد گشته اند ."}
{"book": "adl0153", "page": 171, "text": "۱۵۲\nتیراهی\nاین طائفه در تیراه بت پرستی میکرد تا محمد غوری\nمسلمان شان ساخته در شینوار آباد نمود- زبان شان\nاز پشتو و هندی مرکب است.\nکشمیری\nدر سوات و باجور و لغمان و از شمال افغانستان\nتا کابل و قندهار یافته میشوند و صورت معاش اکثرشان\nشالبافی خیاطی و غیره است بعضی در خدمت دولت\nمصروف اند.\nکرد\nاکثر در کابل و نواح آن و غزنی سکونت دارند"}
{"book": "adl0153", "page": 172, "text": "۱۵۳\nو بعضی شان زبان کردئی میدانند - کسب شان ملداری\nدکانداری و سپاهگری و غیره است . در کل ملک تخمیناً\nشش هزار خانه دارند .\nلیزکی\nچند خانه شان در فراه یافت میشود - اینهارا\nنادر شاه از قفقاز آورده در آنجا آباد کرده بود .\nعلاوه بر فارسی و افغانی که بزبان ملی ماست . دیگر السنه هم در بعضی مواضع رواج\nدارد . مثلاً ارمڑی در برکی برک دکانیگرام پراپچی در پشتی در نجراب\nشغنی و جدیدی بدره های نورستان و غیره ترکی و هندی و برخی\nدیگر زبانها ."}
{"book": "adl0153", "page": 173, "text": "۱۵۴\nقلماق\nاز نسل تاتار اند - چند خانۀ شان در تمام ملک یافت میشود .\nحبشی\nاولی بطور غلامان آورده شدند - در هرات و غیره تقریباً سیصد خانه دارند .\nیهودی\nدر هرات و بلخ سکونت دارند - دویست خانه تعداد شانست عموماً بتجارت میکنند .\nبلوچ\nاکثر شان بجنوب هلمند و بعضی در کابل و غیره بود و باش"}
{"book": "adl0153", "page": 174, "text": "۱۵۵\nمیکنند- برای محنت کشی معروف اند.\nدولت شاهی\nبقریش منسوب میشوند و قاضی و مفتی از اینها مقرر\nمیشدند- اکثرشان کاشت و تجارت میکنند تقریباً\nچهارصد خانه دارند.\nعلاوه بر قبائل متذکرة الصدر بسی دیگر الان در ملکه ها\nمتوطن اند و همه متفقاً ملت افغان نامیده میشوند- اکثرشان\nبنام اوطان سابقه و حاضره یاد میشوند مثلاً سیستانی-کرمان\nبرجندی- قائنی- مشهدی- سلغری- کاشغری- اندرابی- چشتی- شغنی\nو غیره که در هر علاقۀ افغانستان بمجمع فارسی دانان شمار\nمیشوند- جدیدی یعنی اهالی جدید الاسلام نورستان"}
{"book": "adl0153", "page": 175, "text": "۱۵۶\nدر زمان کفر خود بقبائل سفید پوش و سیاه پوش منقسم بودند ـ حضرت\nضیاء الملت والدین مرحوم اینها را مشرف باسلام ساخته سیاه پوش\nشانرا در کابل و لوگر و جلریز آباد کرد ـ سپس در عسکر داخل کرده شدند\nو زنهای شان بحرمسرای شاهانه چون کنیزان امیر شهید چندی بود\nدر عهد اعلیحضرت غازی از آزادی عام بهره ور شدند و پس در نورستان\nاکثرشان عودت کرده بعضی در عسکر باقیماندند ـ اگرچه خود را بقریش\nنسبت میدهند اما باشندگان اصلی این ملک میباشند و آمیزش رگ یونانی\nاز آنوقت دارند که سکندر از علاقه شان گذشته بر هند حمله برد ↑\n↑ يا ايها الناس انا خلقنکم من ذکر وانثى وجعلناکم شعوباً وقبائل\nلتعارفوا ـ ان اکرمکم عند الله اتقاکم ـ ای مردم شما را از مرد و زن\nپیدا کردیم و طائفه طائفه و قبیله قبیله تان ساختیم تا باین خود شناخته\nشوید ـ البته نزد خدا معزز ترین شما آنانند که از میان شما در پرهیزگاری رستگار\nبهترین اند ."}
{"book": "adl0153", "page": 176, "text": "۱۵۶\nآثار عتیقة\n(۱)\n\nدر نواح کابل نزدیک چکری دو منار سیاه و مسخ\nو بعض علامات معابد بٌدهه یافت میشود که تمدن دولتمند\nقدیم را یاد میدهد .\n\n(۲)\n\nبشمال کابل در کوهدامن مقامات بلاد قدیمه موجوداست\nو کلانتر آنها در بگرام است که از آنجا هزارها سکه برآمده\nنشان تسلط سکندر و غیره را میدهد .\n(وکأین من قرية كانت ظالمة فهى خاوية على عروشها وبئر معطلة\nوقصر مشید - چندین قریه هائیکه اهالی آنها ظالم گشتند برباد شده\nبر سقفهای خود افتاده است پس چاه ها و قصرهای محکم بیکار و خراب مانده)"}
{"book": "adl0153", "page": 177, "text": "۱۵۸\n(۳)\nبمجردی دریای کابل در تپه شهباز گڑھی آثار اسوکا از\nشاهان هنود آشکاراست و ازینجا بقایای عمارات بدهـ\nآغاز شده تا مسافه دور میرود\n(۴)\nدر بامیان دو بت کلان بدهـ موجود است که\nدر بلندی و پهنائی عدیم المثل است - در زمان قدیم\nبامیان در طخارستان داخل بود\n(۵)\nدر جوار کابل خصوصاً بطرف جنوب بر تپه ها آثار عمارات\nسنگی بسیار دیده میشود ."}
{"book": "adl0153", "page": 178, "text": "۱۵۹\n(۶)\nدر وادی جلال آباد از عمارات قدیمه علامات خفیفه\nباقیمانده است .\n(۷)\nدر حصارک لوگر آثار یک قلعه و برج که زیر آن خالیست\nدیده میشود .\n(۸)\nدر سمت جنوبی سیب آثار شاهان قدیم ایران یافت میشود.\n(۹)\nدر وادی ترنک آثار یک شهر عظیم قدیم موجود است\nکه آنرا الان رباط میگویند ."}
