[BLANK PAGE]


۷۶ (اپ)
ع

(هدیه)
(عدد) کتبخانه (عدد)
۱۰ ۱۰

مطبعه عنایت
فضائل محامد

اعدادیه اول

اطاعت اولی الامر

[اعدادیه اول]
دار السلطنه کابل

در مطبعه عنایت بزیور طبع آراسته گردید
سنه
۱۳۳۴
(طبع ثانی)


( هدیه )
( عدد )
کتبخانه
( عدد )
۱۰
مطبعه
عنایت
۱۰
اطاعت اولی الامر
دار السلطنة کابل
در مطبعه عنایت بزیور طبع آراسته کردید
سنه
١٣٣٤
( طبع ثانی )


( ۲ )
بسم الله الرحمن الرحیم
افاده مرام
این امر از بدیهیات و غیر محتاج تفکر است که چون اراده ازلی حضرت الهی جل جلاله بترقی حالت ملتی متعلق گردد . جمیع ارادات افراد ملت را بیکطرف متوجه ساخته و شقاق و نفاق را از حقیقت بواطن شان مرفوع و مدفوع گردانیده همگی افراد ملت متفق اللفظ و المعنی در ترقی دین و دنیا ساعی و جاهد بوده یکی در تحصیل مقصد آندیگر کوشیده و هر فرد مقصد برادر مسلمان خود را مقصد و مراد خود دانسته تا اینکه مقاصد همگنان همان يك گردیده يك اتحاد ذاتی و اتفاق حقیقی بروز میکند که در عین کثرت افراد ملت بکوحدتی ملاحظه میشود و نتیجه آن سعادت دارین بوده در مملکت صغیر فوائد کثیره مادی و معنوی حاصل میگردد و ترقیات فوق العاده در مدت قلیل نمایان میشودکه درممالك وسیعه کبیره که ازین سعادت اتحاد و اتفاق محروم باشند در مدتهای بسیار همچنان نتایج حسنه ظهور نموده نمیتواند .
و این سعادت اتفاق و اتحاد از چه حاصل میشود معلوم است که علت اصلی آن (اتحاد مقصد است) که اگر مقصد جمیع افراد ملت


( ۳ )

ترقی دین با شد دین شان ترقی میکند و اگر بترقی دنیا متفقاً متوجه
گردند دنیای شان ترقی میکند و تحصیل این مطلب اعلی و مقصد
اقصای ( اتحاد مقصد ) که مایه سعادت دارین و ترقی کونین است در
اطاعت و اتباع فرد اول ورکن اکمل دین ودولت وروح و
روان رعیت که وجود با جود خلیفه زمان و سایه حضرت
رحیم رحمن است انحصار دارد و بجز این امکان حصول ندارد ــ
زیرا که چون اراده ازلی برین رفته است که در هر وقت و هر زمان
بندگان خودرابی و جود انبیا و رسولان بر حق براه راست
نیا ورده و هدایت و ارشادشان را بذریعه انبیای زمان حاصل داشته
و بعد از ختم نبوت خلفای راشدین را جانشین پیغمبر مقرر فرموده
وهمان وظیفه مقدسه هدایت و ارشاد عباد رابردوش ایشان گذاشته
و بعد از زمان خلافت راشده حقوق خلافت راشده را بر ذمه
سلاطین اسلام وضع فرموده تا زمانیکه مسلمانان اطاعت و محبت
خلفای اسلام را حرز جان می دانستند دین و دنیای شان ترقی
و تعالی نموده سلطنت اسلامی بعلو شان و ترقی و وسعت نمایان
رسید و از آن زمان باز که مطلب اعلای ( اتحاد مقصد ) برطرف
گشته و مقاصد مسلمانان از یکدیگر متغایر گردیده واضح و لایح
است که حالت اسلام و سلطنت اسلامیه نیز روبتنزل و تسفل
داشته است .
بناء علی هذا ماملت افغان را که و الحمد لله والمنه يكدين و يك
مذهب و یکپاد شاه دینپناه داریم و بحمیت ذاتی و شجاعت فطری
متصف میباشیم ــ و مقصد پادشاه و رعیت و جمیع افراد مملکت ما
يك است و از مراحم ایزدی و تفضلات صمدی برعیتی شهریار دین


( ٤ )
دار مراحم شعار ( اعليحضرت سراج الملة والدين ) افتخار داريم
و رضای خداوند تعالی و تقدس — و پيغمبر مقدس عليه الصلوة
والسلام را در رضا و اطاعت پادشاه خود بحكم دين و ايمان خود
منحصر ميدانيم وافنای روح وروان خود ها را در اطاعت اولی
الامر فرض ذمت ولازم همت دانسته وميدانيم و ازهمين عطيه
كبرای آلهی كه ( اتحاد مقصد ) پادشاه ورعيت است اميدوار
ترقیات فوق العاده دين و دنيا بوده وميباشيم .
فرض ذمت ما رعاياست كه شكرانه اين نعمت عظما را بجا
آورده و دوام اين سعادت را از حضرت فياض مطلق جل جلاله
بصد نياز مسئلت نمائيم )
يارب اين نعمت كه ماراداده	در تزايد دار تايوم القيام
و علاوه از ادای شكرانه الهی توجه تام بداريم كه در باب
اتحاد و اتفاق همديگر كوشان باشيم و اوامرالهيه وارشادات نبويه
را كه مدار سعادت ماست در باب اتحاد واتفاق واطاعت و محبت
خليفه زمان و شهريار دوران همواره مد نظر خود داشته باشيم كه
خدای زمين و آسمان و پيغمبر انس و جان و امامان دين وايمان
و مقتدايان مأدرين باب چه فرموده و برای رفتار ما مسلمانان افغان
درين جزو زمان چه دستور العمل عطا فرموده شده است درين
اوراق بعض اوامرالهيه وسنن نبويه واعمال واقوال أئمه دين مبين را
كه تعليم و تعلم آن برای اولاد وطن مقدس وباقی افراد رعايا ضروری
بود تحرير شده در( مطبعه عنايت ) كه از مراحم معارف پروری همت
عالی نهمت حضرت شهزاده عالی متعالی جناب معين السلطنه صاحب
افخم ابقاه الله تعالی تأسيس يافته است هزاران هزار بطبع رسيده در


