[BLANK PAGE]


عکس فارغ التحصیل پیاده مکتبی سال اول ۱۳۰۲ با هیئت امتحانیه


فن جلیل
شعبة صنایع زراعیه
اصول پرورش کرم پیله
تألیف سینور مسی معلم پرورش پیله
مترجم و معاون ابراهیم توفيق بيك
مدیر عمومی زراعت
دارالسلطنه کابل سنه ۱۳۰۲
باجازه وزارت تجارت چاپ شده است
در مطبعه حروفی ماشین خانه مبار که طبع کردید


تخم پیله را در مابین قوطیهای کاغذی انداخته و بر سر میز های هوادار گذاشته تمام زمستان اینطور نگاه میدارند . و قوطیهارا روزانه یکبار دور میدهند که فعل تنفسی تخم مذکور پوره جاری شود و برای شان هوای تازه برسد .


( ٢ )
بسم الله الرحمن الرحيم
تربیه کرم پیله
صورت پرورش
کرم پیله بواسطه تخم زیاد میشود ـ وقتیکه شب پرک از غوزه
برآید فورا جوره شده تخم میدهد .
تخم را تمام زمستان باصول مخصوصی در میان بکس نگاه
میدارند و در اول بهار بواسطه گرمی طبیعی یا صناعی در انکشاف
آن میکوشند .
تخمی که دران کرم پیله باشد مدور و تخمیکه گنده شده باشد پام
و پچق میباشد .
رنگ تخمهائی که ازان کرم پیله پیدا شده باشد سفید و زرد
میباشد و تخمهائیکه گنده شده باشد یا کرم ازان برآمده نتواند
خاکستری رنگ میباشد .
باید اصول طبیعی را در خصوص جوجه کشی کرم پیله ترک
داد چرا که باین اصول وقت بسیار میگذرد تقریبا ازده تا پانزده
بیست روز تیر میشود و برای اصول صنعی پرورش او خیلی مضر


( ۳ )
است چرا که درمیان عمر کرم ها تفاوت پیدا میشود و این تفاوت با آنکه در پرورش آنها موجب تکلیف میگردد در اندك مدت سبب هلاك آنها هم میشود یا ابریشم ازان کم حاصل میشود . مردم پیش تخم کرم پیله را در خریطه انداخته درزیر پیرهن بالای سینه میگذاشتند و یا در زیر نهالی مانده چند نفر بنوبت بر سر آن خواب میکردند حرارت جسم انسان بتخمها اثر کرده بعد از ( ١٥ ) روز آغاز بچوچه برآمدن میشد و در بین سه چهار روز همه چوچه می برآمد .
اصول فن عالم را مجبور ساخت برینکه طرز چوچه کشی قدیم را ترك داده طرز جدیدی بروی کار آرند این است که ( انکوبیتر ) نام آله ایجاد و تجویز کردند چرا که در تخم کرم پیله قوه جاذبه ودافعه تنفس هوا میباشد و در میعاد شگاف شدن هوای صاف خارج را جذب وهوای مضر داخل را از خود دفع مینماید .
هوای کثیف نسبت بهوای صاف ثقیل تر میباشد - چون تخمها را در میان صندوق خورد یا خریطه نهند که منفذ نداشته باشد و هوا دران تردد نتواند هوای خراب تخم و بلکه ( جنین ) را که اصل ماده حیوانی است فاسد میکند .
انکوبیتر یعنی آله چوچه کشی عبارت است از دوصندوق چوبی وحلبی صندوق حلبی دو دیوار است وسر ندارد و درین


( ٤ )
هردو ديوار از چار طرف فاصله است وازين فاصله جيد ولى تشکيل يافته .
اين صندوق حلبى در بين صندوق چوبی ميباشد ضلع پيش روی صندوق چوبی دروازۀ شيشۀ ميباشد تخم را ازين دروازه درون و بيرن ميکنند درون صندوق در پيش دروازۀ شيشۀ درجۀ ترما ميتر ميباشد و درجۀ حرارت را بدان معلوم ميکنند . در زير صندوق چوبی انکوبيتر يك سوراخ مدورى است چراغ را درين سوراخ مى نهند آب درون صندوق حلبی گرم و درجۀ حرارت انکوبيتر را حفاظت مينمايد .
قسمت داخلی چوكات انکوبيتر بسيار کتاره هاى چوبی دارد تخمها را درميان قتی کاغذى هموار و در بالای کتاره ها ميگذارند بايد بزركی صندوق بقدر اندازۀ تخم باشد اکثر صندوق هائيكه يك گز مربع انگريزى هست دوصد اونس تخم گنجايش دارد كه يك اونس برابر است به شش مثقال کابل .
بايد سوراخ صندوق که بدرون هوا ميدهد مساوى بمقدار تخم باشد يعنى اگر مقدار تخم زياد بود سوراخ هم بايد كلان باشد
چراغ انکوبيتر بالا و پائين ميشود يعنى اگر بخواهند شعله چراغ نزديك بسوراخ شود چراغ را بالا واگر حاجت نباشد پائين ميکنند و باين طريق درجه حرارت آب صندوق را منتظم و برابر بمدعا ميسازند مگر اين چراغ چراغ مخصوصی نيست


( ٥ )