{"book": "adl0153", "page": 179, "text": "140\n(10)\nبلب ہلمند نزدیک گرشک توده های وسیع و دیگر\nعلامات عمارات قدیمه ظاهر است .\n(11)\nدر قندهار یک ظرف سنگی بود که آنرا کشکول\nساکی منی بدهه میگفتند .\n(12)\nمیدانهای سیستان بمواضع بکی و پشادران\nو غیره نشانهای شهرهای بزرگ را در بر گرفته اند .\n(13)\nقریب هرات بسیار شهرهای عظیم الشان"}
{"book": "adl0153", "page": 180, "text": "۱۴۱\nبقایا گذاشته است که در یکی از آنها قبر یزدجرد بود.\n(۱۴)\nدر علاقۀ بلخ آثار بده بصورت بتها و گنبد ها\nیافت میشود .\n(۱۵)\nقلعۀ سید آباد از عمارات ضحاک باقی مانده\nاست .\nدیگر بسی آثار صنادید در ترکستان و بدخشان شهر\nپشاور وغیره از عهد بس قدیم در حال پدید است که\nعظمت و حرمت وطن مقدس ما نرا ثابت میکند ."}
{"book": "adl0153", "page": 181, "text": "۱۶۲\n\nمعدنیات\nوطن عزیز ماحامل معدنیات قیمتداریست که خیلی کم\nاز آنها بظهور پیوسته است\n\n(۱) طلا\n\nطلا از جویهای لغمان قدری پیدا میشود و نیز در مواضع\nمتصلهٔ آن و در دیگر اضلاع افغانستان مواد زر فراوان است\nیک کان طلا در قندهار است\n\n(۲) نقره\n\nدر زمانهٔ قدیم نقره از سروادی پنجشیر مصنوع میشد.\nدر بعض حصه های هندوکش اسباب خام سیم بافراط موجود است\nوقناطیر المقنطرة من الذهب والفضة .\nانبارهای توده توده از طلا و نقره ."}
{"book": "adl0153", "page": 182, "text": "۱۶۳\n(۳) آهن\nدره های بامیان آهن خالص بسیار دارد- در باجو\nو فرملی نیز پیدا میشود .\n(۴) مس\nمس در افغانستان بکثرت وجود دارد و فلز این\nاز علاقه های مختلفه یافت شده .\n(۵) سرب\nسرب در شنوار و کاکړ و بنگش شمالی و در بعض شعبات\nسپین غر پیدا میشود- کانهای گرانمایه آن نزدیک هرات\nموجود است - در هزاره بسطح زمین هویدا است. یک کان\nکلان و مکمل در فرنجل واقع است ."}
{"book": "adl0153", "page": 183, "text": "۱۶۸\n( ۶ ) سرمه\nسرمه نزدیک ارغنداب سی و دو میل بشمال مغرب کلات غلزائی و در تپه های وردک بیست و چهار میل بشمال غزنی و در وادی غوربند بشمال کابل و در علاقه آفریدی یافت میشود. در مقدار زیاد از شاه مقصود سی میل بشمال قندهار میتوان برآورد .\n( ۷ ) جست\nخاک جست در اطباق کوه دار از علاقه ژوب می برآید که صیقلگران در استعمالش میارند .\n( ۸ ) گوگرد\nگوگرد در هرات پاره های خورد از زمین میکنند ."}
{"book": "adl0153", "page": 184, "text": "۱۴۵\n\nذخیره های کلان آن در هزاره جات و پیرکسری در سرحد سیستان\nموجود است و گمان ماده آتش فشان در آنجا میرود .\n(۹) نوشادر زاگ غیره\nاین مواد از سرحد سیستان و مضافات آن می برآید.\n(۱۰) آهک\nآهک در میدان قندهار بکثرت موجود است و از\nقریب سطح در پاره های شکنند میکشند .\n(۱۱) زغال سنگ\nدر زرمت وغزنی و غیره زغال سنگ فراوان\nاست. در بعض جایها مکمل و در دیگر مواضع خام است ."}
{"book": "adl0153", "page": 185, "text": "۱۴۴\n(۱۲) شوره\nدر جنوب مغرب افغانستان و در دیگر جایها نیز\nشوره بافراط است و در آب کاریزها سرایت میکند .\n(۱۳) نمک\nنمک در ترکستان و دیگر علاقه های متفرق بسیار پیدا میشود.\nنیل طوطیا و دیگر اشیای معدنی از مواضع بسیار افغانستان میتوان کشید\nمعادن جواهر در میان کابل جلال آباد و بدخشان هلمند و غیره موجود است .\nنباتات خودروا\nبه سبب فرط نباتات بر بعض کوهها تپه های متصله آن نیز سبز\nمیباشد چنانچه بر سپین غر و تپه هایش مابین بلندی ۶۰۰۰ فٹ\nا ان الله فالق الحب والنوی - از قدرت خداوندی تخم و خسته\nشکافته میشود . (تا بروید و سبز شود)"}
{"book": "adl0153", "page": 186, "text": "١۶٧\nدویکھزار فط درختهای کلان میروید که ممتاز اینها جوز است.\nبعد ازین سرو و صنوبر و کاج وغیره بسیار میباشد\nعلاوه برینها فندق و اروج و شفتالو و چارمغز و بادام هم پیدا\nمیشود- زیر سایه این درختزار از کوناکون گلها چون عسلک\nزرشک خارتوت ارون گلبن زرد مرغک وغیره فراوان\nسبز میشود- لیمو و انگور دشتی نیز درینجا یافت میشود اما کثرت اینها\nدر کوههای شمال است .\nدرختهای چارمغز و بلوط برجبالیکه ارتفاع اوسط دارند\nنیز پیدا است و شجر الحیات توسه واهر و خنجک و شفتالو\nو کیتره بهم میبالد و بته نیل مع دیگر بته های خورد نیز می روید.\nپایان تر ازین تا نشیب ٣٠٠٠ فط زیتون دشتی"}
{"book": "adl0153", "page": 187, "text": "١٦٨\nوالوان گل سنگی و گل زرد و گل خسب دائل و زرشک\nو سنجد پیدا میشود - نیز گل شیپور و گل فته و ساسم وارک\nو اقسام گلهای نافعه میروید\nتپه های پست بحد کوهها جانب غرب برہنہ است\nو ہمہ سبزۀ گیاہی بتہ ہاکم و درخت ہا نادر است\nکرن و پوژه در سلسله های بلند پیدا میشود. در میان درختزار\nکوتاه که بر سطح مرتفع خراسان گسترده است خار شتر\nو اقسام ترنجبین و حبوب میروید - نیز ہوش گیاہ\nو اسپند ولپاد و افسنتین و علف شوره و چند قسم\nعنب الثعلب یافت میشود.\nدر بعض مقامات خرزہرہ و نیل و اقسام گل زرد"}