( ٥ )

مدارس دولت مفت ورا یگان تقسیم و توزیع فرموده و میفرمایند—
الله تعالى و تقدس عامۀ افراد افغان را توفیق عطا فرماید تا این
اوامر سنیه را بگوش هوش شنیده و بر طبق آن عمل فرمایند —
( انه قریب مجیب ) آمین یارب العلمین
[ المؤلف ]
حقیر عبد الرب عفى الله عنه
— § —


( ٦ )
هو الله الموفق
بسم الله الرحمن الرحيم
اطاعت اولی الامر
( ١ ) آیات کلام الهی -
يا ايها الذين امنوا اطيعوا الله واطيعوا الرسول و اولى الامر منكم فان تنازعتم فى شىء فردوه الى الله والرسول ان كنتم تؤمنون بالله واليوم الاخر ذالك خير و احسن تأويلا .
( سوره نساء پاره ٥ )
يعنى اى صاحبان ايمان اطاعت خدا و رسول و اميران خود را بر خود لازم كيريد - و در امريكه يكبا ديكر نزاع و خلاف نمائيد بامر خدا و رسول مراجعه كنيد اگر ايمان بخدايتعالی و روز آخرت داشته باشيد و اين همه ارشاد الهی برای شما خير و موجب انجام نيك است .


( ۷ )
(۲) - احادیث نبوی -
عن ابی هریرة رضی الله عنه قال قال رسول الله صلى الله عليه وسلم من اطاعنى فقد اطاع الله ومن عصانى فقد عصى الله ومن يطع الامير فقد اطاعنى ومن يعص الامير فقد عصانى وانما الامام جنة يقاتل من ورائه ويتقى به -
(صحيح بخاری و صحیح مسلم)
یعنی حضرت ابو هریره كه یکی از اجله اصحاب حضرت رسالتمآب علیه الصلوة والسلام است روایت نمود كه آنحضرت فرموده است كسيكه اطاعت نمود مرا اطاعت کرد خدا را وكسيكه نافرمانی نمود مرا نافرمانی کرد خدا را و شخصیكه اطاعت نماید امیر را اطاعت کرد مرا و آنكه نافرمانی ورزد امیر را عصیان ورزید مرا و پادشاه سپریست كه در عقب وی کارزار کرده میشود و نگهداری نیز بوی نموده میشود - یعنی مقاتله و مغلوبى اعدا و حفظ و نگهداری رعایا هر دو منحصر در وجود پادشاه است - ( ازین ارشاد نبوی باین نتیجه رسیدیم که مقاتله با اعدا بدون متابعت و امر پادشاه مخالف اوامر پیغمبر ما است ) .
( عن ام الحصين رضی الله عنها قالت قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ان امر عليكم عبد مجدع يقودكم بكتاب الله فاسمعوا له واطيعوا . ( صحیح مسلم )
یعنی حضرت ام الحصین رض که یکی از زنان صحابیات حضرت رسالتمآب و راوی بسی از احادیث شریفه میباشد میفرماید که آنحضرت عليه الصلوة والسلام فرمود اگر غلام گوش و بینی بریده بر شما امیر گردد كه بحكم كتاب خدا يتعالی اداره امور شما را


( ۸ )

مینمايد پس قبول امر او و اطاعت او بر شما لازم و واجب است .
( عن انس رضی الله عنه ان رسول الله صلی الله عليه و سلم قال
اسمعوا واطيعوا وان استعمل عليكم عبد حبشى كان رأسه زبيبة : -
( صحیح بخارى )
يعنی حضرت انس بن مالک رض که خادم حضور حضرت
رسالتمآب بوده است فرمود که حضرت رسول مقبول عليه
الصلوة والسلام فرمود قبول امر و اطاعت را بر خود لازم شماريد
اگر چه عامل شما غلام حبشی باشد که سر او مانند دانه مويزی
بود. باشد - مراد اين است که عامل خلیفه مانند خود خلیفه
لازم الاطاعت است و مراد از خوردی سر نقصان عقل عامل است
که بقرار ارشاد حضرت خيرالعباد نقصان عامل خليفه موجب
عدم اطاعت او نميباشد - بلكه عدم اطاعت عامل موجب
عدم اطاعت خلیفه میگردد -
(عن ابیهريرة رضی الله تعالى عنه قال سمعت رسول الله صلى الله تعالى
عليه وسلم يقول (من خرج من الطاعة فمات مات ميتة جاهلية ومن قاتل
تحت راية عمية و يغضب لعصبية فقتل فقتلة جاهلية ومن خرج على
امتى بسيفه يضرب برها وفاجرها ولا يتحاشى من مؤمنها ولا يفى لذی
عهد عهده فليس منى ولست منهم) -
( صحیح مسلم )
يعنی حضرت ابو هريره رض فرموده است که ازان حضرت
عليه الصلوة والسلام شنيدم که ميفرمودند كسيکه از اطاعت پادشاه
خارج گشت و دران حالت مرد مرگ او مرگ جاهليت است که
احكام مسلمانی بروی جاری نمیگردد و کسیکه زير بيرق نامعلوم (يعنی