بلکه از هر چراغ کار می توان گرفت .
صندوق انکوبی تر را بالای کروچی میگذارند .
وقتیکه میخواهند از دو صد اونس بیشتر جوجه کشند باید
انکوبی تر را باطاق بگذارند که بخاری باشد .
در ملکهای سرد سیر که هوا مانع اجرای جوجه کشی
است خوب نیست درجهٔ حرارت را دفعةً از ۲۰ آغاز کنند
بلکه از (۱۰) و (١٢) آغاز و یومیه یکدرجه بلند شود تا وقتیکه
به ۲۰ و (۲۲) و (٢٣) برسد و باید درجهٔ حرارت از (٢٣)
بالا نشود
هر گاه حرارت اطاق یکدو درجه بلند و به ٢٤ و ٢٥ بالغ
شد چندان نقصان ندارد مگر لازم است درجهٔ حرارت را پائین
نسازند که ضرر به تخمها میرسد پس باید درجهٔ حرارت در شب
و روز یکسان و برابر باشد .
هر گاه درجهٔ حرارت لازمه از درجه مقصود بلند تر باشد
مثلاً به ۲۷ و ۲۸ برسد ضرور است انکوبیتر را در اطاق
یکجای سرد بگذارند .
توحید درجه حرارت آلهٔ جوجه کشی از روز اول تا وقت
انکشاف ضرور است شب و روز بيك درجه معين قائم باشد .
در ممالك معتدله درجه حرارت از ١٤ و ١٥ آغاز و هر روزه
یکدرجه بلند میشود تا وقتیکه درجهٔ درون انکوبیتر به ٢٤ و


بعد از انکشاف تخم ها کرم ها را از انکو بیتر یومیه
کشیده برای این آ ها گذاشته میشود ... -


(٦)
٢٥ برسد باید درجه خارج از درجه مقرره داخل کمتر نباشد.
اگر غنچه برگ درخت یکبار واز شده و از سردی هوا و غیره
پس جنگلک شده باشد لازم است در بخصوص از يك شخص
ماهر هدایت بگیرند در ممالك حاره درجه چوچه کشی را از (۲۲)
آغاز نموده تا وقت برآمدن چوچه همان درجه را قائم دارند.
انکشاف تخم کرم پیله بهر اصول و هر موقع و فصلی که باشد
در مابین (١٥) الی (۲۰) روز میباشد البته نسبت بفصل موقع
روز انکشاف آن از (١٥) تا روز (۲۰) تأخیر خواهد شد وقتیکه
پیله ها بواسطه آله انکوبیتر از تخم برآمدند همه را در یکخانه
بروی اسباب مخصوص نگهدارند باید این اسباب پیش از برآمدن
پیله ها ساخته و برای کار تیار باشد خانه کرم پیله در هر جا که
ساخته شود ممکن است مکر باین شرط ها (١) از روز اول یعنی
از وقت انکشاف تخمها تا بآخرین خواب او باید خانه اش هوا
دار باشد و همیشه هوای صاف برای کرم ها برسد (٢) در درون
اطاق بخاری باشد مگر بخاری آهنی همیشه خوب نیست چرا که
بخاری آهنی بدرون اطاق كرم پيله يك ماده کیمیویه حامض
کاربن که بسیار مضر است پراکنده میسازد در بخاری باید
چوب آتش شود و مطلقا ذغال نسوزانند بخاری برای حفاظت
درجه لازمه حرارت پیله خانه بکار می آید که در سردی شب و
روزهای باران و شمال زیاد درجه حرارت اطاق را نگاه میدارد


(۷)

موقع سرد باید درجة حرارت درون خانه کرم پیله از ۱۸ الی ۲۵ بوده همین درجه نگاه کرده شود هرگاه تفاوت آمده (۲) و یا (۳) درجه کم و زیاد شود چندان مضر نیست بشرطی که این کمی و زیادی در مابین همان درجة (۱۸) و (۲۵) باشد اما تفاوتی که از (۱۸) کمتر و یا (۲۵) درجه بیشتر باشد برای پیله ها مضر است.

آدم تجربه کار تبدل هوا را پیش بین بوده در وقتیکه شمال و یا باران ظاهر شود یا شب هوا سرد گردد باید بخاری را آتش کنند تبدل هوا بعد از تیر شدن خواب چهارم کرم پیله چندان مضر نیست مگر باین شرط ها

اول کرم ها در آفتاب نباشد
دوم کرم ها در باران نباشد
سوم کرم ها در جای رطوبت دار نباشد

برعلاوه نباید فراموش کرد که موش و مورچه کرم پیله را بسیار دوست دارند و میخورند بلکه موش غوزه راهم خورده می تواند بنابرین تدبیر های مخصوصی لازم است تا بکرم پیله ازین دو جانور ضرر نرسد برای محافظت از مورچه کاسه های حلبی و یا گلی پر آب نموده زیر چهار پایهای اسباب کرم پیله بگذارند که مورچه ها به کرم پیله رسیده نتوانند برای محافظت از موش تلمك در اطراف اسباب کرم پیله بگذارند


(۸)
خوابیدن کرم پیله ها
کرم پیله (۳۰) روز بعد از انکشاف تخم ها نسبت بروز اول درجنه (۸۰۰۰) دفعه سنگین تر و در طول (۳۰) دفعه کلانتر میباشد برای تبدیل دادن اندازه جسم او خداوند برای خود کرم پیله خاصیتی بخشیده است که بواسطهٔ همین خاصیت پوست خود را چهار بار انداخته پوست جدید پیدا می‌کند و بتبدل پوست آلهٔ تنفس او نیز تبدل می‌نماید اولین خواب کرم پیله ۶ یا ۷ روز بعد از انکشاف تخم ظاهر می‌شود خواب دوم (٤) یا (٥) روز بعد از برخاستن خواب اول ظاهر می‌شود خواب سوم نیز (٤) یا (٥) روز بعد از برخاستن خواب دوم ظاهر میشو دخواب چهارم (٥) یا (٦) روز بعد از برخاستن خواب سوم ظاهر می‌شود .
اکثریه رشنهای کرمها یکروز پیشتر از خواب آهسته آهسته کم گشته و بیقرار معلوم میشوند و پوستش هم لشم میباشد و ازین نشانه ها معلوم میشود که وقت خوابش نزدیك رسیده است درازی مدت خواب او تعلق بفصل ومحل دارد مدت خواب اولین اکثر (٢٤) الى (٣٦) ساعت و خواب چهارم اکثر (٤٠) ساعت میباشد


( ۹ )