{"book": "adl0153", "page": 188, "text": "١٤٩\n\nبر لب جویها میروید و انگوزه بر میدانهای بلند و خشک در مغرب افغانستان خصوصاً مابین قندهار و هرات میبالد در میدانها بالای کابل ریواش بسیار پیدا میشود و قسم خور آن در کوهها میباشد - چارمغز و ناجو نیز پیدا میشود .\n\nسنجد بکنار رودها میروید و عنب الثعلب در کوهها سبز میشود - پسته بسرحد شمالی بسیار است و خنجک در جنوب افغانستان نیز یافت میشود - جوز در بدخشان و قندز پیدا میشود .\n\nقاچ و سیکل و من و دیگر اقسام اینها مع ترنجبین و شیرخشت و غیره بسیار پیدایش دارد ."}
{"book": "adl0153", "page": 189, "text": "۱۷۰\nزراعت *\n\nدر اکثر علاقه های افغانستان سالی دو فصل و طبقات\nمرتفعه یک فصل میشود. در فصل بهار گندم و جو واقسام حبوب\nو در دیگر برنج و گارسگ و ذرت و اقسام جواری و باقلی\nو تمباکو و چغندر و شلغم و ثفت و گزر و غیره -\nغذای اوّل در بیشتر حصه ملک گندم است -\nو ثانی برنج که در کرم و سوات و مضافات پشاور\nبنفاست پیدا میشود. در علاقه کوهی بمشرقِ افغانستان\nباجرا غله مقدم است .\nاشجار و سبزههای انگریزی و هندی هم پیدا میشود.\n* فاخرجنا به نبات کل شیئ فاخرجنا منه خضرا -\nاز آب نباتات هر قسم رویانیدیم و از ان سبزه بر اوردیم ."}
{"book": "adl0153", "page": 190, "text": "161\nدر بعض جایها شلغم را نیز خوراک مواشی میسازند. خربوزه\nو تربوز و اقسام خیار و کدو و تره و غیره خصوصاً در جوار شهر ها\nبسیار مهم بوده فصل جداگانه تشکیل میدهد .\nنیشکر در علاقہ های گرم بقطعات حاصل خیز کاشته\nمیشود و گنجایش نشو و نمای زیاد دارد . علیٰ ہذا القیاس\nپنبہ اگر چہ کاشته میشود اما هنوز بسیار وسعت\nپذیر است .\nروغناس در لوگر و غزنی و قندهار عموماً در علاقہ ہای\nغربی شامل فصل بهارک میشود. فصل این با وجودیکه در عرصه\nسه سال تیار میشود خیلی سودمند است .\nزعفران هم کشت میشود و بیشتر بخارج میرود."}
{"book": "adl0153", "page": 191, "text": "۱۷۲\nبید انجیر اکثر جایها عام است ـ و روغنش در تمام ملک\nبکار میآید ـ تنباکو که برگش دو بار بریده میشود بسیار\nکاشته میشود ـ تنباکوی قندهار شهرت داشته\nبهندوستان برده میشود ـ تنباکوی چرخ و بعض مواضع\nدیگر هم مشهور است .\nشبدر در حصه های مغربی بشرط آبیاری ده بار\nدرو میشود و علف خاص مواشی میگردد ـ کومل در علاقه کوهی غزنی\nو در هزاره جات تا هرات می روید ـ این را در انبار ها\nنگهداشته در زمستان باستعمال مواشی\nمیارند ."}
{"book": "adl0153", "page": 192, "text": "۱۷۳\nاشجار غرسی آ\nهمه اشجاریکه در یورپ موجود است در افغانستان\nپیدا میشود تازه و خشک هر دو بسیار ماکول است\nو بخارج نیز میفرستند\nتاک انگور در بیشتر حصه ملک با فراط تمام\nنشانیده میشود و اقسام بی شمار دارد. در اکثر مواضع\nبر چیله سوار میکنند\nتوت باقسام آن در کابل و دیگر علاقه ها بسیار میشود\nو خشک آنرا مع آردش در زمستان تناول میکنند\nوهو الذى انشاجنت معروشث و غير معروشه - آخدای باغهای چیله\nو چت دار و غیر آن پرورش فرمود .\nوانظر واالی ثمره اذا اثمر وینعه - سوی میوه اش بنگرید\nچون آن بار میارد و پخته میشود ."}
{"book": "adl0153", "page": 193, "text": "۱۷۴\nبید و چنار و سرو و ساج بلب سرکها\nمی نشانند و باعث آراستگی و خوشنمائی\nراههاست مع فوائد چوب آن .\nدرخت های سیب و انار و شفتالو و\nزردالو و بهی و ناک و بادام و آلوچه و آلوبخارا\nاقسام آلو ها و غیره در باغها غرس میکنند ."}
{"book": "adl0153", "page": 194, "text": "۱۷۵\n\nحیوانات\n\nچون ملک ما بر سرحد سه منطقه واقع است همه\nاقسام حیوانات تقریباً درینجا یافت میشود .\n\nمواشی اهلی\n\n(۱) شتر\n\nشتر افغانستان بسیار قوی و استوار میباشد\nعموماً برای باربرداری مستعمل است. دو قسم دارد\nو یکی از آنها از ترکستان میآید. از پشم و پست این\nالبسه گرم ساخته میشود."}
{"book": "adl0153", "page": 195, "text": "164\n(۲) اسپ\nخوبترین اسپ ها از ترکستان و قطغن و سرحدات\nخراسان و ترکمان است - یا بوی افغانستان در باربرداری\nمسافات بعیده و سنعبر را طی میکند - قاطر و خر نیز\nباین کار میایند .\n(۳) گاو\nمادگاو قندهار و سیستان شیر کثیر میدهد\nنر گاو جهت باربرداری و قلبه رانی استعمال میشود .\n(۴) گوسفند\nگوسفند عموماً دنبه دار است - گوشت این غذای خاص\nملت ماست پشمش مایه تاجران است و پوستینش"}