( ۹ )
بیرقی که حقیت وحقیقت آن معلوم نباشد ) مقاتله کند و برای تعصب
قومی بغضب شده مقتول گردد - قتل او نیز بقسم جاهلیت است -
وشخصی که بر امت من شمشیر خود را کشیده نیکو کار وبدکار آنرا
یکسان بزندو ازمؤ من امت من کناره جوئی نماید وباصاحب عهدی
وفای عهد ننمایدپس اینچنین اشخاص نه ازمن اند ونه من ازایشانم ـ
هرگاه بنظر بصیر ت این او امر سنیه و این ارشادات نافعه که درین
حدیث شریف حضرت فخرالنبیین ورودیافته است دیده وملاحظه
شودپرظاهر میگردد که اصول اصلاحات کلیه دران مندرج بوده اجمال
اوامر آن بقرار ذیل است : ــ
( ۱ ) مرگ اشخاص یاغی مرگ جاهلیت است ــ
( ۲ ) کسانیکه در يك امرنامعلوم وخیال خامی باپاد شاه زمان مقاتله
کنند وزیربیرق فساد وفتنه اجتماع نمایند و کشته شوندکشته آنان
از جاهلیت است نه شهادت .
( ۳ ) کسانیکه بسبب تعصبات قومی و دشمنیها وکینه های داخلی
بغضب آمده یکدیگرخود را میکشند وبرخلاف او امر پادشاه دربین
خودها فساد وفتنه برپامیدارند قتل آنان از جاهلیت است نه قتل شهادت -
( ٤ ) کسی که بکشت و خون راغب میگردد ــ ونيک وبد مسلمانانرا
یکسان میکشد و وفای عهدنداشته باشد اینهمه امورموجب عدم رضا
وبیزاری حضرت پیغمبر ( ص ) سيد البشرمـا است ــ که ازحضرت
فياض مطلق نجات قوم واولاد وطن خودرا ازان خواستگاریم آمين.
عن عوف بن مالك ( ن ) الاشجعی رضی الله تعالى عنه قال خيار
ائمتكم الذين تحبونهم ويحبونكم وتصلون عليهم ويصلون عليكم وشرار
ائمتكم الذين تبغضو نهم و يبغضونكم و تلعنونهم و يلعنونكم قال قلنا


( ١٠ )
يارسول الله افلا ننابذهم عند ذلك قال لاما اقاموافيكم الصلوة — لاما
اقاموافيكم الصلوة الامن ولى عليه وال فرآه يأتى شيأ من معصية الله
فليكره مايأتى من معصية الله ولاينزعن يدا من طاعة
( صحيح مسلم )
يعنى حضرت عوف بن مالك اشجعی صحابی حضرت رسول مقبول
عليه الصلوة والسلام فرموده است که بهترین پادشاهان شما آنانند که
شما ایشان را دوست داشته باشید وایشان شهارادوست داشته باشند —
وشماداعی ومادح ایشان باشید وایشان داعی ومادح شماو بدترين پادشا
هان شما آنانند که شما آنها را مبغوض پندارید — و آنها شماراوشما مذمب
كننده و بدگوی آنان باشید و آنهاازشما — حضرت عوف که راوی
حدیث است میگوید که مایان جماعهٔ حاضرین اصحاب بحضور حضرت
رسالت مآب معروض داشتیم که اگر پادشاهان ما ازقسم دوم باشند آیا
پادشاهی آنان باقی مماند و آیاماباایشان معارضه ننمائیم واطاعت ایشان
را ازگردن خود ها تیفنکنیم آنحضرت علیه الصلوة والسلام بشدت
تمام فرمود که نازمانیکه در بین شما نمازرا بر پادارند و ازنماز انکارنکنند
هر گز معارضهٔ ایشان را روانمدارید — هر گز معارضهٔ ایشان را روا
مداريد وتكرار اين فقره برای تاکید است بعدازان چنین ارشاد فرمود
که آگاه باشید ای امت مرحومه باینکه شخصیكه در تحت حكومت
و ولايت والى باشد ومعصیتی را ازمعاصی خدای تعالی ازوالی خود
بیند پس لازم است که همان معصيت را در دل مكروه پندارد — اما
هر گز دست را ازاطاعت والى بازنکشد —
ازمفاد سراسر سداد اين حدیث مبارك
نتايج ذيل حاصل میشود
(۱) اینکه امیران مسلمانان نيك و بدمیباشند و بهترین پادشاهان آنا


