{"book": "adl0147", "page": 1, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0147", "page": 2, "text": "کتاب هذا از روے قانون رجسٹری شده است\n\nاطلبوا العلم ولو بكان بالصين\n\nمرآة الارض\n\nیعنے\n\nمختصر جغرافیہ عالم\n\nبراے\n\nطلبہاے مدارس قلمرو افغانستان و ممالک محروسہ آن\n\nدر سنہ ۱۳۲۳ ہجری علیٰ صاحبہا التحیة والسلام\n\nدر مطبع اسلامیہ لاہور زیور طبع پوشید\n\nقیمت فی جلد ۱۰ ر"}
{"book": "adl0147", "page": 3, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0147", "page": 4, "text": "بسم الله الرحمن الرحیم\nنحمده و نصلی علی رسوله الکریم و اصحابه اجمعین\n\nشکل و مقدار و حرکت ارض\n\nشکل زمین بصورت نارنج مدوّر است و قطرش قریب\nهشت هزار میل و محیطش بست و پنج هزار میل است *\nحرکات زمین بر دو قسم است (۱) محوری (۲) آفتابی\nدر عرصهٔ یک شبانه روز که عبارت از بیست و چهار\nساعت میباشد بر محور خود حرکت میکند و بر آن\nنصف حصهٔ کرّهٔ زمین که در حین این گردش روبروی\nآفتاب میباشد روز میباشد و بر حصّهٔ دیگر که نصف\nکرّهٔ دیگر است شب میباشد *\nدورهٔ حرکت زمین گرد آفتاب در سه صد و شصت\nو پنج روز و دو ساعت ختم میشود و این حرکت\nبه خط بیضوی میباشد و فاصله اش از آفتاب به قدر"}
{"book": "adl0147", "page": 5, "text": "۲\nنُه کرور و پنجاه لک میل است و این راه حرکت آں\nرا سطح مدار ارضی می گویند و این حرکت را حرکت\nسالانه می نامند :\nزمین گرد یک خط فرضی حرکت می کند که عین\nاز مرکز آں می گذرد و از هر دو سر به محیط زمین\nمی انجامد ـ این خطِ فرضی را در اصطلاح جغرافیه محور\nمی گویند و انجام های خط مذکور را قطبین می نامند ـ\nیک انجام خط مذکور قطب شمالی است و انجام\nدیگر قطب جنوبی :\nخط استوا آں دائره کلاں را می گویند که عین\nاز وسط زمین می گذرد و آں را بر دو حصص مساوی\nتقسیم می کند ـ حصهٔ شمالی را کرهٔ شمالی و حصهٔ\nجنوبی را کرهٔ جنوبی می گویند :\n\nدوائر\n\nبغرض معلوم کردن درجات طول و عرض بلاد و ممالک\nدو قسم دوائر بر کرهٔ زمین فرض کرده شده اند و آنها"}
{"book": "adl0147", "page": 6, "text": "۳\n\nرا عظیمه و صغیره می گویند- دوائر عظیمه از\nمیانه زمین میگذرند و صغیره از میانه اش نمی\nگذرند- خطوط نصف النهار آن دوائر عظیمه را می\nگویند که از شمال الی جنوب مابین قطبین می گذرد- و\nزمین را بر کره مشرقی و کره مغربی تقسیم می کند- دوائر\nصغیره در تعداد پنج است+\n(۱) خطوط درجات العرض\n(۲) خط سرطان\n(۳) خط جدی\n(۴) دائرۀ قطب شمالی\n(۵) دائرۀ قطب جنوبی\nدرجات العرض عبارت از آن خطوط است که به\nخط استوا متوازی می باشد- خط سرطان عبارت\nاز آن دائره است که بر فاصله بیست و سه و نیم درجه\nبه طرف شمال خط استوا می باشد و خط جدی\nعبارت از آن دائره است که بر همان فاصله به طرف جنوب\nخط مذکور می باشد- دوائر قطبی در تعداد دو است-\nو یکی از آنها از قطب شمالی به فاصلۀ بیست و سه"}
{"book": "adl0147", "page": 7, "text": "۴\n\nو نیم درجه و دیگری از قطب جنوبی به فاصلهٔ مذکور واقع\nمی باشد*\n\nطول و عرض بلاد\n\nعرض کدام شهر و مقام عبارت از آن فاصله است که\nمابین مقام مذکور و خط استوا می باشد خواه شمالی باشد\nخواه جنوبی و پیمایش فاصلهٔ مذکور بذریعهٔ خطوط درجات\nالعرض کرده می شود و هر مقامی که در نصف کرهٔ\nشمالی واقع باشد فاصله اش را عرض شمالی و هر\nمقامی که در نصف کرهٔ جنوبی باشد فاصله اش را\nعرض جنوبی می گویند طول کدام مقام عبارت از آن\nفاصله است که از نصف النهار معین شمار کرده می\nشود خواه مشرقی باشد خواه مغربی بقرار تحقیق جدیده\nدرین ایام رصدگاه معین بمقام گرینویج است که متصل\nلندن واقع است-پیمایش دوائر طول و عرض به قرار\nدرجات می باشد و هر یک دائره مشتمل می باشد بر\nسه صد و شصت درجات بنابر آن فاصلهٔ هیچ مقام"}
{"book": "adl0147", "page": 8, "text": "۵\n\nاز مقامات کره ارض از نود درجه و طول از یک صد\nو هشتاد درجه علاوه نمی باشد. درجات عرض مدام\nیکساں می باشند و درجات طول به لحاظ عرض آں\nمقام کم و بیش می باشند بر خط استوا طول درجه\nطول برابر درجه عرض می باشد و بر قطبین مطلق نمیباشد\nهرگاه که در دو مقامات خاص تفاوت پانزده درجه باشد\nدر وقت مقامات مذکور تفاوت یک ساعت کامل می\nباشد یعنے هرگاه که در لندن وقت دوازده بجه باشد درآں\nمقامات که از لندن به فاصله پانزده درجه به طرف مشرق\nواقع می باشند عمل یک بجه می باشد و در مقاماتے که\nاز لندن به طرف مغرب واقع هستند عمل یازده بجه می\nباشد *\n\nمنطقه الارض\n\nسطح زمین به لحاظ وقوع خط سرطان و خط جدی و\nدوائر قطبی بر پنج منطقه منقسم شده است که به شکل\nکمربندها از مشرق الی مغرب افتاده اند و لفظ منطقه\nدر لغت عرب بمعنی کمربند است *"}
{"book": "adl0147", "page": 9, "text": "(۱) منطقۀ حاره\n(۲) منطقۀ معتدلۀ شمالی\n(۳) منطقۀ معتدلۀ جنوبی\n(۴) منطقۀ باردۀ شمالی\n(۵) منطقۀ باردۀ جنوبی\nمنطقۀ حاره عبارت از آن منطقه میباشد که به هر دو جانب خط استوا مابین خط سرطان و خط جدی واقع است و وسعت آن به قدر چهل و هفت درجه است و افریقہ و اکثر حصۀ امریکه جنوبی درین منطقه داخل است *\nمنطقۀ معتدلۀ شمالی عبارت از آن منطقه است که از خط سرطان الی دائرة شمالی بقدر چهل و سه درجه وسعت دارد و درین منطقه اکثر حصۀ یوروپ و ۴/۵ حصۀ ایشیا و ۴/۵ (یعنی چهار خمس) امریکۀ شمالی داخل است *\nمنطقۀ معتدلۀ جنوبی عبارت از آن منطقه است که از خط جدی الی دائره قطب جنوبی به وسعت چهل و سه درجه واقع است و ربع افریقہ و خمس امریکہ جنوبی و سه خمس اسٹریلیا درین منطقه داخل است *\nمنطقه باردۀ شمالی تا به حدّ قطب شمالی واقع است"}
{"book": "adl0147", "page": 10, "text": "و بعض حصص ایشیا و شمالی امریکا درین داخل است-\nو منطقهٔ باردهٔ جنوبی تا به حد قطب جنوبی\nواقع است :-\nتقسیم زمین\nکل کرهٔ ارض مشتمل است بر خشکی و تری- یک\nثلث کرهٔ ارض خشکی است و دو ثلث آن تری- کل ربع\nمسکون که عبارت از حصهٔ خشک کرهٔ ارض است مشتمل\nاست بر چند بر اعظم ها (1) ایشیا (2) یوروپ (3) افریقیه\nو این هر سه را دنیای قدیم یعنی دنیای عهد عتیق می\nگویند : (4) امریکهٔ شمالی (5) امریکهٔ جنوبی (6) آستریلیا\nو این هر سه را دنیای جدید می گویند :-\nتقسیم بحر محیط\nبحر محیط مشتمل است بر (1) بحر ظلمات که یوروپ و\nافریقیه را از امریکا جدا می کند (2) بحر الکاهل که ایشیا\nرا از آستریلیا جدا می کند (3) بحر هند که در جنوب ایشیا\nواقع است و از افریقیه تا به حدود آستریلیا می رسد (4)"}
{"book": "adl0147", "page": 11, "text": "بحر منجمد شمالی که قطب شمالی را محیط است (۵) بحر\nمنجمد جنوبی که قطب جنوبی را محیط است :\nطرز حکومت ممالک کرۀ ارض\nدر بعض ممالک پادشاه لقب شہنشاہ و امپراطور دارد و\nدر بعض سلطان و در بعضے فقط پادشاه و امیر و در بعض\nممالک سلطنت جمہوری است و سرکرده را رئیس جمہوری مے\nگویند و انتخاب رئیس منحصر بر کثرت آرائے اشخاص اہل الراے\nرعیہ مے باشد و ایں ہماں طریق حکومت است که در\nعہد مبارک خلفاے راشدین رضوان اللہ علیہم بود :\nمذاهب\nمذاہب تاریخی در کل دنیا چهار ہستند یعنے نصارے\nبه قدر سی و هفت و نیم کروڑ نفوس و یہود بہ قدر شش\nلک و اہل اسلام بہ قدر سیزدہ کروڑ و بت\nپرست به قدر هفت کروڑ و باشندگان کل روی زمین تقریباً\nیک ارب و بست و یک کروڑ و دہ لک مے باشند :"}
{"book": "adl0147", "page": 12, "text": "۹\nبر اعظم ایشیا\nحدود اربعه\nبطرف شمال - بحر منجمد شمالی\nبطرف جنوب - بحر ہند-\nبطرف مشرق - بحر الکاہل\nبطرف مغرب - یوروپ و بحیرہ روم شام و بحیرہ قلزم -\nوسعت\nطول از شمال شرق الیٰ جنوب مغرب بہ قدر شش\nہزار و هفت صد میل و عرض از شمال الیٰ جنوب بقدر\nپنجہزار و چهار صد میل و رقبہ اش برابر یک ثلث رقبۂ\nکل ربع مسکون می باشد*\nایں بر اعظم مشتمل است بر ممالک ذیل :-\nشام - عرب - فارس - افغانستان - بلوچستان -\nہندوستان - جزیرہ نمای ہند چینی (کہ مشتملست)"}
{"book": "adl0147", "page": 13, "text": "۱۰\n\nبر بر هما و سیام و انام) چین - چینی تا تار - تبت - \nترکستان - جاپان - سائبیریا یعنے روس - \nایشیائی * \n\nبلاد نامی ممالک ایشیا\n\nشام یعنی روم \n\nسُرنا - حلب - دمشق - بغداد - یروشلم - موصل - بصره * \n\nعرب شریف\n\nمکه شریف - مدینه منوره - مسقط - عدن - جده - مخه - صنعا * \n\nفارس \n\nطهران - اصفهان - بوشهر - شیراز - همدان - تبریز - کرمان - \nمشهد مقدس * \n\nله یک بندر کلان است که حضرت مسیح را مردم یهود بزعم خود درینجا مصلوب کردند که پایتخت خلفای عباسیه بود ۳ه مخمل \nدرینجا خوب تیار میشود شه جای ولادت حضرت رسول صلعم شه درینجا روضه منوره جناب رسول صلعم میباشد شه قهوه ازینجا \nمشهور است شه بندر عرب است که جهازها در آنجا ایستاده میشود به دولت انگریز تعلق دارد که قالین خوب تیار میشود ۱۰ه \nبندر کلان فارس له مولد خواجه حافظ و شیخ سعدی و شراب اعلی تیار میشود ۱۲ه مقام اهل تشیع میباشد و مزار حضرت امام \nرضا است *"}
{"book": "adl0147", "page": 14, "text": "افغانستان\nکابل - هرات - غزنی - قندهار - جلال آباد - بدخشان - بلخ -\nمزار شریف - میمنه * قندز\nبلوچستان فیض آباد\nقلات - کیچ - مکران - بھنبور - بیله *\nہندوستان\nدکلکته - ڈھاکہ - مرشد آباد - پٹنہ - بنارس - اله آباد - لکهنئو - علیگڑھ -\nکان پور - آگره - دہلی - لاہور - امرتسر - بمبئی - گول کنڈہ -\n\nله بسیار قدیم شهر است - ۵ه بسیار مستحکم شهر است که پای تخت سلطان محمود و چنگیز\nخان بود که مرکز کاروانان تجارت است که پایه تخت و اسرای هند میباشد ۵ه ململ گراں\nقیمت آں در کل دنیا مشهور است شه مقام زیارت اهل هنود است شه در تکلف و نزاکت نمونه\nپریس است و قیصر باغ یک عمارت عالیشان است که یک بیت العلوم کلان است که بنا کرده سر\nسید احمد خان مرحوم است هله در ۱۸۵۷ء نانا صاحب همراه زن و بچه انگریز بسیار بی رحمی کر د لله روضه\nتاج محل دریں جا است که نظیر خود بر روی دنیا ندارد از عمارات شاہجہانست له یک شهر عظیم\nالشان است که پای تخت سلاطین مغلیه بود له پای تخت پنجاب است ملک بسیار کلان مقام تجارت\nاست و معبد کلان قوم سکه درینجای باشد له بندر کلان و مقام تجارت است له مشهور کان جواهرت\nدریں جا است و الماس کوه نور از هہمیں جا برآمده بود*"}
{"book": "adl0147", "page": 15, "text": "مدرسه - سورت - ملتان - ڈیره اسمعیل خان - ڈیره غازیخان - \nپشاور - کوہاٹ حیدر آباد سندھ - کراچی - حیدر آباد دکن *\nبرہما\nرنگون - سنگا پور - پیگون - آوا -\nسیام\nبنکوک\nانام\nہئیو\nچین\nپیکین - نانکن - شنگاہی - ننگ پو - آمائی - کان ٹن - فوچو *\n\nشه بسیار کلان مقام تجارت است و در عهد جارج ثالث اہل برطانیہ بنا کرده بودند شه اول\nکوٹھی انگریز در ہیمیں جا قائم شدہ بود سه بسیار قدیم شهر است در طوفان نوح موجود بود -\nمزار ہاے فقرا بسیار دارد ہے خانہ ہاے ایں شہر چوبی مے باشد و مثل کشتی در دریا متحرک میباشند شہ بسیار\nکلان شهر است *"}
{"book": "adl0147", "page": 16, "text": "۱۳\n\nتبت\n\nلاسه - لیه - لداخ -\n\nپه چینی تاتار\n\nکاشغر - یار قند - ختن :\n\nترکستان\n\nبخارا - سمرقند - خیوا - قوقند :\n\nروس ایشیائی\n\nآستر خان - تو بالسک - ارکتسک :\n\nجاپان\n\nیدو - ٹوکیو ۔ میاکو ۔ آسا کا ۔ نینگا ساکی :\n\nشام یعنی روم ایشیائی\n\nحدود اربعہ - بطرف شمال بحیره اسود - به طرف جنوب عرب -"}