تنفس پیله ها

کرم پیله بواسطهٔ يك مجرای تنفس كه (تراخه آل) نام دارد نفس میکشد این آلهٔ تنفس مثل خانهٔ جولاه و به بدنش تقسیم شده و در باطن کرم پیله مادهٔ مولد الحموضه را میرساند که برای بالیدن کرم پیله اهمیت زیاد دارد در هرخواب او این آلهٔ تنفس بدل میشود .
اگر به بسیار دقت ملاحظه كنيد می‌بینید که کرم پیله بهر پهلوی خود ( ۹ ) عدد مجرای نفس دارد که از هردو پهلویش ( ۱۸ ) مجرای نفس میشود و این مجراها در میان حلقه ها میباشد ازين سخن به بسیار آسانی معلوم میشود که برای فصل تنفس کرم پیله جای کلان بکار است بناءً علیه در ايام پروش او باید اطاقش هوادار باشد و پیله ها در سر آلهٔ چوچه کشی جمع نباشند آله های موصوف باید پاك نگاه داشته شود و برگهای خشك پاك شود و كرم هارا در وقتيكه كلان میشوند جدا كرده در آله های فالتو نگاه کنند مثلاً کرمهائیکه در خواب دوم بوده و تمام آنها بسريك آله باشند دوروز بعد فى آله ( ١٢٠ ) کلان خواهند شد پس همان وقت از مقدار كرمها فيآله (۱۲۰) جدا نموده بسر آله های جدید نگاه کنند .


(۱۰)

و باید بر گهای خشك وفضله کرم پیله پاك شود و چون
این کار بسیار نازك است باید به بسیار احتیاط اجرا دارند
چرا که کرم پیله بسیار نازك میباشد وباید اضافه از قاعده محکم
گرفته نشود وبعد از پاك کردن آله پیشتر را بهمرای برك و
فضله بیرون کشیده برك خشك وفضله کرم را بیکجای دور
بیندازند در اروپا کاغذ های سوراخدار را گرفته بر سر کرم
ها میانند و بر سر کاغذ برك های تازه میاندازند کرمها از
سوراخهای کاغذ تیر شده در برك تازه جمع میشوند و باز آن
کاغذ را گرفته در روی اسباب جدید میگذارند و باینصورت
کرمها را پاك میکنند در نجا باز تکرار میشود که لازم است برك
خشك وفضله کرم پیله را از اطاق بیرون در يك جای دور
بیندازند ماندن برك چرك بدرون خانه کرم پیله بسیار مضر
است آله های سابق را چند ساعت بآفتاب بگذارند که بواسطۀ
حرارت پاك شوند پاك کردن کرم پیله اسول دیگری هم دارد
بواسطۀ تور ماهی گیری پاك میشود وهررقم تورنخی این کار را
اجرا کرده میتواند اما این اسول در وقت خواب اول و دوم
کرم بکار نمی آید چرا که درینوقت کرمها بسیار خورد
بوده از سوراخهای تور تیرمیشوند و بر سربرك های تازه
چسپیده وباز می افتند وخود را بروی برك تازه نگاه کرده نمی
توانند بنابرین باید پیله هارا از خواب اول تابآخر خواب


(۱۱)
دوم بارك های نابريده پاك كنند و اين اصول برای كرم های خورد بهتر از تور هست اصول پاك كردن كرم پيله از خواب سوم تا بآخرین خواب آن بواسطه تور اجرا میشود و تور مذكور بسيار سالها كار داده می تواند اما كاغذ را هر سال بدل كردن ضرور است خوب ترین اصول پاك كردن كرم پيله نيت ساختن يا جدا كردن اوست بواسطه دست این کار اگر بدقت و بدست اجرا شود بسیار مخارج را کم میکند و اصولش بقرار ذیل اجرا میشود برك های سر را که بروی آن كرم ها میباشد بهمراه خود كرم باحتیاط پیچانده و کلوله کرده از برك های زیر جدا كنند و در روی آله دیگر وا نموده - می گذارند وا گر بر كها را با پر مرغ وا كنند بهتر است .

خوراک كرم پيله

خورا ك طبیعی کرم پیله همين برك توت است برك ديگر درخت برای او خوب نیست مردم درين باب تجربه ها كردند اما نتيجة خوب نگرفته نتوانستند در سنه (١٨٠٤) عيسوی ( لوويس و قلارك ) در امریکا به تجربه های بسیار معلوم شده كه برك درخت (مقلو را اوراتيكا) مثل برك توت وظيفة غذایی كرم پیله را اجرا می تواند ولی چنانكه در فوق ذكر


حینکه کرم پیله بر سر آله های خود بخوراک مشغول میباشد


( ۱۲ )
شده خوب ترین ویگانه خورا که کرم پیله برك توت میباشد
مگر در وقت خوراك باید بدقت ملاحظه کنند که برك ها تر
و یا رطوبت دار نباشد اگر برك ها تر باشد در پيله يك ناجوری
سخت پیدا میشود که او را مرض چونه میگویند درین مرض
کرم های مریض مثل چونه سفید معلوم میشوند و جسم شان
سخت میشود باید فرا موش نسازید که بر گهای شبنم دار و
باران زده تررا برای کرم جمع نکنند برك توت را درست و یا
میده کرده بکر مها می دهند برك درست دادن تجربه زیاد بکار
دارد بنا برین ما برای شما رفیق های افغان خود نصیحت میکنیم که
هر وقت برای کرم ها برك ميده کرده بدهید چرا که باینصورت
برای کرم ها تاوعده خواب چهارم تکلیف نمیرسد اگر در سن
کرمها تفاوت باشد حاصلات خوب گرفته نمیشود بركها بواسطه
کارد و ماشین بریده و میده میشود هر گاه برك را با کارد ببرند
مخارج کم میشود این کار بسیار معمولی بوده بلکه آسان هم
هست برك ها را در يك دست جمع کرده میوه توت و شاخ و بیخ
های کلان آنرا پاك و دور کنند و بر سر يك ميز یا تخته مانده به مرای
کارد ریزه ریزه کنند برك ها هر قدر نازك بريده شود خوب
تر است در وقت خورا که دادن کرمها را كم كم برك بدهید و بسیار
دقت کنید که برك ها در یکجا جمع نشوند بعد از خواب سوم
اگر برك ها را کلان کلان بریده بدهند نیز ممکن است و بعد از