( ١١ )
نند که ایشان از رعیت راضی باشند ورعیت از ایشان وبدترین پادشا
هان برعکس میباشند .
(۲) اینکه اگر پادشاه مسلمانان خدا نا خواسته مبغوض قوم بگردد
وقوم مبغوض پاد شاه شود پس تا وقتیکه آثار اسلام مانند برپا داشتن
نمازوغیره شعایر اسلام را ترك ننموده باشد رعایا را باوجود مبغوضیت
طرفین اطاعت پاد شاه لازم وواجب است و مبغوضیت وعدم رضا از
پاد شاه بهیچ گونه مجوز نافرمانی نیست .
(۳) اینکه از افراد رعیه از والی و پاد شاه خود ارتکاب معصیتی را
از معاصی خدای تعالی معاینه دارند پس بقرار امر پیغمبر لازم است
که همان معصیت را در دل مکروه پندا شته از درگاه خداوند جل شانه
سوال نمایند که همان معصیت بطاعت مبدل گردد و بسبب دیدن معصیت
هرگز از اطاعت دست نکشند که دیدن معصیت عذر عدم اطاعت نمیتواند شد.
( عن عبدالله بن عمر رضی الله تعالى عنهما قال سمعت رسول الله
صلى الله عليه وسلم يقول من خلع يدا من طاعة لقى الله يوم القيامه ولا
حجة له - ومن مات وليس فى عنقه بيعة مات ميتة جاهلية
( صحيح مسلم )
یعنی حضرت عبدالله بن امیر المؤمنين عمر ابن الخطاب رض فرموده
است که از آنحضرت علیه الصلوة والسلام شنیدم که میفرمودند کسیکه
دست را اطاعت و فرمان برداری کشید در روز قیامت با خدای تعالی
ملاقی میشود و هیچ حجت وسند نجات برای او موجود نخواهد بود -
وشخصیکه بمیرد و در گردن او بیعتی نباشد این مرگ او از جاهلیت است .
مفاد حديث مبارك
(۱) اینکه دست کشیدن از اطاعت پادشاه زمان موجب باطل گشتن


( ۱۲ )

جميع دلايل نجات اخروی مؤمن است یعنی اگر دلایل بسیاری از عبادات برای نجات اخروی داشته باشد و در اطاعتش خلل راه یابد این درد بیدرمان همگی را باطل میسازد ( الله تبارك وتعالی قوم و رعيهٔ افغانستانرا ازین مصیبت نجات بخشد )
( ۲ ) اینکه اشخاصیکه در باغستانات بود و باش دارند و بپادشاه مسلمانان بیعت نکرده اند و در گردن ایشان قلادهٔ اطاعت پادشاه مسلمان نیست مرگ همگنان مرگ جاهلیت است .
الحمد لله هزاران هزار شکر مر حضرت منعم حقیقی راست که ملت افغان از قوم خود پادشاه مسلمان دیندار دارند ـ واز مرگ جاهلیت برطرف میباشند .
عن عرفجة رضی الله تعالی عنه قال سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول انه ستكون هنات وهنات فمن ارادان يفرق امر هذه الامة وهى جميع فاضربوه بالسيف كاينا من كان ـ
( صحیح مسلم )
یعنی حضرت عرفجهٔ صحابی رضی میفرماید که از حضرت رسالت مآب عليه الصلوة والسلام شنیدم که میفرمود زود است که فساد ها و شرور زیادی واقع گردد ـ پس کسیکه اراده کند تفریق امر امت را در حالیکه امت جمع و متفق باشد بشمشیر بزنید وبکشید آن تفریق دهنده راهر کسیکه باشد .
مفاد حدیث مبارک
( ۱ ) معجزهٔ ظاهرهٔ آنحضرت ( ص ) ازین حدیث ثابت میشود که بوقوع شرور و فسادات ونزاع در امر خلافت قبل از وقت آن خبر داده اند وهدایت اصحاب وباقی مسلمانان را فرموده اند .


( ۱۳ )

(٢) اینکه تفریق دهندۀ امر امت بعد از انکه بر شخصی اجتماع شان
حاصل گردد هر که باشد لازم القتل است ـ و مراد این است که اگر شخصی
مدعی فضیلت باشد و باعث و موجب تحريك فتنه گردد و در اجتماع مسلما
نان خلل افگند همان شخص با وجود فضیلتش وا جب القتل است
زیرا که تصریحات اوامر شرعیه و هدایات نبویه مقتضی بقای امن و
امان و دفع فساد و فتنه میباشد و تحريك فتنه اگر چه فرضاً برای نتیجۀ
نيك باشد بحكم شرع انور ممنوع و محرك آن واجب القتل است .
(و عنه قال سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول من أتاكم و امركم
جميع على رجل واحد يريد ان يشق عصاكم او يفرق جماعتكم فاقتلوه.)
( صحیح مسلم )
یعنی و نیز حضرت عریفه (رض) که راوی حدیث سابق است فرموده
است که شنیدم از حضرت رسول مقبول عليه الصلوة والسلام که میفر
مودند ـ چون امارت شما بر مردی قرار یافته باشد و اجتماع شمایان حاصل
باشد پس هر که ارادۀ خلل اندازی در اتفاق شما یان نماید یا تفریق
دهد جماعت شما را بکشید او را .
( عن عبدالله بن عمر رضی الله تعالى عنهما قال قال رسول الله صلى الله
عليه وسلم من بايع اما ماً فاعطاه صفقة يده و ثمرة فؤا ده فليطعه ان
استطاع فان جاء أخر ينازعه فاضر بو اعنق الآخر )
( صحیح مسلم )
یعنی حضرت عبد الله بن عمر فاروق رضی الله تعالى عنهما روایت نموده
است که آنحضرت علیه الصلوة والسلام فرمودند کسی که بیعت کرد با
پاد شاهی و پیمان دست و ثمرۀ دل خود را بوی داد پس لازم است که
تاوقت وجود قدرت و استطاعت در اطاعت او قصور نماید ـ واگر


( ١٤ )