{"book": "adl0147", "page": 17, "text": "۱۴\nو به طرف مشرق ایران و به طرف مغرب بحیره روم :\nنام پادشاه - سلطان عبدالحمید خان ثانی که در ۱۸۴۲ء\nتولد شد و در ۱۸۷۶ء بر تخت جلوس کرد :\nطرز حکومت - سلطان مطلق العنان است و در هر\nصیغه وزیر خاص مقرر است و از روی احکام شرع اسلام عملدرآمد\nاست - اصل پای تخت سلطان اصطنبول است - که در روم\nفرنگستان واقع است و خود حضرت سلطان المعظم در آنجا سکونت\nدارد و در بغداد از طرف سلطان موصوف یک و اشرای یعنے\nنائب الحکومت می ماند :\nرقبه ملک - هفت لک و بیست و دو هزار مربع میل :\nتعداد نفوس - چهار کرور و هفتاد و شش لک که اهل اسلام\nو نصاری میباشند :\nمقدار مالیه - کل مالیه قلمرو سلطان قریب یک کرور و شصت\nو هشت لک و سی و شش هزار و سه صد و شصت و سه\nپوند سکهٔ انگریزی می باشد :\nتعداد فوج - نظام مقرری یک لک و هشتاد هزار از برای\nخشکی و پانزده هزار نظام بحری می باشد لاکن به هنگام\nمقدمه ده لک نفوس را که اسلحه پوش می باشند در میدان\n\n۱ در عهد خلفای عباسیه پای تخت بود و بسیار کلان شهر بود - شهر بغداد در آن زمانه نظیر خود نداشت :"}
{"book": "adl0147", "page": 18, "text": "١٥\nجنگ برآورده می تواند *\nپیداوار ملک - قالین - ابریشم - نیل - چرم وغیره *\nقرضه دولت - کل قرضه دولت عثمانی قریب هژده کرور پوند سکه انگریزی می باشد *\nعرب\nحدود اربعه - بطرف شمال روم - بطرف جنوب بحیره عرب و بطرف مشرق خلیج فارس و بطرف مغرب بحیره قلزم *\nرقبه ملک - بیست لک و چهل هزار مربع میل *\nدار السلطنته - مکه شریف - از طرف سلطان روم یک حاکم مقرر است که به شریف مکه ملقب است *\nنام پادشاه - از مقبوضات سلطان روم است *\nطرز حکومت - شخصی و مطابق احکام اسلام *\nتعداد نفوس - یک کرور و بیست لک که کل آنها اهل اسلام می باشند *\nمقدار مالیه - مالیه عرب مشخص نیست اکثر ملک ویرانه است *\nتعداد فوج - فوج جزوی از طرف حضرت سلطان المعظم برای حفظ حرمین شریفین و بندرهای نامی مقرر است *"}
{"book": "adl0147", "page": 19, "text": "۱۶\n\nپیداوار ملک۔ اسپ عربی۔ شتر۔ قھوہ۔ خرما *\nقرضه دولت۔ این ملک از مقبوضات و توابع دولت\nعثمانی است و قرضه دولت همانست که در عنوان روم\nدرج می باشد *\n\nدولت فارس ایران\n\nحدود اربعه۔ بطرف شمال تاتار و بحیره اسود و بطرف جنوب\nخلیج فارس و بطرف مشرق افغانستان و بلوچستان و بطرف\nمغرب روم *\nرقبه ملک۔ پنج لک و چهل هزار میل مربع *\nدارالسلطنه۔ طهران *\nنام پادشاه۔ مظفرالدین شاه قاجار که در ۱۸۹۶ء بر تخت\nنشست *\nطرز حکومت۔ شخصی است و اکثر مدار کار بر رای مدارالمهام\nیعنی وزیر اعظم می باشد *\nتعداد نفوس۔ یک کرور که اکثری از آنها شیعه می باشند\nو بعضی نصاری از فرقه ارمنی هم می باشند *\nمقدار مالیه۔ پنج کرور و پنجاه و سه لک و شصت و نه"}
{"book": "adl0147", "page": 20, "text": "۱۶\n\nهزار و پنج صد و شانزده قران :\nتعداد فوج - هشتاد هزار و پنج صد نظام مقرری است :\nپیداوار ملک - قالین - گندم - جو - پنبه - نیشکر - برنج - تمباکو -\nافیون :\nقرضۀ دولت - بقدر بیست و سه لک پوند سکۀ انگریزی\nمقروض می باشد که از خزانۀ دولت روس قرض گرفته\nاست لیکن در خزانۀ شاهی ایران این قدر جواهرات می\nباشند که نظیر آنها در خزانۀ هیچ دولت نیست :\n۳ دولت افغانستان\n\nحدود اربعه - بطرف شمال ترکستان - و بطرف جنوب بلوچستان\nو بطرف مشرق چینی تاتار و هندوستان و بطرف مغرب\nایران :\nرقبۀ ملک - دو لک و هفتاد هزار مربع میل -\nدارالسلطنتہ - کابل که بر لب دریای کابل واقع است :\nنام پادشاه - سراج الملته والدین امیر حبیب اللہ خان\nصاحب فرزند کلان حضرت ضیاء الملتہ والدین امیر عبدالرحمن خان\nصاحب مرحوم که بتاریخ ۱۹ - اکتوبر سنہ ۱۹۰۱ء بر تخت سلطنت جلوس"}
{"book": "adl0147", "page": 21, "text": "۱۸\n\nفرمود. سراج الملة والدین در شهر سمرقند تولد شده بودند و سه\nروز بعد از وفات حضرت ضیاء الملت والدین بعمر سی\nسالگی بر تخت افغانستان جلوس فرما شدند*\nطرز حکومت۔ شخصی مطابق احکام شرع اسلام ۔ از چند\nمدت یک مجلس برای اداره امور مملکت مقرر شده\nاست و بنام نامی امیر صاحب افغانستان به مجلس شورئی\nسراج الملة موسوم شده است۔ قوانین ملک در مجلس مذکوره\nتجویز شده برای منظوری بحضور سراج الملة والدین می\nرود*\nتعداد نفوس۔ قریب دو کروڑ که مشتمل است بر اقوام\nخلزئی ۔ تاجیک ۔ درانی ۔ هزاره ۔ افغان ۔ اوزبک و غیره ۔\nکل مردم بدون از فرقه قزلباش مذهب اهل سنت دارند۔\nکافرستان و هزاره جات که در زمانه سابق از افغانستان جدا\nبود از عهد حضرت ضیاء الملت والدین به افغانستان ملحق\nشده است۔ مردم کافرستان مذهب اسلام را اختیار کرده اند\nو تا بحدی قابل اعتبار شده اند که یک جماعت از نوجوانان\nاین مردم در اردل حضور مقرر است*\nمقدار مالیه۔ تحقیق معلوم نیست و بعض جنس هم است*"}
{"book": "adl0147", "page": 22, "text": "19\n\nپیداوار ملک۔ غله هر قسم - زمرد - یاقوت - سنگ مرمر - طلاء -\nپوست هر قسم *\n\nقرضه دولت - این دولت مقروض نمی باشد بلکه در خزانه\nبیت المال آن قریب بست کرور روپیه نقد سکه کابل موجود\nمی باشد و علاوه ازین طلاء و جواهرات بسیار هم دارد *\nاین امر مسلّم است که در ملک افغانستان معدنهای\nبسیار موجود می باشند بلکه از هر قسم فلزات معدن های\nموجود است لاکن چونکه مردم ملک از فن کان شناسی\nناواقف هستند بنابران دولت افغانستان از خزانه های\nپنهانی ملک خود منتفع نمی شود - لاکن مقام مسرّت است\nکه الحال حضرت سراج الملة والدین امیر صاحب افغانستان\nتوجّه خود را به طرف کان شناسی مبذول فرموده اند *\n\nبلوچستان\n\nحدود اربعه - بطرف شمال افغانستان و به طرف جنوب\nبحیره عرب و به طرف مشرق هندوستان و به طرف مغرب\nایران *"}
{"book": "adl0147", "page": 23, "text": "۲۰\nرقبۀ ملک۔ یک لک و شش ہزار مربع میل\nدارالسلطنتہ۔ قلات\nنام پادشاہ۔ خان قلات لقب دارد۔ دریں روزہا محمود خاں\nفرزند خداداد خان است که در تحت دولت انگلیشیہ محض براے\nنام خان قلات مے باشد و زیر دست آں خوانین علاقہ ہاے\nمختلفہ مے باشند و کلان ترین خانھاے مذکور جام صاحب\nلسبیلہ مے باشد و الحال در لسبیلہ ہم از طرف دولت\nانگاشیہ یک رزیڈنٹ (وکیل) مقرر است که انتظام ملک را\nبہ قرار ہدایت دولت موصوف مے کند ٭\nاکثر مردم بلوچستان کہ ہمراہ دولت انگاشیہ مخالف بودند۔\nہجرت کردہ در افغانستان آمدہ اند و در علاقۀ قندھار وغیرہ\nآباد شده اند و بعض خوانین از زمرۀ مہاجرین در کابل مے\nباشند ٭\nطرز حکومت۔ شخصی بود لاکن الحال در قبضہ دولت برطانیہ\nاست و خان قلات ماتحت دولتِ مذکور است ٭\nتعداد نفوس۔ بیست لک است که اکثر آنہا اہلِ اسلام\nاہلِ سنت و جماعت مے باشند و بعض شیعہ ہم ہستند ٭\nمقدار مالیہ۔ قریب بست لک روپیہ کلدار۔"}
{"book": "adl0147", "page": 24, "text": "۲۱\nتعداد فوج ـ از طرف دولت برطانیہ قریب ده هزار فوج در کوئٹہ و چمن مقرر می باشد و فوج خود ملک ازیں جدا می باشد :\nپیداوار ملک ـ شتر ـ اسپ ـ مس ـ سرب ـ گیس ـ غلہ گندم ـ برنج ـ خرما ـ انبہ ـ نیل :\nقرضہ دولت ـ خود خان قلات مقروض نیست بلکہ قریب یک کرور از خزانہ اش بوقت تصرف ملک در دست دولت برطانیہ آمده بود :\nہندوستان\nحدود اربعہ ـ بطرف شمال کوه ہمالہ و بہ طرف جنوب بحر ہند و بہ طرف مشرق آسام و برہما و خلیج بنگالہ و بہ طرف مغرب بحیرہ عرب و کوه ہالہ و کوه سلیمان :\nرقبہ ملک ـ بیست و نه لک و هفتاد و هفت هزار مربع میل :\nدارالسلطنہ ـ کلکتہ که بر لب دریای ہگلی واقع است و قریب ہفت لک نفوس آبادی دارد :\nصوبہ ہای ملک ـ ایں ملک بر ۳ احاطہ منقسم است۔"}
{"book": "adl0147", "page": 25, "text": "۲۲\n\nبنگالہ- بمبئی- مدراس +\nریاستهای نامی- کشمیر- راجپوتانہ- گوجرات- گوالیار- اندور-\nحیدر آباد دکن- میسور- ٹراونکور- بھوپال- پٹیالہ- جودھ پو +\nنام پادشاہ- از طرف شاہ انگلستان یک نائب الحکومت\nیعنے وائسرای مقرر می باشد و بعد ہر پنج سال تبدیل می\nشود و ایں وائسرای ماتحت وزیر ہند مقیم لندن می باشد\nو زیر دست وائسرای یک کونسل واضع قوانین مقرر می\nباشد- و وائسرای ہمراہ آنہا در امور دولتی مشورہ می کند +\nطرز حکومت- یک کونسل مشیران و مدبران ملک زیر دست\nوائسرای کار می کند +\nتعداد نفوس- بست و ہشت کرور و ہشتاد لک است- و\nاز جملہ آنہا شش کرور اہل اسلام است و باقی اہل ہنود\nو اقوام دیگر +\nمقدار مالیہ- قریب سہ کرور خالص مالیۂ زمین می باشد +\nپیداوار ملک- غلہ ہر قسم- نیل- افیون- پنبہ- نیشکر- ناریل-\nخرما- انجیر- برنج- انبہ- زغال سنگی- سنگ مرمر- سنگ سرخ-\nآہن- قلعی- سرب- الماس- لعل- ململ نازک- گلبدن- کمخواب-\nشال ہاے پشمینہ اعلیٰ +"}
{"book": "adl0147", "page": 26, "text": "۲۳\nقرضهٔ دولت - در ۱۸۹۵ء تعداد قرضۂ هند در هندوستان و\nانگلستان بقدر یک ارب و هشتاد و شش کرور و شصت\nو سه لک و چهل و یک هزار بود*\nجزیره نماے هند چینی که مشتمل\nاست بر ممالک ذیل\nبرمها\nحدود اربعه - بطرف شمال تبت و بطرف جنوب خلیج بنگاله\nو بطرف مشرق انام و سیام و بطرف مغرب هندوستان*\nرقبۀ ملک - شش لک میل مربع که حصۀ مغربی آں\nدر تصرف دولت برطانیہ مے باشد*\nدارالسلطنه - آوا - حال پایہ تخت شہر رنگون است*\nنام بادشاہ - از ۱۸۸۶ء کل ملک در تصرف دولتِ\nبرطانیہ آمده است و از طرف دولت مذکور یک نائب الحکومت\nمقرر است کہ آں را لقب لفٹنٹ گورنر حاصل است*"}
{"book": "adl0147", "page": 27, "text": "۲۴\n\nطرز حکومت - اول شخصی بود - الحال کل ملک در تصرف\nدولت برطانیه است+\nتعداد نفوس - چهل لک که اکثری از آنها بّدهـ مذهب دارند -\nمقدار مالیه - در جمع مالیه هندوستان داخل است+\nتعداد فوج - فوج متعینه این ملک جزو فوج هند است+\nپیداوار ملک - نیشکر - نیل - تماکو - برنج - مصالحہ گرم - طلاء - نقره -\nجواهرات - ابریشم+\nقرضه دولت - از آنجا که این ملک یکی از توابعِ دولت\nهند شده است قرضه اش هماں قرضه هند است+\nسیام\nحدود اربعه - بطرف شمال چین و بطرف جنوب خلیج سیام و بطرف\nمشرق انام و بطرف مغرب بنگال+\nرقبه ملک - یک لک و هشتاد و چهار هزار مربع میل+\nدارالسلطنته - بنکوک+\nنام پادشاه - کہولا لونکورن که در ۱۸۶۸ء بر تخت نشست+\nطرز حکومت - شخصی و پادشاه مطلق العنان است+\nتعداد نفوس شصت لک که مذهب بّدهـ دارند+"}
{"book": "adl0147", "page": 28, "text": "۲۵\nمقدار مالیه- قریب سه کرور روپیه کلدار که برابر مصارف ملک\nاست *\nتعداد فوج- هشت هزار نفر سپاهی و چند جهاز های\nجنگی دارد *\nپیداوار ملک- زربفت- کمخواب- اطلس- مردم این ملک\nدر فن مصوّری هم مهارت بسیار دارند *\nقرضه دولت- این دولت مقروض نمی باشد *\nانام\nحدود اربعه- بطرف شمال چین و بطرف جنوب بحیره چین\nو بطرف مشرق بحیره چین و بطرف مغرب سیام *\nرقبه ملک- قریب یک لک مربع میل می باشد *\nدارالسلطنته- ہوئی-\nنام پادشاه ٹمنتهای خود مختار و مطلق العنان است- لاکن\nمطابق هدایات دولت فرانس کار می کند *\nطرز حکومت- شخصی زیر دست دولت فرانسیه *\nتعداد نفوس- قریب شصت لک که اکثری از آنها بُدھه\nمذهب می باشند *"}
{"book": "adl0147", "page": 29, "text": "۲۶\n\nتعداد فوج ـ در مجمع فوج جزیره‌نمای که انام یک جزو\nآن می باشد ولی اس و ٹانکن و کمبوڈیا و کوچین چائنا\nدیگر اجزائش می باشند و کل آنها زیر دست دولت فرانسویہ\nهستند کل فوج بقدر ہشت ہزار سپاہی فرانسویہ و دوازدہ ہزار\nسپاہ از خود ملک انام است *\nمقدار مالیه ـ از مقبوضات دولت فرانس است *\nپیداوار ملک ـ میوه های لذیذ ـ برنج ـ فیل های بلند قد *\nقرضہ دولت ـ چونکه از ممالک محروسۀ فرانس است علیحده قرض\nندارد *\n\nچین\nحدود اربعہ ـ بطرف شمال چینی تاتار و بطرف جنوب بحیرۀ\nچین و انام و بطرف مشرق بحرالکاہل و بطرف مغرب\nتبت *\nرقبۀ ملک ـ یک کرور و سه لک و چہل ہزار مربع میل *\nدارالسلطنتہ ـ پکین بر لب دریای پہیو واقع است و تعداد\nنفوس آں بست لک می باشد *\nنام پادشاہ ـ ہانگ ہسو در ۱۸۷۵ء بر تخت نشست بعمر\nچہار سالگی و زیر دست والدۀ خود که بیوۀ ہین فینگ فغفور"}