( ۱۳ )
خواب چهارم برك درست هم داده می شود وعدۀ خورا كه
دادن بسیار مهم است باید بدرستی و دقت ملاحظه شود .
خورا كه اول كرم پيله يعنى برك بريده را سه ساعت بسه ساعت
تیار كنيد باستثنای وعدۀ خواب بردن كرمها و فراموش
نكنيد كه در وعدۀ خوراکه پیش از خواب باشد و يا بعد از
خواب به بسیار دقت كار كنيد چرا كه كرم پيله درين وقتها
ضعیف میباشد و گويا ازيك ناجورى برامده است باين سبب
خورا که اول شان بسیار بدقت داده شود كرم پيله را چيز
پيشتريک از خواب رفتن خورا که ندهند و در وقت خواب هم
خوراک حاجت ندارد (۳۰) ساعت و در وقتيكه هنوز کل کرمها
بیدار نشده بلکه بعضی بیدار و بعضی خوابند هم خوراك
معطل میشود و باین قاعده خورا که دادن درسه خواب اول
کرم پیله میباشد اما در وعدۀ خواب چهارم كه كرم پیله به
بسيار سختی پوست خود را می اندازد ( ٥٠ ) ساعت معطل
نمودن خوراك بهتر است از تجربهای که نموده ایم معلوم میشود
که حیات کرم پیله از وقت برامدن از تخم تا بخواب اول ( ٦ )
تا ( ۷ ) روز و از خواب اول تا خواب دوم ( ٤ ) تا ( ٥ )
روز و از خواب دوم تا خواب سوم نیز ( ٤ ) تا ( ٥ ) روز
میباشد و از خواب سوم تا خواب چهارم ( ٥ ) تا ( ٦ ) روز
عمر دارد .


( ١٤ )
اسبابها حاکم تبدل هوا و انتباه ها
رفع کردن تعفن
دفع کردن موش و مشق

در باب اصول نگه کردن اطاق پیله چند سخن دیگر نیز
ضرور است اگرچه در سابق هم ذکر آن شده اصول نگاه
کردن پیله از وقت انکشاف تخم تا بآخر خواب چهارم و
پرورش واصول غذا دادن و نگاه کردن او اهمیت زیاد دارد
پیله ها از وقت انکشاف تا بخواب اخير يك حرارت متوازنه
میخواهند بنابران در تمام ایام پرورش باید اطاق او از تاثیر
حرارت آفتاب وسردی باران قرار اصول فنی حفاظت شود
برای پرورش يك اونس تخم اقلا ( ٢٥ ) مربع گز انگریزی
جای بکار است ولازم است که اطاق پیله هروقت هوای صاف
داشته باشد ولی ضرور است که در اطاق جریان هوا نباشد
که به کرمها جریان نرسد بنابران کلکین های اطاق را اگر
بطرف شمالی باشد خوب بسته کنند که بدرون خانه نیاید
چرا که هوای سمت شمالی مرطوب بوده در کرمها مرض
چونه پیدا می کند و کرمها بسیار تلف میشود پس باید
کلکین های خانه بلند باشد تا هوای آن بواسطه همین کلکین
ها بدل شود وهوای تازه راست بر سر کرمها نیاید و نیز کلکین ها


( ١٥ )

روبروی دروازه بوده خود در وازه نیم وا باشد که بدرون
اطاق جریان زیاد پیدا نشود وهوا آهسته آهسته صاف کردیده
بهر کنج اطاق علی السویه وبرابر برسد و اسباب گرم کردن
اطاق پیله نیز موجود باشد اصول گرم کردن خانه پیله در سبق
بالا ذکر شده .
در شهر کابل در وقت پیله کشی درجه حرارت هوا بسیار
کم میباشد خصوصاً شب ها که نسبت بروز سردتر می باشد ازین
سبب ضرور است هر شب بخاری را آتش کنند تا درجه
حرارت شب مساوی بمقدار درجه حرارت روز باشد ازین
سخن معلوم میشود که در شهر کابل واطراف آن ودیگر شهرها
نیز که مثل کابل باشند لازم است درجه حرارت درون اطاق
پیله را برابر بدرجه حرارت روز نگاه دارند .
در جلال آباد که نسبت بکابل گرم است حاجت باین قاعده
نیست یعنی لازم نیست اطاق را به بخاری گرم کنند ولی
اینقدر ضرور است که در وقت شب کلکین ها و دروازه ها را
بسته کنند باید فراموش ننمود که در خصوص تبدیل هوای
درون اطاق تدبیرهای مخصوصی می کنند یعنی اگر روز خوب
وگرمی آفتاب زیاد باشد احتمال دارد درجه حرارت درون
پیله خانه بسیار بلند رفته درجه اوسط حرارت نگاه نشود
درینصورت لازم است بروی کلکین ها و دروازه ها که ازان


١ از نوك سر خو ازه تا به محور میخ اول ٨ انچ مسافه دارد .
٢ در مابین محور میخ های کلکی چوبی ٥ انچ مسافه می باشد
٣ در مابین میخ کلکی چوبی که در میان پایه می باشد و میخ های
بالا و زیر آن ١٠ انچ مسافه می باشد . ٤ از میخ آخیر پایه تا به

زمین ١٥ انچ مسافه دارد . ٥ کاسه حلبی که در زیر پایه گذاشته
شده در مابین آن آب انداخته میشود . ٦ تر مومیتر .
٧ درازی پایه ٧ فوت و ٨ انچ است .