دیگری آمده باباد شاه موجود منازعه کند گردن آن دیگر را بزنید.
(عن ابن عمر رضی الله تعالی عنهما ان النبی صلی الله تعالی علیه وسلم قال ان السلطان ظل الله فی الارض یأوی الیه كل مظلوم من عباده فاذا عدل كان له الاجر وعلى الرعية الشكر واذا جار كان عليه الاصر وعلى الرعية الصبر ) .
یعنی از حضرت عبدالله بن عمر فاروق رضی الله تعالی عنهما روایت شده است که آنحضرت علیه الصلوة والسلام فرمود پادشاه سایه خدای تعالی است در زمین که هر ستم دیده وظلم کشیده از بندگان او تعالی بوی رجوع میکند و بداد خواهی نزدوی میرود اگر عدل کند او را اجر ثابت و بر رعیت شکر لازم است و چون جور و ستم نماید بروی بار گناه لازم و بر رعیت صبر واجب .
( عن یونس بن اسحق عن ابیه قال قال رسول الله صلی الله علیه وسلم كما تكونون كذلك يؤمر عليكم ) .
یعنی یونس بن اسحق تابعی از حضرت پدر بزرگوار خود که صحابی حضرت رسول مقبول علیه الصلوة والسلام است روایت نموده که آنحضرت (ص) فرمود چنانچه بوده باشید هم چنان امیر و حاکم بر شما مسلط میگردد یعنی خوبی و بدی حاکم بر وفق اعمال رعایا است و بهمین مضمون در جای دیگر ثابت شده است که اعمالكم عمالكم يعنی عملهای شما عاملان شما است و وتفصيل این خطاب در حدیث آینده بخوبی مذکور است.
عن ابی درداء رضی الله تعالی عنه قال قال رسول الله صلی الله تعالی علیه وسلم ـ ان الله تعالى يقول انا الله لا اله الا انا مالك الملوك و ملك الملوك قلوب الملوك في يدي وان العباداذا اطاعونى حولت قلوب ملوكهم عليهم بالرحمة والرأفة وان العباد اذا عصونی حولت قلوبهم بالسخطة والنقمة


( ١٥ )

فسا موهم سوء العذاب فلا تشغلوا انفسكم بالدعاء على الملوك ولكن اشغلوا
انفسكم بالذكر و التضرع كى اكفيكم ملوككم .
( ابو نعيم در کتاب حلية الاوليا )

يعنى حضرت ابودردای صحابی رضى الله تعالى عنه روايت نموده است
که آنحضرت عليه الصلوة و السلام فرمود که الله تبارك و تعالى ميفرمايد
« منم خدای بر حق که نيست هيچ معبود بر حق بجز من مالك پادشاهانم
و پادشاه پادشا هان دلهاى پادشاهان در دست تصرف من است چون
بندگان من اطاعت ورزند مرا دلهاى پاد شاهان شان را برايشان نرم
و مهر بان ميگردا نم – و چون بندگان عصيان ور زند مرا دلهاى
پادشا هان شان را بقهر و عذاب رسانی متبدل میسازم که ايشان را
بعذا ب شديد معذب دارند و چون اين همه امور مخصوص اراده و فر
مان من است پس هرگز خودرا به بد گفتن پادشاهان خود مشغول مسا
زيد ليكن چون از ايشان جور و ستم بينيد خود ها را بذكر و تضرع
وزاری بدرگاه من مشغول سازيد تا كفايت شما را از پادشاهان شما نمايم.
اين حديث (حدیث قدسی است )

که عبارت و لفظ آن از حضرت رسول مقبول ومضمون آن از
حضرت الله تعالى و تقدس است و حضرت رسول مقبول حكايت آن
را بزبان هدايت ترجمان خود فرموده مسلما نان كامل العقيدة افغانرا
دستورالعمل كافى و شافی است که اختیار جميع امور از حضرت حقتعالی
است خوبی و بدی – بالادستان مربوط حسن عمل و سوء عمل زير
دستان است الله تعالى اعمال ما را خوب و بر شريعت مطهره مطابق
داشته باشد تا همواره از مراحم شهريار خود مشغول عواطف خسر
وانه بوده باشيم .


( ١٦ )

( عن عبادة بن الصامت رضی الله تعالى عنه قال بايعنارسول الله
صلی الله عليه وسلم على السمع والطاعة فى العسر واليسر والمنشط والمكره
وعلی اثرة علينا وعلى ان نقول بالحق اينما كنا لا نخاف في الله لومة لائم
وعلى ان لا ننازع الامر اهله الا ان تروا كفراً بواحاً عندكم من الله
فيه برهان -

( صحیح بخاری و صحیح مسلم )
یعنی حضرت عباده بن صامت صحابی ( رض ) فرموده است که مایان
جماعة اصحاب ( رض ) با حضرت رسول مقبول عليه الصلواة والسلام
بر امور ذیل بیعت نموده ایم -
قبول امر و اطاعت در دشواری و آسانی و حالت نشاط و عدم نشاط -
قبول برگزیدن دیگری بر ما بحکومت وغیره
گفتار راست در هر جا که باشیم - و در اطاعت امر خدایتعالی از
ملامت هیچ ملامت کننده خوف ننمائیم -
نزاع ننمودن در امارت با اهل آن مگر اینکه کفر ظاهری که نزد
خدا يتکالى حجت وسند عدم اطاعت شده بتواند ازوی نمایان و آشکارا
دیده شود نعوذبالله منها .
این حدیث مبارک که باوجود قلت الفاظ شامل کلیات امور سیاست
مدنیه وحاوی اصول حقوق پادشاه ورعیه میباشد کیفیت بیعت رعایای
مسلمانان را با پادشاه مسلمان بقرار ذیل ارشاد فرموده است -
( ١ ) قبول امر و اطاعت در وقت دشواری و آسانی و رضا و عدم
رضا یعنی رعایا در امر دشوار و آسان و مطابق خیال و مخالف آن یکسان
اطاعت نمایند -
( ٢ ) اگر پادشاه بحق از حقوق بعض افراد رعیه را مخصوص گرداند