{"book": "adl0147", "page": 30, "text": "۲۷\n\nسابق می باشد حکومت می کند*\nطرز حکومت - شخصی و پادشاه مطلق العنان است*\nتعداد نفوس - چهل و پنج کرور و شصت لک که از کل\nممالک روی زمین زیاده است و باشندگان در صنعت و\nمصوری هوشیار هستند*\nمقدار مالیه - بست و دو کرور کلدار*\nتعداد فوج - فوج بحری و بری دوازده لک می باشد-\nلاکن اهل نظام قابل جنگ به قدر یک لک می باشد*\nپیداوار ملک - ظروف چینی - ابریشم - چای - افیون - پست\nهای هر قسم*\nقرضۀ دولت - پنج و نیم کرور پوند که برابر هشتاد کرور\nروپیه کلدار است علاوه ازین آں قرضه می باشد که در\nسنه حال یعنے در سنہ ١٩٠١ع از برای ادا نمودن تاوان\nجنگ برای دول یوروپ و امریکه و جاپان گرفته است*\n\nچینی تاتار\n\nحدود اربعه - بطرف شمال کوه الطائی و به طرف جنوب\nچین و تبت و به طرف مشرق بحیرۀ جاپان و به طرف مغرب"}
{"book": "adl0147", "page": 31, "text": "۲۸\n\nروس و ترکستان *\nرقبه ملک - بیست و پنج لک میل مربع - وطن اصلی اقوام\nمغل و ترک است و چنگیز خان و امیر تیمور گورگان از\nهمین ملک بودند *\nدارالسلطنته - ختن که از برای نافه‌های مشک شهرت\nدارد *\nنام پادشاه - از مقبوضات دولت چین است و از ۱۸۸۷م\nفغفور چین بار دیگر بر این ملک قابض شده است *\nطرز حکومت - شخصی و پادشاه مطلق العنان است *\nتعداد نفوس - قریب یک کرور که بر اهل اسلام و بده\nمذهب مشتمل می‌باشند *\nمقدار مالیه - مالیه این ملک یک جزو مالیه دولت چین\nاست *\nتعداد فوج - همان فوج که تعلق به دولت چین دارد *\nپیداوار ملک - مشک و پوست‌های اقسام مختلف و تجارت\nاین ملک کم کم همراه هندوستان می‌شود *\nقرضه دولت - همان قرضه دولت چین است *\nدر کاشغر یک سفیر دولت انگریز مقیم می‌باشد *"}
{"book": "adl0147", "page": 32, "text": "۲۹\n\nتبت\nحدود اربعہ۔ بطرف شمال چینی تاتار و بہ طرف جنوب برمہا\nو ہندوستان و بہ طرف مشرق چین و بہ طرفِ مغرب\nافغانستان و ہندوستان ؂\nرقبۂ ملک۔ پنج لک و ہشتاد و پنج ہزار میل مربع۔\nدارالسلطنتہ۔ لاسہ کہ شہرے بسیار آباد است و بسیار معبدیای\nبُدھ مذہب دارد ؂\nنامِ بادشاہ۔ از مقبوضات شاہِ چین است لاکن مردم زیر\nحکم پیشوایِ مذہبی لامہ نام می باشند و اعتقاد دارند۔ کہ\nلامہ را فنا نیست و محض صورت ظاہری خود را تبدیل کردہ\nمی رود و بنایِ ایں اعتقاد بر تناسخ است کہ از جملۂ\nمُعتقَدات اہل ہنود و دیگر اقوام بت پرست می باشد ؂\nمقدار مالیہ۔ تحقیق نشدہ و ہرچہ ہست در جمع مالیۂ چین\nداخل است ؂\nپیداوار ملک۔ پشم۔ نمک لاہوری۔ تنکار۔ جمادات ہر قسم ؂\nقرضۂ دولت۔ ہماں قرضۂ دولت چین است ؂"}
{"book": "adl0147", "page": 33, "text": "۳۰\nترکستان\nحدود اربعه - بطرف شمال روس و به طرف جنوب افغانستان\nو ایران و به طرف مشرق چینی تاتار و به طرف مغرب\nبحیره خزر *\nرقبه ملک - شانزده لک و پنجاه هزار میل مربع *\nدارالسلطنته - بخارا *\nنام پادشاه - امیر بخارا که آن را خان خیوا هم می گویند *\nطرز حکومت - اکثر حصه ملک در تصرف دولت روسیه\nمی باشد و بعض حصه اش از توابعان امیر افغانستان\nاست و امیر بخارا فقط برای نام امیر است *\nتعداد نفوس - هفتاد و نه لک که تقریباً کل مذهب اسلام\nدارند و اکثری از آنها خانه بدوش و زحمت کش می باشند *\nمقدار مالیه - تحقیق نیست چرا که درین ایام یک حصه اش\nدر تصرف روسیه است و یک حصه اش تحت حکومت\nامیر افغانستان است *\nپیداوار ملک - ابریشم - پنبه - پشم - لعل و دیگر سنگهای\nقیمتی *"}
{"book": "adl0147", "page": 34, "text": "۳۱\n\nجاپان\nحدود اربعه - بطرف مشرق روس واقع است و از چهار طرف به بحر الکاهل محیط است *\nرقبه ملک - یک لک و شصت و دو شش صد و پنجاه و پنج میل مربع *\nدارالسلطنة - جدو\nنام پادشاه - امپراطور متسوهیټو در ۱۸۵۲ء پیدا شد و در ۱۸۶۸ء بر تخت جلوس کرد- در چند سالهای گذشته این دولت بسیار ترقی کرده است و در جمع دولت های کلان دنیا شمار کرده می شود و با دول یوروپ ادعای همسری دارد و امپراطور بسیار بیدار مغز است و ترقی علم و هنر تا بحدی رسیده است که چند بیت العلوم کلان در انجا قائم شده اند گویا که فقط نمونه یوروپ است *\nطرز حکومت - پادشاه مطلق العنان است و یک پارلمینت و مجلس شوری دارد *\nتعداد نفوس - سه کرور و بست و پنج لک که پیروان بده مذهب می باشند *"}
{"book": "adl0147", "page": 35, "text": "۳۲\nمقدار مالیه - ملک بسیار زرخیز است و اکثر کانهای طلای\nدارد و آمد سالانه بقدر دو کرور و پنجاه و نه لک و هشتاد\nو پنج هزار و دو صد و نود و چهار پوند سکه انگریزی می\nباشد و خرچ سالانه هم تقریباً همین قدر است *\nتعداد فوج - دو لک و هفتاد و سه هزار و دو صد و شصت\nو هشت نفری فوج بری و چهار ده هزار و هشت صد و\nپنجاه و دو نفری فوج بحری - حال تعداد فوج نظام بری و\nبحری تا قریب ۶ لک رسیده است و در عرصه یک سال دولت\nروسیه را شکست متواتر در بحر و بر داده است*\nپیداوار ملک - برنج - پنبه - روغن - توت - چای - طلا از کل\nروی زمین زیاده تر پیدا می شود *\nقرضه دولت - چهار کرور و بیست و یک لک و هشتاد و\nشش هزار و دو صد و پنجاه و هفت پوند سکه انگریزی*\nکل خرچ مقدمه چین قریب بیست و دو کرور و پنجاه لک پوند\nمی باشد*\n\nروس ایشیائی یعنے سائی بیریا\nحدود اربعه - بطرف شمال بحر منجمد شمالی و به طرف جنوب"}
{"book": "adl0147", "page": 36, "text": "۳۳\n\nکوه الطائی و تاتار و به طرف مشرق بحیره کمیسکتکا و بطرف مغرب کوه یوال و دریای یورال *\nرقبه ملک - شش لک و هشتاد و چهار هزار مربع میل\nدارالسلطنه - ارکتسک\nنام پادشاه - امپراطور نکولس ثانی که به زار روس ملقب است *\nطرز حکومت - این ملک از مقبوضات زار روس است و پادشاه مطلق العنان است لاکن برای هر صیغه خاص یک وزیر مقرر می باشد و کل وزرای صیغه های مختلفه زیر دست وزیر اعظم می باشند *\nتعداد نفوس - هشت کرور و پنجاه و شش لک *\nمقدار مالیه - مالیه کل دولت روسیه یک ارب و پنجاه و هفت کرور و هفده لک و سی و دو هزار و شش صد و چهل و شش روبل می باشد و یک روبل مساوی شش قران کابلی می باشد *\nتعداد فوج - علاوه از هشت لک کل نظام روسیه در حالت امن و صلح می باشد - و فوج ملیتی تا به ۴۵ لک میباشد\nپیداوار ملک - سمور - سنجاب - قاقم - سریش ماهی - چوب *"}
{"book": "adl0147", "page": 37, "text": "۳۴\nقرضهٔ دولت - کل قرضهٔ دولت روسیه دو ارب و دوازده\nکرور و هشتاد و هشت لک و بیست و شش هزار و یک\nصد روبل می باشد*\n\nبر اعظم یوروپ\nیعنی فرنگستان\n\nحدود اربعه - به طرف شمال بحر منجمد شمالی و به طرف جنوب\nکوه قاف و بحیره اسود و بحیره مارمورا و بحیره روم\nو به طرف مشرق کوه یورال و دریای یورال و بحیره\nخزر و به طرف مغرب بحر اوقیانوس*\nوسعت\nطول سه هزار و پنج صد میل و عرض دو هزار و چهار صد\nمیل - این بر اعظم برابر دوازدهم حصهٔ کرهٔ زمین است -\nو برابر ربع بر اعظم ایشیا است و کل رقبه اش سی و\nپنج لک میل مربع می باشد و کل نفوس آن سی کرور"}
{"book": "adl0147", "page": 38, "text": "۳۵\n\nو نود لک می باشد.\nتعداد ممالک یوروپ شانزده است به تفصیل ذیل:\nروس- پرشیا- جرمنی- روم- فرانس- جزائر برطانیہ-\nہسپانیہ- پرتگال- سویڈن- ناروی- بلجیم- ہالینڈ- ڈنمارک-\nاطالیہ- یونان- سویٹزر لینڈ- آسٹریا.\nاین بر اعظم اگرچه از کل بر اعظم های دنیا خوردتر است\nلیکن در فنون و حرفت و علوم و ایجادات ماشین ها این\nبر اعظم از کل دنیا گوی سبقت برده است چنانچه ریل\nو سٹیم که یکی از ذریعه های کلان ملک گیری می باشد\nاز ایجادات اهل یوروپ است.\n\nروس\nحدود اربعه- به طرف شمال بحر منجمد شمالی و به طرف جنوب\nبحیره اسود و کوه قاف و به طرف مشرق بحیره خزر و کوه\nیورال و دریای یورال و به طرف مغرب بحیره بالٹک و\nآسٹریا و پرشیا.\nرقبه ملک- قریب نصف کل یوروپ است.\nدارالسلطنته و بلاد نامی- سینٹ پیٹرز برگ، ماسکو- آرکینجل-"}
{"book": "adl0147", "page": 39, "text": "۳۶\nکرستون - گنجه - نیجنی - ناو گورو بـ\nنام پادشاه - نحولس ثانی که به زار روس ملقب است در\n۱۸۶۸ ء تولد شد و در ۱۸۹۴ ء بر تخت جلوس کرد بـ\nطرز حکومت - پادشاه مطلق العنان است و در هر صیغه وزیر\nخاص دارد و کل وزرا زیر دست وزیر اعظم یعنے مدارالمهام\nمی باشند بـ\nتعداد نفوس - قریب هشت کرور می باشد بـ\nمقدار مالیه - یک ارب و پنجاه و هفت کرور و هفده لک\nو سی و دو هزار و شش صد و چهل و شش روبل\nاست بـ\nتعداد فوج - از هشت لک زائد است و در وقت مقدّمه علاوه\nاز چهل لک در میدان جنگ آمده می تواند بـ و این فوج\nاز فوج بحری جدا است بـ\nپیداوار ملک - ریشم - چرم - چربی - سَن - شہد - موم - آہن -\nمس بـ\nقرضۂ دولت - دو ارب و دوازده کرور و هشتاد و هشت\nلک و بست و شش هزار و یک صد روبل بـ\nاین ملک بر شصت و سّہ صوبه ہا منقسم است و در ہر"}
{"book": "adl0147", "page": 40, "text": "۳۷\nصوبہ یک نائب الحکومت مقرر است. در ۱۸۷۸ء در مقدمہ\nدولت عثمانی اکثر ملک از سلطان روم گرفت - مردم این\nملک بسیار خوش چهره و زحمت کش هستند و باشندگان\nمضافات کوہ قاف کہ از علاقہ جارجیا و شروان و طفلس\nوغیرہ می باشند۔ بسیار مقبول صورت هستند در زمانہ ہای\nقدیم زنان این علاقہ را بہ پری ہا تعبیر می کردند- چنانچه\nدر قصّہ شاہ بہرام بہ طرف زنان ہمیں دیار اشارہ شدہ\nاست *\nپرشیا\nحدود اربعہ۔ بہ طرفِ شمال بحیرہ بالٹک و بہ طرف جنوب\nآسٹریا و بہ طرف مشرق روس و بہ طرف مغرب جرمنی *\nرقبۂ ملک۔ یک لک و سی و چہار ہزار و پنج صد و سی و\nیک مربع میل *\nدارالسلطنہ و بلاد نامی- برلن- ہیمبرگ۔\nنام پادشاہ- ولیم ثانی امپراطور جرمنی کہ در ۱۸۵۹ء تولد\nشدہ بود و در ۱۸۸۸ء بر تخت جلوس کرد*\nطرز حکومت- بادشاہ مطلق العنان است کہ در ہر صیغہ وزیر"}
{"book": "adl0147", "page": 41, "text": "۳۸\nخاص متعین دارند*\nتعداد نفوس۔ سه کرور و سیزده لک و چهل و نه هزار ـ و\nہفت صد نود و پنج می باشد و همۀ شان مذہب نصارٰی\nدارند*\nمقدار مالیہ۔ دوازده کرور و سی و شش لک و سیزده\nہزار و سه صد پوند*\nتعداد فوج۔ کل نظام دولت جرمنی به قدر شش لک\nاست*\nپیداوار ملک۔ غله ـ چوب ـ شہتیر ـ پارچات ـ تنباکو ـ تیل ـ\nموم*\nقرضۀ دولت۔ سی و دو کرور و چهل و دو لک و شصت\nو یک ہزار و یک صد و سه پوند*\nاین ملک یکی از صوبہ ہای دولت جرمنی است ـ و\nپادشاهان صوبہ ہای مذکور زیر دست امپراطور جرمنی می\nباشند و کل دولت جرمنی بر بست و هفت ریاستها منقسم\nاست*"}
{"book": "adl0147", "page": 42, "text": "۳۹\nجرمنی یا الیمان\nحدود اربعه - به طرف شمال پرشیا - بحیره بالتک و دنمارک\nو بحیره جرمن و به طرف جنوب آستریا و سوئٹزرلینڈ و به\nطرف مشرق آستریا و پرشیا و بحیره بالتک و به طرف مغرب\nہالند و بلجیم و فرانس +\nرقبه ملک - قریب دو لک مربع میل +\nدارالسلطنه و بلاد نامی - برلن - لیپزگ - ہیمبرگ + سٹٹ\nگرگ - ڈرزڈن - میونخ - ایسن له +\nنام پادشاه - امپراطور ولیم ثانی که در ۱۸۸۸ء بر تخت\nنشست +\nطرز حکومت - بادشاه مطلق العنان است در هر صیغه وزیر\nخاص دارد و کل وزرا زیر دست صدر اعظم می باشند +\nتعداد نفوس - قریب پنج کرور که مذهب نصاری از فرقه\nرومن کیتھلک و پروٹسٹنٹ می باشند +\nمقدار مالیه - دوازده کرور و سی و شش لک و سیزده هزار و\nنه صد پوند سکه انگریزی +\nتعداد فوج - کل نظام دولت جرمنی به حالت امن و صلح\nله کارخانه عمده اسلحه سازی کروپ درین شهرست +"}