[BLANK PAGE]


( ١٦ )

روشنی و گرمی آفتاب تیر میشود بوریا میخ کنند که اطاق بسیار
گرم نشود باینصورت میشود درجه گرمی اطاق را شبانه
بدرجه لازمه نگاه دارند اگرچند درجه بالا یاپائین از درجه
لازمه باشد بسیار مهلک نیست اما فراموش نسازید که اگر
ازدرجه لازمه بقدر ( ٥ ) درجه فرانسوی و ( ١٢ ) درجه
انگریزی بلند یاپست شود ضرر دارد .

اسباب پرورش كرمها

كرم پيله باصول فنی بر سر اسباب های مخصوص پرورش
میشود این اسباب طوری ساخته میشود که هوا اززیر آن تیر
شده بتواند خوب ترین اصول این است كه يك چوکات ساخته
دریکروی آن بوریا میخ کنند این چوکات از هررقم چوب که
باشد خیر است وهرقدر ساده باشد بهتر است چرا که مخارج كم
میشود اگر اندازه چوکات ها یکنیم گز مربع انگریزی یعنی
در طول ( ٥ ) فوت و در عرض ( ٣ ) فوت باشد پرورش
پیله ها خیلی آسان میشود برای نگاه کردن این اسبابهايك
آله دیگر بکار است و این آله عبارتست ازيك چهارپایه چوبی
که در بغل پایه هایش میخهای چوبی بمسافه مناسب رکز میباشد
این چهار پایه چوبی بيك صورتی بسته شود که درمیانش


( ۱۷ )

اسباب پرورش کرم را بآسانی گذاشته بتوانند و چوبهای درازی که از میخ یکپایه تا بمیخ دیگر پایه برسد ساخته بر سر هر دو میخ می گذارند و اسباب های پرورش کرم را بر سر آن گذاشته شور میدهند .

و هر پایه چهار پایه را در میان کاسه پر آب میگذارند که از ضرر مورچه ایمن شود این آله یعنی چهار پایه اسباب برای شما بطور مثال ساخته شد که از طرف دولت علیه افغانستان برای توابع او يك نمونه گشته در دیگر مرکزها نیز همین طور پرورش کرم رواج شود .

یکی از دشمنهای کرم موش است که این جانور با ندك مدتی يك اسباب پر از کرم پیله و غوزه او را میخورد و ده دقیقه برای موش بس است که کرم ها را بهمرا غوزه برباد کند بنابرین لازم است برای موش تملك بمانند و تملك از قفس سیمی خوب است که بکرم ها ضرر نرسد برای کرم پیله اسباب های پاك استعمال شود و برگهای باقی مانده را که در زیر کرم پیله میباشد بستر کرم پیله میگویند بستر کرم پیله یعنی برگهای خشك را که در زیر کرمها میباشد وقتیکه باندازه نیم انج برسد بايد پاك کنند برگ های جمع شده که تاهنوز پاك نگشته بايد خشك باشد اگر رطوبت دار بود معلوم است که جریان هوای اطاق بدرجه کفاف نیست و یا بستر کرم پیله بسيار لك است پس درینصورت


۱ پیش روی میز بوریا دار . ۲ پشت میز بوریا دار ،
طرز بسته کردن چوبها و ریسمان منجی را نشان میدهد
۳ طول میز مذکور ۵ فوت وعرض آن ۳ فوت می باشد


( ۱۸ )
دقت زیاد ضرور است که برای دور کردن آنها کار لازمه
اجرا شود هروقت در پاکی بستر کرم پیله ها بسیار دقت کنند
وبستر کرم را بخریطه اندازند و یابرسر اسباب کرم پیله فوراً
از اطاق دور سازند و هیچ چیز بروی اطاق افتاده نباشد چون
از بوی برگهای کهنه و فضله کرم پیله غازات مضره پیدا میشود
و هوای اطاق را خراب میسازد هر وقت که بستر کرم پیله را
پاك ميكنيد بايد پیله را برروی يك اسباب نو بگذارید و اسباب
چرك را فوراً از اطاق بیرون بآفتاب بگذارید كه خشك و پاك شود
در آخر پرورش کرم پیله باید تمام اسباب های پرورش و چهار
پایه چوبی و اسباب برگ بریدن و تمام درون اطاق را بايك محلول
سودا پاك كنند اسباب را بعد از خشک شدن در یکجا جمع کرده
برای سال آینده نگاه دارید اینطور تمام مکروب های پاتوژن
که از پرورش پیله ها در روی اسباب های اطاق پیله خانه مانده
است محو میگردد و در سال آینده بیمی از مکروب نمانده و بكرم
پيله ضرر نمیرسد .


(١٩)
نمودن پیله ها بر اسباب الی بعد خوابات تقسیم پیله بر اسباب بعد خواب
وقتیکه تخمها درون انکوپتر انکشاف شدند فورا آنها را باصول مناسب از انکوپتر بیرون کرده بر سر اسباب های پیله بگذارید باین شرط که اگر یک اونس تخم داشتید کرمهای روز اول را بروی یک چهارک حصه اسباب بگذارید .
و کرم های روز دوم را بروی ثلث يك چهارک بگذارید کرم های روز سوم مثل روز اول بروی يك چهارك حصه اسباب گذاشته میشود هر روز که از انکوپتر کرمها را بیرون می کنید بروى يك اسباب علیحده بگذارید .
وقتیکه کرم ها را در میانه اسباب گذاشتید در اطرافش خورا که را بریزید بطوریکه بستر کرم چند انج دیگر کلان شود تا پیله ها از یکجای بدیگر جار رفته خود را بیست کنند و بتکرار این عمل تمام روی اسباب به پیله پر میشود بعد ازان برای پاك کردن زیر پیله ها کار مخصوص پاک کردن اجرا میشود چنانکه در سبق های سابق ذکر شد وقتی که خواب اول پیله نزديك شود زیر آنها را پاک نموده در روی اسباب جدید بیت کنید مگر بطوریکه جای آنها نسبت باول اقلا دو چند وسیع باشد کرم هارا بعد از خواب اول دوسه بار خورا که داده بار بستر