{"book": "adl0153", "page": 196, "text": "۱۶۶\n\nاز خورد تا کلان لازمه زمستان ؟\n\n(۵) سگ\n\nسگهای شکاری و تازی در کوهستان و بالای\nجلال آباد نگاه میکنند. سگ کوچک برای جستن صید\nو سگ کلان جهت حفاظت رمه بکار میاید .\n\nوالانعام خلقها لكم فيها دفء ومنها تاكلون ولكم فيها\nجمال حين تريحون وحين تسرحون وتحمل اثقالكم الى بلد\nلم تكونوا بالغيه الا بشق الانفس والخيل والبغال والحمير\nلتركبوها وزينة - ومن اصوافها واوبارها واشعارها\nاثاثا ومتاعا الى حين خدایتعالی مواشی را آفرید در انها برای شما\nسامان زمستان و منافع است و از انها میخورید و برای شما در انها زینت است\nچون صبح و شام بر انها می براید. بارهای شما را تا آن شهر ها می برند که شما تا انجا\nرسیده نمیتوانستید الا بجانكاهي - اسپ و قاطر و خر برای سواری و ارایش\nشماست - از پوست ها و پشمها و مویهای آنها اثاث و متاع است\n\nتا مدتی ."}
{"book": "adl0153", "page": 197, "text": "١٧٨\nوحوش شیردار\n(١)\nشادی بشمال دریای کابل و در علاقه یوسف زائی\nیافت میشود.\n(٢)\nاقسام پشک در قندهار و غیره و پلنک تقریبا\nدر کل ملک و شیر در حصص کوهی بشمال مشرق موجود است.\n(٣)\nشغال در هلمند و ارغنداب و غیره بکثرت است\nو گرک کاهی در گله جمع آمده در زمستان برمه کوسفند حمله میکند\nکفتار همچنان از جنگل بر آمده هرگاه حمله آور میشود. چند قسم"}
{"book": "adl0153", "page": 198, "text": "١٧٩\nروباه یافت میشود که پوست آن در استعمال میاید .\n(۴)\nاقسام راسو و پرسق و قاقم و سنجاب و موش خرما\nو سوسر و غیره در بعض مواضع پیدا میشود ـ خرس هم\nاست یکی سیاه دیگر زرد .\n(۵)\nاز جانوران اجتراری اقسام بز کوهی و غزال\nو پازن و آهو و گوزن بیشتر بشمال مشرق افغانستان\nپیدا میشوند .\n(۶)\nاز وحوش خائنده موش درخت و موش دریا"}
{"book": "adl0153", "page": 199, "text": "۱۸۰\nو غیره بسیار است ـ چند قسم خرگوش یافت میشود .\n(۷)\nخلد و کورموش و خار پشت و غیره زیاد است\nو هر صنف شب پرک پیدا میشود .\n(۸)\nخوک دشتی در جنوب هلمند و قطغن یافت میشودـ\nگورخر در ریگستان بجنوب مغرب و در خان آباد موجود است .\nطیور\nتقریباً یک و نیم صد جنس پرندگان در افغانستان\nدیده میشود ـ ازینجمله چند جنس مخصوص ملک ماست\nباقی در دیگر ممالک هم پیدا میشود ."}
{"book": "adl0153", "page": 200, "text": "۱۸۱\nدر تابستان بعض اصناف مرغها از افریقه\nو هندوستان و در زمستان از یورپ درینجا\nبرای پرورش چوچه ها میایند .\n\nحشرات الارض\n\nچلپاسه و سوسمار و ملنچٹک و بعض اقسام\nمار پیدا میشود .\nجنسی از سنگ پشت مختص بکابل\nاست و ماهی از اصناف هندی و یورپی\nموجود است ."}
{"book": "adl0153", "page": 201, "text": "۱۸۲\nصنعت و حرفت\nابریشم در کابل و جلال آباد و هرات و قندها\nپیدا شده در کارخانه های مقامی صرف میشود برخي\nبخارج می برند کرم ابریشم بکنار ارغنداب بکثرت\nتوتها پرورش مییابد تکه های ابریشمی در کابل و هرات\nبافته میشود\nگلیم و قالین در هرات و ترکستان می سازند\nو بیشتر بخارج می فرستند. نمد و لباده و دیگر پارچه جات پشمی\nقل من حرم زينة الله التي اخرج بعباده -\nبگو که زینت خدارا که برای بنده های خود بر اورده است که حرام کرده؟"}
{"book": "adl0153", "page": 202, "text": "۱۸۳\nاز پشم گوسفند و بز و شتر بلخی تیار میکنند صنعت پوستین\nدر اضلاع ارغنداب رونق دارد اما عمدهٔ آن در غزنی\nساخته میشود\nچرم در کابل برای بوٹ و موزه و غیره بطرز جدید دباغی میشود\nتسبیح در قندهار منسلک شده بخارج خصوصاً بکه مکرمه میرود\nنیز میوه های تازه و خشک از قندهار بسیار بیرون می برند\nتجارت پشم و غیره در جنوب افغانستان بدست\nتجار شکار پور و هند و انست\nدر میان مشهد و هرات و قندهار ایرانیان ابریشم\nو فیروزه و اسپ و فرش و غیره میارند و پوست\nو پلاس و پارچه های پشم میبرند ."}
{"book": "adl0153", "page": 203, "text": "۱۸۴\n\nاز هندوستان ویورپ براه پشاور درافغانستان\n\nاشیای ذیل وارد می شود :—\n\nپنبه - پشم و ابریشم تیار شده - معدنیات\nروغنیات - مصالح طعام - چای - قند - تکه های نخی\nو پشمی و ابریشمی - نیل - گلابتون - چرم - شال - قیتان\nادویه - واسباب خرده ریزی وغیره - اشیائیکه\nاز افغانستان بخارج ملک صادر میشود : —\n\nپشم و ابریشم خام - بادام و چارمغز کشته کشمش\nو دیگر میوه های تازه و خشک - پوست های گوسفند و روباه\nو غیره - ادویه - مصالح طعام - حبوبات - روغنیات\nچوب و شهتیر - انگوزه تخمهای زغر وشلغم وغیره این واردات"}