{"book": "adl0147", "page": 43, "text": "قریب شش لک می باشد*\nپیداوار ملک۔ غلہ- شراب- چوب- میوه های هر قسم- پشم-\nماهی- سنگهای چاپ کردن*\nقرضۀ دولت- سی و دو کرور و چهل و دو لک و شصت\nو یک هزار و یک صد و سُه پوند سکۀ انگریزی*\nدر ۱۸۷۱ع کل ریاست های جرمنی شاه پرشیا را شهنشاه\nخود تسلیم نمودند و همراه دولت فرانس مقدمه کرده بر چند\nعلاقہ های فرانس متصرف شدند کل دولت جرمنی بر بیست\nو هفت ریاستها شامل می باشد و امپراطور خود را ظل الله\nمی گوید*\nروم\nحدود اربعه- به طرف شمال بحیره اسود و روس و به طرف\nجنوب بحیره مارمورا و بحرالجزائر و یونان و به طرف مغرب\nبحیرۀ شام و خلیج وینش و آسٹریا و به طرف مشرق روس\nو بحیرۀ ازاف و آبنای قسطنطنیه*\nرقبۀ ملک شصت و شش هزار و پنج صد مربع میل است*\nدارالسلطنته و بلاد نامی- قسطنطنیه- اڈریا نوپل کالی پولی-"}
{"book": "adl0147", "page": 44, "text": "۴۱\nسالونیکا - بلگیریا - وارنا +\nنام پادشاه - سلطان عبدالحمید خان ثانی +\nطرز حکومت - پادشاه مطلق العنان است و انتظام هر صیغهٔ\nملک به دست وزیر صیغه مذکور می باشد و کل وزرا زیر دست\nصدر اعظم می باشند +\nتعداد نفوس - قریب دو کرور - مردم مقبول صورت و قوی\nمی باشند + بعضی اہل اسلام و بعض نصاری میباشند +\nمقدار مالیه - یک کرور و شصت لک و پنجاه ہزار و دو\nصد و ہفتاد پونڈ سکہ انگریزی + و خرچ سالانه از آمد ملک\nبه قدر پنج لک پونڈ زیاده است +\nتعداد فوج - ده ہزار منصبداران کلان و یک لک و هفتاد\nهزار منصب داران خُرد و سپاهی و پانزده ہزار نظام بحری\nو یک صد و دو جهاز جنگی +\nپیداوار ملک - ابریشم - نیل - پنبه - قالین - نمک - غله -\nتنباکو +\nقرضهٔ دولت - شانزده کرور و سی لک و پنجاه ہزار پونڈ\nسکهٔ انگریزی +\nدر ۱۸۷۷ء دولت روسیه روم را شکست داده بر بعض"}
{"book": "adl0147", "page": 45, "text": "۴۴\nصوبه ها قابض شد و صوبه های سرویه و رومانیا آزاد شدند.\nو در آنجا سلطنت های علیحده قائم شدند و از همین سبب\nرقبهٔ ملک هم کم شده است اکثر زمین ملک خوب حاصل\nخیز است و علاوه از فوج موجوده سلطان روم حکم کرده\nاست که یک رساله مشتمل بر یک صد رجمنت تیار کرده شود و\nآن را بنام حمیدیه موسوم کرده است از جمله یک صد رجمنت\nقریب شصت رجمنت تیار شده است و باقی تیار شده می\nرود. بوقت مقدمه ده لک فوج در میدان آمده می\nتواند *\n\nفرانس\nحدود اربعه :- به طرف شمال جرمنی و بلجیم و رودبار انگلستان\nو به طرف جنوب کوه پرینیز و بحیره روم و به طرف مشرق\nکوه ایلپس و سلسله کوه جورا و دریای رین و به طرف مغرب\nخلیج بسکئی *\nرقبهٔ ملک - قریب سه و نیم لک مربع میل -\nدار السلطنه و بلاد نامی - پیرس که از شهرهای کل دنیا خوب\nصورت تر است و یک کتب خانه کلان دارد که در آں قریب\n\n۱ بسیار طوفان زاد عمیق است"}
{"book": "adl0147", "page": 46, "text": "۴۳\nہشت لک کتب می باشد :\nلاینز- مارسلز- بوروڈ- روئن- نائیٹس- ہارو- ستشبرگ :\nنام پادشاه- سلطنت جمہوری است- رئیس جمہوری امیل\nلیوبٹ نام دارد کہ در ۱۸۹۹ع برای منصب ریاست منتخب\nکردہ شد :\nطرز حکومت- سلطنت جمہوری -\nتعداد نفوس- دو کرور شصت و پنج لک- باشندگان این\nملک خلیق و زندہ دل و محنت کش و به حرفت و صنعت\nمائل می باشند لاکن زود رنج و سفله مزاج هستند :\nمقدار مالیه- سیزدہ کرور و هشتاد و هفت لک و نه هزار\nو سه صد و هشتاد و دو پونڈ در ۱۹۰۰ع بود :\nتعداد فوج- پنج لک و هشتاد و نه هزار و پنج صد و چهل\nو یک و در حالت متقدّمه علاوه از سی لک فوج در میدان\nجنگ حاضر شدہ میتواند :\nپیداوار ملک- پارچات ابریشمی- ساعت ها- زیورات -\nدستنانه ہا :\nقرضه دولت- چهار کرور و شش لک و دہ ہزار و\nهفت صد و نه پونڈ سکّه انگریزی :"}
{"book": "adl0147", "page": 47, "text": "۴۴\nاوّل این ملک در قبضه پادشاه مطلق العنان بود لاکن بعد ازاں که در سنهء ۱۸۷۰ء شاہ فرانس ہمراہ شاہ پرشیا و جرمنی مقدّمه کرده شکست خورد و در ہماں مقدّمه کشته شد بنای سلطنت جمهوری قائم شد و تا حال ہماں منوال است۔ بونا پارٹ کہ امپراطور بسیار زبردست و گویا کہ مثل نادر ایشیائی در یوروپ گذشته است از ہمیں ملک بود܀\n\nجزائر برطانیہ\nانگلستان۔ ویلز۔ اسکاٹ لنڈ۔ آئر لنڈ\n\nحدودِ اربعہ۔ از چہار اطراف از بحر ظلمات محیط است܀\nرقبهء ملک۔ یک لک و بیست و یک ہزار و سه صد و ہفتاد و ہفت مربع میل܀\nدارالسلطنه و بلاد نامی۔ لندن کہ بر لبِ دریای ٹیمز واقع است و از کل امصار دنیا کلان تر است و قریب پنجاہ لک نفوس در آنجا سکونت دارند܀ برمنگہم۔ شیفیلڈ۔ مانچسٹر۔ ڈبلن۔ بلفاسٹ۔ لیڈز۔ ویکفیلڈ۔ ہیلی فکس۔ باتھ۔ چلتہم۔"}
{"book": "adl0147", "page": 48, "text": "۴۵\nلورپول - پورثمتھ - ایڈن برا - گلاسکو - گرینوک *\nنام پادشاه - ایڈورڈ ہفتم\nطرز حکومت - پادشاه مطلق العنان نیست و مدار انتظام\nسلطنت بر رای پارلمینت یعنی مجلس شورای می باشد -\nمجلس مذکور از دو قسم است یعنی مجلس امرا و مجلس\nعوام و بدون از مشورۀ آن مجلس ما هیچ قانون نافذ نمی\nشود *\nتعداد نفوس - قریب چهار کرور -\nمقدار مالیه - قریب دوازده کرور پوند -\nتعداد فوج - کل فوج دولت برطانیہ قریب ده لک به\nحالت صلح و امن می باشد و قریب دو و نیم لک فوج\nوالنٹیر یعنی با تنخواه دارد *\nپیداوار ملک - ماشین ها و اسلحۀ جنگ از قسم تفنگ و\nتوپ و پارچات هر قسم از ابریشمی و سخی و پشمی\nوغیره *\nقرضۀ دولت - شصت و یک کرور و چهار لک و هفت\nهزار و هفت صد و پنجاه و هفت پونڈ در ۱۹۰۶ء بود\nکل جزائر برطانیہ بر چهار حصص منقسم می باشد - یعنی"}
{"book": "adl0147", "page": 49, "text": "۴۶\n\nانگلستان - ویلز - اسکاٹ لنڈ - و آئر لنڈ : دولتِ برطانیه این\nقدر وسعت دارد که بر کل ربع مسکون هیچ ملک از مقبوضات\nبرطانیه خالی نیست چنانچه یکی از شاعران انگلستان\nمی گوید که آفتاب عالم تاب گاهی از دولت برطانیه\nغائب نمی شود یعنی هر جا که آفتاب می درخشد -\nخواه کرۀ مشرقی باشد خواه کرۀ مغربی باشد مقبوضات دولتِ\nبرطانیه موجود است :\n\nهسپانیه\n\nحدودِ اربعه - به طرف شمال خلیج بسکی و کوه پرنیز و به طرف\nجنوب بحیره روم و آبنای جبل الطّارق و به طرف مشرق بحیره\nروم و به طرف مغرب بحر ظلمات و پرتگال :\nرقبۀ ملک - یک لک و نود و شش هزار و یک صد و\nهفتاد و سه میل مربع :\nدارالسلطنته و بلادِ نامی - میڈرد - کیڈز - بارسلونا - سویل - جبل\nالطارق - این بندر در قبضۀ دولت برطانیه است :\nنامِ پادشاه - الفونسو سیزدهم در ۱۸۸۶ء بر تخت نشست :\nطرزِ حکومت - پادشاه مطلق العنان است و از برای هر\n\nطہ طارق بن زیاد نام سپہ سالارِ اسلامی بود که اوّل ایں ملک را فتح کرده بود :"}
{"book": "adl0147", "page": 50, "text": "۴۷\n\nصیغه وزیر خاص دارد *\nتعداد نفوس ـ قریب سه کرور است و مردم بد دماغ و کینه\nور و جاهل و متعصب می باشند *\nمقدار مالیه ـ سه کرور و سی و نه لک و دوازده هزار و شش\nصد و هفتاد و پنج پوند سکه انگریزی *\nتعداد فوج ـ یک لک و بست هزار به حالت امن است ـ\nو در حالت جنگ چهار لک و هشتاد هزار فوج در میدان\nجنگ امده می تواند *\nپیداوار ملک ـ هیزم ـ شهد ـ پشم ـ شراب ـ انگوری *\nقرضه دولت ـ سی کرور و چهل لک و شش هزار و هفت\nصد پوند سکه مروجه هسپانیه *\nاین ملک خیلی زر خیز است لاکن کم آباد است ـ در زمانه\nقدیم مردم این ملک بسیار شجاع و ذی عزت و تجار نامی\nبودند ـ تا قریب عرصه هفت صد سال این ملک در تصرف\nاهل اسلام بود چنانچه از نامهای بعضی مقامات و بلاد مثل\nبندر جبل الطارق و دریای وادی الکبیر و وادیانه معلوم\nمی شود ـ در غرناطه پایه تخت قدیم ملک تا بحال جامع مسجد حمرئی\nکه از سنگ سرخ ساخته شده است به حالت ویرانی موجود"}
{"book": "adl0147", "page": 51, "text": "۴۸\nاست غرناطه بقدر ۱۶ میل طول داشت و فقط در نفس شهر\nچند هزار مساجد و مکاتب و حمام موجود بود این قسم ترقی\nاسلام در زمانه خلفای راشدین و تابعین شده بود چرا که فقط\nیک جوش اسلام بود و پادشاهان و سپه سالاران از تکلفات مبرائی\nبودند و در لباس مابین سپاهی و سپه سالار امتیازی نه بود *\nپرتگال\nحدود اربعه - به طرف شمال ہسپانیه و به طرف جنوب بحر\nظلمات و به طرف مشرق ہسپانیه و به طرف مغرب بحر\nظلمات *\nرقبه ملک - سی و چهار هزار و شش صد و شش میل\nمربع *\nدارالسلطنته و بلاد نامی - لزبن - پورٹو (دریں شہر کارخانه شراب\nپورٹو موجود است) *\nنام پادشاه - دوم کارلوس در ۱۸۸۹ء بر تخت نشست *\nطرز حکومت - شخصی است لاکن در هر صیغه وزیر خاص مقرر است *\nتعداد نفوس - قریب نصف کرور مذهب نصاریٰ از فرقه\nرومن کیتھلک می باشند که تصویر حضرت مسیح و حضرت مریم"}
{"book": "adl0147", "page": 52, "text": "۴۹\nعلیہما السلام را سجده می کنند ۔ مردم بسیار بدظن لاکن\nمعامله فهم و ہوشیار هستند :\nمقدار مالیه ۔ ہفتاد و دو لک و پنجاه و چهار هزار و نه صد\nپونڈ سکۀ انگریزی است و خرچ سالانه ہفتاد و هفت\nلک و سی و شش ہزار و چهار صد پونڈ :\nتعداد فوج ۔ در حالت امن سی ہزار فوج می باشد و در\nحالت جنگ یک لک و بیست و پنج ہزار در میدان\nجنگ آمده می تواند :\nپیداوار ملک ۔ میوه جات ہر قسم ۔ شراب انگوری که آنرا\nبشراب پرتگال موسوم می کنند :\nقرضۀ دولت ۔ چهار ده کرور و ہشتاد و چهار لک و نود\nہزار و یک صد و سه پونڈ :\nایں ملک ہم مثل ہسپانیہ تا عرصه ہفت صد سال در\nتصرّف اہلِ اسلام بود و اکثر نام ہاے بلاد و غیره در لفظ\nعربی می باشند :"}
{"book": "adl0147", "page": 53, "text": "۵۰\n\nجزیره نمای سویدن نوروی\n\nسویدن\nحدود اربعه - به طرف شمال بحر منجمد و به طرف جنوب\nبحیره بالتک و به طرف مشرق بحیره بالتک و به طرف\nمغرب نوروی *\nرقبه ملک - یک لک و هفتاد و دو هزار و هشت صد\nو هفتاد و هفت مربع میل *\nدارالسلطنه و بلاد نامی - شاک ہالم - گاٹن برگ - کارلسکرونا -\nاپسال - بالمویه\nنام پادشاه - اوسکر ثانی در ۱۸۷۲ء بر تخت نشست - هر دو\nممالک یعنی سویدن و نوروی در تحت تصرف یک پادشاه\nمی باشد *\nطرز حکومت - پادشاه مطلق العنان است و در هر صیغه وزیر\nخاص دارد *\nتعداد فوج - ۴۰۱۲۴ نفر سپاهی و منصبدار و ۲۴۰ توپ و ۸۶۵۱ راس اسپ"}
{"book": "adl0147", "page": 54, "text": "۵۱\n\nو ۶۵ جهارات و ۳۱۸ توپ بحری و ۵۰۰۰ نفر سپاه بحری :\nتعداد نفوس - قریب نصف کرور - مردم صاف دل آزادی\nپسند و بهادر و به طرف علوم و فنون مائل می باشند :\nمقدار مالیه - هشتاد لک و دوازده هزار و هشتاد و یک پوند\nکه برابر خرچ سالانه می باشد :\nپیداوار ملک - مس - سرب - آهن - قیر - گوند - چوب - جهاز\nسازی - پوستین - چرم - شهد :\nقرضه دولت - یک کرور هفتاد و چهار لک و هشتاد و\nدو هزار و هشت صد و هشتاد و یک :\nاین ملک بسیار وسیع است لاکن اکثر زمین ریگستان\nو سنگلاخ است و کوهستان آنجا مدام از برف مستور می\nباشند - و موسم زمستان تا عرصه نه ماه می ماند :\n\nنوروی\n\nحدود اربعه - به طرف شمال بحر منجمد و به طرف جنوب بحیره\nبالتک و به طرف مشرق سویدن و به طرف مغرب بحیره جرمن :\nرقبه ملک - یک لک و بیست و چهار هزار و پنج صد میل\nمربع :"}