(۲۰)
شان را پاك میسازید و مکرر کرمها را بروی اسباب نو انداخته
بقدر لازم آنها را تیت میکنید و باز تا بخواب دیگر کرم ها را
آرام می مانید و بعد بیدار شدن زیر کرم ها را مکرر پاك کرده
خود کرم ها را بروی اسباب تازه بگذارید .
هر وقت که زیر پیله ها را پاك كنید خود آنها نیز تیت
میشوند و اصول تیت کردن بوجه ذیل می باشد بعد از خواب
اول يك اسباب بعد خواب دوم دو اسباب بعد خواب سوم
چهار اسباب بعد خواب چهارم هشت اسباب بکار می آید اما
بعد خواب چهارم که سن کرمها پخته و وقت غوزه دادن میباشد
از (۱٥) الی (۱۸) اسباب بکار می آید .
اما ضرور است که کرمها را بقرار سن جدا کنند .
*
* *


(۲۱)

در اخرین روزهای حیات اشتهای خوراک کرم پیله
بسیار زیاد میشود چرا که درین روز ها بسیار بزودی کلان
شده و حجمش نسبت بروز های اول باندك مدتی زیاد میشود
این مدت حیات او از (۷) الی (۸) روز میباشد درینمدت
خوراک يك صد دانه کرم پیله بیشتر از (۱۱۰۰) غرام برك
میباشد یعنی تقریبا دونیم پوند برك میخورد ولی خوراك او
درسه دورۀ حیات اول تقریباً دوصد غرام برك میباشد ازین
سخن معلوم میشود که کرمها در دورۀ پنجم به بسیار زودی
وباندك مدت کلان میشوند ووزنش نیز زیاد می شود ولی گمان
نکنند که تمام خورا که صرف بدن کرم پیله میشود بلکه
ازین خورا که کیسۀ ابریشم نیز تشکیل می یابد که در آغاز
دورۀ پنجم (۱۱) میل غرام بوده و تا آخر به (٤٦٨) میل
غرام میرسد و ازینجهة است که درین وقت بسیار می خورد پس
اهتمام او درین وقت بسیار مهم است وقتیکه کیسۀ ابریشم پوره
تشکل میگیرد خود کرم نیز پخته می شود یعنی بسن کمال رسیده


عبدالواحد

بعد از خواب ها کرم پیله برای غوزه دادن
بر سر جاروب ها بالا شده : -


( ۷۲ )
برای غوزه دادن جای می پالد وباید جای از تاثیرات هوائیه
محفوظ باشد وقتیکه کرم پیله جای درست پیدا کرده غوزه ساخت
درون غوزه تبدیل شکل میکند یعنی شکل خودرا بدل کرده
قرپزاله می شود .
کرم پیله مسن یعنی بکمال رسیده از برك خوردن می ماند
وروده های خود را بواسطه فعل عرق كردن وفضله انداختن
پاك می سازد در ان وقت فضله پیله سبزر نك كرد و خورد
معلوم می شود وچون در ینوقت روده اش خالی وصاف شده
خود كرم هم شفاف معلوم می شود وبرنك سنك عقیق پاشاه
مقصودی می نماید وبعض اوقات برنك آلا باستر یعنی سفید صاف
معلوم می شود ا كرچه این رنك نسبت برقم کرم پیله وغوزه
تفاوت زیاد دارد درین وقت مشاهده می شود که كرم بیقرار
وسرش بالا بوده میخواهد که جای بلند پیدا کند و معلوم
می شود که برای غوزه خود جای مناسب می پالد در ینوقت
از مقعداو يك قطره مائع یعنی آبکینی خارج می شود که ماده اش
کار بونیت پوتاس میباشد
اولین تار ابریشم که از کرم می برآید بسیار باريك ورنکش
شفاف میباشد
ورفته رفته تار محکم شده و بزودی اخراج یافته شکل
مخصوصی میگیرد وغوزه شكل اصل خودرا اظهار می نماید .


( ۲۳ )
وتقریبا در سه روز غوزه خودرا کامل کرده و در دو روز
دیگر متدرجا شکل خود را بقریزالد تحویل میدهد درین وقت
اجازه است که غوزه ها را جمع نمایند جاهائی را که برسر آن
پیله غوزه می سازد بشه غوزه یاجاروی غوزه مینامند باید
جاروی غوزه را از بته یاشاخ درخت یاکاه خشک بسازند
ودقت کنند که جاروتر نباشد وگرنه غوزه کاملا خراب میشود
مناسب است که دسته های جارو را چندروز پیشتر بسته یکجا
جمع نمائید وقتیکه کرم نزدیک بغوزه دادن میباشد جارو هارا
برسر اسباب پرورش راست بيك لين می چینند این طور
که دسته اش زیر و شاخهای جارو بالا وتیت میباشد تا کرم
برای غوزه ساختن جای زیاد پیدا کرده بتواند .
شکل ظاهر کرم پیله نزديك باستوانی میباشد . و ( ۱۲ ) حلقه
ودر حلقه ( ه ) و ( ۸ ) بطرف پشت داغ سیاه دارد کرم
پیله از حیواناتی است که کاسه سر و دهان دارد ولی دهانش
افق نی بلکه عمودی میباشد ودرون دهان بهر دوطرف آله های
تیز دندان مانندی دارد که باین آله برك میخورد سینه اش
در حد سه حلقه نخستین واقع شده و پاهای اصل او که تا بوقت
شب برك شدن وتخم دادن با او میباشد هم در هر دو بغل این
حلقه ها واقع است وباقي جسمش از ۹ حلقه دیگر تشکیل یافته
وده پای عاریتی او که در وقت قریزالد شدن کم می شود در بغل