( 17 )

و بعض را محروم – یا بعض افراد را بر بعض دیگر حاکم و بالا
دست مقرر دارد همان افراد زیر دست بقرار امر پیغمبر حق شکوه
را ندارند بلکه قبول امر و اطاعت برای رعایا لازم است .
( 3 ) راست کرداری و راست گفتاری در هر جا و هر زمان لازم
رعایا است که در امر یکه حق خدایتعالی باشد از هیچ کس خوف نکرده
و بملامت ملامت کنند گان باك نشمرده راستی را پیشۀ خود گیرند
و حقوق پاد شاه را بر استی تأدیه نمایند و از کذب و فریب و حیله و غدر
باپاد شاه و در بین خود اجتناب تام لازم شمارند –
( 4 ) در امارت با اهل آن هیچ نزاع و خلاف روا ندارند و تا زمانیکه
خلیفه مسلمانان مسلمان باشد و کفر صریح ظاهر که هیچ شك و شبهه
را دران راه نباشد از خلیفه ظاهر نگردد تا آنوقت خلیفه زمان مطاع
الامر و لازم الاتباع است و نزاع کننده و محرك فتنه لازم القتل است –
و باین نکته توجه مسلمانان لازم است که درین حدیث مبارك که ارشاد
حضرت خیر العباد ( ص ) و موجب اصلاح حالت جمیع افراد و رافع
فتنه و فساد است در باب عدم نزاع در امارت تأکیدات زیاده ورود یافته
است – و باعجاز نبوی این امر قبل از وقوع دانسته شده است که
بعض افراد رعیه بتقاضای نفس با امرای زمان خود نزاع خواهند
کرد و بهانه نزاع آنان نسبت کفر و ظلم وغیره خواهد بود – نی نی این
بهانه موجب تحريك فساد و فتنه است – و حضرت هادی صراط
مستقیم و بانی شرع قویم علیه الصلوة و التسلیم ازین گونه مفاسد افراد
امت را تا قیام قیامت ممنوع فرموده و حفظ قواعد اسلام را باطاعت اولی
الامر و اتفاق و اتحاد و باز وداری افراد امت مربوط گردانیده و چنین
ارشاد فرموده است که تا زمانیکه پاد شاه مسلمانان مسلمان باشد و منکر


( 18 )

اصول اسلام نگردد واجب الاطاعت ولازم الاتباع است مگر درصو
رتيكه حكومت مسلمانان بکافری تکیه کند یا حاكم مسلمانان بخذلان
شیطان کفر را اختیار کند ( نعوذ بالله ) و از اصول اسلام انکار نماید و
كفر او ظاهر و آشکارا باشد که تأویل و بهانه و حیله را دران راه نباشد
دران صورت افراد رعیۀ مسلمان را صبر بر اطاعت و زیر دستی کافر
موجب عدم رضای حضرت پیغمبر و باعث تباهی اعمال حسنه وغیرت
اسلامیست .
سبحان الله !!!
چگونه پیغمبر صادق و خیر خواه موافق که ارشادات او همگی موجب
سعادت دنیا وعقبای ما است از انعامات آلهی برای ما عطا واحسان
شده است و بشرف امت بودن او افتخار یافته ايم وما مسلمانان بكدام
حد واندازه در ادای حقوق دينيه وعمل بمقتضيات اوامر نبويه تفريط
و تقصیر نموده ایم که در خدمت دین ودولت خود بهانه جوئی میکنیم -
کسانيكه مسلمانان و درامت حضرت سید الانام عليه الصلوة والسلام
محسوبند و از شومی اعمال وغفلت از ارشادات و هدايات حضرت رسول
برکمال عليه الصلوة والسلام زير تسلط ملت غير درآمده ودين وناموس
شان در محل خطر است در اطاعت حکام غیر دین خود کوشش میورزند
و به بهانه های نفسانی و تسویلات شيطانی اطاعت ملت غیر را برای خود
موجب نجات تصور کرده اند !!! و كفر حقيقى ! وشرك ظاهرى ! و
نصرانیت بدیهی ! حکام ایشان موجب نزاع رعيه وحكام نميگردد ــ ما
مسلمانان افغان که بحمد الله والمنه دعوی غیرت دینی و قومی و فطری
را داشته و داریم و دل دادۀ محبت و اطاعت حضرت رسول انام عليه
الصلوة والسلام و خدام و چاکران صمیمی دین متین اسلام بوده و


( ۱۹ )

میباشیم و زیر دستی ملت غیر را مخالف وجدانان و اسلام خود دانسته
بار بار قوم و ناموس خودها را از تسلط ملت غیر بحکم دین و ایمان بتوفیق
ایزد منان محفوظ داشته ایم – وصغیر و کبیر و برنا و پیر ما بفنا نمودن روح
و روان خود کفیل حفظ دین و ناموس بوده هستی خود را با محکومیت
غیر ملت موجب خسران دین و دنیا و محرومیت از رضای حضرت محمد
مصطفی ( ص ) وموجب نزول غضب الله تعالی دانسته و میداند –
پس با وجود اتصاف ما باینچنین صفات فاضله که خویش و بیگانه
الحمد لله والمنه اقرار واظهار آن را کرده ومیکند – چگونه در اطاعت
و محبت و خدمت پادشاه مسلمان بادیانت خود که به نیت صادق واعتقاد
موافق و عبادات لایق متصف است وجود خودها را محو و نابود نسازیم –
و رضای پادشاه خود وسعی در اطاعت و فرمان برداری اوراچرا برای
حصول رضای صاحب دین متین و ترقی شرع مبین و ابطال ارادهٔ
باطله اعدای دین و ناکامی تدابیر مفسدین اخوان الشياطين باليقين
حاصل نداریم — خدایا کریما کردگارا توفیق و هدایت و ارشاد نصیب
ملت و پادشاه افغان بدار تابر طبق رضایت و بر وفق اوامر رسول بر حقت
در خدمت دین و دولت صرف همت و غیرت نمایند (این دعا از من
و از فوج ملک آمین باد )