{"book": "adl0147", "page": 55, "text": "دارالسلطنته و بلاد نامی ۔ کرسچنا ۔ برلن ۔ میہتم *\nنام پادشاه - صدر مجلس این ملک که زیر دست شاہ سوئیڈن\nاست جو هانس ولہلم کرسچن سٹیین نام دارد *\nطرز حکومت ۔ صدر مجلس مطلق العنان نیست و یک پارلمینٹ\nکه تعداد ارکانش چهارده نفر است زیر دست او کار می\nکند *\nتعداد نفوس ۔ ہژده لک ۔\nمقدار مالیہ ۔ ی و سہ لک و سی ہزار و سه صد و هشتاد\nپونڈ سکه انگریزی و خرچ سالانہ چهل و سه لک و بست\nو سه هزار و سه صد و ہفت پونڈ است *\nپیداوار ملک ۔ چوب ۔ آہن ۔ مس *\nقرضه دولت ۔ یک کرور و نہ لک و سی و هشت ہزار و\nسی و دو پونڈ سکہ انگریزی *\nدرین ملک در موسم زمستان خنکی و در تابستان گرمی زیاده\nمی باشد ۔ در علاقه شمالی آں تا دو ماہ آفتاب غروب نمی شود ۔\nگویا که یک روز برابر دو ماہ می باشد لاکن در جنوب\nملک روز کلان می باشد و درازی روز تا به هژده\nساعت ہم می رسد ۔ باشندگان ملک عالی همت و کشاد۔"}
{"book": "adl0147", "page": 56, "text": "۵۳\nپیشانی و مضبوط می باشند * هر دو ممالک سویدن و\nنوروی زیر حکم یک پادشاه می باشد لکن قوانین هر\nملک جدا است *\nبلجیم\nحدود اربعه - به طرف شمال ہالند و به طرف جنوب فرانس\nو به طرف مشرق جرمنی و به طرف مغرب بحیره جرمن *\nرقبه ملک - دوازده هزار و پنج صد و هشتاد و دو مربع\nمیل *\nدارالسلطنه و بلاد نامی - هاگ - آمسترڈم - راٹردم- لیڈن (درین\nشهر یک بیت العلوم کلان است) هالم و چاپه اوّل در همین\nشهر ایجاد شد در ۱۴۴۳ء *\nنام پادشاه - ملکه ول هلمینا هیلینا پالینا ماریا که بجای پدر\nخود شاه ولیم ثالث در ۱۸۹۰ء تخت نشین شد *\nطرز حکومت - پارلمینت یعنی مجلس شوری دارد و نیز وزیر\nخاص برای هر صیغه مقرر است *\nتعداد نفوس - سه کرور و هشتاد لک *\nمقدار مالیه - یک کرور و بست و چهار لک و پنجاه و شش"}
{"book": "adl0147", "page": 57, "text": "۵۴\nہزار و پانزده پونڈ و خرچ سالانه یک کرور و بست\nو ہشت لک و نود و شش هزار و دو صد و نود و یک\nپونڈ *\nتعداد فوج - چهل و سه هزار و شش صد و نود و نه نظام\nبری و نوزده هزار و شش صد و هشتاد و ہفت نظام\nبحری *\nپیداوار ملک - مویشی - پر سیاوشاں ۔ روغن ماہی خشک *\nقرضه دولت - نه کرور و پنجاه و شش لک و سی و\nیک هزار و هفت صد و پنج پونڈ *\nباشندگان ایں ملک مذہب نصارئے از فرقہ پروٹسٹنٹ\nدارند و صاف دل و با ادب و محنت کش و خیلی صفائی\nپسندے باشند و سلطنت موروثی است یعنی اگر فرزند\nنرینہ نہ باشد دختر وارث تخت مے باشد ۔ زمین ایں ملک\nاز سطح آب شور در نشیب است و مردم ملک یک بند\nکلان بر کنارهٔ آب شور بسته اند که در کل دنیا در باب مضبوطی\nشہرت دارد - اکثر آمد و رفت مردم بذریعہ دریا ہا مے باشد - و\nسڑک ہا بسیار کم ہستند *"}
{"book": "adl0147", "page": 58, "text": "۵۵\n\nدنمارک\n\nحدود اربعه - به طرف شمال سکاگر راک و به طرف جنوب\nجرمنی و به طرف مشرق بحیره بالٹک و به طرف مغرب\nبحیره شمالی :\nرقبه ملک - چهارده هزار و هفت صد و هشتاد و نه میل\nمربع :\nدارالسلطنه و بلاد نامی - کوپن هیگن - ایسینور - الٹونا - البرک :\nنام پادشاه - کرسچن نهم در ١٨٦٣ء بر تخت نشست و سه\nپسر و سه دختر دارد :\nطرز حکومت - پادشاه مطلق العنان است و در هر صیغه وزیر\nخاص دارد :\nتعداد نفوس - هفده لک که مذهب نصاری از فرقه پروٹسٹنٹ\nمی باشد :\nمقدار مالیه - سی و نه لک و پنجاه و پنج هزار یک صد و\nشصت و نه پونڈ و خرچ سالانه بقدر سه لک علاوه از آمد\nملک است :\nتعداد فوج - در حالت جنگ پنجاه هزار و پنج صد و بیست و"}
{"book": "adl0147", "page": 59, "text": "۵۶\n\nدو نفر می باشد و سی و هفت جهاز جنگی دارد *\nپیداوار ملک-گندم-مرشف-جو-آلو-مواشی-اسپ-مسکه *\nقرضه دولت-یک کرور و نه لک و یازده هزار و چهار صد\nو سیزده پوند سکه انگریزی *\nاطالیه\nحدود اربعه-به طرف شمال کوه ایلپس و به طرف جنوب\nو مغرب بحیره شام و به طرف مشرق بحیره ادریاٹک *\nرقبه ملک-یک لک و ده هزار و شش صد و بست و\nسه میل مربع *\nدارالسلطنه و بلاد نامی-روم-ٹیورن-ملان-فلارنس-جنوا-\nنیپلز-پالرمو *\nنام پادشاه-وکٹر ایمنل در ۱۸۶۹ء پیدا شد و در ۱۹۰۰ء\nبر تخت نشست *\nطرز حکومت-پادشاه مطلق العنان است و در هر صیغه\nوزیر خاص دارد *\nتعداد نفوس-قریب سه کرور که از فرقه رومن کیتھلک\nمی باشند *"}
{"book": "adl0147", "page": 60, "text": "۵۶\n\nمقدار مالیه بشش کرور و هشتاد لک و نود و دو هزار و شش\nصد و پنجاه و شش پوند و خرچ سالانه قریب یازده هزار\nاز آمد کم است *\nتعداد فوج - در حالتِ امن یک لک و هشتاد و پنج هزار\nو در حالت جنگ بست و دو لک می باشد *\nپیداوار ملک - غله هر قسم - ابریشم - پنبه - پشم - روغن زیتون *\nقرضه دولت - پنجاه و یک کرور و شصت و سه لک و بست و\nدو هزار و نه صد و هفتاد و نه پوند *\nشهرت ملک ازین سبب است که در زمانهٔ قدیم شهر روم\nپایهٔ تخت سلطنت روما بود که تقریباً کل روی زمین را\nمسخر کرده بود و در ۱۸۱۵ء این ملک بر چند ریاست ها\nمنقسم شد لکن الحال کل ملک زیر حکم شاه سارڈونیه می\nباشد - باشندگان این ملک عاقل هستند و در فن مصوری\nو شاعری بسیار مهارت دارند *\n\nیونان\n\nحدود اربعه - به طرف شمال روم و به طرف جنوب و شرق\nو مغرب بحیره روم *"}
{"book": "adl0147", "page": 61, "text": "۵۸\nرقبه ملک - بیست و چهار هزار و نه صد و هفتاد و هفت\nمیل مربع *\nدارالسلطنه و بلاد نامی - ایتھنز - کارنتھ - ناپلیا - ناواریتو -\nسپارٹا - پاترس *\nنام پادشاه - جارج فرزند دوم شاه ڈنمارک که در ۱۸۶۳ء\nبرای پادشاهی یونان منتخب کرده شد *\nطرز حکومت - شخصی نیست و تعلق به پارلمینت دارد *\nتعداد نفوس - قریب پانزده لک که مذهب نصاری دارند *\nمقدار مالیه - چهل و پنج لک و هشتاد و هشت هزار و دو\nصد و هفتاد و پنج پونڈ که از خرچ سالانه قدری علاوه\nمی باشد *\nتعداد فوج - بیست و پنج هزار و یک صد و هشتاد نفر نظام\nبری و چهار هزار و چهل و دو نفر نظام بحری *\nپیداوار ملک - غله - روغن - شراب - پنبه - پشم - ابریشم -\nبرنج *\nقرضه دولت - دو کرور و هشتاد لک و پنجاه و چهار هزار و\nنه صد و هشتاد پونڈ - ادائگی این قرضه زیر تجویز یک جماعت\nخاص است که در ایتھنز مقیم می باشد *"}
{"book": "adl0147", "page": 62, "text": "۵۹\nدر زمانه قدیم باشندگان این ملک بسیار عاقل بودند - و\nسقراط - ارسطو - افلاطون از حکمای همین ملک بودند و هومر\nکه از شعرای نامدار عالم گذشته است هم از همین ملک\nبود - این ملک اوّل در تصرف سلطان روم بود لاکن از\n۱۸۳۳ء خود مختار گردیده سلطنت علیحده قائم شد : الحال\nبر دو حصص منقسم است و حصۀ شمالی را یونان و حصۀ\nجنوبی را موریا می گویند :\n\nسوئٹزرلینڈ\nحدود اربعه - به طرف شمال و مشرق جرمنی و به طرف جنوب\nاطالیه و به طرف مغرب فرانس :\nرغبۀ ملک - پانزده هزار و چهار صد و شصت و نه میل مربع -\nدارالسلطنة و بلاد نامی - برن - جنوا - زورک - کانسٹس - لوسرن -\nنام پادشاه - صدر مجلس ڈبلیو ہاسر نام دارد :\nطرز حکومت - جمهوری است و اختیار وضع قوانین ملک در\nدست پارلیمنٹ یعنے مجلس شورلی می باشد :\nتعداد نفوس - دو کرور و هفت لک از مذهب نصاریٰ فرقۀ\nپروٹسٹنٹ و رومن کیتھلک می باشد :"}
{"book": "adl0147", "page": 63, "text": "مقدار مالیہ ۔ سی و هشت لک و یازده هزار و نود و هشت ۔\nپونڈ و خرچ سالانه بقدر یک لک از آمد کم است *\nتعداد فوج ۔ در حالت جنگ دو لک و نه هزار و شش\nصد و سه می باشد *\nپیداوار ملک ۔ غله ۔ انگور ۔ مویشی ۔ پنیر ۔ مسکه ۔ ساعت ها *\nقرضه دولت ۔ بست و نه لک و هشتاد و هفت هزار و\nشش صد پونڈ سکهٔ انگریزی می باشد *\nزنان این ملک در عفت و انتظام خانه داری شهرت\nدارند و ساعت ها که در جنوا تیار می شود از قسم اعلیٰ\nمی باشد *\nآسڑیا\nحدود اربعه ۔ به طرف شمال پولنڈ و پرشیا و به طرف جنوب\nاطالیه و روم و بحیره اڈریاٹک و به طرف مشرق روم ۔ و\nروس و به طرف مغرب بویریا و سارڈنیا و سوئٹزرلینڈ *\nرقبهٔ ملک ۔ دو لک و شصت و یک هزار و شش صد\nو چهل و نه میل مربع *\nدارالسلطنته و بلاد نامی ۔ وائنا ۔ پریگ ۔ بوڈا ۔ ونیس ۔ برن *"}
{"book": "adl0147", "page": 64, "text": "۶۱\n\nنام پادشاه - فرانس جاسف امپراطور آستریا در سنه ۱۸۴۸ء\nبر تخت نشست :\nطرز حکومت - پادشاه مطلق العنان است وزیر دست آں\nدیگر شاهان علاقه های مختلف می باشند :\nتعداد نفوس - سه کرور و هشتاد لک که مذهب نصاری\nاز فرقه های مختلف دارند :\nمقدار مالیه - شش کرور و سی و چهار لک و سی و دو\nهزار و چهار صد و هفتاد و دو پوند و خرچ سالانه قریب یک\nلک پوند از آمد علاوه است :\nتعداد فوج - در حالت امن سه لک و هشتاد و دو هزار و\nشش صد و پنجاه و نه نفر می باشد و در حالت جنگ\nدوازده لک و چهل هزار در میدان جنگ آمده می تواند :\nپیداوار ملک - غله هر قسم - آلو - شراب - پارچات پشمی -\nاسباب شیشه و بلور - مس - طلا - آهن - سرب :\nقرضه دولت - سیزده کرور و پنجاه و شش لک و پنجاه هزار\nو نه صد و نود و هشت پوند :\nآستریا و هَنگری بشمول یک دگر یک سلطنت کلان می\nسازند و دیگر علاقه ها هم زیر دست امپراطور آستریا می باشند :"}
{"book": "adl0147", "page": 65, "text": "۶۲\n\nبراعظم افریقه\nلفظ افریقه در لغت یونانی معنی ملک گرم دارد چرا که\nاکثر حصه اش در منطقه حاره واقع است و از صحرا ها پر\nاست و بدون از یک یا دو هیچ کوه برفانی نه دارد و کسی\nرا از حالات وسط افریقه خبر مفصل نمی باشد. در زمانه\nسابق سلطنت های شمالی این براعظم بسیار زبر دست\nبود و اکثر ممالک دنیا از جمله توابع آنها بود *\n\nحدود اربعه\nبه طرف شمال بحیره روم و به طرف جنوب بحر جنوبی و\nبه طرف مشرق بحیره قلزم و بحر هند و به طرف مغرب\nبحر اوقیانوس *\n\nوسعت و رقبه\nطول و عرض قریب پنج پنج هزار میل است و رقبه اش\nیک کرور و بست لک میل مربع است و آبادی قریب بست\nکرور است. در وسط آن یک صحرای اعظم است که قریب"}
{"book": "adl0147", "page": 66, "text": "٦٣\n\nسه هزار میل طول و یک هزار میل عرض دارد *\nممالک افریقیه\nجانب شمال\nبر بر که مشتمل است بر الجزائر - ٹیونس - مراکو - طرابلس *\nجانب مشرق\nمصر - نوبه - ابی سینیا - زنگبار - موز نبیق - سفالا - جزیره\nمدغاسکر *\nجانب مغرب\nسنی گیمبیا - سیرالیون - لائی بیریا - اشانٹی - ڈموئی -\nساحل گنتی - لوانگو - کونگو - انگولا - بنگولا *\nجانب جنوب\nکیپ کولونی - کافریہ - نٹال - ٹرانسوال - اورینج فری"}
{"book": "adl0147", "page": 67, "text": "٦٤\nسٹیٹ :\nبربر یعنے\nطرابلس - تیونس - الجزائر - مراکو ۔\nہر چهار علاقه ہای مذکوره فوق جدا جدا پادشاه دارند و\nآبادی کل آنها قریب یک و نیم کرور نفوس می باشد\nباشندگان این جا لائق و مهذب هستند لاکن اهالی مراکو\nجنگجو و تند مزاج هستند و مذهب اکثری از آنها اسلام\nاست و بعض مذهب نصاری دارند - تیونس در زمانهٔ قدیم\nاز سبب سلطنت ہای کارتهیج و مندیہ مشہور بود - بعد ازاں\nاہل روما (اطالیہ) بر آں متصرف شدند و من بعد فرقه ویندل\nقبضه کرد و الحال در قبضهٔ اہل اسلام می باشد :\n\nطرابلس\nرقبهٔ ملک - چهار لک و ده ہزار مربع میل است :\nدارالسلطنته - طرابلس\nتعداد نفوس - ہشت لک\nنام پادشاه - از طرف دولت عثمانیه یک نائب الحکومته حافظ محمد"}
{"book": "adl0147", "page": 68, "text": "۶۵\nپاشا نام مقرر است که در ۱۸۹۰ء برین منصب مامور شد-\nاین ملک در ۱۵۳۵ء در جمع توابعا دولت عثمانیه داخل\nشده اول از خاندانهاے ہمیں ملک یک خاندان دریں جا\nحکومت می کرد*\nتعداد فوج - ده هزار\nاشیای تجارت - جو - خرما - زیتون - لیموں - نباتات - پرہای\nشتر مرغ - عاج - چرم - اسپ*\nتیونس\nدارالسلطنته - - تیونس - که کلان مقام تجارت است -\nتعداد نفوس آں قریب یک و نیم لک است - اوّل ایں\nملک از توابعات دولت عثمانیه بود - حال از مقبوضات دولتِ\nفرانس است از ۱۸۸۲ء در جمع توابعات دولتِ\nفرانس است*\nرقبه ملک - چهل و چهار هزار و نه صد و دو میل مربع *\nاشیای تجارت - ابریشم - شال پشمی - غلّہ - تیل - چوب*\nمالیه - ده لک و بیست و چهار هزار پونڈ و خرچ سالانه هشتاد\nو هفت هزار پونڈ است*"}