{"book": "adl0153", "page": 204, "text": "۱۸۵\nو صادرات مابین هندوستان و خراسان و ترکستان\nبواسطه افاغنه لوحانی برده میشود که سلسله های شترانشان\nدر میان دره های دشوار گذار میگذرند. این طائفه پوئنده\nاز سطح مرتفع غلزائی روانشده براه پنجاب در کراچی\nو بمبئی و رنگون و آسام میرسند و در روس و چین و تبت\nو ترکی و ایران و آستریلیا و یورپ رفته خرید و فروخت میکنند\nعلی الرغم فرنگیان هزار ها تفنگ و لکها کارتوس از بحر\nگذرانیده بافغانستان می درآورند.\nدر عهد اعلیحضرت غازی همراه اصلاحات و ترقیاتیکه\nدر هر شعبه دولت رونموده است سرشته موترها برای پوسته\n\nهو الذی یسیر کم فی البر و البحر- آندی ای شما را در بر و بحر توفیق سیر میفرماید.\nیضربون فی الارض یبتغون من فضل الله- در زمین میگردند و دولت خدا حاصل میکنند."}
{"book": "adl0153", "page": 205, "text": "۱۸۶\nو اموال تجارت شروع شده است - اشیای وطنی\nاز قبیل البسه و غیره فروغ فراوان یافته اسباب خارجی\nقلت پذیرفته میرود- از ماشین ها در کابل کالا و بوٹ\nتیار میشود و این صنائع روز افزون است\n\nآب و ہوا\nآب و هوای بلاد مملکت ما نہایت متفاوت است\nجای اینقدر سرد است گویا کرۂ زمہریر فرود میاید\nو دیگر منزل حدت حرارت بحد اسند محسوس می شود\nبمسافت قریب از کابل برف گاهی نمیبارد و نزدیک تر ازان\nہیچوقت آب نمیشود. شدت سرما بجانب شمال\nرقبۀ افغانستان از دو نیم لک مربع میل زیاد تر است"}
{"book": "adl0153", "page": 206, "text": "۱٨۶\nزیادت دارد اما در تابستان تمازت هم سخت میباشد که\nاز نسیم هندوکش تخفیف میابد در غزنی بعد از نوروز هم\nبرف باقی میماند و مقیاس الحرارت از صفر گذشته\nما بین ده و پانزده درجه میرسد - در جلال آباد هوا مانند\nهندوستان است و در گرما بدشت ها گاهی باد سموم\nمیوزد. تقریباً در هر علاقه افغانستان تابستان گرم است\nاما افزونی گرمی بیشتر بجنوب هلمند و سیستان و نزدیک\nدر یای اتک و قطغن میباشد. در قندهار باد سوزان میوزد\nدر گرشک هوا حبس میباشد و درجه مقیاس الحرارت\nدر سایه به (۱۲۰) میرسد .\n۱ هُوَ الَّذی یرسل الریاح بشرا بین یدی رحمته ـ\nآن خدای هوا ها را پیش روی رحمت خود میفرستد ."}
{"book": "adl0153", "page": 207, "text": "۱۸۸\nنزدیک خراسان موسم گرما بسبب باد تند و گرد و غبار\nبسیار ناگوار میگردد- تپه های برهنه هنگام روز حرارت را جذب\nکرده در شب انتشار میدهند- اگر چه هرات (۸۰۰) فٹ\nزیر قندهار واقع است گرما معتدل و سرما خوشگوار میباشد\nدر تابستان باد تند گرد و غبار میآرد - اگر در زمستان برف\nمیبارد زود آب میشود - آب و هوای هرات نهایت صحت بخش است.\nتشکیل اساسی ملکت\nاعلیحضرت غازی امیر امان الله خان بانی آن\nاستقلال افغانستان است که دولت ما را یکی از دول\nعلیای خود مختار جهان ساخت- پس ذات شاهانه\nاز همین یک تشبث بزرگ منجمله سلاطین ابوالعزم تاریخی گشته"}
{"book": "adl0153", "page": 208, "text": "۱۸۹\nنظم و نسق مملکت را مثل ممالک متمدنه بطرز جدید ترتیب داد\nباستقامت و ثبات نظامنامه های متعدده برای جمیع امور\nسلطنت وضع وطبع فرمود و شریعت اسلامی را مقدم\nو مسلم داشته باقتضای زمان قوانین و قواعد برای اصلاح\nو رفاه و ترقی وطن و ملت و دولت نافذ و شایع نمود -\nاگر چه این نظامات در فروع تابع تبدیل هست اما در اصول غیر متغیر\nو حسب ذیل است :-\nمقام مقدس امارت\nاعلیحضرت غازی بحیثیت افسر کل نه تنها اداره\nو نظارت تمام معظمات و مهمات میفرمایند بلکه قولاً و فعلاً\nبرای همه مامورین خورد و کلان و سائر افراد که در رعایا"}
{"book": "adl0153", "page": 209, "text": "اسوه حسنه اعمال صالحه و نمونه پسندیده مساعی و خدمات خود\nپیش مینمایند ازینجهت کافه ملت، حاکم و محکوم ذات ستوده\nصفات شهریاری را بمنزله روح و روان افغانستان دانسته\nنه صرف متابعت مینمایند بلکه از دل و جان عزیز میشمارند.\nهیئت اداره مرکزیه\nاین مرکب است از وزارتهای حربیه - خارجیه\nداخلیه - عدلیه - مالیه - معارف - تجارت و شورای دولت\nاین اداره جلیله و نیسسفروزارت های مشموله آن\nوسعت پذیر اند."}
{"book": "adl0153", "page": 210, "text": "۱۹۱\n\n(۱)\n\nوزارت حربیه \n\nوزارت حربیه اجرای امور عسکریه مینماید\nو از دوائر ذیل مرکب است :-\n\nدائره های ارکان حربیه عمومیه - حربیه - لوازمات\nعمومیه - محاسبات عمومیه - نقلیات - طبیه بیطاری\nامور شخصیه - محاکمات - مکتوب نویسی - دفتر اوراق .\n\nواعـدوا لهـم ما استطعتم من قوة ومن رباط الخيل ترهبون\nبه عدو الله وعد وكـم وآخـرين من دونهم - آماده سازید\nو تیار کنید هر قدر که میتوانید قوت یعنی اسلحه نشان زدن و رساله های\nاسپ ها که بذریعه آن بترسانید دشمن خدا را و دشمن خود را و بدون\nآنها دیگران را ."}