( ۲۰ )
۳
فى بعض الكتب .
ابن آدم تدعو على من ظلمك ويدعوا عليك من ظلمته فان شئت
اجبناك واجبنا عليك وان شئت اخرنا الامر الى يوم القيمة
فيسعكم العفو .
یعنی در بعض كتب سماوی ورود یافته است كه الله تعالی باانسان
خطاب نموده میفر ماید .
ای ابن آدم دعای بد مینمائی بر آنكه بر تو ظلم نموده است واز من داد
میخواهی و در همین حالت بر خودت نيز مظلوم دیگری كه ستم دیدهٔ تست
دعای بد میكند وداد خودرا از من میطلبد پس اگر خواهی دعای
هر دو را قبول فرموده داد اورا از تو وداد تر ااز ظالمت می ستانم واگر
خواهی قبول دعای هر دو را بروز قیامت میگذارم تا عفو واسع من
همه كانرا در بر گیرد .
از یحدیث قدسی واضح میگردد كه هر ستم وجوری كه انسان از
بالادست خود می بیند درهمان حالت خودوی بر زیر دست خود ظلم
وستم روا دا شته عدالت آلهی موجب این میگردد كه بالا دست وی
نیز بروی ظلم وستم بنماید -
بنابران عاقل منصف را لازم است كه حقوق زیر دستان خودرا ضایع
ننموده وازستم بالادست شكوه نكند وعلاج اصلی آنرا برضای زیر
دست خود بنمايد -


( ۲۱ )
( قال عبيدة السلماني لعلى رضی الله تعلی عنه ياامير المؤمنين مابال
ابی بکر وعمر الطاع الناس لهما والدنيا عليهما اضيق من شبر فاتسعت
عليهما ووليت انت وعثمان الخلافة ولم يغطا عوا لكماوالدنيا قدا تسعت
فصارت عليكما اضيق من شبر فقال لان رعية ابی بکروعمرکا نوا مثلی
ومثل عثمان ورعيتى انا اليوم مثلك وشبهك — ! ! !
یعنی حضرت عبيدة سلمانی تابعی از حضر امير المئو منين علی کرم الله
تعالی وجهه پرسيد که آيا مچه سبب مردمان اطاعت ابوبکر و عمر را
قبول کردند و دنيائی که يکو جب بود وسعت يافت و چون نوبت
خلافت بخودت وعثمان رسيد از اطاعت شما نفرت نمودند و دنيای وسيع
بر شما از وجب تنك تر گشت حضرت امير المؤمنين (رض) در جواب
فرمودند که رعيت ابوبکر و عمر چون امثال من وعثمان بودند ازانرو
درجة امـرای مانیز بهمان حد رسيد ورعيت من امثال واشباه خودت
ميباشند پس چرا با آن حد ترقی نمائيم —
ازين اثر مبارك به اين نتيجه رسيديم که ترقيات مادی و معنوی امر
خلافت وسلطنت تابع حالت رعيت است ا گر رعايا بصفات حسنه وجوش
و خروش ايمانی متصف ومتحلی با شند حالت امارت نيز ترقی ميکند
و خليفة زمان ازرعايای خود خدمات مفيده گرفته ميتواند ونتايج
عظيمة ترقيات دينيه و دنيويه از مساعی رعايا حاصل ميشود و اگر


( ۲۲ )

تعصبات قوميه واغراض شخصيه مد نظر افراد رعيه بگردد حالت
خلافت وسلطت متغیر شده و در صورت فساد اخلاق افراد رعیه توجه
خليفة زمان منتج فوائد تامه نميگردد از انرو هريك از رعايا را توجه
كامل باصلاح حالات شخصيه واعمال ذاتيه خود فرض عين وعين
فرض است .

( ٤ )

رفتار مجتهدين دين متين حضرت سيد المرسلين (ص )

( در باب اطاعت اولى الامر : - )

حضرت امام همام اعظم ومقتدای عالم امام ( ابو حنيفه كوفى رحمة
الله تعالى عليه ) كه مجتهد مطلق ميباشند و مايان افغانيان تابع مذهب
مهذهب و مقلد احكام فقهيه شان ميباشيم ولادت باسعادت شان در
سنة ٨٠ هشتاد هجرى ووفات حسرت آيات شان در سنه ١٥٠ یکصد
پنجاه هجری قدسی است .