{"book": "adl0147", "page": 69, "text": "قرضه دولت - پنجاه و شش لک و پنجاه و شش هزار\nو هفت صد و پنجاه پوند *\n\nالجزائر\n\nاین ملک را دولت فرانسه در سنه ۱۸۳۰ء فتح کرد و الحال\nهم در قبضه دولت مذکوره است *\nدارالسلطنه و بلاد نامی - الجزائر - درین جا تجارت زغال\nکوک بسیار می باشد - آورن - کنشتانتن بون *\nتعداد نفوس - چهل و چهار لک و بیست و نه هزار چهار صد\nو بیست و یک که اکثری از آنها اهل اسلام و بعضی از مردم\nفرانس می باشند که مذهب نصاری دارند *\nنام پادشاه - از طرف دولت فرانس یک نائب الحکومته مقرر\nمی باشد *\nرقبه ملک - یک لک و هشتاد هزار مربع میل *\nمالیه - بیست و دو لک و شانزده هزار پوند *\nاشیای تجارت - گندم - شراب - روغن - زیتون - میوه ها -\nتماکو - نباتات - مس - سرب *"}
{"book": "adl0147", "page": 70, "text": "۶۹\n\nمراکو\nرقبة ملک- سه لک و چهارده هزار مربع میل *\nدارالسلطنة و بلاد نامی- مراکو- فیض- میکونیز *\nنام پادشاه و طرز حکومت- سلطان عبدالعزیز در ۱۸۹۴ء\nجلوس آراء سریر سلطنت شد و حاجی مختار بن عبدالله\nصدر اعظم است *\nتعداد نفوس- هشتاد لک و از جمله ۴ نها سه لک یهود می\nباشند و باقی اهل اسلام *\nرقبة ملک- سه لک و چهارده هزار میل مربع *\nاشیای تجارت- گندم- جو- انجیر- تیل- میوه- مس- زغال-\nسرب- آهن حلبی *\nتعداد فوج- بیست هزار که نصف از آنها حبشی می باشند *\nاین ملک بسیار کانهای طلا و جمادات دارد و بر سی و سه\nاضلاع منقسم است و در هر ضلع از طرف سلطان یک حاکم\nمقرر است که آنرا در اصطلاح قانون ملک قائد می گویند * و\nاین لفظ در لغت عرب معنی رهنما دارد- سفارت دولت\nبرطانیه درین ملک قائم است *"}
{"book": "adl0147", "page": 71, "text": "مصر\nحدود اربعه - به طرف شمال بحیره روم و به طرف جنوب نوبه و به طرف مشرق بحیره قلزم و به طرف مغرب صحرای لیبیا به\nدارالسلطنه و بلاد نامی - قاهره (از کل شهرهای افریقه کلان تر است و به فاصله چهار میل بیرون از شهر مینارهای قدیم مصر موجود است و مینار کلان آنها چهار صد و هشتاد فت بلند است و کرشی آن پنج صد و هفتاد و دو مربع فت است)\nاسکندریه (این شهر را سکندر اعظم بن فیلقوس بنا نهاده بود. و در زمانه قدیم درین جا یک کتب خانه عظیم الشان بود. که نظیر خود بروی زمین نه داشت و تصانیف حکمای یونان اکثر در همین کتب خانه موجود بود لاکن بقول بعض مورخین یوروپ در زمانه خلافت حضرت عمر رض سوختانده شد. تا که خیالات حکیمانه اهل یونان در اهل اسلام رواج یافته. آنها را از صراط مستقیم برون نکشند لاکن این کار از غلط فهمی حکام اسلامی به وقوع آمد و بعض مورخان یوروپ مثل گبن وغیره برآیند که کتب خانه مذکور قبل از دور اسلام در زمانه"}
{"book": "adl0147", "page": 72, "text": "۶۹\nیک پادشاه نصاری سوختانده شد) بندر الرشید - سویز - دمیاط\nتعداد فوج - هفده هزار\nتعداد نفوس - نود و هفت لک و سی و چهار هزار\nنام پادشاه و طرز حکومت - عباس پاشا - جی - سی - بی -\nجی - سی - ایم - جی در ۱۸۹۲ء بر مسند نشست - این شخص\nاز طرف دولت عثمانیه بطور وائسرای یعنے خدیو مقرر می\nباشد و لاکن در انتظام داخلی ملک دخل دولت برطانیه\nبسیار است و دولت مذکور یک رقم کثیر قرضه هم بر ذمۀ مصر\nدارد\nمالیه - یک کرور و چهار ده لک و پانزده هزار و چهار صد و\nهشتاد و هفت\nقرضۀ دولت - نه کرور و پنجاه و پنج لک و پنجاه و پنج هزار\nو دو صد و بیست پونڈ\nاشیای تجارت - غله - نیل - شکر - چای - قهوه - پنبه\nرقبۀ ملک - پانزده لک مربع میل\nاوّل این ملک از توابعاِت دولت عثمانیه بود لاکن در\n۱۸۴۱ء محمد علی نام خدیو مصر بغاوت کرده یک گوشۀ\nسلطنت جدا قائم کرد لاکن تقرّر قاضی مصر و خدیو مصر"}
{"book": "adl0147", "page": 73, "text": "تا بحال هم در اختیار سلطان روم است. در زمانهٔ قدیم این\nملک هم مثل یونان مبداء علم و هنر بود- چونکه از طغیانی\nرود نیل اکثر اراضیات ملک دریا برد می شد و از سبب\nعدم موجودگی علم مساحت مالکان اراضی بعد از فرو شدن\nطغیانی حدود رقبهٔ اراضیات خود را به صحت و درستی تمیز\nکرده نمی توانستند ازین سبب حکیمی از اسکندریه اقلیدس نام\nیک کتاب موسومه به تحریر اقلیدس که مشتمل است بر دوازده\nمقاله در علم جیومتری که در لغت یونانی بمعنی پیمایش زمین\nمی باشد تصنیف کرد- چند مقاله های کتاب مذکور در کتب\nخانه اسکندریه تلف شدند و باقی مقاله ها بدون از چهار مقاله\nیعنی هفتم و هشتم و نهم و دهم موجود می باشند و ترجمهٔ این\nکتاب الحال در کل زبانهای دنیا موجود است *\nدر زمانه هارون الرشید عباسی این کتاب در زبان عربی\nترجمه شد *\n\nنوبه\n\nحدود اربعه- به طرف شمال مصر و به طرف جنوب ابی سینیا - یا\nحبش و به طرف مشرق بحیره قلزم و به طرف مغرب صحرای"}
{"book": "adl0147", "page": 74, "text": "۷۱\nریگستان اعظم :\nاین ملک اول سلطنت علحده بود لاکن اکنون زیر فرمان\nخدیو مصر می باشد. ملک بسیار غیر آباد است و باشندگان\nحبشی اهل اسلام هستند۔ لاکن از حد مفلس هستند :\nدارالسلطنة خرطوم۔\nابی سینیا یعنے حبشہ\nحدود اربعہ ۔ بہ طرف شمال نوبہ و بہ طرف جنوب زنگبار و\nبہ طرف مشرق بحیرہ قلزم و بہ طرف مغرب ریگستان یعنی\nصحرای اعظم :\nرقبہ ملک۔ یک لک میل مربع۔\nدارالسلطنة و بلاد نامی - انیٹوٹو - ادووا - ٹانگری ۔ گوندار ۔ باسو ۔\nآکسم :\nتعداد نفوس - چهل لک کہ بعض اهل اسلام و بعض\nنصارئے ہستند :\nنام پادشاہ و طرز حکومت۔ شہنشاہ مینلگ۔ جی ۔ سی ۔ ایم ۔\nجی در ۱۸۸۹ع بر تخت نشست و مذہب نصارئے دارد :\nتعداد فوج ۔ یک لک نفر می باشد کہ اکثری از آنها از اسلحہ\nمروجہ زمانہ حال مسلح می باشند :"}
{"book": "adl0147", "page": 75, "text": "مقدار مالیہ - تحقیق نشده -\nپیداوار ملک - اسپ - خر - شتر - گاوہا - بز - میش - فیل صحرائی -\nعاج - طلاء - زغال - مس - سرب - گندم - جو - نیشکر در ١٨٨٩ء\nدولت اطالیہ ہمراہ بادشاه این ملک عہد نامہ کرده آن را در\nتصرف خود آورد - لاکن من بعد شہنشاہ ملک آن عہد نامہ را\nفسخ کرده خود مختار شد *\n\nزنگبار\n\nرقبه ملک - نه صد و هشتاد و پنج مربع میل *\nدارالسلطنته و بلاد نامی - زنگبار بسیار کلان شهر است *\nتعداد نفوس - دو لک و پنجاه هزار *\nنام پادشاه و طرز حکومت - سلطان حمید بن سعید - جی\nسی - ایم - جی - ایس - آئی که در ١٨٩٦ء تخت نشین شد *\nمالیه - پانزده لک و نود و شش هزار و شش صد و شش\nپوند *\nتعداد فوج - تحقیق نشده\nپیداوار ملک - عاج - برنج - زغال - باشندگان این ملک\nحبشی هستند لاکن خیلی جاهل هستند - اول این ملک در"}
{"book": "adl0147", "page": 76, "text": "۷۳\n\nتصرف شاہ مسقط بود لاکن از ۶۵۹اء جدا شدہ است -\nدر آں وقت سید مجید بادشاه ایں ملک بود۔ از ۹۰اء ایں\nملک زیر حمائت دولت برطانیہ مے باشد :\n\nموزنبیق\n\nایں ملک از مقبوضات دولت پرتگال است و در مقامات\nآباد تجارت طلاء و عاج و شہد و غلامان و کنیزان میشود :\nدار السلطنۃ - موزنبیق\nاز طرف پرتگال یک کمپنی حکمران مقرر است :\n\nسفالا\n\nایں ملک بسیار غیر آباد و گمنام است و در جمع توابعا‌ت\nدولت پرتگال است و اکثر تجارت طلاء و عاج در آنجا مے باشد :\n\nجزیرۂ مدغاسکر\n\nایں جزیرہ در بحر ہند بہ طرف مشرق افریقہ واقع است -\nو از مقبوضات دولت فرانسہ است و در وسعت از کل جزائر"}
{"book": "adl0147", "page": 77, "text": "۷۴\nکلان عالم درجہ چهارم دارد و نه صد و هفتاد و پنج میل\nطول و سه و نیم صد میل عرض دارد و کل رقبه اش\nبه قدر دو لک و سی هزار میل است- در ۱۸۹۶ء ملکه\nاین جا را از تخت کشیده دولت فرانس قابض شد *\nتعداد نفوس- شصت لک که از جمله آنها قریب پنج لک\nمذهب نصاریٰ دارند *\nپیداوار ملک- جمادات به کثرت پیدا می شوند- برنج- نیشکر-\nتمباکو- چای- قهوه *\nمالیه- چهار لک و نود و نه هزار پوند که تقریباً مساوی خرچ\nسالانه می باشند *\nچند جزیره های خورد که تعلق به جزیره مذکور دارند هم از\nتوابعات فرانس هستند *\nسنی گیمبیا\nاین ملک هم در مشرق افریقه واقع است و از مقبوضات\nدولت فرانس است *\nرقبهٔ ملک- سه لک مربع میل است *\nمالیه- یک لک و چهل و نه هزار و هفت صد و سی و نه پوند"}
{"book": "adl0147", "page": 78, "text": "سکہ انگریزی-\nتعداد نفوس- پنج لک-\nدرین ملک مقام بمبوک برای کانهای طلا مشہور است-\nلائی بیریا\nدر مغرب افریقیہ واقع است و یک ریاست جمہوری می\nباشد+\nرتبہ ملک- چهل و هشت ہزار میل مربع-\nوار السلطنة- مان روویا-\nتعداد نفوس- پانزدہ لک کہ اکثری از آنها از امریکہ نقل\nمقام کردہ دریں جا آباد شدہ اند+\nاشیای تجارت- قہوہ- خرما- عاج- ربر چوب+\nنام پادشاہ و طرز حکومت- سلطنت جمہوری است- و\nرئیس جمہوری وکیم ڈیوڈ کول یمن نام است که در ۱۸۹۶ء\nبرای منصب ریاست منتخب کردہ شد+\nمالیہ- سی و سه ہزار و نود و شش پونڈ و خرچ سالانہ- سی\nو یک ہزار و شش صد و شصت و یک پونڈ+"}
{"book": "adl0147", "page": 79, "text": "۷۶\n\nاشانتی\n\nدر ۱۸۷۳ء مقدمه مابین قوم ڈچ و شاه اشانتی به وقوع\nآمد و نتیجه مقدمه این شد که طاقت پادشاه اشانتی متزلزل\nشد - در ۱۸۹۴ء شاه اشانتی پریم یهیه نام به مقابله قوم خورتدا\nکه باغی شده بود جنگ کرد لاکن درین مقدمه کامیاب نشد\nو از ملک خود اخراج شد و تا بحال بهمان حالت اخراج\nبه مقام سیچیس مقیم است و بجای آن یک ریزیڈنٹ مقرر\nشد که حال در آنجا حکومت می کند - دولتِ برطانیه همراه دول\nجرمنی و فرانس قرار دادها کرده سرحد این علاقه را حد بست\nکرده است *\n\nڈہوئی\n\nاین ریاست از مقبوضات دولتِ فرانس است و تجارت\nعاج در آنجا به کثرت می باشد *\n\nساحل گینی\n\nاین ملک از مقبوضات دولت فرانس است *"}
{"book": "adl0147", "page": 80, "text": "مالیه - هفتاد هزار و هفت صد و شصت و سه پوند سکه\nانگریزی :\nدارالسلطنته - کوناکری :\nپیداوار ملک - اکثر دریں جا طلا پیدا می شود- تیل - ربر-\nخرما :\nرقبه - شصت هزار مربع میل :\nتعداد نفوس - ده لک می باشد :\nلوانگو - کوانگو - انگولا - بنگولا\nایں خورد خورد ریاست های مردم حبشی می باشند و در\nحکومت خود آزاد هستند و از مقبوضات اہل پرتگال می باشند :\nکافریه\nایں ریاست ہم الحال از توابعاٹ دولت برطانیہ است - و\nمشہور شہر کنگ و کیمز ٹٹون است و ہمراہ نٹال ملحق است :\nنٹال\nایں ریاست در جنگ جنوبی افریقہ نام بسیار پیدا کرده است -"}
{"book": "adl0147", "page": 81, "text": "و از مقبوضات دولت برطانیه است *\nرقبهٔ ملک - بست و سه هزار و چهار صد و سی و چهار مربع\nمیل *\nتعداد نفوس - قریب ده لک می باشند *\nپیداوار ملک - کانهای زغال بسیار است *\nمالیه - بست لک و شصت و پنج هزار و دو صد و پنجاه و\nیک پوند *\nتعداد قرضه - نود لک و نوزده هزار و یک صد و چهل و سه\nپوند *\nنام پادشاه - از طرف دولت برطانیه یک گورنر یعنے نائب\nالحکومه مقرر می باشد و ماتحت آں یک مجلس واضع قانون\nمی باشد *\n\nکیپ کولونی\n\nایں ملک عین بر سرحد جنوبی افریقیه واقع است و در\nمقبوضات دولت برطانیه داخل است از ۱۸۱۴ء در جمع\nتوابعات برطانیه در امد - اوّل تعلق به ہالند داشت *\nرقبهٔ ملک - دو لک و هفتاد و هفت هزار و یک صد و پنجاه"}