{"book": "adl0153", "page": 211, "text": "۱۹۲\n(۲)\nوزارت خارجیه \nوزارت خارجیه ادارهٔ مناسبات با دول\nاجنبیه مینماید و از دوائر ذیل مرکب است:—\nمستشاریت - مدیریت شعبهٔ ایرانی و عثمانی- شعبهٔ\nترکستان و روس - شعبهٔ هندوستان انگلستان\nمدیریت شفره - مدیریت اوراق - دفتر محاسبه\nدفتر ترجمه\nوان استنصروكم فی الدّین فعليكم النصر الا علیٰ قوم\nبينكم وبينهم ميثاق - اگر مسلمانان دیگر ممالک دربارهٔ دین\nاز شما استمداد کنند پس امداد شان بر شما واجب است الا بمقابل\nآن قومیکه در میان شما و آنها معاهده است ."}
{"book": "adl0153", "page": 212, "text": "۱۹۳\n(۳)\nوزارت داخله\nوزارت داخله اجرای امور ملکیه افغانستان\nمی نماید و مرکب است از مدیریت های\nمکتوب نویسی و مامورین و نفوس و دفتر محاسبه\nو اوراق - مدیریت های ماشینخانه و پوسته\nنیز تعلق بوزارت داخله دارد - جمیع نایب الحکومه ها\nو حاکم های اعلی ماتحت وزارت داخله\nمیباشند .\nیا ایها الذین کونوا قوامین بالقسط شهداء لله\nای ایمانداران بحق و انصاف قائم باشید و برای خدا شاهد شوید ."}
{"book": "adl0153", "page": 213, "text": "۱۹۴\n(۴)\nوزارت عدلیه †\nوزارت عدلیه اجرای امور عدلیه و نگرانی حقوق و\nامنیت رعیت مینماید و مشتمل است بر هیئت عالیه\nتمیزیه که قاضی القضات رکن دائمی آنست پولیس\nو کوتوالی نیز بوزارت عدلیه تعلق دارد و بواسطه یکرئیس\nبآن مربوط است.\n(۵)\nوزارت مالیه *\nوزارت مالیه اجرای امور مالیه افغانستان و موازنه\nبودجه سالیانه جمله وزارتها را مینماید و مرکب است از مدیریت های\n† فَلا تَتَّبِعُوا الهَوى ان تعدلوا - در عدل نمودن پیروی خواهش مینمائید.\n* ان الله يامركم ان تؤدوا الامانات الى اهلها - خدا شما را میفرماید که امانت ها را\nباهل آن ادا سازید ."}
{"book": "adl0153", "page": 214, "text": "۱۹۵\nمحاسبه عمومیه مامورین - تشخیص دیوان سنجش - مکتوب نویسی\nو اوراق\n\n(۶)\n\nوزارت معارف ۲\n\nوزارت معارف اجرای امور علمیه و تاسیس\nو انتظام مکاتب مینماید و مرکب است از مدیریت های\nمدرسه حبیبیه و حکام و قضات و اصول دفتر -\nو دار المعلمین و دار التالیف و مکاتب نسوان و مدیریت های\nتفتیش و تحریرات و انجمن معارف و مرکه دپشتو که\nمجلس است برای اصلاح و اشاعت زبان ملی\nا يرفع الله الذين امنوا منكم والذين اوتوا العلم درجات -\nخدا تعالی از شما مرتبه ایمانداران و صاحبان علم را بلند میفرماید."}
{"book": "adl0153", "page": 215, "text": "۱۹۶\n(۷)\nوزارت تجارت *\nوزارت تجارت اجرای امور تجاریه و تدبیر توسیع و تسهیل\nزرائع داخلیه و خارجیه آن مینماید- زراعت معادن و گمرکات نیز بآن\nمربوط اند .\n(۸)\nشورای دولت *\nشورای دولت مذاکرۀ مصلحت های عمومیه مملکیه مینماید\nو مشتمل است بر اعضای طبیعیه یعنی وزرا و منتخبه که از طرف\nرعایا وکیل میباشند .\n\n* يا ايها الذين آمنوا لا تاكلوا اموالكم بينكم بالباطل الا ان\nتكون تجارة عن تراض منكم - ای ایمانداران مالهای تان را\nدر بین خود بناحق مخورید الا آنکه برضای طرفین تجارت باشد .\n* وامرهم شورى بينهم - حکم و معامله شان در بین آنها از مشورت است."}
{"book": "adl0153", "page": 216, "text": "196\nاداره ولایات\n(درمیان ولایات و حکومتی اعلی از روی ایفای طائف\nفرقی نیست. در حکومتی اعلی حاکم اعلی میباشد که راساً بوزارت داخله تعلق دارد)\n1- در هر ولایت نائب الحکومه رئیس و مرجع اداره عمومیه میباشد\nبا وجود آن در امور عسکریه و عدلیه مدخل نیست و بنظارت مامورین ذیل مامور است:\nمستوفی- مدیر مکتوب نویسی- مدیر معارف- مدیر گمرک- مدیر نفوس\nمدیر زراعت- مامور نقلیات- مامور خارجیه- مامور خزانه- قوماندان کوتوالی\nمامور پوسته .\n2- در هر ولایت یک مجلس مشورت موجود است. اعضای طبعیه\nآن مامورین فوق الذکر و منتخبه از طرف رعایا انتخاب شده نمایندها میباشند.\nو اذا حکمتم بین الناس ان تحکمو بالعدل\nچون مابین مردم حکم کنید بعدل حکم نمایید ."}
{"book": "adl0153", "page": 217, "text": "۱۹۸\nوظیفهٔ مجلس مشورت در امور بلدیه - انضباطیه - نافعه و مالیه مثل خرید\nو فروش سرکاری و تعمیرات و غیره سعی و امداد کردن و نیز محاکمهٔ مامورین\nخطا کار نمودن است .\n۳ - ماتحت نائب الحکومه ها حاکمهای کلان میباشند که\nدیگر حاکمها زیر دست آنها مع علاقه دار ها حکومت مینمایند - در هر\nحکومتی کلان مدیر مالیه - مامور زراعت - مامور گمرک - مامور پوسته\nو قوماندان کوتوالی و در بعضی مامور خارجیه نیز میباشد. یک مجلس مشورت\nمشتمل بر اعضای طبیعیه و منتخبه همراه حاکم کلان ادای همان وظائف\nمینماید که بدیگر مجالس مشوره مفوض است .\n۴ - با حاکمها نیز مامور مالیه مامور نفوس منصبدار کوتوالی\nو مجلس مشورت میباشد- علاوه بر دیگر وظائف مهمهٔ حکام اوّل"}