۱ پوست پیله که در وعده قریزالید شدن از جان خود می اندازد
۲ شب پرک از قریزالید می برآید . ۳ بعد از شب پرک شدن
قریزالید پوست خود را می اندازد . ٤ قریزالید ماده در دست
راست و قریزالید نر در دست چپ . ۵ شب پرک نر . ٦ شب
پرك ماده و بر روی کاغذ تخمهای شان که در وعده تخم دادن

گرفته شده که طرز تخم دادن شب پرك را نشان میدهد . ۷
تار ابریشم يك عدد غوزه اعلی ۸۰ غوزه های درجه اعلی .
۹ غوزه های درجه اعلی و در اطراف شان ارقام غوزه ها .
۱۰ غوزه که در مابین آن ۳ عدد قریزالید میباشد و بیکاره است
۱۱ ارقام غوزه های غیر مقبول که از آن تار ابریشم کشیده نمیشود


( ٢٤ )
حلقه ( ٦ و ٧ و ٨ و ٩ و ١٢ ) واقع گردیده .
در زیر الاشه عضوی مثل ( کلاه ) دارد که سرش سوراخ
بوده وازان سوراخ ابریشم بر میآید که مخرج ابریشم میگویند.

کیسه ابریشم
کرم پیله دو کیسه ابریشم دارد که هر يك سه جزو بوده
و در زیر روده های او واقع شده جزوی که نزديك بمخرج
ابریشم است بسیار نازك می باشد و يك مجرای بسیار نازکی دارد
که ماده ابریشم در آن جا رسیده شکل تار میگیرد کیسه ابریشم را
خزانه ابریشم میگویند .
کیسه جزو سوم نسبت بدو جزو دیگر در از تر است که در آنجا
بواسطه افعال حکمیه حیات ماده ابریشم پیدا شده بخزانه
ابریشم جمع می شود و رگهای مجرای تنفس کیسه های ابریشم
را در بطن کرم محکم میگیرد وقتیکه ماده ابریشم از خزانه بجزو
اول میرسد در آنجا شکل تار میگیرد وظیفه عضو زیر الاشه
یعنی کلاه توحید دو تار ابریشم است یعنی موادی که از دو خزانه
کیسه ها جدا جدا بکلاه می رسد بواسطه فعل حرکت کلاه
دو تار بهم چسپیده یکتار میشود و از مخرج برمی آید


( ٢٥ )
خون کرم پیله نزديك برنك كاه ومایع بوده و در میانش
چیزهای کلوله کروی میباشد ولی این چیزهای کلوله در تمام بدن
سریان نکرده بلکه جابجا میباشد و نزديك مجرای تنفس واطراف آن
و در پاهای پس کرم پیله نیز بمقدار زیاد موجود است دل کرم
پیله بشکل دل دیگر حیوانات نیست بلکه مثل کلدان شکل در از
دارد و در پشت او میباشد و در زیر پوستش يك حرکت مخصوصی
مینماید .
در حلقه ( ١١ ) کرم پیله چیزی مثل خار کل کلاب
موجود است دل از آنجا آغاز کرده و بحجم کلان بوده تابکاسه سر
میرسد و کم کم خورد شده میرود .
در سبقهای سابق بیان شد که کرم پیله از آغاز غوزه
ساختن تا وقتیکه شکل قریز الد میکیرد خورد و مدور شده میرود
در ینوقت پوست دیگر می اندازد و نسبت بروزهای غوزه جسمش
بسیار خورد و بیضوی معلوم می شود وسرش در میان غوزه بالا
و بی حس وحرکت می ماند کرم پیله روز پنجم غوزه کامل شکل
خود را بقریز الد بدل میکند در ینوقت پوستش از سر و پشت


( ۲٦ )

جدا می شود و همین پوست ششم اوست که انداخته قریزالد
بر می آید .
قريز الد بالكل شکل دیگری داشته جسمش کوتاه و کمرش لك
وسرش نسبت بآخر کردتر میباشد و تمام بدنش پوست جدیدی
قهوه رنك پیدا می کند .
قريز الد عدد حلقه های دوره حیات کرمی خودرا باستثنای
حلقه اول ودوم ونهم پنهان می دارد این حلقه ها تاوقتیکه شب پرك
نشود معلوم نمیشود از دهان قريزالد نزديك بوقت شب پرك شدن
ماده حامضی خارج میشود منبع این ماده غدودیست نزديك دهان
او خلاصه وقتیکه قریزالد شب پرك شود فوراً بان ماده غوزه را
تر کرده سرش ابریشم را حل می نماید تا بر آمدنش از غوزه
آسان شود .
اینطور شب پرک از غوزه بر می آید .
سر شب پرك خورد بوده و در دو طرف آن چشم های متعدد
و آله های لامسه دارد سینه اش نسبت بحیات سابق خیلی سخت
می شود و شش پای اصلی او هم موجود و نسبت بسابق درازتر
میباشد درینوقت جسم جدید یعنی بال پیدا میکند و در اندك زمان
این دو بال را درست نموده و شب پرك تر ماده خود را باليده بهم
جوره میشوند وشش ساعت بعد از جوره شدن ماده اش تخم
میدهد که در تعداد ( ٣٥٠ ) الی ( ٥٠٠ ) تخم میباشد و بعد