{"book": "adl0147", "page": 82, "text": "۷۹\n\nو یک مربع میل *\nتعداد نفوس - پانزده لک و بیست و هفت هزار و دو صد و\nبیست و چهار و از جمله آنها قریب چهار لک نفوس از مردم\nیوروپ می باشند *\nمالیه - هشتاد و هفت لک و هشتاد و یک هزار و دو صد و دوازده\nپوند می باشد *\nقرضه دولت - یک کرور و هفده هزار و چهار صد و نه پوند *\nنام پادشاه - از طرف دولت برطانیه یک نائب الحکومت مقرر\nاست *\nدارالسلطنه و بلاد نامی - کیپ ٹئون - گریمسٹئون - بندر الیزبته -\nکیمبرلی - بیکنیس فیلڈ *\nپیداوار ملک - پشم - چرم - شراب - غله - روغن - ماهی ویل رویل\nیک قسم ماهی می باشد که قد آن برابر پنجاه فیل می باشد\nو از چربی آن روغن کشیده می شود *\n\nٹرانسوال\n\nاین ملک را اول ریاست جمهوری جنوبی افریقه می گفتند -\nو مردم بورها در سنه ۱۸۵۳ء بنائے این سلطنت نهاده بودند -"}
{"book": "adl0147", "page": 83, "text": "حال به علاقه انگریزی ملحق شده است لاکن مردم بورها تا به\nحال از برای قائم داشتن آزادی خود مقابله افواج انگریزی\nکرده می روند *\nدارالسلطنه و بلاد نامی - پریٹوریا - جہانسبرگ *\nرقبه ملک - یک لک و نوزده هزار و دو صد میل مربع *\nتعداد نفوس - قبل از جنگ ٹرانسوال هفت لک و پنجاه ہزار\nنفوس بودند و از جمله آنها قریب یک و نیم لک مردم یوروپ\nبودند *\nمالیه - اول کم بود لاکن حال از سبب پیدایش کان ہای\nطلاء و الماس آمد ملک چهل و چهار لک و ہشتاد ہزار و دو\nصد و هژده پونڈ می باشد *\nقرضه دولت - بیست و شش لک و هفتاد و پنج هزار و\nشش صد و نود پونڈ است *\n\nبر اعظم امريكه\nیعنے دنیای جدید\n\nاین بر اعظم از کل بر اعظم های دنیا بدون از ایشیا کلان تر"}
{"book": "adl0147", "page": 84, "text": "۸۱\n\nاست. شخصی کولمبس نام باشنده هسپانیه در ۱۴۹۲ء این را دریافت نموده بود. در آن ایام مردم یوروپ اکثر بذریعه جہاز ہا در تلاش ملک ہندوستان بودند و بارہا می کروند که ملک ہند را که یک کان دولت است و به اصطلاح خود این را گولڈن انڈیا یعنے ہندوستان طلائی می گفتند. دریافت کنند در همین تلاش جهاز کولمبس اتفاقاً به کناره امریکه رسید و اوّل چند جزائر که از تعلقات امریکه می باشند بنظر آمدند و آنها را به جزائر غرب الهند موسوم می کنند. کولمبس امریکه را به دنیای جدید موسوم کرد. لاکن سیاح دیگر که امریکو نام داشت در ۱۴۹۹ء در آنجا رفته آن را بنام خود به امریکه موسوم کرد. این براعظم از جمله براعظم ہای کرۀ زمین از سبب کثرت کانهای طلاء شہرت دارد *\n\nدنیای جدید یعنی امریکه بر دو حصص منقسم است یکی را امریکه شمالی و دیگری را امریکه جنوبی می گویند این هر دو حصص را خاکنای پانامه که بست و ہشت میل وسعت دارد با همدگر ملحق می کند *"}
{"book": "adl0147", "page": 85, "text": "۸۴\n\nامریکه شمالی\n\nحدود اربعه - به طرف شمال بحر شمالی و به طرف جنوب\nبحرالکاهل و خاکنای پانامه و به طرف مشرق بحر اوقیانوس\nو بطرف مغرب بحرالکاهل *\n\nوسعت\n\nاین حصه از جنوبی امریکه زیاده تر وسعت دارد - طولش سه\nہزار میل و عرضش دو و نیم ہزار میل است *\n\nرقبه\n\nهشتاد و شش لک میل مربع *\n\nتعداد نفوس\n\nپنج کرور و هشتاد لک *\n\nفهرست ممالک شمالی امریکه\nگرین لینڈ - برٹش امریکه - ایلاسکا - صوبجات متحد"}
{"book": "adl0147", "page": 86, "text": "میکسیکو ۔ وسط امریکہ ۔ جزائر غرب الہند۔\nکوہ ہای امریکہ شمالی\n\nسلسلہ کوہستان روکی کہ بر ساحل مغربی واقع است و از شمال تا جنوب رفتہ است و آں حصہ کوہ مذکور کہ قریب قطب شمالی است قریب ہفت ہزار فٹ ارتفاع دارد و کلہ کلان آں بہ مونٹ ہوکر شہرت دارد کہ شانزدہ ہزار و ہفت صد و پنجاہ فٹ مرتفع است و آں حصہ سلسلہ کوہ مذکور کہ در ملک میکسیکو است نہ ہزار فٹ بلندی دارد لاکن بلند ترین کلہ آں کہ بہ پوپو کیٹی پیٹل موسوم است قریب ہژدہ ہزار فٹ است ٭\n\nدریا ہای امریکہ شمالی\n\nدریای میکونزی کہ بست و یک صدمیل درازی دارد ۔ دریای نیلسن کہ نوزدہ صدمیل درازی دارد ۔ دریای لارنس کہ بست و یک صدمیل درازی دارد ۔ دریای اوری نوکو ۔ کہ پانزدہ صدمیل درازی دارد ۔ دریای مسی سی پی کہ بست و سہ صدمیل درازی دارد ۔ دریای رایو گرینڈی ڈل نورٹی"}
{"book": "adl0147", "page": 87, "text": "که هژده صد میل درازی دارد *\nکیفیت ممالک\nگرین لیند\nاین ملک بسیار سرد است - اول این را ساکنان نوروی\nدریافت کرده بودند - درین جا بدون از ریندیر که یک قسم\nآهو می باشد و در برف به آسانی راه رفته می تواند چیزی\nدیگر پیدا نمی شود - باشندگان مذهب نصاری دارند و غذای\nآنها اکثر گوشت ماهی و پرند می باشد و خیلی بد صورت و\nپست قد هستند *\nنام پادشاه - از مقبوضات شاه دنمارک است *\nرقبه ملک - سی و چهار هزار میل مربع *\nتعداد نفوس - ده هزار و پنج صد و شانزده *\nبرتش امریکه\nاین ملک بر چند صوبجات منقسم است و یک صوبه آن"}
{"book": "adl0147", "page": 88, "text": "۸۵\nکه به کینیدا موسوم است از ۱۷۶۲ء در جمع مقبوضات دولت\nبرطانیه داخل است و تعداد نفوس کم دارد :\nدار السلطنه و بلاد نامی - آٹی وا ۔ کوبی بک ۔ مانٹریال - نیوبر ۔\nنزوک ۔ فریدر کٹن ۔ نواسکوشیا - ہیلی فیکس ۔ سڈنی - چارلس ٹون ۔\nنیووسٹ منسٹر ۔ وکٹوریہ :\nرقبه ملک - سی و سه لک و پانزده هزار و شش صد و چهل\nو هفت مربع میل :\nتعداد نفوس ۔ پنجاه و دو لک و پنجاه هزار و روز بروز آبادی\nرو به ترقی است چنانچه در ۱۸۷۱ء تعداد نفوس صرف شانزده\nلک بود :\nنام پادشاه ۔ از طرف دولت برطانیه یک لفٹنٹ گورنر یعنے\nنائب الحكومته مقرر می باشد و زیر دست آں یک کونسل یعنی\nمجلس شورای واضع قوانین ملک که مشتمل بر نود و دو نفر\nمی باشد کار می کند :\nایلاسکا\nاول ایں ملک را روسی امریکه می گفتند و در ۱۸۶۷ء\nدولت صوبه جات متحده ایں را از دولت روسیه خرید کرد و"}
{"book": "adl0147", "page": 89, "text": "٨٦\n\nالحال از توابعان دولت مذکوره می باشد+\nدارالسلطنة - نیو یارک انجیل +\n\nصوبجات متحد\n\nاین ملک را اول مردم انگریز آباد کردند و تعداد صوبجات آں\nسیزده بود و در ١٧٨٣ء خود را از حلقه اطاعت دولت\nبرطانیه کشیدند و خود مختار شدند - این سلطنت حالا بر چهل\nو چهار صوبجات مشتمل است و طرز حکومت جمهوری\nاست و رعایا اختیار دارد که برای خود کدام رئیس تجویز\nکند و دوران حاکمیتش تا عرصه چهار سال می باشد +\nتعداد نفوس - سه کرور و هفتاد و چهار لک که مذهب\nنصاری دارند و بعضے یہود می باشند +\nدارالسلطنة و بلاد نامی - نیو یارک - واشنگٹن - فلایڈ لفیا - بوسٹن -\nچارلستن - نیو اور لینز +\nنام پادشاه - سلطنت جمهوری است و رئیس جمهوری ویلیم\nمیکنلی نام در همیں سال ١٩٠١ء فوت شده است تنخواه سالانه\nرئیس مذکوره ده ہزار پونڈ سالانه می باشد +\nرقبه ملک - پنج لک و هفتاد و هفت ہزار و سه صد و نود\n\n١- تعداد نفوس پانزده لک است"}
{"book": "adl0147", "page": 90, "text": "۸۷\nمربع میل *\nخرچ سالانه - پنج کرور و چهل و دو لک و پنجاه و هشت\nهزار و سه صد و چهل و هشت فرینک *\nمالیه - پنج کرور و شصت و هفت لک و بست و چهار هزار\nو هشتاد و دو ڈولر*\nقرضه دولت - دو ارب و دوازده کرور و هشتاد و هشت لک\nو هشتاد و نه هزار و دو صد و بست و هشت ڈولر *\nتعداد فوج - دو صد و پنجاه جہاز جنگی و یک هزار و پنج\nصد و چهل و هشت افسران نظامی - کل فوج علاوه از یک\nلک می باشد و قریب چهار هزار افسر و یک لک سپاه\nدرج کتاب نظام می باشد *\nمکسیکو\nاوّل ایں ملک به تعلق شاه سپین بود - الحال در آں جا\nسلطنت جمهوری است و طلاء و نقره دریں جا به کثرت می شود\nو ہر قدر نقره که در کل دنیا خرچ می شود قریب نصف آں\nاز ہمی ملک می برآید *\nدارالسلطنته و بلاد نامی - مکسیکو - ویرا کروس - ریّیه کیم پی چی *"}
{"book": "adl0147", "page": 91, "text": "۸۸\nتعداد نفوس ـ هشتاد و سه لک که اکثر آنها مخلوط النسل از اولاد باشندگان اصلی می باشند*\nنام پادشاه ـ سلطنت جمهوری می باشد و رئیس جمهوری پور فیرمیو دیاز نام دارد که در ۱۹۰۴ء منتخب کرده شد ـ و میعاد ریاست آن چهار سال می باشد*\nرقبهٔ ملک ـ هفت لک و شصت و هفت هزار و پنج میل مربع*\nاشیای تجارت ـ گندم ـ جو ـ شکر ـ آلو ـ انگور ـ میوه هر قسم ـ اسباب پشمی*\nتعداد فوج ـ سی و دو هزار نظام بری و هفت جهاز جنگی ـ \nمالیه ـ پنج کرور و هشتاد و دو لک و سی و چهار هزار ڈالر ـ\nقرضهٔ دولت ـ یک کرور و چهار ده لک و پنجاد و چهار هزار و دو صد و شصت و پنج پوند سکهٔ انگریزی*\nوسط امریکه\nآن تنگ قطعه زمین که درمیان بحیره کریبين و بحر الکاهل ـ واقع است بنام وسط امریکه موسوم است*\nبلاد نامی و دارالسلطنهٔ ـ گوائی مالا ـ سالویڈور ـ ہانیر ـ ٹرکسلو ـ"}
{"book": "adl0147", "page": 92, "text": "۸۹\nاموا - لیون - سنٹ جوسی\nتعداد نفوس - بست و پنج لک است که اکثری از آنها\nمذهب نصاری دارند *\nجزائر غرب الهند\nاین مجموعه جزائر بر سه حصص منقسم است (اول) بہاماس -\n(دوم) انٹیٹی نیر کلان (سوم) انٹیٹی نیر خورد *\nدارالسلطنته و بلاد نامی - کیوبا - ہیٹی - پورتوریگو - جمیکا ورجن -\nیلوٹو - ونڈورڈ *\nرقبه ملک - نود و پنج ہزار میل مربع - دریں جزائر اکثر کوہ\nہای آتش خیز می باشد *\nاشیای تجارت - شکر - نارنج - قہوہ - پنبه - نیل - تمباکو - ادویه\nانگریزی - آلو *\nتعداد نفوس - چهل لک و ازیں جمله علاوه از نصف اہل\nحبشه می باشند *\nکولمبس که در ۱۴۹۲ء داخل امریجه شد اول مقام که جهازیش\nدر آنجا داخل شد سیس سالویڈر نام دارد - اول تا عرصه چند\nسال ایں جزائر در قبضه دولت ہسپانیہ بودند و جہازہای"}
{"book": "adl0147", "page": 93, "text": "۹۰\nانگریز و فرانس گا ہے گا ہے در آنجا می رفتند- در بدو قرن\nہفدہم عیسوی۔ مردم انگریز و فرانس و ڈنمارک در آنجا سکونت\nشروع کردند و حبشی ها از جنوب افریقہ برای آبادی ملک\nآوردہ شدند- الحال بعض جزائر در قبضہ انگریز و بعض در\nقبضہ اہل ہسپانیہ می باشند *\nمالیہ جزائر مقبوضہ انگریز- شش لک و دو صد و هفتاد\nو یک پونڈ و خرچ سالانہ شش لک و سی ہزار و ہفت\nصد و دو پونڈ می باشد *\nقرضۂ دولت- ہژدہ لک و ہفتاد و پنج ہزار و یک صد\nو شانزدہ پونڈ *\nنام پادشہ- از طرف دولت برطانیہ یک نائب الحکومتہ مقرر\nمی باشد*\nبر اعظم جنوبی امریکہ\nاین ملک نسبت بہ امریکہ شمالی کمتر وسعت دارد *\nحدود اربعہ- بہ طرف شمال خاکنای پانامہ و بحیرہ کریبین\nو بحر اوقیانوس و به طرف جنوب بحر منجمد شمالی و به طرف\nمشرق بحر اوقیانوس و بہ طرف مغرب بحرالکامل *"}
{"book": "adl0147", "page": 94, "text": "۹۱\n\nوسعت - طول شش هزار و هشت صد میل و عرض سه\nهزار میل و رقبہ اش هفتاد لک میل مربع است *\n\nکوههای جنوبی امريكہ\n\nکوه اندیز بر ساحل مغربی واقع است و از شمال تا جنوب\nرفته است و بلحاظ بلندی از کل کوههای عالم درجه دوم\nدارد و مشهور ترین قله های کوه مذکور تا به بست و پنج\nهزار و دو صد و پنجاه فټ ارتفاع دارد *\nکوه کاگوا - در ملک چیلی واقع است و کوه چمبوری رو\nکوه گائنا ۔ و کوه برازیل *\n\nدریائی جنوبی امريكہ\n\nدریای میگډی لینا ۔ دریای اوری نائیکو - دریای\nډمی رارا ۔ دریای سوری نام ۔ دریای آمیزن ۔\nدریای سان فرین سسکو *"}
{"book": "adl0147", "page": 95, "text": "۹۲\n\nممالک جنوبی امریکہ\nگائنا۔ کولمبیا۔ برازیل۔ یوروگوئی۔ پٹیگوینا۔ چلی۔ پیرو\nبولیویا۔ لاپلاٹا۔ پیراگوئی *\nکیفیت ممالک\nگائنا\n\nایں ملک در سنه ۱۵۰۰م دریافت شده بود و بر سه حصص\nمنقسم است (اول) برٹش گائنا (دوم) ڈرچ گائنا (سوم)\nفرنچ گائنا۔ یعنے علاقہ اوّل تعلق به دولت برطانیہ دارد۔\nو علاقہ دوم به اہلِ ڈنمارک و علاقہ سوم به اہلِ فرانس\nتعلق دارد *\nدارالسلطنۀ برٹش گائنا۔ جارج ٹون۔"}