حضرت امام اعظم رح معاصر خلیفه ابو جعفر منصور دوانيقي
( خلیفه دوم از خلفای عباسیه) بوده اندچون علم و تقوی و زهد و فقاهت
حضرت امام شهرت یافت ( خلیفه ابو جعفر منصور ) اراده نمود كه
منصب قضای ممالك اسلامیه را بحضرت امام مفوض دارد از انرو حضرت
امام را بحضور خود طلبیده امر نمود كه منصب مذکور را قبول نمايد
حضرت امام چون از حظوظ نفسانی کاملاً در گذشته بودند و اشغال


( ۲۳ )
ومناصب را مخل ادای عبادات وطاعات میدانستند بنابران در حضور
خلیفه از منصب قضا استعفا نمودند و از مجلس خلیفه مرخص شدند
چون همواره نفری زیادی برای حل مسائل دینیه بحضور امام حاضر
میشدند مخالفین و حاسدین حضرت امام بسمع خلیفه رسانیدند که امام
ابو حنیفه ( رحمة الله تعالى عليه ) منصب قضا را قبول نکرد و از منصب
ومرحمت پادشاه ابا نمود مگر در خانه خود مردمان را باحکام و مسائل
فتوی میدهد ( خلیفه ابو جعفر منصور ) ازین امر رنجیده امر نمودکه
( ابولیلی ) که عالم فقیه و معاصر حضرت امام بود بمنصب قضای ممالک
مقرر گردد و حضرت امام ابو حنیفه رح با لکل از فتوی موقوف باشد
حضرت امام اعظم رحمه الله تعالى بعد از صدور این امر خلیفه در را
برخود بسته و مردمان چون بدر سرای برای حل مسایل حاضر میشدند
همگانرا نزد ابو لیلی که بدرجه تلمیذ حضرت امام بودو در علم و عمل با
حضرت امام مساوات نداشت بسبب امر خلیفه ارسال می نمود و در هیچ
مسئله جواب نمیفرمود تا اینکه شبی دختر حضرت امام که نهایت قدرمند
وپسندیده حضرت امام بود برای ادای نماز تهجد در نصف شب برخاسته
بعد از تکمیل وضو دندان مبارکش قدری خون شده چون لعاب دهن
را ملاحظه نمود بسبب قلت تغیر رنگ لعاب دهن در نقض وضوی خود
مشتبه گردیده درهمان نصف شب این بدر منیر بحضور حضرت پدر


( ٢٤ )

بزرگوار خود حاضر شده کیفیت واقعه را معروض داشت و حل این
مسئله را از حضرت امام در خواست نمود حضرت امام که درین وقت شریف
بادای نماز تهجد مصروف بودند بنظر عطوفت پدرانه دختر عفیفه عابده
صالحه خود را منظور فرموده گریه زیاد نمودند و از دختر خود در حل سوال
شان عذر خواستند و برقت تمام فرمودند که «جگر پاره من! خلیفه زمان
مرا از فتوی منع فرموده حل سوال ترا بیان نموده نمیتوانم از قاضی
ابی لیلی که قاضی مملکت و منصوب خلیفه وقت است حل مطلب خود
را بنمائید ازینجواب باصواب تحسرا نتساب دختر صالحه عفیفه اش
نیز بگریه در افتاده در دل شب این چراغ و ستاره دین با هم گریه زیاد
نمودند حضرت امام فرمودند که چون لیاقت منصب قضا را در خود
ندیدم در حضور خلیفه ازان استعفا کردم اما در نیم شب در باب حل
سوال جگرپاره خود بر خلاف امر خلیفه فتوی داده نمیتوانم

سبحان الله !!!

چگونه دین متین و چه امامان و تابعان حضرت سید المرسلین علیه
الصلوة و السلام داریم که تقلید و متابعت آثار مبارکه شان موجب نجات
دنیا و عقبای ما است –
ای اولاد وطن دیانت مسکن مقدس رفتار و سلوك مقتدای دین ما و شما
حضرت امام اعظم معظم رحمة الله تعالی علیه این بود که در نصف شب


( ٢٥ )

در حل مسئله دینی با دختر خود بر خلاف امر خلیفه فتوی نمیداد مایان افغانان که الحمد لله والمنه تابعان حضرت امام بوده ایم درین زمان اخیر که جدائی از قوم و پادشاه خود موجب بر کندن شیرازۀ حکومت اسلامیه میگردد چرا در اطاعت و محبت پادشاه خود از سر قدم نسازیم ورضای اولی الامر خود را برای ترقی دین و دولت خود چرا حاصل نداریم : -


( ٢٦ )

فرمان اعلیحضرت همایونی

تحریر شب دوشنبه ٢٥ ماه ربیع الاول سنه ١٣٣٤
عالیجاه فضایل همراه قاضی القضاة را واضح باد
احادیث شریف و بعضی اقوال که درج این رساله
میباشد بدرستی ملاحظه کرده هرگاه مطابق
شرع شریف باشد تصدیق کنید
( سراج الملة و الدین )
بزودی ارسال حضور خواهید کرد انشاءالله تعالی


( ۲۷ )

— جواب فرمان اعلیحضرت همایونی —

تصدق حضور انور اعلیحضرت همایون والا شوم
در باب رساله اطاعت اولی الامر ارسالی حضور همایونی معروض میشود
که در باب اطاعت اولی الامر هر انقدر که زیادات و دلایل دینیه تحریر
شود هنوز کمتر است زیرا که اطاعت اولی الامر ثالث اطاعت حضرت
خدا و رسول ( ص) می باشد و در امر مباح اطاعت امر شان واجب
میگردد — و بسیار لازم است که در ینباب رسایل و توالیف اجرا
و طبع شود — خود اینبندۀ در گاه الله تعلی نیز در ینباب عزم مصمم داشتم
که در باب اطاعت اولی الامر دلایل دینی را تحریر دارم مگر بسبب
زیادت مرض در تعویق افتاد این رساله صحیح و واجب العمل است زیاده
اختیار بحضور والا ست بلکه امر اولی الامر فعل مباح را واجب
میگرداند فقط * آلهی همواره خیر دارین نصیب کناد به برکت محمد صلی الله
علیه وسلم و آله الامجاد و صحبه الاوتاد
الراقم
( سعد الدین قاضی القضاة )


[BLANK PAGE]