{"book": "adl0153", "page": 218, "text": "۱۹۹\nاینست که مکاتب ابتدائیه بکشایند و معلمین بسیار تا بیها\nقبائل کوچی استخدام نمایند و بچه های کوچی و دیهاتی را که در ترتب\nابتدائیه هستند تشویق و تحریک نمایند که بهر تحصیل علوم بمکاتب\nولایات و دارالسلطنت شمولیت ورزند\n۵ - علاقه دارها بمافوقی قریه دارها حکومت میکنند\nو یک مجلس مشورت نیز بریاستش میباشد که اعضائیش از\nطرف اهالی قریٰ و قبائل منتخب میشوند.\n۶ - اداره های قریه ها و قبائل کوچی بروسای شان\nمحول است .\n(وشاورهم فی الامر - از آنها مشوره بگیر در کار و حکومت."}
{"book": "adl0153", "page": 219, "text": "۲۰۰\nقوة عدلیه ا\nمحاکمه مامورین در مجالس مشورت و غیره و از عسکر و پولیس\nو کوتوالی در محکمه عسکریه سر انجام مییابد و برای عموم ملت هفت محکمه\nعدلیه وجود دارد که از هرگونه مداخلت محفوظ است :- محکمه اصلاحیه\nحقوقیه - جزائیه - تجاریه - ابتدائیه - مرافعه - تمیزیه\nمحکمه اصلاحیه * در مرکز سلطنت و مراکز ولایات و حکومتی های اعلی\nو حکومتی های کلان یک یک محکمه اصلاحیه تشکیل گردیده\nروسا و اعضای آن از سادات و اشراف مملکت منتخب میشوند\nاختلافات حقوقیه و تجاریه را حتی الوسع بمصالحت فیصله میکنند\nا اعدلو هو اقرب للتقوی - عدل کنید که آن تقوی نزدیکتر است\n* انما المؤمنون اخوة فاصلحوا بین اخویکم - مسلمانان فقط برادرانند.\nپس ما بین برادران تان اصلاح نمائید."}
{"book": "adl0153", "page": 220, "text": "۲۰۱\n\nو اگر با وصف کوشش های شان منازعه بصلح نینجامد\nدعاوی تجاریه را بمحکمه های تجاریه و از حقوقیه را بحقوقیه میفرستند\n۲ - محکمه های ابتدائی که در ولایات و مراکز حکومتی میباشند\nدعواهای حقوقیه تجاریه و جزائیه را ملاحظه مینمایند و از بجمله در\nدعاوی حقوقیه و تجاریه تاحدی بلاحق مرافعه فیصله قطعی میدهند\nدر هر محکمه ابتدائیه یک قاضی و دو مفتی موجود میباشند -\nآمران کوتوالی قباحت را و محکمه های ابتدائیه جنحه را و محکمهء\nمرافعه جنایت را فیصله مینمایند .\n۳ - محکمه های مرافعه در ولایات و حکومتی های اعلیٰ\nو حکومتی های کلان موجود اند یک رئیس و چهار اعضا مرکب اند\n\nولوردواه الی الرسول والی اولی الامر منهم لعلمه الذین یستنبطونه\nمنکم - اگر آنرا برسول و صاحبان امر اختیار راجع نمایند البته میدانند آنانکه استنباط\nو تحقیق میکنند"}
{"book": "adl0153", "page": 221, "text": "۲۰۲\nدعاوی حقوقیه و تجاریه وجزائیه که از اختیارات ابتدائیه فوقتر باشند\nیا در فیصلهٔ ابتدائیه یکی از طرفین قانع نباشد ملاحظه وتحقیق مینمایند واگر در فیصلهٔ\nمرافعه نیز اعتراض باشد یا حکم جزای حبس دوام یا اعدام صادر شود حسب\nدعاوی تجاریه یا حقوقیه یا جزائیه از اعضای مرافعهٔ تجاریه یا حقوقیه یا جزائیه\nوزیر عدلیه با قاضی القضاة هیئت عالیه تمیزیه را تشکیل داده محاکمه میکنند\nو فیصله های آنرا بمنظوری اعلیحضرت غازی پادشاه عادل\nتقدیم میکنند و آن فرمان شاهانه قطعی و واجب الاذعان است .\nیا ایها الذین آمنوا اطیعوا الله واطیعوا الرسول واولی الامر منکم\nفان تنازعتم فی شیء فردوه الی الله و الرسول ان کنتم\nتومنون بالله والیوم الآخر ذالک خیر و احسن تاویلا\nای ایمانداران ! اطاعت خدا و رسول و اولی الامر خود بنمائید ۔ پس اگر در چیزی\nتنازع کنید پس آنرا بخدا و رسول رجوع دهید اگر خدا و روز آخر را قبول کرده اید\nآنست بهتر از روی تحقیق خوبترین ."}
{"book": "adl0153", "page": 222, "text": "۲۰۳\nفهرست مکمل\nمضامین صفحه مضامین صفحه\nارض قدیم ۱ (از کابل الی غزنی ۱۲\nتقسیم طبیعی افغانستان ۳ (از غزنی الی قندهار ۱۳\nتقسیم یونانیها ۴ (از قندهار الی کویته ۱۵\nنامهای قدیم ۵ (رباط پاما بین کابل قندهار ۱۶\nحدود اربعه ۶ (از قندهار الی دوری ۱۷\nرقبه ۷ (از قندهار الی گرشک ۱۷\nسطح ۸ (از گرشک الی مرغزار ۱۷\nکوهها ۸ (از مرغزار الی جیجه ۱۸\nراهها و منازل ۱۲ (از جیجه الی هرات ۱۹"}
{"book": "adl0153", "page": 223, "text": "۲۰۴\nمضامین صفحه مضامین صفحه\n(از هرات الی قلعهٔ ولی) ۱۹ (از کابل الی کوتل خاواک) ۲۵\n(از هرات الی کافر قلعه) ۲۰ (از قطغن الی بدخشان) ۲۵\n(از کابل الی هرات) ۲۰ (از بدخشان سوی روس) ۲۶\n(از کابل الی گردیز) ۲۱ (از کابل الی جلال آباد) ۲۷\n(از گردیز الی ارگون) ۲۱ (از جلال آباد الی اسمار) ۲۸\n(از کابل الی چاریکار) ۲۲ (از جلال آباد الی دکه) ۲۸\n(از چاریکار الی بامیان) ۲۲ (کیفیت راه کابل الی جلال آباد) ۲۸\n(از بامیان الی مزار شریف) ۲۳ (از دکه الی پشاور) ۳۰\n(از مزار الی میمنه) ۲۴ دریاها ۳۳\n(از میمنه الی هرات) ۲۴ (۱) دریای کابل ۳۳\n\nحصه مکمل بیته بندرقات؟"}