{"book": "adl0147", "page": 96, "text": "۹۳\n\nدارالسلطنه ڈچ گائنا - پیری میری\nدارالسلطنه فرنچ گائنا - کاٹی ان\n\nکیفیت برٹش گائنا\n\nپیداوار ملک - شکر - قهوه - رم - تنباکو - ربر - چوب - طلاء\nتعداد نفوس - دو لک و هشتاد و شش هزار و چهار صد و هشتاد و چهار و قریب ثلث از آنها از جزائر غرب الهند نقل مقام کرده اند و درین جا آباد شده اند\nنام پادشاه - از طرف دولت برطانیه یک گورنر یعنے نائب الحکومة مقرر است و زیر دست آں یک عدالت امور سیاسی متعین می باشد\nمالیه - پنج لک و سی و هشت هزار و هشت صد و سی و هشت پونڈ و خرچ سالانه به قدر پنج لک و بست و پنجهزار و پنج صد و چهل و دو پونڈ\nقرضۀ دولت - نه لک و بست و هشت هزار و هفت صد و هفتاد و پنج پونڈ"}
{"book": "adl0147", "page": 97, "text": "۹۴\n\nدر هر سال قریب چهار لک و شانزده هزار و شش صد\nو سی پوند طلاء پیدا می شود*\nدر علاقه های فرینچ گائنا و ڈچ گائنا هم از طرف دولت\nهای ڈنمارک و فرانس نائب الحکوستان معین می باشند*\n\nکولمبیا\n\nاوّل این ملک از جمله مقبوضاتِ ہسپانیه بود لاکن در\n۱۸۱۹ء آزاد شد از ۱۸۳۱ء بر سه حصص منقسم است\n(اوّل) ونزویلا که دارالسلطنتهٔ آن کار اکاس است (دوم)\nنیوگرمی ناڈا که دارالسلطنتهٔ آن بوگوٹا است (سوم) ایکوئی\nڈار که دارالسلطنتهٔ آن کیٹو است*\nپیداوار ملک - نارجیل - آلو - اوّل از همین ملک برآمده بود*\nنامِ پادشاه - سلطنت جمهوری است و رعایا اختیار دارد - که\nرئیس جمهوری را برای خود منتخب کند*\n\nپیرو\n\nدارالسلطنتهٔ و بلاد نامی - لیما - کرکو - اری کریپٹو*\nپیداوار ملک - پنبه - نیشکر - قهوه - سنکونا و کونین که مشهور"}
{"book": "adl0147", "page": 98, "text": "۹۵\nدوائی تپ وغیرہ است*\nآب و هوای این ملک خوب نیست*\nتعداد نفوس- بیست و پنج لک که بعضی از آنها حبشی و\nبعضی فرنگی می باشند*\nنام پادشاه- سلطنت جمهوری است و رئیس جمهوری سینزو مانا\nنام دارد که در ۱۸۹۹ء برای منصب ریاست منتخب کرده\nشد*\nرقبه ملک- چهار لک و پنجاه و پنج هزار میل مربع*\nتعداد نفوس- سی لک*\nبعضی وادی های ملک بسیار آباد و حاصل خیز است و\nکانهای زغال و نقره و مس بکثرت می باشد- سنکونا که\nبرای تپ مفید است درین جا بکثرت پیدا می شود*\nتعداد فوج- بحالت امن دو هزار و هشت صد نظامی*\nکوتوالی دو هزار و چهار صد و چهار جهاز جنگی*\nمالیه- یک کرور و ده لک و هفتاد و هشت هزار و پنج صد و\nهشتاد و یک ڈولر- و خرچ سالانه بقدر یک کرور و چهارده\nلک و هشتاد و هشت هزار و دو صد و چهل ڈولر*\nقرضه دولت- چهار کرور و هشتاد و دو لک و نود و چهار هزار"}
{"book": "adl0147", "page": 99, "text": "۹۶\n\nو یک صد و چهل و نه دالر*\nبولویا\nاول این ملک بنام جنوبی پیرو مشهور بود لیکن در ۱۸۲۵ء\nشخصی بولی وار نام آں را آزاد کرده بنام خود موسوم کرد*\nتعداد نفوس ـ بست لک که مشتمل میباشند بر اهل فرنگ\nو باشندگان اصلی و مردم مخلوط النسل*\nدارالسلطنته ـ چوکی ساکا۔\nنام پادشاه ـ طرز حکومت جمهوری است و رئیس جمهوری جرنیل\nجوسی مینوال پانڈو نام دارد*\nرقبۀ ملک ـ پنج لک و هفتاد هزار میل مربع*\nپیداوار ملک ـ نقره به این کثرت پیدا می شود که به ظاهر امکان\nندارد که گاہے کانهای نقره به اختتام برسند۔ طلاء ہم بہ\nکثرت پیدا می شود ـ برنج ـ جو ـ پنبه ـ نیل ـ نباتات از قسم\nادویه انگریزی*\nمالیه ـ چهار لک و سی و دو هزار و هشت صد و دوازده پونڈ۔\nو خرچ سالانہ چهار لک و هفتاد و شش هزار و یک صد\nو پنجاه و هشت پونڈ*"}
{"book": "adl0147", "page": 100, "text": "۹۷\nقرضهٔ دولت - سه لک و نود هزار و سه صد و هفتاد و نه\nپوند :\nچلی\nاول این ملک در قبضهٔ دولت هسپانیه بود لاکن در ۱۸۱۸ء\nاز قبضهٔ دولت مذکور برآمده خود مختار شد :\nتعداد نفوس - بست لک که نصارای وحبشی و مخلوط النسل\nمی باشند :\nدار السلطنته - سنتی آگو - وال پرائی - سوکن سپ شن :\nرقبه - پنج لک و هفتاد هزار میل مربع :\nپیداوار ملک - نقره به کثرت پیدا می شود چیزی نقره معدنی\nو چیزی دریائی است - نیل - جو - نیشکر - آلو - میوه جات - ادویهٔ\nانگریزی - آهن - ابریشم :\nمالیه - چهار لک و سی و دو هزار و هشت صد و دوازده پوند\nو خرچ سالانه چار لک و هفتاد و شش هزار و یک صد\nو پنجاه و هشت پوند :\nقرضهٔ دولت - سه لک پوند :"}
{"book": "adl0147", "page": 101, "text": "۹۸\n\nپی ٹی گونا\n\nکل این ملک ریگستان است و تعداد نفوس آں فقط سی\nو سه هزار است و بعضی از آنها از اهل جزائر غرب الہند می\nباشند و بعضی اصلی هستند که اکثر بر شکار گذران می کنند*\nدارالسلطنته - ٹریڈل فیوگیو *\nاز زبان سیاحان یوروپ معلوم شده است ۔ کہ دریں\nملک بسیار خزانہ ہای قدرتی مثل معدنیات وغیرہ می\nباشند لاکن تا بہ حال بخوبی تحقیق و دریافت نشده است *\n\nلاپ لاٹا\n\nاین ملک بسیار وسیع است لاکن کم آباد است و تعداد\nنفوس فقط دوازده لک است باشندگان بعضے حبشی ہستند۔\nو بعضے از مردم جزائر غرب الہند ہستند در ۱۹۱۸ء ایں ملک\nخود مختار شده بر چہارده اضلاع منقسم شد و از جمله آنها\nضلع بُوئینس ایزز مشہور است و شہر ہمہیں نام پایۂ تخت\nآں می باشد*"}
{"book": "adl0147", "page": 102, "text": "۹۹\nپیداوار ملک - چرم - نقره به افراط است*\nبانڈا اوریئنٹل\nاین ملک اول یکی از صوبه های لاپ لاٹا بود۔ اکنون\nسلطنت جمهوری دارد و باشندگان که مشتمل بر مردم حبشی\nو جزائر غرب الہند می باشند در تعداد دو و نیم لک\nہستند*\nپاراگوئی\nیک قسم چاء که آن را ماٹی می گویند دریں ملک به\nکثرت پیدا می شود*\nتعداد نفوس - قریب شصت لک که بعضی حبشی می\nباشند*\nاین ملک یکی از ملک های بسیار ترقی کننده است و\nیوماً فیوماً رو به ترقی است*\nرقبه ملک - یک لک و سی و پنج هزار و چهار صد مربع\nمیل*\nنام پادشاہ - سلطنت جمهوری و رئیس جمهوری ایمیلیا یسول"}
{"book": "adl0147", "page": 103, "text": "۱۰۰\n\nنام دارد *\nپیداوار ملک - برنج - قهوه - تماکو - نیشکر - نارنج - ادویهٔ انگریزی - چوب هر قسم *\nتعداد فوج - شصت هزار\nمالیه - پنجاه و نه لک و پنجاه و سه هزار و نه صد ڈولر و خرچ سالانه بقدر هشتاد و دو لک و پنجاه هزار ڈولر *\n\nبرازیل\n\nاول این ملک تعلق به پرتگال داشت در سنه ۱۸۰۷ع جان ششم شاه پرتگال از خوف دولت فرانس تعلق خود را قطع کرد و بر طبق قرار داد نامهٔ منعقده سنه ۱۸۲۵ع از حکومت پرتگال قطع شد- تعداد نفوس هشتاد و یک لک می باشد که مشتمل بر اہل حبش و پرتگال و فرنگی است *\nدارالسلطنته - رایو جینی رو - باہیا - سان پلو *\nنام پادشاه - سلطنت جمہوری است و رئیس جمہوری مانول فیروز دی کمپوسی سیلس نام دارد *\nرقبه ملک - سی و دو لک و ہژده هزار و یک صد و شصت و شش میل مربع *"}
{"book": "adl0147", "page": 104, "text": "۱۰۱\nتعداد نفوس ۔ یک کرور و هفتاد لک که اکثرے از آنها مخلوط\nالنسل مے باشند *\nپیداوار ملک ۔ میوه جات ۔ تمباکو ۔ ربر ۔ قهوه ۔ شکر ۔ پنبه *\nمالیه ۔ یک کرور و نه لک و هفتاد و نه هزار و نه صد و شصت\nو یک پونڈ و خرچ سالانه یک کرور و پانزده لک و سی\nو سه هزار پونڈ *\nقرضه دولت ۔ سه کرور و چهل و شش لک و نود و هفت\nهزار و سه صد پونڈ *\nبراعظم اوشینیا\nایں براعظم عبارت ازاں جزائر بے شمار است که در\nجنوب و مشرق ایشیا در بحرالکاهل افتادہ اند و طول آنها که\nقریب شصت و سه صد میل است و عرض آنها پانزده\nهزار میل است و بر سه حصه منقسم مے\nباشند *\nمیکیشیا ۔ آسٹریشیا ۔ پالن ایشیا *"}
{"book": "adl0147", "page": 105, "text": "۱۰۲\n\nمیلیشیا یعنی مجمع الجزائر ہند\nاز آنجا کہ اکثر باشندگان از قوم میلی می باشند. مجمع الجزائر\nمذکور را بہ تملیاشیا موسوم می کنند۔ از جملۂ آنہا جزائر کلان\nحسب ذیل ہستند:- (۱) جزائر سندا یعنی سوماترا-\nجاوا- تیمور (۲) فلپائن (۳) بورنیو۔ سلیبیز۔ ابائنا۔\nبانڈا۔ فلپائن ماتحت شاہ ہسپانیہ است- تعداد نفوس آں\nشصت لک است دارالسلطنتہ آں منیلا است و پروس\nآنجا مشہور است بر تیمور اہل پرتگال قابض می باشند\nو جزیرہ سوماترا- جاوا- سلیبیز- آبائنا- بانڈا- در قبضہ دولت\nہالنڈ می باشند*\nآسٹل ایشیا\nحالات اندرونی ایں جزیرہ مفصل معلوم نیست لاکن قیاس\nکردہ می شود کہ دریں جا بدون از میدان ہاے خشک\nچیزے دیگر نمی باشد۔ ایں ملک بر چند جزائر مشتمل است\nلاکن از جملۂ آنہا جزائر کلان حسب ذیل ہستند*\nبطرف شمال- جزیرہ نیو گنی کہ حصۂ مغربی آں تعلق"}
{"book": "adl0147", "page": 106, "text": "۱۰۳\nبه ڈنمارک دارد و به طرف مشرق نیو آئرلینڈ و به طرف جنوب جزائر سلیمان - نیو ہبری) ڈیز - نیوگیلنی - ڈوینا - نیوگنی - نیو ہالنڈ - یا آسٹریلیا *\nدر جزیره نیوگنی یک پرنده که آن را بهشتی میگویند به کثرت پیدا می شود - طول آسٹریلیا دو ہزار و پنج صد میل است و عرضش یک هزار و نه صد میل است و تعداد نفوس آن قریب چهل و هشت لک می باشد - در آسٹریلیا حکومت انگریز بود و مشهور علاقہ ہا حسب ذیل هستند (۱) نیو سوتھ ویلز که دارالسلطنته آن سنڈنی است (۲) کوئز لنڈ کہ دارالسلطنته آن بریس است (۳) وکٹوریه که دارالسلطنته آن برن است (۴) آسٹریلیا جنوبی که دارالسلطنته آن آڈی لیڈ است (۵) آسٹریلیا مغربی که دارالسلطنته آن پرٹھ است *\nجزیره نیوزی لنڈ کہ به طرف مشرق آسٹریلیا به فاصله یازده صد میل واقع است - باشندگان این ملک اول خونخوار بودند - الحال یوماً فیوماً قدرے شائستہ شده می روند *"}
{"book": "adl0147", "page": 107, "text": "۱۰۴\n\nپولن ایشیا\n\nچند جزائر مختلف که در بحر الکاهل واقع هستند بنام پولینیشیا شهرت دارند و بر ده مجموعه های جزائر مشتمل می باشند- در جنوب خط استوا جزائر ذیل هستند- جزائر آسٹرل- فرائڈل- نیو کپٹونیہ- جزائر کک- جزائر سوسائٹی- جزائر مرک ساس- جزائر لو آرکی پلاگو اکثر جزائر فوق الذکر کوهستانی هستند- و آب و هوا گرم دارند لاکن بعضی آب و هوا معتدل دارند- اکثر نباتات خوردنی خودرو پیدا می شوند- باشندگان مذهب نصاریٰ دارند- اوّل این مردم بسیار بد اطوار و ظالم بودند- الحال برای حصول اصول تهذیب سعی کرده اند و چیزی مهذب شده میروند *\n\nدر کیفیت بعض اصطلاحات مشهوره جغرافیه\n\nکوه- آں بلند و سنگلاخ قطعه زمین را می گویند که از سطح"}
{"book": "adl0147", "page": 108, "text": "۱۰۵\nزمین مرتفع باشد :\nسلسلہ کوہ - ہر گاہ کہ چند کوہہا بہ تسلسل یک دگر وا قع\nباشند آنها را سلسلہ کوہ مے گویند چنانچه سلسلہ کوہ الطائی\nکه به طرف جنوب روس واقع است :\nدریا ۔ آں آب کثیر کہ بر سطح زمین جاری باشد و منبع\nآں کدام غدیر یا کوہ باشد و در آب شور داخل شود :\nجھیل یا غدیر ۔ آں قطعہ آب ایستادہ را مے گویند کہ از\nچهار طرف به خشکی محیط باشد :\nخلیج - آں تنگ قطعہ آب را مے گویند کہ تا دور در خشکی\nداخل باشد مثلاً خلیج فارس :\nجزیرہ نما۔ آں قطعہ خشکی مے باشد که از سه اطراف از\nآب شور و از یک طرف به خشکی محیط باشد مثلاً جزیرہ\nنمای عرب :\nجزیرہ ۔ آں قطعہ زمین مے باشد کہ از چهار طرف به آب\nشور محیط باشد مثلاً جزیرہ سراندیپ :\nساحل آں قطعہ خشکی را مے گویند که متصل آب شور\nواقع باشد :\nراس - آں گوشہ خشکی است که تا دور در آب شور"}
{"book": "adl0147", "page": 109, "text": "۱۰۶\n\nداخل باشد مثلاً راس کماری که در جنوب هندوستان\nواقع است+"}
{"book": "adl0147", "page": 110, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0147", "page": 111, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0147", "page": 112, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0147", "page": 113, "text": "ق ۳۱۰۸\n۵۵"}