( ۲۷ )
از تخم دادن می پرد از غوزه هائیکه از ان شب پرک برامده تار ابریشم
کشیده نمیشود چراکه ابریشم آن خراب شده رنگ گرفته است اما
تجار تش ممکن ومثل سائر ابریشم بفروش میرسد مکر قیمتش کمتر
میباشد و باید قریزالد را هلاک نمود تا خاصیت ابریشم بر حال بماند
و اکثر برای کشتن قریزالد غوزهارا در بخار آبی می مانند که
درجه گرمیش از ( ۸۰ ) الی ( ۸۵ ) فرانسوی میباشد این
عملیات از ( ۵ ) الی ( ۶ ) دقیقه دوام نموده و درین قدر مدت
قريزالد بالكل هلاك می شود اگر هلاک نشد و هواسرد بود
( ۸ ) روز بعد شب پرک شده از غوزه بر می آید وا گر هوا گرم
باشد یا خود غوزه در جای گرم باشد بعد ۴ یا ۵ روزبیرون میشود
برای دوام حیات کرم پیله ماده های آب والبو من یعنی
نشاسته و آزوت وماده های شحمیه یعنی روغن بکار است این
ماده ها را کرم پیله از برك توت میگیرد و علاوه برمواد غذائیه
مواد ابریشم را نیز از خورا که خود جمع میکند چرا که خوراکه
او مواد ابریشم نیز دارد اگر چه برای خوراکه کرم پیله هر قسم
برك توت خوب است اما در خوبی سه درجه دارد بعضی اعلی
و بعضی اوسط وبعضی ادنی میباشد در ممالك محروسه افغانستان
هر سه رقم موجود است اعلى برك توت خسك میباشد چراکه
مقدار مواد خوراکه در ان زیاد میباشد امادرخت خسك كم و درخت
پیوندی نسبت باوزياده برك میدهد ازین جهت در اروپا مردم پیله


خود سینیور مسسی ایطالیه وی بهمراه س توفیق بيك خان مدیرعمومی زراعت
در حینیکه کرم ها برسر جاروب ها بالا شده و بعضی بغوزه رسیده :-


[BLANK PAGE]


( ۲۸ )
کمی درخت خشك را باوصول مخصوص نشانده و باصول فنی
برك زیاد ازان میگیرند خوب ترین برك از درخت مورس البا گرفته
می شود برك این درخت کلان و رنگش سبز و شفاف میباشد
و برك زیاد می دهد و مواد خوراكه هم در برك هایش بیشتر است
و كرم ها نیز ازین رقم برك مواد ضروری خودرا میگیرند !
و یكرقم دیگر درخت توت كه نام آن مورس نیگرا است
كه بركش خورد تر و رنگش سیاه تر میباشد و پیله این رقم
برك را چندان خوش ندارد چرا که دستی خشك می شود ولی
در آخر حیات كرم بکار می آید
*
* *


( ۲۹ )

درخت توت

تمام اشجار ذی حیات بوده و برای دوام حیات خود افعال
حکمیهٔ نیز دارند و بواسطهٔ برگهای خود فعل تنفس را اجرا
مینمایند.
نشو و نمای شاخهای درخت بطرف بیرون میباشد اگر پیش
رویشان يك مانع پیدا شود دفع آن میکنند و یا استقامت خود
را تبدیل میدهند هر وقت از مرکز بیرون کلان میشوند شاخها
هر سال شاخهای جدید از خود پیدا کرده اشجار شکل خود را
پوره می سازد و برك درخت اکثر در جاهای دور از مرکز
میباشد و در مرکز برك كم بوده اکثر درخت ها در مرکز خود برك
ندارد این معلومات را دانستن ضرور است چرا که اگر از درخت
برك ها بی اصول چیده شود خود درخت خراب می شود شاخهائی
که در مرکز درخت میباشند اکثر آن خشك می شوند و بسیار
برك داده نمیتوانند چرا که برك های بیرون درخت آنها را پت
کرده نمیگذارند روشنی آفتاب بآنها برسد و بنا برین برگهای
درون درخت بیکار میماند به این سبب برای پوره نگاه کردن
حاصلات برك شاخهای اشجار را هر ساله و يا يكسال در ميان
سر میزنند و شاخهای بیکار را پاک می کنند درخت ها باینصورت


( ٣٠ )
قیچی شود که شاخهای شان خورد باشد اینطور هر وقت برك
تازه دست كیری میکند .
این عملیات یك نقص دارد یعنی حاصلات میوه درخت كم
می شود اما مردم دولت علیۀ افغانستان بعد از امروز بيك
دورۀ داخل شده اند كه باید از میوه توت صرف نظر نموده به
کانى طبیعی او قانع نباشند وزیاده تر نفع حاصل كنند يعنی كوشش
نمایند كه برك توت نسبت بمیوه اش زیاده تر شود چرا كه بواسطه
آن حاصلات پرورش كرم پیله نیز زیاده شده پیسه زیاد جمع كرده
و احتیاجات روزانه خود را پوره کرده می توانند جاهائی
كه خشك و بی آب است در ان جا ها درخت را در دو سال
یکدفعه قیچی می کنند و در جا هائيكه موانع فوق نیست درخت
را هر سال قیچی كردن بهتر است این عملیات اکثر در اول بهار
اجرا میشود اما در بعض اوقات در وقت برك چیدن نیز درخت
ها را قیچی كردن ممكن است .


(۴۱)

امراض کرم پیله

کرم مثل حیوانات دیگر امراض مختلفه دارد واین مرض
ها اکثر در اعضای باطنی کرم پیدا می شود در عصر های گذشته
امراض مختلفه برای پیله در چین و فرانس و ایتالیه پیدا شده در
حاصلات ابریشم نقص زیاد پیدا شد تا (ده فیلیپی) عالم مشهور
ایتالوی و (ولا کوویچ) و بعد حکیم مشهور فرانسوی بنام (پاستور)
مکروب های ناجوری را پیدا و تشخیص و مرض های کرم
پیله را تداوی نمودند باینصورت که خون شب پرک ها را بواسطه
خورده بین مطالعه کردند و تخم کرم را بدرجه امکان از نسل
جور حاصل نمودند اما فراموش نباید کرد که با وجود این قدر
تکلیف هم خود کرم پیله ها که از نسل درست حاصل می گردند
نیز ناجور می شوند.
بناعلیه در ایام پروش کرم پیله ضرور است بدقت و کوشش
زیاد کار کنند چرا که به تجربه های زیاد معلوم شده که هرگاه
در ایام پرورش خوراکه اش را باصول درست دهند در کرمهایکه
از نسل درست پیدا میگردد مرض واقع نمی شود

**