{"book": "adl0153", "page": 224, "text": "۲۰۵\n\nمضامین صفحه مضامین صفحه\n(۲) دریای هلمند ۳۶ (۱۰) دریای آمون ۴۳\nمعاونهای هلمند ۳۷ (۱۱) دریای قندز ۴۵\n(۳) خاش رود ۳۹ (۱۲) دریای اندراب ۴۶\n(۴) فراه رود ۳۹ (۱۳) دریای خان آباد ۴۶\n(۵) هاروت ۴۰ (۱۴) دریای خلم ۴۷\n(۶) کشک ۴۰ (۱۵) دریای بلخ ۴۷\n(۷) هری رود ۴۱ (۱۶) دریای سنگلاخ ۴۸\n(۸) دریای گرم ۴۲ (۱۷) دریای مرغاب ۴۸\n(۹) دریای کابل ۴۳ بندابها ۴۹\nدریاهای ترکستان و بدخشان ۴۳ (۱) آب ایستاده ۴۹"}
{"book": "adl0153", "page": 225, "text": "۲۰۶\nمضامین صفحه مضامین صفحه\n(۲) بند اب نور ۵۰ استالف ۶۱\n(۳) لوره هامون ۵۰ چاریکار ۶۲\n(۴) هامون زره ۵۰ غزنی ۶۳\n(۵) هامون سواران ۵۱ تقسیم ملکی ولایت کابل ۶۶\n(۶) بنداب سیستان ۵۱ (قریه ها) ۶۶\nتقسیم ملکی افغانستان ۵۲ (علاقه ها) ۶۶\nولایات ۵۲ (حکومتی ها) ۶۷\nحکومتی های اعلی ۵۲ حکومتی های سمت شمالی ۷۰\nولایت کابل ۵۳ غزنی ۷۲\nشهر کابل ۵۴ جلال آباد (سمت مشرقی) ۷۳"}
{"book": "adl0153", "page": 226, "text": "۲۰۷\nمضامین صفحه مضامین صفحه\nخوست (سمت جنوبی) ۷۷ سبزوار ۹۶\nقندهار ۷۸ فرنی ۹۷\nکلات غلزائی ۸۳ ولایت هرات ۹۸\nگرشک ۸۴ ترکستان ۱۰۰\nولایت قندهار ۸۴ مزار شریف ۱۰۰\n(حکومتی ها) ۸۵ بلخ ۱۰۲\nفراه ۸۷ تخته پل ۱۰۴\nسیستان ۸۸ آقچه ۱۰۴\nفراه (حکومتی اعلیٰ) ۹۰ شبرغان ۱۰۵\nهرات ۹۱ اندخوی ۱۰۵"}
{"book": "adl0153", "page": 227, "text": "۲۰۸\nمضامین\tصفحه\tمضامین\tصفحه\nتاشقرغان\t۱۰۶\tقوم شیخ بطنی\t۱۲۴\nایبک\t۱۰۷\tافاغنه لودی\t۱۲۷\nولایت ترکستان\t۱۰۸\tلوحانی\t۱۲۹\nمیمنه\t۱۱۰\tسروانی\t۱۳۰\n(حکومتی اعلای میمنه)\t۱۱۱\tاولاد کرڑان\t۱۳۱\nقطغن و بدخشان\t۱۱۴\tقوم شرانی\t۱۳۳\n(ولایت قطغن بدخشان)\t۱۱۸\tبھٹانی\t۱۳۴\nاهالی افغانستان\t۱۲۰\tارمڑ\t۱۳۵\nدرانی\t۱۲۱\tیوسف زائی\t۱۳۵\nطائفه ترین\t۱۲۴\tغوریا خیل\t۱۳۶"}
{"book": "adl0153", "page": 228, "text": "۲۰۹\nمضامین | صفحه | مضامین | صفحه\nزمند | ۱۳۸ | تاجیک | ۱۴۳\nکالنسی | ۱۳۸ | هزاره | ۱۴۵\nغزغشت | ۱۳۹ | ایماق | ۱۴۶\nاولاد سید محمد گیسودراز | ۱۴۰ | کیانی | ۱۴۷\nخوندی | ۱۴۱ | مغل | ۱۴۸\nسپندزی | ۱۴۲ | قزلباشی | ۱۴۸\nسادات | ۱۴۲ | ازبک | ۱۴۹\nقریش | ۱۴۲ | دیگان | ۱۴۹\nعرب | ۱۴۳ | هندکی | ۱۵۰\nبنگش | ۱۴۳ | هندو | ۱۵۱\n\nحصهٔ اول تم شد بفضلہ تعالےٰ."}
{"book": "adl0153", "page": 229, "text": "۲۱۰\n\nمضامین | صفحہ | مضامین | صفحہ\nشلمانی | ۱۵۱ | آثار عتیقہ | ۱۵۷\nتیراہی | ۱۵۲ | معدنیات | ۱۶۲\nکشمیری | ۱۵۲ | طلا | ۱۶۲\nمترو | ۱۵۲ | نقره | ۱۶۲\nلیز کی | ۱۵۳ | آہن | ۱۶۳\nقلماق | ۱۵۴ | مس | ۱۶۳\nحبشی | ۱۵۴ | سرب | ۱۶۳\nیہودی | ۱۵۴ | سرمہ | ۱۶۴\nبلوچ | ۱۵۴ | جست | ۱۶۴\nدولت شاہی | ۱۵۵ | گوگرد | ۱۶۴\n\nصحت الدج عالمی ناے"}
{"book": "adl0153", "page": 230, "text": "۲۱۱\nمضامین صفحه مضامین صفحه\nنوشادر، زاک وغیره ۱۶۵ حیوانات ۱۷۵\nآهک ۱۶۵ مواشی اهلی ۱۷۵\nزغال سنگ ۱۶۵ (۱) شتر ۱۷۵\nشوره ۱۶۶ (۲) اسپ ۱۷۶\nنمک وغیره ۱۶۶ (۳) گاو ۱۷۶\nنباتات خودرو ۱۶۶ (۴) گوسفند ۱۷۶\nزراعت ۱۷۰ (۵) سگ ۱۷۷\nاشجار غرصی ۱۷۳ وحوش شیر دار ۱۷۸"}
{"book": "adl0153", "page": 231, "text": "۲۱۲\nمضامین صفحہ مضامین صفحہ\nطیور ۱۸۰ وزارت داخله ۱۹۳\nحشرات الارض ۱۸۱ وزارت عدلیہ ۱۹۴\nصنعت و حرفت ۱۸۲ وزارت مالیہ ۱۹۴\nآب و ہوا ۱۸۶ وزارت معارف ۱۹۵\nتشکیل اساسی ملک ما ۱۸۸ وزارت تجارت ۱۹۶\nمقام مقدس امارت ۱۸۹ شورای دولت ۱۹۶\nہئیت ادارۀ مرکزیہ ۱۹۰ ادارۀ ولایات ۱۹۷\nوزارت حربیہ ۱۹۱ قوۀ عدلیہ ۲۰۰\nوزارت خارجیہ ۱۹۲ [ILL]\nعلیم پیپر کمپر یشمی کلیه"}
{"book": "adl0153", "page": 232, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0153", "page": 233, "text": "نقشه افغانستان\nتشریح علامات\nپایتخت الجمر\nحکومت اعلی\nحکومت کلان\nحکومت علاقداری\nحکومت ولایتی\nحکومت ایالتی\nکوه\nدریا\nسنگ\nبند آب\nقلعه جات\nبخارا\nخیوا\nایران\nبلوچستان"}
{"book": "adl0153", "page": 234, "text": "بخارا\nنقشه افغانستان\nتشریح علامات\nپایتخت حکومت\nحکومت اعلی\nحکومت کلان\nحکومت درجه اول\nحکومت درجه دوم\nحکومت درجه سوم\nکوه\nدریا\nسرک\nبند آب\nخط سرحدی\nبلوچستان"}
{"book": "adl0153", "page": 235, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0153", "page": 236, "text": "[BLANK PAGE]"}